Discover millions of ebooks, audiobooks, and so much more with a free trial

Only $11.99/month after trial. Cancel anytime.

Каштан (зборнік аповедаў)
Каштан (зборнік аповедаў)
Каштан (зборнік аповедаў)
Ebook142 pages1 hour

Каштан (зборнік аповедаў)

Rating: 0 out of 5 stars

()

Read preview

About this ebook

У зборнік аповедаў увайшлі 11 твораў празаіка Віталя Сазановіча:
"Адмаўленьне", "Выпрабаваньні", "Год Ганны", "Дзеці", "Дзядуля", "Дымар", "Карл і Клара", "Каштан", "Матрац", "Метро", "Самы лепшы чалавек на зямлі".

LanguageБеларуская мова
Release dateJan 14, 2018
ISBN9781370861934
Каштан (зборнік аповедаў)

Related to Каштан (зборнік аповедаў)

Related ebooks

Reviews for Каштан (зборнік аповедаў)

Rating: 0 out of 5 stars
0 ratings

0 ratings0 reviews

What did you think?

Tap to rate

Review must be at least 10 words

    Book preview

    Каштан (зборнік аповедаў) - Vitaly Sazanovich

    Адмаўленьне

    Урывак з сачынення па беларускай літаратуры на тэму «Беларуская мова ў сусветнай культуры» вучаніцы 11 «Б» класа гімназіі № 2 г. Мінска Вікторыі Асмыковіч:

    «Беларуская мова ў тым афіцыйным варыянце, які нам прапануе Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, не існуе. Ніхто ніколі не размаўляў на гэтай штучнай мове, створанай энтузіястамі на падставе народнай мовы. Калі вы прыедзеце ў звычайную беларускую вёску і паспрабуеце паразмаўляць на гэтай мове з мясцовымі жыхарамі, то па меншай меры выклікаеце здзіўленне і зацікаўленасць, а калі вы выкажаце думку, што менавіта гэта мова з’яўляецца сапраўднай народнай мовай, то з вас могуць і пасмяяцца. Таму што народная мова, на якой размаўляюць у вёсках, адукаваная інтэлігенцыя называе „трасянкай. А што такое „трасянка? Гэта тое, чаго так саромеюцца і не хочуць прызнаваць аматары літаратурнай беларускай мовы: „трасянка" — гэта вялікая руская мова, забруджаная запазычаннямі з моў краін-суседак (часцей за ўсё з польскай і ўкраінскай) і аздобленая каларытным дыялектным вымаўленнем своеасаблівым для розных частак Беларусі».

    ###

    Авіярэйс Масква-Анталія спазняўся на паўгадзіны, што было звычайнай справай для чартэрных рэйсаў. Урэшце самалёт прызямліўся на запланаванай узлётна-пасадачнай паласе, і ўзрадаваныя пасажыры заапладзіравалі пілотам, дзякуючы за мяккую пасадку.

    Пакуль самалёт вырульваў на парковачнае месца, пасажыры, не чакаючы дазволу, расшпілілі рамяні бяспекі і пачалі збіраць рэчы. Некаторыя нават паспелі ўскочыць і хуценька зняць сумку з палічкі над галавой. Шмат для каго гэта было першае падарожжа за мяжу, а нехта і ўвогуле ўпершыню ляцеў на самалёце. Яны зацікаўлена выглядалі ў ілюмінатары, разглядаючы, як яны лічылі, Турцыю, а потым асцярожліва, каб ніхто не ўбачыў патаемных хованак, правяралі, ці ўсе дакументы і грошы на месцы. Нарэшце самалёт спыніўся, і ўсе, стомленыя доўгім пералётам, паўскаквалі са сваіх крэслаў.

    Пад’ехаў трап, дзверы адчынілі, і тут з пераду самалёта пачуліся нейкія крыкі, і грубы мужчынскі голас чутна загадаў: «Усім назад!» Пасажыры знерухомелі і павярнулі галовы наперад, занепакоена ўглядаючыся ў перад самалёта. Раптам яны ўбачылі, каму належаў гэты голас. У праёме наперадзе з’явіўся чалавек у сонцаахоўных акулярах і ваеннай форме з аўтаматам, паднятым угару. «Усім сесці для праверкі дакументаў», — гаркнуў ён па-руску з акцэнтам і пачаў прасоўвацца наперад, распіхваючы людзей па сваіх месцах. Яго грозны выгляд і аўтамат, які ён чамусьці апусціў цяпер уніз і накіроўваў на пасажыраў, прымусілі ўсіх падпарадкавацца. Хутка ў праёме наперадзе з’явіліся яшчэ два вайскоўца. Яны нешта рабілі з дзвярамі, пакуль не здолелі зачыніць іх.

    Пасажыры, здзіўленыя нечаканай праверкай у такой жорсткай форме, прыціхлі і сядзелі моўчкі, адчуваючы ўладу людзей з аўтаматамі. Другі вайсковец з аўтаматам прайшоў у сярэдзіну салона і, спыніўшыся ля аварыйнага выхаду, стаў спінаю да яго.

    У праёме наперадзе з’явіўся трэці вайсковец. З носа ў яго ішла кроў, твар быў перакошаны ад злосці. Адной рукой ён трымаў за локаць сцюарда, які зусім нядаўна падносіў напоі пасажырам, другой — пісталет, прыстаўлены да галавы сцюарда. На змакрэлым ад поту твары сцюарда людзі прачыталі жах і адразу зразумелі, што адбываецца нешта жудаснае.

    — Хочаце жыць, сядзіце ціха і чакайце, пакуль мы вас не выпусцім, — сіпатым знерваваным голасам вызверыўся чалавек з пісталетам. — Калі хто-небудзь хоча стаць героем, як, вось, ён, вас чакае такое ж пакаранне.

    Ён зрабіў невялікую паўзу і змрочна як мантру дадаў ужо больш спакойным голасам:

    — Пакуль вашы салдаты гвалтуюць жанчын і забіваюць дзяцей у Чэчні, дзе зараз ідзе вайна, вы ездзіце на курорты і нічога не заўважаеце. Але Алах усё бачыць. Няма бога на зямлі акрамя Алаха, а Мухамед — яго прадстаўнік. Алаху Акбар!

    — Алаху Акбар! — грымнулі другія захопнікі, адзін з галавы, другі з хваста самалёта.

    І ён выстраліў. Усе бачылі, як уздрыгнула і завалілася на бок галава сцюарда і яго безжыццёвае цела асела долу. У мёртвай цішы, якая ўсталявалася з самага пачатку пакарання, нехта ўскрыкнуў, нейчы дзявочы голас слаба праз слёзы вымавіў кароткае «мама», жанчына недзе пачала плакаць і галасіць. Людзі заварушыліся, але страх перад смерцю бязмерна апанаваў імі. Тыя, хто ўсё яшчэ не верылі пабачанаму, глядзелі на залітую крывёю перагародку наперадзе і паціху пачыналі ўсвядомліваць сваё новае становішча заложнікаў.

    ###

    З таго ж сачынення:

    «Цікава, што сапраўдных носьбітаў той правільнай літаратурнай беларускай мовы таксама не існуе. Ці ведаеце вы хаця б адну сям’ю, дзе размаўляюць па-беларуску? Нават калі такая сям’я існуе, яна ўсё роўна ўвесь час знаходзіцца пад уплывам рускамоўнага асяроддзя. У школе, у магазіне, на вуліцы — усюды ў Беларусі людзі размаўляюць па-руску. Таму беларускамоўныя людзі заўсёды вымушаны адчуваць сябе ў грамадстве белымі варонамі. Пачутая ў звычайнай сітуацыі ад незнаёмага чалавека беларуская мова выклікае здзіўленне, злаванне, кпіны, разгубленасць, зацікаўленасць — усё, акрамя звычайнага ўспрымання сэнсу сказанага. У такіх выпадках людзей злуе тое, што яны вымушаны спачатку намагацца, каб зразумець, потым яны павінны зрабіць выбар на якой мове адказаць. Зручней адказаць на той жа самай беларускай мове, на якой было пастаўлена пытанне, таму што ўсе словы ўжо сказаны і іх не трэба перакладаць на рускую мову. Але тут прыходзіць усведамленне таго, што слоў усё ж не хапае і адказаць без памылак яны не могуць. Гэта абурвае шмат каго. У такіх выпадках людзі часта адчуваюць, што іх наўмысна спрабуюць падлавіць на памылцы, прымусіць гаварыць па-беларуску, а можа і проста паказаць ім, што яны не здольны размаўляць на роднай мове. Да таго ж усе могуць размаўляць па-руску, але не ўсе па-беларуску. Таму выбар беларускай мовы з самага пачатку гаворкі ставіць суразмоўніка ў далікатнае становішча. І гэты выбар заўсёды не на карысць таму, хто абірае беларускую мову.

    Жывой беларускай мовы не існуе. Моўны сінтэз, які адбываецца ў жывой гаворцы, не існуе як працэс для мёртвай штучнай беларускай мовы. Усе, хто сцвярджаюць адваротнае — летуценнікі, аматары, нацыяналісты, якія жывуць у сваім асобным свеце, не заўважаючы наваколля».

    ###

    Тэрарысты пачалі мініраваць самалёт. З вялікіх сумак, якія яны прынеслі з сабою, дасталі ўзрыўчатку, і ёю пачалі абкладаць салон. Недзе ззаду зароў немаўля. Бацькі дарэмна спрабавалі супакоіць яго. Першыя хвіліны пасля расстрэлу ўсе сядзелі моўчкі, шакіраваныя адбыўшымся і напужаныя смерцю. Урэшце адна з жанчын, якая трымалася лепш за астатніх, наважылася спытаць у аднаго з захопнікаў:

    — Чаго вы дамагаецеся?

    — Міру, — спакойна адказаў ёй тэрарыст. — Мы хочам, каб вашы ўлады вывелі расійскія войскі з Чэчні, — працягнуў ён, адчуваючы ўпэўненасць ва ўласнай праваце.

    — І колькі вы будзеце нас трымаць?

    — Мы нікуды не спяшаемся. Будзем трымаць вас, пакуль не выведуць войскі.

    Пасажырам дазволілі карыстацца тэлефонамі. Тыя пачалі тэлефанаваць сваякам, у амбасаду, прэсу. Віка тэлефанавала маме. Яна чамусьці гаварыла вельмі ціха, прыкрываючы тэлефон далонню:

    — Ало, мама? Ты толькі не хвалюйся. Я табе зараз нешта скажу, але я хачу, каб ты не хвалявалася. Са мною ўсё ў парадку, але ведаеш… — Віка памарудзіла, казаць, ці не, — наш самалёт захапілі ў Анталіі чэчэнскія тэрарысты. Нас павінны хутка адпусціць ці вызваліць… Не, я не ведаю, адкуль яны ў Турцыі… Так, Вадзік са мною… Мы сядзім на месцах 35, А і Б… Тэрарыстаў двое… Не, у іх толькі пісталеты. Можа цацкі, а можа пнеўматычныя. Ты толькі не хвалюйся. Яны вельмі міралюбівыя. Усё гэта хутка скончыцца. Я табе пазней яшчэ патэлефаную. Зараз трэба тэлефон выключыць, каб не разрадзіўся. Мама, я цябе вельмі люблю. Ты толькі не плач, мамуля. Не раві, чуеш? Мне могуць не дазволіць больш тэлефанаваць, але гэта не значыць, што са мною што-небудзь здарылася. Я сама буду тэлефанаваць табе, трэба зараз тэлефон выключыць. Пакуль, мама. Я люблю цябе.

    Віка выключыла тэлефон, нахілілася наперад закрыла твар рукамі і зарыдала. Упершыню за апошнія пяць гадоў. Вадзім узяў яе за рукі, абняў за плечы, але гэта не дапамагала. Яна стрымлівала слёзы, закрывала рот рукамі, каб не быць пачутай, але цела яе сутаргава скаланалася ад роспачы, безвыходнасці і жалю да сябе. Загінуць у 25 гадоў, нічога не пабачыўшы, нічога не паспеўшы зрабіць, і так бязглузда і недарэчна. Ніхто не будзе выводзіць войскі з Чэчні, ніхто не будзе іх ратаваць. Тэрарыстаў знішчаць, а загінуўшых пасажыраў пералічаць у спісе нявінных ахвяр. І ўсе гэтыя людзі, якія так неспадзявана трапілі ў смяротную пастку. Чым яны заслужылі сабе такую смерць? Мамуля, як жа ты будзеш пакутаваць, калі мяне не стане. Як я цябе люблю, мама.

    ###

    «Беларусь, як краіна, таксама, як і мова, размыта ў этнічным і нацыянальным плане. Нацыяналізм менш за ўсё ўласцівы для беларусаў. Ім усё роўна, як называецца краіна, у якой яны жывуць, на якой мове яны размаўляюць, якую гісторыю яны маюць. Адзінае, што іх хвалюе, гэта каб не было вайны, каб было што выпіць і чым набіць страўнік. Ды і якую гісторыю мае Беларусь? За нейкія дзве тысячы гадоў тэрыторыя сучаснай Беларусі была часткай розных краін, акрамя краіны пад назваю Беларусь. Межы гэтых краін увесь час мяняліся, мянялася ўлада, людзі заставаліся, такія ж абыякавыя да сваёй незалежнасці як і сёння. Хіба можна ганарыцца такой гісторыяй?

    Беларусь ніколі не была незалежнай і нават зараз, атрымаўшы незалежнасць дэ-юрэ, дэ-факта Беларусь застаецца часткай Расійскай імперыі».

    ###

    Тэрарысты пачалі правяраць дакументы. Адразу адпусцілі жанчыну з немаўлём, які няспынна роў увесь гэты час. Яе муж павінен быў

    Enjoying the preview?
    Page 1 of 1