‫گـــــۆڤـــارێــــكی هــەفــــتانــەی گشـــــــــتـیـی ئـــــــازادە‬

‫خاوەن ئیمتیاز و سەرنووسەر‪:‬‬

‫بێستون نوری‬
‫‪Tel: 0750 449 7983‬‬

‫‪Email: bestun_77@yahoo.com‬‬

‫روماڵكردنێكی بێالیەنانە‬

‫ساڵی سێیه‌م‬

‫دەستەی نووسەران‪:‬‬

‫مەریوان عومەر‬

‫ژمار ‌ه ‪131‬‬

‫سەنگەر عەبدولڕەحمان‬

‫رزگار رەزا چوچانی‬

‫چاپ‪ :‬چاپخانەی رۆكسانا‬

‫شوان سدیق‬

‫بیالل سەعید‬

‫‪07504675264‬‬

‫شەممە ‪2012/5/5‬‬

‫نرخ (‪ )1000‬دینار‬

‫بەڕێوەبەری نوسین‪ :‬فەیسەڵ خەلیل‬

‫بەڕێوەبەری هونەری‪ :‬لوقمان رەشیدی‬

‫بەڕێوەبەری كارگێڕی‪ :‬بەهرە حەمەڕەش‬
‫ژمارەی ریكالم‪07506515797 :‬‬

‫هەولێر ــ سەیداوە ــ جووت سایدی بەرامبەر نیوستی‬

‫‪w w w . c i v i l m a g . c o m‬‬
‫ساڵی سێیە‌م‬

‫ژمار ‌ه ‪131‬‬

‫‪2012/5/5‬‬

‫‪1‬‬

‫هەواڵ‬

‫‪ ‬فازڵ عومەر‬

‫داواكەی كۆمەڵی ئیســـــ‬
‫"مانگی داهاتوو كێشەی رێكخراوەكانی‬
‫كۆمەڵگەی مەدەنی یەكالیی دەكرێتەوە"‬
‫سڤیل‪ :‬تەیار عادل گۆران‬
‫سەرۆكی فەرمانگەی رێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی لەلێدوانێكدا‬
‫بۆ (س���ڤیل) پێش���بینی دەكات كاری دامەزراندن���ی فەرمانگەكە لەمانگی‬
‫داهات���وو ت���ەواو بێ���ت و دەس���ت ب���كات ب���ە راپەراندن���ی ئیش���وكاری‬
‫رێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی‪.‬‬
‫پاش تێپەڕبوونی ‪ 10‬مانگ بەسەر دەرچوونی یاسای رێكخراوەكانی‬
‫كۆمەڵگ���ەی مەدەن���ی لەپەرلەمانی كوردس���تان‪ ،‬ك���ە بەزۆرینەی دەنگی‬
‫ئەندامان���ی پەرلەم���ان پەس���ەند ك���را و لەالیەن س���ەرۆكایەتی هەرێمی‬
‫كوردستانیشەوە رەزامەندی لەسەردرا‪ .‬بەپێی ئەو یاسا نوێیە بڕیار وایە‬
‫فەرمانگەی���ەك بۆ سەرپەرش���تیكردنی كاری رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی‬
‫مەدەنی (‪ )NGO‬كان دابمەزرێت و راس���تەوخۆ س���ەر بە ئەنجوومەنی‬
‫وەزیران بێت‪ .‬بەاڵم ئەوەی تێبینی دەكرێت تاكو ئێستاكە بەشێوەیەكی‬
‫فەرمی ئەو فەرمانگەیە نەكراوەتەوە‪ .‬فازل عومەر‪ ،‬كە وەك س���ەرۆكی‬
‫فەرمانگ���ەی رێكخراوەكان���ی كۆمەڵگ���ەی مەدەنی دەستنیش���ان كراوە‪،‬‬
‫لەلێدوانێك���دا بۆ (س���ڤیل) ئاماژەی بەوەك���رد كە لەقۆناخی ئێس���تاكەدا‬
‫هەم���وو كارە تەكنیكیەكانی ئ���ەو فەرمانگەیە تەواو بووەو تەنها ئەوەی‬
‫م���اوە چەن���د كارمەندێك بەپێی سیس���تەمی س���ی ڤ���ی وەردەگیرێن بۆ‬
‫دەس���تبەكاربوونیان‪" ،‬كارەكانیشمان ئێستاكە راستەوخۆ لەژێر دەستی‬
‫سەرۆكی حكومەتدایە و بەم نزیكانە رەزامەندی لەسەر دەدرێت"‪.‬‬
‫ف���ازل لەب���ارەی بابەت���ی مینح���ەی رێكخراوەكانیش���ەوە گوتی "ئێمە‬
‫ه���ەر كاتێ���ك دەس���ت بەكاربووی���ن بەش���ێوەیەكی فەرم���ی‪ ،‬ماوەیەكی‬
‫دیاریكراو دەستنیشان دەكەین‪ ،‬كە چەند مانگێك دەبێت‪ ،‬بۆ ئەوەی ئەو‬
‫رێكخراوان���ەی كە مینحەیان لەحكومەت وەردەگرت‪ ،‬بە هەمان ش���ێواز‬
‫وەربگرنەوەو لەدواتردا بەپێی یاسایی نوێی پەرلەمان مامەڵەیان لەگەڵ‬
‫دەكەین و بەپێی پرۆژە و پێشكەشكردنی بەشێوەی پرۆپۆزەل پارە بە‬
‫رێكخراوەكان دەدەین‪ ،‬بەش���ێوەیەكی یەكس���انی واتە سیستەمی پێدانی‬
‫مینحە بەشێوەی مانگانە نامێنێت"‪.‬‬
‫سەرۆكی فەرمانگەی رێكخراوەكان لەبارەی وادەی دەستبەكاربوونی‬
‫فەرمانگەكەشیانەوە بۆ (سڤیل) ئاماژەی بەوەكرد كە رەنگە لەناوەڕاستی‬
‫مانگی ‪ 5‬تاكو س���ەرەتای مانگی ‪ 6‬ئێمە بەش���ێوەیەكی فەرمی دەس���ت‬
‫بەكارەكانی خۆمان بكەین‪ ،‬بەپێی ئەو یاس���ایە نوێیەی كە لەپەرلەمانی‬
‫كوردستان دەرچووە‪.‬‬

‫‪2‬‬

‫ساڵی سێیە‌م‬

‫ژمار ‌ه ‪131‬‬

‫‪2012/5/5‬‬

‫سڤیل‪ :‬هەولێر‬
‫ئەندامێك���ی پەرلەمانی كوردس���تان لەفراكس���یۆنی كۆمەڵی ئیس�ل�امی‪،‬‬
‫بۆچون���ی وای���ە گەڕاندنەوەی پ���رۆژە یاس���ای لێبوردنی گش���تی لەالیەن‬
‫س���ەرۆكی هەرێمەوە بۆ پەرلەمان‪ ،‬لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی سیاسی و‬
‫كۆمەاڵیەتی خەڵكی كوردستانە‪.‬‬
‫پێن���ج ش���ەمەی راب���ردوو س���ەرۆكایەتی هەرێم���ی كوردس���تان‬
‫لەڕوونكردنەوەیەك���دا ب�ڵ�اوی ك���ردەوە س���ەرۆكی هەرێمی كوردس���تان‪،‬‬
‫پرۆژە یاس���ای لێبوردنی گشتی گەڕاندەوە بۆ پەرلەمان و واژوی لەسەر‬
‫نەكرد‪ ،‬لەڕونكردنەوەكەدا هۆكاری واژونەكردنی پرۆژە یاس���اكە لەالیەن‬
‫سەرۆكی هەرێمەوە روونكراوەتەوە و هاتوە‪:‬‬
‫"بە مەبەستی‪ -1:‬فراوانكردنی مەودای یاساكە بە شێوەیەك رێژەیەكی‬
‫زیاتر لە بەندكراو و گیراو بگرێتەوە‪.‬‬
‫‪-٢‬هەندێ برگەی جۆرە ناعەدالەتیەك دروس���ت دەكەن كە پێویستیان‬
‫بە پێداچوونەوەیە‪-3.‬چارەس���ەركردنی جیاوازی ل���ە نێوان دەقی ماددەی‬
‫شەشەم بە زمانی كوردی لەگەڵ دەقەكەی لە زمانی عەرەبیدا"‪.‬‬
‫رۆژی‌ ‪10‬ی‌ ئ���ەم مانگ���ە پەرلەمان���ی‌ كوردس���تان ب���ە زۆرینەی‌ دەنگ‬
‫یاس���ای‌ لێبووردنی‌ گشتی‌ پەسەندكرد‪ ،‬بەگوێرەی‌ ئەو یاسایە سەدا ‪30‬ی‌‬
‫حوكمی‌ بەندكراون (حكومدراو) كەمدەكرێتەوە‪ ،‬جگە لەو كەسانەی‌ تاوانی‌‬
‫كوشتن لەسەر نامووس و بەرتیل و ئاسایشی‌ دەوڵەت و تیرۆر و مادەی‌‬
‫هۆش���بەر و تەهریب و س���اختەكاری‌ دراویان ئەنجامداوە‪ ،‬بەاڵم لەهەموو‬

‫لە رۆژی پەرستیاران كارمەنــــــــ‬
‫سڤیل‪ :‬بەختیار محەمەد‬
‫لەلێدوانێك���دا بۆ (س���ڤیل) لێپرس���راوی لقی هەولێری س���ەندیكای‬
‫كارمەندان���ی تەندروس���تی ئاش���كرای ك���رد‪ ،‬ك���ە ئەگ���ەر وەاڵم���ی‬
‫یاداش���تەكەیان نەدرێت���ەوە‪ ،‬ئ���ەوا مانگرتنێكی سەرتاس���ەری ئەنجام‬
‫دەدەن و لەمانگرتنەك���ەش رەچاوی تەندروس���تی گش���تی و ش���وێنە‬
‫هەس���تیارەكان دەك���ەن‪ ،‬كە پەیوەندیان بە تەندروس���تی هاواڵتیانەوە‬
‫هەیە‪.‬‬
‫دوای ئ���ەوەی ل���ە ‪23‬ی مانگی راب���ردوو‪ ،‬س���ەندیكای كارمەندانی‬
‫تەندروستی كوردستان یاداشتێكیان دابووە هەر یەكە لەسەرۆكایەتی‬
‫هەرێم و پەرلەمان و حكومەت و وەزارەتی تەندروس���تی و وزارەتی‬
‫دارای���ی و ئاب���ووری‪ ،‬ك���ە لەیاداش���تەكەیاندا ‪ 9‬داواكاریان نووس���ی‬
‫ب���وو و داوای رەزامەندنی ئەو الیەنانەی���ان كردبوو‪ ،‬كە لەگرنگترین‬
‫داواكانی���ان هاوتاكردنی دەرماڵەی كارمەندانی تەندروس���تیە‪ .‬لەخاڵی‬
‫یەكەمی یاداش���تەكە هاتووە‪ ،‬ئێس���تا ئەوان دوای وەاڵم نەدانەوەیان‪،‬‬

‫هەواڵ‬

‫ـــــــالمی لەبەرچاو گیرا‬
‫جۆرەكانی‌ ئەو لێبوردنە دەبێ (س���وڵح) بۆ كێش���ەكە كرابێت‪ ،‬ئەوانەش��� ‌‬
‫ی‬
‫حوكمی‌ لەس���ێدارەدانیان هەبێت ئەگەر سوڵح كرابێت حوكمەكەیان دەبێتە‬
‫زیندان���ی‌ هەتاهەتای���ی‪ ،‬هەرل���ەو یاس���ایەدا هات���ووە ئەوانەی‌ تاكو ئێس���تا‬
‫كێش���ەكانیان یەكالنەكراوەت���ەوە و بڕیاری‌ دادگایان ب���ۆ دەرنەچووە ئەو‬
‫یاسایە دەیانگرێتەوە‪.‬‬
‫دوای پەس���ەندكردنی یاس���اكە لەالی���ەن پەرلەمان���ی كوردس���تانەوە‪،‬‬
‫فراكس���یۆنی كۆمەڵی ئیس�ل�امی‪ ،‬لەیاداش���تێكدا بەبیانوی ئەوەی یاساكە‬
‫"مەبەس���تەكانی خ���ۆی نەپێ���كاوە"‪ .‬داوای���ان لەس���ەرۆكی هەرێ���م ك���رد‬
‫یاس���اكە واژوو نەكات و بە مەبەس���تی هەمواركردنەوەی بیگێڕێتەوە بۆ‬
‫پەرلەمان‪.‬‬
‫دكتۆر س���ەباح بەرزنجی ئەندامی پەرلەمانی كوردس���تان لەفراكسیۆنی‬
‫كۆمەڵی ئیسالمی بە (سڤیل)ی راگەیاند "لەگەڕاندنەوەی یاساكە بۆ پەرلەمان‪،‬‬
‫هەس���ت دەكەی���ن س���ەرۆكی هەرێم بارودۆخ���ی سیاس���ی و كۆمەاڵیەتی‬
‫هەرێمی كوردس���تانی لەبەرچاو گرتوە‪ ،‬رێزی لەڕای فراكسیۆنی كۆمەڵی‬
‫ئیس�ل�امی و خەڵكانی ناڕازی گرتوە‪ ،‬هیوادارین پەرلەمانیش بەنەفەسێكی‬
‫بەرپرس���یارێتیەوە لەو هەڵوێس���تەی سەرۆكی هەرێم بڕوانێـت و كەلێن و‬
‫كەموكوڕیەكانی ئەو یاسایە چارەسەر بكات"‪.‬‬
‫گوتیش���ی "س���ەرۆكی هەرێم دەستنیش���انی كەموكوڕیەكانی یاساكەی‬
‫ك���ردووە‪ ،‬ئەم���ەش وا دەكات پەرلەم���ان بەج���دی لەو بابەت���ە بڕوانێت و‬
‫خەڵكێكی زیاتر كە شایەنی ئەوەن لێبوردن بیانگرێتەوە"‪.‬‬

‫ـــــــدانی تەندروستی مان دەگرن‬
‫هەڕەش���ەی دەركردنی یاداشتێكی توند و دوای دووەمین یاداشتیش‬
‫هەڕەشەی مانگرتنێكی سەرتاسەری دەكەن‪.‬‬
‫شاخەوان س���ەلیم بەرپرسی لقی هەولێری سەندیكای كارمەندانی‬
‫تەندروس���تی لەلێدوانێكدا بۆ (س���ڤیل) گوتی "لە ‪ 5/7‬یاداشتێكی دیكە‬
‫دەردەكەین و كە لەو یاداش���تە توندت���ر دەبێت‪ ،‬ئەگەر هەر وەاڵمیش‬
‫نەب���وو ئەوا لەڕۆژی جیهانی پەرس���تیاران مان دەگری���ن‪ ،‬كە دەكاتە‬
‫‪ 5/12‬ئەو مانگرتنەكەشمان لە هەر سێ شاری كوردستان دەبێت"‪.‬‬
‫لەب���ەر ئ���ەوەی بوارەكەی���ان پەیوەندی بەتەندروس���تی گش���تیەوە‬
‫هەیە‪ ،‬ش���اخەوان ئەوەی روونكردەوە كە ئەوان رەچاوی بارودۆخی‬
‫تەندروس���تی هاواڵتیان دەكەن و رەوچاوی كارەكانیان دەكەن‪ ،‬بۆیە‬
‫گوت���ی "ش���ێوازی مانگرتنەكە تایب���ەت دەبێت‪ ،‬لەیەك���ەم رۆژدا یەك‬
‫كاتژمێ���ر دەبێ���ت و دووەم رۆژ دوو كاتژمێ���ر‪ ،‬دوات���ر رۆژ بە رۆژ‬
‫ئ���ەو كاتژمێرە زی���اد دەبێت‪ ،‬ئەگەر لەحاڵەتێ���ك وەاڵمیان نەدرێتەوە‪،‬‬
‫لەشوێنە هەستیارەكانیش لەیەكەم رۆژدا مانگرتن ئەنجام نادرێت"‪.‬‬

‫هەفتانە چوار سەفەر لەنێوان‬
‫دەوحە و هەولێر‬
‫لەهەواڵێكی رۆژنامەی زەماندا باس لەپێش���كەوتنی بواری ئاس���مانی‬
‫كوردستان و دەوحە كراوەو هێلی ئاسمانی قەتەری ئاشكرای كردووە‪،‬‬
‫كە لەچەند هەفتەی داهاتوودا هەفتانە چوار س���ەفەر لەنێوان هەولێر و‬
‫دەوحە ئەنجام دەدرێت‪.‬‬
‫لەپیش���ەنگای بازاڕی سەفەركردن بۆ س���اڵی ‪ 2012‬لەلێدوانێكیدا بۆ‬
‫رۆژنام���ەی زەم���ان‪ ،‬بەرێوەبەری جێەجێكاری هێلی ئاس���مانی قەتەری‬
‫ئاشكرای كردووە‪ ،‬كە لە ‪ 17‬ئایاردا گەشتەكانی بۆ هەولێر رێكدەخات‪،‬‬
‫كە لەهەر هەفتەیەكدا چوار گەش���تی ئاسمانی لەنێوان دەوحەو هەولێر‬
‫ئەنجام دەدرێت‪.‬‬

‫براكەی غازی یاوەر‬
‫لێدوان لە دژی كورد دەدات‬

‫س���كرێتری گشتی بزووتنەوەی داد و ریفۆرم عەبدوڵاڵ عجیل یاوەر‬
‫لەبەیاننامەیەكی���دا‪ ،‬دژی ك���ورد دەوەس���تێتەوە و بوون���ی پێش���مەرگە‬
‫لەدەوروبەری موسڵ بە داگیركردن وەسف دەكات‪.‬‬
‫لەبەیاننامەكەیدا كە كۆپیەكی لەسایتی سۆمەریە نیوز باڵوكراوەتەوە‪،‬‬
‫یاوەر باس���ی بوونی پێش���مەرگە و ئاس���ایش دەكات لەموس���ڵ و دەڵێ‬
‫"بوونی هێزەكانی پێش���مەرگە لەو ناوچانە ب���ە داگیركردن دەزانرێت و‬
‫رەوا نییە‪ ،‬ئەو نەوتانەی كە كوردیش مامەڵەی پێدەكات هی نەینەوایە"‬
‫لەگ���ەڵ ئەوەش���دا ی���اوەر دانی ب���ە بوونی زۆرین���ەی ك���ورد داناوە لە‬
‫دەوروب���ەری نەینەوا‪ ،‬لەبەیاننامەكەیدا دەڵێ "كورد بەش���ێكی دانەبراوە‬
‫لە موسڵ و بەرژەوەندی هاوبەشیان لەگەڵ خەڵكی موسڵ هەیە"‪.‬‬
‫ناوب���راو ب���رای غازی یاوەرە‪ ،‬كە لەدوای پرۆس���ەی ئ���ازادی عێراق‬
‫ماوەی���ەك س���ەرۆك كۆماری عێراق ب���وو‪ ،‬هەر ئەو كاتەش نەس���رین‬
‫بەرواری خواست كە وەزیر بوو لە حكومەتی عێراق‪.‬‬

‫ساڵی سێیە‌م‬

‫ژمار ‌ه ‪131‬‬

‫‪2012/5/5‬‬

‫‪3‬‬

‬‬ ‫ماڵی ئەو دوو منداڵە دەكەوێتە گەڕەكی‬ ‫‪ 121‬گ���واڵن و لەقوتابخانەی كانیاوی‬ ‫بنەڕەتی ل��ەی��ەك پ��ۆل دەخ��وێ��ن��ن‪ ،‬باوكی‬ ‫ه��ەردووك��ی��ان ب��ەی��ەك��ەوە ل��ە ژوورێكی‬ ‫ئاسایشی هەولێر چ��اوەڕێ��ی هەواڵێكی‬ ‫ك��وڕەك��ان��ی��ان ب���وون‪( ،‬ش) دەم��ن��ادەم بە‬ ‫گ��ری��ان��ەوە دەی��گ��وت "ئ��ەگ��ەر (م) قسەی‬ ‫لەگەڵم نەكردایە زۆر باشتر ب��وو‪ ،‬بەاڵم‬ .‫هەواڵ‬ ‫دوو بەڕێوەبەری‬ ‫گشتی ئۆتۆمبێلی‬ ‫حكومەت ناگەڕێننەوە‬ ‫سڤیل‪ :‬هەولێر‬ ‫دوو ب���ەڕێ���وەب���ەری گشتی‬ ‫پێشوی پ����ەروەردەی ده��ۆك و‬ ‫هەولێر ئۆتۆمبیلی حكومەتیان‬ ‫الی���ە‪ ،‬وێ���رای بڕیارێكی وەزیر‬ ‫ت���ا ئ��ێ��س��ت��ا ئۆتۆمبێلەكانیان‬ ‫نەگەڕاندۆتەوە‪.‬ع) ئاشكرا‬ ‫ك��رد‪ ،‬كە دوای ئ��ەوەی یەكێكیان بەهۆی‬ ‫نەچونی ب��ۆ قوتابخانەو ئەویتریشیان‬ ‫بەهۆی بێزاری لە ماڵەوە‪ ،‬بڕیار دەدەن‬ ‫سیناریۆیەك ب��ۆ رف��ان��دن��ی خ��ۆی��ان رێك‬ ‫بخەن‪.‬‬ ‫س��ەرەت��ای مانگی راب���ردوو‪ ،‬پارتی‬ ‫دی��م��وك��رات��ی ك��وردس��ت��ان‪ ،‬كۆنفرانسە‬ ‫ن��ێ��وخ��ۆی��ی��ەك��ان��ی ب���ۆ هەڵبژاردنی‬ ‫ستافی ئۆرگانەكانی حزب س��ازدا‪ ،‬لەو‬ ‫كۆنفرانسانەدا ژمارەیەكی زۆر كادری‬ ‫ئەو حزبە دەرنەچونەوە‪ ،‬بەو هۆكارەش‬ ‫ناڕەزایەتی لەنێو هەندێك لق و ناوچەدا‬ ‫دروست بوو‪ ،‬جەعفەر ئیمینكی ئەندامی‬ ‫مەكتەبی سیاسی و بەرپرسی مەكتەبی‬ ‫رێكخستنی پ��ارت��ی ب��ۆ (س��ڤ��ی��ل) گوتی‬ ‫"سكااڵ و ناڕەزایەتییەكان لەهەندێك لق‬ ‫زۆرتر بوو‪ ،‬چوار لقمان هەبوو سكااڵی‬ ‫یەكجار زۆری تێدا كراوە‪ .‬ش) و (هـ‪.‬‬ ‫(سڤیل) بۆ دەقی ئەو نووسراوە‬ ‫پەیوەندی بە هەر یەكە لە پاكیزە‬ ‫ت�����ەل�����ع�����ەت و‬ ‫وارك�������ی�������س‬ ‫م����وس����ی����س‬ ‫ك���رد‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئ������ام������ادە‬ ‫ن���ەب���وون‬ ‫ل����ێ����دوان‬ ‫بدەن‪.‬‬ ‫ب��اوك��ی (م) ك��ە ك��اب��رای��ەك��ی كاسبە و‬ ‫رۆژان��ە بەكاری شوفێری خەریكە دەڵێت‬ ‫"ئەو رۆژەی (م) چوو بۆ قوتابخانە هیچ‬ ‫گرفتی نەبوو‪ ،‬بەاڵم تا كاتژمێر ‪ 9‬ی شەو‬ ‫هیچ دەنگی نەبوو و نەگەڕاوە ماڵەوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫منیش كەمێك نیگەران بووم"‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫لەكۆنفرانسی نێوخۆیی پارتیدا ‪27‬‬ ‫سڤیل‪ :‬هەولێر‬ ‫بەرپرسی مەكتەبی رێكخستنی پارتی‬ ‫دیموكراتی كوردستان‪ ،‬رایگەیاند ئەو‬ ‫ناڕەزایەتیانەی لەئەنجامی كۆنفرانسە‬ ‫نێوخۆییەكانی حزبەكەی دروست بوون‪،‬‬ ‫"زۆر كەمترن لەگەڵ دەستكەوتەكانی‬ ‫ئەو كۆنفرانسە"‪.‬‬ ‫ب���اوك���ی (م) گ��وت��ی "دوای پچڕانی‬ ‫تەلەفۆنەكە زیاتر گومانم ال دروست بوو‪،‬‬ ‫(م) پێش ئ��ەوەی قسەكانی ت��ەواو بكات‬ ‫تەلەفۆنەكەی لەدەستی س��ەن��درا و پێی‬ ‫گوتم یەكێك لەوانەی منی رفاندووە ناوی‬ ‫دڵزارە و پیاوێكی قەبەیە"‪.‬‬ ‫ب��ەاڵم كاتێك ژم��ارە تەلەفۆنێك زەنگ‬ ‫بۆ مۆبایلەكەی باوكی (م) لێدەدات‪ ،‬گوێی‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫لێدەبێت كوڕەكەی دەگریێت و دەڵێت "بابە‬ ‫منیان رفاندووەو بە ئاسن لەپشتی ملیان‬ ‫داوم"‪.‬‬ ‫بەپێی نووسراوێكی وەزارەتی‬ ‫پ���ەروەردە بە ژم��ارە ‪ 5813‬كە‬ ‫لەرێكەوتی ‪ 3\16\2012‬بە ئیمزای‬ ‫وەزی���ری ئ��ەوك��ات��ەی پ���ەروەردە‬ ‫س��ەف��ی��ن دزەی�����ی واژوك�������راوە‪،‬‬ ‫لەناوەڕۆكیدا بە ن��اوی فرمانی‬ ‫وزاری هاتووە "لەسەر رەزامەندی‬ ‫بەڕێز جەنابی وەزیری پەروەردە‬ ‫بڕیارماندا بە گەڕانەوەی هەردوو‬ ‫ئ��ۆت��ۆم��ب��ێ��ل��ی ج����ۆری الندگرۆز‬ ‫ژم�����ارە (‪ )217 ،2‬پ�����ەروەردە‬ ‫لەالیەن بەڕێزان (پاكیزە تەلعەت‪،‬‬ ‫وارك��ی��س موسیس سركیسیان)‬ ‫كە تا ئێستا بەڕێوەبەری گشتین‬ ‫لەدیوانی وەزارەت بۆ بەڕێزان‬ ‫بەرێوەبەرانی ت��ازەی هەر دوو‬ ‫ب��ەرێ��وەب��ەرات��ی��ی��ە گشتیەكانی‬ ‫پ�����ەروەردەی (ه��ەول��ێ��ر‪ ،‬دهۆك)‬ ‫ل��ە ب�����ەرواری دەرچ���وون���ی ئەو‬ ‫فەرمانە"‪.‬لقی ‪ 24‬و ‪23‬‬ ‫ئاسایشی هەولێر سیناریۆی رفــــانـــــــــــــ‬ ‫سڤیل‪ :‬رزگار كۆچەر‬ ‫هەفتەی راب����ردوو ئاسایشی هەولێر‬ ‫سیناریۆی رفاندنی دوو مێردمنداڵی شاری‬ ‫هەولێر بەناوەكانی (م‪.

‬سكااڵ هەبوو بووە هۆی ئەوەی‬ ‫تەدەخولی مەیدانی بكرێت"‪.‬‬ ‫گوتیشی "‪ 27‬سكااڵ م��اوە كە یەكال‬ ‫نەكراونەتەوە‪ ،‬ئێستا لێكۆڵینەوە تێیاندا‬ ‫ب���ەردەوام���ە و ب��ەم زووان����ە كۆتاییان‬ ‫پێدێت‪ ،‬ب��ەاڵم ناڕەزایەتییەكان لەگەڵ‬ ‫دەس��ت��ك��ەوت��ەك��ان ب�����ەراورد ناكرێت‪،‬‬ ‫چونكە دەسكەوت و باشیەكانی زۆرتر‬ ‫و بەهێزتر بوون"‪.‫هەواڵ‬ ‫سكااڵ تا ئێستا یەكال نەكراونەتەوە‬ ‫و ‪ 14‬و ‪ 21‬و ‪ .‬‬ ‫باوكی (هـ) وەك باوكی (م) نەبوو‪ ،‬ئەو‬ ‫زیاتر بێدەنگی پێوە دیار بوو‪ ،‬بەاڵم هەمیشە‬ ‫مۆبایلەكەی دەردەهێناو دەیگوت "بزانە‬ ‫داوای چل هەزار دۆالریان لێكردووم‪ ،‬من‬ ‫لەدوكانێكی بچوك زیاتر هیچم نییە‪ ،‬نازانم‬ ‫چل هەزار دۆالر لەكوێ بێنم"‪.‬گوتیشی‬ ‫"هەرچەندە رێژەی سوتانەكەشی‬ ‫زۆرب���وو‪ ،‬ب��ەاڵم ت��وان��را لەالیەن‬ ‫ئەفسەری ئێشكگری نەخۆشخانە‪،‬‬ ‫وتەی ئافرەتەكە وەربگیرێت‪ ،‬ئەو‬ ‫گوتبووی من تووشی توڕەبوون‬ ‫و هەڵچوون بووم‪ ،‬بۆیە ئەمكارەم‬ ‫ئ��ەن��ج��ام��داوە‪ ،‬سكااڵشی لەسەر‬ ‫هیچ كەسێك تۆمار نەكردووە"‪.‬پاش ئاشكرابوونی سیناریۆی‬ ‫ئ��ەو دوو مێرمنداڵە ه���ەردوو ب���اوك بە‬ ‫گەرمی باوەشیان بۆ كوڕەكانیان كردەوە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم كاتێك زان��ی��ان كوڕەكاینان فێڵیان‬ ‫لێكردوون‪ ،‬هەردووكیان بە خەمباریەوە‬ ‫گوتیان ئەگەرچی ئێستا لەبەردەمانن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫وا هەست دەكەین دووب��ارە منداڵەكانمان‬ ‫رفاندرانەوە‪ ،‬چونكە نازانین چۆن وەاڵمی‬ ‫خزم و كەس و ناسیار بدەینەوە"‪.‬‬ ‫رائ��ی��د خ���ۆش���ەوی‪ ،‬هەروەها‬ ‫گ��وت��ی "ه��ەرچ��ەن��دە ئافرەتەكە‬ ‫س���ك���ااڵی ل���ەس���ەر ه��ی��چ كەس‬ ‫تۆمار نەكردووە‪ ،‬بەاڵم دۆسیەی‬ ‫ت��ای��ب��ەت��ی ب���ۆ ك�����راوەت�����ەوە و‬ ‫لێكۆڵینەوەی وردی بۆ دەكرێت‪،‬‬ ‫چونكە مێردی ئەم ئافرەتە دوو‬ ‫ژنی هەبووە‪ ،‬ئەو ئافرەتەی كە‬ ‫خۆی سوتاندووە ژنی یەكەمی‬ ‫بووە‪ ،‬بۆ زیاتر دڵنیابوون وتەی‬ ‫خزم و كەسانی ئەم ئافرەتە و‬ ‫دراوسێكانیشی وەردەگرین"‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ئافرەتێكی دیكە‬ ‫خۆی سوتاند‬ ‫سڤیل‪ :‬محەمەد هەسنانی‬ ‫ك���ات���ژم���ێ���ر ‪5‬ی ئ����ێ����وارەی‬ ‫رۆژی ‪ 2012-4-26‬ئافرەتێكی‬ ‫دانیشتوی گەڕەكی سەروچاوەی‬ ‫دیانا‪ ،‬بەناوی (ب‪-‬ج‪-‬م) بەهۆی‬ ‫رووداوی ئاگر‪ ،‬بەشێكی زۆری‬ ‫جەستەی س��ووت��ا و ب��ۆ رۆژی‬ ‫دوایی گیانی لەدەستدا‪.‬‬ ‫ئەو شەوەی ئەو دوو باوكە چاوەڕێی‬ ‫سۆراغی كوڕەكانیان بوون‪ ،‬هۆبەی دژە‬ ‫تیرۆر لەئاسایشی هەولێر لەجموجۆلی‬ ‫ئەوە دابوون تا زانیاری تەواو كۆبكەنەوە‪،‬‬ ‫ل��ەپ��ڕ پ��ۆل��ی��س��ی ف��ری��اك��ەوت��ن��ی هەولێر‬ ‫پەیوەندی بە ئاسایشی هەولێر دەكات و‬ ‫ب��اس ل��ەدۆزی��ن��ەوەی ی��ەك منداڵ لەالیەن‬ ‫خاوەن تاكسیەك دەكات‪ ،‬دواتر ئەو دوو‬ ‫منداڵە لەگەڵ پۆلیسی فریاكەتنی هەولێر‬ ‫دەگەنە ئاسایش‪ ،‬دوو مێرمنداڵەكە كاتێك‬ ‫قسەیانكرد هەریەكەو بەجۆرێك باسیان‬ ‫ل��ەڕف��ان��دن��ی خ��ۆی��ان ك���رد‪ ،‬ك��راس��ی یەكێ‬ ‫لەمنداڵەكان دیار بوو بە مقەس پارچەیەكی‬ ‫لێكرابووەوە‪ ،‬بۆیە بەرپرسەكەی ئاسایش‬ ‫كە زۆر بەهێمنی قسەی لەگەڵ منداڵەكان‬ ‫دەكرد‪ ،‬پرسیاری زۆر لێكردن‪ ،‬سەرەتا (هـ)‬ ‫دانی بەوەدا نا كە پێكەوە ئەم سیناریۆیەیان‬ ‫داڕشتووە‪ .‬‬ ‫رائ��ی��د خ���ۆش���ەوی‪ ،‬ئەوەشی‬ ‫خستەڕوو كە ئەمساڵ بەبەروارد‬ ‫لەگەڵ ساڵی راب���ردوو‪ ،‬رێژەی‬ ‫سوتانی ئافرەتان كەمی كردووە‪.‬‬ ‫رائ��ی��د خ��ۆش��ەوی‪ ،‬بەرپرسی‬ ‫ن��وس��ی��ن��گ��ەی ب����ەدواداچ����وون����ی‬ ‫ت��ون��دوت��ی��ژی دژ بەئافرەتانی‬ ‫س����ۆران‪ ،‬ب��ۆ (س��ڤ��ی��ل) زانیاری‬ ‫زی���ات���ری خ��س��ت��ەڕوو و گوتی‬ ‫لەكاتی بیستنی هەواڵی سووتانی‬ ‫(ب‪-‬ج‪-‬م) دەستبەجێ هێزەكانی‬ ‫پۆلیس گەیشتنە ماڵەكەیان و‬ ‫پشكنین و لێكۆڵینەوەیان ئەنجام‬ ‫دا‪ ،‬دەركەوت كە ئافرەتەكە بەهۆی‬ ‫نەوت خۆی سوتاندووە‪ .‬‬ ‫ـــــــــــــدنی دوو مێردمنداڵ ئاشكرا دەكات‬ ‫جەركی سوتاندم كاتێك پێمی گوت بابە‬ ‫ئێمەیان رفاندووە"‪.‬‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫‪5‬‬ .‬‬ ‫لەبارەی رێژەی سەركەوتنی ئافرەت‬ ‫ل��ەه��ەڵ��ب��ژاردن��ە نێوخۆییەكانی ل��ق و‬ ‫ن��اوچ��ەك��ان��ی پ��ارت��ی‪ ،‬ئیمنكی جەختی‬ ‫ك��ردەوە "لەكۆی ‪ 20‬لق لە ‪ 18‬لقیاندا‬ ‫ئ���اف���رەت س��ەرك��ەوت��ن��ی��ان بەدەست‬ ‫هێناوە"‪.15‬نزیكەی ‪ 139‬سكااڵ‬ ‫بەگشتی هەبوو‪ 71 ،‬وەاڵمیان درایەوە‪،‬‬ ‫هەندێك سكااڵ بووە هۆی ئەوەی لە دوو‬ ‫ح��ەوز هەڵبژاردن دووب���ارە بكرێتەوە‪،‬‬ ‫لەناوچەی ك��ۆڕی و لەناوچەی زانكۆ‬ ‫لەدهۆك‪ .

.........‬فۆتۆ‪ :‬كوردیو‬ ‫ئەمینداری نوێ‪ ،‬موفاجەئەی كۆنگرەی یەكگرتوو‬ ‫هۆكارەكانی شكستی هادی عەلی و محەمەد رەئوف‬ ‫شوان سدیق‬ ‫ئەگەرچی چ����اوەڕێ دەكرا محەمەد ئەحمەد‬ ‫بەئەمین����دار دەربچێ����ت‪ ،‬چ����وارەم دەنگ����ی هێنا‪...‬‬ ‫یەكالكردنەوەی پۆستی ئەمیندار‬ ‫لەدەس����پێكی كۆنگ����رەدا‪ ،‬تەه����ا س����ۆڵەیی‬ ‫گوتەبێ����ژی كۆنگ����رەی شەش����ەمی یەكگرت����وو‬ ‫لەكۆنگرەیەك����ی رۆژنامەنوس����یدا رایگەیان����د‬ ‫مەرجەكان����ی خۆكاندیدكردن����ی ب����ۆ ئەمین����دار‬ ‫دەبێت‪ ،‬تەمەنی لە ‪ 40‬ساڵ زیاتر بێت‪ ،‬هەروەها‬ ‫دوو خولی مەكتەبی سیاسیش ئەندام بووبێت‪،‬‬ ‫بەگوێ����رەی پەیڕەوی ناوخۆی نوێی كۆنگرەش‬ ‫پێویستە كاندیدەكە دوو لەسەر سێی دەنگەكانی‬ ‫ئەندامان����ی كۆنگرە بەدەس����ت بهێنێت‪ ،‬ئەو كاتە‬ ‫دەبێتە ئەمینداری گش����تی و دەشتوانێ بۆ دوو‬ ‫خول خۆی كاندید بكاتەوە‪...‬‬ ....................‬‬ ‫ئەگەرچ����ی هادی عەلی جەمس����ەرێكی بەهێزی‬ ‫ملمالنێكان����ی ن����او یەكگرتوو ب����وو‪ ،‬راگەیاندنی‬ ‫نزی����ك لەیەكگرت����ووش لەخزمەت����ی داب����وو‪ ،‬بە‬ ‫س����ێیەم دەرچوو‪ .‬دوای‬ ‫پێنجەمیش���� ‌‬ ‫‪6‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪ 18‬ساڵ مانەوەی لەپۆس����تەكەی‪ ،‬سەالحەدین‬ ‫محەم����ەد بەهادین لەكۆنگرەی شەش����ەم خۆی‬ ‫كاندی����د نەكردەوە بۆ ئەو پۆس����تە‪ ،‬چوار كەس‬ ‫خۆیان كاندید كرد‪ ،‬محەم����ەد فەرەج زۆرینەی‬ ‫دەنگەكانی بەدەست هێنا‪.......‬محەم����ەد ئەحمەد ب����وو‪ ،‬دوای‬ ‫ئ����ەو هادی عەلی‪ ،‬دوای ئ����ەو محەمەد رەئوف‪،‬‬ ‫كەمتری����ن جار ن����اوی محەمەد ف����ەرەج دەهات‪،‬‬ ‫بۆیە ئەنجامەكە بۆ زۆر كەس چاوەڕواننەكراو‬ ‫بوو‪ ،‬هەر بۆیەش محەمەد فەرەج بە موفاجەئەی‬ ‫كۆنگرەی یەكگرتوو لەقەڵەم دەدرێت‪..‬‬ ‫یەكی ئایاری ئەم ساڵ‪ ،‬یەكگرتووی ئیسالمی‬ ‫كوردستان‪ ،‬شەش����ەمین كۆنگرەی بەست‪ ،‬ئەم‬ ‫كۆنگرەیە بەش����ێوەیەكی راس����تەوخۆ لەكەناڵی‬ ‫س����پێدەی یەكگرت����وو دەگوازرای����ەوە‪ ،‬ئەمەش‬ ‫بەرای چاودێران یەكگرتوو هەنگاوێكی تازەی‬ ‫نا لەبواری شەفافیەتی حیزبی و بۆ یەكەمجارە‬ ‫خەڵك لەشاش����ەی تیڤییەوە ئاگاداری كۆنگرەی‬ ‫حیزبێك بێت‪..........................‫سیاسەت‬ ‫‪ ‬ئەمینداری پێشوو و ئەمینداری نوێی یەكگرتووی ئیسالمی ‪ ...........‬‬ ‫ی لە‬ ‫یەكگرتووی ئیسالمی یەكەمین كۆنگرە ‌‬ ‫دووەمی لە ‪1996/8/20‬‬ ‫‌‌‬ ‫ی‬ ‫‪ 1994/4/1‬و كۆنگرە ‌‬ ‫ی ل����ە ‪ 1999/9/3‬و‬ ‫و كۆنگ����رەی‌ س����ێیەم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چوارەمی لە‪ 2005/4/30‬و كۆنگرە ‌‬ ‫كۆنگرە ‌‬ ‫ی ل����ە ‪ 2008/8/1‬بەس����تووە‪ ..‬‬ ‫دوای ئەوەی هەر یەكە لەهادی عەلی‪ ،‬محەمەد‬ ‫ف����ەرەج‪ ،‬محەم����ەد ئەحم����ەد‪ ،‬محەم����ەد رەئوف‬ ‫خۆی����ان كاندیدكرد‪ ،‬لەخول����ی یەكەمی دەنگدان‬ ‫بۆ ئەمین����داری یەكگرتووی ئیس��ل�امی‪ ،‬لەكۆی‬ ‫‪ ٧٥٥‬ئەندامی كۆنگرە‪ ٧٣٥ ،‬ئەندام بەش����داریان‬ ‫كرد كە ‪ ١٢‬دەنگی س����پیش هەبوو‪ ،‬لەو خولەدا‬ ‫محەم����ەد ئەحمەد ‪ ٧٢‬دەنگ و محەمەد رەئوف‬ ‫‪ ٢٧٦‬دەنگی����ان بەدەس����تهێنا‪ ،‬هەروەها محەمەد‬ ‫ف����ەرەج ‪ ٢٤٨‬دەنگ و هادی عەلی ‪ ١٢٧‬دەنگیان‬ ‫بەدەس����تهێنا‪ ........................‬‬ ‫محەمەد فەرەج موفاجەئەی كۆنگرە‬ ‫پێ����ش كۆنگرە زۆرترین باس لەس����ەر چەند‬ ‫كاندیدێك ب����وو‪ ،‬بەپێی لێكدان����ەوەكان كاندیدی‬ ‫ه����ەرە بەهێ����ز د‪...‬بەاڵم بەحوكم����ی نەهێنانی دەنگی‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫پێویس����ت خولی دووەمی دەنگدان ئەنجام درا‪،‬‬ ‫لەنێوان محمەد فەرەج و محەمەد رەئوف دوای‬ ‫یەكالیكردنەوەی دەنگەكان‪ ،‬لەئەنجامدا محەمەد‬ ‫ف����ەرەج‪ ٤٠١ ،‬دەن����گ و محەمەد رەئوفیش ‪٣١٠‬‬ ‫دەنگیان بەدەس����تهێنا‪ ،‬وات����ە محەمەد فەرەج لە‬ ‫كۆنگرەی شەش����ەمی یەكگرتووی ئیسالمی‪ ،‬بە‬ ‫زۆرینەی دەنگ بە ئەمینداری گشتی دانرا‪....‬‬ ‫محەم����ەد ف����ەرەج ئەحم����ەد عەزی����ز‬ ‫لەدایكبووی س����اڵی ‪1953‬ی شاری هەڵەبجەیە‪،‬‬ ‫بەكالۆریۆس����ی لەئاداب‪-‬عەرەبی����دا هەیە‪ ،‬جگە‬ ‫لەوەی ئەندامی مەكتەبی سیاس����ی یەكگرتووی‬ ‫ئیس��ل�امی ب����ووە‪ ،‬پێش����تریش ئەندام����ی خولی‬ ‫دووەم بووە لەپەرلەمانی كوردستان‪ ،‬محەمەد‬ ‫فەرەج كەس����ایەتییەكی دیاری ناو یەكگرتووی‬ ‫ئیس��ل�امییە ل����ەدوای كۆتای����ی هێن����ان بەخولی‬ ‫دووم����ی پەرلەمان گەڕایەوە ناو كاری حیزبی‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم ئ����ەو زۆر بەكەم����ی ل����ە راگەیاندنەكاندا‬ ‫دەردەكەوت‪.......................‬ئەگەرچ����ی محەمەد رەئوف‬ ‫لەس����ەروبەندی كۆنگ����رە لەالی����ەن راگەیاندنی‬ ‫نزی����ك لەیەكگرت����ووەوە لێی����درا و تۆمەت����ی بۆ‬ ‫دروس����ت ك����را‪ ،‬ب����ەاڵم زۆرتری����ن دەنگ����ی هێنا‬ ‫لەخول����ی یەكەم����دا و محەم����ەد فەرەجی����ش كە‬ ‫كەمتریش باسی لەسەر بوو‪ ،‬بوو بەئەمینداری‬ ‫گشتی یەكگرتووی ئیسالمی كوردستان‪..

‫سیاسەت‬ ‫ئ����ەوەی لێ����ی بین����راوە‪ ،‬سیاس����یەكی نەرمە‬ ‫لەبەرامب����ەر ئەو رووداوانەی ك����ە روویانداوە‪،‬‬ ‫زۆربەی جار ئەو بارگرژی و كێشانەی لە نێوان‬ ‫پارت����ی دیموكراتی كوردس����تان و یەكگرتووی‬ ‫ئیس��ل�امیدا روویانداوە‪ ،‬بەپێچەوانەی بەش����ێك‬ ‫لەئەندامانی مەكتەبی سیاسی و سەركردەكانی‬ ‫دیك����ەی حزبەك����ەی‪ ،‬لێدوانەكان����ی ن����ەرم و‬ ‫سیاسیانە بوون‪.‬‬ ‫هەروەها ئەحمەد كانی بەرپرسی پەیوەندییە‬ ‫نیش����تیمانییەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان‪،‬‬ ‫ئام����اژە ب����ەوەدەكات ك����ە ئ����ەوان هی����وادارن‬ ‫یەكگرت����ووی ئیس��ل�امی رۆڵ����ی خ����ۆی بگێرێت‪،‬‬ ‫لەپرۆس����ەی سیاس����ی و پرۆس����ەی ئاوەدانی و‬ ‫چەس����پاندنی گیانی لێبوردەی����ی لەنێوان هەموو‬ ‫پێكهاتەكاندا‪ ،‬گوتیش����ی "هیوای سەركەوتنیشیان‬ ‫بۆ دەخوازی����ن‪ ،‬بەتایبەتی بۆ محەمەد فەرەج كە‬ ‫پۆستی ئەمینداری یەكگرتووی وەرگرت"‪.‬زۆر‬ ‫كەس پێی����ان وابوو ئەمە جۆرێك لەگەمەی ناو‬ ‫یەكگرتووی ئیس��ل�امی بوو‪ ،‬بۆئەوەی محەمەد‬ ‫رەئوف دەرنەچێت‪ ،‬لەبەرانبەردا پاڵپش����تیان لە‬ ‫ه����ادی عەلی دەك����رد و هەواڵ����ی ئەوەیان باڵو‬ ‫دەكردەوە كە پشتگیری میدیای ئازادی كردووە‬ ‫لە پەیامەكەیدا‪ ،‬بەاڵم هادیش دەرنەچوو‪.‬بۆیە‬ ‫زۆرترینیان دەنگیان بە محەمەد رەئوف دا‪ ،‬كە‬ ‫وای كرد لە خول����ی یەكەمی دەنگدان زۆرترین‬ ‫دەنگ بێنێ‪ ،‬بەاڵم لە خولی دووەمدا كە ركابەری‬ ‫كەوت����ە نێوان ئەو و محەم����ەد فەرەج‪ ،‬محەمەد‬ ‫ف����ەرەج بردی����ەوە‪ ،‬ئ����ەوكات هەن����دێ دەزگای‬ ‫ئیعالم����ی نوس����یان كە دەنگەكان����ی هادی عەلی‬ ‫بوون����ە هۆی ئەوەی محەمەد فەرەج دەربچێت‪،‬‬ ‫چونك����ە لە س����ەرەتاوە ركابەری تون����د لەنێوان‬ ‫هادی عەلی و محەمەد رەئوف هەبوو‪.‬‬ ‫شااڵو عەلی عەسكەری ئەندامی سەركردایەتی‬ ‫یەكێت����ی نیش����تمانی كوردس����تان دەڵێ����ت "لەگەڵ‬ ‫ئ����ەوەی پیرۆزبایی لەمحەمەد ف����ەرەج دەكەین‪،‬‬ ‫هەروەها هیوادارین یەكگرتووی ئیسالمی زیاتر‬ ‫كوردانە بیر بكەنەوە‪ ،‬وەك لەوەی ئیس��ل�امییانە‬ ‫بیربكەنەوە‪ ،‬چونكە بەڕاستی گەر میللەتەكەمان‬ ‫لەناوچوو و قەالچۆبوو‪ ،‬ئیسالمەتییەكەشی تێدا‬ ‫نامێنێت"‪.‬‬ ‫لەب����ارەی ئ����ەوەی كە ب��ڵ�او كرای����ەوە پارتی‬ ‫پش����تگیری یەكێ����ك لەكاندیدەكان����ی ك����ردووە‪،‬‬ ‫ئەحم����ەد كانی رەتیكردەوە و گوتی "بەنیس����بەت‬ ‫ئێمە هەر كەس����ێك گرنگ بووە‪ ،‬ب����ۆ ئەمینداری‬ ‫یەكگرتووی ئیس��ل�امی ئەوەیە ك����ە ببێتە مایەی‬ ‫باشتركردنی پەیوەندییەكانی نێوان یەكگرتوو و‬ ‫پارتی‪ ،‬هەروەها هەموو حزبە كوردستانییەكان‪،‬‬ ‫بۆیە وەك پارتی خاڵێكی دیاریكراومان لەس����ەر‬ ‫هیچ كاندیدێكیان نەبووەو نییە"‪.‬‬ ‫ه����ادی عەل����ی‪ ،‬تاكە س����ەركردەی یەكگرتوو‬ ‫ب����وو‪ ،‬ك����ە داوای جیاكردن����ەوەی دەع����وە و‬ ‫سیاس����ەتی دەك����رد لەن����او یەكگرت����وودا‪ ،‬ك����ە‬ ‫ئەمینداری پێش����وو ئەو تەرح����ەی قبوڵ نەبوو‪،‬‬ ‫هەروەها تاكە س����ەركردەی ناو یەكگرتوو بوو‬ ‫كە لەرۆژنامەكاندا لەبارەی یەكگرتوو بەدیدێكی‬ ‫رەخنەییەوە دەینوس����ی و لێدوانی دەدا‪ ،‬دیسان‬ ‫ئەمین����دار ئەمەی پێناخۆش����بوو‪ ،‬هەروەها هەر‬ ‫تاك����ە س����ەركردەكەی ن����او یەكگرت����ووش بوو‬ ‫كە بە س����ەاڵحەدین محەم����ەد بەهائەدینی گوت‬ ‫پێویستە چیتر خۆت بۆ ئەمیندارێتی یەكگرتوو‬ ‫كاندید نەكەیەوە‪ ،‬لەس����ەر ئەمەش ئەمیندار لێی‬ ‫نیگەران بوو‪ ،‬دوای ئەوە هادی عەلی دەس����تی‬ ‫لەپۆستەكەی كێشایەوە‪.‬‬ ‫هادی عەلی شكست دەهێنێت‬ ‫هادی عەلی سەرۆكی دەست لەكاركێشاوەی‬ ‫پێشتری ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكگرتوو‪،‬‬ ‫ه����ەر لەس����ەرەتاوە تا دواس����اتەكانی كۆنگرەی‬ ‫شەش����ی ئ����ەو حزب����ە وەك كەس����ێكی بەهێ����ز‬ ‫ن����اوی دەه����ات‪ ،‬بەتایبەتی ئەو ك����ە لەكۆنگرەی‬ ‫پێش����ووەوە وەك كەس����ێكی یاخی دەردەكەوت‬ ‫و ئ����ەو كات داوای لە ئەمیندار كردبوو كە واز‬ ‫بێنێ و رێگا بەكەس����انی دیكە ب����دات‪ ،‬هەروەها‬ ‫راگەیاندنی����ش بەجۆرێ����ك لەبەرژەوەن����دی ئەو‬ ‫كاری����ان دەك����رد‪ .‬‬ ‫رای پارتی و یەكێتی‬ ‫لەبارەی ئەمینداری نوێ‬ ‫ل����ەدوای كۆتای����ی هێنان����ی كۆنگ����رەی ه����ەر‬ ‫حزبێ����ك چ����اوەڕوان دەكرێت‪ ،‬ئ����ەو حزبە جگە‬ ‫ل����ەوەی گۆڕان����كاری لەس����ەر ئاس����تی ناوخۆی‬ ‫خۆیدا ب����كات‪ ،‬ه����اوكات لەبەرانب����ەر الیەنەكانی‬ ‫دیكەشدا چاوەڕوان دەكرێت‪ ،‬پێداچوونەوەیەك‬ ‫بەسیاس����ەتیدا بكرێت‪ ،‬ئەندامێكی سەركردایەتی‬ ‫یەكێت����ی هیوا دەخوازێت یەكگرتووی ئیس��ل�امی‬ ‫"كوردانە" بیربكاتەوە‪ ،‬بەرپرسی پەیوەندییەكانی‬ ‫پارتیش ئاماژە بەوە دەكات‪ ،‬دەكرێت یەكگرتووی‬ ‫ئیسالمی هەنگاوی باش بنێت لە بەرەوپێشبردنی‬ ‫پەیوەندی نێوان خۆی و حزبەكان‪.‬‬ ‫هەروەه����ا كانی گوتیش����ی ئ����ەوەی پەیوەندی‬ ‫بەنێ����وان پارت����ی دیموكرات����ی كوردس����تان و‬ ‫یەكگرت����ووی ئیس��ل�امیەوە هەیە‪ ،‬ئێم����ە ئومێدی‬ ‫ئ����ەوە دەكەی����ن‪ ،‬ك����ە ئەمین����داری ن����وێ هەوڵ����ی‬ ‫ئەوەبدات كار لەسەر ئەوە بكات‪ ،‬كە ببێتە هۆی‬ ‫باش����تركردنی پەیوەندییەكان����ی نێ����وان پارتی و‬ ‫یەكگرتووی ئیسالمی و حزبەكانی دیكەیش"‪.‬‬ ‫بۆچ����ی محەمەد رەئوف ئ����ەم دەنگە زۆرەی‬ ‫هێن����ا‪ ،‬س����ەرەڕای ئ����ەو هەواڵن����ەی دژ ب����ە ئەو‬ ‫كران؟‬ ‫لەن����او یەكگرت����ووی ئیس��ل�امیدا ‪ 3‬باڵ هەیە‪،‬‬ ‫باڵێك س����ەر بە ئیخ����وان موس����لمینن و زۆرتر‬ ‫پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئیس��ل�امیەكانی عەرەبی‬ ‫و س����عودی هەیە‪ ،‬كە باڵی ئەمینداری پێشوون‪،‬‬ ‫باڵێكی دیكە لە پارتی داد و گەشەپێدانی توركیا‬ ‫نزیك����ن‪ ،‬كە لە هادی عەلی و ئەبوبەكر كاروانی‬ ‫و مەول����ود باوەم����راد و چەن����د كەس����ێكی دیكە‬ ‫پێكهات����ووە‪ ،‬باڵێكی دیكە ل����ەدەرەوەی هەردوو‬ ‫باڵەكەیەو پەیوەن����دی بەرژەوەندییانەی لەگەڵ‬ ‫تەرەفەكان����ی دەرەوە نییە‪ ،‬كە محەمەد رەئوف‬ ‫و چەند س����ەركردەیەكی دیك����ەی یەكگرتوون‪.‬هەر بۆیە لەكۆتایی‬ ‫یەكالیكردن����ەوەی دەنگەكان����دا‪ ،‬ئەو كەس����انەی‬ ‫پاڵپش����تیان لەه����ادی عەل����ی دەك����رد‪ ،‬توش����ی‬ ‫سەرسوڕمان هاتن‪.‬‬ ‫كاتێ����ك ل����ەدووەم رۆژی كۆنگ����رەدا‪ ،‬هادی‬ ‫عەل����ی رایگەیاند ئەگەر هات����وو دەنگی زۆرینە‬ ‫مسۆگەر بكات‪ ،‬ئەوا تەنیا یەك خول ئەمینداری‬ ‫دەكات‪ ،‬ئەو لێدوانەی وا دادەنرا كە هادی عەلی‬ ‫نائومێدی پێوە دیاربووەو هەستی كردووە كە‬ ‫دەرناچێت‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫‪7‬‬ .‬‬ ‫هەرچەندە سەالحەدین بەهادین لەكۆنگرەدا‬ ‫رایگەیان����د ك����ە ئ����ەو پاڵپش����تی هی����چ یەكێ����ك‬ ‫ل����ەو كاندیدكراوان����ە ن����اكات‪ ،‬ب����ەاڵم كاتێ����ك لە‬ ‫پەیامەكەی����دا بەناڕاس����تەوخۆ رەخن����ەی توندی‬ ‫ئاراس����تەی كادیرەكان����ی یەكگرت����وو ك����رد‪ ،‬كە‬ ‫نەدەبوایە كەسانێك رەخنەكانیان لەحزب هەیە‪،‬‬ ‫بچن لەڕاگەیاندنەكاندا باڵوی بكەنەوە‪ ،‬ئەمە بۆ‬ ‫دژایەت����ی كردنی هادی عەل����ی لێكدرایەوە‪ ،‬هەر‬ ‫بۆی����ە هەندێ ماڵپەڕ نوس����یان كە ئ����ەوە ئامانج‬ ‫لێدانی هادی عەلییەو بۆئەوەیە دەرنەچێت‪.‬‬ ‫بە بێدەنگی هاتن و بەبێ دەنگی رۆیشتن‬ ‫ه����ەر یەكە ل����ە محەمەد ئەحم����ەد و محەمەد‬ ‫رەئ����وف ك����ە ئەوانیش دوو كەس����ی دیكەبوون‬ ‫لەكاندیدەكان����ی پۆس����تی ئەمین����داری گش����تی‬ ‫یەكگرت����ووی ئیس��ل�امی‪ ،‬بەپێچەوان����ەی هادی‬ ‫عەل����ی لە پێ����ش كۆنگ����رە‪ ،‬ت����ا دوای كۆنگرەش‬ ‫ئ����ەوان بێدەن����گ ب����وون‪ ،‬محەمەد رەئ����وف بەر‬ ‫لەس����ازكردنی كۆنگرەی شەش����ەمی یەكگرتوو‬ ‫هەڵمەتێك����ی راگەیاندنی����ان لەدژی كردە س����ەر‪،‬‬ ‫بە حوكمی ئەوەی پێش����تر وەزی����ری بازرگانی‬ ‫بووە‪ ،‬لە كابینەی پێنجەمی حكومەتی هەرێم و‬ ‫هەروەها بەگشتی كەسێكی میانڕەو بووە‪ ،‬بۆیە‬ ‫بەنزیكایەت����ی لەگ����ەڵ پارتی ناوی����ان هێنا‪ .‬ب����ەاڵم بەپێچەوان����ەوە هادی‬ ‫عەل����ی لەنێوان چ����وار كاندیدەك����ەدا ئەو دەنگی‬ ‫س����ێیەمی بەدەس����تهێنا لەبەرامب����ەر ‪ 401‬دەنگ‬ ‫‪ ١٢٧‬دەنگی مس����ۆگەركرد‪ .‬‬ ‫ئەوەی بووە هۆی ئەوەی محەمەد رەئوف ئەو‬ ‫دەنگ����ە زۆرە بێن����ێ‪ ،‬یەكگرتووەكانی هەولێر و‬ ‫دهۆك بوون‪ ،‬یەكگرتووەكانی ئەو دوو ش����ارە‬ ‫هەمیش����ە هەس����تیان بە غوبن كردووە‪ ،‬كە پێگە‬ ‫و بەش����داریان لەس����ەركردایەتی یەكگرت����وو‬ ‫لەئاس����ت بنك����ەی جەم����اوەری یەكگرت����وو لەو‬ ‫دوو ش����ارەدا نیی����ە‪ ،‬بەتایبەت����ی بادینیی����ەكان‬ ‫ك����ە یەكگرت����وو نفوزێكی زۆری ل����ەو ناوچەیە‬ ‫هەیەو كادیرەكانیان زۆرترین چەرمەسەرییان‬ ‫چەش����تووە ب����ە ب����ەراورد ب����ە یەكگرت����ووی‬ ‫ش����وێنەكانی دیكە‪ ،‬بۆیە بەمافی خۆیان دەزانن‬ ‫ك����ە نوێنەرایەتییەك����ی زۆرتری����ان هەبێ����ت ل����ە‬ ‫پۆس����تە بااڵكانی یەكگرتووی ئیس��ل�امیدا‪ .

‬‬ ‫س��ەاڵح��ەدی��ن م��ح��ەم��ەد ب��ەه��ادی��ن‪ ،‬ساڵی‬ ‫‪ 1950‬لەشارۆچكەی تەوێڵەی سەر بەقەزای‬ ‫هەڵەبجە لەدایك ب��ووە‪ ،‬ئەو لەبنەماڵەیەكی‬ ‫ئاینییەو كوڕی مەال محەمەدی خورماڵە‪ ،‬كە‬ ‫یەكێكە لەكۆنترین ئەو كەسانەی لەسااڵنی‬ ‫پەنجاكاندا دوای هاتنی محەمەد مەحمود‬ ‫س��ەواف��ی ن��وێ��ن��ەری ئیخوان موسلیمین بۆ‬ ‫ه��ەڵ��ەب��ج��ە پ��ەی��وەن��دی��ی ب��ە رێكخستنەكانی‬ ‫ئ��ی��خ��وان موسلیمینی ع��ێ��راق��ەوە ك����ردووە‪،‬‬ ‫ساڵی ‪ 1965‬پ��ەی��وەن��دی بەرێكخستنەكانی‬ ‫ئیخوان موسلیمینەوە دەك���ات‪ ،‬یەكێك بوو‬ ‫ل��ەدام��ەزرێ��ن��ەران��ی ك��ۆم��ەڵ��ەی نوسەرانی‬ ‫موسوڵمانی كورد لەساڵی ‪1978‬دا‪.‬‬ ‫سەاڵحەدین محەمەد بەهادین‪،‬‬ ‫لەیەكەم رۆژی دامەزراندنی‬ ‫یەكگرتوەوە دەبێـتە ئەمینداری‬ ‫گشتیی و لەپێنج كۆنگرەی‬ ‫‪‬‬ ‫كەمال شاكر سكرتێری حیزبی شیوعی كوردستان‬ ‫‪8‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫رۆژی ‪3/4‬ی ئەمساڵ سەاڵحەدین بەهادین‬ ‫ئ��ەم��ی��ن��داری پێشوی ی��ەك��گ��رت��وی ئیسالمی‬ ‫كوردستان لەپەیجی تایبەتی خۆی لەتۆڕی‬ ‫كۆمەاڵیەتی فەیسبووك‪ ،‬ئەوەی باڵو كردەوە‬ ‫ك��ە دەس��ت��ب��ەرداری پۆستەكەی دەب��ێ��ت و‬ ‫لەكۆنگرەی شەشەمی حزبەكەی جارێكی‬ ‫دیكە خۆی كاندید ناكاتەوە‪ ،‬واز هێنان لە‬ ‫پۆستەكەی بە داهێنان و نمونەیەكی جوان‬ ‫بۆ حزبەكەی وێنا دەكات و دەڵێت "بۆیە‬ ‫دەمەوێ ئەم پرۆسە دیموكراسی و جوانە‬ ‫كە ئاڵوگۆری پۆستی سەرۆكایەتی حزبە‬ ‫ب��ەت��ەواوی ئیختیار و‬ ‫داوای خۆم بێ‬ ‫كاریگەری‬ ‫هیچ‬ ‫هۆكار و فشارێكی دەرەك��ی بەجێ بهێنم و‬ ‫لەم بوارەشدا یەكگرتوو داهێنان و نمونەیەكی‬ ‫جوان پێشكەش بكا"‪.‬‬ ‫ب��ەپ��ێ��ی ه��ەن��دێ��ك زان��ی��اری��ی سەاڵحەدین‬ ‫محەمەد بەهادین‪ ،‬لەئێران ئاشنایەتی لەگەڵ‬ ‫ناسری سوبحانی پاوەییدا پەیدا دەكات‪ ،‬كە‬ ‫یەكێك ب��وو ل��ەڕاب��ەرە رۆحیەكانی ئیخوان‬ ‫موسلیمینی ئێران كە بە (كۆمەڵەی بانگەواز‬ ‫و چاكسازیی ئ��ێ��ران) دەن��اس��را‪ ،‬لەكۆتایی‬ ‫هەشتاكاندا لەگەڵ ناسری سوبحانیدا لەالیەن‬ ‫هێزە ئەمنییەكانی ئێرانەوە دەستگیر دەكرێن‬ ‫و دەخرێنە زی��ن��دان��ەوە‪ ،‬هەرچەندە ناسری‬ ‫سوبحانی لە ‪16‬ی ئ��ازار و لەیەكەم رۆژی‬ ‫جەژنی قوربانی ساڵی ‪1990‬دا لەسێدارەدرا‪،‬‬ ‫بەاڵم سەاڵحەدین محەمەد بەهادینی هاوڕێی‬ ‫ئازاد كرا‌‪.‫سیاسەت‬ ‫حـــزبی شیــــــوعـی سیحرەكـــەی یەكـــــــــــ‬ ‫زیرەك كەمــــال‪ :‬حزبی شیوعی ئەو كلتورە سیــــــاسیەی داهێنــــــــــــــــــا‪،‬‬ ‫فایەق گوڵپی‪ :‬حیزبی شیوعی دایهێنا‪ ،‬ئێمەش‬ ‫سەنگەر عەبدولڕەحمان‬ ‫سەاڵحەدین محەمەد بەهائەدین ئەو بڕیارەی‬ ‫خۆی جێبەجێكرد كە خۆی كاندید نەكردەوە‬ ‫بۆ ئەمیندارێتی یەكگرتووی ئیسالمی‪ ،‬ئەگەر‬ ‫راگ����ەی����ان����دن����ی‬ ‫چ��ی خ���ۆی و‬ ‫یەكگرتوو ئەم بڕیارەیان بە "داهێنان" لەكاری‬ ‫ح��ی��زب��ی ل��ەك��وردس��ت��ان ل��ەق��ەڵ��ەم دا‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی حیزبی شیوعی‬ ‫ك��وردس��ت��ان دەڵ���ێ "دوای ڕاپ��ەڕی��ن حزبی‬ ‫شیوعی ئ��ەو كلتورە سیاسیەی داهێنا كە‬ ‫كەسی یەكەمی حزب لەكۆنگرەو بەڕێگایەكی‬ ‫دیموكراسی واز لەپۆستەكەی بێنێت"‪.‬‬ ‫دوای راپ��ەڕی��ن��ی ‪ ،1991‬سەاڵحەدین‬ ‫م��ح��ەم��ەد ب���ەه���ادی���ن دەگ���ەڕێ���ت���ەوە و‬ ‫دەستدەكات بە رێكخستنەوەی كۆنە‬ ‫ئیخوانەكانی هەرێمی كوردستان‪،‬‬ ‫ت����ا ئ�����ەو ك����ات����ەی ل����ە ژێ�����ر ن����اوی‬ ‫(یەكگرتووی ئیسالمی كوردستاندا)‬ ‫لە ‪6‬ی شوباتی ‪1994‬دا‪ ،‬حزبێكی‬ ‫ئیسالمیی راگەیاند‪.

‬‬ ‫دكت���ۆر رێب���وار كەری���م جەخ���ت لەگوتەی‬ ‫ئەندامەكەی مەكتەبی سیاس���ی حزبی شیوعی‬ ‫دەكات���ەوە‪ ،‬ك���ە داهێنەری ئەو كلت���ورە حزبی‬ ‫ش���یوعی بووە نەك یەكگرت���وو‪ ،‬ئەو پێی وایە‬ ‫لەڕووی پراكتیكیەوە حزبی شیوعی كوردستان‬ ‫رێچكەشكێنی ئەو كلتورە بوو كە سەركردەی‬ ‫حزب���ەكان ت���ا مردن لەس���ەر كورس���یەكەیان‬ ‫نەب���ن‪ ،‬بەاڵم وەك ئەو دەڵێت یەكگرتوو لەبەر‬ ‫ئەو پێگە جەماوەری و قورس���اییە سیاسیەی‬ ‫هەیەت���ی‪ ،‬وای ك���ردووە ك���ە تەماش���اكردنی‬ ‫گۆڕینی ئەمیندارەكەی بەشێوەیەك لەشێوەكان‬ ‫بەگرنگ ئەژمار بكرێت‪ ،‬دەڵێت "ئەو گۆڕانكاریە‬ ‫لەناو یەكگرتوش���دا زۆر دواكەوت‪ ،‬مامۆس���تا‬ ‫س���ەاڵحەدین ‪ 18‬س���اڵە كەس���ی یەكەم���ی ناو‬ ‫یەكگرت���وە‪ ،‬گۆڕانكاریەكە گرنگە‪ ،‬بەاڵم دەبێت‬ ‫ئەوە لەبەرچاو بگرین كە دوای ‪ 18‬س���اڵ ئەو‬ ‫گۆڕانكاریە كراوە"‪.‬‬ ‫ل���ەو ڕۆژەوەی س���ەاڵحەدین بەهادی���ن‬ ‫دەس���تبەرداربوونی لەپۆس���تی ئەمین���داری‬ ‫راگەیان���دوە‪ ،‬لەزۆرب���ەی ك���ۆڕ و كۆبوونەوە‬ ‫حزبییەكان و دەزگاكانی راگەیاندنی یەكگرتوی‬ ‫ئیس�ل�امی و ئەو گۆڤار و رۆژنامانەش���ی لەو‬ ‫حزب���ەوە نزیك���ن‪ ،‬هەنگاوەك���ەی ئەمینداریان‬ ‫بەهەنگاوێك���ی ت���ازە ناوب���ردووە‪ ،‬ب���ەاڵم‬ ‫بەگەڕانەوەی���ەك ب���ۆ راب���ردووی نزیك���ی‬ ‫مێ���ژووی سیاس���ی كوردس���تاندا‪ ،‬بەتایبەت���ی‬ ‫دوای راپەڕین���ی س���اڵی ‪ 1991‬دەبین���رێ ئەوە‬ ‫یەكگرتوی ئیسالمی نییە ئەو كلتورە سیاسیەی‬ ‫داهێنابێ���ت‪ ،‬بەڵكو حزبی دیكەو س���ەركردەی‬ ‫سیاسی حزبی دیكە پێش ئەو حزبە ئیسالمییە‬ ‫"داهێن���ان و نمون���ە جوان"ەك���ەی پێش���كەش‬ ‫كردووە‪ ،‬بۆ نمونە حزبی شیوعی كوردستان‪،‬‬ ‫یەك���ەم حزب���ی كوردییە ل���ەدوای ڕاپەڕین كە‬ ‫س���كرتێرەكەی لە كۆنگرەدا و بەویستی خۆی‬ ‫دەستبەرداری پۆس���تەكەی بووبێت‪ ،‬بۆیە ئەو‬ ‫حیزب���ە س���یحرەكەی ئەمین���داری یەكگرت���وو‬ ‫بەتاڵ دەكاتەوە‪.‬‬ ‫گولپی بۆچونی وای���ە ئەوەی وای كردووە‬ ‫ئێس���تا هەموو چ���اوەكان لەس���ەر وازهێنانی‬ ‫ئەمینداری یەكگرتو بێ���ت‪ ،‬بۆ چەند هۆكارێك‬ ‫دەگەڕێت���ەوە‪ ،‬گوت���ی "یەكگرت���و خ���ۆی‬ ‫ئیش���ی لەس���ەر دەكات و دەیەوێ���ت بی���كات‬ ‫بەدەستكەوتێك و بڵێت ئێمە حزبێكی مەدەنی‬ ‫و دیموكراتی���ن‪ ،‬هۆكارێك���ی دیك���ە ئەوەیە كە‬ ‫لەحزب���ی ئیس�ل�امیدا ئەم ش���تانە كەم���ە‪ ،‬هەتا‬ ‫هەندێ���ك بۆچ���ون هەی���ە دەڵێت ئەم���ە لەگەڵ‬ ‫حزبی ئیسالمیدا ناگونجێت‪ ،‬چونكە لەئیسالمدا‬ ‫ك���ێ توان���ا و دەس���ەاڵتی زۆرە‪ ،‬ئ���ەوە دەبێت‬ ‫سەركردایەتی بكات"‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫‪9‬‬ .‬‬ ‫دكت���ۆر فای���ەق گوڵپ���ی گوت���ی "ئێم���ە پێش‬ ‫چوار س���اڵ ئ���ەو ئەزمونەمان تاق���ی كردەوە‪،‬‬ ‫ك���ە س���ەرۆكی حزب بە ویس���تی خ���ۆی واز‬ ‫لەپۆستەكەی بێنێت‪ ،‬بەاڵم ئەوكات راگەیاندن‬ ‫هی���چ گرنگیەكی ب���ەم گۆڕانكاریە ن���ەدا‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئێستا برادەران گرنگی زیاتری پێدەدەن"‪.‬‬ ‫زی���رەك كەمال ئەندامی مەكتەبی سیاس���ی‬ ‫حیزبی ش���یوعی كوردس���تان دەڵێت راستیەك‬ ‫هەی���ە كە پێی دەگوترێ���ت ئەمانەتی مێژوویی‪،‬‬ ‫دەبێ���ت بە ئەمانەتەوە تەماش���ای ئەو مێژووە‬ ‫بكرێ���ت و وەك خ���ۆی بنوس���رێتەوە‪ ،‬گوت���ی‬ ‫"لەمێژووی سیاس���ی كوردیدا بەتایبەتی دوای‬ ‫راپەڕین حزبی شیوعی ئەو كلتورە سیاسیەی‬ ‫داهێنا‪ ،‬كە كەس���ی یەكەمی ح���زب لەكۆنگرەو‬ ‫بەڕێگایەكی دیموكراس���ی واز لەپۆس���تەكەی‬ ‫بێنێ���ت‪ ،‬جا ه���ەر الیەنێك���ی دیكە دەس���تپێكی‬ ‫ئەم كلت���ورە بە هی خۆی بزانێت ئەوە ئازادە‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم خۆ ل���ەم واڵتە مێژوونوس و سیاس���ی‬ ‫و رۆژنامەنوس���ی بە ئاگا هەیە و ڕاستی ئەو‬ ‫بابەتە دەزانن"‪.‬‬ ‫ل���ە ‪ /6/30‬س���اڵی ‪1993‬حزب���ی ش���یوعی‬ ‫كوردس���تان یەكەم كۆنگرەی خۆی گرێدا‪ ،‬لەو‬ ‫كۆنگرەیەدا عومەر عەلی ش���ێخ بەس���كرتێری‬ ‫كۆمیتەی ناوەندی حیزبی شیوعی هەڵبژێردرا‪،‬‬ ‫ل���ەدوای س���اڵێك و بەر لەهاتن���ی كۆنگرە ئەو‬ ‫س���كرتێرەی حزبی ش���یوعی دەس���تبەرداری‬ ‫پۆستەكەی بوو‪ ،‬دوای ئەویش كەریم ئەحمەد‬ ‫ب���ووە س���كرتێری حزب���ی ش���یوعی و ئەویش‬ ‫لەكۆنگرەی چوار وازی لەپۆس���تەكەی هێنا و‬ ‫شوێنی خۆی بۆ كەمال شاكر چۆڵكرد‪.‬‬ ‫یەكێكی دیكە لەو حزبە سیاسیە كوردیانەی‬ ‫ك���ە پێ���ش یەكگرتوی ئیس�ل�امی كوردس���تان‬ ‫ئەزمون���ی وازهێنان���ی كەس���ی یەكەم���ی تاقی‬ ‫كردۆت���ەوە‪ ،‬پارت���ی چارەس���ەری دیموكراتی‬ ‫كوردس���تانە‪ ،‬دكتۆر فایەق گوڵپی س���ەرۆكی‬ ‫ئەوكات���ی پارت���ی چارەس���ەری دیموكرات���ی‬ ‫كوردس���تان‪ ،‬لە ‪ 2008/5/1‬دوای ئەوەی دوو‬ ‫خول س���ەرۆكی ئەو پارتە ب���وو‪ ،‬لەكۆنگرەی‬ ‫چوارەم حزبەكەی وازی لەپۆس���تەكەی هێناو‬ ‫وەك���و ئەندام���ی س���ەركردایەتی ل���ەو حزبەدا‬ ‫مایەوە‪.‬‬ ‫بەب���ڕوای ئەندامەك���ەی مەكتەبی سیاس���ی‬ ‫حزبی شیوعی كوردستان‪ ،‬ئەوە حزبی شیوعی‬ ‫ب���وو ئەو هەنگاوەی ن���او گۆڕانكاری كرد لەو‬ ‫كلت���ورەی كەس���ی یەكەمی حزب ت���ا دەمرێت‬ ‫لەسەر كورسیەكەی بێت‪ ،‬نەك كەس و الیەنی‬ ‫دیك���ەو گوتی "رابردوویەك���ی زۆر دوور نییە‬ ‫ك���ە الی ئێم���ە گۆڕانكاری لەس���كرتێری حزب‬ ‫بەشێوەیەكی دیموكراسی كراوە‪ ،‬ئەو نەوەیەی‬ ‫ئەو گۆڕانكاریەی بینی لەحزبی شوعیدا ئێستا‬ ‫لەژیاندا ماون‪ ،‬ئێمە دەستخۆشی لەیەكگرتوو‬ ‫دەكەین‪ ،‬كە هەنگاوی لەو جۆرەی ناوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دەبێ���ت بۆ مێ���ژوو بگوترێت‪ ،‬داهێن���ەری ئەو‬ ‫كلتورە حزبی ش���یوعی كوردس���تان بووە‪ ،‬كە‬ ‫حزبێ���ك لەو بابەتە گرنگ���ە داهێنانێك دەكات‪،‬‬ ‫هەق وایە بۆ ئەو حزبە تۆمار بكرێت"‪.‫سیاسەت‬ ‫ــــــــگرتووی ئیسالمی بەتاڵ دەكاتەوە‬ ‫كە كەسی یەكەمی حزب بەڕێگایەكی دیموكراسی واز لەپۆستەكەی بێنێت‬ ‫پێش چوار ســاڵ ئەو ئەزمونەمان تاقی كردەوە‬ ‫دوات���ری ئ��ەو حزبەشدا بەبێ رك��اب��ەر وەك‬ ‫ئ��ەم��ی��ن��داری گشتیی ی��ەك��گ��رت��ووی ئیسالمی‬ ‫هەڵدەبژێردرێتەوە‪.‬‬ ‫گوتیش���ی "ئەگەر ئێمە ئەو مێژووە لەس���ەر‬ ‫بنەمایەك���ی راس���ت ب���ە كۆمەڵ���گا نەگەیەنین‪،‬‬ ‫س���بەی كۆمەڵگا گلەییم���ان لێ���دەكات‪ ،‬دەبێت‬ ‫حەقیقەتی مێژوو وەك خۆی بخەینە ڕوو"‪.‬‬ ‫س���ەرۆكی پێش���وی پارت���ی چارەس���ەری‬ ‫دیموكرات���ی كوردس���تان دەڵێ���ت‪ ،‬مێ���ژووی‬ ‫دەس���تبەرداربوونی كەس���ی یەكەم���ی ح���زب‬ ‫لەكوردس���تان ل���ەو كاتەوە دەس���تپێناكات كە‬ ‫ئەمینداری یەكگرتوو پۆس���تەكەی جێهێش���ت‪،‬‬ ‫"بەڵكو حزبی شیوعی دەستی پێكرد و ئێمەش‬ ‫ئەزمونمان كرد‪ ،‬ئینجا یەكگرتو ئەو هەنگاوەی‬ ‫نا‪ ،‬ب���ەاڵم لەبەر ئەوەی یەكگرتوی ئیس�ل�امی‬ ‫كوردس���تان پێگ���ەی جەم���اوەری و سیاس���ی‬ ‫بەهێ���زە‪ ،‬رەنگە لەبەرچاوبوونی لە هی ئێمە و‬ ‫برادەرانی حزبی شیوعی زیاتر بێت"‪.

‬‬ ‫زۆر مشتومڕ‬ ‫ل�������ەس�������ەر ئ�����ەو‬ ‫پرسیارە هەیە‪،‬‬ ‫دزەییەكان عەشیرەتن یان بنەماڵە؟ ئەگەر‬ ‫عەشیرەت بێت یان بنەماڵە ئەوان زیاتر‬ ‫ل��ە دوو س��ەدەی��ە ك��اری��گ��ەری��ی��ان لەسەر‬ ‫رووداوە سیاسی و كۆمەاڵیەتییەكانی‬ ‫هەولێر هەبووە‪ ،‬زۆرجار پۆستیان هەبووە‬ ‫و كەسانی بەناوبانگیان تێدا هەڵكەوتووە‪.‬‬ ‫‪ ‬گومبەتی (برایماغای دزەیی) لە مەخمور‬ ‫‪10‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫جێهێشتنی راوندوز و‬ ‫كۆچكردن بۆ گوندی دزە‬ ‫ئەگەر ل����ەڕووی مێژووییەوە س����ەیری‬ ‫دزەییەكان بكەین‪ ،‬ئەوا چەند زانیارییەكی‬ ‫كەم لەبەر دەس����ت دایە‪ ،‬رزگار دزەیی كە‬ ‫كوڕی كەسایەتی ناسراوی دزەیی ئەحمەد‬ ‫حەمەدەمینە‪ ،‬لەدیمانەیەكدا لەگەڵ (سڤیل)‬ ‫باس����ی لەمێژووی دزەییەكان كردو گوتی‬ ‫"دزەی����ی لەكۆنەوە دەڵێ����ن گوایە لەگوندی‬ ‫(دزێ)وە هاتووە‪ ،‬دزێی كوردستانی ئێران‪،‬‬ ‫ب����ۆ نزیك����ەی ‪ 350-300‬س����اڵ لەمەوب����ەر‬ ‫دەگەڕێتەوە‪ .‫سیاسەت‬ ‫دزەییەكان لە حوكمڕانێـتی سۆرانەوە بۆ‬ ‫فەیسەڵ خەلیل‬ ‫لەكابین����ەی س����ێیەم بەی����ان دزەی����ی‬ ‫وەزی����ری ئاوەدانكردنەوە ب����وو‪ ،‬دوایی‬ ‫لەحكومەت����ی عێراق هەم����ان وەزارەتی‬ ‫پێ����درا‪ ،‬لەكابین����ەی چوارەمی حكومەتی‬ ‫هەرێم‪ ،‬بارزان موحسین دزەیی وەزیری‬ ‫ش����ارەوانی بوو‪ ،‬لەكابینەی شەش����ەمدا‬ ‫س����ەفین دزەیی برای ب����ارزان وەزیری‬ ‫پ����ەروەردە ب����وو‪ ،‬لەگ����ەڵ س����ەرەتای‬ ‫پێكهێنان����ی كابین����ەی حەوتەمیش بڕیار‬ ‫ب����وو رۆژان دزەی����ی كچ����ە ب����رازای‬ ‫موحس����ین دزەیی بكرێت����ە وەزیری داد‪،‬‬ ‫بەاڵم لەدوا س����اتی پێكهێنان����ی كابینەكە‬ ‫گ����ۆڕدرا‪ ،‬رۆژان وەك ئەندام پەرلەمان‬ ‫مای����ەوە‪ ،‬رۆژان دزەی����ی لەلێدوانێكدا بۆ‬ ‫(س����ڤیل) ئ����ەوەی روونك����ردەوە كە ئەو‬ ‫تێبینی نەكردووە‪ ،‬كە دزەییەكان لەسەر‬ ‫حیس����ابی عەش����یرەت و بنەماڵ����ە‬ ‫پۆس����تیان پێ بدرێت‪ ،‬زۆریش‬ ‫ب����ەوە پێكەن����ی كاتێ����ك‬ ‫گوێبیس����تی ئەوە بوو كە‬ ‫دەگوترێت "دزەییەكان‬ ‫وەزارەت����ی كۆتای����ان‬ ‫لەحكومەت����ی هەرێم‬ ‫هەیە"‪.‬‬ ‫رزگار دزەیی یەكێكە لەو دزەییانەی كە‬ ‫ب��ەدوای رەچەڵەكی دزەییەكان گەڕاوەو‬ ‫پەرتوكێكی لەو بارەیەوە چاپكردووە‪ ،‬پێی‬ ‫وایە كە بەر لە گوندی دزە‪ ،‬دزەییەكان‬ ‫لەناوچەی رواندز نیشتەجێ بووبن‪،‬‬ ‫رزگار گوتی "بەاڵم من لەسەر‬ ‫ئ��ەو ب��اب��ەت��ە دیراسەیەكم‬ ‫ك����ردووە‪ ،‬نوسراوێك‬ ‫ه��ەی��ە دەڵ����ێ‪ ،‬بەر‬ ‫لەوەی ئەو خێڵ‬ ‫و كەسایەتی‬ ‫و بنەمااڵنە‬ ‫بچنە گوندی‬ .‬لەوێوە هاتوونەتە عێراق"‪.‬‬ ‫لەدەش����تی هەولێ����ردا موڵكدارێت����ی‬ ‫زەویوزارێك����ی زۆریی����ان ك����ردووە‪،‬‬ ‫رووب����ەڕووی راپەرین����ی جووتی����ارەكان‬ ‫بوونەت����ەوە‪ ،‬دزەییەكان ئەگ����ەر بنەماڵەبن‬ ‫یان عەش����یرەت زۆربەیان خۆیان بە ئاغا‬ ‫دەزانن‪.

‬ئەو نوسینە دەڵێ‬ ‫مێژووی ناوی دزەیی بۆ س���ااڵنی ‪-1500‬‬ ‫‪ ،1600‬بە تەحدید لەس���اڵی ‪1622‬ەوە‪ ،‬باس‬ ‫ل���ەوە دەكات‪ ،‬كە میری ئەمارەتی س���ۆران‬ ‫چۆن براگ���ەورەی دزەییەكان���ی لەدەوری‬ ‫خۆی كۆكردۆتەوە‪ ،‬یەكێك لەوان كە باپیرە‬ ‫گەورەیان بووە‪ ،‬ناوی (خان ئاودەل) بووە‪،‬‬ ‫كە لەو شەجەرەیەدا ناوی نوسراوە‪ ،‬لەگەڵ‬ ‫میری س���ۆران پەیوەندی زۆر باش دەبێ‪،‬‬ ‫ئەو دەستەڕاس���تی میری سۆران بووە‪ ،‬كە‬ ‫میر مستەفا بەگی سۆران بووە"‪.‬كۆمەڵێ���ك راپۆرتی‬ ‫بەریتان���ی هەی���ە لەس���ەر عەش���یرەتە‬ ‫كوردییەكان‪ ،‬وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی‬ ‫ك���وردی و عەرەب���ی‪ ،‬زۆرب���ەی رۆژنام���ە‬ ‫و گۆڤ���ارە كۆن���ەكان ب���اس لەدزەیی���ەكان‬ ‫ك���راوە و چونك���ە ئ���ەوان بەش���دار بووینە‬ ‫ل���ەڕووداوەكان و كەس���ایەتی دیاریی���ان‬ ‫هەب���ووە‪ .‬‬ ‫لەئەنس���كلۆپیدیای هەولێ���ر لەبەش���ی‬ ‫شەش���ەمدا باسی س���ەرجەلەی دزەییەكان‬ ‫ك���راوە‪ ،‬ئ���ەو دەستنووس���ەی لەالیەن ئەو‬ ‫ئەنس���كلۆپیدیایە ئام���اژەی بۆك���راوە‪ ،‬هەر‬ ‫ئ���ەو دەستنووس���ەكە رزگار دزەی���ی و‬ ‫دكتۆر محەمەد كاكەس���وور پێشتر باسیان‬ ‫كردبوو‪ ،‬ئەنسكلۆپیدیاكە باس لەوە دەكات‬ ‫كە ئەو دەستنووسە لەالیەن مەال خالیدی‬ ‫مورتك���ە نووس���راوەو دوات���ر لەالی���ەن‬ ‫عەبدوڵ�ل�ای ك���وڕی كاك���ە ئەحم���ەدی‬ ‫دارەت���وو دۆزراوەت���ەوە‪ ،‬لەالیەن عەلی‬ ‫حەمەسەعیدی گردالنكە تەواوكراوە‪.‫سیاسەت‬ ‫وەزارەتە كـۆتــاكـــــانی حكومەتی هەرێم‬ ‫دزێ‪ ،‬لەناوچەی رەواندز بوونە‪ ،‬كە لەوێ‬ ‫فەرمانڕەوایەتی میرنشینی سۆران بووە‪،‬‬ ‫الی میر مستەفا بەگی س��ۆران بوونە‪،‬‬ ‫بۆ ماوەیەكی كەمیش فەرمانڕەوایەتی‬ ‫ئ��ەم��ارەت��ی س��ۆران��ی��ان وەرگ��رت��ووە‪ ،‬لەو‬ ‫نوسراوە وادەڵێت"‪.‬خان ئ����اودەل گەنجێكی‬ ‫زۆر زی����رەك و ئازا بووە‪ ،‬دزەیی بووە‪،‬‬ ‫می����ر مس����تەفا ب����ەگ فعلەن لەش����ەڕەكە‬ ‫دەكوژرێ����ت و ئ����ەوان خ����ان ئ����اودەل‬ ‫دەكەن����ە بەرپرس����ی ئ����ەو س����وپایە و‬ ‫سەرپەرش����تی جەنگەكە دەكات‪ ،‬لەگەڵ‬ ‫ئەوەش����دا جەنازەی میر مس����تەفا بەگ‬ ‫بەجێناهێڵێ����ت‪ ،‬لەگەڵ خۆی دەیهێنێتەوە‬ ‫ئەمارەتی سۆران‪ ،‬بەاڵم نازانم شەڕەكە‬ ‫چۆن ت����ەواو بووە‪ .‬‬ ‫دزەییەكان و حكومڕانی‬ ‫میرنیشنی سۆران‬ ‫ئەو كەس����انەی كە باس لەحوكمڕانی‬ ‫میرنیشنی س����ۆران لەالیەن دزەییەكان‬ ‫دەك����ەن‪ ،‬پش����ت بەی����ەك س����ەرچاوە‬ ‫دەبەس����تن‪ ،‬كە ئەویش پیش����تر ئاماژەی‬ ‫ب����ۆ ك����را‪ ،‬چیرۆك����ی حوكمڕانیەك����ەش‬ ‫بەوش����ێوەیەیە كە رزگار دزەیی باس����ی‬ ‫دەكات‪.‬خەڵكەكە كۆدەبنەوە‬ ‫دەڵێ����ن م����ادام میر مس����تەفا ب����ەگ خان‬ ‫ئاودەلی لەش����وێنی خ����ۆی دانا‪ ،‬ئێمەش‬ ‫هەر ئەو دەكەینە براگەورە"‪.‬كتیبێكی دیكەی���ش هەیە‪ ،‬ئەویش‬ ‫دووساڵ لەكوردستان بوو‪ ،‬ئێستا كراوەتە‬ ‫ك���وردی كابتی ه���ای كە حاكمی سیاس���ی‬ ‫ئینگلی���ز ب���وو لەهەولێ���ر‪ ،‬دوو س���اڵ لێرە‬ ‫ژی���اوە‪ ،‬ل���ە ‪ 1920-1918‬ل���ەوێ زانی���اری‬ ‫گرنگ���ی لەبارەی دزەییەكان داوەو باس���ی‬ ‫هەڵوێس���تی ئەوانی ك���ردووە بەرامبەر بە‬ ‫رووداوە سیاسییەكان"‪.‬‬ ‫دوات���ر دكت���ۆر محەم���ەد باس���ی‬ ‫گوت���ی‬ ‫ك���ردو‬ ‫لەنووس���راوەكە‬ ‫"دەستنووس���ێكی مێژووی���ی هەیە لەبارەی‬ ‫ش���ەجەرەی دزەییەكان‪ ،‬ئەو دەستنووسە‬ ‫مێژووەك���ەی ب���ۆ ‪ 1613‬دەگەڕێتەوە‪ ،‬واتە‬ ‫سەرەتای سەدەی حەڤدەم‪ ،‬بەگوێرەی ئەو‬ ‫دەستنووس���ە بێت‪ ،‬دزەییەكان سەردەمێك‬ ‫لەمیرنیش���نی س���ۆران بوون���ەو دوات���ر‬ ‫بەه���ۆی ناكۆك���ی روویان لەگون���دی دزە‬ ‫ك���ردووە‪ ،‬لەنزی���ك ئورمێ لەكوردس���تانی‬ ‫ئێران‪ ،‬دواتریش گەڕاونەتەوە كوردستانی‬ ‫عێ���راق‪ ،‬ه���ەر بەپێ���ی ئ���ەو دەستنووس���ە‪،‬‬ ‫ن���اوی دزەییەكانی���ش لەناوی ئ���ەو گوندە‬ ‫وەرگیراوە"‪.‬‬ ‫رزگار دەزی���ی بۆچوونێك���ی دیك���ەی‬ ‫لەب���ارەی ئەو نووس���راوە هەبوو‪ ،‬ئەو پێی‬ ‫وابوو لەس���اڵی ‪ 1622‬نووس���راوە‪ ،‬رزگار‬ ‫دزەی���ی گوتی "نوس���راوەكە دەس���توخەتی‬ ‫عەلی ئاغایە‪ ،‬عەل���ی مەحمودی كاكەخانی‪،‬‬ ‫بەاڵم بەدەس���توخەتی خال���ی بێناوێكە‪ ،‬كە‬ ‫مەال خالیدی باوك���ی بارزانی مەال خالیدە‪،‬‬ ‫ئەو م���ەالی عەل���ی مەحم���ودی كاكەخانی‬ ‫بووە لە گوندی گردمەال‪ .‬ب����اس لەوە دەكەن‬ ‫ك����ە گەیش����توونەتە بەغ����دا و مەرقەدی‬ ‫ئیمامی ئەعزەم‪ ،‬ئەوكات كاروانسەرایان‬ ‫پێدەگوت‪ ،‬لەدەوروبەری بەغدا شەڕێكی‬ ‫زۆر قورس����یان كردوە‪ .‬‬ ‫كۆنترین سەرچاوە كە باس لەدزەییەكان‬ ‫بكات‪ ،‬ئەو سەرچاوەیە كە رزگار ئاماژەی‬ ‫پێك���رد و مامۆس���تایەكی زانك���ۆش ب���ۆ‬ ‫(س���ڤیل) باس���ی لەهەمان س���ەرچاوە كرد‪،‬‬ ‫دكت���ۆر محەم���ەد كاكەس���وور مامۆس���تا‬ ‫لەبەش���ی مێ���ژووی زانكۆی س���ەالحەدین‬ ‫بۆ (س���ڤیل) لەب���ارەی دزەییەكان���ەوە دواو‬ ‫گوتی "بەش���ێوەیەكی گشتی زانیاری كەمە‬ ‫لەس���ەر عەش���یرەتە كوردیی���ەكان‪ ،‬لەب���ەر‬ ‫ئەوەی مێ���ژووی ئەو عەش���یرەتانە كۆنە‪،‬‬ ‫هەرچەندە مێ���ژووی عەش���یرەتێك لەگەڵ‬ ‫عەشرەتێكی دیكە جیاوازی تێدایە لەڕووی‬ ‫كۆنیەوە‪ ،‬بەاڵم لەب���ەر ئەوەی كورد خۆی‬ ‫بەش���ێوەیەكی گش���تی ك���ەم گرنگ���ی ب���ە‬ ‫مێژوو و نووس���ینی مێژوو داوە لەس���ەدە‬ ‫كۆنەكان���دا‪ ،‬بێگانەكانی���ش لەس���ەدەكانی‬ ‫درەنگت���ر بایەخیان بەو مێژووە داوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫زانیارییەكان دیسان سەداسەد نین"‪.‬لەو ش����ەڕە میر‬ ‫مس����تەفا ب����ەگ وەس����یەت دەكات‪ ،‬دەڵێ‬ ‫ئەگ����ەر بێت و من لەو ش����ەڕە كوژرام‪،‬‬ ‫رەعیەتی جەیش����ەكە بدەنە دەست خان‬ ‫ئ����اودەل‪ ،‬كە دەستەڕاس����تی بووەو زۆر‬ ‫متمانەی پێ����ی بووە‪ ،‬تا س����ەركردایەتی‬ ‫س����وپاكە بكات‪ .‬‬ ‫دكت���ۆر محەم���ەد باس���ی لەچەن���د‬ ‫س���ەرچاوەیەكی دیك���ە ك���رد‪ ،‬ك���ە باس���ی‬ ‫دزەییەكان���ی ك���ردووە‪ ،‬ئ���ەو گوت���ی "ب���ۆ‬ ‫نموون���ە كتێبەكەی حن���ا بەتات���ۆ لەبەرگی‬ ‫یەكەمی���دا كۆمەڵێك زانیارییم���ان لەبارەی‬ ‫دزەیی���ەكان دەدات���ێ‪ .‬‬ ‫درێژەی هەیە‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪11 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫رزگار دزەی����ی گوت����ی "ئ����ەو كات كە‬ ‫میرنیشین توشی شەڕێكی زۆر قورس‬ ‫دەبن لەنزیك بەغ����دا‪ ،‬كە وابزانم لەگەڵ‬ ‫س����ەفەویەكان بووە‪ .

‬‬ ‫ب���ازرگان‪ ،‬كە هاوكات پەرلەمانتاریش���ە‬ ‫و س���ەرۆكی فراكس���یۆنی چاكس���ازی‬ ‫توركمان���ە لەپەرلەم���ان ك���ە تەنی���ا ی���ەك‬ ‫كورس���یان هەیە‪ ،‬گوتیش���ی "ئەو پێشنیارە‬ ‫پێویستە ئاراستەی پەرلەمانی كوردستان‬ ‫بكرێت‪ ،‬بەر لەئەنجامدانی هەڵبژاردنەكان‪،‬‬ ‫چونكە پەرلەمان دەس���ەاڵتی یاسادانانە و‬ ‫دەتوانێت رێژەی كورسی كۆتاش بریاری‬ ‫لەسەر بدات"‪.‫سیاسەت‬ ‫شوان سدیق‬ ‫حزب و الیەنە توركمانییەكان لەئێستادا‬ ‫پێكەوە بەرەیەكی هاوبەش���یان پێكهێناوە‪،‬‬ ‫پێیش���یان وایە دانانی كورسی ئەنجومەنی‬ ‫پارێ���زگاكان ناعەدالەتی تێ���دا كراوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫داوای زیادك���ردن و دانان���ی كورس���ی‬ ‫لەئەنجومەنی پارێزگای هەولێر و سلێمانی‬ ‫دەكەن‪.‬هەروەه���ا لەئەنجومەن���ی‬ ‫‪12‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫پارێ���زگای هەولێری���ش ‪ 3‬كورس���ییان‬ ‫بەسیستمی كۆتا بۆ دانراوە‪.‬‬ ‫ئایدن مەعروف‪ ،‬بەرپرس���ی دەس���تەی‬ ‫ب���ەرەی توركمانی عێراقی لەكوردس���تان‬ ‫ئام���اژە ب���ەوە دەكات‪" ،‬س���ێ كورس���ی‬ ‫كۆت���ا ب���ۆ توركمان���ەكان لەچ���او رێ���ژەی‬ ‫خەڵك���ی توركمان���دا زۆر كەم���ە‪ ،‬بۆی���ە‬ ‫داوای زیادكردن���ی رێژەی كورس���یەكانی‬ ‫ئەنجومەنی پارێ���زگاكان بۆ توركمانەكان‬ ‫دەكەین"‪.‬‬ ‫بەرپرس���ی دەس���تەی بەرەی توركمانی‬ ‫عێراق���ی لەكوردس���تان‪ ،‬رەخن���ە لەح���زب‬ ‫و الیەن���ە توركمانەكان���ی ن���او پەرلەمانی‬ ‫كوردس���تان دەگ���رێ و پێ���ی وای���ە ئەوان‬ ‫كەمتەرخەمب���وون لەئاس���ت مافەكان���ی‬ ‫توركماندا "هەم���وو هۆكارەكانی بۆ حزب‬ ‫و الیەنەكان���ی ناو پەرلەم���ان و حكومەت‬ ‫دەگەڕێت���ەوە‪ ،‬ك���ە ئ���ەوان نەیانتوانی���وە‬ ‫داكۆك���ی لەو مەس���ەلەیە بك���ەن‪ ،‬بەاڵم كە‬ ‫گفتوگۆم���ان لەگ���ەڵ برادەران���ی پارتی و‬ ‫یەكێت���ی و ئۆپۆزس���یۆن ك���ردووە‪ ،‬ئەوان‬ ‫دەڵێن ئەو سێ كورسییە بۆ توركمانەكان‬ ‫كەمە"‪.‬‬ ‫بەگوت���ەی ئای���دن مەع���روف‪ ،‬لەهەولێر‬ ‫لەنێ���وان ‪ 300‬ب���ۆ ‪ 400‬ه���ەزار توركم���ان‬ ‫هەیە‪ ،‬بۆیە بەحوكمی ئەوە لەكوردس���تان‬ ‫توركم���ان نەت���ەوەی دووەم���ە ئەو س���ێ‬ ‫كورس���یەی بەكۆت���ا بۆیان دان���راوە زۆر‬ ‫كەم���ە‪ ،‬بۆ ئ���ەوەش "بەهەم���وو الیەكەوە‪،‬‬ ‫پرۆژەیەكم���ان هەی���ە ب���ۆ زیادكردن���ی‬ ‫كورس���یەكان كە داوا دەكەین ‪ 7‬كورس���ی‬ ‫بۆ توركمانەكان تەرخان بكرێت‪ ،‬یەكێكیان‬ ‫بۆ سلێمانی و شەش كورسیش بۆ شاری‬ ‫هەولێر"‪.‬‬ ‫عەبدولق���ادر ب���ازرگان س���ەرۆكی‬ ‫بزووتنەوەی چاكس���ازی توركمان دەڵێت‬ ‫"توركمانەكان هەموومان كۆكین‪ ،‬لەس���ەر‬ ‫ئەوەی كە داوای مافەكانی توركمان بكەین‪،‬‬ ‫هەروەها رێژەی كورس���ی كۆتاش���مان بۆ‬ ‫زیاد بكرێت‪ ،‬ل���ە ئەنجومەنی پارێزگاكاندا‪،‬‬ ‫بەتایبەتی ئەنجومەن���ی پارێزگای هەولێر‪،‬‬ ‫هی���چ نەبێ���ت رێ���ژەی كورس���ییەكان لە ‪3‬‬ ‫كورس���یەوە بكرێت���ە ‪ 5‬بۆ ‪ 6‬كورس���ی بۆ‬ ‫توركمانەكان‪ ،‬بۆ ئ���ەوەی ئێمەش بتوانین‬ ‫زیاتر خزمەت بەتوركمانەكانی كوردستان‬ ‫بكەین"‪.‬‬ ‫لەهەرێم���ی كوردس���تان بەتایبەت���ی‬ ‫هەولێ���ری پایتەخ���ت نزیك���ەی ‪ 12‬ح���زب‬ ‫و الیەن���ی سیاس���ی توركمان���ی ه���ەن‪،‬‬ ‫بەش���ێكی زۆریش لەو الیەنانە بەش���داری‬ ‫لەهەڵبژاردنەكان���دا دەك���ەن‪ ،‬گرەوی حزبە‬ ‫توركمانەكان لیستی‬ ‫داوای ‪ 7‬كـــــــورسی دەكــــــــــــــــەن و‬ ‫‪ ‬توركمانەكان هەوڵ دەدەن بە یەكگرتوویی بەشداری هەڵبژاردن بكەن‬ ‫‪2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫جگە لەكورسی ئەنجومەنی پارێزگاكان‪،‬‬ ‫نەتەوەكان���ی توركم���ان و مەس���یحی و‬ ‫ئەرم���ەن‪ ،‬لەهەرێم���ی كوردس���تان ‪11‬‬ ‫كورس���یان لەچوارچێ���وەی سیس���تمی‬ ‫كۆت���ا لەن���او پەرلەمان���ی كوردس���تاندا بۆ‬ ‫تەرخانك���راوە‪ ،‬ل���ەو ی���ازدە كورس���یەش‬ ‫توركمانەكانی كوردس���تان پێنج كورسیان‬ ‫بەركەوت���ووە‪ .

‫سیاسەت‬ ‫توركمانەكان‪ ،‬لەس���ەر پێنج كورس���ی نێو‬ ‫پەرلەم���ان و س���ێ كورس���ی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگای هەولێرە‪ ،‬كە لەئێس���تاش داوای‬ ‫زیادكردنی دەكەن‪.‬‬ ‫ئەگەرچی حزب و الیەنە توركمانەكان‪،‬‬ ‫ناكۆك���ی و ملمالن���ێ لەنێوانیان���دا هەی���ە‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم لەئێس���تادا هەموویان ه���اوڕان كە‬ ‫پێك���ەوە داوای مافەكان���ی توركمان بكەن‪،‬‬ ‫بەدووری���ش نازانرێ���ت‪ ،‬چەن���د حزبێكیان‬ ‫بۆ هەڵبژاردن���ی ئەنجومەن���ی پارێزگاكان‬ ‫لیستێكی هاوبەش پێكبهێنن‪.‬‬ ‫وەك ش���ێردڵ تەحس���ین ئەندام���ی‬ ‫پەرلەمان���ی كوردس���تان و س���ەرۆكی‬ ‫فراكس���یۆنی هەولێری توركمانی ئاماژەی‬ ‫بۆ دەكات‪ ،‬لەدوای ئەوەی یاس���ای ژمارە‬ ‫س���ێی ئەنجومەنی پارێ���زگاكان گفتوگۆی‬ ‫لەس���ەر كرا لەپەرلەمان هێش���تا یاس���اكە‬ ‫گفتوگ���ۆی زیات���ری لەس���ەر دەكرێ���ت‪،‬‬ ‫پێش���تریش "ئێم���ە و ب���را مەس���یحییەكان‬ ‫هەڵوێس���تمان وەرگ���رت‪ ،‬چونك���ە وەك‬ ‫توركم���ان پێم���ان وای���ە س���ێ كورس���ی‬ ‫لەگ���ەڵ پێكهات���ەی توركم���ان ناگونجێ���ت‪،‬‬ ‫بۆی���ە ئەوكات���ەش ئیعترازم���ان هەبوو كە‬ ‫بكرێتە پێنج كورس���ی ئەو ش���وێنانەی كە‬ ‫توركمانیش���ی تێدای���ە بەتایبەت���ی ش���اری‬ ‫كفری كورسیەك بۆ ئەوێ دابنرێت"‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪13 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫لەالی خۆیەوە‪ ،‬سۆران عزەدین فەیزی‪،‬‬ ‫س���ەرۆكی ئەنجومەنی پارێ���زگای هەولێر‬ ‫هەرچەن���دە بەه���ۆكاری جیاجی���ا خ���ۆی‬ ‫لەقس���ەكردن ب���ەدوور گرت‪ ،‬ب���ەاڵم تەنیا‬ ‫ئەوەی گوت "دەبێت پەرلەمانی كوردستان‬ ‫ئەو مەس���ەلەیە ب���ۆ توركمانەكان یەكالیی‬ ‫بكاتەوە"‪.‬‬ ‫ش���ێردڵ تەحس���ین ئەندامی پەرلەمانی‬ ‫كوردس���تان و س���ەرۆكی فراكس���یۆنی‬ ‫هەولێ���ری توركمان���ی‪ ،‬ئ���ەو قس���انە‬ ‫رەتدەكات���ەوە ك���ەوان ب���ەردەوام لەگ���ەڵ‬ ‫دەسەاڵتدابن و دەڵێت "ئۆپۆزسیۆن لەگەڵ‬ ‫كەس هاوڕانییە تا لەگەڵ ئێمەدا هاوڕابێت‪،‬‬ ‫چونك���ە ئ���ەوان بەس ب���ۆ خۆی���ان هەوڵ‬ ‫دەدەن‪ ،‬نەتەوەكان���ی دیكەی���ان پش���تگوێ‬ ‫خس���تووە"‪ ،‬ئ���ەو پەرلەمانت���ارەی لیس���تی‬ ‫هەولێ���ری توركمان���ی ك���ە خاوەن���ی یەك‬ ‫كورسین لەپەرلەمانداو پۆستی وەزارەتی‬ ‫بازرگانیش���یان پێ���دراوە لەحكومەت���دا‪،‬‬ ‫گوتیشی "ئەس���ڵەن موافەقە نەكردنی ئەو‬ ‫كورسیە كە س���لێمانی بە توركمان نەدرا‪،‬‬ ‫ئۆباڵەكەی دەخەینە ئەستۆی ئۆپۆزسیۆن‪،‬‬ ‫هـاوبەش پێـكدێــنن‬ ‫لەهەڵوێستی ئۆپۆزسیۆنیش ناڕازین‬ ‫چونك���ە ئ���ەوان وایانكرد ئەو كورس���یەی‬ ‫سلێمانی وەرنەگرین"‪.‬‬ ‫ح���زب و الیەنە ئۆپۆزس���یۆنەكان پێیان‬ ‫وایە توركمان و مەسیحی ئەرمەنەكان‪ ،‬كە‬ ‫بە ‪ 111‬كورس���ی كۆتا لەناو پەرلەماندان‪،‬‬ ‫بەردەوام لەگەڵ حزبە دەسەاڵتدارەكاندان‪،‬‬ ‫هەر ئەوەش وایكرد كە ئەوان زۆرجار لە‬ ‫بەرامبەر خواستی ئەو نەتەوانە هەڵوێست‬ ‫وەربگرن‪ ،‬وەك ئەوەی پێشتر دژ بەپێدانی‬ ‫كورس���یەك بۆ توركمانەكان بووەستنەوە‬ ‫لەئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی‪.‬‬ ‫ئایدن مەعروف‪ ،‬بەرپرس���ی دەس���تەی‬ ‫ب���ەرەی توركمانی عێراقی لەكوردس���تان‬ ‫گوت���ی "ئێم���ە هاوڕای���ن ب���ۆ داواكردن���ی‬ ‫ماف���ی نەتەوەكەمان لەكوردس���تان‪ ،‬وەك‬ ‫توركمان���ەكان بۆ هەڵبژاردن���ی داهاتووی‬ ‫ئەنجومەن���ی پارێ���زگاكان‪ ،‬هەوڵدەدرێ���ت‬ ‫لیستێكی هاوبەش پێكبێنین لەسەر ئاستی‬ ‫هەولێر"‪.‬‬ ‫دكتۆر رێباز فەتاح جێگری فراكسیۆنی‬ ‫گ���ۆڕان رەت���ی دەكات���ەوە ئ���ەوان تەنی���ا‬ ‫خۆیانیان لەبیربێت و ئاماژە بەوە دەكات‪،‬‬ ‫لەهەركوێی���ەك توركمانی تێدابێت‪ ،‬بەمافی‬ ‫خۆیانیان دەزانین كە كورسیان پێ بدرێت‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەوەشی نەش���اردەوە توركمانەكان‬ ‫لەگ���ەڵ نەتەوەكانی دیك���ەی ناو پەرلەمان‬ ‫ب���ەردەوام لەگ���ەڵ دەس���ەاڵتدان‪ ،‬ئەوەش‬ ‫كاریگ���ەری خ���ۆی هەی���ە بۆ هەڵوێس���تی‬ ‫ئۆپۆزسیۆن بەرامبەریان‪.

‬‬ ‫یەكێ���ك لەوان���ەی ك���ە پۆس���تێكی ب���ااڵی‬ ‫بەدەس���تەوەیە‪ ،‬هاش���می ش���اهرودییە‪ ،‬ك���ە‬ ‫سەرۆكی كومیتەی ناوبژیوانیكردنی پەرلەمان‬ ‫و سەرۆك كۆمارە‪.‬‬ ‫س���ەید مەحموود هاشمی شاهرودی كوڕی‬ ‫س���ەید عەلی حسێنی ش���اهرودی‪ ،‬مامۆستای‬ ‫ئایین���ی (ح���ەوزەی عیلمیەی) ش���اری نەجەف‪،‬‬ ‫لەس���اڵی ‪ 1946‬لەشاری نەجەف لەدایك بووە‪.‬‬ ‫پاش خوێندنی وانە ئایینیەكان لەشاری نەجەف‬ ‫لەوانەكان���ی (س���ەید محەم���ەد باقر س���ەدر) و‬ ‫(روحوڵ�ڵ�ا خومەین���ی) و (س���ەید ئەبولقاس���م‬ ‫خوویی) بەشدار دەبێت‪.‬‬ ‫س���ەید مەحم���وود هاش���می ش���اهرودی‬ ‫پ���اش شۆرش���ی ‪1978‬ی ئێران دێت���ە ئێران و‬ ‫دەبێتە رێكخەری دوو رەوتی سیاس���ی گرنگی‬ ‫(روحانی���ون مبارز‪ -‬مەال شۆرش���گێرەكان) و‬ ‫‪14‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ .‬بەاڵم چەند‬ ‫بەرپرس���ێك كە لەكۆم���اری ئیس�ل�امی ئێراندا‬ ‫پۆس���تی بااڵیان بەدس���تەوەیە‪ ،‬بەاڵم بەرەگەز‬ ‫عێراقی���ن‪ ،‬هەروەها بە دەیان پۆس���تی گەورەو‬ ‫بچووك���ی دیكە لەكۆماری ئیس�ل�امیدا ئێس���تا‬ ‫بەدەستی عێراقییەكانە‪.‬‬ ‫بەپێ���ی یاس���ای بنچینەی���ی ئێ���ران‪ ،‬تەنه���ا‬ ‫س���ەرۆك كۆمار دەبێ بە رەگەز ئێرانی بێت و‬ ‫كاربەدەستانی دیكەی بااڵی حكومەت دەتوانن‬ ‫لەدایكب���ووی ش���وێنەكانی دیكەبن‪ .‫سیاسەت‬ ‫پۆستی عێراقییەكان لە والیەتی فەقیهدا‬ ‫‪ ‬عەلی ئەكبەر ساڵحی‬ ‫عێراقییەكانی نەجەف و‬ ‫كەربەال پۆستە بااڵكانی‬ ‫حكومەتی ئێرانیان‬ ‫وەرگرتووە‬ ‫باوكی دیا‬ ‫‪ ‬سەید مەحمود شاهرودی و عەلی الریجانی‬ ‫والیەت���ی فەقیه ئ���ەو چەمكەیە ك���ە لەالیەن‬ ‫خومەین���ی بەكاره���ات و ب���ووە بنەم���ای‬ ‫دامەزراندنی كۆماری ئیس�ل�امی ئێرانی شیعە‬ ‫مەزهەب‪ ،‬رەنگە لەڕواڵەتدا تێبینی ئەوە بكرێت‪،‬‬ ‫ك���ە ئەو دەوڵەتە لەس���ەر ئەساس���ی نەتەوەیی‬ ‫ف���ارس دروس���تكرابێت‪ ،‬ب���ەاڵم لەمێ���ژووی‬ ‫ویالیەتی فەقیه���دا‪ ،‬كۆمەڵێك عێراقی پۆس���تی‬ ‫بااڵیان لەو واڵتە وەرگرتووە‪.

‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫تاڵەبانی تفەنگەكەی‬ ‫سەدامی كردە دیاری‬ ‫می���ری دەوڵەت���ی كوێ���ت‬ ‫لەنامەیەك���دا‪ ،‬ك���ە لەس���ایتی‬ ‫و‬ ‫كۆم���ار‬ ‫س���ەرۆكایەتی‬ ‫س���ایتەكانی دیك���ەی عەرەب���ی و‬ ‫عێراقی باڵوكراوەتەوە‪ ،‬سوپاسی‬ ‫سەرۆك تاڵەبانی كردووە‪ ،‬لەوەی‬ ‫تفەنگێكی سەرۆكی پێشوو سەدام‬ ‫حوسێنی پێشكەشی كوڕی میری‬ ‫كوێت كردووە‪.‬س���ادق الریجانی ‪ 5‬برای‬ ‫هەی���ە و ناس���راوترین ب���رای الریجانی‪" ،‬عەلی‬ ‫الریجانی" سەرۆكی ئێستای پەرلەمانی ئێرانە‪.‬هەروەها ساڵحی پێشتر سەرۆكی‬ ‫ئاژانس���ی وزەی ئەتۆم���ی ئێرانی بەدەس���تەوە‬ ‫بووە‪.‬‬ ‫ساڵحی لەكاتی زیارەتی شوێنە پیرۆزەكانی‬ ‫كەرب���ەال و نەج���ەف ن���ەك وەك بەرپرس���ێكی‬ ‫ئێرانی بەڵكو وەك هاوواڵتییەكی عێراقی بەبێ‬ ‫هیچ ج���ۆرە تەش���ریفاتێكی سیاس���ی زیارەتی‬ ‫ئەنجام داوە‪ .‬‬ ‫محەمەد رەزا نەقدی پۆس���تەكانی سەرۆكی‬ ‫دەزگای هەواڵگری سوپای پاسداران و جێگری‬ ‫س���ەرۆك كۆمار لەبەشی قاچاخكردنی شمەك‬ ‫و س���ەرۆكی هێزەكانی بەس���یجی بەدەستەوە‬ ‫ب���ووە‪ .‬محەم���ەد رەزا نەقدی ئێس���تا پۆس���تی‬ ‫س���ەرۆكی هێزەكانی بەس���یجی بەدەستەوەیە‪.‬‬ ‫عەل���ی ئەكب���ەر س���اڵحی یەكێك���ی دیك���ە‬ ‫لەبەرپرس���انی ئێرانییە كە لەدایكبووی شاری‬ ‫"كەرب���ەال"ی عێراق���ە‪ .‬‬ ‫ئێس���تا س���ەرۆكی كومیتەی ناوبژیوانیكردن و‬ ‫چارەس���ەركردنی كێش���ەكانی نێوان سەرۆك‬ ‫كۆم���ار و پەرلەم���ان و س���ەرۆكی دەزگای‬ ‫دادوەریی���ە لەئێ���ران‪( .‬ش���اهرودی) پێش���تر‬ ‫س���ەرۆكایەتی ئەنجوومەنی ئەعالی شۆرشی‬ ‫ئیس�ل�امی عێراق و ئەندام���ی حیزبی دەعوەی‬ ‫عێراق ب���ووەو یەكێكە لەو كەس���انەی گومانی‬ ‫ئەوەی لێدەكرێت پ���اش "عەلی خامنەیی" ببێتە‬ ‫رێبەری كۆماری ئیسالمی ئێران و ناوزەدێكی‬ ‫گرنگ���ە بۆ جێنش���ینی س���ەماحەتی سیس���تانی‬ ‫لەعێراقدا‪.‬‬ ‫ناس���ر س���ەباح االحم���د ك���ە‬ ‫ك���وڕی میری كوێتە‪ ،‬ل���ە رۆژانی‬ ‫راب���ردوودا لەعێ���راق س���ەردانی‬ ‫چەن���د بەرپرس���ێكی عێراق���ی‬ ‫كردب���وو‪ ،‬لەبەیاننامەیەكدا میری‬ ‫كوێت سوپاس���ی تاڵەبانی دەكات‬ ‫ل���ەوەی تفەنگێك���ی س���ەرۆكی‬ ‫كۆچك���ردوو س���ەدام حوس���ێنی‬ ‫داوەت���ە كوڕەك���ەی‪ ،‬میری كوێت‬ ‫ئ���ەو دیاری���ە‪ ،‬ب���ە دیارییەك���ی‬ ‫مێژوویی وەس���ف دەكات و دەڵێ‬ ‫"سوپاسی تاڵەبانی دەكەین لەبەر‬ ‫ئ���ەوەی دیارییەك���ی مێژووی���ی‬ ‫ب���ە كوڕەكەم���ان داوە و ك���ە ئەو‬ ‫دیاریەش شایەنی رێز و سەرنج‬ ‫بوو"‪.‬‬ ‫لەدایكبووی س���اڵی ‪1953‬یە لەشاری نەجەف‪.‬باقر‬ ‫الریجان���ی" ئەندامێك���ی دیك���ەی ئ���ەو ماڵبات���ە‬ ‫س���ەرۆكی زانك���ۆ پزیش���كی تاران���ە و "ف���ازل‬ ‫الریجان���ی" بەرپرس���ی كەلت���ووری ئێ���ران و‬ ‫كەنەدایە‪.‬سادق الریجانی لەساڵی‬ ‫‪ 1960‬لەشاری "نەجەف"ی عێراق لەدایكبووە‪.‬یەكێكی دیكە‬ ‫لەئەندامان���ی ماڵبات���ی الریجان���ی‪" ،‬محەم���ەد‬ ‫ج���ەواد الریجانی"یەو یەكێكە لەپیاوانی پش���ت‬ ‫پەردە و بڕی���اردەری الیەنی پارێزگاریخواز و‬ ‫دەس���ەاڵتداری كۆماری ئیس�ل�امی ئێران‪".‬ئەندام���ی "ش���ۆرای‬ ‫نیگەهب���ان" بووە‪ ،‬ك���ە چاودێ���ری پەرلەمان و‬ ‫دەزگاكان���ی دیك���ەی حكومەتی ئێ���ران دەكات‪.‬س���اڵحی پێش���تر ماڵیان‬ ‫لەیەكێ���ك لەگەڕەكەكان���ی پ���اڵ مەزارگ���ەی‬ ‫حەزرەت���ی حوس���ێن (د‪.‬‬ ‫محەمەد رەزا نەقدی كوڕی شێخ عەلی ئەكبەر‬ ‫سەمانی سەماحەتی شیعەی شاری "نەجەف"ە‪.‬نەقدی" ئێستا یەكێك لەفەرماندەكانی‬ ‫سوپای قودس و سوپای پاسدارانی ئێرانە‪.‬‬ ‫پ���اش كۆتای���ی س���ەرۆكایەتی هاش���می‬ ‫شاهرودی‪ ،‬جارێكی دیكە كەسێكی لەدایكبووی‬ ‫عێ���راق س���ەرۆكایەتی دەزگای دادپ���ەروەری‬ ‫ئێران دەگرێتە ئەستۆ‪ .‬‬ ‫ئ���ەو تفەنگ���ەی س���ەدام ك���ە‬ ‫لەچەندین بۆنەدا لەدەستی دەبینرا‬ ‫جۆری بڕنۆ بوو‪.‬‬ ‫شاهرودی لە ‪33‬ی س���اڵی حكومەتی كۆماری‬ ‫ئیس�ل�امی ئێ���ران‪ ،‬گرنگترین و هەس���تیارترین‬ ‫پۆس���تەكانی حكومەتی ئێرانی بەدەست بووە‪،‬‬ ‫بۆ نموونە‪ :‬ماوەی ‪ 10‬ساڵ سەرۆكی دەزگای‬ ‫دادوەری ئێ���ران ب���ووە‪ .‬‬ ‫بنەماڵەی الریجانی لەئێران بە دەسەاڵتدارترین‬ ‫ماڵب���ات دێنە ئەژمار‪ .‬خ) ب���ووەو لەیەكەمین‬ ‫س���ەردانی بۆ عێراق نەك بۆ واڵتێكی دەرەكی‬ ‫بەڵك���و ب���ۆ زێ���دی ب���او و باپیران���ی خ���ۆی‬ ‫گەڕاوەت���ەوەو لەش���اری كەرب���ەال بەش���وێن‬ ‫ماڵەكەی���ان گەڕاوە‪ ،‬بەڵكو بتوانێ بیدۆزێتەوەو‬ ‫بیرەوەرییەكانی رابردووی بیر بكەوێتەوە‪.‬‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪15 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫عەل���ی الریجان���ی پێش���تر بۆ ماوەی ‪ 10‬س���اڵ‬ ‫س���ەرۆكی تەلەفزیۆن و رادی���ۆی حكوومەتی‬ ‫كۆماری ئیس�ل�امی ئێران ب���ووە‪ .‬‬ ‫پاش دەرچوونی لەعێراق لەشاری كوردنشینی‬ ‫"نەقەدە" لەڕۆژهەاڵتی كوردس���تان نیش���تەجێ‬ ‫بووە‪ ،‬بۆیە ناوی "نەقدی" بۆ خۆی دەستنیشان‬ ‫كردووە‪" .‫سیاسەت‬ ‫‪ ‬سادق الریجانی‬ ‫(ئەنجوومەنی بااڵی شۆرشی ئیسالمی عێراق)‪.

‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬س���ەركردایەتی ك���ورد لەئێس���تا باس‬ ‫ل���ەوە دەكات‪ ،‬ئەوەی بۆتە هۆی دروس���تكردنی‬ ‫كێش���ەكان‪ ،‬كارەكان و هەڵوێستەكانی سەرۆكی‬ ‫ئەنجومەن���ی وەزیرانە‪ ،‬كە ب���ەرەو دیكتاتۆریەت‬ ‫هەنگاو دەنێت‪ ،‬رای ئێوە چیە؟‬ ‫س���ەید عەزی���م‪ :‬ئێم���ە پێم���ان باش نیی���ە‪ ،‬كە‬ ‫تۆم���ەت ب���ۆ یەكت���ری دروس���ت بكرێ���ت‪ ،‬ئەگەر‬ ‫واڵتێ���ك سیاس���ییەكانی ببن���ە چەن���د دەس���تە و‬ ‫گروپێ���ك‪ ،‬ئەوكات تۆمەت بۆ یەكتری دروس���ت‬ ‫بكەن‪ ،‬تەنیا سوود بەدوژمنانی عێراق دەگەیەنن‪،‬‬ ‫ئێمە كە دۆس���تی عێراقین پێمان وایە ئەم حاڵەتە‬ ‫بەقازانج���ی عێراقییەكان ناش���كێتەوە‪ ،‬بەیەكتری‬ ‫بوترێ دیكتاتۆر كارێكی باش نییە‪.‬‬ ‫س���ەبارەت بەعێراق‪ ،‬ئێران هەست بەوە دەكات‪،‬‬ ‫خۆشەویستی و پەیوەندی زیاتری لەگەڵ عێراق‬ ‫هەی���ە‪ ،‬بۆی���ە ئەگەر بتوانێ���ت كێش���ەكانی نێوان‬ ‫الیەنەكان و پەیوەندی هەردوو واڵت چارەسەر‬ ‫دەكات‪ ،‬لەبەرئەوەی ئێران هەست دەكات كێشەی‬ ‫نێوان كوتلە و الیەنەكانی عێراق كێشەی گەورەی‬ ‫سیاس���ی نێوان الیەنەكان نی���ن‪ ،‬بەڵكو پەیوەندی‬ ‫بەهەوڵەكان���ی واڵتان���ی دیك���ە و ئ���ەو الیەنانەوە‬ ‫هەیە‪ ،‬كە كێش���ەیان بۆ عێراق دروس���تكردووەو‬ ‫دواتر خۆیان واڵتەكەیان جێهێشت‪.‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬دەگوتری���ت ئێران پاڵپش���تی مانەوەی‬ ‫مالیكی دەكات‪ ،‬بۆچی؟‬ ‫س���ەید عەزیم‪ :‬قس���ە ئاس���انە‪ ،‬هەموو ش���تێ‬ ‫دەگوترێ���ت بەپێچەوان���ەوەی ئ���ەوەش گوتراوە‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم بەڵگە چی���ە؟ تۆمەت دروس���تكردن كاری‬ ‫ئەوانەی دەیانەوێ‬ ‫سیاسەت و ئاین لێك‬ ‫جیابكەنەوە‪ ،‬شەیتانن‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫شەیتانە‪ ،‬ئەو قس���انە دەوترێت بۆ ئەوەیە كێشە‬ ‫لەنێ���وان هەردو واڵت دروس���ت بكەن‪ ،‬لەكاتێكدا‬ ‫ئەگەر س���ەیر بكەی���ن بەهۆی ئازایەت���ی و ئاقڵی‬ ‫نێوان هەردووال توان���راوە پەیوەندیەكانی نێوان‬ ‫هەردوو واڵت رۆژانە زیاتر ببێت‪.‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬ئێوە لەگەڵ مانەوەی ن���وری مالیكین‬ ‫لەدەسەاڵت؟‬ ‫س���ەید عەزی���م‪ :‬ئێمە لەگ���ەڵ ئەوەی���ن عێراق‬ ‫بارودۆخ���ی خ���ۆش بێ���ت و هەم���وو نەت���ەوە و‬ ‫ئاین���ەكان پێك���ەوە بژین‪ ،‬بەاڵم با بی���ر بكەینەوە‬ ‫و س���ەیری نەت���ەوەی ك���ورد بكەین‪ ،‬ئایا ئێس���تا‬ ‫بارودۆخی باشتر بووە یان خراپتر؟ بەدڵنیایەوە‬ ‫خۆت���ان دەڵێ���ن باش���تر‪ ،‬نەت���ەوە و ئاینزاكان���ی‬ ‫دیكەش هەمان قس���ە دەك���ەن‪ ،‬ئەی بۆچی هەوڵ‬ ‫نەدرێت باش���تر بكرێ���ت لەجیات���ی خراپكردنی؟!‬ ‫بۆی���ە گرنگ���ە ئێم���ە بزانی���ن پەیوەن���دی نێ���وان‬ ‫الیەنەكان بەگفتوگۆكردن و دانیش���تن چارەسەر‬ ‫دەبن‪ ،‬چونكە كێش���ەكان دەبنە هۆی زیادكردنی‬ ‫دەستخستنە ناو كارەكانی عێراق‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬مەبەس���تت ئەوەیە ئەمریكا رۆڵی هەیە‬ ‫لەكێشەكانی عێراق؟‬ ‫س���ەید عەزی���م‪ :‬لەواڵتێك ی���ەك ملیۆن كەس‬ ‫ش���ەهید و قوربانی دابێت لەماوەی تەنیا ‪ 8‬ساڵ‪،‬‬ ‫لەكاتێك���دا واڵتەك���ە ‪ 30‬ملیۆن ك���ەس بێت‪ ،‬یەك‬ ‫ملیۆنی لەدەست دابێت‪ ،‬دەبێت بزانین بەدڵنیاییەوە‬ ‫كاریگەری خۆی هەی���ە‪ ،‬بۆیە دەبێت ئەو هەموو‬ ‫قوربانییەی عێراق بەدەس���تی ئەمریكا بۆتە هۆی‬ ‫دروس���تبوونی دوژمنایەت���ی و تێكچوونی باری‬ ‫ئابووری و كێش���ەكانی خزمەتگوزاری لەعێراق‪،‬‬ ‫هەروەه���ا كێش���ەی ئ���او و كارەب���ا و رێگاوبان‬ ‫‪16‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫لەواڵتەك���ە هەی���ە‪ ،‬بۆی���ە س���ەیر بكە ك���ێ واڵتی‬ ‫والێك���رد؟ ئایا كێ ب���وو تەقینەوەكان���ی دەكردو‬ ‫باری ئابووری واڵتیان تێكدا و ئابووری واڵتیان‬ ‫خراپ كرد؟ س���ەیر بكەن ئەمریكا بوو پەالماری‬ ‫هەموو شتێكی دەدا‪.‬ئایا ئێران بە‬ ‫چ مەبەستێك ئەو كارە دەكات؟‬ ‫س���ەید عەزیم‪ :‬ئێ���ران هەمیش���ە هەوڵی داوە‬ ‫ن���ەك تەنی���ا لەعێ���راق‪ ،‬بەڵك���و هەم���وو واڵتانی‬ ‫دراوس���ێ بەخۆش���ی و ئاس���وودەیی بژی���ن‪،‬‬ ‫ب���ۆ ئ���ەوەی ناوچەك���ە بتوانێ���ت گەش���ە بكات و‬ ‫ئەمنییەتی تێدابێت و هەماهەنگی و داداپەروەری‬ ‫هەبێ���ت‪ ،‬ئەمە سیاس���ەتی گش���تی واڵت���ی ئێرانە‪.‫سیاسەت‬ ‫سەركونسوڵی ئێران لە هەولێر‪:‬‬ ‫ئیسرائیلییەكان‬ ‫لەكوردستان هەن و‬ ‫دژی ئێمەش كار دەكەن‬ ‫باسكردنی دەوڵەتی كوردی تەنیا بۆ دەنگ كۆكردنەوەیە و تاڵەبانیش لەگەڵی نییە‬ ‫س���ڤیل‪ :‬كێشە و ناكۆكییەكانی نێوان هەرێم و‬ ‫بەغدا بەردەوامی هەیە‪ ،‬باس���ی ئەوە هەیە ئێران‬ ‫بۆ چارەس���ەركردنی كێش���ەكان رۆڵی میانگیری‬ ‫نێوان عێراق و كوردس���تانی بینیوە‪ .‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬كورد لەوە دەترس���ێت ئ���ەو كارانەی‬ ‫مالیك���ی دەیكات هەمان حاڵەت���ی پێش رووخانی‬ ‫بەع���س و كارەكان���ی س���ەدام دووب���ارە بێتەوە‬ ‫بەسەر كورد و كوردستان؟‬ ‫س���ەید عەزیم‪ :‬ئەو قس���ە مەنتقی نییە‪ ،‬چونكە‬ ‫ئەم واڵت���ە كە بەهەڵب���ژاردن كارەكان���ی ئەنجام‬ ‫داوە‪ ،‬ناكرێ���ت بەكارەكان���ی دیكتاتۆرێك���ی وەك‬ ‫س���ەدام ب���ەراورد بكرێ���ت‪ ،‬كە هەزارەها ش���یعە‬ ‫و ك���وردی كوش���ت و قەتڵوع���ام ك���رد‪ ،‬ناكرێت‬ ‫بەكەس���ێك بوترێ���ت دیكتاتۆر ك���ە بەهەڵبژاردن‬ ‫هاتبێتە س���ەر تەخت‪ ،‬چونكە ئەم هەڵسەنگاندانە‬ ‫دادپەروەرانە و عاقاڵنە و ئەخالقی نییە‪.‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬بەاڵم س���ەرۆكی هەرێمی كوردستان‬ .

‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬ئەگەر كورد بیەوێت دەوڵەتی كوردی‬ ‫رابگەیەنێت‪ ،‬رای ئێران چی دەبێت؟‬ ‫س���ەید عەزی���م‪ :‬دەوڵەت���ی ك���وردی لەئێس���تا‬ ‫ن���ە بەقازانجی ك���وردە و نە بەقازانج���ی عێراق‪،‬‬ ‫ن���ە بەقازانج���ی ناوچەكەی���ە‪ ،‬چونكە كەس���انێك‬ ‫ه���ەن كە ك���ورد ه���ان دەدەن دەوڵەت���ی كوردی‬ ‫رابگەیەن���ن‪ ،‬بۆچ���ی رۆژانە خۆی���ان هەماهەنگی‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪17 2012/5/5‬‬ .‫سیاسەت‬ ‫سەید عەزیم حوس����ێنی‪ ،‬كونسوڵی كۆماری‬ ‫ئیس��ل�امیی ئێران لەهەولێر‪ ،‬لەچاوپێكەوتنێكدا‬ ‫لەگەڵ (س����ڤیل) باسی كێشەكانی نێوان هەرێم‬ ‫و بەغ����دا و رۆڵی ئێران لەرووداوەكانی عێراق‬ ‫و س����ەركەوتنی ئیخ����وان موس����لمین لەواڵتانی‬ ‫عەرەبی و خۆپێشاندانەكانی سوریا دەكات‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬بەاڵم موقتەدا سەدر ئەوەشی گوت‪ ،‬كە‬ ‫لەكوردس���تان ئیس���رائیلی نییە‪ ،‬ئەوەی دەوترێت‬ ‫دژ بەبرا كوردەكانە؟‬ ‫س���ەید عەزیم‪ :‬منی���ش گوتم‪ ،‬ئیس���رائیلیەكان‬ ‫جورئەتی ئەوەیان نییە بارەگایان لەكوردس���تان‬ ‫هەبێ���ت‪ ،‬ئەگینا حەزیان لێیەتی! لەبرا موس���ڵمانە‬ ‫ك���وردەكان دەترس���ن ب���ارەگا بكەن���ەوە و‬ ‫تابلۆیان بەرەس���می هەڵبواس���ن‪ ،‬ئیسرائیلییەكان‬ ‫بەپاس���ەپۆرت و ناو و تابل���ۆی دیكە كارەكانیان‬ ‫دەكەن‪ ،‬ئەمەش ئینشااڵ كۆتایی دێت و نامێنی‪.‬كاتێك ئیسرائیلیەك‬ ‫دێتە ئیم���ارات و چەند كەس���ێك دەكوژێت‪ ،‬هیچ‬ ‫كام لەو كەس���انە پاسەپۆرتی ئیسرائیلیان پێنییە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئیعتراف دەكەن كە ئیسرائیلین و هەموویان‬ ‫پاس���ەپۆرتی واڵتانی دیكەیان هەیە‪ ،‬بۆیە بەرای‬ ‫م���ن ئەمریكییەكان زەمینەیان رەخس���اندووە بۆ‬ ‫ئیسرائیلییەكان‪ ،‬بەاڵم چۆن ئەمریكییەكان خاكی‬ ‫عێراقیان جێهێشت‪ ،‬هیوام وایە ئیسرائیلیەكانیش‬ ‫ئ���ەم خاكە جێبهێڵن‪ ،‬وەك موقتەدا س���ەدر گوتی‬ ‫نابێت ئیسرائیلییەكان لەعێراق بن‪.‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬بەاڵم ‪%96‬ی هاواڵتیانی كوردس���تان‬ ‫لەراپرسیەك داوای دەوڵەتی كوردیان كردووە؟‬ ‫س���ەید عەزیم‪ :‬راپرس���ی بەپێی یاسای عێراق‬ ‫دەبێت هەموو عێراقیەكان بڕیاری لەسەر بدەن‪،‬‬ ‫وات���ە ئەگ���ەر ‪ 32‬ملی���ۆن خەڵك لەعێ���راق بژین‬ ‫پێویس���تە رایان هەبێت لەراپرس���یەك نەك تەنیا‬ ‫پارێزگایەك بۆ خۆی دەنگ بدات‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬هاواڵتیانی كوردس���تان و بەرپرسانی‬ ‫بااڵی هەرێم باس و خواسیان لەسەر ئەوەیە‪ ،‬كە‬ ‫دەوڵەتی كوردی رابگەیەنرێت‪ ،‬ئێوە راتان چیە؟‬ ‫س���ەید عەزیم‪ :‬ئەمە قس���ەیەكی مەعقول نییە‪،‬‬ ‫ئێم���ە لەكوردس���تان لەگەڵ خەڵ���ك دەژین‪ ،‬ئەوە‬ ‫قس���ەی خەڵك نییە! ئەو قس���انە لەالیەن هەندێك‬ ‫حیزب���ەوە دەوترێت بەمەبەس���تی ئەوەی خۆیان‬ ‫ببەن���ە پێش���ەوە‪ ،‬ئەگینا خەڵك ب���ەدوای ژیانێكی‬ ‫ئاس���ایی باش���تردا دەگەڕێت‪ ،‬بۆیە ئەوانەی قسە‬ ‫لەس���ەر ئ���ەوە دەك���ەن زوڵم لەخەڵ���ك دەكەن و‬ ‫بوونەت���ە ه���ۆكاری تێكچوون���ی ب���اری خەڵك و‬ ‫نیگەرانكردنی���ان و خراپكردن���ی ب���اری ئابووری‬ ‫نابێت خەڵك وابزانێ‬ ‫ئیخوان موسلمین واتە‬ ‫ئیسالم‬ ‫كوردس���تان‪ ،‬رۆژان���ە هەندێك خەڵ���ك كۆمەڵێك‬ ‫دروش���م س���ەبارەت ب���ەو مەس���ەلەیە دەڵێنەوە‪،‬‬ ‫لەكاتێك���دا ئ���ەو دروش���مە ناخرێت���ە ب���واری‬ ‫جێبەجێكردن و كارێكی نامەنتقیە‪.‬‬ ‫بیالل سەعید‬ ‫ئام���اژەی بەوە ك���ردووە‪ ،‬كە كارەكان���ی مالیكی‬ ‫بەرەو دیكتاتۆریەت هەنگاو دەنێت؟‬ ‫س���ەید عەزی���م‪ :‬ئ���ەم وت���ە ب���ۆ زۆر ك���ەس‬ ‫بەكاردەهێنرێ���ت‪ ،‬بەاڵم ئێمە مەس���ئولی قس���ەی‬ ‫ك���ەس نین! ئێمە بی���ر لەوە دەكەین���ەوە‪ ،‬كە هەر‬ ‫قسەیەك بۆنی تۆمەت و فیتنەی لێ بێت كارێكی‬ ‫باش نییە و قازانجی كوردستان نییە‪.‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬ب���ەاڵم قس���ەكردن لەس���ەر دەوڵەتی‬ ‫ك���وردی لەس���ەر زاری س���ەرۆكی هەرێ���م و‬ ‫س���ەركردەكانی پارت���ی دیموكراتی كوردس���تانە‬ ‫بووە‪ ،‬كە بەشێكی زۆری حكومەت و پەرلەمانی‬ ‫بەدەستەوەیە؟‬ ‫س���ەید عەزیم‪ :‬بەاڵم ئ���ەوەش بزانن دژی ئەم‬ ‫قس���ەیەش لەبەڕێز تاڵەبانی دەبیستین! لەكاتێكدا‬ ‫ئەویش كەسایەتیەكی گەورەی حیزبێكی كوردیە‪،‬‬ ‫س���ەرۆك كۆم���اری عێراقیش���ە‪ ،‬دەڵ���ێ من هیچ‬ ‫كاتێك لەگەڵ ئەو قس���انەدا نی���م و پێم باش نییە‬ ‫و ناكرێت‪ ،‬بەقازانجی ئێمە نییە‪ ،‬ئێس���تا جێبەجێ‬ ‫ناكرێت‪ ،‬بۆیە ئەم قس���ەیە لەالیەن كەس���انێكەوە‬ ‫دەكرێت‪ ،‬ك���ە بۆ كۆكردنەوەی دەن���گ ئەو كارە‬ ‫دەكەن‪.‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬زۆرجار دەزگا راگەیاندنەكانی ئێران‬ ‫هەواڵ���ی ئ���ەوە باڵودەكەنەوە‪ ،‬كە لەكوردس���تان‬ ‫ئیس���رائیلییەكان دەژی���ن و كار دەك���ەن‪ ،‬ئای���ا‬ ‫ئیوە هەس���تتان ب���ەوە كردووە‪ ،‬ئیس���رائیلییەكان‬ ‫لەكوردستان كاربكەن؟‬ ‫س���ەید عەزی���م‪ :‬زانیاری���ەكان ك���ە دەگات���ە‬ ‫دام���ەزراوە ئەمنییەكانی ئێمە و الی ئێمە‪ ،‬ئەوەیە‬ ‫كە ئیس���رائیلییەكان بوونیان هەیەو لەكوردستان‬ ‫دژ بەئێران كار دەكەن‪ ،‬لەبەش���ێك لەو كێشانەی‬ ‫عێراق رۆڵیان هەیە‪ ،‬بەاڵم نەمانوتوە بەرپرسانی‬ ‫عێراق پەیوەندیان لەگەڵ ئیس���رائیلییەكان هەیە‪،‬‬ ‫هەرچەن���دە دەڵێ���ن ئیس���رائیلییەكان بەن���اوی‬ ‫جۆراوج���ۆر لەعێ���راق بوونیان هەی���ە‪ ،‬بۆ نمونە‬ ‫كاتێ���ك ‪ 200‬هەزار ئەمریكی لەعێراق دەژی‪ ،‬ئایا‬ ‫ك���ێ گرەنتی ئ���ەوە دەدات‪ ،‬كە چەن���د هەزارێكی‬ ‫ئیس���رائیلی نەبێت؟ ت���ۆ دەتوانی؟ ئای���ا هەرێمی‬ ‫كوردستان دەتوانێ؟ ناتوانێ‪ .

‬‬ ‫س����ەید عەزیم‪ :‬كارێكی ئاساییە‪ ،‬چونكە شارە‬ ‫ئەساسییەكان كێشەیان نییە‪ ،‬دەتوانرێت كێشەی‬ ‫ش����ارە بچوكەكانیش چارەس����ەر بكرێت‪ ،‬چونكە‬ ‫خەڵكی ش����ارە گەورەكان تێگەیشتوون و عاقڵن‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم ئەوەی دیكە خەڵكە تیرۆریس����تەكانن‪ ،‬كە‬ ‫دەیانەوێ����ت خەڵ����ك بك����وژن و تی����رۆری بكەن‪،‬‬ ‫بەاڵم بۆ باس����ی ئەوە ناكرێت‪ ،‬كە س����ەلەفیەكان‬ ‫پێش����تر لەعێراق و ئێستا لەس����وریا دەیكەن؟ با‬ ‫رۆژنامەنوس����ان بەیەك����ەوە س����ەردانی س����وریا‬ ‫بكەن‪ ،‬با ببینن چی دەگوزەرێت‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬لەسوریا بەهەمان شێوە خوپێشاندان‬ ‫و ناڕەزای����ی هەیە دژ بە بەش����ار ئەس����ەد‪ ،‬ئێران‬ ‫رای بەرامبەر ئەو واڵتە چۆنە؟‬ ‫س����ەید عەزیم‪ :‬بارودۆخی س����وریا جیاوازە‪،‬‬ ‫ئێم����ە پەیوندیم����ان لەگ����ەڵ خەڵكی س����وریا زۆر‬ ‫باش����ە‪ ،‬لەگ����ەڵ ئ����ەوە داین‪ ،‬ب����ەاڵم ئەم����ە ئەوە‬ ‫ناگەیەنێت كە هەندێك واڵت دانیش����ن و پالن بۆ‬ ‫س����وریا دابنێ����ن و دیاری بكەن ك����ێ بێت و كێ‬ ‫بڕوات! بۆیە پێویستە خەڵكی سوریا بڕیار بدات‪،‬‬ ‫چونكە لەس����وریا خەڵك نەچوونە راپرس����یەوە‪،‬‬ ‫‪ %57‬بەش����داری راپرس����یان كرد‪ ،‬هەفتەی ئایندە‬ ‫هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانە‪ ،‬خەڵك ئەوانە‬ ‫نی����ن بەن����اوی ئەمریكاوە قس����ە دەك����ەن‪ ،‬خەڵك‬ ‫ئەوان����ە نین چ����ەك دەدەنە خەڵك ب����ۆ رووخانی‬ ‫بەش����ار ئەسەد‪ ،‬خەڵك ئەوانەن كە دەنگ دەدەن‬ ‫و بەش����داری سیاس����ی دەكەن و قس����ە دەكەن‪،‬‬ ‫گۆڕانكاری رۆژ بەرۆژ لەسوریا روودەدات‪ ،‬بۆ‬ ‫نمون����ە یەك حیزبی نەماوە‪ ،‬مانەوەی س����ەرۆك‬ ‫بارودۆخی سوریا زۆر‬ ‫ئاساییە و ئەوەی‬ ‫لەتەلەفزیۆن دەوترێت‬ ‫هیچ ئەسڵ و ئەساسی نییە‬ ‫هەتا هەتایی نەماوە‪ ،‬كۆمەڵێك یاسا گۆڕانكاری‬ ‫تێدا كراوە‪ ،‬یاس����ای حیزب����ەكان گۆڕانكاری تێدا‬ ‫كراوە‪..‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ئەی خۆپێش����اندانەكانی س����وریا بەو‬ ‫مەبەستەیە؟‬ ‫س����ەید عەزی����م‪ :‬ن����ا‪ ،‬بارودۆخ����ی كوردەكانی‬ ‫س����وریا گ����ۆڕدڕاوە‪ ،‬ئێس����تا ئێم����ە ئاگاداری����ن‬ ‫كوردەكان����ی س����وریا كۆمەڵێ����ك رێكەوتنی����ان‬ ‫لەگ����ەڵ حكومەتەكەی بەش����دار ئەس����ەد ئەنجام‬ ‫داوە‪ ،‬كێش����ەی ك����ورد چارەس����ەر دەكرێ����ت‪،‬‬ ‫ئێس����تا ئەوانەی ناس����نامەیان نییە ناس����نامەیان‬ ‫پێ����دراوە‪ ،‬حیزب����ەكان دەتوانن بەش����داری بكەن‬ ‫و كێش����ەكانی دیك����ە خەریكە چارەس����ەر دەبن‪،‬‬ ‫ئەوانەی دەیانەوێت بە هاوكاری ئەمریكا كێش����ە‬ ‫بۆ س����وریا دروس����ت بكەن‪ ،‬هەموو هەوڵیان بۆ‬ ‫ئەوە بووە كورد بەش����دار بێ����ت لەگەڵیان‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تا ئێس����تا نەیانتوانیوە بیكێش����نە ناو سیاس����ەتی‬ ‫خۆی����ان‪ ،‬چونك����ە ك����ورد لەس����وریا عاقاڵنەت����ر‬ ‫كاردەكات و دەیەوێ����ت بارودۆخێكی ئاس����اییان‬ ‫هەبێ����ت بەگفتوگ����ۆ و دانیش����تن بێت����ە كای����ەوە‪،‬‬ ‫نایانەوێ����ت واڵتان����ی وەك ئەمریكا و ئیس����رائیل‬ ‫رۆڵی����ان هەبێت‪ ،‬لەگەڵ ئەوەش����دا كێش����ەكانیان‬ ‫زۆر چارەسەر كراوە و خەڵكی دیكەش دەتوانن‬ ‫چارەسەری بكەن‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬بەاڵم تائێستا خۆپێشاندان بەردەوامی‬ ‫هەی����ە و ناڕەزایەتی هەیە و لەالیەن دەس����ەاڵتی‬ ‫سوریاوە خەڵك دەكوژرێت؟‬ ‫سەید عەزیم‪ :‬خوپێش����اندان كارێكی ئاساییە‪،‬‬ ‫تا ئەوكاتەی حكومەتی سوریا بەالیەوە ئاساییە‪،‬‬ ‫تەنی����ا لەلوبنان ‪ 150‬تەن چەك دەس����تگیركراوە‪،‬‬ ‫ئەمە بۆچی دەڕۆیش����ت بۆ س����وریا؟ بۆ ئازادی‬ ‫ك����ورد دەڕۆیش����ت؟ نەخێر‪ ،‬بۆ كوش����تنی كورد‬ ‫دەڕۆیشت‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشدا ئێوە زانیاریتان زۆر‬ ‫كەمە‪ ،‬رۆژانە تەنیا سەیری كەناڵەكانی ئەمریكا‬ ‫دەكەن‪ ،‬من پێش����نیارم ئەوەیە رۆژنامەنوس����ان‬ ‫سەردانی سوریا بكەن‪ ،‬من مانگی پێشتر لەگەڵ‬ ‫خێزانم رۆشتمە سوریا‪ ،‬بارودۆخ زۆر ئاساییەو‬ ‫خەڵ����ك دەژی و ئ����ەوەی لەتەلەفزیۆن دەوترێت‬ ‫هیچ ئەسڵ و ئەساسی نییە‪.‬‬ ‫س���ڤیل‪ :‬لەدوای شۆرش���ی واڵتان���ی عەرەبی‬ ‫ئیخ���وان موس���لمین زۆرین���ەی دەنگەكان���ی ئەو‬ ‫واڵتانەی بەدەستهێناوە‪ ،‬ئێوە پەیوەندیتان لەگەڵ‬ ‫ئیخوان چۆنە؟‬ ‫سەید عەزیم‪ :‬شۆڕشەكان دوو تایبەتمەندیان‬ ‫هەی����ە‪ ،‬ب����ۆ نمون����ە لەالی����ەن خەڵكەوە ش����ۆڕش‬ ‫ك����راوە و هەم����وو ئیس��ل�امیان دەوێ����ت‪ ،‬بۆی����ە‬ ‫دەتوانرێت بوترێت شۆرش����ی ئیس��ل�امی‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دەبێ����ت ئ����ەوە بزانی����ن ئیس��ل�ام وات����ە ئیخ����وان‬ ‫موس����لمین نییە! ئیس��ل�ام واتە گەڕانەوە بۆ ئەو‬ ‫ئاین����ەی ك����ە پێغەمب����ەری خ����وا هێناویەت����ی‪ ،‬كە‬ ‫لەئاینی ئیس��ل�ام و سیاسەت پێكەوەن‪ ،‬ئەوانەی‬ ‫دەیانەوێ����ت سیاس����ەت لەئای����ن جیابكەن����ەوە‬ ‫ش����ەیتانن‪ ،‬پەیڕەوان����ی ش����ەیتانن! سیاس����ەت و‬ ‫ئاین����داری بەیەك����ەوە لەس����ەردەمی پێغەمب����ەر‬ ‫جێبەج����ێ دەكرا‪ ،‬كێ هەیە بڵێت پێغەمبەری خوا‬ ‫لەسیاس����ەت تەداخولی نەكردووە! سیاس����ەت و‬ ‫دیان����ەت لەالیەن پێغەمب����ەرەوە جێبەجێ دەكرا‪،‬‬ ‫ئێس����تا پالنێك هەیە لەالیەن كۆمەڵێك خەڵكەوە‬ ‫دەیانەوێت ئاین و خەڵك بەش بەش بكەن‪ ،‬كاری‬ ‫حیزب����ی كارێك����ی باش����ە و پەیوەندیم����ان لەگەڵ‬ ‫حیزبە ئیس��ل�امییەكان زۆر باش����ە‪ ،‬بەاڵم دەبێت‬ ‫ئ����ەو بیركردنەوە بگۆڕدرێت‪ ،‬دەبێ چاكس����ازی‬ ‫بكەین لەناو خەڵك‪ ،‬چونكە خەڵك كاتێك باس����ی‬ ‫ئیس��ل�ام دەكات‪ ،‬باس����ی حی����زب ی����ان گروپێكی‬ ‫دیاریك����راو ن����اكات‪ ،‬خەڵك قورئ����ان و ئەحكام و‬ ‫سلوكی ئیسالمی دەوێت و شەریعەتی ئیسالمی‬ ‫دەوێت‪ ،‬خەڵك دەیانەوێت دزی و خواردنەوە و‬ ‫‪18‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫فەساد و مەركەزی فەساد نەبێت‪ ،‬كە داواكاری‬ ‫ئیسالمە‪ ،‬بەاڵم راگەیاندنی جیهانی دەیەوێت ئەم‬ ‫داواكاری����ە بگۆڕدرێت‪ ،‬كەچی خەڵك داواكاریان‬ ‫ئەوەیە ئیسالم حاكم بێت‪.‬‬ ..‫زیات���ر دەك���ەن و یەكدەگرن‪ ،‬بۆ نمون���ە یەكێتی‬ ‫ئەوروپ���ا بۆچی ئێس���تا كار بۆ ئەوە دەكەن پارە‬ ‫و ئ���ااڵ و م���ەرزەكان و ئەمنییەتی���ان وەك یەك‬ ‫لێ بكەن؟ بۆچ���ی لەواڵتەكانی خۆیان جێبەجێی‬ ‫ناك���ەن؟ لەواڵتێك���ی وەك بەریتانیا موس���ڵمانان‬ ‫بۆچی تا ئێستا نوێنەریان لەپەرلەمان نییە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەئێران تەنیا نزیك بە ‪ 10‬هەزار یەهودی دەژین‬ ‫و نوێنەریان هەیە‪ ،‬لەكوردس���تان چەند ئاشوری‬ ‫و مەس���یحی هەی���ە كەچ���ی نوێنەری���ان هەیە و‬ ‫پەرلەمانتاریان هەیە‪ ،‬ئایا لەبەریتانیا موسڵمانان‬ ‫مافیان چیە؟‬ ‫س���ڤیل‪ :‬دەوترێ���ت ئێ���ران نایەوێ���ت دەوڵەتی‬ ‫ك���وردی رابگەیەنرێ���ت‪ ،‬لەترس���ی واڵتەك���ەی‬ ‫خۆیەتی كە كوردی تێدایە؟‬ ‫س���ەید عەزی���م‪ :‬ئێم���ە لەخ���وا بەزی���اد هی���چ‬ ‫كێشەیەكمان نییەو ش���انازی دەكەین بەوەی كە‬ ‫پێكەوەژیانمان فێری جیهان كردووە‪ 75 ،‬ملیۆن‬ ‫ك���ەس لەئێ���ران دەژی���ن‪ ،‬لەهەم���وو نەتەوەكانی‬ ‫وەك كورد و ع���ەرەب هتد‪ .‬‬ ‫سڤیل‪ :‬كوردێكی زۆر هەیە لەسوریا تا ئێستا‬ ‫خاوەن ناس����نامە نین و بەشداری سیاسیان پێ‬ ‫ناكرێ����ت‪ ،‬رۆژانە ئ����ازار دەدرێ����ن‪ ،‬بۆچی ئێران‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫سەیری ئەوە ناكات؟‬ ‫س����ەید عەزیم‪ :‬ئێمە پاڵپش����تی ئ����ەوە ناكەین‪،‬‬ ‫ئەوە كاریكی خراپە‪ ،‬پێویستە هەموو نەتەوەكان‬ ‫لەسوریا رۆڵیان هەبێت‪.‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ئێ����ران تاچەن����د رۆڵ����ی هەی����ە‬ ‫لەگۆڕانكارییەكانی سوریادا؟‬ ‫س����ەید عەزیم‪ :‬ئێ����ران وەك چ����ۆن هاوكاری‬ ‫واڵتی عێراقە‪ ،‬بەهەمان ش����ێوە لەسوریا هەمان‬ ‫حاڵەت هەیە‪ ،‬پەیوەندیمان لەگەڵ خەڵكی سوریا‬ ‫و حكومەتی س����وریا زۆرباشە‪ ،‬ئێمە بۆ ماوەی‬ ‫‪ 30‬ساڵە نزیك بە ‪ 15‬ملیۆن ئێرانی رۆشتونەتە‬ ‫ئەو واڵتە‪ ،‬هیچ كێش����ەیەك نەبوو‪ ،‬تەنیا ئەوەندە‬ ‫نەبێت س����اڵی پار كۆمەڵێك گ����روپ و كۆمەڵێك‬ ‫زیارەت����كاری ئێرانی دەس����تگیر ك����ران‪ ،‬ئێمەش‬ ‫رۆیش����توینەتە ئەو واڵت����ە‪ ،‬خزمەتمان كردووەو‬ ‫پارەمان بردووەتە ئەو واڵتە بۆ گەشتیاری‪.‬تێدایە‪ ،‬بەبرایەتی و‬ ‫گیانی پێكەوەژیان دانیشتووین و واڵتمان خوش‬ ‫دەوێت‪ ،‬ئەگەر سەیری هەڵبژاردنەكانی ئێرانتان‬ ‫بكردایە بەو كەش���ە سارد و بەفربارینە لەشاری‬ ‫مهاباد زۆرترین خەڵك بەش���داری هەڵبژاردنیان‬ ‫كردووە‪.‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ب����ەاڵم رەنگە ت����ۆش س����ەردانی ئەو‬ ‫جێگایانەت كردبێت كە بارودۆخی ئارامە‪.

‬‬ ‫هاوكات (قاس���م س���اڵح) ئەندامی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگای موسڵ لەسەر لیستی برایەتی نەینەوا‬ ‫بۆ (س���ڤیل) ئاماژەی بەوەكرد‪ ،‬كە لە ‪2012/4/1‬‬ ‫ئەوان وەك���و ئەندامان���ی ئەنجومەنی پارێزگای‬ ‫موس���ڵ بەفەرمی دەس���تیان بەدەوامی ئاسایی‬ ‫خۆیان كردۆتەوە‪ .‬‬ ‫پ���اش دەرەنجامی هەڵبژاردن���ی ئەنجوومەنی‬ ‫پارێزگان���ی باش���ووری عێ���راق‪ ،‬لیس���تی حەدبا‬ ‫ك���ە ‪ 19‬كورس���ی بەدەس���تهێنا و بەتاكڕۆی���ی‬ ‫پۆس���تەكانی پارێزگار و س���ەرۆكی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگا و جێگرەكانی بۆخۆی دەس���تەبەركرد‪.‬‬ ‫لەس���ەرەتای بایكۆتكردنەك���ە ك���ورد كۆمەڵێك‬ ‫مەرجی هەبوو بۆ گەڕانەوەی نێو ئەنجوومەنی‬ ‫پارێزگای موسڵ‪ ،‬لەس���ەرەوی هەمووشیانەوە‬ ‫جێبەجێكردن���ی م���اددەی ‪ 140‬و مان���ەوەی‬ ‫هێزەكان���ی پێش���مەرگە و ئاسایش���ی هەرێ���م‬ ‫لەش���اری موس���ڵ و پێدانی پۆس���تی سەرۆكی‬ ‫ئەنجومەنی پارێزگا بەكورد‪.‬‬ ‫(درم���ان خەت���اری) ك���ە بە كەس���ی دووەمی‬ ‫لیستی برایەتی نەینەوا ناسراوە‪ ،‬لەدوای خەسرۆ‬ ‫گ���ۆران لەلێدوانێك���دا بۆ (س���ڤیل) گوت���ی "تاكو‬ ‫ئێس���تاكە ئێمە هیچ پۆس���تێكمان وەرنەگرتووە‪،‬‬ ‫بەاڵم س���ەر لەنوێ لیژنەكانی نێو ئەنجومەنیان‬ ‫دابەش كردۆتەوەو ئەو لیژنانەی كە بەر ئەوان‬ ‫كەوت���وون بریتین لەلیژن���ەی پەروەردە و مافی‬ ‫م���رۆڤ و رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی و‬ ‫خزمەتگوزاری و راگەیاندن و گەش���توگوزار و‬ ‫شوێنەوار"‪.‬‬ ‫ئەو ئەندامەی پەرلەمان ئاماژەی بەوەشكرد‬ ‫ك���ە لەئێس���تاكەدا ه���ەردوو لیس���تی عێراقییەو‬ ‫هاوپەیمانی كوردستانی لەبەغدا نێوانیان خۆشە‬ ‫لەگەڵ یەكتری لەس���ەر بڕیارە سیاس���ییەكان و‬ ‫ئ���ەوەش رۆڵی خۆی دەبینێت لەڕێككەوتنی ئەو‬ ‫دوو الیەش‪ ،‬چونكە لیس���تی حەدباش هەر سەر‬ ‫بەعێراقیە‪.‬‬ ‫ئەو ئەندامەی ئەنجومەنی نوێنەران ئەوەشی‬ ‫ب���ەدوور نەزانی ك���ە رێكەوتنێك���ی ژێربەژێری‬ ‫هەبێ���ت لەنێوان ه���ەردووالدا ب���ۆ گەڕانەوەیان‬ ‫بۆ نێو ئەنجومەن‪ ،‬وەك ئاشكراش���ە كە لیستی‬ ‫حەدب���ا لەئێس���تاكەدا بووەت���ە دوو ب���ەش و‬ ‫بەشێكیان دژی گەڕانەوەی كوردن و كوتلەكەی‬ ‫نوجێفیش لەگەڵ ئەوەن كە كورد بگەڕێنەوە‪.‬قاسم گوتیشی "جگە لەوەش‬ ‫هەر ‪ 16‬یەكەی ئیداریش لەس���نوری پارێزگاكە‬ ‫دەگەڕێنەوە س���ەر پارێزگای موس���ڵ كە لەگەڵ‬ ‫ئێمە هەڵوێستیان وەرگرتبوو"‪.‬‬ ‫دكت���ۆر مەحم���ود عوس���مان ئەندام���ی‬ ‫ئەنجوومەن���ی نوێنەرانی عێ���راق لەو بارەوە بۆ‬ ‫(س���ڤیل) ئاماژەی بەوەكرد "دەبوایە مەرجەكان‬ ‫جێبەج���ێ بكرابوونای���ە‪ ،‬ئینجا لیس���تی برایەتی‬ ‫بگەڕابوای���ەوە ب���ۆ نێ���و ئەنجووم���ەن"‪ .‬‬ ‫لەبەرامب���ەردا لیس���تی برایەت���ی نەین���ەواش كە‬ ‫‪ 12‬كورس���ی بەدەس���تهێنابوو‪ ،‬ب���ە ‪ 16‬یەك���ەی‬ ‫ئیداری بایكۆت���ی لەئەنجومەنی پارێزگاكە كرد‪.‬‬ ‫لیستی برایەتی نەینەوا لەهەڵبژاردنی ‪2009‬ی‬ ‫ئەنجوومەن���ی پارێزگاكان لە ‪ 16‬یەكەی ئیداری‬ ‫ك���ە پێكهاتبوون لە هەرس���ێ ق���ەزای مەخموور‬ ‫و ش���ێخان و ش���ەنگال لەگ���ەڵ ‪ 13‬ش���ارەدێی‬ ‫س���ەر بەئ���ەوان و ‪ 12‬ئەندام���ی ئەنجوم���ەن‬ ‫بایكۆتی ئەنجومەنی پارێزگای موس���ڵیان كرد‪،‬‬ ‫لەبەرامبەر ئەوەی كە لیستی حەدبا ‪ 19‬كورسی‬ ‫وەدەستهێنا و پۆس���تەكانی بە تاكالیەن لەسەر‬ ‫ئەندامان���ی خۆی���دا دابەش���كرد‪ ،‬كەچ���ی ئێس���تا‬ ‫گەڕای���ەوە ئەنجەم���ەن بەب���ێ وەرگرتن���ی هیچ‬ ‫پۆستێك‪.‬‬ ‫دوای بەردەوامبوون���ی س���ێ س���اڵ ل���ەو‬ ‫بایكۆتكردنەو لە ‪" 2012/4/1‬بەبێ بەجێگەیاندنی‬ ‫هیچ یەكێك لەمەرجەكانی كورد"‪ ،‬لەبارودۆخێكی‬ ‫كتوپ���ڕ كە عێ���راق و ناوچەكە پڕیەتی لەكێش���ە‬ ‫لیستی برایەتی ‪ -‬نەینەوا كە نوێنەرایەتی كورد‬ ‫دەكەن لەموسڵ بڕیاری ئەوەیاندا كە بگەڕێنەوە‬ ‫نێو ئەنجومەنی پارێزگا‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪19 2012/5/5‬‬ .‫كورد گەڕایەوە ناو ئەنجومەنی پارێزگای موسڵ و هیچ پۆستێكیشی پێنەدرا‬ ‫تەیار عادل گۆران‬ ‫لیس���تی برایەتی بێ گوێدان���ە جێبەجێكردنی‬ ‫مەرجەكان���ی گەڕای���ەوە ئەنجومەن���ی پارێزگای‬ ‫موس���ڵ‪ ،‬مەحمود عوس���مان بەدووری نازانێت‬ ‫رێكەوتنی ژێربەژێر هەبێت‪.‬‬ ‫قاس���م لەب���ارەی جی���اوازی هەڵوێس���تی‬ ‫ئەندامانی لیس���تی حەدبا گوتی "ئێستاكە لیستی‬ ‫حەدبا بوونەتە دوو الیەنی جیا و لەنێو لیستەكە‬ ‫دوو رای جی���اواز هەی���ە بۆ گەڕان���ەوەی ئێمە‪،‬‬ ‫بەگشتی لەنێو ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگاكە‬ ‫ئێم���ە زیات���ر ل���ە ‪ 25‬دەنگم���ان دەبێ���ت و لەنێو‬ ‫خودی لیستی حەدباش كە ‪ 19‬ئەندامن زیاتر لە‬ ‫‪ 11‬ئەندام لەگەڵ ئەوەن‪ ،‬كە ئێمە گەڕاوینەتەوە‬ ‫بۆ نێو ئەنجوم���ەن"‪ .‬دكت���ۆر‬ ‫بێئاگای���ی خۆیش���ی ل���ەوردەكاری گەڕان���ەوەی‬ ‫لیس���تی برایەتی دەربڕی و گوتی "ئێمەش تەنها‬ ‫لەراگەیان���دن ئەوەم���ان بیس���توە‪ ،‬ب���ەاڵم بڕیار‬ ‫وابوو بەالیەنی كەم پۆس���تی جێگری پارێزگار‬ ‫بەكورد بدرابوایە"‪.‬‬ ‫ئ���ەو ئەندام���ەی لیس���تی برایەت���ی لەب���ارەی‬ ‫وەرنەگرتنی پۆس���تەوە گوتی "قسەی وا هەبوو‬ ‫ك���ە پۆس���تی جێگ���ری س���ەرۆكی ئەنجوومەنی‬ ‫پارێزگا و جێگری پارێزگا بەئێمە بدرێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تاكو ئێستاكە پێمان نەدراوە"‪.‬ئەو ئەندامە كوردە ئەوەی‬ ‫ب���ەدوور زان���ی ك���ە ئەندامانی لیس���تی برایەتی‬ ‫لەكاتی ئێس���تادا پۆس���ت وەربگرن‪ ،‬بۆیە قاسم‬ ‫دەیوت "ئێمە لەئێس���تادا كێش���ەمان پۆست نییە‪،‬‬ ‫بەڵك���و هەندێ���ك كاری دیكەمان هەی���ە بۆ ئێمە‬ ‫لەپۆس���ت گەورەت���رە‪ ،‬ك���ە بیكەی���ن و خەڵك���ی‬ ‫پارێ���زگای موس���ڵ ب���ە پل���ە ی���ەك ك���وردەكان‬ ‫ل���ەو م���اوەی راب���ردوو تووش���ی گرفت���ی زۆر‬ ‫بوونە و پێویس���تە ئێمە چاوێك بەكێش���ەكانیان‬ ‫بخشێنینەوە"‪.

‫سیاسەت‬ ‫ئایسەل تۆغلوك بۆ سڤیل‪:‬‬ ‫دەبێت خاڵی ئاشتی‬ ‫لە ئیمرالی بێت‬ ‫زانا حەمەغەریب‬ ‫ئەن����دام پەرلەمان و كەس����ایەتی سیاس����ی‬ ‫ت����ورك ئایس����ەل تۆغل����وك لەلێدوانێك����دا ب����ۆ‬ ‫(س����ڤیل) جەخت لەسەر ئازادكردنی ئۆجەالن‬ ‫و دیالۆگك����ردن لەگەڵ����ی دەكات����ەوەو دەڵ����ێ‬ ‫"ئیمراڵی لەئەم����ڕۆدا بۆتە خاڵێكی هەس����تیار‬ ‫ب����ۆ گەلی كوردو توركیاش دەتوانێت ئیمراڵی‬ ‫بكاتە خاڵی ئاش����تی بۆ چارەس����ەری هەموو‬ ‫كێشەكان"‪.‬‬ .‬‬ ‫ئایس����ەل ئەوەش����ی بەدوور زان����ی پارتی داد‬ ‫و گەش����ەپێدان كاری بۆ كورد كردبێت و گوتی‬ ‫"ئ����ەوەی بەدەس����ت هاتبێ����ت بەرەنج����ی كوردان‬ ‫ب����ووە‪ ،‬بەقوربانیدان و فی����داكاری هاتۆتە بوون‪،‬‬ ‫كورد بەبەراورد بەرێ����ژەو بوونی لەناو توركیا‬ ‫هیچی دەس����تەبەرنەكردووە‪ ،‬ك����ورد مافی خۆی‬ ‫دەوێ����ت وەك نەتەوە وەك زم����ان وەك مێژوو‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم كوا ئەمانەی پێ����دراوە‪ ،‬ئیتر كامە ماف و‬ ‫كامە داوای بەدیهاتووە‪ ،‬رۆژانە بەدەیان الو پیر‬ ‫و گەنج����ی كورد راپێچ����ی زیندانەكان دەكرێن و‬ ‫ئەش����كەنجە دەدرێن‪ ،‬تەنه����ا لەبەرئەوەی داوای‬ ‫كوردبوونی خۆیان ك����ردووە‪ ،‬هەموو ئەمانەش‬ ‫لەس����ایەی دەوڵەت و حكومەتەكەی ئەردۆگاندا‬ ‫روودەدەن"‪.‬‬ ‫ئایس����ەل توغل����وك‪ ،‬یەكێ����ك لەن����اوە‬ ‫دیارەكان����ی نێو گۆڕەپانی سیاس����ی ئەمڕۆی‬ ‫توركیای����ەو بەتواناكان����ی خ����ۆی و بەبوێری‬ ‫و جەس����ورییەكانی نێ����و ش����ەقام و پەرلەمان‬ ‫توانیویەت����ی ببێت����ە جێگەی هی����وای كوردانی‬ ‫باك����ورو س����ەرنجی میدیاكان����ی توركی����او‬ ‫كوردس����تانی باكوریش بەتایبەت����ی‪ ،‬توگلوك‬ ‫ئەندامی پەرلەمانی توركیایە لەپارتی (دەتەپە)‬ ‫و دەرچووی كۆلێژی یاس����ایە لەئیس����تەنبول‬ ‫و جگ����ە ل����ەوەی ئەندام����ی پەرلەمان����ە‪،‬‬ ‫ئەندام����ی رێكخ����راوی نیش����تیمانی ئافرەت����ان‬ ‫و دامەزرێن����ەری رێكخ����راوی ماف����ی مرۆڤەو‬ ‫بەداكۆكیكارێكی گەورەی كورد ناودەبرێت‪.‬‬ ‫ئاسەل تۆغلوك پێیوایە لەتوركیادا كوردەكان‬ ‫و حكوم����ەت كار لەس����ەر پرەنس����یپی یەكت����ر‬ ‫قب����وڵ نەكردن دەك����ەن‪ ،‬ئەمەش زیاتر پش����ێوی‬ ‫دروست دەكات و كێش����ەكان لەچارەسەركردن‬ ‫دوور دەخات����ەوە‪ ،‬ئ����ەو گوتی "ئەگ����ەر بڕوانینە‬ ‫دەوڵەتێكی وەكو توركی����ای دیموكراتی دەبینین‬ ‫لەس����ایەی دیموكرات����ی و لەژێ����ر ئ����ەو چەترەدا‬ ‫نەتەوەكانی خ����ۆی دەچەوس����ێنێتەوەو هەرگیز‬ ‫قبوڵی����ان ن����اكات‪ ،‬بۆ نمون����ە ئەم����ڕۆ لەتوركیادا‬ ‫ك����ورد بوون����ی هەیە‪ ،‬مێ����ژووی هەی����ە‪ ،‬خاوەنی‬ ‫خەبات و بەرخۆدانە‪ ،‬بەاڵم قبوڵ ناكرێت و رەت‬ ‫دەكرێت����ەوە لەالیەن توركی����اوەو ئامادەنیە مافی‬ ‫بدات����ێ و وەك نەتەوەی����ەك چاوی ل����ێ ناكات؟‬ ‫لەبەرامبەر ئەمەشدا پێچەوانەكەی رووبەڕووی‬ ‫دەوڵەتی توركیا دروس����ت دەبێتەوە‪ ،‬لەبەرئەوە‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫هەتاوەك����و ئ����ەو سیس����تەمی قب����وڵ نەكردن‬ ‫و لەی����ەك تێنەگەیش����تنە بەردەوام����ی هەبێت‪،‬‬ ‫ئ����ەوا بارودۆخی ك����ورد لەتوركیا و دەوڵەتی‬ ‫توركیاش باشتر نابێت لەوەی كە هەیە"‪.‬‬ ‫لەوەت����ەی لەتوركی����ا پارت����ی داد و‬ ‫گەش����ەپێدان دەسەاڵتی وەرگرتووە‪ ،‬بەبڕوای‬ ‫چاودێ����ران لەژێ����ر ئ����ەو دەس����ەاڵتەدا ك����ورد‬ ‫كرانەوەیەك����ی لەالی����ەن توركی����اوە بینی����وەو‬ ‫ئەم����ەش بەهەنگاوێك����ی ئەرێن����ی ناودەبرێت‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم ئایس����ەل بەپێچەوانەوە پێ����ی وایە ئەو‬ ‫هەنگاوان����ەی كە بۆ كورد دەس����تەبەر كراوە‪،‬‬ ‫زۆر كەمت����ر و خراپە لەچاو ئ����ەو ئازادییەی‬ ‫ك����ە توركیا بانگەش����ەی بۆ دەكات‪ ،‬ئایس����ەل‬ ‫گوتی "بێگومان بەبەراورد لەچاو ئەو ئازادی‬ ‫و دیموكراتیە رەهایەی ك����ە دەوڵەتی توركیا‬ ‫بانگەش����ەی بۆ دەكات و هەوڵی چەس����پاندنی‬ ‫دەدات‪ ،‬مەس����ەلەی گەل����ی ك����ورد لەئێس����تادا‬ ‫لەئاستێكی خراپدایەو رۆژانە كورد لەباكورو‬ ‫‪20‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫لەسایەی ئەم سیس����تەمەدا دەچەوسێندرێنەوەو‬ ‫مافی نەتەوایەتیان لێ زەوت دەكرێت و تەنانەت‬ ‫لەس����ەر داوای بەدیهێنان����ی مافەكان����ی خۆی����ان‬ ‫راپێچی زیندانەكان دەكرێن و بەجۆرەها ش����ێوە‬ ‫ئەش����كەنجە دەدرێن‪ ،‬كە ئەم����ەش بارودۆخێكی‬ ‫خراپ و هەستیارە بۆ گەلی كورد"‪.‬‬ ‫ئایس����ەل توغلوك‪ ،‬ئ����ەوە رەتدەكاتەوە كە‬ ‫پارتی كرێكاران بیانو بێت‪ ،‬بۆ ئەوەی توركیا‬ ‫مافی كورد نەدات‪ ،‬ئەو دەڵێ "نەخێر نە پارتی‬ ‫كرێكاران و نە پارتە كوردییەكانی دیكەی نێو‬ ‫توركی����اش بیانوو نین بۆ ئەوەی كە دەوڵەتی‬ ‫توركیا ئەنجامی دەدات لەبەرامبەر كورداندا‪،‬‬ ‫چونكە هی����چ كام لەو پارتانە داوای ش����تێكی‬ ‫نایاس����ایی ناك����ەن لەتوركی����ا‪ ،‬ئەگ����ەر توركیا‬ ‫مافی كورد بدات‪ ،‬ئیتر گەلی كورد داوای چی‬ ‫دەكات بۆچی پارتی كرێ����كاران بەچیاكانەوە‬ ‫دەمێننەوە"‪.‬‬ ‫ئایسەل لەسەر قسەكانی بەردەوام دەبێت‬ ‫و پێی وایە توركیا دەبێت لەئمیرالیەوە دەست‬ ‫پ����ێ ب����كات‪ ،‬ئەگ����ەر بیەوێ����ت كێش����ەی كورد‬ ‫چارەس����ەر بكات‪ ،‬ئەو گوتی "دەوڵەتی توركیا‬ ‫خ����ۆی بیانوو دروس����ت دەكات بۆ درێژەدان‬ ‫ب����ەو كارەس����ات و سیاس����ەتە‪ ،‬هەتاوەك����و‬ ‫عەبدوڵاڵ ئوچ ئاالن لەئیمراڵیدا بێت‪ ،‬بەبڕوای‬ ‫من كێش����ەكان ب����ەرەو ئاڵۆزب����وون دەچن و‬ ‫بۆش����اییەك نامێنێت����ەوە ب����ۆ ئاش����تەوایی و‬ ‫لەیەك تێگەیش����تن لەنێوان ك����وردو توركیادا‪،‬‬ ‫چونكە ئۆچ ئاالن پردێكی پتەوەو متمانەدارە‬ ‫ب����ۆ دروس����تبوونی پەیوەندی ئاش����تەوایی و‬ ‫پێكەوەژیان����ی كوردی توركی لەواڵتی توركیا‬ ‫و دەبێت هەوڵ بدرێت ئەو پردە نەروخێت و‬ ‫كەلێنێكی تێدادروست نەبێت و بەتەنیاش ئەو‬ ‫پردە خاڵی بەستنەوەو چارەسەری كێشەكان‬ ‫بێ����ت‪ ،‬چونكە ئیمراڵی لەئەمڕۆدا بۆتە خاڵێكی‬ ‫هەستیار بۆ گەلی كورد و توركیاش دەتوانێت‬ ‫ئیمراڵی بكاتە خاڵی ئاش����تی بۆ چارەس����ەری‬ ‫هەموو كێشەكان"‪.

‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬هاتنی س����ەدر بۆ كوردستان چۆن‬ ‫بوو و لەبەر چی بوو؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬هاتنی موقتەدا س����ەدر‬ ‫بەپل����ەی یەكەم لەبەر ئەوە بوو‪ ،‬ئەو دەزانێت‬ ‫لەهەولێ����ر پڕۆژەیەك����ی نیش����تیمانی هەیە بۆ‬ ‫چاكسازی لەبوارەكانی سیاسی و حوكمڕانی‬ ‫لەبەغدا‪ ،‬هاتنی ئەو متمانەیە بۆ ئەو پڕۆژەیە‪،‬‬ ‫دەیسەلمێنێت كە ئەو گرفتەی لەنێوان هەرێم‬ ‫و حكومەت����ی ئیتیحادی����دا هەی����ە‪ ،‬گرفتێك����ی‬ ‫شەخس����ی و حزبی نییە‪ ،‬گرفتێكی نیشتیمانی‬ ‫و عێراقی����ە‪ ،‬ئەوی����ش بەش����ێكە ل����ەو پ����ڕۆژە‬ ‫نیشتیمانیە‪ .‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬بۆچی ئەنجومەنی بااڵی ئیسالمی‬ ‫داوەتی ئەو دانیشتنانە نەكرا؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینكی‪ :‬ئ����ەوان داوەتكرابوون‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم بۆچی نەهاتبوون����ە كۆبوونەوەكە‪ ،‬من‬ ‫ئ����اگادار نیم‪ ،‬بەاڵم دەزان����م ئەنجومەنی بااڵی‬ ‫ئیس��ل�امیش نیگەرانن بەرامبەر ئەو قەیرانەی‬ ‫هەی����ە‪ ،‬بەقەیرانێك����ی مەترس����یداری لەقەڵ����ەم‬ ‫دەدەن‪.‬بەراس����تی ئام����ادەی ئەو وەك‬ ‫یەكێك لەس����ەركردە هەرە دیارەكانی ش����یعە‬ ‫لەعێ����راق و ناوچەكەدا‪ ،‬پش����تیوانیەكی تەواو‬ ‫بوو بۆ ئەو هەواڵنەی لەهەرێمی كوردس����تان‬ ‫لەالیەن س����ەرۆك بارزانی و م����ام جەاللەوە‪،‬‬ ‫بۆ ئەوەی بتوانرێت كۆدەنگیەك لەسەر ئەوە‬ ‫پەی����دا بكرێ����ت‪ ،‬كە بەڵ����ێ مەترس����یەكی زۆر‬ ‫لەسەر سیستەمی حوكمڕانی عێراقدا هەیە‪.‬هەروەها هاتنی ئەو بۆ ئەوە بوو‪،‬‬ ‫كە جارێكی دیكە متمانە بەشەقامی كوردی‪-‬‬ ‫شیعی بدات‪ ،‬كە خەریك بوو لەیەك بترازێت‬ ‫و خەڵكانێ����ك لەس����ەر ئ����ەوە ئی����ش دەك����ەن‪،‬‬ ‫ترس لەنێوانیاندا دروس����ت بكەن‪ ،‬هاتنی ئەو‬ ‫پەیامێك����ی ئیجابی بوو بۆ هەردوو ش����ەقامی‬ ‫ش����یعی و كوردی‪ ،‬كە ئەگەر گرفتیش هەبێت‪،‬‬ ‫بۆ چارەسەركردنی دەبێت هەموومان پێكەوە‬ ‫ه����ەوڵ بدەین‪ .‬‬ ‫جەعفەر ئیمینكی‪:‬‬ ‫ئەگەر گفتوگۆكانمان بۆ چارەسەركردنی‬ ‫دۆخی عێراق سوودی نەبوو‪ ،‬پەنا دەبەینە‬ ‫بەر رێگاچارەی البردنی مالیكی‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ئەنجام����ی دیدارەكانی س����ەرۆكی‬ ‫هەرێم لەگەڵ الیەنەكان بەكوێ گەیشت؟‬ ‫جەعفەر ئیمینكی‪ :‬بەگش����تی ئ����ەو دیدارانە‬ ‫لەپێن����او ئامانجێك����ی س����ەرەكین‪ ،‬ك����ە بریتیە‬ ‫ل����ە‪ ،‬ی����ەك‪ :‬كۆدەنگ بین لەس����ەر ئ����ەوەی كە‬ ‫قەیرانێكی سیاس����ی قوڵم����ان لەعێراقدا هەیە‪،‬‬ ‫دووەم‪ :‬كۆدەنگ بین لەس����ەر ئەوەی پێكەوە‬ ‫هاوبەش بین لەچارەسەركردنی ئەم قەیرانە‪،‬‬ ‫پێش����تریش باس لەم قەیران����ە و دیاریكردنی‬ ‫ئەندازەی ئ����ەم قەیران����ە و چوارچێوەكەی و‬ ‫میكانیزمی چارەسەركردنەكەی كراوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دانیش����تن و دی����دارەكان چ����ڕ بوون����ە‪ ،‬ئەمەی‬ ‫هەولێر دەتوانم بڵێ����م چاالكترین هەفتە بووە‬ ‫ل����ەڕووی رووداوی سیاس����یەوە لەئاس����تی‬ ‫هەرەبەرزدا‪.‫سیاسەت‬ ‫جەعف���ەر ئیمینك���ی‪ ،‬ئەندام���ی مەكتەب���ی‬ ‫سیاس���ی پارتی دیموكراتی كوردس���تان لەو‬ ‫دیمانەیەدا باس لەو گفتوگۆ و دانیش���تنانەی‬ ‫هەفتەی رابردوو دەكات‪ ،‬كە ئەو بەچاالكترین‬ ‫هەفت���ە ل���ەرووی رووداوی سیاس���یەوە‬ ‫لەقەڵەم���ی دەدات‪ ،‬ه���اوكات بەگرنگیەوە‬ ‫لەهاتن���ی موقتەدا س���ەدر ب���ۆ هەولێر‬ ‫دەڕوانێت‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬ئێس����تا دەتوانین بڵێین كۆدەنگیەكە‬ ‫ب����ەو ئاراس����تەیەدایە‪ ،‬ی����ان هێش����تا زۆرینەی‬ ‫ش����یعەكانی عێ����راق لەگ����ەڵ ئ����ەوەدا نین‪ ،‬كە‬ ‫قەیران لەعێراقدا هەبێت؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬ئێم����ە واتێدەگەی����ن‬ ‫زۆرینەی ش����یعە لەگەڵ ئ����ەوەدان‪ ،‬كە قەیران‬ ‫هەیە‪ ،‬س����وننەكانیش خۆی����ان بەپەراوێزخراو‬ ‫دەزانن‪ ،‬نیگەرانیش����ن لەسەر بەردەوامبوونی‬ ‫ئ����ەو قەیرانە‪ ،‬كوردیش لەوە نیگەرانە‪ ،‬ئەوەی‬ ‫دەمێنێتەوە بابەتی ناوخۆی چارەسەركردنی‬ ‫قەیرانەك����ە داب����ەش ب����ووە بەس����ەر كێش����ە‬ ‫نێودەوڵەت����ی و هەرێمایەتییەكان����دا‪ ،‬لەگ����ەڵ‬ ‫بارودۆخ����ی س����وریا و كێشمەكێش����می‬ ‫نێودەوڵەت����ی لەناوچەك����ەدا‪ ،‬ئەگین����ا بەدیدی‬ ‫ئێم����ە الیەن����ەكان گش����تیان لەس����ەر ئ����ەوە‬ ‫كۆك����ن ناكرێت دیموكراتی����ەت بەبێ تەوافوق‬ ‫و ش����ەراكەت لەعێراق����دا بەڕێ����وە ببرێ����ت‪،‬‬ ‫هەمووش����مان دان بەوەدا دەنێین‪ ،‬كە سوننە‬ ‫لیس����تی عێراقیەی����ە‪ ،‬كە ئێس����تا لە پڕۆس����ەی‬ ‫سیاس����یدا پەراوێزخ����راوە‪ ،‬كوردیش نەوەك‬ ‫ه����ەر لە س����ەر زاری س����ەركردەكانی‪ ،‬بەڵكو‬ ‫لەس����ەر زاری هاوواڵتیانیش����ی مەعانات����ی‬ ‫لەگەڵ بەردەوامبوونی چەندین كێش����ە لەگەڵ‬ ‫بەغ����دادا‪ ،‬الیەنی ش����یعەش بە هەمان ش����ێوە‪،‬‬ ‫بۆی����ە چارەس����ەرەكە پێویس����تی بەدیالۆگ����ی‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪21 2012/5/5‬‬ .

‬‬ ‫سڤیل‪ :‬پێش����تر كورد لەگەڵ‬ ‫جەعف����ەری‬ ‫ئیبراهی����م‬ ‫هەب����وو‪،‬‬ ‫كێش����ەی‬ ‫بەفش����اری ك����ورد‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫بۆ كۆبوونەوەكانی‬ ‫هەولێر نە پرس‬ ‫بە ئێران كراوە‪ ،‬نە‬ ‫راوێژیشی پێكراوە‬ ‫الدرا‪ ،‬ئێس����تاش ئەگ����ەر بتوانرێ����ت مالیك����ی‬ ‫البدرێت‪ ،‬كێ دوای مالیكی دێت؟ گرەنتی چی‬ ‫دەبێت ئەوەی دێت باشتر دەبێت؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینكی‪ :‬س����ەبارەت بەئێمە ئەوە‬ ‫گرنگە بگەڕێینەوە بۆ مەبادئ‪ ،‬شەخس گرنگ‬ ‫نی����ە‪ ،‬گرنگ لێرەدا مەبادئی دەس����تووریە‪ ،‬كە‬ ‫بریتیە لەش����ەراكەت لەحوكمڕانی و تەوافوق‬ ‫لەن����او پەڕلەمان����دا‪ ،‬عێراق بەم ج����ۆرە نەبێت‬ ‫بەڕێوەناچێ����ت‪ ،‬ج����ا ئەوكات����ە دەبێ پرس����یار‬ ‫ئاڕاس����تەی ئەوان����ە بكرێـت‪ ،‬ك����ە دەبنە هۆی‬ ‫ئ����ەوەی عێ����راق لەی����ەك بترازێت‪ .‬ش����ێوازی‬ ‫حوكمڕان����ی لەدونی����ادا ن����ە تەحەمول����ی ئەوە‬ ‫دەكات دیكتاتۆر دروست ببێت‪ ،‬نە سیستەمی‬ ‫دیكتاتۆری بەسەر خەڵكدا زاڵ ببێت‪ ،‬نە كورد‬ ‫ئەوە قبوڵ دەكات‪ ،‬نە س����وننە و نە شیعەش‪.‫سیاسەت‬ ‫زیاتر هەیە‪ ،‬ئەگەرنا پێم وایە هەموومان یەك‬ ‫پێناس����ەمان بۆ واقیعەكە هەیە‪ ،‬بەڵێ مەبدەئی‬ ‫شەراكەت و تەوافوق لەسیستەمی حوكمڕانی‬ ‫عێراقدا پەراوێزخراون‪.‬الیەنە سوننیەكان و الیەنە‬ ‫ش����یعەكانیش بەئامادەبوون����ی بەڕێز موقتەدا‬ ‫س����ەدر‪ ،‬هەمان هەڵوێستیان هەیە‪ ،‬پێمان وایە‬ ‫ئەنجومەن����ی بااڵی ئیس��ل�امیش هەمان‬ ‫بۆچوونی����ان هەیە‪ ،‬الیەنە ش����یعیەكان‬ ‫بەگش����تی ل����ەو سیاس����ەتە رازی نین‪،‬‬ ‫خۆشحاڵ نین‬ ‫‪22‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫بەحوكمڕانی ئێستای بەغدا‪ ،‬بۆیە لەدوای ئەم‬ ‫چاالكیانە پێموایە زەمینەیەكی لەبار دروست‬ ‫دەبێ����ت‪ ،‬ب����ۆ ئ����ەوەی كۆنگرەی����ەك لەبەغ����دا‬ ‫ببەسترێت و سەركەوتووش بێت‪ .‬پێمان وایە‬ ‫كۆنگرەك����ە لەبەغدا دەبێت‪ ،‬بەاڵم بە گەڕانەوە‬ ‫بۆ ئەساسی رێكەوتنەكەی هەولێر‪.‬ئێمە‬ ‫گفتوگ����ۆ دەكەین بۆ چارەس����ەركردن‪ ،‬ئەگەر‬ ‫ئەم����ە س����وودی نەب����وو‪ ،‬پەن����ا دەبەین����ە بەر‬ ‫رێگاچارەی البردنی‪.‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ئ����ەو ماوەیەی دان����راوە بۆ ئەوەی‬ ‫مالیك����ی سیاس����ەتەكانی خ����ۆی بگۆڕێ����ت‪،‬‬ ‫چەندە؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬ماوەك����ە‬ ‫دیارینەكراوە‪ ،‬ب����ەاڵم كراوەش‬ ‫نیە‪.‬‬ ‫ش����ەخس گرنگ نییە‪ ،‬حزبی دەعوە شەخسی‬ ‫هەیە‪ ،‬ئەنجومەنی ب����ااڵ هەیەتی‪ ،‬خەڵكی دیكە‬ ‫هەیان����ە‪ ،‬لەناو ش����یعەدا بەدەیان كەس����ایەتی‬ ‫هەن دەتوانن ببن بەسەرۆك وەزیران‪ ،‬بۆ نا؟‬ ‫لەدیموكراتیدا هەموو كەس بەكەڵكی ئەوە‬ ‫دێ����ت ببێتە س����ەرۆك‬ ‫وەزی����ران‪ ،‬لێ����رەدا‬ ‫هەن����گاوی گرن����گ‬ ‫ئەوەیە‪ ،‬ئەو فشارە‬ ‫سیاس����یانەی هەن‬ ‫ب����ۆ ئەوەی����ە نوری‬ ‫مالیك����ی بگەڕێتەوە‬ ‫مەبدەئ����ی‬ ‫ب����ۆ‬ ‫ش����ەراكەت‪ ،‬دەبێ‬ ‫واز لەتاكڕەوی‬ ‫لەبڕیارداندا‬ .‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬پێش����تریش هەوڵ����ی ئەنجامدان����ی‬ ‫كۆنگ����رەی نیش����تمانی هەب����وو‪ ،‬لەالی����ەن مام‬ ‫جەاللەوە‪ ،‬بۆچی ئەم هەوڵە سەرینەگرت؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬گۆنگرەی نیش����تیمانی‬ ‫پێویس����تی بەزەمینەیەك����ی باش����تر هەب����وو‪،‬‬ ‫ئێس����تاش پرەنس����یپەكە هەیە‪ ،‬ئام����رازی باش‬ ‫هەیە‪ ،‬هەم����وو الیەك چاوەڕوانی ئەوەن‪ ،‬ئەم‬ ‫مەسەلەیە بەسیاسەتی مەحاور (دروستكردنی‬ ‫بەرە) ناكرێت‪ ،‬دەبێ كۆدەنگیەكی نیش����تیمانی‬ ‫هەبێت لەڕێگای كۆنگرەیەكی نیش����تیمانیەوە‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم دەب����ێ هەم����وو الیەنەكان بەش����داربن‬ ‫و دانب����ەوەدا بنێ����ن‪ ،‬كە گرفتێك����ی گەورەمان‬ ‫لەعێراقدا هەیە‪ ،‬هەمووش بەئیرادەیەكی ئەوتۆ‬ ‫بەش����داری بكەن‪ ،‬تا بتوانن چارەسەرێكی بۆ‬ ‫ببیننەوە‪ ،‬نەوەك دوایبخەین و موس����ەكیناتی‬ ‫بدەینێ‪.‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ئایندەی نوری مالیكی لەنێوان ئەو‬ ‫گفتوگۆ و كۆبوونەوە و كۆنگرە نیشتیمانیەدا‬ ‫چی لێ بەسەردێت؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬ن����وری مالیك����ی وەك‬ ‫كەس����ێكی خەباتگێڕ لەعێراقدا‪ ،‬قوربانی داوە‪،‬‬ ‫كەس����ێكی سیاس����ەتمەدارە‪ ،‬ك����ەس كێش����ەی‬ ‫لەگ����ەڵ ئەودا نەبووە‪ ،‬نە لەناو هاوپەیمانیەتی‬ ‫كوردس����تان و نە لەنێوان خەڵكی دیكەیش����دا‪،‬‬ ‫رێزم����ان بۆی هەی����ە‪ ،‬بەاڵم ئەو سیاس����ەتەی‬ ‫لەعێراقدا بەڕێوەی دەبات‪ ،‬ناتوانیت لەوە زیاتر‬ ‫وەس����فی بكەی‪ ،‬كە سیاسەتێكی تاكڕەوانەیە‪،‬‬ ‫واتە مەبدەئی ش����ەراكەتی وەالناوە‪ ،‬مەبدەئی‬ ‫تەوافوق����ی لەن����او پەرلەمان����دا الواز كردووە‪،‬‬ ‫لێ����رەدا الیەن����ە بەش����داربووەكانی دیك����ەی‬ ‫پڕۆس����ەی سیاس����ی نە ئەمە قبوڵ دەكەن‪ ،‬نە‬ ‫لێش����ی دەبوورن‪ ،‬رێگاچارەم����ان هەیە‪ ،‬دەبێ‬ ‫بگەڕێین����ەوە ب����ۆ دەس����تووری عێ����راق‪ ،‬جگە‬ ‫لەم����ەش‪ ،‬پێم وانیە هی����چ الیەنێك قبوڵ بكات‬ ‫سیاس����ەت بەم ش����ێوەیە بەڕێوەبچێ����ت‪ .‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ئێس����تا زەمین����ەی بەس����تنی ئ����ەو‬ ‫كۆنگرەیە هەیە؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینكی‪ :‬لەدوای ئەو چاالكیانەی‬ ‫لەهەرێمی كوردس����تان ئەنجام دراون‪ ،‬كورد‬ ‫بەگش����ت پێكهاتەكانەوە‪ ،‬دەنگی ئۆپۆزس����یۆن‬ ‫لەگەڵ دەنگی دەس����ەاڵتدا كە یەك هەڵوێستی‬ ‫نیشتمانی و لەئاستێكی بەرزدا بووە‪ ،‬پێم وایە‬ ‫ئەمە پەیامێكی زۆر باش بوو بۆ ئەو الیەنانەی‬ ‫هێش����تا لەبەغ����دا س����وورن لەس����ەر ئ����ەوەی‬ ‫سیاس����ەتی تاك����ڕەی بەڕێوەبب����ەن‪ ،‬بەتایبەتی‬ ‫ب����ۆ بەڕێ����ز ن����وری مالیك����ی‪ ،‬ك����ە كۆتایی بەم‬ ‫سیاسەتە بهێنێت‪ .

‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪23 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ئێران لەو دانیش����تنانەی ئەم چەند‬ ‫رۆژە رۆڵی چیبوو؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬ئەمە دانیش����تنی هێزە‬ ‫سیاس����یەكانی عێراق ب����وو‪ ،‬نە پرس بە ئێران‬ ‫كراوە‪ ،‬نە راوێژیش����ی پێكراوە‪ ،‬كە ئەم جۆرە‬ ‫چاالكیانە ئەنجام بدرێت‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬واتە كەسێك نیە وەك كەسایەتیەكی‬ ‫س����ەربەخۆ س����ەرۆكایەتی ئ����ەم دەس����تە و‬ ‫كۆمسیۆنانەیان پێ بسپێردرێت؟‬ ‫جەعفەر ئیمینكی‪ :‬ئێمە دەڵێین تا ئەو كاتەی‬ ‫ئ����ەو میكانیزمان����ە دەدۆزین����ەوەو خەڵكێك����ی‬ ‫پڕۆفیش����ناڵ دیاری دەكرێت‪ ،‬ئێمە تەحەمولی‬ ‫مەس����ئولیەت دەكەی����ن‪ ،‬ئەگ����ەر بەباش����یمان‬ ‫بەڕێوەب����رد‪ ،‬با بڵێن باش����ە‪ ،‬ئەگ����ەر بەخراپی‬ ‫بەڕێوەم����ان برد‪ ،‬با رەخنەم����ان لێ بگرن‪ .‬دووەم‪ ،‬ئ����ەو تەقالی����دە‬ ‫دەس����تووریانەن ك����ە لەهەرێمی كوردس����تاندا‬ ‫هەن‪ ،‬ئێمە لەكوردس����تان لەساڵی ‪ 1992‬تاكو‬ ‫ئەم����ڕۆ هەندێك تەقالیدی دەس����تووری پێڕەو‬ ‫دەكەی����ن‪ ،‬ئەگەر دەق����ی دەس����تووریش نەبن‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم وەك مەرج دانراون تاوەكو حوكمڕانی‬ ‫لەهەرێمی كوردستان دیموكراسی و شەفاف‬ ‫بێت و لەبەرژەوەندی خەڵكی كوردستاندا بێت‪.‬‬ ‫دوای هەڵبژاردنی ‪ ،2009‬كە سەرۆكی هەرێم‬ ‫راس����تەوخۆ لەالیەن خەڵكەوە هەڵبژێردراوە‪،‬‬ ‫ئەم����ە زیات����ر س����ەنگی داوەتە س����ەرۆكایەتی‬ ‫هەرێ����م‪ ،‬بۆیە رەوا نیە ت����ۆ ئەو رۆڵەی گرنگە‬ ‫پەرلەمان مەرجەعە‪،‬‬ ‫بەاڵم مانای ئەوە نییە‬ ‫لەجیاتی سەرۆكایەتی‬ ‫هەرێم ئیدارەی پرسە‬ ‫نیشتیمانییەكان بكات‬ ‫لەپرسە نیش����تیمانییەكان لەس����ەرۆكی هەرێم‬ ‫بس����تێنیت‪ ،‬چونكە راستەوخۆ بەدەنگی خەڵك‬ ‫هەڵبژێردراوە‪ ،‬بۆیە ئێمە دەڵێین ئەو سەنگەی‬ ‫پەرلەمان هەیەتی لەجێی خۆیەتی‪ ،‬بەاڵم مانای‬ ‫ئ����ەوە نیی����ە پەرلەمان لەجیاتی س����ەرۆكایەتی‬ ‫هەرێم ئیدارەی پرس����ە نیشتیمانییەكان بكات‪،‬‬ ‫پەرلەمان مەرجەع����ە‪ ،‬هەر رێكەوتنێك هەبێت‬ ‫كۆتاییەك����ەی ه����ەر دێت����ەوە ب����ۆ پەرلەمان‪ ،‬تا‬ ‫پەس����ەندی بكات یاخود نا‪ ،‬بەاڵم ئیدارەی ئەو‬ ‫دانوس����تانانە‪ ،‬ب����ۆ ئەوەی بتوانیت ئەو پرس����ە‬ ‫نیشتیمانیە بەرەو پێشەوە ببەیت‪ ،‬ئەمە ئیشی‬ ‫راستەقینەی سەرۆكایەتی هەرێمە‪.‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬هەواڵێك باڵوكرایەوە گوایە پارتی‬ ‫دەیەوێ����ت ئەنجام����ی كۆنگ����رەی یەكگرتوو بە‬ ‫بەرژەوەندی پارتی ی����ەكال ببێتەوە‪ ،‬ئێوە هیچ‬ ‫چاودێرییەی كۆنگرەی یەكگرتووتان كردوە؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینكی‪ :‬ئێم����ە بەوپەڕی رێزەوە‬ ‫تەماش����ای ئەو كۆنگرەی����ە دەكەین‪ ،‬یەكگرتوو‬ ‫رێكخس����تنێكی ئ����ازاد و س����ەربەخۆن‪ ،‬نە ئێمە‬ ‫ح����ەق ب����ە خۆمان دەدەین دەس����ت ل����ە كاری‬ ‫ئ����ەوان وەربدەی����ن‪ ،‬ن����ە رەوایە رێكخس����تنێك‬ ‫تەدەخول لە كۆنگ����رەی یەكێكی دیكەدا بكات‪،‬‬ ‫پێش����م وایە یەكگرت����وو ئەزموونێكی����ان هەیە‪،‬‬ ‫ه����ەر خۆی����ان ئ����ەو دەرفەتە بە ك����ەس نادەن‬ ‫تەدەخول لەئیشوكاریان بكات‪ ،‬ئەوەش دوورە‬ ‫لەتەقالی����د و مێ����ژووی پارت����ی‪ .‬‬ ‫لێرە رۆڵێكی وا بەسەرۆكی هەرێم دراوە‪ ،‬كە‬ ‫لەپرسە نیشتیمانیەكاندا رۆڵی سەرەكی ببینێت‪.‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ئێوە هیچ س����كااڵیەكتان لەسەریان‬ ‫تۆم����ار ك����ردوە‪ ،‬لەب����ارەی ئ����ەو دۆس����یانەی‬ ‫لەرێكخستنەكانی پارتیەوە دزەیان پێكراوە؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬نەخێ����ر س����كااڵمان‬ ‫لەیەكگرتوو نەكردوە‪.‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬ل����ەو ماوەی����ەدا ‪ 65‬پەرلەمانت����اری‬ ‫هەرێمی كوردس����تان یاداش����تێكیان نوس����یوە‪،‬‬ ‫داوا دەك����ەن پەرلەمان بكرێتە مەرجەع‪ ،‬وەك‬ ‫رەخنەیەكی����ش دەڵێن زیاتر س����ەرۆكی هەرێم‬ ‫ل����ەم مەس����ەالنەدا بڕیاری هەیەو هەڵوێس����ت‬ ‫وەردەگرێت‪ ،‬دەبوو پەرلەمان بكرێتە مەرجەع‪،‬‬ ‫ئێوە تێبینیتان لەسەر ئەم یاداشتە هەیە؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینكی‪ :‬ئێمە دەب����ێ بگەڕێینەوە‬ ‫ب����ۆ دوو خ����اڵ‪ ،‬یەكەم‪ :‬یاس����ای ژم����ارە یەكی‬ ‫هەرێمی كوردستان كە دەستوورە بۆ هەرێمی‬ ‫كوردستان‪ ،‬تا رەشنووسی دەستووری هەرێم‬ ‫دەدرێت����ە ریفران����دۆم‪ .‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬هی����چ رێكەوتنێ����ك لەنێ����وان كورد‬ ‫و موقت����ەدا س����ەدردا هەیە‪ ،‬ك����ە دوای مالیكی‬ ‫یەكێ����ك لەس����ەدریەكان پۆس����تی س����ەرۆك‬ ‫وەزیران وەربگرێت؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬رێكەوت����ن نی����ە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تێگەیش����تنێكی ب����اش هەی����ە لەنێ����وان الیەنی‬ ‫رەوتی سەدر و كورددا‪ ،‬ئەوان پێشتر چەندین‬ ‫ج����ار هاتوونەتە كوردس����تان‪ ،‬ئەوانیش باس‬ ‫لەوە دەكەن‪ ،‬كە ناكرێت حكومەتی ئیتیحادی‬ ‫بەتاك����ڕەوی بەڕێ����وە ببرێ����ت‪ ،‬هاوڕابوون����ە‬ ‫لەگەڵ ئێمە‪ ،‬ئێس����تا ئەو هەماهەنگیە هەیە بۆ‬ ‫ئ����ەوەی ئەو تێگەیش����تنە قوڵت����ر بكرێتەوە‪ ،‬تا‬ ‫بەهەموو الیەن����ە پەیوەندیدارەكانەوە بتوانین‬ ‫چارەس����ەرێكی ئەم بارودۆخە بكەین‪ ،‬بۆ ئەو‬ ‫مەبەس����تەش الیەن����ی س����ەدری بەتەواوەت����ی‬ ‫لەسەر خەتن‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬سكااڵش تۆمار ناكەن؟‬ ‫جەعفەر ئیمینكی‪ :‬ئەو دۆس����یانە لەدادگان‪،‬‬ ‫ئێمە هیچ الیەن و حزبێكی سیاسیمان تۆمەتبار‬ ‫نەكردووە‪ ،‬نە بە ئاشكرا و نە بە نهێنی‪.‬‬ ‫س����ڤیل‪ :‬بزووتن����ەوەی گ����ۆڕان بەش����داری‬ ‫لەكۆبوونەوەك����ەی س����ەرۆكی هەرێم لەگەڵ‬ ‫الیەنە سیاس����ییەكان نەك����رد‪ ،‬بەاڵم بۆ رۆژی‬ ‫دوایی رێكخەری گشتی بزووتنەوەی گۆڕان‬ ‫و ش����اندێك هاتن����ە الی س����ەرۆكی هەرێ����م‪،‬‬ ‫هۆكاری ئەمە چی بوو؟‬ ‫جەعفەر ئیمینكی‪ :‬من ئاگادارم بزووتنەوەی‬ ‫گ����ۆڕان بۆ ئ����ەوە بە پەرۆش����ن‪ ،‬كە لەپرس����ە‬ ‫نیش����تمانییەكان لەگ����ەڵ پارت����ی و یەكێت����ی و‬ ‫الیەنەكانی دیكەی ئۆپۆزسیۆن یەكهەڵوێست‬ ‫ب����ن‪ ،‬ب����ەاڵم ل����ەو كۆبوونەوەی����ە ح����ازر دەبن‬ ‫و ب����ۆ ح����ازر نابن‪ ،‬من ئ����اگاداری ئ����ەوە نیم‪،‬‬ ‫بەاڵم بیركردنەوەی س����تراتیجی ئەوان بەپێی‬ ‫لێدوانەكانی پێشتر و ئەم دواییەی ئەوان‪ ،‬بەم‬ ‫جۆرەیە كە خۆیان جیانەكردۆتەوە لەخیتابی‬ ‫سیاس����ی هێ����زە سیاس����ییەكانی هەرێم����ی‬ ‫كوردس����تان‪ ،‬هەم����ان هەڵوێس����ت و هەم����ان‬ ‫بۆچوونیان هەبووە‪.‬خۆ‬ ‫ئێم����ە لەبنەڕەتەوە ئەو داوایە رەت ناكەینەوە‪،‬‬ ‫هەندێك پۆست هەیە وەك كۆمسیۆن و دیوانی‬ ‫چاودێ����ری دارای����ی‪ ،‬پێمان خۆش����ە خەڵكێكی‬ ‫واهەبێ����ت بەڕێوەی����ان بب����ات‪ ،‬بەش����ێوەیەكی‬ ‫پڕۆفیش����ناڵ و عادیالن����ە و ش����ەفافانە‪ ،‬ب����ەاڵم‬ ‫تا ئ����ەو كاتەی ئەو خەڵكە پەی����دا دەكەی‪ ،‬خۆ‬ ‫ناكرێت ئەو دامودەزگایانە وا بەجێبهێڵدرێن‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬الیەنە ئۆپۆزسیۆنەكانی ناو پەرلەمان‬ ‫داوا دەكەن دەس����تەی نەزاهە و دەس����تەكانی‬ ‫دیكە كەس����ی سەربەخۆ سەرۆكایەتیان بكەن‪،‬‬ ‫ئێوە هیچ تێبینیەكتان لەسەر ئەو داواكارییانە‬ ‫هەیە؟‬ ‫جەعف����ەر ئیمینك����ی‪ :‬گرف����ت لەوەدانی����ە كە‬ ‫س����ەربەخۆ ب����ن‪ ،‬ب����ەاڵم خەڵكێكی س����ەربەخۆ‬ ‫لەك����وێ دەهێنن؟ خ����ۆ ئەو كەس����انەی لەگەڵ‬ ‫ئەوانیش����دان بێالی����ەن نی����ن؟ لێ����رەدا توش����ی‬ ‫تەناقوزێك دەبین‪.‬بەپێچەوانەوە‬ ‫ئێمە لەگەڵ ئەوان س����وورین لەس����ەر ئەوەی‬ ‫پەیوەندیەكانم����ان باش����تر بكەی����ن‪ ،‬بۆیە ئێمە‬ ‫چاوەڕوانی����ن ئ����ەو كۆنگرەیان س����ەركەوتوو‬ ‫بێت و هیوای سەركەوتینش����ان بۆ دەخوازین‬ ‫دوور لەهی����چ دەس����تێوەردانێك‪ ،‬هیواداری����ن‬ ‫سەركردایەتیەكی ئەوتۆ بێتە پێشەوە بتوانێت‬ ‫زیاتر خزمەت بە یەكگرتوو و ئەو سیاسەتانە‬ ‫ب����كات‪ ،‬كە ببێتە ه����ۆی بەهێزبوونی كۆدەنگی‬ ‫گوتاری سیاسی كوردستان‪.‫سیاسەت‬ ‫بهێنێ����ت‪ ،‬ئەگ����ەر چارەس����ەر نەب����وو‪ ،‬دەب����ێ‬ ‫بەدوای بەدیلی ئەودا بگەڕێین‪.

‬‬ ‫ب���ەاڵم ئایا موقتەدا س���ەدری لەڕووكەش���دا‬ ‫خۆنیش���اندەر وەك���و ئ���ەوەی لەگ���ەڵ مالیكی‬ ‫ناك���ۆك بێت‪ ،‬چ���ی وای لێدەكات ك���ە لەڕێگای‬ ‫ئاس���مانییەوە راس���تەوخۆ لەئێران���ەوە بگات���ە‬ ‫هەولێ���ر و هەروەك���و ئ���ەوەی خەڵك���ی ئێران‬ ‫بێت دەش���گەڕێتەوە بۆ تاران؟ ئایا دڵس���ۆزی‬ ‫ب���ۆ عێ���راق و بۆ پێكهاتەكانی عێ���راق پاڵنەری‬ ‫س���ەرەكین بۆ ئ���ەوەی موقت���ەدا بگاتە هەولێر‬ ‫و لەگ���ەڵ س���ەركردایەتی سیاس���ی ك���وردو‬ ‫سەركردەكانی لیس���تی عێراقیەدا زنجیرەیەك‬ ‫كۆبوون���ە بكات؟ ئایا موقت���ەدا چۆن عێراقێكی‬ ‫دەوێ���ت؟ ئای���ا ئ���ەو پرۆژەیەی ك���ە لەكۆمەڵە‬ ‫خاڵێكدا هەر لەگەیش���تنیەوە ب���ۆ فڕۆكەخانەی‬ ‫هەولێر دەس���تی ك���رد بەراگەیاندنی‪ ،‬پرۆژەی‬ ‫خۆیەتی یان پرۆژەی ئێرانییەكانە؟‬ ‫م���ن نامەوێت لێرەدا بەدرێژی باس���ی ئەوە‬ ‫بك���ەم كە ش���یعە بەهەموو ئیم���ام و مەرجەعە‬ ‫جیاوازەكانیانەوە لەدیدوبۆچوونی ستراتیژی‬ ‫و روانینی���ان بۆ ئایندە هاوش���ێوەن‪ ،‬هەروەك‬ ‫س���ەبارەت بەمەس���ەلەی نەتەوایەت���ی ل���ەو‬ ‫نێوەندەش���دا پەیوەس���ت ب���ە دۆزی ك���ورد‬ ‫لەعێ���راق و ئێ���ران و تەنانەت لەسووریاش���دا‬ ‫ی���ەك روانینیان هەیە كە ئەویش بڕوا نەبوونە‬ ‫بەجیاوازی نەتەوەیی و ئیتنیكی و لەبەرامبەر‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫ئ���ەوەدا بڕوابوون���ی تەواوەتیان���ە بەبوون���ی‬ ‫جی���اوازی مەزهەب���ی‪ .‬‬ ‫دی���ارە جێ���گای خۆیەت���ی وەهای ب���ۆ بچین‬ ‫ك���ە موقت���ەدا س���ەدر نێ���ردراوی كۆم���اری‬ ‫ئیس�ل�امی ئێران���ە ب���ۆ كوردس���تان بەتایبەتی‬ ‫لەكاتێك���دا كە س���ەرۆكی هەرێمی كوردس���تان‬ ‫سەردانی ئەو دەوڵەتانەی كرد كە ئێران وەكو‬ ‫نەی���اری خ���ۆی س���ەیریان دەكات‪ ،‬بەتایبەت���ی‬ ‫واڵت���ە یەكگرتووەكان���ی ئەمەری���كاو توركی���ا‪.‬لەپێش���ەنگی ئەو دەوڵەتانەشدا‬ ‫ئێران دێت كە بەكردەوە رۆڵ و كاریگەرییەكی‬ ‫ئاش���كرای لەعێراق���دا هەی���ەو تەنان���ەت ئاغای‬ ‫مالیك���ی كاتێكی تەنگ���ی پێهەڵدەچنرێت رێگای‬ ‫ب���ەرەو مەرجەع بۆ ت���اران و تەنانەت هەندێ‬ ‫جار بۆ الی مەرجەعەكانی دەسەاڵتی شیعەش‬ ‫لەق���وم راس���تەوخۆ یان ناڕاس���تەخۆ لەڕێگای‬ ‫نوێنەرەكانییەوە دەگرێتەبەر‪.)2005‬ئەم���ە گەوه���ەری تێڕوانین���ی هەم���وو‬ ‫شیعەكانە بۆ مەسەلە نەتەوایەتییەكان‪ ،‬هەربۆیە‬ ‫ئەوە جۆرێكە لەخراپتێگەیش���تنی سیاس���ی كە‬ ‫ك���ورد پێی وابێت ش���یعە لەس���وونە باش���ترە‬ ‫ب���ۆ دانن���ان بەجێبەجێكردن���ی داواكارییەكانی‬ ‫ك���ورددا‪ ،‬بەڵك���و ل���ەڕووی راس���تیەوە هی���چ‬ ‫جیاوازییەك نیی���ە لەڕوانینی عەرەب و تورك‬ ‫و فارس���دا ب���ۆ مەس���ەلەی نەتەوایەتی كوردو‬ ‫هیچ كامیش���یان ناتوانن لەسەدام حسێن زیاتر‬ ‫دان بەبوونی كوردو مافەكانیدا بنێن‪ ،‬مێژووی‬ ‫مامەڵەكردنی س���ەدام حسێنیش لەگەڵ كورددا‬ ‫هێشتا لەبەرچاوەو پاش بیست ساڵیش هێشتا‬ ‫كوردس���تان بەدەس���ت ئاس���ەواری سیاسەتە‬ ‫دڕندانەكانی ئەوەوە دەناڵێنێت‪.‬‬ ‫ئێم���ە نازانی���ن ل���ەژوورە نهێنیەكان���دا لەنێوان‬ ‫موقت���ەداو بەرپرس���انی هەرێمی كوردس���تاندا‬ ‫چی باس���كراوە‪ ،‬ب���ەاڵم ئەوەی جێ���گای بایەخ‬ ‫و س���ەرنجدانە لەچەن���د خاڵێك���ی پرۆژەك���ەی‬ ‫موقتەدا سەدر كە لەالیەك شووناسی خاوەنی‬ ‫پرۆژەكە ئاش���كرا دەكات‪ ،‬لەالیەكی دیكەشەوە‬ ‫ئەو بۆچوونەی كە لەس���ەرەوە باس���مان كرد‬ ‫س���ەبارەت بەهاتنەكەی موقتەدا بۆ كوردستان‬ ‫زیاتر روون دەبێتەوە‪.‫سیاسەت‬ ‫سەردانی سەدر‬ ‫بۆ كورستان‬ ‫شـــــــــرۆڤــــــە‬ ‫عەتا قەرەداخی‬ ‫هەفتانە تایبەت بۆ سڤیل دەینووسێت‬ ‫‪24‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫ئەوە ئاش���كرایە كە عێراق بەرەو پش���ێویی‬ ‫و ف���ەوزای تەواوەت���ی دەڕوات‪ ،‬ئ���ەوەش‬ ‫دەرئەنجامی الوازی ئەو سیس���تێمە سیاس���یە‬ ‫كە ئێستا لەعێراقدا دەس���ەاڵتی بەدەستەوەیە‪،‬‬ ‫ك���ە زیات���ر ل���ەوەی سیس���تێمێكی نیش���تیمانی‬ ‫عێراقی بێت سیستێمێكی وابەستەیە بەئەوانی‬ ‫دەرەوەی عێراقەوەو بەئاراس���تەی جیاوازیش‬ ‫واتە پەیوەستە بەچەند دەوڵەتێكەوە‪ ،‬هەریەكە‬ ‫ل���ەو دەوڵەتان���ە دەیانەوێ���ت زیات���ر ج���ێ پێی‬ ‫خۆی���ان لەعێراق���دا بكەنەوەو نف���وزی خۆیان‬ ‫بەهێزتر بكەن‪ .‬‬ .‬‬ ‫یەكێك لەخاڵەكانی پرۆژەكەی سەدر بریتیە‬ ‫ل���ە‪ :‬دەبێت یەكێت���ی خاكی عێ���راق بپارێزرێت‪.‬م���ن جارێك���ی دیكەیش‬ ‫ئەو وت���ە بەناوبانگ���ەی ئایەت���واڵی خومەینیم‬ ‫هێناوەت���ەوە ك���ە لەس���ەرەتای دروس���تبوونی‬ ‫كۆماری ئیسالمیدا بەسەرۆكی شاندی كوردی‬ ‫بۆ گفتوگۆ لەگەڵ حكومەتی تاراندا بەمامۆستا‬ ‫شێخ عیزەدینی حوسێنی گووتبوو‪ :‬ئێمەو ئێوە‬ ‫ناكۆك���ی و كێش���ەی نەتەوایەتیمان نییە‪ ،‬بەڵكو‬ ‫كێشەی جیاوازی مەزهەبمان هەیە (بڕوانە نادر‬ ‫ئینتیس���ار‪ ،‬ئیتنۆنەتەوایەتی كوردی‪ ،‬س���لێمانی‬ ‫‪ .

‬دی���ارە‬ ‫ئێ���ران دڵنیای���ە لەوەی كە دەس���تووری عێراق‬ ‫جێبەج���ێ ناكرێ���ت و گومانیش���ی تێ���دا نیی���ە‬ ‫حكومەتی ش���یعە لەعێراقدا ب���ۆ جێبەجێكردنی‬ ‫هەر بەندو بڕگەیەكی گرنگی ئەو دەس���توورە‬ ‫دەگەرێـتەوە بۆ مەرجەعی س���ەرەكی خۆی كە‬ ‫كۆماری ئیسالمیە‪.‬‬ ‫ئێس���تا پرس���یار ئەوەیە لەكاتێك���دا كە خاڵی‬ ‫هەرە س���ەرەكی پرۆژەكەی موقتەدا پاراستنی‬ ‫یەكێت���ی خاك���ی عێراق بێ���ت‪ ،‬ئایا ئەم���ە ئەوە‬ ‫ناگەیەنێت كە موقت���ەدا پەیامێكی ئێرانییەكانی‬ ‫هێن���اوە ب���ۆ س���ەركردایەتی ك���وردی و ئ���ەو‬ ‫پەیامەش جێ���گای گفتوگۆ لەس���ەركردن نییە‪،‬‬ ‫چونكە موقتەدا خ���ۆی خاوەنی پەیامەكە نییە‪،‬‬ ‫هەتا گفتوگۆی لەس���ەر بكات‪ ،‬بەڵكو گەیەنەری‬ ‫پەیامەكەی���ە‪ .‬بۆی���ە پێموایە س���ەركردایەتی‬ ‫كوردی لەسەر چێوەی هەمان بازنەی داخراو‬ ‫دەخولێتەوە كە لەڕوخاندنی سەدام حسێنەوە‬ ‫بەردەوامە لەو خوالنەوەیە و ناتوانێت لەڕووی‬ ‫كردارەوە هیچ الدانێك بكات‪.)2003‬بەداخەوە‬ ‫یەكێ���ك لەكێش���ەكانی س���ەركردایەتی كوردی‬ ‫ئەوە بووە هەرگیز نەیتوانیوە لەكاتی گونجاودا‬ ‫سوود لەبارودۆخەكان وەربگرێت‪ .‬‬ ‫خاڵێك���ی دیك���ەی پرۆژەك���ەی موقت���ەدا‬ ‫بریتیی���ە لە‪ :‬نەوتی عێ���راق موڵكی عێراقیەكانە‪.‬رەنگە ئەو‬ ‫واتە واتەی كە هەندێ جار دەبیسترێت بەوەی‬ ‫كە ئیس���رائیل بوونی هەیە لەكوردستاندا‪ ،‬الی‬ ‫ئێرانیی���ەكان بووبێت���ە حەقیق���ەت و بیانەوێت‬ ‫لەڕێ���گای ئ���ەو پەیامەوە بەك���ورد بڵێن عێراق‬ ‫جێنف���وزی ئێران���ەو كەس بۆی نیی���ە لەعێراقدا‬ ‫پەیوەن���دی لەگ���ەڵ ئیس���رائیل ببەس���تێت‪ .‬ئ���ەوەی لەپرۆژەك���ەی‬ ‫موقت���ەدا هاتووە‪ ،‬راس���تە ئ���ەوە داوای هەموو‬ ‫ناسیونالیستی عەرەب و تورك و فارسە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەمجارەی���ان موقت���ەدا هەڵگری ئ���ەو پەیامەی‬ ‫ئێرانە بۆالی س���ەركردایەتی ك���وردی‪ ،‬چونكە‬ ‫پێدەچێت ئەمجارەیان ئێران ئەو هەڕەش���ەیەی‬ ‫س���ەرۆكی هەرێ���م ب���ۆ جیابوون���ەوەی كورد‬ ‫لەعێراقی بەجیدی وەرگرتبێت‪ ،‬بەتایبەتی ئەگەر‬ ‫دەستوور جێبەجێ نەكرێت‪ ،‬واتە هەڕەشەكەی‬ ‫س���ەرۆكی هەرێ���م مەرج���دارە‪ ،‬مەرجەك���ەش‬ ‫ئەوەیە ئەگەر دەستوور جێبەجێ نەكرێت‪ ،‬ئەوا‬ ‫سەركردایەتی سیاسی كوردی دەگەڕێتەوە بۆ‬ ‫الی جەم���اوەر وات���ە راپرس���ی دەكات‪ .‬باشە س���ەركردایەتی كوردی‬ ‫بەرامبەر ب���ەم خاڵەیان چی دەڵێن؟ بەهەرحاڵ‬ ‫س���ەرباری الیەنگری ئاش���كرای ئ���ەم خاڵە بۆ‬ ‫حكومەتی ناوەندی‪ ،‬دیس���ان ئەوەش ئاش���كرا‬ ‫دەكات ك���ە ئێرانیی���ەكان بەترس���ەوە س���ەیری‬ ‫دەرهێنانی نەوت لەكوردستاندا دەكەن‪ ،‬چونكە‬ ‫دەزانن دەرهێنانی نەوت لەكوردس���تان مانای‬ ‫دروس���تبوونی بەرژەوەندی ئابوورییە بۆ ئەو‬ ‫دەوڵەت و الیەنانەی كە نەوت لەكوردس���تاندا‬ ‫دەردەهێن���ن و ئ���ەوەش وادەكات ك���ە ئ���ەو‬ ‫دەوڵەتان���ەی ك���ە بەرژەوەن���دی ئابووریی���ان‬ ‫لەكوردس���تاندا بۆ دروس���ت دەبێ���ت بەجیدی‬ ‫لەپێن���اوی پاراس���تنی بەرژەوەندییەكان���ی‬ ‫خۆیاندا بەرگری لەك���وردو لەبڕیاری كوردی‬ ‫بك���ەن‪ ،‬ئەم���ە بێجگە ل���ەوەی ك���ە ئێرانییەكان‬ ‫دەزان���ن ك���ە دەرهێنانی نەوت لەكوردس���تاندا‬ ‫مان���ای دروس���تبوونی س���ەرچاوەی دارایی���ە‬ ‫لەكوردستاندا‪ ،‬كە ئەوەش سەرئەنجام وادەكات‬ ‫حكومەت���ی هەرێ���م پێویس���تی بەس���ەرچاوەی‬ ‫دارایی عێ���راق نەمێنێت‪ ،‬كە ئەوەش گرنگترین‬ ‫بنەمایە بۆ ئەوەی كوردس���تان بتوانێت لەسەر‬ ‫قاچ���ی خ���ۆی رابوەس���تێت‪ ،‬كە بەب���ێ ئەوەش‬ ‫دروس���تبوونی دەوڵەتی كوردی رووبەڕووی‬ ‫كێشەی سەخت دەبێتەوە‪.‬بەهەرح���اڵ‬ ‫بەبۆچوون���ی م���ن موقتەدا س���ەدر نێ���ردراوی‬ ‫ئێرانییەكانە بۆ وریاكردنەوەی كوردو سوونە‬ ‫لەعێراق���داو دەیانەوێ���ت عێ���راق بەم ش���ێوەیە‬ ‫ب���ڕوات هەت���ا ش���یعە دەتوانێ���ت وەك���و ئێران‬ ‫دەس���ت بەس���ەر هەموو پنتەكانی دەسەاڵت و‬ ‫دارای���ی و بڕیاری سیاس���یدا بگرێ���ت و چیتر‬ ‫لەبەردەم مەترس���ی و هەڕەش���ەی س���وونەو‬ ‫كورددا نەبێت‪.‫سیاسەت‬ ‫بێگوم���ان ئ���ەم خاڵ���ە راس���تە لەدەس���تووری‬ ‫عێراقی���دا هات���ووەو پەرلەمان���ی كوردس���تان‬ ‫لەس���اڵی ‪1992‬ەوە بڕی���اری مانەوەی هەرێمی‬ ‫كوردستانی لەچوارچێوەی عێراقێكی فیدراڵیدا‬ ‫داوەو لەسەر ئەو بنەمایەش كە سەركردایەتی‬ ‫سیاس���ی ك���وردی پ���رۆژەی جیابوونەوەی���ان‬ ‫لەعێراق نەبووە‪ ،‬لەڕووخاندنی رژێمی بەعسدا‬ ‫چوونە بەغداو هەموو توانای خۆیان بەكارهێنا‬ ‫ب���ۆ دروس���تكردنەوەی دەوڵەت���ی عێراق���ی كە‬ ‫من ه���ەر ئەو كاتە نووس���یم ئ���ەوە هەڵەیەكی‬ ‫مێژووییە كە س���ەركردایەتی سیاس���ی كوردی‬ ‫لەكاتێكدا لەعێراقدا دەسەاڵت هەرەسی هێناوە‪،‬‬ ‫ئەمان هەوڵبدەن دەس���ەاڵت لەعێراقدا دروست‬ ‫بكەن���ەوە‪ ،‬بەڵك���و لەب���ری دروس���تكردنەوەی‬ ‫دەسەاڵتی عێراقی هەقە هەوڵبدەن كوردستان‬ ‫بەت���ەواوی لەعێ���راق جیابكەن���ەوە (بڕوان���ە‬ ‫رۆژنامەی هاواڵتی‪ ،‬هاوینی ‪ .‬‬ ‫دیس���ان ئەم خاڵەش لەپش���تەوە ئەو مەبەستە‬ ‫هەڵدەگرێ���ت ك���ە ك���ورد ماف���ی ئ���ەوەی نیی���ە‬ ‫بەتەنیا ن���ەوت دەربهێنێت‪ ،‬واتە ناڕاس���تەوخۆ‬ ‫مەبەس���تیەتی بڵێت لەعێراق���دا تەنیا حكومەتی‬ ‫ناوەن���دی ماف���ی دەرهێنان���ی نەوت���ی هەی���ە‪.‬‬ ‫من پێموایە س���ەركردایەتی سیاسی كوردی‬ ‫و راگەیاندنی كوردی هاتنی موقتەدا سەدریان‬ ‫لەئاس���تی خ���ۆی زیاتر گەورە ك���رد‪ ،‬لەكاتێكدا‬ ‫موقت���ەدا س���ەدرو بزووتن���ەوەی س���ەدری‬ ‫لەعێراق���دا هەرگی���ز ناتوان���ن لەروانینیان���دا بۆ‬ ‫كوردو چارەنووس���ی كوردس���تان لەمالیكی و‬ ‫جەعف���ەری و ل���ە ئ���ال حەكی���م و لەعەالوی و‬ ‫لەنوجەیفی و لەهاش���می و لەموتڵەگ و لەزافر‬ ‫ئەلعان���ی و لەڕاب���ەری رۆح���ی هەمووش���یان‬ ‫سەدام حسێن باش���تر بۆ كوردو بۆ مافەكانی‬ ‫ك���ورد بڕوان���ن‪ .‬‬ ‫خاڵێك���ی دیكە ك���ە لەپرۆژەك���ەی موقتەدادا‬ ‫جێگای س���ەرنجە ئەوەیە كە دەڵێت‪ :‬ئیسرائیل‬ ‫دەوڵەتێك���ی تیرۆریس���تەو هی���چ جێگایەك بۆ‬ ‫ئیس���رائیل لەعێراق���دا نیی���ە‪ .‬‬ ‫لێ���رەوە جارێك���ی دیكە پش���تگیری پەیامەكەی‬ ‫موقت���ەدا ب���ۆ مالیك���ی و ئاغای شەهرس���تانی‬ ‫ئاش���كرا دەبێت‪ .‬‬ ‫خاڵێكی دیك���ەی پرۆژەكەی موقتەدا دەڵێت‪:‬‬ ‫دەبێ عێراق پش���تگیری بەهاری عەرەبی بكات‬ ‫بەتایبەت���ی گەل���ی بەحرەی���ن و س���ووریا ك���ە‬ ‫مەبەستی لەس���ووریاش گەلی س���ووریا نییە‪،‬‬ ‫بەڵك���و مەبەس���تی حكومەت���ە تۆتالیتارەك���ەی‬ ‫ئەسەدە‪ .‬كەواتە لێ���رەوە تێدەگەین كە‬ ‫س���ەركردایەتی كوردیش جیدی نیی���ە لەوەیدا‬ ‫ك���ە باس���ی س���ەربەخۆیی و دروس���تكردنی‬ ‫دەوڵەت���ی كوردی دەكات‪ ،‬ئەگەینا پێش وەختە‬ ‫ئەمی���ش مەرج���ی دەب���وو بۆ دانیش���تن لەگەڵ‬ ‫ه���ەر نوێنەرێكی حكومەت���ی عێراقی یان ئێران‬ ‫و توركیاو س���وونەی عێراقیش���دا ك���ە ئەمەی‬ ‫دواییان ئێس���تا ناچ���اری وای لێكردووە خۆی‬ ‫بەدۆستی كورد بزانێت‪.‬بەهەرحاڵ‪،‬‬ ‫ئێس���تا كە لێ���رەو لەوێ باس���ی جیاكردنەوەی‬ ‫كوردستان دەكرێت‪ ،‬ئەگەر دەستووری عێراقی‬ ‫جێبەج���ێ نەكرێ���ت‪ ،‬ئ���ەوا ن���ەك هەر ش���یعەو‬ ‫س���وونەی عێ���راق و ع���ەرەب‪ ،‬تەنگەتاو دەبن‪،‬‬ ‫بەڵك���و كۆماری ئیس�ل�امی ئێرانی���ش تەنگەتاو‬ ‫دەبێت و هەمیش���ە باس���ی پاراس���تنی یەكێتی‬ ‫خاك���ی عێ���راق دەكات‪ .‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪25 2012/5/5‬‬ .‬ئەگ���ەر ب���ەوردی‬ ‫س���ەیری ئەو مەبەستە بكەین‪ ،‬كە لەپشتی ئەم‬ ‫خاڵەوەیە ئەوا بەئاش���كرا بۆمان دەردەكەوێت‪،‬‬ ‫ك���ە ئەم���ە قس���ەو بۆچوون���ی ئێرانیەكان���ە‪،‬‬ ‫هەروەك بەحیسابی خۆیشیان وریاكردنەوەی‬ ‫كوردە لەئەگ���ەری دروس���تكردنی هەر جۆرە‬ ‫پەیوەندیی���ەك لەگ���ەڵ ئیس���رائیلدا‪ .‬ئایا‬ ‫س���ەركردایەتی كوردی بۆ ئەم خاڵەیان دەڵێت‬ ‫چی؟ ئایا دەتوانێت بیر لەوە بكاتەوە كە كامیان‬ ‫بەرژەوەن���دی كوردی تێدایە‪ ،‬پەیوەندی لەگەڵ‬ ‫ئێرانی ش���یعە مەزهەب ك���ە ناتوانێت جیاوازی‬ ‫نەتەوەی���ی ببینێت یان ئیس���رائیل؟ بەهەرحاڵ‬ ‫ئەوەیان مەس���ەلەیەكی دیكەی���ەو لەدەرەوەی‬ ‫ئامانجی ئەم وتارەیە‪.‬كەوات���ە س���ەركردایەتی كوردی‬ ‫لەدانیش���تنەكانیاندا لەگەڵ موقتەدا باسی چیان‬ ‫كردووە؟ دیارە موقتەدا خۆیشی هاوڕایە لەگەڵ‬ ‫ئێرانیەكان و هەموو ناسیونالیس���تی عەرەب و‬ ‫ف���ارس و توركدا ك���ە پێیان وایە ك���ورد مافی‬ ‫س���ەربەخۆیی و جیابوونەوەی لەداگیركەرانی‬ ‫كوردس���تان نییە‪ .‬كە ئەمەش دیسان ئەجێندای ئێرانییە‪،‬‬ ‫ك���ە دەیەوێ���ت لەڕێ���گای پەیامبەرەكەیەوە كە‬ ‫موقتەدای���ە ئ���ەوە بەس���ەركردایەتی ك���وردو‬ ‫س���وونەی عێراق���ی رابگەیەنێ���ت‪ .

‬ئەم رەوشە‬ ‫پ����اش جەنگی جیهان����ی دووەم لەئەوروپای‬ ‫خۆرئ����اوا خ����ۆی نیش����انداوە‪ .‬ئ����ەم دیاردان����ەش‬ ‫كەم ت����ازۆر لەزۆربەی ئ����ەم كۆمەڵگایانەدا‬ ‫دەركەوتونەت����ەوە‪ .‫سیاسەت‬ ‫دووریانە‬ ‫ئاوتۆریتاریزمی نەرم‬ ‫لە كوردستان‬ ‫‪‬‬ ‫ئامرازەكانی قۆناغی گواستنەوە بەرەو دیموكراسی‬ ‫مامەند رۆژە‬ ‫‪26‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫كۆمەڵگەكانی پاش شەڕ ‪-‬‬ ‫پاش شۆڕش‬ ‫كۆمەڵناسانی سیاس����ی چەند ئاكامێكیان‬ ‫دەرخس����توە‪ ،‬ك����ە هەندێ����ك دی����اردە ه����ەن‬ ‫لەكۆمەڵگەكان����ی پاش‪-‬ش����ەڕ و پ����اش‪-‬‬ ‫شۆڕش����دا دەردەك����ەون‪ .‬ئ����ەم ئامرازان����ەش بریتی����ن لە‪:‬‬ ‫هەم����وو لقەكانی ئەنزیم����ەی حوكم‪ ،‬دارایی‬ ‫و دەزگا مالیی����ەكان‪ ،‬هێ����زە چەك����دارەكان‬ ‫(هێزەكان����ی س����ەر بەوەزارەت����ی ناوخ����ۆ و‬ ‫هێزەكان����ی س����ەر بەوەزارەتی پێش����مەرگە)‬ ‫و ت����ۆڕە بەرفراوانەكانی میدی����ا و كۆمپانیا‬ ‫زەبەالح����ە بەن����او ئەهلییەكان ت����اد‪ .‬پاش����ان ل����ە ‪90‬كان لەئەمەریكای‬ ‫التین و ئەمڕۆش لەخۆڕهەاڵتی ناوەراست‪،‬‬ ‫ئاسیای ناوەند و گەلێك شوێنی كیشوەری‬ ‫رەش‪ ،‬واتە ئەفریقادا خۆی پیشاندەدات‪.‬‬ ‫هەروەه����ا لوتك����ەی بڕی����اری سیاس����ی‬ ‫تەنه����ا بەم����ەوە ناوەس����تێتەوە‪ ،‬بەڵكو كۆی‬ ‫ئەو ئامڕازانەش����ی بەدەس����تەوەیە كە "هێز"‬ ‫دەئافرێن����ن‪ .‬‬ ‫لەئەورپ����اری خۆرئاوا‪ ،‬ژاپ����ۆن‪ ،‬كۆریای‬ ‫باش����ور و تایوان‪ ،‬پاش روخانی دەزگاكانی‬ ‫نازی ئەڵمانی‪ ،‬فاشیستی ئیتاڵیایی‪ ،‬فرانكۆی‬ ‫ئیسپانیایی‪ ،‬نەژاپەرستی ژاپۆنی و تاد‪ ،‬ئیتر‬ ‫تاوەك����و قۆناغێك كۆمەڵگ����ەكان بەناچاری‬ ‫تەحەممولی ئاكام و پاشهاتەكانی كۆمەڵگەی‬ ‫پاش‪-‬جەن����گ و شۆڕش����یان ك����ردووە‪ .‬ئەم سروشتەش بەوە‬ ‫تەرجەمە دەكرێ كە دیموكراتیانە نییە‪ ،‬بەڵكو‬ ‫لەگەڵ ئەوەی فەزایەكی پلوراڵیانەی هەیە و‬ ‫فرەیی سیاس����ی‪ ،‬فەرهەنگ����ی و كۆمەاڵیەتی‬ ‫تێ����دا هەی����ە‪ ،‬بەاڵم لوتك����ەی بڕی����ار لەخاڵی‬ ‫كۆتاییدا‪ ،‬كۆی كایەكان كۆنتڕۆڵدەكات‪.‬ئەم‬ ‫گرفتە لەوەدا خۆی دەبینێتەوە كە ش����ێوەی‬ ‫حوكم و نەزمی سیاسی كۆمەڵگەكانی پاش‪-‬‬ ‫جەنگ و پاش‪-‬ش����ۆڕش لەكوردستانیش����دا‬ ‫خۆی دوب����ارە كردۆت����ەوە‪ .‬ئەمەش‬ ‫وەك����و بازنەیەك����ی داخ����راوی لێ����دێ‪ ،‬ك����ە‬ ‫چەندیش تێیدا بس����وڕێیتەوە لەئاكامدا هەڕ‬ ‫دەگەڕێیت����ەوە ب����ۆ خاڵ����ی دەس����پێك‪ .‬پاشان لەكۆتایی جەنگی ساردیشدا‬ ‫ئەوروپ����ای خۆره����ەاڵت و ئەمەری����كای‬ ‫التین ئەم پرۆس����ەیەیان تەیكردووەو پاش‬ ‫هەڵوەش����انەوەی ئەنزیمەی ئاوتۆریتاری و‬ ‫تۆتالیتاری����ی‪ ،‬ئیتر جۆرێك لەدیموكراس����ی‬ ‫نۆڕەس سەریهەڵداوە‪.‬نەخێر وا نیی����ە‪ .‬دوای جەنگی‬ ‫س����اردیش لەئەوروپای خۆره����ەاڵت خۆی‬ ‫نوان����دوە‪ .‬س����ەرەنجامی‬ .‬وات����ە‬ ‫هەڵبژاردن����ە پارلەمان����ی‪ ،‬س����ەرۆكایەتی و‬ ‫پارێزگاییەكانی����ش بەوش����ێوەیەی ش����یاوە‬ ‫ناتوانن ئەمە بازنەیە بپچڕن‪ .‬ئیتر‬ ‫لەوەودوا كۆمەڵگە بەئاقاری گەشەسەندنی‬ ‫سیاسی‪ ،‬ئابوری‪ ،‬كۆمەاڵیەتی و فەرهەنگیدا‬ ‫ملیناوە‪ .‬ئ����ەم تایبەتمەندیی����ە‬ ‫هاوبەش����انە ب����ەدەر ل����ەوەی لەهەندێكیاندا‬ ‫بەتۆزێك جیاوازیی����ەوە دەردەكەون‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەگشتی هاوشێوە و هاوبەشن‪ .‬‬ ‫ئەم����ڕۆ لەواڵت����ی ئێم����ەدا كۆمەڵێ����ك گرفتی‬ ‫ریشەیی بنیاتیمان هەن كە هەندێكان پێیان‬ ‫وایە ئەم����ە كارێكی سیاس����ییەو بەبڕیارێك‬ ‫یاخ����ود الدان����ی گروپێ����ك‪ ،‬كەس����انێك و‬ ‫جێگرتنەوەی����ان بەگروپێك یان كەس����انێكی‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫دیك����ە‪ ،‬ئیتر هەموو ش����تێك بەركەماڵ دەبێ‬ ‫و واڵت تیش����كی لێدەبارێت����ەوە و دەبێتەوە‬ ‫بەش����امی ش����ەریف‪ .‬ئەمڕۆ‬ ‫ب����ەرای من ش����اهۆكار و ماك����ی گرفتەكانی‬ ‫دەزگای حوكم����ی واڵتەكەمان لەجەوهەری‬ ‫خۆی����دا خەوت����وە ك����ە ئەوی����ش‪ :‬خ����ودی‬ ‫سیس����تەمەكەیە‪ ،‬ك����ە بە جۆرێ����ك لەنەزمی‬ ‫"ئاتۆریتاری نەرم" لەقەڵەمدەدرێت‪.‬‬ ‫ئاوتۆریتاری نەرم لە كوردستان‬ ‫دەزگا ئاوتۆریتارییەكانی جیهان كۆمەڵێك‬ ‫گرفتی هاوبەش����یان هەیە‪ ،‬كە كوردستانیش‬ ‫لەمەدا تارادەیەك هاوشێوەی ئەوانەیە‪ .‬دەتوانین بێژین‬ ‫گرنگترینی ئ����ەم تایبەتمەندیانە سروش����تی‬ ‫حوكم لەكوردستانە‪ .‬‬ ‫كوردس����تانیش بەدەر لەم رێس����ایە نییە‪.

1 :‬بەهێزكردنی چینی‬ ‫ناوەڕاس����ت ‪ .‬چینی ناوەند ش����اكلیلی پێش����كەوتنی‬ ‫سیاس����ی و كۆمەاڵیەتیی����ە‪ .‬بۆ نمونە ل����ەو كۆمەڵگەیانەدا‬ ‫نوخبەیەك����ی ش����ێوە ئۆڵیگارش����ی پ����اش‬ ‫شۆڕش دەست بەس����ەر ئەنزیمەی حوكمدا‬ ‫دەگ����رێ و بەهی����چ كلۆجێ����ك بەرین����ادات‪.‬‬ ‫شارێگەی گواستنەوە لە پاش‪-‬جەنگەوە‬ ‫بۆ دیموكراسی‬ ‫گرفت����ی ماكی نەزمی سیاس����ی هەر ئەو‬ ‫جەوهەرەیەتی كە بەدەسەاڵتگەرایی یاخود‬ ‫ئاوتۆریتاریزم بەناودەكرێت‪ .‬خۆی دیموكراسی و‬ ‫تەنانەت حوكمی ساڵحیش تارادەیەكی زۆر‬ ‫پەیوەندی بەپێش����كەوتنی چینی ناوەندەوە‬ ‫هەیە‪ .‬ئێس����تا لەواڵت‬ ‫تاڕادەی����ەك ش����ایەتی گەش����ەكردنی چینی‬ ‫ناوەندین‪.‬واتە‬ ‫بزۆكە نەك وەستۆك‪ .‬‬ ‫دی����اردەی دوو ئیدارەیی ش����اراوە كۆتایی‬ ‫پێبهێرێت‪ ،‬هێزە چەك����دارەكان لەكۆنترۆڵی‬ ‫كەس����ان و گروپە سیاسییەكان دەربخرێن‬ ‫و ئەم هێزانە لەباتی ئەوەی دەزگای س����ەر‬ ‫بەسەركردەكان‪ ،‬خێزانەكان و گروپەكانیان‬ ‫بن‪ ،‬پێویس����تە بكرێنە دەزگای نیشتمانی و‬ ‫راس����تەوخۆ بە موڵ����ك و ئام����رازی حوكم‬ ‫وەربچەرخێ����ن‪ .‬پێدەچێ ئەم فرەییە‪ ،‬ئەم‬ ‫بزۆك����ی و ئ����ەم گەرموگوڕییە سیاس����یەی‬ ‫كوردس����تان لەهاوش����ێوەكانی جیاوازبێت‪.‬بەاڵم هەر ئەم گرفتە‬ ‫پەیوەن����دی راستەوخۆش����ی ب����ە گرفتەكانی‬ ‫دیك����ەی نەزم����ە سیاس����ییەكەوە هەی����ە‪ ،‬كە‬ ‫ب����ەزۆری لەكۆمەڵگاكان����ی پاش‪-‬جەنگ����دا‬ ‫دەردەك����ەون‪ .‬‬ ‫واتە پێویس����تە هەرچی زووترە كوردستان‬ ‫ببێتە خاوەن دەس����توری خۆی‪ .‬یان����ی ئەگ����ەر ه����ات و‬ ‫ئ����ەم دەس����تورە هەم����وو ش����تێكی یەكالیی‬ ‫نەك����ردەوە‪ ،‬رەنگب����ێ ئەوس����ا پێویس����تمان‬ ‫بەهەن����گاوی گەورەت����ر هەبێ����ت‪ ،‬وات����ە‬ ‫گواستنەوە لەدەسەاڵتگەرایی پێش هەموو‬ ‫ش����تێك پێویس����تی بەئاش����تی كۆمەاڵیەت����ی‬ ‫بەرفرە هەیە‪ ،‬كە ئەمەش تەنها بەیەك شت‬ ‫دەكرێت‪ :‬ئەوی����ش "رێكەوتنی كۆمەاڵیەتی"‬ ‫بەرفراوانە‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪27 2012/5/5‬‬ .‬ئ����ەم ئامرازان����ە چین؟‬ ‫ئەمان����ە بریتی����ن ل����ە‪ .‬‬ ‫ئەزمونی جیهانیش لەئەوروپای خۆرئاوا و‬ ‫ئەوروپای خۆرهەاڵت و خۆرهەاڵتی ئاسیا‬ ‫و ئەمەری����كای التی����ن ئ����ەوەی س����ەلماندوە‬ ‫ك����ە هی����چ نەزمێكی دەس����ەاڵتگەرایی هیچی‬ ‫ب����ەڕەزای خ����ۆی و لەئەنجام پرۆس����ەیەكی‬ ‫دیموكراس����یانەی نەرمدا كۆڵی لەدەسەاڵت‬ ‫ن����ەداوە‪ ،‬بەڵك����و لەئەنجام����ی پرۆس����ەیەكی‬ ‫رەق و س����ەختی وەك����و راپەڕین����ی مەدەنی‬ ‫خەڵ����ك‪ ،‬راپەڕینی چەكداری خەڵك‪ ،‬كودەتا‪،‬‬ ‫پەالماری دەرەكی و پرۆسەی هەڵبژاردنی‬ ‫پڕ لەئاشوب و تاد لەكۆڵكراونەتەوە‪.‬ئ����ەم فرەییە دەش����ێ‬ ‫بەدەروازەی كرانەوە بەرەو دیموكراس����ی‬ ‫وەربچەرخێنرێت‪ .2‬دەزگامەندكردن����ی نەزم����ی‬ ‫سیاس����ی ‪ .‬بۆی����ە پێویس����تە دەس����تور‬ ‫بخرێت����ەوەكار‪ .‬ئەویش ئەمەیە‪ :‬كۆمەڵگەی سیاس����ی‬ ‫كوردس����تان داینامیكە نەك س����تاتیك‪ .‬ب����ەاڵم لەكوردس����تان ی����ەك ش����ت‬ ‫هەی����ە كە رەنگبێ لەهاوش����ێوەكانی جیاواز‬ ‫بێ����ت‪ .‬رەنگب����ێ رەوش����ەكە لەم����ە‬ ‫زیاتریش����ی ب����وێ‪ .‬ئەمەش سروشتێكی‬ ‫وای پێ بەخشیوە كە هەمیشە ملمالنێی گەرم‬ ‫بەخۆی����ەوە دەبین����ێ و سەرەنجامەكەش����ی‬ ‫ئەوەی����ە كە ئەم سروش����تە داینامیكە خۆی‬ ‫بەرەنجامی خۆی دەخاتەوە‪ ،‬كە هەر ئێستا‬ ‫لەشێوەی جۆرێك لەفرەیی واتە پلورالیزمی‬ ‫سیاس����ی‪ ،‬فەرهەنگ����ی و كۆمەاڵیەتی����دا‬ ‫خ����ۆی نمایش����دەكات‪ .‬دی����ارە ئەم����ە بەتەنهای����ی‬ ‫س����ەرناگرێ‪ ،‬مەگەر ئەوكاتە نەبێ كە ئەمە‬ ‫بە پرۆس����ەی قانونس����االریدا گوزەربكات‪.‬تائێستاش‬ ‫واڵتەكەم����ان بێ دەس����تورە‪ .‬وەك����و دەڵێن‬ ‫دەس����تورێكی خراپی����ش لەبێدەس����توری‬ ‫زۆر باش����ترە‪ .‬دیارە گەشەس����ەندنی سیاس����ی‬ ‫و پێش����كەوتنی دیموكراتیان����ە پەیوەن����دی‬ ‫راستەوخۆیان بە پتەوبوون و پەرەسەندنی‬ ‫چینی ناوەندەوە هەیە‪ .‬‬ ‫بۆی����ە هەر ئەمەش����ە ك����ە دەتوان����ێ بكرێتە‬ ‫شاڕێگەی گواستنەوە بەرەو دیموكراسی‪.‬‬ ‫گەل����ۆ دەتوانین بێژین لەكوردس����تانیش‬ ‫دۆخێك����ی وا بوون����ی هەی����ە؟ تاڕادەی����ەك‬ ‫بەڵ����ێ‪ .‫سیاسەت‬ ‫ئ����ەم چەرخەش ئەوەیە كە ج����ۆری نەزمی‬ ‫سیاسی گۆڕانێكی ئەوتۆی تێدا بەدینایە‪.‬‬ ‫لەالی دیكەوەش پێویستە هەر زواوزوو‬ ‫و ه����ەر ل����ەم كابینەیەش����دا وەزارەتەكان����ی‬ ‫پێش����مەرگە‪ ،‬ناوخۆ و دارایی یەكبخرێنەوە‪.3‬قانونمەندكردن����ی پرۆس����ەی‬ ‫سیاس����ی‪ .‬‬ ‫ئامرازەكانی گواستنەوە چین؟‬ ‫بۆ ئەوەی لەنەزمی دەسەاڵتگەرایی نەرم‬ ‫رزگاربی����ن‪ ،‬ئ����ەوە پێویس����تە ئامرازەكان����ی‬ ‫دەس����تەبەر بكەی����ن‪ .‬ئەمەیان گرفتی‬ ‫سەرەكی یاخود ماكە‪ .

‬رۆشنبیری بەكرێگیراو‪ ،‬بێ ئیرادە و نائازاد‪ ،‬پەنادەباتە بەر درۆ و قسەی دروستكراو و بیانوو و پاساو‬ ‫هێنانەوە‪ ،‬تا الیەنداری و وەالئی خۆی یا بەندایەتیەكەی بۆ دەس����ەاڵت بس����ەلمێنێت‪ ،‬لەبەرامبەریش����دا پاساو بۆ‬ ‫بەكۆیلەكردن و سەركوتكردن و ئیستغاللكردنی ئەوانی دیكە دەهێنێتەوە‪.‬بەم ش����ێوەیە‬ ‫رۆشنبیر بەشداری لەبەرهەمهێنانی هۆشیارییەكی ساختەكراو لەبارەی جیهان و چەواشەكراو لەبارەی ژیانەوە‬ ‫دەكات‪ .‬رووحی‬ ‫مرۆی����ی و وی����ژدان لەبواری رۆش����نبیرییدا زیاتر لەهەر ش����تێكی دیك����ە دەردەكەون‪ ،‬كە‬ ‫بواری تایبەتی كاركردنی رۆش����نبیرە‪ .‬رۆشنبیری‬ ‫ك����وردی لەباش����ووری كوردس����تان لەكاتی ئێس����تادا تا چەند بەرپرس����ە بەرامب����ەر بەمەینەتیەكانی‬ ‫مرۆڤی س����وریی بەشێوەیەكی گش����تی و كوردی س����وریا بەتایبەتی‪ ،‬لەرووبەڕووبوونەوەیان بە‬ ‫زەبروزەنگی رژێمی س����ەركوتكاری ئەس����ەد؟ چۆن ئەم بێدەنگیە كوشندە و بێخەمیەی لێرەدا‬ ‫باوە راڤە بكەین؟ ئەو خەمساردیەی هەندێكجار پاڵمان دەنبێ بەرەو گومانكردن لەبوونی‬ ‫هۆش����یارییەكی هاوب����ەش لەبارەی ش����وناس و چارەنوس‪ ،‬كە حەقیقەتی رۆش����نبیری‬ ‫نەتەوەی����ی پێكدەهێنن؟ ئایا درز و قەڵش����ێك كەوتۆتە نێو رۆش����نبیریی نەتەوەیی‬ ‫و هۆش����یاریی رۆش����نبیریەكانمان لەبارەی شوناس����ەوە؟ كەی رۆش����نبیری‬ ‫باش����ووری كوردس����تان بەئاگادێت؟ ك����ەی لەئەش����كەوتی بێدەنگی و‬ ‫بێموباالت����ی بەرامبەر بە نەهامەتیەكان����ی رۆڵەكانی نەتەوەكەی‬ ‫لەرۆژئاوادا دێتەدەرەوە؟‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ .‬ئەو جۆرە رۆش����نبیرە لێهاتوویی مەعریفی نییە‪ ،‬هەروەك چۆن شایستەیی‬ ‫ئەخالقی و مرۆیشی نیە‪.‬لێرەوە پەیوەندی تۆكمەی نێوان ویژدانی رۆش����نبیر‬ ‫و نێوەڕۆك����ی رۆش����نبیریی دەردەكەوێ����ت‪ ،‬بەاڵم چی دەبێت كاتێك ویژدانی رۆش����نبیر الواز و‬ ‫هۆشیاریەكەش����ی پەكی كەوتبێت؟ لەو حاڵەتەدا رۆش����نبیر پش����ت دەكاتە ژان و ئازاری مرۆڤ و‬ ‫لەگۆمی بێموباالتی و خۆپەرستیدا نغرۆ دەبێت‪ ،‬رۆشنبیرییش لەسەر دەستی ئەودا دەبێتە زۆربڵێیی‬ ‫و قسەی مایەپوچ و بەتاڵ و دووڕوویی و رووپامایی‪.‬‬ ‫هەروەه����ا لەبارودۆخێكی وەهادا پێویس����ت ناكات چاوەڕوانی داهێنانێكی راس����تەقینە لەرۆش����نبیریی كۆیلە‬ ‫بكەین‪ ،‬كە ویژدانی خۆی داوەتە دەس����ەاڵتێكی دیاریكراو‪ ،‬مادی بێت یا رەمزی‪ ،‬سیاس����ی بێت یا كۆمەاڵیەتی‪،‬‬ ‫لەگەڵیش����دا تێكەڵ و ئاوێتە دەبێت‪ .‬‬ ‫بەدەر لەم تێڕوانینە‪ ،‬پرس����یارێكی كردەیی و راس����تەوخۆ لەو میانەیەدا سەرهەڵدەدات‪ .‬سەربەست نەبی‬ ‫ویژدانی رۆشنبیر‬ ‫‪28‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫قس����ەكردن لەبارەی رۆش����نبیر و رۆڵی رۆش����نبیر‪ ،‬قس����ەكردنە سەبارەت‬ ‫بەو تاكەكەس����ەی تایبەتمەن����دە بەبواری ئەندازەی ویژدان و هۆش����یاریی‪ .‬‬ ‫ژان پۆل س����ارتەر دەڵێ‪ :‬لەهەر كوێدا س����تەم هەبێت‪ ،‬پەیوەندی بەئێمەی رۆش����نبیرەوە هەیە‪ ،‬بەو مانایە‬ ‫س����ارتەر ویژدانی رۆش����نبیر‪ ،‬بەو پێیەی نوێنەرایەتی تاكەكەسیانەی كۆی ویژدانی مرۆیی دەكات‪ ،‬دەخاتە‬ ‫بەردەم تەحەدی بارودۆخ و چارەنووسی مرۆڤەوە‪ ،‬كە پێویستە لەسەری –مەبەستمان ویژدانی رۆشنبیرە‪-‬‬ ‫تێرمۆمێتەری (پێوەری) جیاكردنەوەی دادپەروەری و ستەمكاری‪ ،‬چاكەخوازی و شەڕانگێزی‪ ،‬جوانی و‬ ‫ناشیرینی‪ ،‬ئازادی و سەركوتكردن بێت‪.‫هەفتانە تایبەكتەبەوانە‬ ‫سیاسەت‬ ‫سڤیل‬ ‫دەینوسێت‬ ‫سەبارەت بە هەڵوێستی رۆشنبیرانی باشوری‬ ‫كوردستان لەبەرامبەر رۆژئاوای كوردستان‬ ‫د‪ .‬‬ ‫رۆش����نبیرییەتی زین����دوو مەرجی ئازادی و س����ەربەخۆیی لەكەس����ی رۆش����نبیردا پێویس����ت دەكات‪،‬‬ ‫س����ەرەڕای هۆشیاریی بەرزی رەخنەگرانەی‪ .‬رۆشنبیری راستەقینەش ناتوانێت‪ ،‬كاتێك بیەوێت راستگۆ‬ ‫بێت و لەگەڵ نەفس����ی خۆی گونجاو بێت و دڵس����ۆزی دۆزی مرۆڤ و حەقیقەت بێت‪ ،‬بێالیەن بمێنێتەوە‪،‬‬ ‫لەكاتێكدا بش����بینێت چی لەدەوروبەریدا لەم جیهانەدا روودەدات‪ .‬‬ ‫ئایا رۆشنبیر لەبارودۆخێكی شەرمەزارانەی ئەوتۆدا پەنا دەباتە بەر بێدەنگی؟ ئاشكرایە كە بێدەنگی رەنگە‬ ‫دەرەنجامی ترس یا هەڕەش����ە بێت‪ ،‬بەم پێودانگەیەش باش����تر و ماقواڵنەترە لەزۆربڵێی بەتاڵ و بێمانا‪ ،‬كە پیشە‬ ‫و كاری رۆش����نبیری دەسەاڵتە‪ .‬چەنەهەراشی مانای وردەكارییە لەچەواشەكردن و تێوەگالن لەگەڵ دەسەاڵتی‬ ‫هەژموون����دار لەپرۆس����ەی س����اختەكردنی حەقیقەت و واقی����ع‪ ،‬بازرگانیكردنە بەئازارەكانی خەڵك‪ .‬هەڵوێس����توەرگرتن بەرامبەر هەموو ئەو‬ ‫رووداوانە‪ ،‬مەرجی ئازادیی و سەربەخۆیی ئیرادە لەرۆشنبیردا پێویست دەكات‪ ،‬بەاڵم كاتێك رۆشنبیر دیلی‬ ‫هەژموون و سەروەت و سامان و هێز بێت‪ ،‬بەگوزارشتێكی دیكە رۆشنبیری دەسەاڵت بێت‪ ،‬جا رۆشنبیری‬ ‫دەس����ەاڵتی تاكەحزبێك یا گروپێكی دارایی و سیاس����ی بێت‪ ،‬یا رۆش����نبیری خێڵ بێت‪ ،‬لەو حاڵەتەدا ناتوانرێت‬ ‫قس����ە لەبارەی ئازادی رۆش����نبیر و س����ەربەخۆیی ویس����تی رۆش����نبیر بكرێت‪ ،‬ئەس����تەمیش دەبێت چاوەڕوانی‬ ‫هەڵوێست یا بۆچوونێكی لێ بكرێت‪ ،‬كە گوزارشت لەهێزی ویژدانی مرۆییەكەی بكات‪.

‫نـــــــاوخــــــــۆ‬ ‫"لەفەیسبووكدا هاوڕێیانی كوردم هەمیشە لەدیوارەكانیاندا گۆرانی و رەسم دادەنێن‪ ،‬نەك زانیاری"‬ ‫لە هەولێر خواردنی خراپ دەرخواردی‬ ‫خەڵك دەدرێت‬ ‫‪ 83‬ماركێت و هۆتێل و كافتریا و‬ ‫خواردنگە سزا دەدرێن‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪29 2012/5/5‬‬ .

‬‬ ‫ئێستا قورئانی نگڵ یەكێكە لەگرنگترین هۆكارەكانی سەردانی گەشتیاران‬ ‫بۆ ئەو ناوچەیەو بە پێی فەرمانی "خامنەیی" رێبەری كۆماری ئیسالمی‬ ‫ئێران قورئانی نگڵ لەنێو سندوقێكی شووشەیی دژە فیشەك دەپارێزرێ‬ ‫و كەشوهەوا ناتوانێ كاریگەری نەرێنی لەسەر دابنێ و رۆژانە ژمارەیەك‬ ‫گەشتیار لەشوێنەكانی دیكەی ئێران و كوردستان سەردانی دەكەن‪.‬‬ ‫هیمداد مستەفا س���ۆفی عەلی رواندزی‪ ،‬كە ئێستا دانیشتووی‬ ‫س���ۆرانە‪ ،‬فەرمانب���ەرە لەبانك���ی ئ���ازدی س���ۆران‪ ،‬هیوایەت���ی‬ ‫كۆكردن���ەوەی كەلوپ���ەل و ئاس���ەواری فۆلكل���ۆری كوردی���ە‪،‬‬ ‫بۆ (س���ڤیل) گوت���ی "ب���ۆ كۆكردنەوەی ئ���ەم ش���وێنەوارە كۆنانە‪،‬‬ ‫جگەلەوەی ماندوبوونێكی زۆرم چێش���تووە‪ ،‬لەهەمانكاتیشدا زۆر‬ ‫لەش���وێنەوارەكان بەپارە كڕیوومە‪ ،‬كە ئێستا بەگشتی‬ ‫زیات���ر ل���ە چوار س���ەد پارچ���ە ش���وێنەواری كۆنم‬ ‫كۆكردوونەتەوەو پاراستوومە"‪.‬‬ ‫ئەم قورئانە گ��ەورەی��ەو بەرگەكانی لەچەرم دروستكراوەو رەنگی‬ ‫قاوەییە‪ .‫نـاوخـۆ‬ ‫قورئانی مێژوویی نگڵ‪ ،‬گەشتیاران بۆ الی خۆی رادەكێشێ‬ ‫سڤیل‪ :‬باوكی دیا‬ ‫لەگوندی "نگل"ی سەر بەقەزای "كەاڵتەرزان"ی پارێزگای سنە لەڕۆژهەاڵتی‬ ‫كوردستان‪ ،‬قورئانێكی مێژوویی هەیە كە یەكێكە لەو چوار قورئانەی‬ ‫لەسەردەمی خەلیفەی سێیەم نوسراوە و بۆ چوار شوێنی جیا لەجیهان‬ ‫نێردراون‪ .‬قاقەزەكانی قایمەو بە خەتی كووفی ن��وس��راوەو بەنەخشی‬ ‫گ�������وڵ و گ�����ژ و‬ ‫گ��ی��ا رازاوەت������ەوە‪.‬‬ ‫كەس نازانێ چۆن ئەم قورئانە هاتۆتە نگڵ‪ ،‬كە ئێستا لەمزگەوتی‬ ‫گوندەكە كە بەمزگەوتی "نگڵ" ناسراوە دەپارێزرێ‪ .‬‬ ‫س���ەبارەت ب���ەوەی ئای���ا ئ���ەم چەك���ە كۆن���ەی چ���ۆن پەیداك���ردووەو‬ ‫پاراستویەتی‪ ،‬هیمداد ئاماژەی بەوەدا "ئەم تفەنگە رەشكەیە‪ ،‬كە قەبارەكەی‬ ‫كەمێ���ك ل���ە دەمانچ���ە گەورەت���رە‪ ،‬ماوەی ‪ 10‬س���اڵ دەبێت ل���ە هەولێر بە‬ ‫هەندێك پ���ارەو خەنجەرێكی دەبان كڕیوومە‪ ،‬هەموو كاتیش هەوڵ دەدەم‬ ‫كە لەهەرشوێنێك پارچە شوێنەوارێك هەبێت‪ ،‬كۆیان بكەمەوەو بیانپارێزم‪،‬‬ ‫وەك دیاریشە لەزۆر لەپێشانگەكاندا ئەو پارچە شوێنەوارانەم خستوونەتە‬ ‫روو‪ ،‬كە خەڵك پێی سەرسام بووە"‪.‬گوندی نگڵ‪ ،‬گوندێكی رازاوەو جوانەو لەشاری مەریوانەوە‬ ‫نزیكەو نزیكەی دوو هەزار كەس تێیدا نیشتەجێن و كەوتۆتە سەر شاخێكی‬ ‫كێوی‪ .‬‬ ‫چوار سەد پارچە شوێنەواری پاراستووە‬ ‫سڤیل‪ :‬محەمەد هەسنانی‬ ‫هیمداد جۆرەها پارچە شوێنەواری كۆكردۆتەوە‪ ،‬كە مێژووەكەیان‬ ‫دەگەڕێتەوە بۆ چەندین سەدە لەمەوبەر‪.‬‬ ‫چەندین ج��ار دزیویانەو دوات��ر هێزەكانی پۆلیس توانیویانە دزەكان‬ ‫دەستگیر بكەن و قورئانەكە بگەڕێننەوە‪.‬‬ ‫لەبارەی مێژووی‬ ‫گوند و ئەم قورئانە‬ ‫زان����ی����اری ت����ەواو‬ ‫لەبەردەستدا نییە‪،‬‬ ‫ب�������ەاڵم لەكتێبی‬ ‫توحفەی ناسریدا‬ ‫ه����ات����وە "یەكێك‬ ‫لەگوندەكانی ئەم هەرێمە ناوی نگڵە‪ ،‬كە بەمزگەوتی عەبدواڵی كوڕی‬ ‫عومەری خەتاب ناسراوەو قورئانێك لەم مزگەوتەدایە‪ ،‬كە زۆر گەورەیەو‬ ‫بەخەتی كوفی نوسراوە"‪.‬خەڵكی گوندی نگڵ‬ ‫دەگێڕنەوە لەسەردەمی سەفەوییە شوانێك لەژێر خاكدا دۆزیوەیەتیەوە‬ ‫كە لەناو سندوقێكدا بووەو خەڵكی گوندەكە بەو بۆنەیەوە لەو شوێنە‬ ‫مزگەوتێك دروست دەكەن‪.‬‬ ‫دەرب���ارەی ئەوەی ئەگەر مۆزەخانەیەك لەس���ۆران بكرێت���ەوە‪ ،‬تاچەند‬ ‫ئامادە دەبێت‪ ،‬ئەم پارچە ش���وێنەوارانەی بگوازێتەوە بۆ ناو مۆزەخانەكە‪،‬‬ ‫هیم���داد گوت���ی "هەرچەندە ئ���ەم پارچە ش���وێنەوارانەم زۆر ل���ەال گرینگە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەوەی لەمە گرینگتر خزمەتكردنە بەواڵت و خس���تنەڕووی مێژووی‬ ‫نەتەوەكەم���ان‪ ،‬وات���ە ئامادەم بەخۆش���حاڵیەوە ئەم پارچە ش���وێنەوارانەم‬ ‫لەمۆزەخانە دابنێم"‪.‬‬ ‫لەبڕی ئ���ەم پارچە ش���وێنەوارانە ئەوەی زۆر‬ ‫س���ەرنجی راكێش���ام‪ ،‬پارچە چەكێكی زۆر كۆنی‬ ‫لەال هەڵگیراوەو پاراس���تراوە‪ ،‬ك���ە مێژووەكەی‬ ‫دەگەڕێت���ەوە‪ ،‬بۆ چەند س���ەدەیەك لەمەوبەر‪،‬‬ ‫هیمداد مس���تەفا‪ ،‬مێژووی ئەم پارچە چەكە‬ ‫دەگەڕێنێت���ەوە بۆ س���ەردەمانی كۆن و‬ ‫چەندی���ن س���اڵ لەمەوب���ەرو‬ ‫گوت���ی "ئەم‬ ‫‪30‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫چەكە كۆنەم لەالی خۆم پاراستووە‪ ،‬كە پێی دەگوترێت تفەنگە رەشكە‪ ،‬بە‬ ‫زیو و س���ەدەف نەخش���كراوە‪ ،‬بەپێی ئەم زانیاریانەی كە وەرم گرتوون و‬ ‫هەروەها لەش���ێوازی چەكەكە بەدی���ار دەكەوێت‪ ،‬مێژووەكەی دەگەڕێتەوە‬ ‫بۆ نزیكەی سێ سەد ساڵ بەر لەئێستا‪ ،‬واتە هی سەردەمی عوسمانییەكان‬ ‫بووە‪ ،‬لەهەمانكاتیشدا هەندێك لەگوللەی ئەم چەكەم لەالیە‪ ،‬كە وەك كەالمز‬ ‫وایە لەجۆری ئاسن و قوڕقوشم دروستكراون‪ ،‬لەگەڵ مەغزەنەكەی"‪.‬‬ ‫درێ����ژای����ی ‪ 38‬و‬ ‫پ����ان����ای����ی ‪ 21‬و‬ ‫ق��ای��م��ی��ی��ەك��ەی ‪13‬‬ ‫س���ەن���ت���ی���م���ەت���رەو‬ ‫چ���ون���ك���ە خەڵكی‬ ‫گوند زۆر بەكاریان‬ ‫ب���������ردوە زی���ان���ی‬ ‫زۆری بەركەوتوە‪.‬‬ ‫هەندێ كەس پێیان وای��ە نگڵ بەمانای نۆگوڵ وات��ای گوڵی نوێیەو‬ ‫هەندێ بۆچوونیش دەڵێ‪ ،‬بەمانای زەوی سەخت و دژوارە و بۆچوونیش‬ ‫هەیە كە وشەی نگڵ وشەی "نیل"ە بەمانای گڕی ئاگر و ئاماژەیە بۆ ئاینی‬ ‫زەردەشتی لەم ناوچەیەدا‪.‬خەڵكی گوند بەگشتی جوتیارن و الوەكانی بۆ بەدەستهێنانی بژێوی‬ ‫ژی�������ان رووی�������ان‬ ‫كردۆتە شارەكانی‬ ‫دەوروبەر‪.‬‬ .

‬‬ ‫گۆران ئەده���ەم ڕەحیم لەدایكبووی ‪1972‬ی‬ ‫گوندی هاواری نزیك هەڵەبجەیە‪ ،‬لەساڵی ‪1995‬‬ ‫كاری پارێزەرایەت���ی كردووە‪ ،‬لەس���اڵی(‪)2006‬‬ ‫ت���ا (‪ )2010‬وەك پارێ���زەر ل���ەدادگای ب���ااڵی‬ ‫تاوانەكان���ی عێراق بەرگری لەچەند كەیس���ێكی‬ ‫تایبەت بەكورد ك���ردووە‪ ،‬لە ‪ 2010/3/18‬بووە‬ ‫بە قائیمقامی هەڵەبجە‪.‬‬ ‫دوو س���اڵ لەمەوبەر فوئاد س���اڵح قایمقامی‬ ‫ئەوكاتی هەڵەبجە بەهۆی تێوەگالنی لەئیختالسی‬ ‫پارەی وشكەساڵی هەاڵت و تا ئێستاش شوێنی‬ ‫ئەو قایمقامە نازانرێت‪ ،‬گۆران ئەدهەم لەبارەی‬ ‫كاریگ���ەری خراپ���ی رۆیش���تنی فوئاد س���اڵحدا‬ ‫دەڵێت "بەرپرسی یەكەی ئیداری تەنها تەمسیلی‬ ‫خ���ۆی ن���اكات‪ ،‬بەڵكو ڕووی ش���ارەكەیە‪ ،‬لەبەر‬ ‫ئەوە هەر جۆرە كێش���ەیەك لەهەر روویەكەوە‬ ‫بێ���ت‪ ،‬بەتایب���ەت كێش���ەی (ئیداری و حس���ابی)‬ ‫بەڕاستی ڕەنگدانەوەی دەبێت لەسەر ئیدارەكە‬ ‫و فەرمانگ���ەكان و هەروەها لەس���ەر واجیهەی‬ ‫حكومەتەكەش‪ ،‬بۆیە كاریگەری خراپی هەبووە‪،‬‬ ‫بەاڵم بەهاوكاری برادەران لەالیەنە جیاوازەكان‬ ‫هەوڵمان داوە كە ئەو كێش���انە چارەسەربكرێت‬ ‫و تا ڕادەیەكی زۆریش ئەوەمان تێپەڕاندوە"‪.‬‬ ‫نزیكەی ‪ 15‬س���اڵە بڕی���اری بوونە پارێزگای‬ ‫هەڵەبج���ە لەالی���ەن حكومەت���ی هەرێم���ە دراوە‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم تائێس���تا ئەو بڕی���ارە نەچووەت���ە بواری‬ ‫جێبەجێكردنەوە‪ ،‬شوباتی ساڵی ‪ 2011‬بڕیاردرا‬ ‫كە بكرێت بەئیدارەیەكی سەر بەخۆ‪ ،‬بەاڵم هەتا‬ ‫ئێستا كەس���ێك بۆ سەرپەرش���تی ئەو ئیدارەیە‬ ‫دەستنیش���ان نەك���راوە‪ ،‬قایمقام���ی هەڵەبج���ە‬ ‫رایگەیاند كە هیچ زانیارییەكی تازە لەو بارەیەوە‬ ‫نییەو چاوەڕێی حكومەت و سەرۆكایەتی هەرێم‬ ‫دەكەن بۆ دوا بڕیار لەس���ەر كەسێك‪ ،‬لەبارەی‬ ‫ن���اوی ئیدارەكەش گوتی "مەس���ەلەی ناوەكەی‬ ‫(شارەزوو یان هەڵەبجە) زۆر گرنگ نیە‪ ،‬بەڵكو‬ ‫ناوەڕۆكەكەم���ان ال گرنگە‪ ،‬ب���ەاڵم بوونی ناوی‬ ‫هەڵەبج���ە قورس���ایی خۆی هەیە و پێش���تریش‬ ‫لەگەڵ بەڕێز دكتۆر بەرهەمدا قس���ەمانكردووە‪،‬‬ ‫كە گرنگە ناوی هەڵەبجە بەئیدارەكەوە بێت"‪.‬‬ ‫رێ���گای س���ەرەكی هەڵەبجە–سەیدس���ادق‬ ‫رێگایەك���ی ی���ەك س���ایدەو بەه���ۆی تەس���كی‬ ‫رێگاك���ەو زۆری هاتوچۆ لەس���ەری‪ ،‬تا ئێس���تا‬ ‫چەندی���ن روودوای هاتوچۆی تێدا روویداوە و‬ ‫گیان لەدەستدان و بریندار بوونی دەیان كەسی‬ ‫بەدوای خۆیدا هێناوە‪ ،‬ئەگەرچی بڕیار بوو ئەو‬ ‫ش���ەقامە س���ەرەكیە بكرێتە دوو ساید‪ ،‬بەاڵم تا‬ ‫ئێستا ئەو پرۆژەیە جێبەجێ نەكراوە‪ ،‬قایمقامی‬ ‫هەڵەبجە ئەوەی خس���تە روو‪ ،‬هەندێك كێشەی‬ ‫زەویوزار هەبوون لەڕێگاكەدا‪ ،‬ئەو جوتیارانەی‬ ‫كە دەكەونە نێوان سنوری هەڵەبجەو سەیدسادق‬ ‫كۆمەڵێك���ی زۆر زەوی كش���توكاڵیان پێ���وە‬ ‫دەب���وو‪ ،‬گوتی "لەگەڵ وەزیری ئاوەندانكردنەوە‬ ‫دانیش���تین و لەگ���ەڵ ئەوجوتیارانە دانیش���تین‪،‬‬ ‫ئ���ەوان داوای قەرەبووی���ان دەك���رد‪ ،‬ئێم���ەش‬ ‫بەڵێنمان پێ���دان ئەوەی لەتوانادا هەبێ هەوڵیان‬ ‫بۆبدەین‪ ،‬ئێستاش كارەكانیان تاڕادەیەكی باش‬ ‫چوەتە پێشەوەو ئیشەكانی رۆیشتووە"‪.‬‬ ‫قایمقام���ی هەڵەبجە پەیوەن���دی نێوان خۆیان‬ ‫و الیەنە سیاس���ییەكانی شارەكە باس دەكات و‬ ‫دەڵێت كە كێش���ەی وایان نەب���ووە لەگەڵ الیەنە‬ ‫سیاس���ییەكاندا‪ ،‬هەوڵیش���یانداوە "تاڕادەیەك���ی‬ ‫زۆر" بێالی���ەن ب���ن لەو بڕیارانەی ك���ە دەیدەن‪،‬‬ ‫زیات���ر گوت���ی "لەگ���ەڵ الیەن���ە سیاس���ییەكاندا‬ ‫پەیوەندیەك���ی خراپم���ان نیی���ە‪ ،‬ئەوەش���ی ك���ە‬ ‫هەبووبێ���ت لەچوارچێوەی بابەتە گش���تییەكاندا‬ ‫بووەو پەیوەندی بەبارودۆخی گشتی هەرێمەوە‬ ‫هەب���ووە‪ ،‬تەنها داواكاری ئێمە ئەوەبووە هێمنی‬ ‫ش���ارەكە بپارێزرێ و هەركەس���ەو لەس���نوری‬ ‫خۆیدا ئیشەكانی خۆی بكات"‪.‬وەكو‬ ‫الیەنی ئێرانی رازی نەبوون ئەگینا ئێمە هەموو‬ ‫ڕەزامەندیەكی عێراقیمان هەیە"‪.‬‬ ‫بڕیار بوو مەرزی سازان لەگەڵ واڵتی ئێران‬ ‫بكرێت���ەوەو هاوش���ێوەی مەرزەكان���ی دیك���ەی‬ ‫كوردستان لەوێوە ئاڵوگۆڕی بازرگانی هەردوو‬ ‫واڵت ئەنج���ام بدرێ���ت‪ ،‬ب���ەاڵم ئ���ەو پرۆژەی���ە‬ ‫س���ەری نەگرت‪ ،‬گۆران ئەده���ەم گوتی "لەگەڵ‬ ‫س���ەرۆكی ئێران (ئەحمەدی نەژاد) دانیش���تووم‬ ‫بۆ مەس���ەلەی مەرزی س���ازان و داواكاریش���م‬ ‫پێشكەشكرد‪ ،‬گوتی لیژنەیەك دەنێرم و لەالیەن‬ ‫دەوڵەتەوە بڕیارێكی لەس���ەر دەدەین‪ ،‬ئەوەبوو‬ ‫لیژنەیەكی ناردبوو بۆ سەیری سنورەكە‪ ،‬دواتر‬ ‫جێگ���ری كونس���وڵی ئێران���ی ه���ات و پێی گوتم‬ ‫داواكارییەكە س���ەرۆك كۆمار لێی كۆڵیوەتەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم لەڕووی ئابوورییەوە ئەو مەرزە س���ودی‬ ‫نیی���ە بۆ ئێران‪ ،‬بەڵكو س���ودی ب���ۆ عێراق هەیە‪،‬‬ ‫لەبەر ئەوە ناتوانین ئەوە جێبەجێ بكەین‪ .‫نـاوخـۆ‬ ‫قائیمقامی هەڵەبجە‪:‬‬ ‫ئێران رازی نەبوو مەرزی سازان بكرێـتەوە‬ ‫عومەر عزیز‬ ‫گۆران ئەدهەم قائیمقامی هەڵەبجە‪ ،‬بە سڤیلی‬ ‫راگەیان���د دەوڵەت���ی كۆماری ئیس�ل�امی ئێرانی‬ ‫رازی نەبووە بە دروس���تكردنی مەرزی سازان‬ ‫– هەڵەبج���ە‪ ،‬چونكە وەك ئەو دەڵێت تاران پێی‬ ‫واب���ووە ئەو مەرزە س���ودی ئاب���وری تەنها بۆ‬ ‫واڵتی عێراقە و ئێران هیچ سودێكی پێناگات‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪31 2012/5/5‬‬ .

‬‬ ‫من كاتێك ساڵی ‪ 2003‬هاتمە كوردستان‬ ‫هەستم ك��رد ب��ەرەوپ��ێ��ش��چ��وون��ێ��ك لەبواری‬ ‫رۆژنامەگەریدا هەیە‪ ،‬ب��ەاڵم بەبێ ئاگاداری‬ ‫رۆژنامەگەری و رۆژنامەنووسانی جیهان‪ ،‬واتە‬ ‫پێشكەوتنێكی لۆكاڵی هەستیپێدەكرا‪ .‬‬ ‫ل����ەو س����ەردەم����ەش����دا زۆرب�������ەی چاالكییە‬ ‫رۆژنامەوانییەكان ل����ەدەرەوەی كوردستان‬ ‫ب����ووە‪ ،‬ب��ۆ بەشێكی زۆری ئ���ەو ماوەیەش‬ ‫لەسەر ڕۆژنامەگەری كوردی وا پێویستبوو‬ ‫ل��ەگ��ەڵ ب��ارودۆخ��ەك��ە خ���ۆی بگونجێنێت و‬ ‫ئ��ەم��ەش ڕێ��ی ل��ەب��ەرەوپ��ێ��ش��چ��وون��ی دەگ���رت‪.‬هەستم‬ ‫ب���ەوە ك��رد بەشێكی زۆری ئ��ەوان��ەی بوون‬ ‫بەڕۆژنامەنووس پێشتر نووسەر بوون‪ ،‬ئەمە‬ ‫كێشەی بۆ ڕۆژنامەگەری كوردی دروستكرد‪،‬‬ ‫چونكە لەسەر رۆژن��ام��ەن��ووس پێویستە ئەو‬ ‫شتانە بنووسێت كە راستین‪ ،‬بەاڵم نووسەر‬ ‫پێویستی ب��ەم راستییە نییە‪ ،‬بەڵكو ئەوان‬ ‫پشت بەخەیاڵ و فەنتازیاكانیان دەبەستن‪.‬گەرچی لەدوای ‪1991‬ەوە‬ ‫رۆژنامەگەری ك��وردی دەستی بەپێشكەوتن‬ ‫ك��رد‪ ،‬ب��ەاڵم لەكوردستانێكی داب��ڕاو بەڕووی‬ ‫جیهاندا‪ ،‬ئەو دابڕانەش وای كرد پێشكەوتنەكە‬ ‫ل��ەك��وردس��ات��ن ب��ەو ڕادە ب��ەه��ێ��زە نەبێت كە‬ ‫لەواڵتانی دیكەدا دەبینرا‪.‫نـاوخـۆ‬ ‫یودیت نیورینگ‬ ‫بەرپرسی رێكخراوی میدیای سەربەخۆ(‪ )IMCK‬بۆ سڤیل‪:‬‬ ‫كێشەیەكی گەورەی میدیای‬ ‫كوردی ئەوەیە ئەگەر‬ ‫بتەوێت ئاگاداری هەواڵ‬ ‫بیت پێویستە لە یەك‬ ‫رۆژنامە زیاتر بخوێنیتەوە‬ ‫رێكخراوی میدیای سەربەخۆ (‪ ،)IMCK‬رێكخراوێكی هۆڵەندی سەربەخۆیەو لەبواری میدیادا‬ ‫كاردەكات‪ ،‬ئەو رێكخراوە هەوڵدەدات بۆ وشیاركردنەوەی رۆژنامەنووس و پێگەیاندنی‪ ،‬هاوكات‬ ‫هەماهەنگی لەگەڵ الیەنە پەیوەندیدارەكاندا بەمەبەستی گەیشتنە پەیوەندییەكی دروستی لەیەكتر‬ ‫تێگەیشتن‪.‬‬ ‫دوات��ر رۆژنامەگەری چووە حاڵەتی بەرگری‬ ‫و خەباتەوە‪ .‬‬ ‫یودیت نیورینگ‪ ،‬بەرپرسی ئەو رێكخراوەیە لەشاری سلێمانی‪ ،‬وەك خۆی باسی دەكات‪ ،‬بۆ ماوەی‬ ‫زۆری ئەزموونەكانیشی لەسەر‬ ‫‪ 25‬ساڵە كاری رۆژنامەنووسی دەكات و بەشێكی‬ ‫لەساڵی ‪2003‬دا بێتە‬ ‫رۆژه��ەاڵت��ی ن��اوەڕاس��ت��ە‪ ،‬بۆیە بڕیاردەدات‬ ‫ن��اوچ��ەی��ە بكات‪.‬‬ ‫پێشەوا محەمەد‬ ‫‪32‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫سڤیل‪ :‬چەند رۆژێ���ك ب��ەر لەئێستا یادی‬ ‫‪ 114‬س��اڵ��ەی رۆژن��ام��ەگ��ەری ك���وردی بوو‪،‬‬ ‫بەلەبەرچاوگرتنی قۆناغە جیاوازەكانی ئەو‬ ‫مێژووە‪ ،‬لەئێستادا بارودۆخی رۆژنامەگەری‬ ‫چۆن هەڵدەسەنگێنی؟‬ ‫یودت‪ :‬ئەو مێژووە بریتی نەبووە لە ‪114‬‬ ‫ساڵ پێشكەوتن‪ ،‬بەڵكو ‪ 114‬ساڵ پێش ئێستا‬ ‫یەكەمین ڕۆژن��ام��ەگ��ەری ك��وردی دەرچووە‪.‬‬ ‫ع��ێ��راق و ل��ەن��زی��ك��ەوە ك���ار ل��ەس��ەر ئەم‬ ‫ئە نجا مید ا و ە ‪،‬‬ ‫لەم دیدارە تایبەتەدا كە (سڤیل) لەگەڵیدا‬ ‫رۆژنامەگەری‬ ‫ی���ودی���ت س����ەب����ارەت ب���ەب���ارودۆخ���ی‬ ‫ئ��ەو كێشانەی‬ ‫كوردی دەدوێت و پەنجە دەخاتە سەر‬ ‫لەئێستا بەرۆكی ئەو كایەیەی گرتووە‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬بۆچوونێك هەیە لەئێستادا‬ ‫ب��اس ل��ەوە دەك���ات رۆژنامەگەری‬ ‫كوردی لەدۆخی گواستنەوەدایە‪،‬‬ ‫بەبڕوای تۆ ئەم گواستنەوەیە‬ ‫هاوشانی قۆناغی گواستنەوە‬ .‬بۆیە دەستپێكی بەرەوپێشچوونی‬ ‫رۆژنامەگەری كوردی لەدوای ساڵی ‪ 1991‬ەوە‬ ‫دەستیپێكردووە‪ .‬‬ ‫ئەم حاڵەتە تا ئێستاش لەناو رۆژنامەگەری‬ ‫كوردیدا هەر باڵوەو پێویستە كاری جدی بۆ‬ ‫نەهێشتنی بكرێت‪ ،‬ئەو پەیامە بگات كە‬ ‫ئیشی رۆژنامەنووس تەنها گەیاندنی‬ ‫راستییە‪ ،‬نەوەك خەیاڵ و فەنتازیا‪.‬ئەمە ئەگەر سەیری واڵتانی‬ ‫دی��ك��ە ب��ك��ەی��ن‪ ،‬دەبینین بەرەوپێشچوونەكە‬ ‫بەشێوەیەكی ئاسایی ب���ووەو پچڕانی تێدا‬ ‫نەبووە‪ ،‬بۆ نموونە لەسەردەمی جەنگی جیهانی‬ ‫یەكەمدا رۆژنامەگەری زیاتر بەرەوپێشچوونی‬ ‫ب��ەخ��ۆی��ەوە بینی‪ ،‬ب��ەه��ۆی ئ��ەو راپۆرتانەی‬ ‫لەجەنگەوە دەكران‪ .

‬تەمویلی سەرەكی‬ ‫ئێمە هۆڵەندایە‪ ،‬پ��ڕۆژەم��ان هەیە بەلجیكی‬ ‫و بەریتانیەكان و ئەمریكییەكان تەمویلیان‬ ‫ك���ردووە‪ ،‬ئایرێكس‪ ،‬بەشێكی دیكەیشیانم‬ ‫لەیاد نییە‪ .‬لەكوردستاندا تەمویل بۆ پڕۆژە‬ ‫زەحمەتە‪ ،‬یاسای رێكخراوە ناحكومییەكان‬ ‫هێشتا پەسەند نەكراوە‪ ،‬نێچیرڤان بارزانی‬ ‫یارمەتی بەشێكی پ��ڕۆژەی میدیا بۆ خەڵكی‬ ‫ئێمەی داوە‪ ،‬بەشێكی دیكەی ئەمریكییەكان‪،‬‬ ‫بەشێكی دیكە رێكخراوێكی دیكەو بەشێكیشی‬ ‫هۆڵەندا‪ .‬‬ ‫پێویستە وا لەخەڵكی بكرێت كە متمانەی بەو‬ ‫زانیارییە هەبێت‪ ،‬كە رۆژنامەنووس دەیداتێ‪ ،‬ئەو‬ ‫خوێندنەوە زۆرەش بۆ زانینی هەموو ڕووەكانی‬ ‫یەك هەواڵ خەڵكی لەخوێندنەوە بێزار كردووە‪،‬‬ ‫ئەمەش وای��ك��ردووە رۆژن��ام��ەن��ووس��ان نەتوانن‬ ‫ئەركی خۆیان بەباشی جێبەجێبكەن و خەڵك‬ ‫وشیار بكەنەوە‪ .‬ئەگەر سەیری ئەوروپا بكەیت‪،‬‬ ‫لەوێ قۆناغی گواستنەوەكە لەمیدیای حیزبییەوە‬ ‫بەرەو میدیایەكی دیكە چوو‪ ،‬ئەو میدیایە رەنگێكی‬ ‫ه��ەب��وو‪ ،‬ب��ەاڵم پ��ەی��وەس��ت ن��ەب��وو بەهیچ بیر و‬ ‫حزبێكی سیاسییەوە‪ ،‬دەبێت كوردستانیش بەرەو‬ ‫ئەو قۆناغی گواستنەوەیە بچێت‪.‬كەواتە‬ ‫پێویستە ئەم دۆخی گواستنەوەیە لەڕۆژنامەگەری‬ ‫كوردیدا ل��ەدوو ئاستدا بێت‪ ،‬یەكەمیان لەئاستی‬ ‫باشكردنی كوالێتی و چۆنێتیدا بێت‪ ،‬دووەمیشیان‬ ‫ب��ری��ت��ی ب��ێ��ت ل���ەج���ی���اك���ردن���ەوەی سیاسەت‬ ‫لێرە رۆژنامەنووسان بۆ‬ ‫وەرگرتنی زانیاری تەلەفۆن‬ ‫بۆ وەزیر دەكەن‪ ،‬پێویستە واز‬ ‫لەو تەلەفۆنكردنە بۆ وەزیر‬ ‫بهێنرێت‬ ‫لەڕۆژنامەگەری‪ .‬ل��ەگ��ەڵ گرنگی زۆری‬ ‫دەستخستنی یاسای بەدەستهێنانی زانیاری‪.‫نـاوخـۆ‬ ‫سیاسییەكەیە‪ ،‬ی��اخ��ود ب���ارودۆخ و شێوازێكی‬ ‫تایبەتترە؟‬ ‫یودت‪ :‬بەڵێ رۆژنامەگەری كوردی لەبارودۆخی‬ ‫گ��واس��ت��ن��ەوەدای��ە‪ ،‬ب���ەاڵم دۆخ���ی گواستنەوەی‬ ‫رۆژن��ام��ەگ��ەری ج��ی��اوازە لەدۆخی گواستنەوەی‬ ‫هەرێمی ك��وردس��ت��ان بەگشتی‪ ،‬رۆژنامەگەری‬ ‫یەكسان نییە بەسیاسەت‪ .‬‬ ‫سڤیل‪ :‬تەئویلی میدیای رێكخراوەكەی‬ ‫ئێوە لەالیەن كێوەیە؟ یارمەتی لەكەسایەتییە‬ ‫سیاسی و حزبەكانی كوردستان وەردەگرن؟‬ ‫یودت‪ :‬ئێمە سەربەخۆین‪ ،‬بەاڵم یارمەتی‬ ‫لەهەموو كەس وەردەگرین‪ .‬پێویستە ئێمەی رۆژنامەنووسان‬ ‫ئ��اوێ��ن��ەی ك��ۆم��ەڵ��گ��ا ب��ی��ن‪ ،‬ك���ەرت كەرتبوونی‬ ‫زانیارییەكان‪ ،‬لەهەندێجاردا دژ بەیەكیشن‪ ،‬بۆیە‬ ‫تاقەتی خوێندنەوەو گوێگرتن نامێنێت‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬بەشێك لەڕۆژنامەنووسان باس‬ ‫ل��ەوە دەك��ەن كە زان��ی��اری��ان دەستناكەوێت‪،‬‬ ‫بۆیە دەكەونە هەڵەوە‪ ،‬رۆژنامەنووس ئەگەر‬ ‫زان���ی���اری دەس��ت��ن��ەك��ەوێ��ت‪ ،‬چ���ۆن زانیاری‬ ‫بەدەستبهێنێت و توشی هەڵە نەبێت؟‬ ‫یودت‪ :‬لێرە رۆژنامەنووسان بۆ وەرگرتنی‬ ‫زان����ی����اری ت���ەل���ەف���ۆن ب���ۆ وەزی�����ر دەك����ەن‪،‬‬ ‫پێویستە واز ل��ەو تەلەفۆنكردنە بۆ وەزیر‬ ‫بهێنرێت‪ ،‬ئێمە بەتەواوی وەزارەت و الیەنە‬ ‫پەیوەندیدارەكانمان گوتووە پێویستە زانیاری‬ ‫ب��دەن بەڕۆژنامەنووسان بۆ باڵوكردنەوە‪،‬‬ ‫چونكە ئەگەر ئ��ەوە نەكەن رۆژنامەنووس‬ ‫لەپشتی ئەوانەوە زانیارییەكە بەدەستدەهێنێت‪،‬‬ ‫لەمالو الوە وەریدەگرێت و لەوانەشە راست‬ ‫دەرنەچێت‪ ،‬ئەم حاڵەتە دەمانخاتە بازنەیەكی‬ ‫داخ���راوەوە‪ ،‬وەزارەت��ەك��ان زان��ی��اری نادەن‪،‬‬ ‫رۆژن��ام��ەن��ووس لەشوێنی دی��ك��ەوە بەهەڵە‬ ‫دەستیدەكەوێت‪ ،‬دوات��ر وەزارەت دەڵێ ئەو‬ ‫زانیاریانە ه��ەڵ��ەن‪ ،‬بەمجۆرە لەبازنەیەكدا‬ ‫دەخولێنەوە‪ .‬‬ ‫سڤیل‪ :‬ئەم بارودۆخە میدیای كوردی بەرەو‬ ‫چی بردووە؟‬ ‫ی��ودت‪ :‬دەبینین تیراژی رۆژنامەكان بەرەو‬ ‫داب��ەزی��ن رۆی��ش��ت��ووە‪ ،‬ه��ۆك��اری ئ��ەم��ەش دیارە‬ ‫ن��ەب��وون��ی م��ت��م��ان��ەی م��ی��دی��ای��ە الی هاوواڵتی‪.‬م��ن لەئەكاونتەكەی خۆمدا‬ ‫زۆر لەهاوڕێی ك��وردو هۆڵەندی و ئەمریكی و‬ ‫بەریتانی و ئەڵمانیم هەیە‪ .‬‬ ‫سڤیل‪ :‬ل��ەڕاب��ردوودا بەشێك لەقسەكانی تۆ‬ ‫لەسەر میدیا لەكوردستان كاردانەوەیان هەبووە‪،‬‬ ‫رەخنەی تۆ لەسەر میدیا لەكوردستان چییە؟‬ ‫ی��ودت‪ :‬كێشەیەكی گ��ەورەی میدیای كوردی‬ ‫ئ��ەوەی��ە ئەگەر بتەوێت ئ��اگ��اداری ه��ەواڵ بیت‪،‬‬ ‫پێویستە لەیەك ڕۆژن��ام��ە زیاتر بخوێنیتەوەو‬ ‫س��ەی��ری زی��ات��ر ل��ەی��ەك تەلەفزیۆنیش بكەی‪،‬‬ ‫ناتوانیت لەتەنها كەناڵێكی میدیاییەوە هەواڵت‬ ‫دەستبكەوێت‪ .‬جیاوازی كوردەكان‬ ‫لەفەیسبووكدا لەگەڵ هاوڕێیانی دیكەمدا ئەوەیە‬ ‫كە كوردەكان هەمیشە لەدیوارەكانیاندا گۆرانی و‬ ‫ڕەسم دادەنێن‪ ،‬بەپێچەوانەوە هاوڕێیانی دیكەی‬ ‫واڵتانی دیكە زانیاری دادەنێن‪.‬‬ ‫س��ڤ��ی��ل‪ :‬ت���ون���دوت���ی���ژی م��ۆرك��ێ��ك��ی دی����اری‬ ‫رۆژنامەگەری كوردییە‪ ،‬ئایا توندوتیژی تەنها‬ ‫دەرئەنجامی ئ��ەو ك��ارەی��ە كە رۆژنامەنووس‬ ‫ئەنجامی دەدات‪ ،‬یاخود كێشە لەتێگەیشتنی‬ ‫ش��ێ��وازی پەیوەندی نێوان رۆژن��ام��ەن��ووس و‬ ‫دەزگا پەیوەندیدارەكاندا هەیە؟‬ ‫ی���ودت‪ :‬ب��ەب��ڕوای م��ن ئ���ەوەی دووەمیانە‪،‬‬ ‫تێنەگەیشتن لەپەیوەندی رۆژنامەنووسان و‬ ‫دەزگا پەیوەندیدارەكاندا هەیەو بەشێكی كاری‬ ‫ڕێكخراوەكەی ئێمەشە‪ .‬رۆژنامەنووسانی ئێرە وادەزانن‬ ‫مافی باڵوكردنەوەی هەموو شتێكیان هەیە كە‬ ‫بەدەستیان دەگ��ات‪ ،‬لەبەرئەوە داوای زانیاری‬ ‫زۆر دەكەن‪ ،‬راستە ئازادی رۆژنامەگەری هەیە‪،‬‬ ‫بەاڵم مانای ئەوە نییە رۆژنامەنووس بەزۆر بڵێت‬ ‫لەفەیسبووكدا هاوڕێیانی‬ ‫كوردم هەمیشە لەدیوارەكانیاندا‬ ‫گۆرانی و رەسم دادەنێن‪ ،‬نەك‬ ‫زانیاری‬ ‫دەبێت زانیاریم بدەنێ‪ ،‬بەڵكو دەبێت بەدەستی‬ ‫بهێنێت‪ .‬كێ ئەم بازنەیە دەشكێنێ و چۆن؟‬ ‫پێویستە رۆژنامەنووسان زیاتر وردبین بن و‬ ‫وەزارەتەكانیش زانیاری بدەن‪ .‬‬ ‫هەڵەیەك لێرەدا هەیە لەئامادەبوون لەچاالكییە‬ ‫گشتییەكانی وەك خۆپیشاندان‪ ،‬رۆژنامەنووسان‬ ‫دەچنە ناو خۆپیشاندەرەكانەوەو بەشداری تێدا‬ ‫دەكەن‪ ،‬لەكاتێكدا پێویستە ئەوان چاودێری بكەن‬ ‫نەوەك بەشداربن‪ .‬دەزان��م لەكوردستاندا‬ ‫هەموو شتێك بەسیاسی ك��راوە‪ ،‬بەاڵم پێویستە‬ ‫رۆژنامەگەری بەتەنیشتی سیاسەتەوە بێت‪ .‬ئەمەش پەیوەندی هەیە‬ ‫بەو داب��ڕان��ەوە كە هەرێمی كوردستان لەگەڵ‬ ‫جیهاندا هەیەتی‪ .‬بۆ نموونە میدیای سەربەخۆ و‬ ‫میدیای حزبی هەریەكەو لەڕوانگەی سیاسەتی‬ ‫كاركردنی خۆیەوە مامەڵە لەگەڵ یەك هەواڵدا‬ ‫دەك��ات‪ ،‬بۆیە ئەگەر بتەوێ ت��ەواوی الیەنەكانی‬ ‫هەواڵەكە ببینیت‪ ،‬دەبێت هەموو میدیا حزبی‬ ‫و س��ەرب��ەخ��ۆك��ان ب��ۆ زان��ی��ن��ی ه��ەم��ان ه���ەواڵ‬ ‫بخوێنیتەوە‪.‬دەبێ ئەوەش‬ ‫بخرێتە ڕوو كە دەستكەوتنی زانیاری یەكێكە‬ ‫لەمافەكانی م���رۆڤ‪ .‬بەدەستهێنانی ئەو زانیاریانەش لەڕێگەی‬ ‫دی���دار و چاوپێكەوتنەكانەوە‪ ،‬ی��ان لەڕێگای‬ ‫ئامادەبوونی چاالكییە گشتییەكانەوە دەبێت‪.‬پێویستە رۆژنامەنووس‬ ‫لەدەرەوەی رووداو بێت‪ ،‬ناڵێم رۆژنامەنووس‬ ‫م��اف��ی خۆپیشاندانی نییە‪ ،‬ب���ەاڵم ئ���ەرك و‬ ‫بەرپرسیارێتیان ب��ەرام��ب��ەر بەڕووداوەكە‬ ‫لەبەشداریكردنەكە زیاترە‪.‬ئێمە سوپاسی دەكەین كە یارمەتی‬ ‫داین‪ ،‬داوامان لە الیەناكانی تریش كردووە بۆ‬ ‫نموونە یەكێتی‪ ،‬ئێمە بۆ ئەوەی هاوسەنگی‬ ‫رابگرین داوام���ان لەیەكێتیش ك���ردووە كە‬ ‫تەمویلی پڕۆژەیەكمان بكەن‪ ،‬ئامادەیشیان‬ ‫دەربڕیوە بۆ تەمویلی پڕۆژەیەكی نوێمان بۆ‬ ‫ئافرەتان‪.‬‬ ‫ئێستا ب��ارودۆخ��ەك��ە كاریگەری خستووەتە‬ ‫س��ەر ئەكاونتی فەیسبووكی رۆژنامەنووسان‬ ‫و هاوواڵتیانیش‪ .‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪33 2012/5/5‬‬ .

‬‬ .‬كتێبخانەی گش����تی‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫زۆر كەم����ن‪ ،‬بایەخیش����یان پێ ن����ادرێ لەالیەنی‬ ‫دەوڵەت����ەوە"‪ ،‬ب����ەدران ئەحمەد گوتیش����ی "كتێب‬ ‫فرۆش����ەكان لەش����وێنی الچەپ����ن‪ ،‬قوتابخانەكان‬ ‫كتێبخانەی����ان نییە‪ ،‬بۆیە چارەس����ەرێكی باش و‬ ‫گونجاوە ئەگەر كتێبخانەی گەڕۆك هەبێت"‪.‬‬ ‫"ب����ەاڵم لەكوردس����تانی ئێم����ەدا‬ ‫راگەیان����دن و پەروەردە و كۆاڵن‬ ‫و هەموو ش����تێكی دیك����ە ئاگایان‬ ‫لەپرسی خوێندنەوە نییە و بەالیدا‬ ‫ال ناكەنەوە"‪.‬لەگ����ەڵ‬ ‫ر ە خس����ا ند نی‬ ‫هەلوم����ەرج ب����ۆ كتێ����ب‬ ‫خوێندن����ەوە‪ ،‬ئ����ەو پێیوای����ە‬ ‫لەناو جڤاكی هۆشیاردا یا جڤاكێك‬ ‫بزان����ێ كە هۆش����یاریی پێویس����تە‪.‬‬ ‫قاوەخانەك����ە ب����ۆ س����ەركەوتنی هەڵمەتەك����ە‬ ‫لیژنەیەكی راوێژكاری لەنوسەران و رۆشنبیران‬ ‫پێكهێناوە‪.‬‬ ‫ماوەی مانگێكە لەشاری سلێمانی قاوەخانەی‬ ‫كلتوری هەڵمەتێكی بەناوی (هەڵمەتێكی نیشتمانی‬ ‫ب����ۆ هاندانی خوێندنەوە لەهەرێمی كوردس����تان)‬ ‫دەستیپێكردوە‪ ،‬هەڵمەتەكەش لەچەندین شوێنی‬ ‫جیاواز كتێبەكان نمایشكراون‪ .‬‬ ‫لەش����اری س����لێمانی و ق����ەزا و ناحیەكان����ی‬ ‫دەوروب����ەری‪ ،‬قاوەخانەی����ەك م����اوەی ‪ 3‬مان����گ‬ ‫لەرێگەی دروس����تكردنی كتێبخانەیەكی گەرۆك‪،‬‬ ‫بەزیات����ر لە ‪ 800‬ناونیش����انی كتێبەوە‪ ،‬دەیەوێت‬ ‫جارێك����ی دیكە خوێنەران بەكتێب ئاش����تبكاتەوە‪.‬‬ ‫س����ەرۆكی دەزگای چ����اپ و باڵوك����راوەی‬ ‫ئ����اراس‪ ،‬ب����ەدران ئەحم����ەد حەبیب‪ ،‬ب����اس لەوە‬ ‫دەكات‪ ،‬یەكێك لەكێشەكانی رێگەی خوێندنەوە‪،‬‬ ‫ئەوەیە ك����ە كتێب ناگا بەخوێنەر‪" ،‬دابەش����كردن‬ ‫زۆر خ����راپ و دواكەوتووە‪ .‬‬ ‫لەهەولێری����ش دەزگای "ئ����اراس" پاس����ێكی‬ ‫تەرخانكردووە‪ ،‬كتێب بگەیەنێـتە هەموو ش����ار و‬ ‫چارۆچكەیەك لەكوردستان‪.‬‬ ‫ب����ەر ل����ەو هەڵمەت����ەی قاوەخان����ەی كلت����وری‬ ‫لەس����لێمانی بۆ ئاشتكردنەوەی خوێنەر و كتێب‪،‬‬ ‫دەزگای ئ����اراس ماوەیەك����ی زۆرە بڕیاری داوە‬ ‫لەرێگەی پاسێكەوە كتێب بگەیەنێت‪ ،‬بۆ خوێنەر‪،‬‬ ‫پرس����یار ئەوەی����ە ئایا ئ����ەو جۆرە ئیش����كردنە چ‬ ‫كاریگەریەك����ی باش����ی هەی����ە ب����ۆ خوێندنەوەی‬ ‫كتێب؟‪.‬‬ ‫بەهار حەس����ەن تەمەن ‪ 16‬ساڵ خوێندكاری‬ ‫ئامادەیی جەمال تاهیری كچان لەسلێمانی‪ ،‬لەگەڵ‬ ‫هاورێیانی پۆلەكەی لەژێر خێمەی هەڵمەتەكەدا‬ ‫لەری����زدا وەس����تابوون‪ ،‬پ����اش ‪ 10‬خول����ەك‬ ‫بەباوەش����ێك كتێبی جۆراوجۆر بەدڵخۆش����ی و‬ ‫خەندەوە هاتە دەرەوە‪ ،‬بەهار دەڵێت "خۆشحاڵم‬ ‫ئ����ەم هەڵمەت����ە ك����راوە‪ ،‬لەپ����اڵ قوتابخانەكەماندا‬ ‫س����ودێكی زۆری هەیە‪ ،‬هیوادارم بەردەوامی پێ‬ ‫بدرێت"‪.‫نـاوخـۆ‬ ‫شۆڕشێكی نوێ بە‬ ‫هەولێر ــ سلێمانی‬ ‫بەه����ار كە بە باوەش����ێك كتێب لەژێر خێمەكە‬ ‫هات����ەدەرەوە‪ ،‬دڵخۆش����ە ب����ەوەی هەڵمەت����ی‬ ‫نیش����تمانی بۆ هاندانی خەڵ����ك دەكرێت‪ ،‬كەڕوو‬ ‫لەخوێندنەوەی كتێب بكەن‪.‬‬ ‫ئاشتكردنەوەی كتێب و خوێنەر بەكارێكی باش‬ ‫و مەدەنیانە دادەنرێت‪ ،‬چونكە لەدونیای ئێستادا‬ ‫هەندێك بۆ بوونی پێش����كەوتنی تەكنۆلۆژیا وای‬ ‫لێك دەدەن����ەوە‪ ،‬كە راس����تەوخۆ كاریگەری‬ ‫كردۆت����ە س����ەر نەهێش����تنی ئ����ەو‬ ‫پەیوەندیە باش����ەی جارانی‬ ‫نێوان مرۆڤ و كتێب‪.‬وتەبێژی فەرمی‬ ‫هەڵمەتەكە چلورە هەردی نوس����ەر و چاالكوانی‬ ‫مەدەن����ی ئام����اژە ب����ۆ ئ����ەوە دەكات‪ ،‬ل����ەرۆژی‬ ‫راگەیانی هەڵمەتەكەیان پێش����وازیەكی گەرمیان‬ ‫لەكتێبخان����ە گەڕۆكەك����ە ك����ردووە‪ ،‬ك����ە "لەژێ����ر‬ ‫خێمەیەك و لەنزیك قوتابخانەی جەمال تاهیری‬ ‫‪34‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫سەرۆكی دەزگای ئاراس‪ :‬خەڵك خوێندنەوە و‬ ‫كچان‪ ،‬بەفەرمی هەڵمەتەكەیان راگەیەندووە"‪.‬باباعەلی گوتیش����ی‬ ‫"مانگان����ە رۆژنامەیەكی تایبەتی����ش دەردەچێت‪،‬‬ ‫هەروەه����ا لەكتێبخانە گەڕۆكەكەدا‪ ،‬س����یمینار و‬ ‫كۆنفرانسی رۆژنامەوانی ئەنجام دەدرێت"‪.‬‬ ‫نوس����ەر و رۆژنامەنووس گ����ۆران باباعەلی‬ ‫یەكێك����ە لەئەندامان����ی لیژنەك����ە گوت����ی "ئێم����ە‬ ‫دەمانەوێ����ت ل����ەم رێگەیەوە خوێن����ەران بەكتێب‬ ‫ئاش����ت بكەین����ەوەو هەڵمەتەك����ەش تەنه����ا ل����ەم‬ ‫كتێبخان����ە گەڕۆك����ەدا بچ����وك ناكەین����ەوەو‬ ‫لەئێستاش����دا س����ەرقاڵی ئەوەین ك����ە رادیۆیەك‬ ‫بەن����اوی (كتێ����ب) بكەینەوە"‪ .‬‬ ‫ب����ەدران ئەحم����ەد‬ ‫حەبی����ب‪ ،‬هەڵمەت����ی‬ ‫هان����دان بەپێویس����ت‬ ‫دەزانێ����ت‪ .

‬هەردی ك����ە وتەبێ����ژی هەڵمەتەكەیە‬ ‫ب����ۆ هاندانی خوێندنەوەی كتێب ئەوەش����ی گوت‬ ‫"هەڵمەتەكەمان بەزۆری لەبەردەم خوێندنگاكاندا‬ ‫دەبێ����ت‪ ،‬بەاڵم ش����وێنەكانی تری����ش دەگرێتەوەو‬ ‫بەردەوامی����ش دەبێ����ت ب����ۆ م����اوەی س����ێ مانگ‬ ‫هیوادارین بتوانین خوێنەر و كتبێت دۆستایەتی‬ ‫جارانیان بۆ بگەڕێتەوە"‪.‬‬ ‫س����ەرۆكی دەزگای چ����اپ و باڵوك����راوەی‬ ‫ئ����اراس‪ ،‬رەخن����ەی ئ����ەوە دەگرێ����ت‪ ،‬ك����ە خەڵك‬ ‫كەوتوونەت����ە دوای رواڵ����ەت و مەزاهی����ر‪،‬‬ ‫"خوێندنەوە و رۆش����نبیربوونیان بەالوە فشەیە‪.‬‬ ‫چل����ورە هەردیش باس ل����ەوەدەكات‪ ،‬خوێنەر‬ ‫خ����ۆی هیالك ن����اكات‪ ،‬ناگەرێت ب����ەدوای كتێبدا‪،‬‬ ‫هەروەه����ا زۆرینەی قوتابخان����ەو خوێندنگاكانی‬ ‫ئێم����ە كتێبخانەیان نییەو ئەم����ەش وا دەكات‪ ،‬كە‬ ‫خوێن����دكار نەتوانێت بەئاس����انی كتێبی دەس����ت‬ ‫بكەوێ����ت"‪ .‫نـاوخـۆ‬ ‫كتێبخانەی گەڕۆك‬ ‫رۆشنبیــــربــــوونیـــــان بـــــــەالوە فشـــــەیـــــــە‬ ‫ب����ەدران ئەحمەد حەبیب‪ ،‬س����ەرەڕای ئەوەی‬ ‫دەزگاك����ەی زیات����ر ل����ە ‪ 1300‬بەرهەمی����ان چاپ‬ ‫ك����ردووە‪ ،‬ل����ە ‪ 13‬س����اڵ و نیودا‪ ،‬ه����اوكات باس‬ ‫لەوە دەكات ئەگەر خەڵك بەش����ێوەیەكی زۆرتر‬ ‫پێش����وازییان لەبەرهەمەكانی����ان بكردایە‪ ،‬كتێبی‬ ‫زیاتریان بەچ����اپ دەگەیاند‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەهۆی پاشەكش����ەی خوێنەر لەكتێب "سست"ی‬ ‫بەكارەكانیانەوە دەردەكەوێت‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪35 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫تەنان����ەت "خوێندن"ی����ش وەك گرینگترین بنیات‬ ‫ب����ۆ مرۆڤی س����ەردەمی‪ ،‬زۆر‬ ‫گرینگ����ی نەماوە‪ ،‬قوتابی زانس����تگە ت����ەواو دەكا‬ ‫لەبوارەك����ەی خۆی هیچ نازانێ‪ ،‬ك����ە خوێندن و‬ ‫فێرب����وون گرین����گ نەب����ێ دی����ارە خوێندنەوەش‬ ‫گرینگ نەماوە"‪.

‬‬ ‫لەش����ارێكی وەك هەولێر ب����ۆ رێگەگرتن‬ ‫ل����ەو دیاردەی����ە ك����ە بۆت����ە هەڕەش����ە ب����ۆ‬ ‫س����ەر ژی����ان و تەندروس����تی هاواڵتی����ان‪،‬‬ ‫م����اوەی زیاتر لەس����اڵێكە لێژنەیەك بەناوی‬ ‫"بەدواداچوونەكان" دامەزێنراوە‪ ،‬كاری ئەو‬ ‫لێژنەی����ەش بەبەردەوام����ی هەڵمەتی گەڕان‬ ‫و پش����كنینە لەن����او ب����ازاڕ و چێش����تخانە و‬ ‫كافتریاكاندا‪.‬س����ەرۆكی‬ ‫لێژنەكەش بە "مەترسی" دەزانێت‪ ،‬بریكاری‬ ‫وەزارەت����ی ناوخ����ۆش دەڵێت هەر كەس����ێك‬ ‫چاوپۆشی لەو كەسانە بكات‪ ،‬ئەوە "خیانەت"‬ ‫دەكات‪.‬‬ ‫هێ����رش حس����ێن‪ ،‬جێگ����ری قایمقام����ی‬ ‫ناوەن����دی هەولێ����ر و س����ەرۆكی لێژێن����ەی‬ ‫بەداوداچوون و پشكنین‪ ،‬باس لەوە دەكات‪،‬‬ ‫ئ����ەوان لەس����ەرەتادا تەنی����ا خواردنگ����ە و‬ ‫ماركێت و بازاڕەكان گەڕاون‪ ،‬بەاڵم ئێس����تا‬ ‫لەبەرنامەیاندایە پەیوەندی لەگەڵ سەرجەم‬ ‫وەزارەتەكانی حكومەتی هەرێم ببەستن‪ ،‬بۆ‬ .‫نـاوخـۆ‬ ‫‪ ‬خواردنی بەسەرچوو لە بازاڕدا زۆر بووە و ئەمەش بە مەترسی دادەنرێت‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ل‬ ‫ێر‬ ‫خ‬ ‫و‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫د‬ ‫ن‬ ‫دە‬ ‫ر‬ ‫خ‬ ‫ی خراپ‬ ‫و‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫خ‬ ‫ە‬ ‫ڵ‬ ‫ك‬ ‫‪ 83‬ما‬ ‫ر‬ ‫ك‬ ‫ێ‬ ‫دەدرێت‬ ‫ت‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫ۆتێل و‬ ‫خ‬ ‫واردنگە‬ ‫س‬ ‫ز‬ ‫ا‬ ‫د‬ ‫ە‬ ‫د‬ ‫ر‬ ‫ێن‬ ‫كافتریا و‬ ‫شوان سدیق‬ ‫فرۆش����تنی خواردن����ی بەس����ەرچوو و‬ ‫رەچاونەكردن����ی الیەن����ی تەندروس����تی‬ ‫لەخواردنگە و ماركێت و شوێنەگشتییەكاندا‪،‬‬ ‫ئیدارەی پارێزگای هەولێری ناچاركردووە‪،‬‬ ‫لێژنەیەك����ی چاودێریك����ردن پێكبهێنێ����ت‪،‬‬ ‫تەنی����ا لەچوار مانگی رابردوودا ‪ 83‬ش����وێن‬ ‫لێكۆڵینەوەی����ان لەگەڵ����دا كراوە‪ .‬‬ ‫نەزی����رە عەزیز ئەویش ژنێكی تەمەن ‪28‬‬ ‫سااڵنە زۆرجار لەدەرەوەی شاری هەولێر‬ ‫دێتە ناو ب����ازاڕ‪ ،‬كااڵ و خواردەمەنی لەگەڵ‬ ‫خۆی دەباتەوە‪ ،‬نەزیرە بەدیقەت س����ەرنجی‬ ‫عارەبانەی سەوزەو میوەفرۆشەكانی دەدا‪،‬‬ ‫بێئومێدیش����ە لەنەهێش����تنی ئ����ەو دیاردەیەو‬ ‫دەشڵێت "من ماوەیەك پێش ئێستا قوتویەك‬ ‫دۆش����اوی تەماتەم لەبازاڕ ك����ڕی‪ ،‬بەاڵم كە‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫بردم����ەوە بۆ ماڵ‪ ،‬س����ەیرم ك����رد كەڕووی‬ ‫هەڵهێن����اوە‪ ،‬زۆرم پێ س����ەیر ب����وو‪ ،‬چونكە‬ ‫دوكاندارەكە گوتی بەسەر نەچووە"‪.‬‬ ‫كەم����ال ئیس����ماعیل و هاوڕێكان����ی‬ ‫لەچێش����تخانەیەك تازە هاتبوون����ە دەرەوە‪،‬‬ ‫باس����ی باش و خراپی و خواردنی خۆشیان‬ ‫دەك����رد‪ ،‬یەكێكی����ان دەیگ����وت ئێم����ە هەموو‬ ‫نیوەڕۆیەك ناچینەوە بۆ ماڵەوە‪ ،‬لەبەر ئەوە‬ ‫‪36‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫ناكرێت لەچێش����تخانە گرانەكان نان بخۆین‪،‬‬ ‫كەمال قسەكانی بەهاوڕێكەی بڕی و دەڵێت‬ ‫"گرانی و هەرزانی خواردن لەهەموو شوێن‬ ‫و شار و واڵتێك هەیە‪ ،‬بەاڵم ئەوەی گرنگە‬ ‫چێش����تخانەكان‪ ،‬یان كافتریا و ش����وێنەكانی‬ ‫دیكە مەرجی س����ەالمەتی تەندروس����تی تێدا‬ ‫بێت‪ ،‬بەاڵم بەداخەوە من وایدەبینم هەندێك‬ ‫خواردنگ����ە هەی����ە پاك و خاوێ����ن نین‪ ،‬بۆیە‬ ‫دەبێ وەزارەت����ی تەندروس����تی چاودێریان‬ ‫بكات"‪.

‬‬ ‫بەگوێ����رەی ئام����اری ئ����ەو لێژنەی����ە ل����ە‬ ‫"‪ "2012/1/1‬ت����ا "‪ "2012/4/30‬لێژنەك����ە‬ ‫س����ەردانی ‪ 133‬هۆتێ����ل‪ ،‬مۆتێ����ل‪ ،‬كافتری����ا‬ ‫و چێش����تخانە‪ ،‬س����ەمونخانە و نورینگ����ەی‬ ‫پزیش����كی هەروەه����ا بەنزینخان����ە‪ ،‬كارگە و‬ ‫ك����ۆگاو ماركێ����ت و كافتری����او خواردنەكان‬ ‫لەناو ش����اری هەولێر ك����ردووە‪ ،‬بەاڵم "‪"83‬‬ ‫شوێن سەرپێچیان كردووە‪ ،‬لەبەرامبەریشدا‬ ‫لێكۆڵینەوەی����ان لەگەڵدا كراوە‪ ،‬هەروەها ‪50‬‬ ‫شوێنی دیكە لەهەولێر‪ ،‬لەجیاتی لێكۆڵینەوە‪،‬‬ ‫دەستخۆشییان لێ كراوە‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪37 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫ل����ەالی خۆی����ەوە‪ ،‬دكت����ۆر جەمی����ل عەلی‪،‬‬ ‫بەڕێوەبەری گشتی كاروباری تەندروستی‪،‬‬ ‫هەرێ����م‬ ‫تەندروس����تی‬ ‫لەوەزارەت����ی‬ ‫رایدەگەیەنێت كە بۆ چێشتخانەكان پێویستە‬ ‫مۆڵەتی تەندروستیان هەبێت‪ ،‬هەروەها دەبێ‬ ‫هەموو كارمەندەكانی مەرجی تەندروستیان‬ ‫تێدا بێ����ت‪ ،‬پاكوخاوێن بن‪ ،‬ئەو ش����وێنانەش‬ ‫كە پەیوەندی بە تەندروس����تیەوە هەیە وەك‬ ‫هۆتێل‪ ،‬چێش����تخانە‪ ،‬نانەواخانە و‪ .‬هەر‬ ‫كەسێك "مەرجەكانی پاك و خاوێنی رەچاو‬ ‫نەكردبێ����ت‪ ،‬یا ئ����اگادار دەكرێت����ەوە‪ ،‬یاخود‬ ‫سزا دەدرێت"‪.‫نـاوخـۆ‬ ‫ئ����ەوەی چاودێرییەكی وردی����ان هەبێت‪ ،‬بۆ‬ ‫ئەوەی "هەم����وو خۆراك و خواردەمەنییەك‬ ‫ب����ە كوالێتێك����ی ب����اش بدرێت����ە هاواڵتی����ان‪،‬‬ ‫ن����ەك هاواڵتی بە پارەی خۆی س����وود لەو‬ ‫خزمەتگوزارییە وەرنەگرێ و ببێتە كێش����ەو‬ ‫و زەرەروزیان بۆ تەندروستیان"‪.‬‬ ‫بەڕێوەب����ەری گش����تی كاروب����اری‬ ‫تەندروستی‪ ،‬لەوەزارەتی تەندروستی هەرێم‬ ‫هەرچەن����دە ئاماری تەواویان لەبەردەس����تدا‬ ‫نییە‪ ،‬بەاڵم ئاشكرای دەكات‪ ،‬كە "بەگوێرەی‬ ‫زانی����اری و بەدواداچوون����ی تیمەكانی ئێمە‬ ‫ل����ە كوردس����تان‪ ،‬س����ەرپێچیكاران ب����ەرەو‬ ‫ك����ەم بوون����ەوە دەڕوات‪ ،‬ئەمەش بەش����ێكی‬ ‫ب����ۆ وش����یاری هاواڵتی����ان دەگەڕێت����ەوە‪،‬‬ ‫ئێس����تاش وای لێهاتووە كە هەر فرۆشگا و‬ ‫خواردنگەیەگ پاكوخاوێنی خۆی رانەگڕێت‪،‬‬ ‫كەس رووی تێناكات"‪.‬‬ ‫سەرۆكی ئەو لێژنەیە ئەوەشی خستەڕوو‬ ‫كە دەیانەوێت كاری لێژنەكە فراوانتر بكەن‪،‬‬ ‫بۆ ئەوەی پش����كنین بۆ بەنزینی ئۆتۆمبێل و‬ ‫س����ەرجەم دكت����ۆرەكان و هەروەها كارگەو‬ ‫ش����وێنە گش����تیەكانی دیكەیش بكرێت‪ ،‬هەتا‬ ‫دەگات����ە ئ����ەو جێگایان����ەی ك����ە خ����واردن و‬ ‫خواردنەوەی تێدا دەفرۆشرێت‪.‬هتد‪ .‬‬ ‫فای����ەق تۆفی����ق بری����كاری وەزارەت����ی‬ ‫ناوخ����ۆ وەك جێگ����ری قایمقام����ی ناوەن����دی‬ ‫هەولێ����ر فرۆش����تنی خۆراك����ی بەس����ەرچوو‬ ‫بەمەترس����ییەكی گ����ەورە ن����اوزەد دەكات‬ ‫و دەڵێ����ت ب����ۆ ئ����ەو مەبەس����تە وەزارەت����ی‬ ‫تەندروستی لێژنەی پێكهێناوە‪ ،‬هەر كەسێك‬ ‫سەرپێچی بكات‪ ،‬دەستگیر دەكرێت‪ ،‬چونكە‬ ‫"بەراس����تی گەورەترین خیانەتە لەو میللەتە‬ ‫دەكرێ����ت‪ ،‬ك����ە خواردن����ی بەس����ەرچوویان‬ ‫دەردخوارد دەدرێت"‪ ،‬بری����كاری وەزارەتی‬ ‫ناوخ����ۆ ئەوەش����ی گ����وت "ه����ەر كەس����ێك‬ ‫چاوپۆش����ی لەو كەس����انە بكات‪ ،‬مانای وایە‬ ‫گەورەترین خیانەتی لەمیللەت كردووە"‪.‬‬ ‫ئام����ار و لێكدان����ەوەكان دەریدەخ����ات‪ ،‬لە‬ ‫‪ %62‬هۆتێ����ل‪ ،‬مۆتێل‪ ،‬كافتریا و چێش����تخانە‪،‬‬ ‫سەمونخانە و نورینگەی پزیشكی هەروەها‬ ‫بەنزینخان����ە‪ ،‬كارگ����ە و ك����ۆگاو ماركێ����ت‬ ‫و كافتری����او خواردن����ەكان لەن����او ش����اری‬ ‫هەولێر مەرجی تەندروس����تیان تێدا نەبووە‪،‬‬ ‫سەرپێچیان كردووە‪.‬‬ ‫لەبەرامبەر ئەو ئامار و داتایانەدا‪ ،‬هێرش‬ ‫حس����ێن جێگری قایمقام����ی ناوەندی هەولێر‬ ‫و س����ەرۆكی لێژێن����ەی بەداوداچ����وون و‬ ‫پش����كنین بەمەترس����یەكی گەورەی دەزانێت‬ ‫بۆسەر ئاسایشی ژیانی هاواڵتیان و دەڵێت‬ ‫"بێگومان ئەوە مەترس����یەكی گەورەیە‪ ،‬ئێمە‬ ‫چاودێ����ری وردم����ان ك����ردووە‪ ،‬بەداخ����ەوە‬ ‫خەڵكێك ئەو هەق����ە بەخۆی دەدات‪ ،‬كە كااڵ‬ ‫و خواردەمەن����ی خ����راپ دەدات����ە هاواڵتیان‪،‬‬ ‫ی����ان خزمەتگ����وزاری خ����راپ پێش����كەش‬ ‫دەكەن‪ ،‬زۆرجاریش كەمتەرخەمی هەبووە‪،‬‬ ‫بۆنموون����ە بەش����ێك لەس����ەرمایەدارەكان‬ ‫لەیەك كاتدا چەند پرۆژەكیان هەبووە‪ ،‬وەك‬ ‫چێشتخانە و كافتریا و بەنزینخانە بۆ ئەمەش‬ ‫خەڵك����ی دیكەی داناوە‪ ،‬بۆی����ە لەم نێوەندەدا‬ ‫كەس����ەكەش كەمتەرخەمی ك����ردووە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئێم����ە خەڵكی ش����ارەكەمان دڵنیا دەكەینەوە‪،‬‬ ‫بەش����ەو بەرۆژ رووب����ەڕووی ئەو دیاردەیە‬ ‫دەبینەوە"‪.

‬‬ ‫ی‬ ‫ی دیوان��� ‌‬ ‫هەفت���ەی راب���ردوو لیژنەیەك��� ‌‬ ‫ی‬ ‫وەقف���ی‌ ش���یعی‌ لەبەغ���داوە هاتن���ە ش���ار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مالیك��� ‌‬ ‫كەرك���وك و بەنوس���راوی‌ ن���ور ‌‬ ‫ی ئەنجومەنی‌ وەزیرانی عێراقی چونە‬ ‫سەرۆك ‌‬ ‫ی كەركوك‬ ‫ی تۆماری‌ موڵكدارێت ‌‬ ‫بەرێوبەرایەت��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ 5000‬دۆنم زەویان لەس���ەر دیوان ‌‬ ‫و نزیكە ‌‬ ‫وەقفی‌ ش���یعی‌ تاپۆكرد‪ ،‬كە پێكهاتبوو لەمەزار‬ ‫‪38‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫و گۆڕس���تان و ش���وێنە ئاینی���ەكان‪ ،‬بەپێ���ی‬ ‫زانیاریەكان���ی (س���ڤیل) ئ���ەو ش���اندەی وەقفی‬ ‫ش���یعی بەهێزێك���ی زۆرەوە چونەت���ە بین���ای‬ ‫تۆم���اری موڵكداری كەركوك‪ ،‬دوای چونە ناو‬ ‫بیناكە سەرجەم دەرگای بیناكەیان داخستوەو‬ ‫ڕێگەی���ان لەچون���ە دەرەوەو هاتن���ە ژورەوەی‬ ‫هەركەس���ێك گرتوەو بەزەبری هێز موڵكداری‬ ‫پێن���ج هەزار دۆنم زەویان لەوەقفی س���ونیەوە‬ ‫گۆڕی���وە ب���ۆ وەقف���ی ش���یعی‪ ،‬ئ���ەم كارەی‬ ‫وەقف���ی ش���یعی عێراق���ی كاردان���ەوەی توندی‬ ‫مامۆس���تایانی ئاینی س���ونە مەزهەبی ش���اری‬ ‫كەركوكی بەدوای خۆیدا هێنا‪ ،‬بەاڵم وەزارەتی‬ ‫ئەوقاف و كاروباری ئاینی حكومەتی هەرێمی‬ ‫كوردس���تان‪ ،‬بێدەنگی لەم كارە هەڵبژارد‪ ،‬ئەم‬ ‫هەڵوێس���تەی وەزارەتەك���ەی حكومەتی هەرێم‬ ‫ڕەخنەی لێگیرا‪.‫نـاوخـۆ‬ ‫بۆ دەربڕینی هەڵوێست لەسەر تاپۆكردنی زەویەكانی كەركوك لەسەر وەقفی شیعی‬ ‫وەزارەتی ئەوقاف چاوەڕێی ئۆكەی‬ ‫سەرەوە دەكات‬ ‫سەنگەر عەبدولڕەحمان‬ ‫دوای ئەوەی هەفتەی رابردوو‪ ،‬موڵكداریەتی‬ ‫نزیك���ەی پێن���ج ه���ەزار دۆن���م زەوی لەدیوانی‬ ‫وەقفی س���ونیەوە خرایە س���ەر دیوانی وەقفی‬ ‫ش���یعی‪ ،‬بێدەنگ���ی و نەبوون���ی هەڵوێس���تێكی‬ ‫روون ل���ەو بارەی���ەوە لەالی���ەن وەزارەت���ی‬ ‫ئەوقاف���ی حكومەت���ی هەرێمی كوردس���تانەوە‪،‬‬ ‫ئ���ەو وەزارەتەی رووبەڕووی رەخنە و گلەیی‬ ‫كردۆت���ەوە‪ ،‬بەڕێوەبەری پێش���وی ڕاگەیاندنی‬ ‫وەزارەتی ئەوقاف دەڵێت "چاوەڕێی هەڵوێستی‬ ‫سەروو دەكەین"‪.‬‬ ‫مەریوان نەقش���بەندی بەرپرس���ی پێش���وی‬ ‫ڕاگەیاندن���ی وەزارەتی ئەوق���اف و كاروباری‬ ‫ئاین���ی دەڵێ���ت دوای یەكگرتن���ەوەی حكومەت‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫لەكابین���ەی پێنجەمدا‪ ،‬زیاتر لەالیەنی مەعنەوی‬ ‫و ڕاگەیاندنەوە كاری كردووە‪ ،‬ئەگەرچی وەك‬ ‫ئەو دەڵێت بودجەیەكی كەمیشیان لەبەردەستدا‬ ‫بووە‪ ،‬ب���ەاڵم بەبڕوای نەقش���بەندی لەكابینەی‬ ‫شەش���ەمدا وەزارەت���ی ئەو قاف ئ���ەو الیەنەی‬ ‫پش���تگوێ خست‪ ،‬گوتی "پێویس���ت بوو لەزۆر‬ ‫بۆن���ەدا وەزارەتی ئەوقاف هەڵوێس���تی هەبێت‬ ‫و بێت���ە دەنگ‪ ،‬ب���ەاڵم لەو ش���تانەی كە دەبوو‬ ‫قس���ەی هەبێت هیچی نەدەگوت و لەو شتانەی‬ ‫كە ئیش���ی ئەو نیە و ناكرێت قس���ەی لەس���ەر‬ ‫بكات‪ ،‬كەچی بەیاننامە دەردەكات"‪.‬‬ ‫مەری���وان گواس���تنەوەی موڵك���داری پێن���ج‬ ‫ه���ەزار دۆن���م زەوی لەوەقف���ی س���ونیەوە بۆ‬ ‫وەقفی ش���یعی لەش���اری كەركوك‪ ،‬ب���ە نمونە‬ ‫دەهێنێت���ەوەو دەڵێت "لەم كات���ەدا كە گەرمەی‬ ‫كێش���ەكانی نێوان هەرێم بەغدایەو پێنج هەزار‬ ‫دۆنم زەوی لەوەقفی سونە وەردەگیرێتەوە و‬ ‫دەخرێتە س���ەر وەقفی ش���یعی‪ ،‬هیچ قسەیەك‬ ‫ناكات و دێت نوس���راوێك لەنوسینگەی وەزیر‬ .

‬‬ ‫لەلێدوانێك���ی رۆژنامەوانی���دا‪ ،‬س���ەرۆكی‬ ‫دیوان���ی وەقف���ی ش���یعی لەش���اری كەرك���وك‬ ‫رایگەیان���دووە‪ ،‬ئ���ەو موڵكان���ە ه���ی خۆیان���ەو‬ ‫ئێس���تاش وەریاندەگرن���ەوە‪ .‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪39 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫ی ‪ 2003‬وەزارەت����ی‌ ئەوقافی‬ ‫ی س����اڵ ‌‬ ‫ل����ەدوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وەقف ‌‬ ‫حكومەت����ی ناوەندی گ����ۆڕا بۆ دیوان���� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وەقف ‌‬ ‫ی وەقفی‌ سوننی‌ و دیوان ‌‬ ‫ی و دیوان ‌‬ ‫شیع ‌‬ ‫ی‬ ‫مەسیحی‌ و دینەكانی‌ دیكە‪ ،‬ئەو مومتەلەكاتانە ‌‬ ‫وەزارەتی‌ ئەوقاف هەیبووە ئێستا ئەگۆڕدرێت‬ ‫و دەكرێت بەناوی‌ ئ����ەو وەقفانەوە‪ ،‬هەریەكەو‬ ‫لەوەقفی س����ونی و وەقفی شیعی سەرپەرشتی‬ ‫كاروبارەكان����ی مەزهەبەكان����ی خۆی����ان دەكەن‬ ‫لەعێراق����دا‪ ،‬هەر ی����ەك لەو وەقفان����ەش لەڕوی‬ ‫توانای درایی و دەسەاڵتەوە لەئاستی وەزارەتی‬ ‫ئەوقافی پێشوتردان‪.‬‬ ‫بەرپرس���ی پێش���وی ڕاگەیاندنی وەزارەتی‬ ‫ئەوق���اف نەبوونی هەڵوێس���تی روون لەس���ەر‬ ‫ئەو بابەتانە لەوەزارەتی ئەوقاف‪ ،‬بۆ نەبوونی‬ ‫ڕاوێ���ژكار و گوێنەدانی وەزی���ری ئەوقاف بۆ‬ ‫وەه���ا بابەتگەلێگی "گرنگ" دەگێڕێتەوەو گوتی‬ ‫"وەزارەت���ی ئەوقاف ئێس���تا زۆر بێ خاوەنەو‬ ‫لەهیچ بۆنەیەكدا كە پێویس���تە قسەی هەبێت و‬ ‫هەڵوێستی هەبێت هیچ ناكات"‪.‬‬ ‫مامۆس���تا ئ���ازاد كەركوكی س���ەرۆكی لقی‬ ‫كەركوكی یەكێتی زانایانی ئاینی كوردس���تان‪،‬‬ ‫كارەكەی وەقفی ش���یعی بەنایاس���ایی دەزانێت‬ ‫و بەتەعدا بۆ سەر خەڵكی كەركوكی دادەنێت‪،‬‬ ‫چونكە وەك ئەو دەڵێت كەمتر لەسەدا حەوتی‬ ‫دانیش���توانی كەركوك لەسەر مەزهەبی شیعە‬ ‫بن‪ ،‬مامۆس���تا ئازاد ك���ە یەكێك بوو لەو دەیان‬ ‫مامۆستا س���ونە مەزهەبەی هەفتەی ڕابردوو‪،‬‬ ‫لەڕێپێوانێك���دا ناڕەزایەتی خۆی���ان لەو كارەی‬ ‫وەقفی شیعی دەربڕی گوتی "دەبوو وەزارەتی‬ ‫ئەوق���اف و دامودەزگاكان���ی دیك���ەی هەرێ���م‬ ‫پاڵپش���تیان هەڵوێس���تیان هەبوایە‪ ،‬چونكە ئێمە‬ ‫پێویس���تمان ب���ەو هەڵویس���تانە هەی���ە‪ ،‬چونكە‬ ‫ئەگەر بمانەوێت لەكەركوك بمێنین و بەرگری‬ ‫بكەین پێویستمان بە پش���تگیری و هەڵوێستی‬ ‫دامودەزگاكانی هەرێم دەبێت"‪.‬‬ ‫بەب���ڕوای مەری���وان نەقش���بەندی دەب���وو‬ ‫وەزارەت���ی ئەوق���اف ل���ەم كات���ەدا ك���ە ئ���ەو "‬ ‫رووداوە گ���ەورە" ڕویداوە لە كەركوك‪ ،‬بەالی‬ ‫كەمەوە و پێش هەموو شتێك كۆبوونەوەیەكی‬ ‫لەگەڵ ئەو مامۆس���تا ئایینیان���ەی كەركوك كە‬ ‫هاتن���ە سەرش���ەقام و ناڕەزایەتی���ان دەربڕی‬ ‫س���ازبكردایە‪ ،‬جگە لەوەش یاداشتێكی فەرمی‬ ‫بداتە دیوانی وەقفی شیعی و ناڕازیبوونی خۆی‬ ‫لەو كارە دەرببڕیبایە‪ ،‬بۆ ڕای گشتی ناوخۆی‬ ‫هەرێمی كوردس���تانیش دەب���وو بەیاننامەیەك‬ ‫دەربكردایەو هەڵوێستی ڕونی خۆی بخستایەتە‬ ‫ڕوو‪ ،‬پێش���بینی دەكەم وەزارەتی ئەوقاف هەر‬ ‫ئاگای لەو بابەتە نییە"‪.‬‬ ‫حاج���ی س���ەلیم بەڕێوەب���ەری ڕاگەیاندن���ی‬ ‫وەزارەت���ی ئەوق���اف و كاروب���اری ئاین���ی‬ ‫حكومەتی هەرێ���م‪ ،‬دوای ئەوەی لەگەڵ كاملی‬ ‫حاج���ی عەلی وەزی���ری ئەوقاف لەس���ەر ئەو‬ ‫پرس���ە قسەی كرد‪ ،‬بۆ (س���ڤیل گوتی "جەنابی‬ ‫وەزیر گوتی لەگەڵ س���ەروی خۆمان قسەمان‬ ‫ك���ردووە‪ ،‬ه���ەركات ئەوان وەاڵمی���ان داینەوە‪،‬‬ ‫هەڵوێستی خۆمان لەس���ەر ئەو پرسە بۆ ڕای‬ ‫گشتی دەخەینە ڕوو"‪.‫نـاوخـۆ‬ ‫و ب���ە واژوی خ���ودی وەزی���ر دەردەكات‪ ،‬ك���ە‬ ‫نابێت هیچ فەرمانبەرێك دوعاو نوشتە بكات"‪.‬‬ ‫ل���ە كابین���ەی پێنجەمی حكومەت���ی هەرێمی‬ ‫كوردستان شاندێكی وەقفی شیعی كە پێكهاتبوو‬ ‫لەس���ەرۆكی وەق���ف و چەندی���ن ئەندامی ئەو‬ ‫وەقفە‪ ،‬س���ەردانی هەرێمی كوردستانیان كردو‬ ‫داوای بەناوكرن���ی هەم���وو ئەو حوس���ەینیەو‬ ‫مەزاری شیعیانەیان كرد‪ ،‬كە لەخاكی هەرێمی‬ ‫كوردس���تاندان‪ ،‬بەاڵم وەك نەقشبەندی دەڵێت‬ ‫ئ���ەوكات وەزارەت���ی ئەوق���اف ئ���ەو داوای���ەی‬ ‫وەقف���ی ش���یعیان ڕەتكردۆت���ەوە‪ ،‬گوتی "جگە‬ ‫لەوانی���ش هەتا وەقفی س���ونیش ویس���تویەتی‬ ‫كاریگەری خۆی لەكوردس���تان پ���ەرە پێبدات‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم ڕێگامان ن���ەداوە‪ ،‬چونكە پێم���ان وابوو‬ ‫لەكوردس���تان جیاوازی دینی و مەزهەبی نیەو‬ ‫شتێك نیە بەناوی سونە و شیعەو هەموی ڕێز‬ ‫لێگیراوە‪ ،‬بە مەسیحی و موسڵمان و ئێزیدی و‬ ‫كاكەیی و سابیئەكانەوە"‪.‬‬ ‫بەش���یری رەتیش���ی كردۆتەوە بەپاڵپش���تی‬ ‫نوری مالیكی س���ەرۆك وەزیران ئەو كارەیان‬ ‫كردبێت و گوتویەتی "ئەو موڵكانە هی خۆمانە‬ ‫و لەساڵی ‪ 2003‬ەوەكاریان بۆدەكەین"‪.‬حەبیب س���ەمین‬ ‫بەش���یری بەس���ۆمەریە نی���وزی رایگەیان���د‪،‬‬ ‫ئ���ەو تۆمەت���ەی ئاڕاس���تەی ئ���ەوان ك���راوە‬ ‫لەدەستبەس���ەرداگردتنی زەوی و موڵك���ی‬ ‫دیوانی س���وونی‪ ،‬هیچ بنەمایەك���ی نییە‪ ،‬بەڵكو‬ ‫ئەو كارەیان بەئ���اگاداری تۆماری خانووبەرە‬ ‫ئەنجام���داوەو ئ���ەوەش قۆناغ���ی س���ەرەتایی‬ ‫گێڕانەوەی موڵكەكانیانە‪.

‬خەریكە بێیتە ناو چاومان برا‪ .‬‬ ‫ئ���ەو هەر بۆڵ���ەی دەهات "ئەوە مەال كەباریش���ی ك���رد‪ .‬‬ ‫مسۆگەر دەمزانی هەر قسەیەكم بكردبایە بێ سێ و دوو رادەوەستاو دایدەبەزاندم‬ ‫بۆیە خۆم كەڕ و الڵ كرد و خوا خوام بوو بمگەیەنێتە جێ‪.‬‬ ‫هەموو پێنج هەزار دیناری حیزی بێقیمەتە‪ ...‬دە بە ملی شكاوت كەمێ ئەوالتر‬ ‫بگرە"‪.‬سەگبابینە"‪..‬هەر لەبەر خۆیەوە‬ ‫ن���ەڕەی دەه���ات و دەیگوت "هەی ب���ە نەفرەت بێ ئەم وەزعە‪ ..‬‬ ‫ل���ە ترافیكالیتێك���دا س���ەیارەیەك هات لەالی منەوە لە تەنیش���تمان راوەس���تاو هەر‬ ‫مەودای پەنجەیەكی مابوو خۆی لەتەكس���یەكەماندا بخشێنێ‪ .‬‬ ‫ب���وو ب���ە جوێندان و هەڵالیەك هەر مەپرس���ە‪ .‬‬ ‫كەچی بەخۆی هەر هێندەی مابوو‪ ،‬لەتاو لە دەس���تچوونی خوتبەكەی‪ ،‬جووتێ باڵ‬ ‫بە سەیارەكەیەوە دەربێنێ و بفڕێ‪.‬دابەزە! گوتم "زۆری ماوە كاكە دەبێ بمبەیتە ناو‬ ‫فەرعەكەوە‪ ..‬‬ ‫كاتێك س���ەوز داگیرس���او بەڕێ كەوتین بوو بە غژە غژی تایەو هۆڕن لێدانێك و‬ ‫تێبكووتەو بڕۆیەك هەر مەپرس���ە و ئەمەیش هەر بە یەكجاری دەماری شۆفێرەكەی‬ ‫جووت كرد "دەڵێی رەوە گورگن و پەالماری مێگەڵە مەڕ دەدەن‪ ..‬خەریكە خوتبەكەیش���م بۆ‬ ‫كرێیەكی حیز دەفەوتێ"‪.‬یاخ���وا نغرۆ بێ‪ .‬‬ ‫" دەڵێی سەری مەغۆلی هێناوە‪ .‬لەدنیا‬ ‫ترافیكالی���ت نەم���اوە كەچ���ی الی ئێمە دەڵێی لەبات���ی دار و درەختی���ش ترافیكالیتیان‬ ‫چان���دووە‪ .‬دیس���ان بەزمی من و دەس���ت هەڵتەكاندنم‬ ‫لەتەكس���ییەكان دەس���تی پێكردەوەو دەس���تم بۆ هەر تەكس���ییەك هەڵدەبڕی‪ ،‬هەر كە‬ ‫س���ەیرێكی خێ���رای چڕ و چاومی دەكرد وەك ئەوەی مێش���ێك لەخ���ۆی بكاتەوە‪ ،‬بە‬ ‫راتەكاندنی دەستێكی‪ ،‬تێیدەگەیاندم شوكوالتی وەك من هەڵناگرێ! دوای ماندووبون‬ ‫و بێزاربوونێكی زۆر‪ ،‬كامڵە پیاوێك _ خێری بنووس���ێ_ لەبەر پێم راوەس���تاو كاتێ‬ ‫گوت���م بۆ كوێ دەچم‪ ،‬س���ەیرێكی هێن���دەی چاوتروكاندنێكی س���ەعاتەكەی دەس���تی‬ ‫راس���تەی كردو نازانم چۆن بەو خێراییە زانی س���ەعات چەندە‪ ،‬دەموچاوێكی تێكناو‬ ‫بەدوودڵیی���ەوە فەرمووی لێم كرد س���واربم‪ ..‬شۆفێرەكەمان بەسەری‬ ‫دانەڕاندی‪ :‬دەی دەی‪ ..‬‬ ‫كەوتبووە مش���ە مش���ێك و پەلەپروزێیەك هەر دوو پێی لەسەر بەنزین و ستاپ و‬ ‫كالچەكەدا تێكئااڵبوو‪.‬‬ ‫هەر س���ەیارەیەكیش بەالی راس���تیدا یان ب���ەالی چەپیدا لێی تێپەڕبوایە لێش���اوێك‬ ‫جوێنی بۆ بەڕێ دەكرد‪.‬ئاخر سەگبابی قەحپەبابی خوێڕی هیچ و پووچی‬ ‫قۆندەرە ئەم پەلە پەلەت لەچییە! خۆ مس���ابەقەی فۆرمۆال یەكمان دانەناوە‪ .‬نەڕاندی بەسەرمدا و گوتی‪:‬‬ ‫نەف���رەت لەخۆت و پارەكەت دە‪ .‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ .‬لەبەختی رەش���ی من دەگەیش���تینە هەر‬ ‫ترافیكالیتێك س���وورەكە هەڵدەگیرساو شۆفێرەكە پەست دەبوو‪ .‬دەڵێی دەفتەرێ���ك دۆالری ئەمریكیم دەدەیتێ برالە‪.‬خێرا خێرایش س���ەیرێكی س���ەعاتەكەی دەس���تی‬ ‫راستەی دەكرد و سەرێكی بادەدا "شەڵال ملم بشكایەو نەفەرم سوار نەكردایە"‪...‬دە تۆزێ‬ ‫لەسەرەخۆ!!‪.‬بۆیە پارەت دەدەمێ لەماڵ نزیكم كەیتەوە"‪ ...‬دەی زووكە كاكە با هیچ نەبێ بە نیوەی‬ ‫خوتبەكە رابگەم!! خۆ قیامەتەكەیشم نافەوتێنم بۆ پێنج هەزاری گەواد‪.‫نـاوخـۆ‬ ‫لینگە و قووچ‬ ‫كیدۆخ‬ ‫مقداد شاسواری‬ ‫‪40‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫دوێنێ نا‪ ،‬هەینییەكەی پێشترێ‪ ،‬وا رێك كەوت دەمەو نیوەڕۆ كەوتمە سەر شەقامێك‬ ‫و پەلەی ئەوەم بوو زووتر بگەمەوە ماڵ‪ .‬تف هاوێش���تنیان وەكو تاوی باران‬ ‫دەستی پێكرد و ئێوەش من بێننە بەر چاوتان لەناوەڕاستی هەردووكیاندا دەبێ چیم‬ ‫بەس���ەر هاتبێ و كەوتبێتمە ناو چ رۆژێكی رەش���ەوە! ئاخیرەكەی لەس���ەر ش���ەقامی‬ ‫گش���تی راوەس���تاو گوتی‪ :‬فەرموو‪ .‬ئاخر‬ ‫ئەمە كەی شارە! هەر بستێك دەڕۆیت ترافیكالیتێك لەبەر دەمتا قیت دەبێتەوە‪ .‬ه���ەی وێران بێ یاخوا"‪ .

‫سەرپەرشتیار‪ :‬محەمەد گۆران‬ ‫"دایكم بە لێدان منی ناردە قوتابخانە"‬ ‫سڤیل وردەكاری ئەنجامدانی‬ ‫"دەستدرێژییە سێكسیەكەی" ناوچەی‬ ‫خانەقین باڵودەكاتەوە‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪41 2012/5/5‬‬ .

‬‬ ‫ئەو هەر لەسەرەتای دیدارەكەوە تاكۆتایی‬ ‫زۆر بەشەوق و زەوق��ەوە باسی ژیانی الدێی‬ ‫دەكرد‪ ،‬ئاواتی ئەوەی دەخواست رۆژێك بێت و‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫بەیەكجاری بگەڕێتەوە بۆ گوندەكەی‪ ،‬بەوتەی‬ ‫بابەكر گوندی دڕەی��ی ناوبانگێكی گەورەی‬ ‫هەیە‪ ،‬چونكە النكەی زۆر لەشۆڕشەكان بووەو‬ ‫كاتێك مام ج��ەالل لەریزەكانی پارتیدا بووە‪،‬‬ ‫لەوێ بووەو تەنانەت بارەگای رادیۆكەشیان‬ ‫لەناو ئەشكەوتێكدا ل��ەوێ دان��اب��وو‪ ،‬گوتیشی‬ ‫"ب���ەاڵم ب��ەه��ۆی ئ��ەو ب��ێ سستەمیەی ئێستا‬ ‫هەیە‪ ،‬حكومەت الدێی ئاوەدان نەكردوەتەوە و‬ ‫خزمەتی نەكردووە"‪.‬‬ ‫دایكم بە لێدان‬ ‫منی ناردە‬ ‫قوتابخانە‬ ‫سلێمانی‬ ‫مەال بەختیار لە زیندان خۆڕاگر نەبوو‬ ‫نامەیەكی نوسیبوو پەشیمانبوونەوەی پێوەدیاربوو‬ ‫لەسەر مەكتەب لێدانی مزرم خوارد‬ ‫ب��اب��ەك��ر دڕەی���ی ل��ەس��ەرەت��ای دیدارەكەیدا‬ ‫ئ�����ام�����اژەی ب����ۆ ئ�����ەوەك�����رد‪ ،‬ل����ەس����ەرەت����اوە‬ ‫ل��ەگ��ون��دەك��ەی ئ��ەوان��دا قوتابخانە لەخانووی‬ ‫ئاغای گوندەكەیاندا بووە‪ ،‬خوێندنی سەرەتای‬ ‫لەگونددا تەواوكردووەو لەقۆناغی ناوەندیەوە‬ ‫رویكردووەتە سلێمانی و تا قۆناغی شەشی‬ ‫ئامادەیی تەواوكردووە‪ ،‬ئەو گوتی "من منداڵێكی‬ ‫زۆر شەرمن و بەئەدەب بووم و لەمنداڵیەوە‬ ‫ئیشمكردووەو باوكم چایخانەی هەبوو رۆژانە‬ ‫لەوێ كارم دەكرد"‪.‬ئێستاش بەرێوەبەری‬ ‫كۆمپانیای وشەیەو هەڵسوڕاوێكی دی��اری بزوتنەوەی‬ ‫گۆڕانە‪.‬‬ ‫كۆمەڵەیەكی قەلەق بووم‬ ‫دڕەیی ئـــــــەوەش بــــــــاس دەكات لەساڵی‬ ‫(‪)1978‬ەوە بەهۆی گوێزرانەوەی گوندەكەیانەوە‬ ‫روی��ان��ك��ردوەت��ە ئ��ۆردوگ��ای (ك��ارێ��زە)و پاش‬ ‫ت���ەواوك���ردن���ی خ��وێ��ن��دن��ی��ش روی���ك���ردوەت���ەوە‬ ‫ئۆردوگاكە‪ ،‬گوتیشی "لەساڵی ‪ 1982‬بەسەردان‬ ‫چوبوومەوە ئۆردوگا بۆالی هاوڕێیەكی نزیكی‬ ‫خ��ۆم ب��ەن��اوی (مامۆستا ب���ەرزان عوسمان)‬ ‫لەوكاتەدا قوەخاسەی حكومەت هاتنە سەرمان‬ ‫و ئەو هاوڕێیەم شەهید بوو‪ ،‬منیش دەربازبووم‪،‬‬ ‫لەو رۆژەوە من الی حكومەت داواكرابووم و‬ ‫قاچاخ بووم"‪.‬‬ ‫ب��اب��ەك��ر ئ���ام���اژە ب���ۆ ئ���ەوەش���دەك���ات ئەو‬ ‫‪42‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫لەقۆناغەكانی خوێندنیدا نە زۆر زیرەك و نە زۆر‬ ‫تەمبەڵ بووە‪ ،‬بەاڵم كۆششی زۆر كەم كردووە‪،‬‬ ‫گوتیشی "من ئێستاش رقم لەدەرسی بیركاری‬ ‫و ح��س��اب��ات��ە‪ ،‬چونكە س���ەرم لێی دەرناچێت‬ ‫(بەپێكەنینێكەوە) ئێستاش ‪ 20‬هەزارم بدەیتێ‪،‬‬ ‫نازانم بەباشی بیبژێرم‪ ،‬لێم تێكدەچێت"‪.‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫بابەكر دڕەیی‪ ،‬بەڕێوەبەری كۆمپانیای وشە‪:‬‬ ‫ئەبوبەكر حسێن مستەفا ناسراو بە (بابەكر دڕەیی) ساڵی‬ ‫‪ 1964‬لەناحیەی م��اوەت لەدایك ب��ووە‪ ،‬قۆناغی خوێندنی‬ ‫سەرەتایی لەگوند و ئامادەیشی لەسلێمانی تەواوكردووەو‬ ‫دوات���ر چ��ووەت��ە ك��ۆل��ێ��ژی ی��اس��ا‪ .‬‬ .‬‬ ‫خەون بەدنیای منداڵیەوە دەبینم‬ ‫ئ��ەو لەسەر گێڕانەوەی ب��ی��رەوەری ژیانی‬ ‫منداڵیی خ��ۆی ب���ەردەوام���ەو ئ��ەوەش��ی گوت‬ ‫"لەماڵی ئێمەدا برا گەورەكەم (وەستا عومەر)‬ ‫كتێبی شانامەی فیردەوسی بۆ دەخوێندینەوە‪،‬‬ ‫كابرایەكی حیكایەتخوانیش ه��ەب��وو هەموو‬ ‫ش���ەوێ���ك ك��ت��ێ��ب��ی دەخ���وێ���ن���دەوە‪ ،‬شانامەی‬ ‫فیردەوسی هەمووی خۆش بوو‪ ،‬بەتایبەتی ئەو‬ ‫بەشەی كە باسی شەڕی رۆستەم و سوهرابی‬ ‫دەكرد‪ ،‬خەڵك هەمووی دەستی دەكرد بەگریان‪،‬‬ ‫باپیریشم زۆر دژی ئ��ەوەب��وو كە ئ��ەو كتێبە‬ ‫بخوێنرێتەوە"‪.‬‬ ‫ئەو وەك خۆی دەیگێڕێتەوە لەسەرەتاوە‬ ‫حەزی لەچوونە قوتابخانە نەبووە‪ ،‬گوتی "بیرمە‬ ‫نەدەچومە مەكتەب و لێدانێكی زۆرم خوارد‬ ‫بەدەستی برا گەورەكەم و دایكم‪ ،‬لەپۆلی یەك‬ ‫ب��ووم لەرۆژێكی زستانی زۆر س��اردا بەپێی‬ ‫پەتی منیان نارد بۆ مەكتەب بەناو ئەو بەفرەدا‬ ‫دەچووم و دواتریش لێدانێكی مزرم خوارد‪ ،‬كە‬ ‫ئێستا هەست دەكەم ئەو لێدانە زۆرباش بوو‪،‬‬ ‫بووە هۆی ئەوەی من بەردەوام بم لەخوێندن"‪.

‬‬ ‫ئ���ەوەش ئ��اش��ك��را دەك���ات ئ��ەو نەیدەزانی‬ ‫ملمالنێ هەیە لەناو كادیرەكانی كۆمەڵەدا‪ ،‬گوتی‬ ‫"نامەیەكم نوسی بۆ مەسئولەكەی خ��ۆم كە‬ ‫جەبار یاوەر بوو‪ ،‬رەخنەی توندم لێ گرتبوو‪،‬‬ ‫ئەویش وەاڵمی دامەوەو نامەكەیشیم تائێستا‬ ‫الیە‪ ،‬لەدوای ئەو نامەیەو بوونی چەند شتێكی‬ ‫دیكە وازیشم لەكۆمەڵە هێنا"‪.‬‬ ‫گرتنەكەی مەال بەختیار غەدربوو‬ ‫بابەكر دڕەیی دوای ئەوەی لەساڵی ‪1985‬دا‬ ‫كە ئااڵی شۆرش دروست بوو‪ ،‬مەال بەختیارو‬ ‫چەند كەسێكی دیكە دەستگیر دەكران‪ ،‬بەالی‬ ‫ئ��ەوەوە كارێكی خ��راپ ب��ووە‪ ،‬گوتی "ئەوان‬ ‫گیران من زۆرم پێ ناخۆش بوو‪ ،‬بۆیە بڕیارمدا‬ ‫ببمە ئااڵی شۆرش و هەستم دەكرد كە غەدر‬ ‫لەمەال بەختیار و ئەوان كراوە‪ ،‬چونكە رێگای‬ ‫دیكە هەبوو بۆ چارەسەری گرفتەكان نەك‬ ‫گرتنیان"‪ .‬‬ ‫دەرب��ارەی ژیانی تایبەتی خۆشی بابەكر‬ ‫دڕەی�����ی ئ����ەوە ب���اس دەك�����ات ك���ە لەساڵی‬ ‫‪ 1995‬بەشێوەیەكی تەقلیدی چوەتە ژیانی‬ ‫هاوسەرگیرییەوەو ئێستاش خاوەنی (‪ )3‬كچە‪،‬‬ ‫ناوبراو ئەوەش دەخاتە روو ئەو پەیوەندییەكی‬ ‫زۆر پ��ت��ەوی ل��ەگ��ەڵ ه��ون��ەرم��ەن��دان (ناسر‬ ‫رەزازی و نەجمەدین غواڵمی) هەیە‪ ،‬گوتیشی‬ ‫"زۆرم حەز لەدەنگی هونەرمەندان بەهجەت‬ ‫و شڤان و عەدنان كەریم و حەسەن زیرەك‬ ‫وەك پەرستن بنەماڵەی ئێمە خۆشەویستیمان‬ ‫بۆی هەیەو بەردەوام گوێی لێدەگرین"‪.‬‬ ‫لەسفرەوە دەستی پێكردەوە‬ ‫دەرب���ارەی ه��ۆك��اری س��ەردان��ی پاكستان‬ ‫ن��اوب��راو ئ���ەوە دەخ���ات���ەڕوو ئ���ەوان كاتێك‬ ‫لەئێران ب��وون حكومەت دەیویست ئەوان‬ ‫لەوێ نەمێنن‪ ،‬چونكە شەڕی ئێران‪ ،‬عێراق‬ ‫وەس��ت��اب��وو‪ ،‬گوتیشی "دوو رێ��گ��ا هەبوو‬ ‫بۆ چوونە دەرەوە توركیاو پاكستان‪ ،‬من‬ ‫لەرێگای قاچاخەوە چومە ئەوێ‪ ،‬تا لەرێگەی‬ ‫یوئێنەوە بپەڕینەوە بۆ ئەوروپا‪ ،‬بەاڵم پاش‬ ‫ماوەی زیاتر لەدوو ساڵ نەمانتوانی بچین‪،‬‬ ‫بێئومێدببووین بۆ پەڕینەوە‪ ،‬كە راپەڕین كرا‬ ‫ئێمەش گەڕاینەوە"‪.‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫ئەو بەردەوامە لەسەر گێڕانەوەی رووداوەكان‪،‬‬ ‫ئەوەشی روونكردەوە كە لەگوندەكەی خۆیاندا‬ ‫زوڵ��م و زۆرێ��ك��ی بەعسیان بینیوە‪ ،‬لەكاتی‬ ‫خوێندنیدا زۆر حەزی لەخوێندنەوەی كتێبی‬ ‫دەرەوەی م��ەك��ت��ەب ب���ووە‪ ،‬گ��وت��ی "م��ن هەر‬ ‫ل��ەس��ەرەت��اوە وات��ە لەساڵی ‪1982‬وە بەهۆی‬ ‫ئەوەی تەسەروفاتی مەسئولەكانی یەكێتی باش‬ ‫نەبوو لەخەڵكیان دەدا و كۆمەڵەیەكی قەلەق‬ ‫ب���ووم‪ ،‬ل��ەوس��ەردەم��ەوە م��ن ج��ارج��ار وتارم‬ ‫دەن��وس��ی و ل��ەرادی��ۆ دەخ��وێ��ن��رای��ەوە‪ ،‬بەهۆی‬ ‫هاتنی حیزبەكانی ئێرانەوە من فێری فارسیەكی‬ ‫باش بووم و چەندین كتێبی فكریم خوێندەوەو‬ ‫كەوتمە ژێر تەئسیری چەپی ئێرانیەوە"‪.‬‬ ‫‪ ‬ئەوانەی دەناسرێنەوە‪ :‬بابەكر دڕەیی و هاوسەرەكەی لەگەڵ ناسر رەزازی و هاوسەرەكەی‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪43 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫لەدوای راپەڕین دەگەڕێتەوە بۆ كوردستان‬ ‫و یەكەمین شوێنیش دەچێتە پێنجوێن بۆ الی‬ ‫م��ەال بەختیار‪ ،‬دڕەی��ی گوتی "دوای ئەوەی‬ ‫‪ 7‬س��اڵ‪ ،‬لەكوردستان داب���ڕام هاتمەوە بۆ‬ ‫ع��ێ��راق و ب��ۆ یەكەمجار چ��وم ب��ۆ الی كاك‬ ‫مەال بەختیار كە هێشتا ئااڵی شۆرش بوو‪،‬‬ ‫ئەوەش یەكەمجار بوو كە ئەو ببینم‪ ،‬ئەویش‬ ‫دەمانچەكەی خۆی پێشكەش كردم"‪.‬ئەو پاش ئەو رووداوانە روو دەكاتە‬ ‫ئێران‪ ،‬بۆ الی كادیرە بااڵكانی ئااڵی شۆرش‪،‬‬ ‫گوتیشی "تاساڵی ‪ 1989‬لەئێران بووم دواتر‬ ‫چومە پاكستان و تا راپەڕین لەوێ بووم"‪.‬‬ ‫ئەو لەناو ریزەكانی ئااڵی شۆڕشدا بەردەوام‬ ‫بووە تا لەكۆتایی ساڵی ‪ 1991‬كە كۆنفرانسی‬ ‫ئااڵی شۆرش دەگیرێت واز لەو رێكخراوەش‬ ‫دەهێنێت‪ ،‬دەرب��ارەی هۆكاری وازهێنانەكەی‬ ‫گوتی "بەهۆی بوونی خیالفەوە وازم لەئااڵی‬ ‫ش����ۆرش ه��ێ��ن��ا‪ ،‬ل��ەك��ۆن��ف��ران��س��دا لیژنەیەك‬ ‫پێكهێنرابوو لەسەر كاتی زیندانییەكەی مەال‬ ‫بەختیار‪ ،‬چونكە مەلەفی زیندانی باش نەبوو‪،‬‬ ‫خۆڕاگر نەبوو‪ ،‬نامەیەكی نوسیبوو نەوعێك‬ ‫لەپەشیمانبوونەوەی پ��ێ��وە دی��ارب��وو‪ ،‬ئەو‬ ‫لیژنەیە بۆ لێكۆڵینەوەیە لەو نامەیە پێكهێنرا‪،‬‬ ‫‪ ‬بابەكر دڕەیی و هاوسەرەكەی لەگەڵ نەوشیروان مستەفادا‬ ‫بەاڵم لیژنەكە نەگەیشتینە نەتیجەو كارەكانی‬ ‫كۆنفرانس بۆ سێ رۆژ وەستا‪ ،‬ب��ەاڵم دژی‬ ‫ئەوە وەستامەوەو بەمەال بەختیارم گوت تۆم‬ ‫قبوڵ نییە وەك سەرۆكی حیزب"‪.‬‬ ‫پ��اش م��اوەی��ەك ك��ارك��ردن لەناو یەكێتیدا‬ ‫نەوشیروان مستەفاو هاوەڵەكانی بزوتنەوەی‬ ‫گۆڕان دروست دەكەن‪ ،‬دڕەیی گوتی "بەندەش‬ ‫یەكێكم لەدامەزرێنەرانی كۆمپانیای وشەو‬ ‫بەشێك لەئیشە ئەساسییەكان من كردوومەو‬ ‫خەڵكم كۆكردووەتەوە"‪.‬‬ ‫بابەكر دڕەی��ی وەك خ��ۆی دەیگێڕێتەوە‬ ‫ل���ەس���اڵ���ی ‪1993‬دا ل���ەس���ف���رەوە دەستی‬ ‫ك��ردەوەت��ەوە بەكاری حیزبی و چوەتە ناو‬ ‫یەكێتی‪ ،‬گوتی "تا ساڵی ‪ 1996‬لەناو یەكێتیدا‬ ‫ب��ووم چەندین پۆستی ج��ی��اوازم وەرگرت‪،‬‬ ‫دواتر وازم لەیەكێتیش هێناو چومە توركیاو‬ ‫لەساڵی ‪1997‬دا گەیشتمە لەندەن و تاساڵی‬ ‫‪ 2003‬ل���ەوێ ب����ووم‪ ،‬دوات����ر بەشێوەیەكی‬ ‫یەكجاری گەڕامەوە كوردستان"‪.

‬‬ ‫دابونەریت هۆكارە نەك ئاین‬ ‫ج��ەع��ف��ەر گ��وان��ی وت��ەب��ێ��ژی یەكێتی‬ ‫زانایانی ئیسالمی لەكوردستان سەبارەت‬ ‫بەنەنوسینی ن��اوی ئافرەتان لەالفیتەی‬ ‫پرسەكان دەڵێ نەنوسینی ناوی ئافرەتان‬ ‫وەك پ���ی���اوان ل��ەالف��ی��ت��ەی پرسەكان‪،‬‬ ‫دەگەڕێتەوە بۆ دابونەریتی كۆمەڵگا نەك‬ ‫ئیسالم‪ ،‬چونكە لەئیسالمدا دەكرێت چۆن‬ ‫ن��اوی پیاوان دەنوسرێت بەهەمانشێوە‬ ‫ن���اوی ئ��اف��رەت��ان��ی��ش بنوسرێت و هیچ‬ ‫ناشەرعییەكی تێدانییە‪ .‬‬ ‫پیاوێكی تەمەن (‪ )60‬ساڵی دەڵێ "الی‬ ‫ئێمە ك��ەم ك��ەس هەیە ل��ەن��او مەجلیس‬ ‫باسی كچەكانی بكات‪ ،‬ك��ەواب��وو چۆن‬ ‫ناوی كچەكانی لەسەر الفیتە دەنوسێت‪،‬‬ ‫بۆیە باوەڕناكەم كەس ن��اوی ئافرەتان‬ ‫بنوسێت"‪ ،‬حاجی رەش��ی��د‪ ،‬ك��ە بەهۆی‬ ‫خزمەتی سەربازی ماوەیەكی زۆر لەناو‬ ‫عارەبان ژیاوە‪ ،‬دەڵێ ئەو ماوەی لەناو‬ ‫عارەبان بووم فێری زۆرشت بووم كە‬ ‫الی ئێمە ن��ەب��وو‪ ،‬ل��ەوان��ە ئ��ەو عارەبانە‬ ‫هەر ناوێكیان لێ بووایە حەزیان دەكرد‬ ‫ب��ەن��اوی م��ن��داڵ��ەك��ان��ی��ان بانگیان بكەی‬ ‫بەتابیەت ئەگەر منداڵی یەكەمیان ئەگەر‬ ‫كوڕ بایە یان كچ‪ ،‬لەوانە ئەبو فاتیمە ئەبو‬ ‫زەهرا هیدیكەش زۆریان پێخۆشبوو بەو‬ ‫ناوانە بانگیان بكەی‪ ،‬بەاڵم الی ئێمە ئەم‬ ‫شتە نەبوو‪ .‬‬ ‫مامۆستا ك��ەری��م ع��ەل��ی‪ ،‬ئ��ەوی��ش كە‬ ‫ب��اوك��ی م�����ردووە ن���اوی خوشكەكانی‬ ‫نەنوسیوە‪ ،‬دەڵێت "ئێمە ناتوانین شتێك‬ ‫بكەین كە دواتر قسەمان بێتەوە سەر"‪.‬‬ ‫وت��ەب��ێ��ژی یەكێتی زان��ای��ان گوتیشی‬ ‫"لەئێستادا نوسینی ن��اوی ئافرەتان بۆ‬ .‬‬ ‫س��ەی��د م��ح��ەم��ەد ع��وس��م��ان‪ ،‬م���اوەی‬ ‫‪ 27‬س��اڵ��ە خۆشنووسە و لەبەرامبەر‬ ‫پ���ەروەردەی گشتی هەولێر كاردەكات‪،‬‬ ‫ك��ات��ێ س���ەردان���م���ان ك���رد بەنوسینی‬ ‫الفیتەیەك خەریكبوو‪ .‬گووتیشی‬ ‫"ئ��ەگ��ەر س��ەی��ری ئ��ەو الفیتانە بكەی‬ ‫كە لەكاتی پرسەكاندا هەڵدەواسرێن‪،‬‬ ‫وادەزان��ی ئەم شارە رەگەزی مێینەی‬ ‫تێدانییە‪ ،‬چونكە هەموی ناوی پیاوی‬ ‫تێدا ریز كراوە"‪.‬ژیان‬ ‫ع��ەب��دوڵ�ڵا تەمەنی ‪ 34‬س��اڵ��ە‪ ،‬لەگەڵ‬ ‫ئ��ەوەی خ��اوەن پیشەیەو لەچاو زۆر‬ ‫ل��ەژن��ان��ی كۆمەڵگە خ��ۆی بەئازادتر‬ ‫دەب��ی��ن��ێ‪ ،‬ب���ەاڵم پ��ێ��ی��وای��ە "جیاكاری‬ ‫رەگەزی‪ ،‬تەنانەت لەنووسینی الفیتەی‬ ‫پرسەكانیشدا دەكرێت"‪.‬بۆیە بەبڕوای حاجی رەشید‬ ‫لەو مەسەالنە عارەب لەكوردان باشترن‬ ‫بۆ ئافرەت‪.‬‬ ‫ب��اوك��ی ئەحمەد‪ ،‬م���اوەی (‪ )14‬ساڵە‬ ‫كاری خۆشنوسی دەك��ات و بۆ ماوەی‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫(‪ )4‬س��اڵ��ی��ش��ە خۆشنوسی‬ ‫ب���ۆت���ە پ��ی��ش��ەی س���ەرەك���ی‪،‬‬ ‫گوتی "لەكاتی نوسینی الفیتە‬ ‫رێزبەندی بۆ ناوی برا و كوڕی‬ ‫م��ردووەك��ان دەك���ەم‪ ،‬كامیان‬ ‫بەتەمەن گەرورەترە لەپێشان‬ ‫دەی��ن��وس��م‪ ،‬رەچ�����اوی پۆست‬ ‫و دەوڵ��ەم��ەن��دی ن��اك��ەم‪ ،‬ئەگەر‬ ‫داواب��ك��ەن ن��اوی ئافرەتەكانیش‬ ‫بنوسرێ‪ ،‬من بۆیان دەنوسم‪،‬‬ ‫بەاڵم كەس داوا ناكات"‪ ،‬دەشڵێت‬ ‫"لەوەتەی من كاری خۆشنوسی‬ ‫دەك���ەم ت��اوەك��و ئێستا كەمترین‬ ‫ك��ەس داوای ك���ردووە ك��ە ناوی‬ ‫ئافرەتان بنوسم‪ ،‬ئەو كەسانەش‬ ‫بەپەنچەی دەست دەژمێردرێن"‪.‬‬ ‫‪44‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫كۆمەڵگای ك���وردی بەكۆمەڵگایەكی‬ ‫پیاوساالر دادەن��رێ‪ ،‬بۆیە لەزۆر بواردا‬ ‫پ��ی��اوان خ��ۆی��ان ل��ەس��ەرووی ئافرەتان‬ ‫دادەنێن‪ ،‬بەفرین سابیر كەریم‪ ،‬مامۆستا‬ ‫لەكۆلیژی كارگێری و ئابووری زانكۆی‬ ‫سەاڵحەدین‪ ،‬پێی وایە كەلتور هۆكارێكی‬ ‫دیكەیە كە وادەك��ا پیاوان زیاتر گرنكی‬ ‫بەرەگەزی نێرینە ب��دەن‪ ،‬ن��ەوەك مێینە‪.‬‬ ‫پەرێز عومەر‪ ،‬دەرچ��ووی كۆلێژی‬ ‫زان��س��ت��ە رام��ی��اری��ی��ەك��ان لەزانكۆی‬ ‫س��ەاڵح��ەدی��ن دەڵ���ێ "ج����اری واهەیە‬ ‫پیاوێك چەند كوڕێكی هەیە و الی‬ ‫خەڵك ناسراونین‪ ،‬بەاڵم رەنگە كچێكی‬ ‫ئ��ەو ك��ەس��ە ن��اس��راو بێت و پۆستی‬ ‫گەورەی هەبێت‪ ،‬یان خاوەن بڕوانامەی‬ ‫بەرزبێت و زۆر لەبراكانی ناسراوتر‬ ‫بێت‪ ،‬ئینجا لەكاتی نوسینی الفیتەكە‬ ‫ئ��ام��اژە ب��ەن��اوەك��ەی ن��اك��رێ��ت"‪ .‬دەڵێت "ئەگەر‬ ‫بۆ ژیانی پێغەمبەرەكانیش بگەڕێینەوە‬ ‫دەبینین هەركاتێ پێویست بووبێ ناوی‬ ‫خێزان و خوشك و كەسوكارەكانیان‬ ‫ه��ێ��ن��اوە‪ ،‬ب���ەاڵم ل��ەئ��ێ��س��ت��ادا ك��ە خەڵك‬ ‫ن���اوی ئ��اف��رەت��ان‪ ،‬خ��ێ��زان و خ��وش��ك و‬ ‫كەسوكاریان نانوسن و شەرم دەكەن‪،‬‬ ‫ئ��ەوە پەیوەندی بەدابونەریتەوە هەیە‬ ‫نەوەك بەدینەوە"‪.‬‬ ‫زۆر ج���ار م��ردن��ی ك��ەس��ەك��ان بە‬ ‫پلەی ی��ەك ك��اری��گ��ەری ل��ەس��ەر ژنان‬ ‫ج��ێ��دەه��ێ��ڵ��ێ��ت‪ ،‬ك��ەچ��ی ت��ەن��ی��ا ن���اوی‬ ‫پ��ی��اوان��ی خێزانەكە ل��ەس��ەر الفیتەی‬ ‫پ��رس��ە دەن��وس��رێ��ت‪ .‬ژی���ان ئ��ەم��ە بۆ‬ ‫ب��ی��رك��ردن��ەوەی پ��ی��اوان لەكۆمەڵگای‬ ‫دواك���ەت���وو دەگ��ێ��ڕێ��ت��ەوە‪ ،‬ك��ە "پێیان‬ ‫شەرمە ناوی خوشك و دایكیان بخەنە‬ ‫س��ەر الفیتەی پرسەكان"‪ .‬بۆ (سڤیل) گوتی‬ ‫"ب��ۆچ��ی ك��ەس لەئێمە ن���اوی ئافرەتان‬ ‫ل��ەالف��ی��ەت ن��ان��وس��ێ��ت؟ ئ��ەم��ە پرسیاری‬ ‫منیشە‪ ،‬ب��ۆ س��ی س��اڵ دەچ��ێ��ت تائێستا‬ ‫یەك كەس داوای نەكردووە لەالفیتەكە‬ ‫لەتەنیشت ناوی پیاوان ناوی ئافرەتان‬ ‫بنوسم"‪.‬‬ ‫خۆشنوسێكی دی��ك��ەی شاری‬ ‫هەولێر (هۆگر حەسەن) تەمەن (‪)32‬‬ ‫ساڵ كە بۆ ماوەی (‪ )15‬ساڵە كاری‬ ‫خۆشنوسی دەكات‪ ،‬دەڵێ تاكو ئێستا‬ ‫ك��ەس داوای لێ ن��ەك��ردووم ناوی‬ ‫ئافرەتان لەالفیتە بنوسم‪ ،‬باوەڕیش‬ ‫ناكەم كەس داوابكات‪ ،‬چونكە زۆرێك‬ ‫لەخەڵكی بەالیانەوە شەرمە لەكاتی‬ ‫قسەكردن ناوی خێزان و كچەكانیان‬ ‫بهێنن‪ ،‬ئەی چۆن ئامادە دەبن كە ناوی‬ ‫ئافرەتەكانیان لەالفیتە بنووسن‪.‬بۆیە‬ ‫گوتیشی "الی هەندێ ك��ەس‪ ،‬ئەگەر‬ ‫پیاوێك (‪ )10‬كچیشی ه��ەب��ێ‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەگەر كوڕی نەبێت‪ ،‬ئەوە وا دەزانرێ‬ ‫كە پیاوەكە وەجاغ كۆرە‪ ،‬چونكە لەناو‬ ‫خەڵكەدا هێندەی باسی كوڕ دەكرێت‬ ‫هێندە باسی كچ ناكەن"‪.‬‬ ‫"ئ���ەم���ەش ه���ەر ل��ەك��ات��ی لەدایكبووندا‬ ‫دەردەكەوێ‪ ،‬كە هەندێ لەپیاوان بەبوونی‬ ‫كوڕ خۆشحاڵن و بەبوونی كچان بێدەنگ‬ ‫دەبن"‪.‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫هێمن محەمەد‬ ‫هەر الفیتەیەكی پرسە بخوێنیەوە‪،‬‬ ‫ك���ۆم���ەڵ���ێ���ك ك����ەس����وك����اری م�����ردوو‬ ‫دەنوسرێت‪ ،‬ب��ەاڵم ئەوانە هەموویان‬ ‫پیاون‪ ،‬نەبینراوە جارێك ناوی كچی‬ ‫مردوو یان خوشكی مردوو بنوسرێت‪،‬‬ ‫ب��ۆچ��ی ن���اوی ژن ل��ەالف��ی��ت��ەی پرسە‬ ‫نانوسرێت؟‬ ‫ب����ەدەم ه���ەڵ���دان���ەوەی سەرپۆشە‬ ‫رەشەكەی سەری گوتی "پرسیارەكەت‬ ‫لەجێی خۆیەتی‪ ،‬بەاڵم ناوی ئافرەت‪،‬‬ ‫نەك هەر لەالفیتەی پرسە‪ ،‬بەڵكو لەزۆر‬ ‫شوێنی گرنگتر فەرامۆش كراوە"‪ .

‬‬ ‫ت�������������وێ�������������ژەری‬ ‫كۆمەاڵیەتی (سەعید محەمەدمین)‬ ‫لەسەندیكای كۆمەڵناسانی كوردستان بۆ‬ ‫(سڤیل) گوتی "نەنوسینی ناوی ئافرەتان‬ ‫لەالفیتەی پرسەكان پەیوەستە بەكەلتور‬ ‫و ك��ەل��ت��وری ئ��ێ��م��ەش لەكوردستان‬ ‫ت��ای��ب��ەت��م��ەن��دی خ���ۆی ه��ەی��ە و زیاتر‬ ‫پیاوساالرییە"‪( .‬سەعید محەمەدمین) دەڵێ‬ ‫لەكوردستان پیاو كەسی یەكەمی خێزانە و‬ ‫لەتەواوی ئەندامانی خێزانەكە ناسراوترە‪،‬‬ ‫بۆیە ناوی پیاوان لەالفیتەكان دەنوسرێت‬ ‫و‬ ‫ناوی ئافرەتان‬ ‫نانوسرێت‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪45 2012/5/5‬‬ .‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫خۆشنووسێك‪ :‬بۆ ‪ 30‬ساڵ دەچێت‬ ‫تاوەكو ئێستا یەك كەس داوای‬ ‫لێ نەكردووم ناوی ئافرەتان‬ ‫لەالفیتەی پرسە بنوسم‬ ‫لە الفیتەی پرسەكان ناوی‬ ‫ئافرەتانی كەسوكاری مردوو‬ ‫نانوسرێ‬ ‫ف��ەرم��ان��ب��ەران��ی ئافرەت‬ ‫زی���ات���ر پ��ێ��وی��س��ت��ە‪ ،‬ب���ەه���ۆی ئ����ەوەی‬ ‫ك��ارەك��ەی��ان ل�����ەدەرەوەی م��اڵ��ەوەی��ە و‬ ‫زیاتر لەگەڵ دەوروبەر تێكەڵن و خەڵك‬ ‫دەیانناسێ‪ ،‬بۆیە تاوەكو ئاسانكاریش‬ ‫ب��ۆ ف��ەرم��ان��ب��ەرەك��ان��ی دی��ك��ە دروس���ت‬ ‫ببێ‪ ،‬باشتروایە ن��اوی ئافرەتەكانیش‬ ‫بنوسرێت"‪.‬‬ ‫هێرش فەتاح‪،‬‬ ‫تەمەن ‪ 19‬ساڵ‬ ‫دەڵ���ێ خوانەكا‬ ‫دایك یان باوكم‬ ‫بمرێت‪" ،‬بەاڵم‬ ‫ئ����ەگ����ەر ئ����ەوە‬ ‫هاتەپێش بەڵێن‬ ‫بێت ك��ە ناوی‬ ‫خو شكە كا نم‬ ‫بنوسم"‪.

‬‬ .‬‬ ‫رێ���زان ت��ەه��ا‪ ،‬ژن��ی ماڵە و وەك ئاماژەی‬ ‫بۆ دەكات دوا منداڵی بەر لەدوو ساڵ لەالی‬ ‫مامان لەدایكبووە‪ ،‬رێزان الری لەوە نییە كە‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫ما ما نە كا ن‬ ‫هاوشێوەی نەخۆشخانە تایبەتەكان پارەی‬ ‫زۆر وەرب���گ���رن‪ ،‬چ��ون��ك��ە وەك ئ���ەو دەڵ���ێ‪،‬‬ ‫بەهۆی ئەوەی مامانەكان تەنیان‪ ،‬بۆیە مافی‬ ‫خۆیانە داوای پارەیەكی زۆر بكەن‪ ،‬دەشڵێت‬ ‫"لەنەخۆشخانەكان چەندین پەرستیاری لێیە‬ ‫بۆ منداڵبوونێك‪ ،‬بەاڵم مامانەكان لەمااڵن تەنیا‬ ‫خۆیان ژنەكە رزگار دەكەن و كەسی دیكەیان‬ ‫لەگەڵ نییە"‪.‬مامانەكان ئەگەر منداڵەكە‬ ‫كوڕبێت پ��ارەی زیاتر وەردەگ��رن ل��ەوەی كە‬ ‫منداڵەكە كچ بێت‪ ،‬بەاڵم (عایشە حەمەئەمین)‪،‬‬ ‫ك��ە ل��ەم��اڵ��ەك��ەی خ��ۆی ق��س��ەی ب��ۆ دەكردین‪،‬‬ ‫ئەوەی رەتكردەوە‪ ،‬كە ئەوان جیاكاری بكەن و‬ ‫گوتی "هەرگیز لەكاتی لەدایكبوونی كوڕ داوای‬ ‫پارەی زیادم نەكردووە‪ ،‬چونكە خواش لەگەڵ‬ ‫ئەو جیاوازییە نییە"‪.‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫مامانەكان‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ك‬ ‫ا‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫د‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫ب‬ ‫وونی‬ ‫ك‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫‪،‬‬ ‫پ‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫ی‬ ‫ز‬ ‫ی‬ ‫اتر وەردەگرن‬ ‫ما‬ ‫م‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ێ‬ ‫ك‬ ‫‪:‬‬ ‫خ‬ ‫ێ‬ ‫زا‬ ‫ن‬ ‫ە‬ ‫ك‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ئەگەر‬ ‫م‬ ‫ن‬ ‫دا‬ ‫ڵ‬ ‫ە‬ ‫ت‬ ‫ا‬ ‫ز‬ ‫ە‬ ‫ك‬ ‫ە‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ئ������ەو‬ ‫كوڕ بێت‪،‬‬ ‫‪73‬‬ ‫تەمەن‬ ‫ژنە‬ ‫ئەو‬ ‫الی‬ ‫چووینە‬ ‫رۆژەی‬ ‫منداڵەكەیان‬ ‫ساڵە‪ ،‬سەراپای قژە سپییەكەی خستبووە‬ ‫ژێ���ر س��ەرپ��ۆش��ە س��پ��ی��ی��ەك��ەی��ەوە و قژی‬ ‫لەگەڵ سەرپۆشەكە بەباشی لەیەكتر جیا‬ ‫نەدەكرانەوە‪( .‬‬ ‫عایشە باس لە سەردەمی زوو دەكات‬ ‫و دەڵێ "هەموو كەسێك رێزی دەگرتین‪،‬‬ ‫چونكە ئێمە ژیانی دوو كەسمان رزگار‬ ‫دەك����رد‪ ،‬س��وپ��اس ب��ۆ خ��وا زۆر بەكەمی‬ ‫تووشی كێشە بوومە لەگەڵ خەڵك‪ ،‬زیاتر‬ ‫ل��ەدەی��ان ن��ەوەی ئەمڕۆ شانازییان پێوە‬ ‫دەكەم كە من رزگارم ك��ردوون‪ ،‬زۆركات‬ ‫كە دەیان بینمەوە سوپاسم دەكەن"‪.‬‬ ‫ئەو ژنە دركاندیشی كە ئێستا ژمارەیەكی‬ ‫زۆرك���ەم ل��ەژن��ان لەكاتی منداڵبوون پەنا بۆ‬ ‫م��ام��ان دەب���ەن‪ ،‬دەڵ��ێ "ئێستا ژن��ان بەگشتی‬ ‫س���ەردان���ی ن��ەخ��ۆش��خ��ان��ەك��ان دەك����ەن‪ ،‬تەنیا‬ ‫ئ���ەو ژن��ان��ە ن��ەب��ێ��ت ك��ە ب��ڕوای��ەك��ی پتەویان‬ ‫بەمامانەكان هەیە و پێشوتر ل��ەو رێگایەوە‬ ‫چەند جارێكی دیكە منداڵیان بووبێت"‪ .‬‬ ‫ئ��ەو ژن��ە ئ��ام��اژە ب��ۆ ئ���ەوە دەك���ات كە‬ ‫ب��ەدرێ��ژای��ی ه��ەم��وو ئ��ەو س��ااڵن��ەی كاری‬ ‫مامانی كردووە‪ ،‬لەالی ئەو سەالمەتی گیانی‬ ‫ژن و منداڵەكە لەهەموو شتێك گرنگتر‬ ‫ب���ووە‪ ،‬دەڵ��ێ��ت "هیچ كاتێك بیرم لەپارە‬ ‫نەكردۆتەوە"‪ ،‬ئەوەشی گوت كە چەندینجار‬ ‫كاتێك هەستی ك��ردووە كە ئەو خێزانەی‬ ‫‪46‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫بووە ه��ەژارن و باری داراییان الوازە‪ ،‬ئەو‬ ‫هیچ شتێكی لێ وەرنەگرتوونەو هەندێجار‬ ‫كە وەریشیگرتووە‪ ،‬ب��ەاڵم دوات��ر پارەكەی‬ ‫گەڕاندۆتەوە‪.‬‬ ‫سەبارەت بەئێستا و نرخی هەر لەدایكبوونێك‪،‬‬ ‫عائیشە دەڵێ ئێستا پارەكە زی��ادی كردووە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم وەك ئ��ەو دەڵ��ێ��ت "خێزانەكان خۆیان‬ ‫پ��ارەك��ەی��ان زی���اد ك�����ردووە"‪ ،‬ئێستا ب��ۆ هەر‬ ‫لەدایكبوونێك مامانەكان لەنێوان ‪ 500‬هەزار‬ ‫تا ‪ 800‬هەزار دینار لەو ماڵە وەردەگ��رن‪ ،‬كە‬ ‫منداڵەكەیان بووە‪ .‬رێزان‪،‬‬ ‫سەرەڕای ئەوەی دایكی سێ منداڵە و هەرسێ‬ ‫منداڵەكەشی لەالی مامان لەدایكبوون‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بڕوای وایە نەخۆشخانە سەالمەتترە‪ ،‬چونكە‬ ‫وەك باسیدەكات "دوای ه��ەر منداڵبوونێك‬ ‫تووشی چەندین نەخۆشی بوومە"‪.‬عایشە حەمەئەمین) لەتەمەنی‬ ‫‪ 30‬س��اڵ��ی��ی��ەوە وەك���خ ۆی باسیدەكات‪،‬‬ ‫لەدایكییەوە پیشەی مامانی فێربووە‪.

‬‬ ‫پ��ەروی��ن ئ��ام��اژە بۆ ئ��ەوەش دەك��ات كە‬ ‫وەرگرتنی پ��ارەی زیاتر بۆ لەدایكبوونی‬ ‫كوڕ ل��ەالی مامانەكان كەلتوورێكی كۆنە‪،‬‬ ‫ئ��ەو دەڵ��ێ خێزانەكان ئ��ەو كەلتوورەیان‬ ‫داهێناوە نەك مامانەكان‪ ،‬دەشڵێت "ئەگەر‬ ‫ئێستاش ئەو حاڵەتە پێچەوانە بووبێـتەوە‪،‬‬ ‫دیسانەوە گوناهی مامانەكان نییە‪ ،‬چونكە‬ ‫ئەوە خێزانەكانە كە قبوڵی دەكەن"‪.‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫خۆیــــــــ‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫پـ‬ ‫ــ‬ ‫ــ‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫ی‬ ‫ز‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫ت‬ ‫ر‬ ‫دەدە‬ ‫ن‬ ‫‪،‬‬ ‫ن‬ ‫ە‬ ‫ك‬ ‫ئ‬ ‫ێ‬ ‫م‬ ‫ە‬ ‫دا‬ ‫وا‬ ‫ب‬ ‫كەین‬ ‫دایكی‬ ‫زەری��ا‪ ،‬كە خۆی ح��ەزی كرد ناوەكەی ئاوا‬ ‫بنوسین‪ ،‬پەرستیارە و لەیەكێك لەگەڕەكەكانی‬ ‫ناوشاری هەولێر م��اوەی ‪ 12‬ساڵە خەریكی‬ ‫كاری مامانییە‪ ،‬ئەو ژنە ئاماژە بۆ ئەوە دەكات‬ ‫كە ئەوان لەلێژنەی تەندروستی رێگا پێدراون‬ ‫و بەشداری خولەكانی تەندروستیان كردووە‪،‬‬ ‫گوتیشی "ئێمە ب��ەه��ۆی ئ��ەزم��وون��ێ��ك��ی زۆر‬ ‫شارەزاییەكی باشمان هەیە لەو كارە‪ ،‬ئەگینا‬ ‫چۆن ئەو كارە دەكەین و گیانی ژن دەخەینە‬ ‫مەترسی"‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪47 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫س���ەب���ارەت ب���ە ب����ەرزك����ردن����ەوەی نرخی‬ ‫كارەكەشیان‪ ،‬دایكی زەریا دەڵێ نرخی هەموو‬ ‫شتێك گۆڕانكاری بەسەرهاتووە‪ ،‬بۆیە ئێمەش‬ ‫گۆڕانكاریمان لەهەقدەستەكەمان كردووە‪،‬‬ ‫دەڵ��ێ��ت "نرخیش دی��ارن��ەك��راوە‪ ،‬لەیەكێك بۆ‬ ‫یەكێكی دیكە جیاواز هەیە"‪ ،‬لەبارەی ئەوەش كە‬ ‫نرخی لەدایكبوونی كچ بەرزرترە یا كوڕ؟ ئەو‬ ‫ژنە مامانە ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە بەشێك‬ ‫لە خێز ا نە كا ن‬ ‫خۆیان ئەو جیاوازییە دەكەن‪ ،‬دەڵێ خێزانەكان‬ ‫بەخۆیان ئەگەر منداڵە تازەكەیان ك��وڕ بێت‬ ‫پ��ارەی زیاتر دەدەن‪ ،‬نەك ئێمە داوا بكەین‪،‬‬ ‫رەنگە مامانیش هەبێت ئەو هەلە بقۆزێتەوە و‬ ‫داوای پارەی زیاتر بكات‪.‬‬ ‫ژنی ماڵە و لەمانگی رابردوو لەماڵەوە بەهۆی‬ ‫مامان منداڵێكی لەدایكبووە و منداڵەكەشی‬ ‫كوڕە‪( .‬نەمام حەسەن) تەمەن ‪ 31‬ساڵ‪ ،‬باسی‬ ‫لەوەكرد كە دوای سێ كچ‪ ،‬ئەوجارە كوڕی‬ ‫ب��ووە‪ ،‬دەڵێت "ماڵی خ��ەزوران��م مامانەكەیان‬ ‫ه��ێ��ن��اب��وو‪ ،‬ب��ۆی��ە ك��ات��ێ ك��ە زان��ی��ان منداڵەكە‬ ‫كوڕە‪ ،‬دوو هێندەی پارەی كە داوای كردبوو‪،‬‬ ‫بەمامانەكەیان داب��وو"‪ ،‬ئەو ژنە نیگەرانە لەو‬ ‫جیاوازییە و دەڵێت "لەالی من كچ یا كوڕ هیچ‬ ‫جیاوازییەكی نییە"‪.‬‬ ‫ت��وێ��ژەری ك��ۆم��ەاڵی��ەت��ی (پ��ەروی��ن كەریم)‬ ‫ب��وون��ی وەه���ا دی���اردەی���ەك لەنێو كۆمەڵگای‬ ‫ك���وردی‬ ‫ب���ۆ زاڵ���ب���وون���ی ك���ەل���ت���ووری عەشایەری‬ ‫دەگەڕێنێتەوە و ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات‬ ‫و دەڵێت "تائەمڕۆشی لەگەڵدا بێت‪ ،‬بەشێكی‬ ‫زۆر لەخێزانەكان زۆرب��وون��ی ك��چ لەنێو‬ ‫بنەماڵە بەحاڵەتێكی ناخۆش و شووم دەزانن‬ ‫و لەكاتی بیستنی ه��ەواڵ��ی لەدایكبوونی‬ ‫كچ بێتاقەت دەب��ن و وا دەزان��ن كەرامەتی‬ ‫خێزانەكانیان كەوتۆتە مەترسییەوە"‪.

‬‬ ‫ساكار سێنارەیی بۆ (سڤیل) باس لەگرتە‬ ‫ڤیدیۆیەكە دەكات‪ ،‬كە تێیدا دەستدرێژی كراوەتە‬ ‫س��ەر كچەكە‪ ،‬ب���ەاڵم س��اك��ار دەڵێ‬ .‬‬ ‫بەپێی زانیارییەكانی (سڤیل) كە لەزاری‬ ‫ك��ەس��ێ��ك��ی ن��زی��ك ل��ەب��ن��ەم��اڵ��ەی پیاوەكەوە‬ ‫دەستی كەوتووە‪( ،‬ه‪.‬‬ ‫رۆژی (‪)29‬ی ن���ی���س���ان‪ ،‬ژم����ارەی����ەك‬ ‫ل���ەڕێ���ك���خ���راوەك���ان���ی ق�������ەزای خانەقین‪،‬‬ ‫گردبوونەوەیەكی ناڕەزاییەتیان لەبەردەم‬ ‫دادگای قەزاكە ئەنجامداو تێیدا ئاشكرایانكرد‪،‬‬ ‫پێش نزیكەی دوو م��ان��گ پیاوێك بەناوی‬ ‫(هـ‪.‬د) كە دانیشتوی ناحیەی جەلەوالی سەر‬ ‫بەقەزای خانەقینەو پیشەی وێنەگرە‪ ،‬كچێكی‬ ‫(تەمەن‪15‬ساڵ) بەناوی (ن‪.‬د) كە ك��اری وێنەگری‬ ‫دەك���ات‪ ،‬لەڕێگەی دروستكردنی پەیوەندی‬ ‫‪48‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫رووداوەك����ەی����ە‪ ،‬ب��ۆ (س��ڤ��ی��ل) گ��وت��ی "هەندێ‬ ‫لەهاوڕێكانم باسیان لەرووداوەكە كرد‪ ،‬منیش‬ ‫ب��ەدواداچ��وون��ی خۆمم ك��ردو دوای چەندین‬ ‫پرسیار و بینینی گرتە ڤیدیۆییەكە‪ ،‬بە تاوان‬ ‫و كارەساتم زانی‪ ،‬بۆیە بڕیارمدا ئەو هەڵمەتە‬ ‫راگەیاندنە لەسەر ئەو بابەتە دروست بكەم"‪.‬د) ب����ۆ (س���ڤ���ی���ل) گوتی‬ ‫"پ�����اش ت���ۆم���ارك���ردن���ی گرتە‬ ‫سێكسیەكە‪( ،‬هـ) گرتەكەی لەنێو‬ ‫كۆمپیوتەرەكەی كە البتۆپ بووە‬ ‫هەڵگرتووە و دوای دزینی البتۆپەكەی ئەو‬ ‫گرتەیە باڵوبۆتەوە"‪.‬‬ ‫س�����ەالم ع���ەب���دوڵ�ڵ�ا ب���ەرپ���رس���ی لیژنەی‬ ‫ب��ەرگ��ری��ك��ردن ل��ەب��ەرژەوەن��دی��ی��ە گشتییەكان‬ ‫لەخانەقین ك��ە رێ��ك��خ��ەری گردبوونەوەكەی‬ ‫خ������ان������ەق������ی������ن و‬ ‫ب��������ەردەم دادگ������ای‬ ‫وروژێنەری‬ ‫چ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ا‬ ‫كچە رەنوسی‬ ‫ك‬ ‫ە‬ ‫ن‬ ‫ا‬ ‫د‬ ‫یارە‬ ‫دەشتی عەلی و قائید مزوری‬ ‫لەچەند‬ ‫رۆژی راب�������ردوودا‬ ‫دەنگۆی ب�ڵاوب��وون��ەوەی گرتەیەكی‬ ‫ڤ��ی��دی��ۆی��ی ك��ە ت��ێ��ی��دا پ��ی��اوێ��ك دەستدرێژی‬ ‫سێكسی دەك��ات��ە س���ەر كچێك و بەوتەی‬ ‫ه��ەن��دێ لەڕێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی‬ ‫كچەكە ت��ەم��ەن��ی (‪ )15‬س��ااڵن��ە‪ ،‬هەرایەكی‬ ‫گەورەی لەنێو میدیای كوردی و ژمارەیەك‬ ‫لەڕێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی ناوەتەوە‪،‬‬ ‫(سڤیل) لەبەدواداچوونێكی ورددا‪ ،‬زانیاری‬ ‫ل��ەس��ەر چۆنێتی ئەنجامدانی ئ��ەو ك���ارە و‬ ‫باڵوبوونەوەی گرتە سێكسیەكە و لێكەوتەكانی‬ ‫دەخاتەڕوو‪.‬‬ ‫یەكشەممەی راب���ردوو‪ ،‬هەریەكە لەساكار‬ ‫عومەر‪ ،‬ئەندامی سكرتاریەتی یەكێتی ئافرەتانی‬ ‫ك��وردس��ت��ان و رام��ی��ار ج��ەوه��ەر بەرپرسی‬ ‫رێكخراوی را‪ ،‬لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی‬ ‫ه���اوب���ەش���دا ك���ە ل��ەه��ۆڵ��ی كۆبوونەوەكانی‬ ‫س��ك��رت��اری��ی��ەت��ی یەكێتی ئ��اف��رەت��ان لەشاری‬ ‫هەولێر رێكخرابوو‪ ،‬ه��ەواڵ��ی باڵوبوونەوەی‬ ‫گرتە سێكسیەكە بەوەی لە نەتەوەی كورد بن‬ ‫بەدرۆخستەوە‪.‬‬ ‫لەو كۆنگرە رۆژنامەوانیەدا ساكار عومەر‬ ‫بەناوی رێكخراوەكانی ژنانەوە گوتی "دوای‬ ‫ت��ەم��اش��اك��ردن��ی ئ���ەو گ��رت��ە ڤیدیۆییە بۆمان‬ ‫دەرك��ەوت كە ئەو ك��ارە دوورە لەڕاستیەوەو‬ ‫هیچ كەسێكیان لەو گرتەیەدا بە زمانی كوردی‬ ‫قسە ناكەن و مەبەست تەنها زڕاندنی ناوبانگی‬ ‫گەلی كوردبووە لەو ناوچەیەدا"‪.‬م) زەوت دەكات و‬ ‫ڤیدیۆكەی باڵوكردۆتەوە‪.‬‬ ‫پاش ئەو چاالكیەش ژم��ارەی��ەك لەناوەندە‬ ‫میدیاییە كوردییەكان كەوتنە باڵوكردنەوەی‬ ‫رووداوەك������ەو ل���ەه���ەواڵ و راپۆرتەكانیاندا‬ ‫ئاماژەیان بۆ ئەوەكرد‪ ،‬كە "دەستدرێژی سێكسی‬ ‫كراوەتە سەر كچێكی خوار تەمەن ‪ 18‬ساڵ"‪ ،‬هەر‬ ‫ئەمە وای لەژمارەیەك لەڕێكخراوەكانی چاالكی‬ ‫ب���واری ژن��ان و ئ��اف��رەت��ان ك��رد‪ ،‬بەدواداچون‬ ‫لەسەر ئ��ەو "ت��اوان��ە" بكەن و لەكۆنگرەیەكی‬ ‫رۆژنامەوانیدا ئەنجامی بەدواداچوونەكەیان‬ ‫بخەنەڕوو‪.‬‬ ‫ن���زار س��ام��ان پارێزەری‬ ‫(ه‪.‬م)دا ئەو كارەی‬ ‫ئ��ەن��ج��ام��داوەو بەئۆتۆمبێل ك��چ��ەك��ەی بۆ‬ ‫دەرەوەی ناحیەی جەلەوال‬ ‫دەركردووە و بەمۆبایلی‬ ‫خ������ۆی وێ�����ن�����ەی ك�����ارە‬ ‫س��ێ��ك��س��ی��ی��ەك��ەی گرتووە‬ ‫ك���ە ل���ەگ���ەڵ ئ����ەو كچەدا‬ ‫ئەنجامیداوە‪.‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫سڤیل وردەكاری ئەنجامدانی "دەستدرێـــــژییە‬ ‫خۆشەویستییەوە لەگەڵ (ن‪.‬‬ ‫لەگردبوونەوەكەیاندا كە راگەیەنراوێكیان‬ ‫باڵوكردەوە و كۆپیەكی رەوانەی (سڤیل) كراوە‪،‬‬ ‫ئەو رێكخراوانەی سنوری قەزای خانەقین داوا‬ ‫دەك��ەن "تاوانباران لەدادگاییكردنی ئاشكرادا‪،‬‬ ‫دادگ��ای��ی بكرێن و بەتوندترین شێوە خۆیان‬ ‫و ئەوانەی ڤیدیۆ و وێنەكانیان باڵودەكەنەوە‪،‬‬ ‫سزابدرێن"‪.‬‬ ‫ئ��ەن��ج��ام��ی ب����ەدواداچ����وون����ی (س��ڤ��ی��ل) بۆ‬ ‫رووداوەك��ە دەریدەخات‪ ،‬پاش باڵوبوونەوەی‬ ‫گرتە سێكسیەكە لەنێو بەشێك لەهاواڵتیانی‬ ‫جەلەوال و دواتر دەزگ��ای هەواڵگری ناحیەكە‬ ‫ئەو گرتەیە دەخەنە سەر (سی دی) و دەینێرنە‬ ‫دادگای جەلەوال و پاش ئەوەش دادوەر فەرمانی‬ ‫دەستگیركردنی (هـ)ی دەركردووەو لەئێستاشدا‬ ‫لەبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی ناحیەی جەلەوال‬ ‫دەستبەسەرە‪.

‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫سێكسیەكەی" ناوچەی خانەقین باڵودەكاتەوە‬ ‫"ئەوەی باسدەكرا و ئەوەی لەگرتەكەدا هاتبوو‪،‬‬ ‫زۆر لێكجیابوون‪ ،‬چونكە لەگرتەكەدا چواركەس‬ ‫ب��ەش��دارن‪ ،‬دوو ك��وڕ و دوو ك��چ‪ ،‬سەرەتا بۆ‬ ‫م��اوەی چەند چركەیەك كوڕێك دەستدرێژی‬ ‫دەك��ات��ە س��ەر كچێك و وێنەكە روون نییە‪،‬‬ ‫جگە لەوەش گرتەكە میوزیكی لەسەرە‪ ،‬دواتر‬ ‫ئ��ەو دوو كەسە دەگ��ۆڕدرێ��ن و دوو كەسی‬ ‫دیكە دەردەك��ەون‪ ،‬بۆیە گومانمان لەو گرتەیە‬ ‫هەبوو"‪.‬‬ ‫بەاڵم سەرچاوەیەك كە نەیویست ئاماژە‬ ‫بە ناوەكەی بكرێت‪ ،‬دەڵێ "یەكێك لەبراكانی‬ ‫(هـ) ئەوەی ئاشكرا كردووە‪ ،‬كە كچەكە ئێستا‬ ‫لەئیماراتە و بەتەلەفۆن لەگەڵ (ه��ـ) قسەی‬ ‫ك���ردووە‪ ،‬دادوەری���ش تائێستا دۆسییەكەی‬ ‫كۆتایی پێ نەهێناوە تا س��زای (ه��ـ) دیاری‬ ‫بكرێت‪ ،‬دادوەرەك����ە س��ورە ل��ەس��ەر ئەوەی‬ ‫دەبێت (هـ) ئەو كچە رادەستی پۆلیس بكات‪،‬‬ ‫تا دڵنیابن لەوەی نەكوژراوە"‪.‬‬ ‫لەبەرامبەر ئ��ەم��ەش��دا‪ ،‬كەسە نزیكەكەی‬ ‫(هـ)یش بۆ (سڤیل) ئاشكرایكرد‪" ،‬ت��ا ئێستا‬ ‫كە زیاتر لە دوو مانگ دەبێت كوڕەكەمان‬ ‫دەس��ت��گ��ی��رك��راوە‪ ،‬ن��ە كچەكە و هیچ یەكێك‬ ‫ل��ەب��ن��ەم��اڵ��ەك��ەی س��ك��ااڵی��ان ل����ەدژی تۆمار‬ ‫نەكردووە"‪.‬‬ ‫ه��ەروەك ئاماژە بەوەشدەكەن "القەكردنی‬ ‫كچێكی ‪ 15‬س��ااڵن و ب�ڵاوك��ردن��ی‪ ،‬بەهەموو‬ ‫پێوەرێكی یاسایی یان ئەخالقی و رۆژنامەگەری‪،‬‬ ‫دەستدرێژی سێكسییەو هەر بەم هۆیەشەوە‬ ‫تاوانبار لەالیەن دادگاوە فەرمانی دەستگیركردنی‬ ‫بۆ دەركراوە و لەزیندانە"‪.‬‬ ‫پارێزەرەكەی (هـ) زانیاری لەسەر خێزانی‬ ‫كچەكە (ن) بۆ (سڤیل) ئاشكراكرد و گوتی‬ ‫"خ��ێ��زان��ی ك��چ��ەك��ە ل��ەس��ااڵن��ی راب������ردوودا‬ ‫ئ����اوارەی ئ��ێ��ران ب���وون‪ ،‬ل��ەم چ��ەن��د ساڵەی‬ ‫دواییدا گەڕاونەتەوە بۆ هەرێم و لەخانەقین‬ ‫نیشتەجێبوون و كچەكەش تەمەنی (‪)24‬‬ ‫ساڵە نەك (‪ )15‬ساڵ كە وەك باسدەكرێت"‪.‬‬ ‫گوتیشی "ب��ەڵ��گ��ەی پێویستمان ه��ێ��ن��اوە بۆ‬ ‫دادگای جەلەوال"‪.‬‬ ‫پ����اش چ���ەن���د ك��ات��ژم��ێ��رێ��ك ب���ەس���ەر ئەو‬ ‫ك��ۆن��گ��رە رۆژن��ام��ەوان��ی��ەدا‪ ،‬س���ەالم عەبدوڵاڵ‬ ‫لەلیژنەی بەرگری بەرژەوەندییە گشتییەكان‬ ‫ب��ەی��ی��ان��ن��ام��ەی��ەك��ی ب��ڵ��اوك�����ردەوەو وەاڵم����ی‬ ‫بەرپرسەكەی یەكێتی ئافرەتان و بەرپرسەكەی‬ ‫رێكخراوی رای دایەوە‪.‬‬ ‫ب��ەوت��ەی كیسرا ئ��ەح��م��ەد ج��اف پارێزەر‪،‬‬ ‫بەپێی یاسای س��زادان��ی عێراقی و لەماددەی‬ ‫(‪ )393‬هەركەسێك دەستدرێژی سێكسی بكاتە‬ ‫سەر كچێك لەخوار تەمەنی (‪ )18‬ساڵەوە بێت‪،‬‬ ‫ئەگەر بە رەزامەندی و بەبێ رەزامەندی كچەكە‬ ‫بێت‪ ،‬ب��ەت��اوان ئ��ەژم��اردەك��رێ��ت و قورسترین‬ ‫سزا دەدرێت و سزاكەی زیندانی هەتا هەتایی‬ ‫دەبێت‪.‬‬ ‫بۆوەگرتنی زانیاری زیاتر‪( ،‬سڤیل) پەیوەندی‬ ‫ب��ە ئ���ەن���وەر ح��س��ێ��ن ب���ەڕێ���وەب���ەری ناحیەی‬ ‫ج���ەل���ەوالوە ك���رد‪ ،‬ب���ەاڵم ب��ەب��ی��ان��ووی ئەوەی‬ ‫كێشەكە كۆمەاڵیەتییە ئامادەنەبوو هیچ جۆرە‬ ‫لێدوانێك بدات‪ ،‬هاوكات پەیوەندیكرد بەموقەدەم‬ ‫عەبدولڕەحمان بەڕێوەبەری پۆلیسی جەلەوالوە‪،‬‬ ‫ناوبراو ئامادەنەبوو لێدوان بدات و ئەوەشی‬ ‫پشتڕاستكردەوە كە تۆمەتبار (ه��ـ) لەپۆلیس‬ ‫دەستبەسەرە‪.‬‬ ‫لەبارەی ناوی كەسەكان و شوێنی ئەنجامدانی‬ ‫رووداوەك���ەش‪ ،‬ساكار سێنارەیی دەڵ��ێ "زۆر‬ ‫گەڕاین بۆ ئەوەی ئەو كچە بدۆزینەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫گەڕانەكەمان بێسوود بوو‪ ،‬دەیانگوت لەگەڕەكی‬ ‫بەختیارییە لەخانەقین پەیوەندیم بەموختاری‬ ‫بەختیارییەوە كرد‪ ،‬موختار رەتیكردەوە هیچ‬ ‫حالەتێكی بەو شێوەیە لەو گەڕەكە روویدابێت‪،‬‬ ‫هەتا پەیوەندیمان ب��ەب��ەڕێ��وەب��ەری پۆلیس و‬ ‫ئاسایش و دەزگاكانی ناوچەكەوە كرد‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هیچ زانیاریان نەبوو و هەموویان ئەوەیان‬ ‫رەتدەكردەوە كە رووداوی وەها رووی دابێت‬ ‫و كچەكە كورد بێت"‪.‬‬ ‫ن���زار س��ام��ان‪ ،‬پ��ارێ��زەری (ه���ـ) لەبەشێكی‬ ‫دیكەی لێدوانەكەیدا بۆ (سڤیل) رونیكردەوە‪ ،‬كە‬ ‫كوڕەكە و كچەكە هەردووكیان كوردن و (هـ)‬ ‫بەپێی ماددەی (‪ )403‬لەیاسای سزادانی عێراقی‬ ‫راگیراوەو ئەو مادەیەش تایبەتە بەناوزڕاندن‬ ‫(تەشهیر) سزاكەشی بە شەش مانگ زیندانی بۆ‬ ‫ساڵێك دەبێت‪.‬‬ ‫پاش باڵوبوونەوەی گرتە ڤیدیۆ سێكسیەكە‬ ‫و دەستگیركردنی ئ��ەن��ج��ام��دەری كارەكەو‬ ‫دەن��گ��دان��ەوەی لەنێو هاواڵتیانی سنورەكە‪،‬‬ ‫ل���ەب���ارەی چ��ارەس��ن��ووی ك��چ��ەك��ەوە سەالم‬ ‫عەبدوڵاڵ مەترسی خۆی لەكوژرانی كچەكە‬ ‫نیشاندا و رایگەیاند "لەئێستادا سێ بۆچوون‬ ‫هەیە‪ ،‬یەكێكیان بەوەی خێزانی كچەكە بەرەو‬ ‫واڵت���ی ئ��ێ��ران رۆی��ش��ت��وون‪ ،‬هەندێك دەڵێن‬ ‫رۆیشتووە بۆ نێو خزمانی لەكەركوك‪ ،‬هاوكات‬ ‫دەنگۆی كوژرانیشی ئەگەرێكی بەهێزەو ئێمە‬ ‫لەچارەنووسی دەترسین‪ ،‬چونكە نادیارە"‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪49 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫لەو بەیاننامەیەدا كە كۆپیەكی بۆ (سڤیل)‬ ‫ن��ێ��ردراوە‪ ،‬دەڵێت "زۆر شەرمە بۆ نوێنەرانی‬ ‫رێ��ك��خ��راوگ��ەل��ی ب��ەن��او م��ەدەن��ی پ��اش بینینی‬ ‫گرتەكە‪ ،‬بنوسن (هیچ رووداوێ��ك رووینەداوە‬ ‫كە دەستدرێژی كرابێتە سەر هیچ تاكێكی كورد‬ ‫یان بەپێچەوانەوە)"‪.‬‬ ‫س��ەالم عەبدوڵاڵ بۆ (سڤیل) دڵنیایی خۆی‬ ‫دەرب��ڕی لەوەی كە كوڕەكە و كچەكە كوردن‬ ‫و جەختیشیكردەوە‪ ،‬كە بەالیەوە هیچ گرنگ نیە‬ ‫لە هەر نەتەوەیەك بن و گوتی "نەتەوە الی من‬ ‫بەهای نیە‪ ،‬ئەو كارە تاوانەو دەبێ هەڵوەستەی‬ ‫لەسەر بكرێت"‪.

‬‬ ‫هەم����وو ئ����ەو یان����ە ئیس��ل�امیانەی ك����ە‬ ‫لەتۆڕەكان����ی نێت����دا بوونی����ان هەی����ە‪ ،‬ئ����ەو‬ ‫‪50‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫فەتوایەیان بە "ش����از" وەسفكرد‪ ،‬كە لەالیەن‬ ‫ش����ێخێكی مەغریب����ی دراوەو مش����تومڕێكی‬ ‫دروست كردووە‪.‬‬ ‫شێخ عەبدولباری زەمزەمی كە سەرۆكی‬ ‫س����ەنتەری توێژین����ەوەی مەغریبیە بۆ فیقه‪،‬‬ ‫لێدوانێك����ی ب����ۆ قودس����ی عەرەب����ی داوەو‬ ‫گوتویەتی كە شەریعەتی ئیسالم رێگە دەدات‬ ‫سێكس لەگەڵ مردوو بكرێت‪ ،‬بەو مەرجەی‬ ‫پەیوەندیان لەنێواندا هەبێت‪ ،‬زەمزەمی باسی‬ ‫ئەوەشی كردووە‪ ،‬كە زەواج بە مردنی پیاو‬ ‫یان ژن بەتاڵ نابێتەوە‪.‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫ر‬ ‫ا‬ ‫ك‬ ‫ش‬ ‫انی‬ ‫م‬ ‫ا‬ ‫ڵ‬ ‫ئ‬ ‫ا‬ ‫و‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫موفتییەكی مەغریبی فتوا دەدات‪ ،‬پیاو بۆی هەیە تا شەش كاتژمێر پاش مردنی ژنەكەی‪،‬‬ ‫هەفت����ەی رابردوو‪ ،‬بۆچوون����ی مەالیەكی‬ ‫مەغریب����ی لەمیس����ر دەنگۆیەك����ی گ����ەورەی‬ ‫دای����ەوە‪ ،‬كە باس����ی ئ����ەوەی ك����ردووە‪ ،‬پیاو‬ ‫و ئاف����رەت تەاڵقی����ان ب����ە م����ردن ناكەوێ����ت‬ ‫و پیاوەك����ە ب����ۆی هەی����ە بۆ ماوەی ش����ەش‬ ‫كاتژمێر دوای مردنی هاوسەرەكەی لەگەڵ‬ ‫ژنەكەی رابكشێت و سێكسی لەگەڵدا بكات‪،‬‬ ‫ئەمەش بەناوی "راكشانی ماڵئاوایی"‪ ،‬دواتر‬ ‫ئەندامێكی پەرلەمانی میسریش لەیاداشتێكدا‬ ‫ئەوەی ئاشكرا كردووە‪ ،‬كە لەناو پەرلەمانی‬ ‫میس����ر پ����ڕۆژە یاس����ایەكی لەج����ۆری ئ����ەو‬ ‫" فەتوای����ە" هەی����ە‪ ،‬س����ەرۆكی پەرلەمان����ی‬ ‫ل����ەوە ئ����اگادار كردۆت����ەوە‪ ،‬ك����ە رێگ����ری‬ ‫لەپێشكەشكردنی پڕۆژەی لەو جۆرە بكات‪.‬‬ ‫لەهەفت����ەی راب����ردوودا نووس����ەر عەمرو‬ ‫عەبدولسەمیع وتارێكی لەرۆژنامەی ئەهرام‬ ‫نووسیوە‪ ،‬لەوتارەكەیدا ئاماژە بەیاداشتێكی‬ ‫س����ەرۆكی ئەنجومەنی نیش����تمانی بۆ كاری‬ ‫ئافرەت����ان ك����ردووە‪ ،‬ك����ە ن����اوی میرڤ����ەت‬ .‬‬ ‫ئەو قس����انەی زەمزەمی جی����ا لەمەغریب‪،‬‬ ‫لەمیس����ریش دەنگ����ی دای����ەوە‪ ،‬ئەن����دام‬ ‫پەرلەمانێكی میسری ئەوەی ئاشكراكردووە‪،‬‬ ‫كە پڕۆژە یاسایەك لەالیەن ئیسالمییەكانەوە‬ ‫هەی����ە بەن����اوی "راكش����انی ماڵئاوایی" بەپێی‬ ‫ئ����ەو پڕۆژەی����ە‪ ،‬ئیس��ل�امییەكان دەیانەوێت‬ ‫بڕیارێك دەربچێت‪ ،‬ك����ە رێگا بە پیاو بدات‪،‬‬ ‫تا شەش كاتژمێر پاش مردن سێكس لەگەڵ‬ ‫ژن����ە مردووەكەی����دا بكات‪ ،‬ئەم����ە كاردانەوە‬ ‫و دەنگدانەوەیەك����ی تون����دی لەكەن����اڵ و‬ ‫ئاژانسەكانی دونیادا لێكەوتەوە‪.‬‬ ‫ئەو بۆچوونەی زەمزەمی لەالیەن گەلێك‬ ‫زانای ئیسالمی وەاڵمدرایەوە‪ ،‬یەكێك لەوان‬ ‫محەم����ەد ش����ەحات‪ ،‬س����ەرۆكی كۆمەڵ����ەی‬ ‫توێژینەوەی ئیس��ل�امی بوو‪ ،‬ش����ەحات دەڵێ‬ ‫"زوڵ����م لەفەت����وا مەكەن‪ ،‬ئ����ەو كارە بە فەتوا‬ ‫مەزانن"‪ ،‬دواتر پرس����یاری ئ����ەوە دەكات‪ ،‬چ‬ ‫س����ودێك ل����ەوەدا هەی����ە كە ئینس����ان لەگەڵ‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫جەس����تەیەكی بێ رۆح مومارەسەی سێكس‬ ‫بكات؟‪.

‬‬ ‫س����ەرۆكی لیژنەی ئەوق����اف و كاروباری‬ ‫ئاین����ی لەپەرلەمانی كوردس����تان لەدرێژەی‬ ‫لێدوانەكەی����دا گوتیش����ی "ئ����ەو فتوای����ەی‬ ‫زەمزەمی‪ ،‬فتوایەكی س����ەقەتە و نە ش����ەرع‬ ‫ن����ە عەقڵ نە مەنت����ق‪ ،‬نە كۆمەڵ����گاش قبوڵی‬ ‫دەكات"‪.‬‬ ‫ئەلزەمزەم����ی زیاتر لەوە دەش����ڵێت "دەكرێ‬ ‫لەالیەن ئافرەتەوە گێزەر و بوتڵ و دەسكی‬ ‫ئاونیش بۆ دامركاندنەوەی حەزی سێكسی‬ ‫بەكار بهێنرێت"‪.‬‬ ‫بەپێ����ی ئ����ەو زانیارییان����ەی ك����ە لەبارەی‬ ‫ئەو نەخۆش����یەوە لەب����واری دەروونزانیەوە‬ ‫هەی����ە‪ ،‬نیكرۆفیلیا لەدەروونزانی بە جۆرێك‬ ‫لەپارافیلیا دادەنرێت‪ ،‬پارافیلیا واتە "شزوزی‬ ‫جنس����ی"‪ .‬‬ ‫ل����ە ه����ەرە س����ەیر و س����ەمەرەترین‬ ‫فەتواكانیشدا ئەو فتوایانەیەتی‪ ،‬كە تێیدا رێگا‬ ‫بەجوتب����وون لەگەڵ بووكەشوش����ەدا دەدات‬ ‫و پێش����ی وایە ئەم����ە لەزیناكردن باش����ترە‪.‬‬ ‫هەروەها لەفتوایەكی دیكەدا دەڵێت "دەكرێ‬ ‫ك����چ و كوڕ ب����ەر لەهاوس����ەرگیری لەڕێگای‬ ‫بەكارهێنانی دەست‪ ،‬یا هەر ئامرازێكی دیكە‬ ‫بێت‪ ،‬تەنانەت ئامرازی دەس����كردی زاوزێش‬ ‫بێت‪ ،‬حەزی سێكس����ی خۆیان دابمركێننەوە‪،‬‬ ‫چونكە ئەمە باشترە لەوەی بچن زینا بكەن"‪.‬یاخود‬ ‫لەفتوایەتی دیكەدا دەڵێ "الدانی سێكسی بەر‬ ‫لەهاوسەرگیری حەاڵڵە"‪ ،‬یان "یاری كاراتێ‬ ‫هاوبەش پەیداكردنە بۆ خوا‪ ،‬ئەوانەی یاری‬ ‫كاراتێ دەكەن‪ ،‬غەیری خوا دەپەرستن"‪.‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫‪ ‬عەبدولباری زەمزەمی‬ ‫سێكسی لەگەڵ بكات‬ ‫تیالوییە‪ ،‬میرڤەت لەیاداش����تەكەی خۆیدا كە‬ ‫ئاراس����تەی س����ەرۆكی پەرلەمانی كردووە‪،‬‬ ‫داوی لێك����ردووە كە رێگە نەدات ئەو پڕۆژە‬ ‫یاس����ایانە تێپەڕ بێت‪ ،‬كە پێشێلی مافی ژنان‬ ‫دەكەن‪ ،‬یەكێك لەوانە بچووككردنی تەمەنی‬ ‫ش����وكردنە‪ ،‬ئ����ەوی دیكەی����ش ئ����ەو پ����ڕۆژە‬ ‫یاس����ایەیە كە لەالیەن ئیس��ل�امییەكان هەیە‪،‬‬ ‫رێ����گادەدات س����ێكس لەگ����ەڵ ژن����ی مردوو‬ ‫بكرێت‪.‬‬ ‫ل����ە نمون����ەی ئ����ەو فت����وا جۆربەجۆرانەی‬ ‫پێشتر ئەلزەمزەمی دەریكردوون‪:‬‬ ‫"خودا دوو دەس����تی هەی����ە و دەتوانرێت‬ ‫لەخەویشدا ببینرێت"‪ ،‬كە ئەمە بە الی هەموو‬ ‫موس����وڵمانانەوە كوفر و لەدین دەرچوونە‪.‬‬ ‫رۆژنامەی دەیلی مایلی بەریتانی هەفتەی‬ ‫راب����ردوو‪ ،‬هەواڵێكی لەس����ەر ئ����ەو پڕۆژەیە‬ ‫باڵوكردۆتەوە و باس����ی ل����ەوە كردووە‪ ،‬كە‬ ‫زۆربەی ئیسالمییەكانی ئیخوان لەگەڵ ئەو‬ ‫پڕۆژەیەدان‪ ،‬دەیلی مایل باس����ی ئەوەش����ی‬ ‫ك����ردووە‪ ،‬كە دی����داری سێكس����كردن لەگەڵ‬ ‫م����ردووان‪ ،‬نەخۆش����یێكی دەروونیی����ە‪ ،‬ك����ە‬ ‫ن����اوی نیكرۆفیلیای����ە‪ ،‬دوای باڵوبوونەوەی‬ ‫ئەو هەواڵە لەدەیلی مای����ل دەنگدانەوەیەكی‬ ‫جیهانی هەبوو‪.‬‬ ‫ئەمە تاكە فتوای عەبدولباری ئەلزەمزەمی‬ ‫نیە‪ ،‬كە لەنێوەندیە ئیس��ل�امییەكاندا مشتومڕ‬ ‫و پێكداهەڵپژان����ی زۆری لێكەوتۆت����ەوە‪،‬‬ ‫بەجۆرێ����ك لەچەندین الوە لەالیەن چەندەها‬ ‫كەس����ایەتی و بانگخوازی ئاینی ناسراوەوە‬ ‫هێرش كراوەتە سەر زەمزەمی و بە درۆزن‬ ‫و زەندیق و سەهیۆنیەت و چەندین تۆمەتی‬ ‫دیكە تۆمەتبار كراوە‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪51 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫هەروەها "دەكرێ كەس����ێك كچێك بخوازێت‬ ‫دوای جوتب����وون لەگ����ەڵ دایكی����دا‪ ،‬تەنانەت‬ ‫گ����ەر بە رێ����گای زین����اش بووبێ����ت"‪ .‬لەساڵی ‪ 1986‬هەر یەكە لەزانایان‬ ‫رۆزم����ان و ریزنیك تیۆرێكیان لەبارەی ئەو‬ ‫نەخۆش����یەوە دان����ا‪ ،‬ئ����ەوان پێی����ان وایە ئەو‬ ‫كەس����ەی بەو كارە هەڵدەس����تێت كەسایەتی‬ ‫الوازە‪ ،‬ناتوانێ����ت ب����ەرەو رووی رەگ����ەزی‬ ‫بەرامبەر ببنەوە‪ ،‬لەجەستەی مردووش زۆر‬ ‫دەترسن‪.‬‬ ‫هەرچەن����دە ئەندامێك����ی ئیس��ل�امی‬ ‫لەپەرلەمان����ی میس����ر ك����ە ن����اوی مەم����دوح‬ ‫ئیس����ماعیلە لەگەڵ س����كرتێری پەرلەمان بۆ‬ ‫س����ایتی عەرەبیی����ە‪ ،‬ئەوەی����ان رەتكردۆتەوە‬ ‫ك����ە پڕۆژە یاس����ایەكی وەها هەبێ����ت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫یاداش����تەكەی میرڤەت كە كەسێكە لەئاستی‬ ‫بەرپرسیارێتی دایە وەك بەڵگەیەك سەنگی‬ ‫خۆی دەبێت‪.‬‬ ‫دكتۆر بەش����یر حەداد‪ ،‬سەرۆكی لیژنەی‬ ‫ئەوق����اف و كاروب����اری ئاین����ی لەپەرلەمانی‬ ‫كوردس����تان‪ ،‬س����ەبارەت بەفتواك����ەی‬ ‫(عەبدولباری زەمزەمی) سەرۆكی كۆمەڵەی‬ ‫مەغریبی بۆ توێژینەوە لەپرسە فیقهییەكان‪،‬‬ ‫ب����ۆ (س����ڤیل) گوت����ی "زەمزەم����ی كابرایەكی‬ ‫البەالی����ە و وەك����و زۆر لەكەس����انی دیكەیە‬ ‫ك����ە ناوەناوە لێ����رە و لەوێ فتوای حەلەق و‬ ‫بەلەق دەردەكەن"‪ ،‬ئەوەش����ی گوت كە ئەوە‬ ‫نەخۆش����ییە و خەلەلەك����ە لەفك����ر و عیل����م و‬ ‫دینیان����ە كە ئەو ج����ۆرە فتوایانە دەردەكەن‪،‬‬ ‫"لەوانەشە زیاتر بۆ خۆدەرخستن بێت"‪.

‫كـۆمـەاڵیـەتـی‬ ‫ماكسیمیلیانی نوێ هێشتا لەخەو هەڵنەستاوە‬ ‫پیاوێك ‪ 9‬ساڵە خەوتووەو ژن و منداڵەكانی چاوەڕێن بەئاگا بێتەوە‬ ‫باوكی دیا‬ ‫بەر لە خەوتنی لەگەڵ منداڵەكانی یاری‬ ‫دەكرد و پێدەكەنی‪ ،‬بەاڵم ‪ 9‬ساڵ و چەند‬ ‫مانگێكە لە خەوێكی قوڵدایەو خێزانەكەی‬ ‫هێش���تا هی���وادارن رۆژێ���ك چاوەكان���ی‬ ‫بكاتەوە و بزەی جاران بۆ سەر لێوەكانی‬ ‫بگەڕێتەوە‪.‬‬ ‫ت���وران زیات���ر دەڵ���ێ "ل���ەم واڵت���ەی‬ ‫ئێمەدا كەس خەمی كەس���ی نییە‪ .‬‬ ‫ب���ە حال���ی رەزا‪ ،‬چیرۆك���ی یاران���ی‬ ‫ئەش���كەوتمان بی���ر دێت���ەوە‪ ،‬ك���ە چ���ۆن‬ ‫ماكس���یمیلیان و هاوڕێكانی لە ئەشكەوت‬ ‫خەوت���ن و ت���ا ‪ 300‬س���اڵ خەبەری���ان‬ ‫نەب���ووەوە‪ ،‬هیواداری���ن كاك���ە رەزا زوو‬ ‫خەب���ەری بێت���ەوەو ب���ە دی���داری ژن و‬ ‫منداڵەكانی شاد بێتەوە‪.‬چی فەرمانگەی حكومی‬ ‫و رێكخ���راوی ناحكوم���ی هەی���ە لەئێران‬ ‫سەردانم كردووەو كەسیان بە هانامانەوە‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫نەهاتوون و تەنانەت جارێكیان سییەكانی‬ ‫رەزا چڵك���ی كرد بوو‪ ،‬ئەمبوالنس���ێكم بە‬ ‫ه���ەزار چەرمەس���ەری دەس���تكەوت و‬ ‫بردمە یەكێك لەنەخۆش���خانەكانی شاری‬ ‫" ت���اران"‪ ،‬ب���ەاڵم هەرچی���م ك���رد چونكە‬ ‫پارەی ت���ەواوم نەبوو نەیانهێش���ت بچمە‬ ‫ژوورەوە‪ ،‬بۆ م���اوەی ‪ 48‬كاتژمێر لەبەر‬ ‫دەرگای نەخۆش���خانە چاوەڕوانی���م كرد‬ ‫بەاڵم بێ ئەنجام بوو"‪.‬‬ ‫لەش���اری "ئەبه���ەر"ی ئێ���ران پیاوێ���ك‬ ‫ش���ەوێك لەگ���ەڵ منداڵەكان���ی خەریك���ی‬ ‫یاریك���ردن دەب���ێ و دوای خەوتن���ی‬ ‫هەڵناس���ێتەوە و زیات���ر ل���ە ‪ 9‬س���اڵە‬ ‫خەوت���وەو ت���ا ئێس���تا هاوس���ەری ئ���ەو‬ ‫پی���اوە ب���ۆ س���اتەوەختێكیش پیاوەك���ەی‬ ‫ب���ە جێنەهێش���توەو ب���ەردەوام خزمەت���ی‬ ‫دەكاو هیواخ���وازە جارێك���ی دیكە لەخەو‬ ‫هەڵبسێتەوە‪.‬‬ ‫ن���اوی ئ���ەو پی���اوە "رەزا"ی���ە و ن���اوی‬ ‫ژنەك���ەش" ت���وران"ە‪ ،‬ت���وران لەب���ارەی‬ ‫هاوسەرەكەیەوە دەڵێ "شەوێكی ساردی‬ ‫زستان بوو‪" ،‬مەهدی" و "مینا" ساوا بوون‪،‬‬ ‫ش���وەكەم لەگ���ەڵ منداڵەكان���م پێدەكەنی‬ ‫و پێك���ەوە یارییان دەك���رد و درەنگانێك‬ ‫خەوتی���ن‪ ،‬كاتێ���ك بەرەبەی���ان ل���ە خ���ەو‬ ‫هەس���تام و منداڵەكانم نارد بۆ قوتابخانە‪،‬‬ ‫بانگ���ی ش���وەكەم ك���رد لەخەو هەس���تێ‪،‬‬ ‫‪52‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫هەرچ���ی بانگ���م ك���رد وەاڵم���ی نەبوو و‬ ‫رۆیشتمە سەری و بینیم خەوتوەو ترس‬ ‫دایگرتم و بە هاوار و قیژە رۆیشتمە ناو‬ ‫كۆاڵن و دراوس���ێكانم ئ���اگادار كردەوەو‬ ‫بردمانە نەخۆش���خانە‪ .‬‬ ‫رەزا چەن���د مانگێك���ە دەتوانێ چێش���ت‬ ‫بخ���وا و ب���زە دەكەوێتە س���ەر لێوەكانی‪،‬‬ ‫ئەگەرچی هێشتا چاوەكانی ناكاتەوە‪.‬ئێس���تا‬ ‫كوڕەكەم تەمەنی ‪ 7‬س���اڵەو كچەكەم ‪10‬‬ ‫س���اڵی تەمەنەو بەخێوكردنی دوو منداڵ‬ ‫و نەخۆش���ێك كە تووش���ی نەخۆشییەكی‬ ‫دەگم���ەن هات���وە بۆ ژنێكی بێ���كار گەلێك‬ ‫سەخت و دژوارە"‪.‬‬ ‫توران كە خەم بەروخسارییەوە دیارە‪،‬‬ ‫دەڵ���ێ "لە دڵ���ەوە دەزانم دووب���ارە رەزا‬ ‫چاوەكانی دەكاتەوە و منداڵەكانی لەئامێز‬ ‫دەگرێ‪ .‬‬ .‬لەم ماوەیەدا ژیان زۆر دژوار و‬ ‫سەخت بووە بۆمان‪ ،‬هەرچی كەلوپەلی ناو‬ ‫ماڵ بوو هەراجم كرد و بۆ چارەس���ەری‬ ‫هاوس���ەرەكەم خەرج���م كرد و نۆ س���اڵە‬ ‫دەرمان دەكڕم بە نرخێكی بەرز و ئێستا‬ ‫ئیتر هیچ پارەیەكم نییە نە بۆ دەرمان و نە‬ ‫بۆ بژێوی ژیان‪ .‬پزیش���كەكان سی‬ ‫تی ئێس���كەنی مێش���كیان لە رەزا گرت و‬ ‫دوای ماوەیەك پێیان گوتین‪ ،‬ڤایرۆس���ێك‬ ‫رۆیش���تۆتە ناو مێش���كی هاوس���ەرەكەت‬ ‫و دەبێ چ���اوەڕوان بكەی تا چارەس���ەر‬ ‫ببێ و نازانین چۆن چارەس���ەری بكەین‪.‬‬ ‫سەردانی زۆر پزیش���ك و نەخۆشخانەم‬ ‫ك���ردووە و هەم���وان دەڵێ���ن مەگ���ەر‬ ‫موعجیزەی���ەك دیس���ان ب���ە خەب���ەری‬ ‫بێنێتەوە"‪.

‫سەرپەرشتیار‪ :‬زانا دڵشاد دزەیی‬ ‫منە"‬ ‫هونەرمەندێتی‬ ‫خەجێلەو هەم خەمی‬ ‫چەكداریهەمباشترە‬ ‫"كەركووك‪،‬‬ ‫لە كوردستان‬ ‫نازێ كردیە فارسی‬ ‫ئەحمەد جەمیل لەبەر‬ ‫منداڵەكانی بە یەكجاری‬ ‫نایەتەوە‬ ‫سەمەر تابلۆی هاواری‬ ‫ئازادی باڵو دەكاتەوە‬ ‫دەشتی تەواوی كرد‬ ‫بۆ باڵوبوونەوەی‬ ‫ئەلبوومەكەی هێمن لە‬ ‫هەولێرە‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪53 2012/5/5‬‬ .

‫هــونــــەری‬

‫زیالن بۆ سڤیل‪:‬‬

‫‪ ‬فۆتۆ‪ :‬رەوەند جەواد‬

‫ئەگەر كوردستان‬
‫ئیقامەم بداتێ‬
‫لێرە دەمێـنمەوە‬
‫‪ 140‬هونەرمەندی‬
‫گەورەی توركیا‬
‫هاوڕێمن‬
‫لەبەر قسەی خەڵك‬
‫بەرنامەی "زیالن‬
‫شۆ"ـم لە كەناڵی‬
‫‪ TRT6‬نەكرد‬
‫جەیالن پێیگوتم كوردی ئورفام‬
‫جگە لە گۆرانی شیعریش‬
‫دەنووسم‬
‫‪54‬‬

‫ساڵی سێیە‌م‬

‫ژمار ‌ه ‪131‬‬

‫‪2012/5/5‬‬

‫هــونــــەری‬

‫زانا دڵشاد دزەیی‬
‫زیالن یەكێكە لەخاتوون���ە گۆرانیبێژەكانی‬
‫كوردس���تانی باك���وور‪ ،‬نۆ س���اڵە ب���ەردەوام‬
‫س���ەردانی كوردس���تان دەكات‪ ،‬وەك���و خۆی‬
‫دەڵێ���ت ماوەی نۆ س���اڵە دێ���م و دەچم‪ ،‬بەاڵم‬
‫ئەگ���ەر كوردس���تان ئیقام���ەی بدات���ێ لێ���رە‬
‫دەمێنێتەوە‪ ،‬زیالن ساڵی ‪ 1979‬لەشارۆچكەی‬
‫ئادیەم���ەن لەدایكب���ووەو ئێس���تا خ���اوەن‬
‫ن���ۆ ئەلبووم���ی باڵوكراوەی���ە‪ ،‬ئێم���ە لەكات���ی‬
‫ئەنجامدانی ئاهەنگێك لەشارۆچكەی عەنكاوە‬
‫بینیمان و بۆ (سڤیل) دواندمان‪.‬‬
‫لەمنداڵی���ەوە زی�ل�ان حەزی ك���ردووە بێتە‬
‫كوردس���تان‪ ،‬بەاڵم كاتێك گەورەبوو دەستی‬
‫بەگۆرانیگوت���ن ك���رد‪ ،‬ئینج���ا هیوایەتەك���ەی‬
‫هاتەدی‪ ،‬دەڵێت "نۆ ساڵە لەرێگای كوردستان‬
‫و توركی���ادام‪ ،‬دێ���م و دەچ���م‪ ،‬هەت���ا ئیقام���ە‬
‫وەردەگرم"‪ .‬زیالن لەبەر دوو شت نەیتوانیوە‬
‫بەیەكج���اری لەكوردس���تان بمێنێتەوە "یەكەم‬
‫ش���ت دایك و ب���رام لەتوركیان‪ ،‬دووەم ش���ت‬
‫ئیقامەی كوردس���تانم نییە‪ ،‬ئەگەر كوردستان‬
‫ئیقامەم بداتێ بەیەكجاری دەمێنمەوە"‪.‬‬
‫یەك���ەم گۆرانی زیالن بەناوی "ش���ەمامێ"‬
‫ب���وو‪ ،‬ك���ە ‪ 21‬س���اڵ پێ���ش ئێس���تا دەس���تی‬
‫بەگۆرانیگوت���ن ك���رد‪ ،‬ئ���ەوكات تەمەن���ی ئەو‬
‫‪ 12‬س���اڵ ب���وو‪ ،‬ئێس���تا ‪ 9‬ئەلبووم���ی هەیە و‬
‫بەنی���ازە ئەلبوومی دەی���ەم باڵو بكاتەوە‪ ،‬یەك‬
‫گۆرانی بەشێوەزاری سۆرانی گوتووەو سێ‬
‫گۆرانیش���ی بەزمانی تورك���ی گوتووە‪ ،‬یەكێك‬
‫ل���ەم گۆرانیان���ە لەگ���ەڵ هونەرمەن���دی تورك‬
‫دلب���ەر پێك���ەوە گوتوویانە‪ ،‬دەڵ���ێ حەزدەكەم‬
‫چەند گۆرانییەكی دیكە بەشێوەزاری سۆرانی‬
‫تۆمار بكەم‪ ،‬بەاڵم لەبەرئەوەی زۆرتر لەزاخۆ‬
‫و ده���ۆك بوومە‪ ،‬لەبەرئ���ەوە نەمتوانی ئەوە‬

‫بكەم‪ ،‬هەروەها زیالن دەڵێت "پێم خۆشە ئەگەر‬
‫هونەرمەندێكی دەنگخۆشی ئێرە بناسم پێكەوە‬
‫گۆرانییەكی سۆرانی بكەین"‪.‬‬
‫زۆرب���ەی گۆرانییەكانی زیالن فۆلكلۆرن‪ ،‬بۆ‬
‫گۆرانییە نوێیەكانیشی خۆی شیعر و ئاوازەكان‬
‫دادەنێت‪ ،‬بۆیە رەخنەی لەو قسەیەی هونەرمەند‬
‫شەریف قەیران گرت‪ ،‬كاتێك گوتبووی لەتوركیا‬
‫دەیەمی���ن كەس���م لەنووس���ینی ش���یعر‪ ،‬زی�ل�ان‬
‫گوت���ی "ش���اعیری زۆر گ���ەورە لەتوركیا هەیە‪،‬‬
‫بەهەزاران ش���یعریان نوسیووە‪ ،‬شاعیری زۆر‬
‫باشن‪ ،‬شەریف قەیران بەبەراورد لەگەڵ ئەوان‬
‫هیچ نییە‪ ،‬نەدەبوو ئەو قس���ەیە بكات‪ ،‬ش���ەریف‬
‫قەی���ران گۆرانیبێژێكی چاكە‪ ،‬بەاڵم ش���اعیرێكی‬
‫گ���ەورە و پای���ەدار نیی���ە"‪ .‬زی�ل�ان ئەوەش���ی‬
‫راگەیاند‪ ،‬لەئێس���تادا كە لەكوردس���تانە خەریكی‬
‫تۆماركردن���ی گۆرانییەكی نوێی���ە بەناوی "بابێ‬
‫م���ەزن بارزانی"‪ .‬كە پێش���تریش ئ���ەم گۆرانییە‬
‫گوت���راوە‪ .‬لەبەرئ���ەوەی ئەو ح���ەزی لەگۆرانی‬
‫گوتنە بەس���ەر كوردس���تان و پێشمەرگە گوتی‬
‫"هەم���وو هونەرمەندان���ی كوردس���تان خەریكی‬
‫گۆرانی ئەڤینین‪ ،‬لەس���ەر چاوی رەش و برۆی‬
‫رەش گۆران���ی دەڵێ���ن‪ ،‬ب���ەاڵم م���ن حەزدەكەم‬
‫گۆران���ی لەس���ەر نیش���تیمان و پێش���مەرگە و‬
‫كوردستان بڵێم"‪.‬‬
‫زیالن تاوەكو سێی ناوەندی خوێندووە‪ ،‬بەاڵم‬
‫لەب����ەر گۆرانیگوتن وازی لەخوێندنەكەی هێنا و‬
‫دەڵ����ێ "خوێندن و گۆرانیگوتن زۆر قورس بوو‪،‬‬
‫گۆرانیگوتنەك����ەم هەڵب����ژارد"‪ .‬ئێس����تا ئەو لەگەڵ‬
‫مێردەك����ەی دەژی‪ ،‬حەزی زۆری لەمنداڵە‪ ،‬بەاڵم‬
‫منداڵیان نابێ و گوتی "ئینشاڵاڵ خوا دەیدات"‪.‬‬
‫ئەو دەستخۆشی لەهونەرمەندانی كوردستان‬
‫دەكات و پێی وایە گۆرانی كوردی لەكوردستان‬
‫زۆر پێش����كەوتووە‪ ،‬كە رۆژان����ە كلیپ و گۆرانی‬
‫زۆر باش بەرهەمدێت‪ ،‬زیالن ئەوەش دەڵێت "نۆ‬

‫س����اڵ پێش ئێس����تا كە هاتم كوردستان وەكو‬
‫گوند بوو‪ ،‬بەاڵم ئێستا بووەتە ناوەندی هونەر‬
‫و بازرگان����ی لەهەموو عێراقدا‪ ،‬دەس����تی كاك‬
‫نێچیرڤ����ان بارزان����ی خۆش بێت كوردس����تانی‬
‫خ����ۆش ك����رد‪ ،‬خزمەتێك����ی زۆری هەولێ����ری‬
‫كردووە"‪.‬‬
‫زی��ل�ان پەش����یمانە لەكەناڵ����ی ‪RTR6‬‬
‫دەركەوت����ووە‪ ،‬ئاشكراش����یكرد داوای����ان لێكرد‬
‫بەرنامەی����ەك بەناوی "زیالن ش����ۆ" پێش����كەش‬
‫ب����كات‪ ،‬ب����ەاڵم ئ����ەو لەب����ەر قس����ەی خەڵك����ی‬
‫كوردس����تانی باك����ور رەتی كردۆت����ەوە‪ ،‬وەك‬
‫خ����ۆی دەڵێ����ت "لەیەكەم رۆژی پەخش����كردنی‬
‫كەناڵ����ی ‪ RTR6‬ك����ە تێس����ت ب����وو‪ ،‬م����ن تێیدا‬
‫دەركەوت����م‪ ،‬من هی����چ كێش����ەیەكم لەگەڵ ئەو‬
‫كەناڵ����ە نیی����ە‪ ،‬بەاڵم دوات����ر زانیم ك����ە هەموو‬
‫كوردەكانی باكوور ئ����ەم كەناڵەیان بەدڵ نییە‬
‫و پێی����ان وای����ە ئ����ەو كەناڵە خزم����ەت بەكورد‬
‫ناكات و هی حكومەتی توركیایە‪ ،‬منیش لەبەر‬
‫ئ����ەو خەڵكە ناتوانم قبوڵ����ی ئەو كەناڵە بكەم و‬
‫نامەوێت لەوێدا دەركەوم‪ ،‬هەتا داوایان لێكردم‬
‫بەرنامەیەك پێش����كەش بكەم بەن����اوی "زیالن‬
‫شۆ"‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشدا پارەیەكی زۆریان دامێ‪،‬‬
‫ب����ەاڵم نەمتوانی قبووڵی بك����ەم"‪ .‬دوای ئەوەی‬
‫زیالن ل����ە كەناڵی ‪ RTR6‬دەرك����ەوت‪ ،‬لە رۆژ‬
‫تیڤی داوای لێبوردن����ی لەخەڵك و هەوادارانی‬
‫خۆی كرد‪.‬‬
‫"‪ 140‬هونەرمەن����دی گ����ەورەی توركی����ا‬
‫دەناس����م و هاوڕێ����ی نزیك����ی من����ن‪ ،‬لەگ����ەڵ‬
‫زۆربەی����ان كۆنس����ێرت و ئاهەنگم ك����ردووە"‪.‬‬
‫ئەوە قسەی زیالنە‪ ،‬هەورەها گوتیشی "یەكێك‬
‫لەوانە جەی��ل�ان هاوڕێمە‪ ،‬الی من گوتوویەتی‬
‫م����ن ك����وردم و لەئورف����ا لەدایكبوویم����ە‪ ،‬زۆر‬
‫هونەرمەن����دی دیك����ەش ه����ەن ك����ە بە ئەس����ڵ‬
‫كوردن"‪.‬‬

‫ساڵی سێیە‌م‬

‫ژمار ‌ه ‪131‬‬

‫‪55 2012/5/5‬‬

‫هــونــــەری‬

‫حەمەرەئوف كـــەركـوكی هاندەری ریال مەدریدە‪:‬‬

‫كەركووك‪ ،‬هەم خەجێ و هەم خەمی منە‬
‫دڵشاد باڵەكی‬

‫لەڕاستیدا ئەگەر ئێمە باس لەمنداڵی بكەین‪،‬‬
‫كۆمەڵێك هاوڕێی خۆم هەبوون لەمنداڵی‪ ،‬كە‬
‫زۆر هاندەر بوون‪ ،‬هەندێكیان لەژیاندا ماون‪،‬‬
‫لەوانە كاك تەحسین و وەستا لەتیف خەیات‬
‫و چەند هاوڕێیەكی دیكە‪ ،‬ب��ەاڵم باشترین‬
‫مامۆستا و هاندەر بۆ من مامۆستا ئیبراهیم‬
‫بوو‪ ،‬كە مامۆستای قۆناغی سەرەتاییم بوو‪،‬‬
‫خەڵكی ش��اری كۆیە ب��وو‪ ،‬ه��ی��وادارم ئێستا‬
‫لەژیاندا مابێت و خوا تەمەنی درێ��ژ بكات‪،‬‬
‫زۆربەی بەیانیان منی لەپۆل دەهێنایە دەرەوە‬
‫گ��ۆران��ی پێدەگوتم‪ ،‬تا وای لێهات پێیگوتم‬
‫ئەگەر تۆ ب���ەردەوام بیت رۆژێ��ك لەرۆژان‬
‫خزمەت بەهونەری كوردی دەكەی‪.‬‬
‫سڤیل‪ :‬قۆناغی خوێندنت‬
‫ت�������ا ك�����وێ‬

‫سڤیل‪ :‬سەرەتای ك��اری هونەرییت بۆ‬
‫كەی دەگەڕێتەوە؟‬
‫حەمە رەئ���وف‪ :‬دی���ارە ئ��ەو هونەرەی‬
‫لەئێستادا من پێشكەشی دەكەم‪ ،‬گەاڵڵەی‬
‫ش���اری ك��ەرك��ووك��ە‪ ،‬دەت���وان���م بڵێم ئەو‬
‫هونەرە الی من گەاڵلە ببوو‪ ،‬بەاڵم كاتی‬
‫خ��ۆش��ی ح����ەزم ن����ەك����ردووە‪ ،‬ئ���ەو كاتی‬
‫لەسەردەمی رژێم ئێمە گۆرانیمان دەگوت‬
‫قورس بوو‪ ،‬ئەگەر گۆرانییەكی سۆزداریت‬
‫گ��وت��ب��ا‪ ،‬دەب��وای��ە دوای���ی سروودێكیشت‬
‫گوتبا‪ ،‬تا ساڵی ‪ 1986‬یەكەم گۆرانیم بۆ‬
‫تیڤی ك��ەرك��ووك ت��ۆم��ارك��رد بەناوی‬
‫(ش��ەوان)ـ��ە‪ ،‬تێكستی مامۆستا‬
‫محەم���ەد رەئ���وف‬
‫هێمن موكریانی و ئاوازی‬
‫س���اڵح‪ ،‬ناس���راو ب���ە‬
‫م��ام��ۆس��ت��ا ن���ورەدی���ن‬
‫حەمەرەئ���وف كەركووك���ی‪،‬‬
‫ئیبراهیم ج��اف بوو‪،‬‬
‫س���اڵی ‪ 1956‬لەشاری كەركووك‬
‫ب��������ەاڵم ل��������ەدوای‬
‫لەدایكب���ووە‪ ،‬س���اڵی ‪ 1994‬ژیانی‬
‫هاوس���ەری پێكهێن���اوەو ئێس���تا‬
‫راپ������������ەری������������ن‬
‫خاوەنی كوڕ و كچێكە بەناوی "شارۆ‬
‫ه�����ون�����ەری من‬
‫گەشەی سەند‪ ،‬و شانۆ"‪ .‬هەفتەی رابردوو حەمەڕەوف‬
‫س���اڵ���ی ‪ 1990‬بەس���ەردانێك هاتە رەواندوز و (سڤیل)‬
‫ب������ەردەوام������م ئ���ەم چاوپێكەوتن���ەی لەگ���ەڵ‬
‫ئەنجامدا‪.‬‬
‫تاوەكو ئێستا‪.‬‬
‫س������ڤ������ی������ل‪:‬‬
‫لەسەرەتادا كێ‬
‫ه����اوك����اری تۆی‬
‫كردووە؟ دەگوترێ‬
‫م����ام����ۆس����ت����ای����ەك‬
‫ل���ەق���وت���اب���خ���ان���ە زۆر‬
‫هاندەری تۆ بووە؟‬
‫ح���ەم���ە رەئ������وف‪:‬‬

‫‪56‬‬

‫ساڵی سێیە‌م‬

‫ژمار ‌ه ‪131‬‬

‫‪2012/5/5‬‬

‫بڕیوە؟‬
‫حەمە رەئوف‪ :‬تا پۆڵی شەشەمی ئامادەیی‪،‬‬
‫بەاڵم تەواوم نەكرد‪.‬‬
‫سڤیل‪ :‬چەند بەرهەمت هەیە؟‬
‫حەمە رەئ��وف‪ :‬بەرهەمم زۆرە‪ ،‬دەتوانم‬
‫بڵێم بەپێی ئ��ەو سیدیانە م��ن هەمە ل��ە ‪60‬‬
‫ب��ەره��ەم زی��ات��رم هەیە‪ ،‬ڤیدیۆ كلیپەكانیشم‬
‫زۆرن‪ ،‬ئەگەر تۆ باس لەساڵی نەوەد بەرەو‬
‫س��ەروو بكەی كۆمەڵێك ڤیدیۆ كلیپم هەیە‬
‫بەسیستەمی (‪ )vsh‬كراوە‪ ،‬دیارە ئێستا ئەو‬
‫سیستەمە بەسەرچووە‪ ،‬تەنیا بۆ ئەرشیف‬
‫دەمێنێتەوە‪ ،‬ب��ەاڵم دوای سیستەمێك پەیدا‬
‫بوو ئەویش ئۆرجینال بوو‪ ،‬زیاد لە ‪ 20‬ڤیدیۆ‬
‫كلیپم هەیە‪.‬‬
‫س��ڤ��ی��ل‪ :‬ب��ۆ گ��ۆران��ی��ی��ەك��ان��ت زی��ات��ر پشت‬
‫بەتێكستی كێ دەبەستی؟‬
‫حەمە رەئ��وف‪ :‬من زۆرب��ەی تێكستەكانی‬
‫شاعیرانی سەدەم بەكاردێنم‪ ،‬بۆ نمونە زۆر‬
‫ل��ەه��ۆن��راوەك��ان��ی دالوەر ق��ەراغ��ی و خالید‬
‫م��ەج��ی��د ف��ەرەج��م ك��ردۆت��ە گ���ۆران���ی‪ ،‬كاك‬
‫ئەحمەد محەمەد‪ ،‬بەرزان هەستیار‪ ،‬زۆرن‬
‫ناوەكانم هەمووی نایەنەوە یاد‪ ،‬تەنانەت‬
‫من شیعری كالسیكیشم زۆر كردۆتە‬
‫گ��ۆران��ی‪ ،‬زۆری��ش��م ح��ەز لێیەتی‪ ،‬وەك‬
‫شیعرەكانی نالی و وەفایی‪.‬‬
‫سڤیل‪ :‬پێت وانییە لەبواری هونەری‬
‫كۆمپانیایەكی وەك پێویست نییە بۆئەوەی‬
‫بەرهەمی گۆرانیبێژان باڵوبكاتەوە؟‬
‫حەمە رەئ��وف‪ :‬ئێمە گرفتمان لەوە‬
‫دای����ە‪ ،‬ك��ات��ێ ب��ەره��ەم��ی سیدیەك‬
‫بەرهەم دێنین‪ ،‬كۆمپانیایەك نییە‬
‫ئ��ەو سیدیەمان لێ وەرگرێت‪،‬‬
‫ماندوو دەبین و خەرجی زۆری‬
‫تێدەچێ‪ ،‬كۆمپانیایەك نییە ئەو‬
‫سیدیە لەتۆ بكڕێ و باڵوی‬
‫بكاتەوە‪ ،‬ناچار دایدەنێت بۆ‬
‫ماوەیەك تا سپۆنسەرێكت‬
‫دەستدەكەوێ‪.‬‬
‫س���ڤ���ی���ل‪" :‬س���ڵ���او ئ���ەی‬
‫خ���ەم���ی ئ���اش���ن���ام" یەكێك‬
‫لەگۆرانییەكانی تۆ بوو‪ ،‬كە‬

‬‬ ‫س��ڤ��ی��ل‪ :‬ب���ۆ ب���ەره���ەم���ی ن����وێ چیت‬ ‫لەبەردەستە؟‬ ‫ح���ەم���ە رەئ�������وف‪ :‬ئ��ێ��س��ت��ا خەریكی‬ ‫تەواوكردنی ئەلبوومە نوێیەكەم‪ ،‬لە ‪11‬‬ ‫گۆرانی پێكدێت‪ ،‬زۆربەی كارەكانم تەواو‬ ‫كردووە‪ ،‬گۆرانییەكم كلیپ كردووە بەناوی‬ ‫"پ��ەری"‪ ،‬بەمزووانە لەكەناڵی كوردسات‪،‬‬ ‫پ��ەخ��ش دەك���رێ���ت‪ ،‬ل��ەش��ی��ع��ری مامۆستا‬ ‫جەمال شارباژێری و ئ��اواز و مۆسیقای‬ ‫خەلیل عەبدوڵاڵیە‪ ،‬ئەو ئەلبوومە دەبێ ئەم‬ ‫س��اڵ ت��ەواوب��ێ‪ ،‬چونكە من گرێبەستێكم‬ ‫لەگەڵ وەزارەت��ی رۆشنبیریی هەیە‪ ،‬خوا‬ ‫یاربێ تەواوی دەكەم‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬هاندەری كام یانەی؟‬ ‫حەمە رەئوف‪ :‬هاندەری ریال مەدریدم‪.‬نە دەبین‬ ‫بەئ���ەوان‪ ،‬ن���ە ئەوانیش دەبن بەئێمەو خۆش���مان‬ ‫بەپارچەی���ەك لەو واڵتە نازانی���ن‪ ،‬دیارە ئەوانیش‬ ‫وەك���و مرۆڤ ڕێزی تایبەت���ی خۆیان هەیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەمە راس���تیەكی حاش���اهەڵنەگرە‪ ،‬ئەم كێش���ەیە‬ ‫لەمێ���ژە لەنێ���وان ئێم���ەدا بەزەق���ی دەبیندرێ���ت‪،‬‬ ‫كوردی���ش وەك هەرنەتەوەی���ەك ماف���ی خۆیەتی‬ ‫س���ینەماكەی بەن���اوی خ���ۆی بناس���رێت‪ ،‬ئاخ���ر‬ ‫چ���ۆن س���ینەمای نەتەوەی���ەك بەن���اوی واڵتێكی‬ ‫دیك���ە بناس���رێت‪ ،‬ئەم���ە لەكاتێكدا كە س���ەرۆكی‬ ‫هەرێمی كوردس���تان و سەرۆكی كۆماری عێراق‬ ‫هەردووكیان كوردن و پارێزگاری لەكوردبوونی‬ ‫خۆی���ان و نەتەوەكەی���ان دەك���ەن‪ ،‬بەاڵم س���ینەما‬ ‫ك���ە گرنگتری���ن چەك���ی س���اردی شارس���تانی‬ ‫س���ەردەمیانەی ئەمڕۆی دونیایە‪ .‬‬ ‫كاك (پشتیوان عەبدوڵاڵ) لەژمارەی پێشووی‬ ‫ئەم گۆڤارە ئازیزەدا بابەتێكی لەژێر ناونیش���انی‬ ‫(بەرچاوڕوونی���ەك بۆبەڕێ���ز س���ەرۆك كۆماری‬ ‫عێراق_س���ینەمای ك���وردی س���ەری عێراق���ی‬ ‫بەرزك���ردەوە) باڵوكردۆتەوە‪ .‬‬ ‫(بەپێكەنینەوە) بردیشمانەوە!!‪.‬‬ ‫ئێم���ەی ك���ورد بەپێ���ی بەڵگ���ە و دۆكیۆمێنت���ە‬ ‫مێژویی���ەكان‪ ،‬عێراق���ی و عەرەب نی���ن‪ ..‬‬ ‫سڤیل‪ :‬وەزارەتی رۆشنبیری هاوكاری‬ ‫تۆی كردووە؟‬ ‫ح��ەم��ە رەئ�����وف‪ :‬ئێستا ل���ەوەزارەت���ی‬ ‫رۆشنبیری سندوقێكی داهێنان هەیە‪ ،‬من‬ ‫زۆر سوپاسیان دەك���ەم زۆر هاوكاری‬ ‫منیان ك����ردووە‪ ،‬ب��ۆ بەرهەمهێنانی ئەم‬ ‫سیدیە‪.‬بەهەڵواسراوی‬ ‫ماوەتەوە‪.‬هت���د‪ .‬‬ ‫س���ەرۆكە بەڕێزەكان���م ئەم���ە كێش���ەی‬ ‫ت���ەواوی س���ینەماكارانە‪ ،‬ك���ە لەفیس���تیڤاڵە‬ ‫س���ینەماییەكان بەشداری دەكەن‪ ،‬لەوێ بەعێراقی‬ ‫دەخوێندرێنەوە‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬خەمەكانی هونەرمەندانی رەسەن‬ ‫مەسەلەی شێواندنی مۆسیقا و هونەری‬ ‫كوردییە‪ ،‬ل���ەدوای راپ��ەری��ن��ەوە ئێوە مانان‬ ‫ب��������ەردەوام گ��ل��ەی��ی دەك������ەن‪ ،‬ب��ۆچ��ی ئەو‬ ‫دیاردەیەش هەر بەردەوامە؟‬ ‫حەمە رەئوف‪ :‬كێشەكەمان ئەوەیە هونەری‬ ‫بیانی زۆر تێكەاڵوی هونەری ئێمە بووە‪ ،‬زۆر‬ ‫حاڵەتێكی خراپە‪ ،‬ئەگەر باس لەستایلەكانیش‬ ‫بكەین ستایلەكان ستایلی گۆرانی عەرەبی و‬ ‫فارسی و توركی كاریگەری كردۆتە سەر‬ ‫هونەری ئێمە‪ ،‬من ه��ی��وادارم گەنجەكانمان‬ ‫و دەنگ خۆشەكان دوورك��ەون��ەوە‪ ،‬بتوانێن‬ ‫هونەرێكی رەسەن پێشكەش بكەن‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪57 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫سڤیل‪ :‬دوای تارا رەسوڵ و ئاڤان جەمال‪،‬‬ ‫بەنیازنیت ل��ەگ��ەڵ كچانی دی��ك��ەش گۆرانی‬ ‫دوێت بكەی؟‬ ‫حەمە رەئ��وف‪ :‬تائێستا وەك ئەزموونی‬ ‫خۆم گۆرانییەكم لەگەڵ خاتوو تارا رەسوڵ‬ ‫هەیە‪ ،‬لەكۆنسێرتێكیش لەگەڵ هونەرمەند‬ ‫ئاڤان جەمال هەمە‪ ،‬هەروەها گۆرانییەكی‬ ‫زنجیرەی تەلەفزیۆنیش لەگەڵ رەشەی‬ ‫پۆلیس لەگەڵ هونەرمەند ئەمەل سەعید‬ ‫ك��وردە‪ ،‬هیوادارم ئەو دەنگە ئافرەتانەی‬ ‫دەن��گ��ی��ان ل��ەگ��ەڵ م��ن دەگ��ون��ج��ێ‪ ،‬بتوانم‬ ‫لەئایندەدا گۆرانییان لەگەڵ بڵێم‪.‫هــونــــەری‬ ‫سینەمای كوردی نەك عێراقی‬ ‫عەدنان عوسمان‬ ‫زوو لەالیەن خەڵكەوە وەرگیرا‪ ،‬ئەمە تاچەند‬ ‫گوزارشت لە ناخی تۆ دەكات؟‬ ‫حەمە رەئوف‪ :‬كاتی ئەو گۆرانییە‪ ،‬خەمێك‬ ‫الی م��ن ه���ەب���وو‪ ،‬ك��ە ئ���ەو ك��ات��ە ب���وو من‬ ‫كەركووكم جێهێشت‪ ،‬لەگۆرانییە سەرەتاكانم‬ ‫كۆمەڵێك گۆرانیم تۆماركرد وەك "ساڵو ئەی‬ ‫خەمی ئاشنام‪ ،‬خەجێی خەجانم" ئەوە رێك‬ ‫ك��اری��گ��ەری ل��ەس��ەر ناخی م��ن ه��ەب��وو‪ ،‬هەم‬ ‫خ��ەم‪ ،‬هەمیش خەجێك الی من كەركووك‬ ‫بوو‪ ،‬بەڕاستی ستایلی دەنگی من ستایلێكی‬ ‫هێمنانەیە‪ ،‬دەب��ێ ستایلێك هەڵبژێرم لەگەڵ‬ ‫قورگی من بگونجێت‪ ،‬من حەزم بەو ستایلە‬ ‫هێمنانەیە‪ ،‬ناشكرێ گۆرانیبێژ تاسەر هەر‬ ‫لەسەر ئەو ستایالنە بڕوات‪.‬‬ ‫بێگوم���ان ئێوەی بەڕێز ئ���ەو مێژووە تاڵە زۆر‬ ‫لەئێمە باش���تر دەزانن‪ ،‬كە چۆن كوردس���تان بۆتە‬ ‫چوار پارچە و لەس���ەر چوار واڵت دابەش كراوە‪،‬‬ ‫گومانم لەوەنییە‪ ،‬كە لەسۆنگەی هەستی نەتەوەیی‬ ‫كوردی ئەمە ڕاوبۆچونی سەرجەم سینەمەكارانی‬ ‫ك���وردە‪ ،‬جا بۆی���ە تكادەكەم جگ���ە لەهەوڵدان بۆ‬ ‫راگەیاندنی دەوڵەتی كوردی سەربەخۆ‪ ،‬پێویستە‬ ‫س���ینەمای كوردی جی���اواز بكەنەوە لەس���ینەمای‬ ‫عێراقی‪ ،‬چونكە نە سینەمای كوردی‪ ،‬عێراقیەو نە‬ ‫سینەما و فیلمی عێراقیش‪ ،‬كوردییە‪.‬‬ ‫سڤیل‪ :‬رات چیە ب��ەرام��ب��ەر گۆرانیبێژە‬ ‫گەنجەكانی ئێستا؟‬ ‫ح��ەم��ە رەئ����وف‪ :‬وەڵ�ڵاه��ی ئ��ەو گەنجانە‬ ‫زۆربەیان دەنگیان خۆشە‪ ،‬بەاڵم هەندێكیان‬ ‫دەتوانم بڵێم بە پەنجەی دەست دەژمێردرێن‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم هەندێكیشان دەنگیان خۆشە‪ ،‬كەچی‬ ‫زۆر دوورن ل��ەب��ازن��ەی ه��ون��ەری گۆرانی‬ ‫كوردییەوە‪.‬‬ ‫س���ڤ���ی���ل‪ :‬ب���ۆچ���ی ن����ەگ����ەڕای����ت����ەوە بۆ‬ ‫كەركووك؟‬ ‫ح��ەم��ە رەئ����وف‪ :‬م��ن هەمیشە نزیكم‬ ‫لەشاری كەركووك‪ ،‬هاوسەرەكەم خەڵكی‬ ‫سلێمانییە و مامۆستایە‪ ،‬منداڵەكانیش هەر‬ ‫لەوێ دەخوێنن‪ ،‬بەاڵم لەئایندەدا دەبێ هەر‬ ‫بگەڕێینەوە كەركووك‪ ،‬بەاڵم لەئێستادا من‬ ‫لەسلێمانی دادەنیشم‪ ،‬بەاڵم خۆم بەردەوام‬ ‫نزیكم ل��ەك��ەرك��ووك ك���اری ه��ون��ەری و‬ ‫سەردانی دۆستان و هاوڕێیان لەمانگێكدا‬ ‫نزیكەی پێنج ج��ار س��ەردان��ی كەركووك‬ ‫دەكەم‪.‬ئەگ���ەر بەراوردێك���ی خێرا‬ ‫لەنێوان فۆڕم و ناوەڕۆكی س���ینەمای كوردی و‬ ‫فیلمی عێراقی���دا بكەی���ن‪ ،‬جیاوازیەكانی لەئەژمار‬ ‫نای���ەن‪ ،‬ه���ەر لەجی���اوازی ن���ەژاد و جلوب���ەرگ‬ ‫و زمان���ی س���امی و هیندۆئەوروپ���ی و نەت���ەوە‬ ‫و چی���رۆك و س���تایل و‪.‬بۆی���ە گوناهێكی‬ ‫گەورەیە بەسینەمای كوردی بگوترێت سینەمای‬ ‫عێراقی‪..‬ب���ۆ گرنگیدان بەو‬ ‫بابەتە هەستیارە بەپێویستم زانی ئەم چەند دێرە‬ ‫بنووسم‪:‬‬ ‫زیاتر لە(‪ )10‬س���اڵە فیلم و س���ینەمای كوردی‬ ‫ئەوەندە ناوبانگی دەركردووە‪ ،‬ئەوەندە پڕخەاڵت‬ ‫و داهێنان���ە‪ ،‬لەوبڕوایەم س���ینەمای عێراق بە(‪)50‬‬ ‫ساڵی دیكەش ناتوانێ بگاتە ئەو ئاستەی ئێستای‬ ‫س���ینەمای ك���وردی‪ .

‬‬ ‫دوای گەورەبوون���ی منداڵەكان���ی ئەحم���ەد‬ ‫لەواڵت���ی ئەڵمانی���ا ئێس���تا ئ���ەو دەڵێ���ت "پڕ‬ ‫ب���ەدڵ حەزدەكەم بەیەكج���اری بگەڕێمەوە‬ ‫كوردس���تان‪ ،‬بەاڵم لەبەر منداڵەكانم ناتوانم‬ ‫ل���ەم كاتەدا بگەڕێم���ەوە‪ ،‬چونكە هەموویان‬ ‫دەخوێنن"‪.‫هــونــــەری‬ ‫پڕ ب‬ ‫ە‬ ‫د‬ ‫ڵ‬ ‫ح‬ ‫ەز‬ ‫دەكەم‬ ‫پێش‬ ‫م‬ ‫ر‬ ‫د‬ ‫ن‬ ‫بگ‬ ‫ە‬ ‫ڕ‬ ‫ێ‬ ‫م‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫سە‬ ‫ر‬ ‫ت‬ ‫ە‬ ‫خ‬ ‫تە‬ ‫ی شانۆ‬ ‫هونەرمەند ئەحمەد جەمیل‪:‬‬ ‫وەزارەتی رۆشنبیری ناتوانێ قەیرانی شانۆ تێپەڕێـنێ‬ ‫زانا دڵشاد دزەیی‬ ‫هونەرمەن���د ئەحمەد جەمی���ل لەزۆربەی‬ ‫تەمسیل و بەرهەمە ش���انۆییەكانی سااڵنی‬ ‫هەشتاكانی هەولێر بەشداری كردوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەبەر شەڕی ناوخۆ كوردستانی جێهێشت‪،‬‬ ‫تەنی���ا ئەوەش بووە هۆی دووركەوتنەوەی‬ ‫ئەو لەشانۆ و كاری نواندن‪ ،‬دوای ‪ 14‬ساڵ‬ ‫هێش���تا بڕیاری هاتنەوەی بۆ كوردس���تان‬ ‫نەداوە‪ ،‬چونكە ئەو دەڵێ "هەموو منداڵەكانم‬ ‫لە ئەڵمانیا دەخوێنن‪ ،‬بەاڵم حەزدەكەم پێش‬ ‫مردن بگەڕێمەوە سەر تەختەی شانۆ"‪.‬ئەحم���ەد جەمیل دەڵێ‬ ‫"لەمنداڵیەوە حەزم لەهونەر بوو‪ ،‬بەتایبەت‬ ‫هون���ەری نوان���دن‪ ،‬ب���ەاڵم بەه���اوكاری‬ ‫هونەرمەن���دی نەم���ر مامۆس���تا تەحس���ین‬ ‫دەس���تم ب���ەكاری هون���ەری ك���رد‪ ،‬ئەویش‬ ‫‪58‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫لەئوپەرێتی (رووباری ژیان)‪ ،‬لەنووس���ینی‬ ‫مەدح���ەت بێخ���ەو و دەرهێنانی هونەرمەند‬ ‫تەحسین‪ ،‬ئیتر چەند هۆكاری دیكە هەبوون‬ ‫وایان لێكردم بەردەوام بم ولەرێگای هونەر‬ ‫خزمەتی میللەتەكەم بكەم‪ .‬‬ ‫ئەحم���ەد جەمیل س���اڵی ‪ 1978‬دەس���تی‬ ‫بەتەمس���یل و ش���انۆ ك���ردووە‪ ،‬لەزۆربەی‬ ‫ئەو تەمس���یالنەی لەس���ااڵنی هەش���تاكاندا‬ ‫بەرهەمهات���وون بەش���داری ك���ردوە‪ ،‬ئ���ەو‬ ‫درامایان���ەی تائێس���تاش تاموچێژی���ان الی‬ ‫خەڵ���ك ماوەتەوە‪ .‬ئەم قۆناغ���ە هونەرییەی‬ ‫ئەحم���ەد جەمی���ل تێی���دا بەش���دار ب���ووە‪،‬‬ ‫الی هونەرمەن���دان ب���ە قۆناغی"زێرین���ی‬ ‫ش���انۆ"ـ ناودەبرێت‪ .‬‬ ‫لەب���ارەی ئ���ەو قس���ەیەی دەگوترێ زۆر‬ ‫زەحمەت���ە كەس���ێك منداڵ���ی هەولێ���ر بێت‬ ‫بتوان���ێ لەش���وێنێكی دیك���ە بحەوێت���ەوە‪،‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫ئەحمەد جەمیل گوتی "زۆر راستە‪ ،‬زۆریش‬ ‫زەحمەت���ە بتوان���م بەبێ هەولێ���ر بژیم‪ ،‬من‬ ‫س���اڵی جارێ���ك دەگەڕێم���ەوە ب���ۆ ئەوەی‬ ‫هەس���ت بەونبوون���ی خۆم نەك���ەم‪ ،‬هەولێر‬ ‫خۆشەویس���تی من���ە بەقەد خ���ۆم هەولێرم‬ ‫خۆشدەوێت‪ ،‬خۆشەویستی هەولێر لەناخی‬ ‫هەم���وو مناڵەكان���م دایە‪ ،‬بۆی���ە هەموومان‬ ‫هەم���وو س���اڵێك بەیەك���ەوە دەگەڕێین���ەوە‬ ‫هەولێ���ری ئازیز"‪ .‬‬ ‫ئ���ەو بۆ ‪ 12‬س���اڵە لەش���انۆی نۆرنبێرگ‬ ‫(‪ )Staats thewter nürnberg‬لەئەڵمانی���ا‬ ‫كار دەكات لەبەش���ی رووناك���ی و تەكنیك‪،‬‬ ‫بۆی���ە هەر جارێ���ك كە بەس���ەردان دێتەوە‬ ‫هەولێ���ر فلتەرێك���ی ئین���ارە بەدی���اری ب���ۆ‬ ‫هونەرمەن���دان دێنێ‪ ،‬چونكە ئ���ەو پێی وایە‬ ‫ش���انۆی كوردی لەم ب���وارەدا زۆر هەژارە‬ ‫و دەڵێ���ت "رووناكی زۆر گرنگە لەش���انۆدا‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم بەداخ���ەوە ش���انۆی كوردیمان زۆر‬ ‫هەژارە لەبوارەدا‪ ،‬هەرجارێكی دەگەڕێمەوە‬ ‫فلتەرێك���ی ئینار بەدیاری ب���ۆ هونەرمەندان‬ ‫دێن���م‪ ،‬هەندێجاریش تیپەكانی كوردس���تان‬ ‫دێ���ن یارمەتیان دەدەم لەب���واری رووناكی‪،‬‬ ‫جگە ل���ەوەش ناوەندێك���ی كوردیمان هەیە‬ .‬‬ ‫ئەحم���ەد جەمیل ‪ 14‬س���اڵە كوردس���تانی‬ ‫جێهێش���تووە‪ ،‬ئێس���تا لەگ���ەڵ خێزانەك���ەی‬ ‫و س���ێ منداڵەك���ەی (ئاس���ۆ‪ ،‬ئاك���ۆ‪ ،‬چ���رۆ)‬ ‫لەواڵت���ی ئەڵمانی���ا دەژی���ن و هەمووی���ان‬ ‫ل���ە زانكۆ دەخوێن���ن‪ ،‬لەبارەی جێهێش���تنی‬ ‫كوردس���تان‪ ،‬ئەو گوتی "هۆكاری سەرەكی‬ ‫ش���ەڕی ناوخۆ وایكرد كوردستان جێبێلم"‪.‬هەروەها گوتیش���ی "زۆر‬ ‫حەزدەك���ەم ب���ەر لەم���ردن جارێك���ی دیكە‬ ‫بگەڕێمەوە سەرتەختەی شانۆ"‪.‬من پێم وایە ئەوە‬ ‫ئامانجی هەموو هونەرمەندێكی ئەوسا بوو‪،‬‬ ‫خۆشەویس���تی بۆ كاری هون���ەری هەبوو‪،‬‬ ‫جگە لە سەركەوتنی ئیشەكە‪ ،‬بیرمان لەهیچ‬ ‫شتێكی دیكە نەدەكردەوە"‪.

‫هــونــــەری‬ ‫هەم���وو مانگێك چاالكیم���ان هەیە لەبواری‬ ‫ئەدەب و هونەر و كومەاڵیەتی"‪.‬‬ ‫لەبارەی پەیوەندی خۆی و هونەرمەندانی‬ ‫هەولێر ئەحمەد جەمیل ئاشكرایكرد ئێستاش‬ ‫پەیوەن����دی لەگ����ەڵ هەم����وو هونەرمەندانی‬ ‫هەولێر باش����ە و ئەوانی����ش پەیوەندی پێوە‬ ‫دەكەن‪" ،‬ئێم����ە مێژوویەكم����ان لەگەڵ یەك‬ ‫هەی����ە‪ ،‬بڕواناك����ەم كەس����یان بێوەفابن‪ ،‬من‬ ‫چ����اوەی هەموویان ماچ دەك����ەم‪ ،‬بەهیوای‬ ‫ئ����ەوەم هەم����ووكات لەگەڵ ی����ەك باش بن‪،‬‬ ‫رێ����ز لەهونەرمەن����دە گ����ەورەكان بگ����رن‪،‬‬ ‫زۆریش ئاس����اییە بیروڕای جیاواز هەبێت‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم لەپێناوی خزمەتی هونەری كوردیدا‬ ‫بێت"‪.‬‬ ‫‪ ‬عەبدوڵاڵ پەشێو‪ ،‬ئەحمەد جەمیل‪ ،‬بەهجەت یەحیا‬ ‫‪ ‬هونەرمەند ئەحمەد جەمیل لە كارە شانۆییەكاندا‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪59 2012/5/5‬‬ .‬ناوبراو دەستخۆشی‬ ‫لەدەرهێنەی گەنج (كارۆخ ئیبراهیم) دەكات‪،‬‬ ‫كە لەم سەردانەیدا بۆ كوردستان كە مانگی‬ ‫رابردوو گەڕای����ەوە ئەڵمانیا دوو بەرهەمی‬ ‫دەرهێنەر كارۆخ ئیبراهیمی بینووە و دەڵێ‬ ‫بەڕاستی بەرهەمی چاك بوون‪.‬‬ ‫بەاڵم بەگش����تی ئەحمەد جەمیل لەبارەی‬ ‫ئێس����تای ش����انۆ و درامای ك����وردی دەڵێت‬ ‫"ناتوان����م زۆر قس����ە لەس����ەر ش����انۆ بكەم‪،‬‬ ‫چونكە م����ن ماوەی ‪ 14‬س����اڵە لەدەرەوەی‬ ‫كوردستانم و تەنیا چەند بەرهەمێكی كەمم‬ ‫دیووە‪ ،‬بۆ هەندێكیان خەم دەخۆم‪ ،‬كارەساتە‬ ‫ب����ۆ ش����انۆی ك����وردی‪ ،‬بەداخ����ەوە هەندێ‬ ‫هونەرمەن����دی خاوەن ئەزموون لەكاری وا‬ ‫بەشداری دەكەن لە ئەزموونەكەی ئەوانی‬ ‫هێناوەتە خ����وارەوە‪ ،‬هەروەها لەرووناكیدا‬ ‫زۆر ل����ەدواوەن‪ ،‬بەرهەم����ی چاكی����ان‬ ‫پێشكەش����كردووە‪ ،‬بەاڵم ك����ەم‪ ،‬چاوەڕوانی‬ ‫بەرهەم����ی چاكتریان لێدەكەی����ن‪ ،‬بەهیوای‬ ‫دروس����تبوونی ش����انۆیەكی نەتەوەی����ی بۆ‬ ‫كورد"‪.‬‬ ‫زۆرج����ار ئەكتەران����ی هەولێ����ر هۆكاری‬ ‫پەرتبوونی خۆیان و نەبوونی بەرهەمی باش‬ ‫و جەماوەر بۆ نەبوونی دەرهێنەری باش لە‬ ‫هەولێر دەگێڕنەوە‪ ،‬هەندێكیشان پێیان وایە‬ ‫بیروڕای حیزبی دابەشی كردوون‪ ،‬ئەحمەد‬ ‫جەمیل وەك هونەرمەندێكی كۆنی هەولێر‬ ‫لەس����ەر ئەم بابەتە پێی وایە "دابەشبوونی‬ ‫هونەرمەندەكان بەس����ەر بیروڕای جیاواز‪،‬‬ ‫ئەم����ە خالێكی گرنگە وایكرد ش����انۆ بەرەو‬ ‫كزیەكی زۆر بچێ����ت‪ ،‬دواتر نەبوونی پالن‬ ‫لەخ����ودی هونەرمەن����دان‪ ،‬خاڵێك����ی دیك����ە‬ ‫ناڕێكی وەزارەتی رۆشنبیرییە‪ ،‬كە ناتوانێت‬ ‫پالنێكی هەبێ بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی هونەر‬ ‫بەتایب����ەت ش����انۆ‪ ،‬هەروەه����ا گیروگرفت����ی‬ ‫رۆژانەی ژیان‪ ،‬بەاڵم لەگەڵ ئەوەشدا نابێ‬ ‫كاری جوانیش نەبێت"‪ .

‬‬ ‫دەشتی گوتیشی "هیوادارم لەرووی دەنگ و رەنگ و میوزیكەوە‬ ‫پەیامی خۆم بەهەموو هەوادارانی دەنگی خۆم بگەیەنم"‪.‬‬ ‫گ��ۆران��ی��ب��ێ��ژ ن���ازێ‬ ‫ع������������ەزی������������زی‬ ‫ل����ەوب����ارەی����ەوە‬ ‫ب����ە(س����ڤ����ی����ل)‬ ‫ـ��ی راگەیاند‪،‬‬ ‫چەند ساڵێكە‬ ‫ل��������ەالی��������ەن‬ ‫جە ما و ە ر ێكی‬ ‫داوای‬ ‫زۆرەوە‬ ‫گ���ۆران���ی فارسی‬ ‫لێ دەكرێت‪ ،‬بۆیە‬ ‫چەند گۆرانییەكی‬ ‫بەزمانی فارسی‬ ‫تۆماركردووە‪،‬‬ ‫ی��ەك��ێ��ك��ی كلیپ‬ ‫ك������������������ردووە‬ ‫بەناوی (ئێگانە)‬ ‫وات������ا تاقانە‪.‬‬ ‫دەشتی كەلهوری لەلێدوانێكیدا بە(سڤیل)ـی راگەیاند‪ ،‬چەند رۆژێكە‬ ‫وێنەگرتنی كلیپی گۆرانی "دڵم ئەمشەو" تەواو بووە‪ ،‬كە ئەم گۆرانییە‬ ‫یەكێكە لەگۆرانییە نوێییەكانی‪ ،‬گوتی "گۆرانییەكە ئاوازی فارسییە‪،‬‬ ‫لەالیەن مامۆستا عارف ئیبراهیم پور كاری دابەشكردنی بۆ كراوە‬ ‫لەواڵتی ئەڵمانیا"‪ .‬‬ ‫ن������ازێ گوتی‬ ‫"ئ��ەم گۆرانییە‬ ‫شیعری میدیا‬ ‫م�����ەع�����روف�����ی‬ ‫و ئ����������اوازی‬ ‫خۆمە‪ ،‬لەالیەن‬ ‫دەرهێنەر ئاكام‬ ‫رەزای������ی كلیپ‬ ‫ك���را‪ ،‬ب���ەم ن��زی��ك��ان��ە كاری‬ ‫مونتاژی لەئێران تەواودەبێ‬ ‫و ل��ەك��ەن��اڵ��ە فارسییەكان‬ ‫پ��ەخ��ش دەك��رێ��ت‪ ،‬هەروەها‬ ‫دەدرێ���ت���ە س���ەرج���ەم كەناڵە‬ ‫كوردییەكان"‪.‬‬ ‫‪60‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫سەمەر‬ ‫دەشتی تەواوی كرد‬ ‫سڤیل‪ :‬ئەحمەد تاریق‬ ‫گۆرانیبێژ الو دەشتی كەلهوری رایگەیاند‪ ،‬گۆرانییە نوێیەكەی‬ ‫بەناوی "دڵم ئەمشەو" كلیپكردووە‪ ،‬كە لەم نزیكانە باڵودەبێتەوە‪.‬ئەم گۆرانییە چەند رۆژی رابردوو لەمەنگێهش‬ ‫سەر بەشاری دهۆك لەالیەن دەرهێنەر فەرهاد فەرمان كلیپكرا و‬ ‫بەرهەمی كۆمپانیای (‪)nv‬ـە بەم نزیكانە باڵودەبێتەوە‪.‬‬ .‫هــونــــەری‬ ‫نازێ كردیە فارسی‬ ‫سڤیل‪:‬‬ ‫ن����ازێ ع���ەزی���زی دوای‬ ‫ت������ۆم������ارك������ردن������ی‬ ‫گ���ۆران���ی���ی���ەك���ی نوێ‬ ‫ب���ەزم���ان���ی ف���ارس���ی‪،‬‬ ‫م���ان���گ���ی راب��������ردوو‬ ‫ل���ەالی���ەن ستافێكی‬ ‫كلیپسازی ئێرانی‬ ‫كلیپ كرا‪.

‬‬ ‫ح���ەس���ەن ڕەشانی‬ ‫ئ��ەوەش��ی ئاشكرا‬ ‫ك��������رد‪ ،‬ج����گ����ە لە‬ ‫شمشاڵ زۆر حەز‬ ‫ب��ە چ���ەك دەك����ات و‬ ‫خۆشیدەوێت "بەاڵم‬ ‫ئێستا هیچ چەكێكم‬ ‫ن����ەم����اوە ج��گ��ە لەم‬ ‫كاڵشینكۆفەی كە لەساڵی‬ ‫‪ 1958‬دروس������ت ب���ووە‬ ‫ت��ائ��ێ��س��ت��ا س��ێ فیشەكی‬ ‫پ��ێ��ت��ەق��ی��ووەء ل���ەالی���ەن‬ ‫مەحمود سەنگاوییەوە‬ ‫بەدیاری پێمدراوە"‪.‬‬ ‫هێمن گوتیشی "ه��ی��وادارم ئەم ئەلبوومە لەبەرهەمەكانی رابردووم‬ ‫باشتر بێت‪ ،‬كە لەهندستان‪ ،‬توركیا‪ ،‬كوردستان‪ ،‬ئەڵمانیا‪ ،‬سوید‪،‬‬ ‫كاری تۆماركردنەكەی بۆ ئەنجامدراوە‪ ،‬چەند كۆمپانیایەك هەیە بۆ‬ ‫باڵوبوونەوەی‪ ،‬بەاڵم هێشتا نەگەیشتووینەتە یەكالییكردنەوە"‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪61 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫هێمن لەماوەی ‪ 16‬ساڵ دووەم جارە بەسەردان دێتەوە كوردستان‬ ‫و ل��ەب��ارەی هاتنەوەی ئەمجارەی بۆ (سڤیل) گوتی "هاتوومەتەوە‬ ‫بۆئەوەی ئەلبوومەكەم باڵوبكەمەوە‪ ،‬كە لە ‪ 9‬گۆرانی پێكهاتووە‪ ،‬هەموو‬ ‫تێكستەكان خۆم نوسیوومە‪ ،‬تەنیا یەك گۆرانی لەتێكستی هونەرمەند‬ ‫زی��اد ئەسعەدە‪ ،‬كە بەدوێت لەگەڵ هونەرمەندێكی ئافرەتی تورك‬ ‫گوتوومە‪ ،‬ئەو هونەرمەندە توركە هەڵبژێردرا بە یەكەمی واڵتی توركیا‬ ‫وەك كچە گۆرانیبێژێك"‪ .‬‬ ‫بۆ باڵوبوونەوەی ئەلبوومەكەی هێمن لە هەولێرە‬ ‫سڤیل‪ :‬رەوەند جەواد‬ ‫گۆرانیبێژی الو هێمن كە ‪ 16‬ساڵە لەواڵتی سوید نیشتەجێیە‪ ،‬هەفتەی‬ ‫رابردوو گەڕایەوە هەولێر بەمەبەستی باڵوكردنەوەی یەكەم ئەلبوومی‬ ‫خۆی‪.‫هــونــــەری‬ ‫تابلۆی هاواری ئازادی باڵو دەكاتەوە‬ ‫كچە نیگاركێشی ك��ورد سەمەر دورەیعی كە لەسەر ئاستی سوریا‬ ‫و ع��ەرەب ناسراوە‪ ،‬پێشتر چەندین پێشەنگای كردۆتەوەو زۆربەی‬ ‫تابلۆكانی باسی لەجەستەی ئافرەت و سروشت دەك��ات‪ ،‬لەوەتەی‬ ‫شۆرشی سوریا دەستی پێكردووە‪ ،‬سەمەر لەتۆڕە كۆمەاڵیەتییەكانی‬ ‫فەیسبووك و تویتەر تابلۆكانی باڵو دەك��ات��ەوە‪ ،‬كە دوایین تابلۆی‬ ‫ئازادیە‪ ،‬تابلۆی ئازادی بەیەكێك لەكارە سەرنجراكێشەكانی سەمەر‬ ‫دادەنرێت‪ ،‬كە بریتە لەجەستەی رووتی دوو پیاو یەكێكیان لەشێوەی‬ ‫پەیكەرە و ئەویتریان لەشێوەی پەیكەرتاشێكە‪ ،‬پەیكەرەكە لەگەڵ‬ ‫چەكوشی پەیكەرتاشەكە هاوار دەكات‪ ،‬سەمەر لەبارەی تابلۆی هاواری‬ ‫ئازادی دەڵێ " كاتێك جوانی و جورئەت كۆدەبێتەوە‪ ،‬هەموومان بۆ‬ ‫ئازادی هاوار دەكەین"‪.‬‬ ‫ح��ەس��ەن ڕەش��ان��ی گلەیی‬ ‫لەیەكێتی هەیە‪ ،‬بەاڵم بەبێ‬ ‫باسكردنی گلەیەكە تەنیا‬ ‫گوتی "یەكێتی نیشتمانی‬ ‫كوردستان بەقەدەر توكی‬ ‫س��ەری خۆیان قەرزاری‬ ‫منن"‪.‬‬ ‫ح��ەس��ەن ڕەش��ان��ی س��اڵ��ی ‪ 1953‬ل��ەگ��ون��دی ڕەشانی‬ ‫سەربەقەزای پێنجوێن لەدایكبووەو لەسەرەتای ساڵی‬ ‫ح��ەف��ت��اوە دەس��ت��ی ب��ەژەن��ی��ن��ی شمشاڵ‬ ‫ك���ردووە‪ ،‬بە(سڤیل)ـی راگەیاند "پتر‬ ‫لەدەساڵ شوان بووم لەم گوندەی‬ ‫خ���ۆم���ان���دا‪ ،‬ل����ەوە ف��ێ��ری ژەنینی‬ ‫شمشاڵ ب��ووم"‪ .‬‬ ‫ئەلبوومەكە دەبێتە یەكەمین ئەلبوومی هێمن‪ ،‬لەرابردوودا بە شێوەی‬ ‫سینگڵ گۆرانییەكانی باڵوكراوەتەوە‪.‬‬ ‫حەسەن ڕەشانی‪ :‬یەكێتی قەرزاری منە‬ ‫سڤیل‪ :‬ئەنوەر حمەغەریب‬ ‫ح��ەس��ەن ڕەش��ان��ی شمشاڵژەن ئاشكرایكرد‪ ،‬جگە لە‬ ‫شمشاڵەكەی ئارەزوویەكی زۆر بۆ چەك هەیە و لەالیەن‬ ‫مەحموود سەنگاوییەوە كاڵنشینكۆفێكی بەدیاری پێدراوە‪،‬‬ ‫كە لەساڵی ‪ 1958‬دروستكراوە‪.‬حەسەن تائێستا‬ ‫وازی لەشمشاڵ نەهێناوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دەڵ��ێ "شمشاڵ لەگەڵ تەمەندا‬ ‫ك��ەم دەب��ێ��ت��ەوە‪ ،‬وەك جاران‬ ‫نییە"‪.‬لەبارەی ئەم گۆرانییە دوێتە هێمن گوتی‬ ‫"لەساڵی ‪2007‬وە ئەم گۆرانییەم لەگەڵی تۆماركردووە‪ ،‬ناوەڕۆكی وەك‬ ‫كورتە فیلمێكە"‪.

‫ش‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫ر‬ ‫دنەو‬ ‫ە‬ ‫فە‬ ‫رها‬ ‫د‬ ‫پ‬ ‫ی‬ ‫ر‬ ‫باڵ‬ ‫(‪)1‬‬ ‫راپەڕین‬ ‫اوە‪ ،‬لە دوو وش���ە‬ ‫چاوگی دارێژر‬ ‫پێكهاتووە‪:‬‬ ‫وات���ای بی���روڕا‬ ‫‪( .2‬پەڕی���ن)‬ ‫نێرە‪.‬‬ ‫(‪)6‬‬ ‫كۆشانمان كردبوو‬ ‫تێ‬ ‫ب���ردووی دوورە‪،‬‬ ‫اری لێك���دراوی را‬ ‫ك‬ ‫تێپەڕە‬ ‫(‪)7‬‬ ‫ی سێكسیمان هەیە‬ ‫كەپت‬ ‫ە‪ ،‬نێ���رە‪ ،‬لەهەمان‬ ‫حاڵەتێك���ی ئێس���تای‬ ‫اوە‪ ،‬چاوگی هەموو‬ ‫تیش���دا مێیە‪ ،‬لێكدر‬ ‫كا‬ ‫تێنەپەر و تەنانەت‬ ‫ۆرشێكە‪ ،‬بە تێپەر و‬ ‫ش‬ ‫رەس���ەر ناك���رێ‪،‬‬ ‫دەس���تپەڕیش چا‬ ‫ب���ە‬ ‫ك���ی بەهێزی تێدا‪،‬‬ ‫نك���ە رەگی فەرمانێ‬ ‫چو‬ ‫ش���تا نەتەقیوەتەوە‪،‬‬ ‫خۆی مت داوە و هێ‬ ‫هاتوویەكی نزیكدا‪،‬‬ ‫���ە لەوانەیە ل���ە دا‬ ‫بۆی‬ ‫ب���ردووی دوور و‬ ‫اوق���ۆڵ لەگ���ەڵ را‬ ‫ه‬ ‫ام���رازی پەیوەندی‬ ‫ەردەوام���دا‪ ،‬ببێتە ئ‬ ‫ب‬ ‫س���ناك كە هەموو‬ ‫تەقینەوەیەكی تر‬ ‫ب���ۆ‬ ‫وێ���ران ب���كا‪ .‬‬ .1‬را) ك���ە‬ ‫ش ئەوەی بپەڕێ‪.‬زۆر‬ ‫ردس���تانی ئەم���ڕۆ‬ ‫كو‬ ‫خەتەرە‪.‬‬ ‫‪62‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫(‪)4‬‬ ‫سەركەوتین‪:‬‬ ‫ی تێنەپەڕە‪ ،‬نێرە‪.‬‬ ‫ن رای���ان وایە كە‬ ‫زمانەوانەكا‬ ‫ی���روڕا ناگەیەنێت‪،‬‬ ‫(را) وات���ای ب‬ ‫���گرێكە هی���چ واتای‬ ‫بەڵك���و پاش‬ ‫نیە‪،‬‬ ‫راست نیە چونكە‬ ‫بەاڵم ئەمە‬ ‫نی���ە میللەتێك رای‬ ‫مەعق���ووڵ‬ ‫ئ���ەو رای���ەی هی���چ‬ ‫بپەڕێ���ت و‬ ‫واتایەكی نەبێت!‬ ‫(‪)2‬‬ ‫حكومەتی هەرێم‬ ‫ە‪ ،‬چونكە بەرامبەر‬ ‫اوە‪ ،‬لێكدراوە‪ ،‬مێی‬ ‫ن‬ ‫ی بەغ���دا هیچ���ی‬ ‫ەوڵەت���ی مەرك���ەز‬ ‫د‬ ‫پێناكرێ‬ ‫(‪)3‬‬ ‫هەیانە‬ ‫���ەوان هەیانە) بۆ‬ ‫ەرمان���ی بێهێزە‪( .‬ئ‬ ‫ف‬ ‫هیچ پەیوەندییەكی‬ ‫سی سێ یەمی كۆ‪،‬‬ ‫كە‬ ‫ن هەیانە‪ ،‬خۆ ئێمە‬ ‫ێم���ەوە نییە (ئەوا‬ ‫بە ئ‬ ‫نیمانە!)‪ ،‬تێنەپەڕە‪.‬‬ ‫كاری رانەبردوو‬ ‫(‪)5‬‬ ‫پیشاندانتان دەكرد‪:‬‬ ‫خۆ‬ ‫ردووی بەردەوامە‪،‬‬ ‫كاری لێكدراوی راب‬ ‫تێپەڕە‪.‬‬ ‫دەگەیەنێ پێ‬ ‫چاوگی س���ادەیە‪،‬‬ ‫‪( .

‬‬ ‫دێمەوە س���ەر باسی ئاجی و زرومباتەكە‪،‬‬ ‫حاڵ���ی ح���ازر ك���ە واڵت ت���ژی ب���ووە ل���ە‬ ‫س���وپەرماركێت و جۆرەه���ا نەس���تەلە و‬ ‫جپس���ی وەك "میترۆ‪-‬گاالكس���ی‪ ،‬توێك���س‪،‬‬ ‫باونتی‪-‬لەیس‪ ،‬پاتۆز" یان تێدایە‪ ،‬گەلێك جار‬ ‫كیژۆڵەكان���م دەیانكڕی و دەیخەنە بەردەمم‪،‬‬ ‫ك���ە تامیان دەك���ەم هیچیان ناگ���ەن بە یەك‬ ‫كەوچكی زرومباتەكەی جاران‪.‬‬ ‫ئەو هاڕاوە س���پیە تام���ی پونگ و دارچین‬ ‫و ش���یری دەدا‪ ،‬زۆر كاریگەری بەسەرمەوە‬ ‫هەب���وو‪ ،‬ئێس���تا دوای ‪ 55‬س���اڵ تەمەن‪ ،‬كە‬ ‫وەبی���ر خۆم���ی دەهێنمەوە‪ ،‬ئ���او دەزێتە ناو‬ ‫دەمم���ەوە‪ ،‬ئەو رۆژگارە هەر ش���تە و تام و‬ ‫بۆی خۆی هەبوو‪.‬‬ ‫ئ���ەوەی دەیناس���م‪ ،‬داد و بێدادیەت���ی ل���ە‬ ‫دەست خواردەمەنی و سەوزە و میوەجاتی‬ ‫ئێس���تا‪ ،‬زۆربەی���ان تام���ی الس���تیك و قایش‬ ‫دەدەن‪ ،‬ئەو مادە پارێزەر و كیمیاویانەی كە‬ ‫ئ���ەو خواردەمەنی و س���ەوزە و میوەجاتانە‬ ‫بەهێ���ز دەك���ەن‪ ،‬هەرچی ت���ام و چێژی تێیدا‬ ‫هەیە‪ ،‬هەم���ووی دەكوژن‪ ،‬تۆ لە ئاس���ەوارە‬ ‫ترس���ناكەكەی هەر مەپرس���ە و م���ن ناوێرم‬ ‫باسی بكەم‪.‬‬ ‫ئێستا دایكم لە هەشتا ساڵی تەمەنی نزیك‬ ‫بۆتەوە‪ ،‬كە دەیبینم تامی هاڕاوە خۆش���ەكەم‬ ‫بیردێت���ەوە‪ ،‬بەاڵم نە م���ن منداڵەكەی جارانم‬ ‫و ن���ە ئەویش النك و دەس���رازەی هەیە‪ ،‬جا‬ ‫ل���ەم دنیایەی پڕ قڕوقات‪ ،‬س�ڵ�او لە ئاجی و‬ ‫زرومبات‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪63 2012/5/5‬‬ .‫ۆتە‬ ‫عەت‬ ‫ساڵ‬ ‫ول‬ ‫ەز‬ ‫ر‬ ‫ومب‬ ‫ات‬ ‫ئیسماعیل بەرزنجی‬ ‫هەفتانە بۆ سڤیل دەینوسێت‬ ‫تەمەن���م ه���ەر چ���وار س���اڵ دەبوو‪،‬‬ ‫دایك���م النك���ی ب���را بچكۆڵەكەم���ی پ���ێ‬ ‫رادەژان���دم‪ ،‬بۆ ئەوەی براك���ەم ژیركاتەوە‪،‬‬ ‫مەمە الستیكەكەی لە تۆزێكی سپی وەردەدا‬ ‫و دەیخس���تە ن���او دەم���ی براك���ەم‪ ،‬منی���ش‬ ‫جارج���ار كەوچكێك���م بەردەكەوت‪ ،‬ش���تێكی‬ ‫زۆر خ���ۆش و بەتام ب���وو‪ ،‬جارجار بە دزی‬ ‫دایك���م پلم تێ���وەردەدا و دەمخ���وارد‪ ،‬دایكم‬ ‫بەو ش���تەی دەوت "زرومبات" و هەندێك لە‬ ‫دراوسێكانیشمان پێیان دەگوت "ئاجی"‪.

‬‬ ‫ت��وان��ا ئ��ەدەب��ی��ی��ەك��ان��ی خ���در ك��ۆس��اری كاتێك‬ ‫بەتەواوەتی دەركەوتن كە لەگەڵ یەكەم هاواری‬ ‫راپەریندا‪( ،‬كۆساری) بەخۆی و شیعرەكانییەوە‬ ‫ج���ەم���اوەری ران��ی��ەی دژی س��ت��ەم و جەوری‬ ‫رژێمی دیكتاتۆری بەعس جۆش دەداو بووبووە‬ ‫بڵندگۆیەكی راستگۆی راپەڕین‪.‬‬ ‫ئەگەرچی ئەم شاعیرە نەیتوانی تا لەژیاندایە‪،‬‬ ‫شیعرەكانی بەچاپكراوی ببینێت‪ ،‬ب��ەاڵم پاش‬ ‫خۆی بەشێك لەشیعرەكانی بەناوی (بوركانی‬ ‫كۆساری) باڵوكرانەوەو خرانە ناو كتێبخانەی‬ ‫كوردییەوە‪ ،‬لەنمونەی شیعرەكانیشی (رێبواری‬ ‫نامۆ‪ ،‬مانگ گیران‪ ،‬قەڵەمی راستگۆ)‪.‬‬ ‫هاورێ رەش‪ :‬بۆ كچە دراوسێیەكەمان دەستم بە شیعرنوسین كرد‬ ‫‪64‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫هاو‬ ‫ئ ڕێ رە‬ ‫ش‬ ‫ك‬ ‫ە‬ ‫كوڕە‬ ‫ەوەی ئ‬ ‫كردو اشكراكرد‪ ،‬ك گەنجێ‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ش‬ ‫اعیرە‬ ‫وە‪ ،‬ها‬ ‫ە سەر‬ ‫وڕێ گوتی " ەتا شیعری ب لەلێدوا‬ ‫ن‬ ‫ێ‬ ‫ك‬ ‫دا‬ ‫دراوس‬ ‫بۆ (س‬ ‫سەرەتا‬ ‫ۆ كچە‬ ‫بو ێمان هۆنراو ی هۆنراوەن دراوسێیەكە ڤیل) با‬ ‫س‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫سیم‬ ‫ەم د‬ ‫ون ب‬ ‫ەشیع‬ ‫یان ن‬ ‫ئ�ەو ەئەرشیف‪ ،‬ئی ەنوسی‪ ،‬ئەوی دەگەڕێتەوە ووسیوەو لە رەكانی‬ ‫خ‬ ‫ۆ‬ ‫ی‬ ‫ب‬ ‫ت‬ ‫و‬ ‫ێ‬ ‫ۆ‬ ‫ر‬ ‫دێت‬ ‫ش‬ ‫ساڵی ‪ 997‬وە دەستی كردو‬ ‫لەباپی ە س�ەر پاش لەو كاتەوە ب بەالیە‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫ب‬ ‫‪1‬‬ ‫ە‬ ‫ج‬ ‫ئ‬ ‫گ‬ ‫ە‬ ‫ران‬ ‫وا‬ ‫ەو كاتەی ب شیعر‬ ‫و مانەوە بۆ ما ری رەش كە هەموو هەڵبە ن بوو‬ ‫ن‬ ‫‪،‬‬ ‫ۆ‬ ‫ز‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫ز‬ ‫و دابەزەكا ر لەدەقەكان چێكی‬ ‫نازانم شتی وەتەوە‪ ،‬رەش ب��ەدوا‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫ی ن�او‬ ‫بلكێندرێت سەیر سەیر‪ ،‬م بەالوە پەس ەك�ەی لكاوە ەوە بەردەوام ئێستا‬ ‫"‪.‬‬ ‫لێهاتوویی ئ��ەم شاعیرە ن��اس��راوەی ك��ورد كە‬ ‫لەزۆر شوێندا بە "شاعیری راپەڕین و شۆڕش"‬ ‫ن���اوی دەه��ێ��ن��رێ��ت‪ ،‬گ��ەش��ت��ب��ووە ئاستێك زۆر‬ ‫لەشاعیرە بەناوبانگەكانی كورد‪ ،‬لەوانەش شێركۆ‬ ‫بێكەش‪ ،‬محەمەد عومەر عوسمان (ژەنڕاڵی‬ ‫پاییز) دان بەتواناكەیدا بنێن و سەرسوڕمانی‬ ‫خۆیان دەربارەی توانا ئەدەبییەكەی كۆساری‬ ‫دەرببڕن‪.‬‬ ‫م"‪.‬‬ ‫ه��اوڕێ��ی��ەك��ی ك���ۆس���اری ئ���ام���اژەی بەوەكرد‬ ‫"ك��ۆس��اری تەنها لەپێنج ساڵدا دەستیپێكردو‬ ‫هەر لەو ماوە كەمەشدا خۆی سەلماند‪ ،‬چونكە‬ ‫لەرێكەوتی ‪ 1993-12-27‬لەشەڕی ناوخۆی‬ ‫نێوان یەكێتی و بزووتنەوەی ئیسالمیدا كوژرا‪،‬‬ ‫كە تەمەنی تەنها ‪ 25‬ساڵ بوو"‪.‬‬ ‫خ��در ك��ۆس��اری ن���اوی ت����ەواوی ئ��ەو شاعیرە‬ ‫گەنجەیە ك��ە ساڵی ‪ 1967‬ل��ەدەڤ��ەری پشدەر‬ ‫لەدایكبووە‪ ،‬ساڵی ‪ 1987‬لەگەڵ راگەیاندنی‬ ‫بزووتنەوەی ئیسالمیدا بۆتە پێشمەرگەی ئەو‬ ‫پارتەو لەنەبەردییەكانی دژی رژێمی بەعس‬ ‫ب��ەش��داری��ك��ردووە‪ ،‬ه��ەر ل��ەو ك��ات��ەش��ەوە وەك‬ ‫شاعیرێك هەست و س��ۆزەك��ان��ی داڕشتووە‪،‬‬ ‫سایتی بەناوبانگی جیهانی ویكیپێدیا لەوەسفی‬ ‫ئ��ەم شاعیرە گ��ەن��ج��ەدا دەن��وس��ێ "توانایەكی‬ ‫ب��ەرزی هەبووە لەزمانی ك��وردی و بەتایبەتی‬ ‫قەسیدەكانی شایەتی هەستی ناسكی (كۆساری)‬ ‫ن‪ ،‬لەوێنەی شیعری و هۆنراوەكانی رەوانبێژی"‬ ‫‪.‫رەنـگـاورەنـگ‬ ‫كۆساری‪ ،‬هەستێكی ناسك‪ ،‬كە تەپوتۆزی شەڕ كوژاندییەوە‬ ‫سڤیل‪:‬‬ ‫ت���ازە خ��ەری��ك ب��وو ب��ورك��ان��ی شیعری بتەقێ‬ ‫و تاڤگەی هەستی ه��اژە بكا‪ ،‬ت��ازە دەیویست‬ ‫دیوانی سۆزێكی كوردانە بنوسێتەوە‪ ،‬كەچی‬ ‫لەتەپوتۆزی شەڕدا شیعرە تەواونەكراوەكە كپ‬ ‫كرایەوەو هەستە ناسكەكە خنكێنرا‪.‬‬ ‫رۆژن��ام��ەن��وس��ی ئیسالمی‪ ،‬ه��ەرم��ان ئەحمەد‬ ‫ل��ەب��ارەی ك��ۆس��اری��ەوە گوتی "ك��ۆس��اری‪ ،‬جگە‬ ‫لەوەی بۆ خۆی قاموسێك بوو لەوشەی پەتی‬ ‫كوردی‪ ،‬خاوەنی هەستێكی رادەبەدەری توانای‬ ‫ئەدەبی بوو‪ ،‬یەكێك لەتایبەتمەندییە گرنگەكانی‬ ‫كۆساریش ئەوە بوو‪ ،‬كە تێكڕای شیعرەكانی‬ ‫ل���ەن���او م��ەراس��ی��م و خ��ۆپ��ی��ش��ان��دان و كۆڕە‬ ‫جەماوەرییەكاندا راس��ت��ەوخ��ۆ دەخوێندنەوە‪،‬‬ ‫واتە نەبینراوە كۆساری لەكاتی خوێندنەوەی‬ ‫شیعرەكانیدا هیچ نوسراو یان پەڕاوێك لەخۆی‬ ‫ه��ەڵ��ب��گ��رێ��ت و ه��ەم��وو ش��ی��ع��رەك��ان��ی ئەزبەر‬ ‫كردبوون"‪.‬‬ ‫م داوە‬ ‫‪2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫كە‬ ‫دەڵ �‬ ‫ەندتر‬ ‫دونیای ئەدە ە وەك ناو ێ "پاش‬ ‫هاوڕ‬ ‫گ‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫ز‬ ‫دە ێ ۆرب‬ ‫ە‬ ‫ب لەخۆیدا ی گوند و ع رەش‬ ‫ی‬ ‫ش‬ ‫ڵ‬ ‫ی‬ ‫ە‬ ‫ه‬ ‫ێ "خێرایی و عرەكان‬ ‫ی‬ ‫ەڵیان ناگرێ شیرەت‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ف‬ ‫ە‬ ‫ت‬ ‫زۆری‬ ‫یسبوو‬ ‫وەك ز‬ ‫بە ناو‬ ‫دەق ۆربەی تۆڕە رێژەی ئەندا ك باڵو‬ ‫د‬ ‫ە‬ ‫ك‬ ‫ا‬ ‫مانی‬ ‫ەكانما‬ ‫تەوەو‬ ‫كۆمە‬ ‫راگەیا ن باڵوبكەینە اڵیەتییەكانی تۆری كۆمەاڵ لەو با‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫ی‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫د‬ ‫ند‬ ‫یە‬ ‫یكە كێ‬ ‫ە‪ ،‬بەاڵ‬ ‫نەكانی‬ ‫تی فەی‬ ‫لەرێگەی س دیكە بخەین م ئەمە مانا شمان دەكا ب سبوك‬ ‫ە‬ ‫ی‬ ‫ۆ‬ ‫ای‬ ‫تەكان دەقەكا الوە‪ ،‬بەڵكو ئەوە ناگەیە ئەوەی‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ب‬ ‫ێ‬ ‫�‬ ‫م‬ ‫بگەیەنمە خ ەردەوام هە ت ئیتر‬ ‫وڵ‬ ‫وێنەر"‪.

‬رووی سپی سپی‬ ‫بوو‪ ،‬بەاڵم پێدەكەنی‪ ،‬ئەتوت لەخەوی شیرین دایەو‬ ‫خەون ئەبینێ‪ ،‬بەم جۆرە سەرما وشكی كردبۆوە‪،‬‬ ‫مردبوو‪ ،‬لەنێوان پەنجە‬ ‫باریكەكانی چەند دانە‬ ‫ش���ەم���چ���ەی سوتاو‬ ‫هەبوو‪ ،‬یەكێ‪ :‬ئەیوت‬ ‫ویستویەتی دەستی‬ ‫گ��ەرم بكاتەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هیچ كەس نەیئەزانی‬ ‫كیژۆڵەكە دوێنێ شەو‬ ‫چی بینیوەو لەشەوی‬ ‫ژان�����وی�����ە ب����ۆ ك���وێ‬ ‫رۆیشتووە‪.‬‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪65 2012/5/5‬‬ .‬كیژۆڵەكە بیری كردەوە‬ ‫"هەر ئەبێت یەكێك بمرێت"‪ .‫رەنـگـاورەنـگ‬ ‫ن‪ :‬هانس كریستیەن ئەندرەسن‬ ‫و‪ :‬داود قەڵەولۆسی‬ ‫شەوی بەفرانبار بوو‪ ،‬توندتوند بەفر دەباری‪ ،‬شەوداهات‪ ،‬كیژۆڵەیەك‬ ‫لەسەرما خۆی گرژ كردبووەوە‪ ،‬یەواش یەواش بەڕێدا دەڕۆیشت‪،‬‬ ‫كیژۆڵەی دام��او و پێخواس سەرما سڕی كردبوو‪ ،‬بێ دای��ك بوو‪،‬‬ ‫باوكێكی هەبوو‪ ،‬ب��ەاڵم باوكی خ��راپ و بێئەخالق‪ ،‬هەرچی پول و‬ ‫پارەی هەبوو‪ ،‬لەڕێگای نامەشروع و شەرباب خەرجی دەكرد‪ ،‬بۆیە‬ ‫كچەكەشی هەمیشە پێخواس و هەژار و بێ جلوبەرگ بوو‪.‬ب��م‪ .‬ب��ە‪ ..‬‬ ‫دانە شەمچەیەكی دیكەی داگیرساند‪ ،‬كە گڕی گرت داپیرەی بە جل‬ ‫و بەرگێكی سپی و جوان‪ ،‬لێو بەپێكەنین هاتە پێش چاوی‪ ،‬كیژۆڵەكە‬ ‫یەك بەخۆی هاواری دەكرد‪ :‬داپیرە داپیرەن منیش لەگەڵ خۆت ببە‪،‬‬ ‫برسیمە‪ ،‬سەرمامە‪ ،‬تا ئاگری شەمچەكە نەكوژاوەتەوە بممە لەگەڵ‬ ‫كیژۆڵەی شەمچەفرۆش‬ ‫خ��ۆت‪ .‬ئەگەر نەمبەی ئیتر نامبینی وەكو‬ ‫قازە سووركراوەكە‪ ،‬وەكو دارە جوانەكە‪ ،‬بەدەستە‬ ‫سڕەكانی هەموو شەمچەكانی كۆكردەوە‪ ،‬هەموویانی‬ ‫پێكەوە داگیرساند‪ ،‬رووناكیەكی زۆر بەدیهات و‬ ‫ئ��ەت��وت خ��ۆی س��ەری هەڵهێناوە‪ ،‬ل��ەب��ەر رووناكی‬ ‫زیادی شەمچەكان دەموچاوی داپیرە لەهەموو شتیك‬ ‫جوانتر و نورانیتر بوو‪ ،‬شەمچەكان لەستواندابوون و‬ ‫داپیرە دەستەكانی بەرەو الی كیژۆڵەكە درێژكرد و‬ ‫لەباوەشی كردو لەشەقەی باڵیاندا و بەرەو ئاسمان‬ ‫ب��ەرزب��وون��ەوە‪ ،‬ب��ەرزب��وون��ەوە ه��ەت��ا لەئاسمانیش‬ ‫بەرزتر‪ ،‬گەیشتنە شوێنێكی جوان و باش‪ ،‬كە ئیتر نە‬ ‫سەرمایان بوو نە برسی بوون‪ ،‬چوونە الی خوا!‬ ‫رۆژی دوای���ی ك��ە روون��اك��ی ب��ەس��ەر تاریكیدا زاڵ‬ ‫بوو‪ ،‬پاسەوانێك كیژۆڵەكەی بینی‪ ،‬لەقەراغی رێگادا‬ ‫كەوتبوو‪ ،‬لەسەرما وشك ببووەوە‪ .‬لەپڕ ئەستێرەیەك لەئاسمان داكشا خوارەوە‪ ،‬هیڵێكی‬ ‫سپی وەك زیووی لەئاسماندا بەجێهێشت‪ .‬زۆر ماندوو ببوو‪ ،‬هێزی تێدا نەمابوو‪ ،‬توانای رۆیشتنی نەبوو‪،‬‬ ‫لەگۆشەی نێوان دوو دەرگا دانیشتبوو‪ ،‬بەچارۆگەكەی پێیە سڕەكانی‬ ‫داپ��ۆش��ی��ب��وو‪ ،‬دەستەكانی ل��ەس��ەرم��ا س��ڕب��وون‪ ،‬ب��اش نەیدەتوانی‬ ‫شەمچەكانیان پێ هەڵگرێت‪ ،‬بیری كردەوە ئەگەر دانە شەمچەیەك‬ ‫پێبكات و دەس��ت��ەك��ان��ی گ���ەرم دەب��ن��ەوە‪ ،‬ه���ەوا ت��اری��ك ب���وو‪ ،‬دانە‬ ‫شەمچەیەكی داگیرساند‪ ،‬كەمێك رووناك بوو‪ ،‬چەند جوان بوو زۆر‬ ‫جوان بوو! هەروەها چاوی بڕیبووە دانە شەمچە داگیرساوەكە‪ ،‬كەوتە‬ ‫خەیاڵ‪ ،‬گوایە لەژوورێك دانیشتووە‪ ،‬پێی لەكەناری زۆپاكە راكێشاوە‪،‬‬ ‫وای هەست دەكرد‪ ،‬لەژوورێكی گەرم دایەو پێ سڕەكانی راكێشاوە‪،‬‬ ‫دانە شەمچەكە كوژایەوە‪ ،‬بەئاگاهات‪ ،‬ژوورەك��ە بزر بوو‪ ،‬دووبارە‬ ‫شەمچەیەكی داگیرساند‪ ،‬دیسانەوە كەوتە خەیاڵ‪ ،‬ئەم جارە چی بینی!‬ ‫ژوورێكی رووناك‪ ،‬سفرەیەكی خواردن تێیدا راخراوە‪ ،‬هەرچی دڵت‬ ‫بیەوێ لەسەریەتی‪ ،‬لەوسەری سفرەكە قازێكی سووركراو دانرابوو‪،‬‬ ‫چاوی برسی بڕیبووە قازە سووركراوەكە‪ ،‬قازەكە لەوسەری سفرەكە‬ ‫كەوتەڕێ یەواش یەواش بەرەو الی ئەهات‪ ،‬لەسەر سنگی سووری‬ ‫قازەكە چەنگاڵ و چەقۆیەك دانرابوو‪ ،‬ئەتووت پێی ئەلێ فەرموو‬ ‫بخۆ‪ ،‬لەناكاو دانە شەمچەكە كوژایەوە‪ ،‬دیسان خۆی لەقەراغی دیوارە‬ ‫سارد و شێدارەكە بینیەوە‪ ،‬دانە شەمچەیەكی دیكەی داگیرساند‪،‬‬ ‫درێژە بەخەیاڵە خۆشەكانی دەدا‪ ،‬وێنەی دارێك لەو دارانەی كە دەمە‬ ‫و ئێوارە لەبەر دەرگ��ای یەكێ لەخانووەكان بینیووی‪ ،‬لەبەرچاوی‬ ‫گەورەتر و جوانتر ئەبوو‪ ،‬بەاڵم ئەم دارە رووناكیەكی زیادی هەبوو‪،‬‬ ‫كە دیوارەكانی دەوروبەری خۆی زۆر بەجوانی رووناك كردبۆوە‪.‬‬ ‫چارۆگەیەكی بەشانەوە بوو‪ ،‬چەند شەمچەیەكی تێدابوو‪ ،‬بەیانی تا‬ ‫ئێوارە دەگەڕا و هاواری شەمچە شەمچەی دەكرد‪ ،‬ئەرێ كاكە توخوا‬ ‫شەمچەیەكم لێبكڕە‪ ،‬بەاڵم ئەو رۆژە تا ئێوارە هیچ شەمچەیەكی‬ ‫نەفرۆشت و یەك فلسی پێنەبوو‪ ،‬زۆر برسی بوو‪ ،‬هەر لەبەیانیەوە‬ ‫كە لەماڵەوە هاتبووە دەرەوە هیچی نەخواردبوو‪ ،‬كزەی سەرما هێزی‬ ‫لێبڕیبوو‪ ،‬رەشەبا بەفری هەڵەگرت و بەناوچاوانیا دەدا‪ ،‬سەرما و‬ ‫برسییەتی هەردووكیان دەست لەناودەست بوون بۆ ئازاردانی ئەو‬ ‫كچە‪ .‬‬ ‫هاواری كرد "چەند جوانە‪ ،‬چەند جوانە"‪ ،‬پێی درێژكرد‪ ،‬دیسان دانە‬ ‫شەمچەكە كوژایەوە‪ ،‬هەموو دەوروبەری تاریك بووەوە‪ ،‬درەنگ بوو‪،‬‬ ‫كیژۆڵەكە هەر برسیەتی و هەم ساردبوونی لەبیرچووبۆوە‪ ،‬چاوێكی‬ ‫بەئاسماندا هەڵبڕی‪ ،‬ئەستێرە جوانەكان وەك چرایەكی بچووك‬ ‫دەدرەوشێنەوە‪ ..‬ئەم قسەیە هی داپیرەیەتی و زۆر خۆشی‬ ‫ئەویست‪ ،‬داپیرەی مردبوو‪ ،‬هەمیشە ئەیوت هەركاتێ ئەستێرەیەك‬ ‫بكەوێتە خوارەوە‪ ،‬یەك نەفەریش ئەچێتە پێش خوا‪..

1‬رۆژنامەیەكی كوردییە ‪ -‬وشەی‬ ‫لەیەكچوو‪.‬دەستپێكردنێكی نوێ‬ ‫ل��ەب��ورج��ەك��ەت س��ەرج��ەم هەست‬ ‫و بیركردنەوەكانت لەهەموو هەنگاوەكانت‬ ‫دەگۆڕێت و رووبەڕووی بواری سۆزداری‬ ‫و خۆشەویستی دەبیەوە‪ .‬‬ ‫باشترین بڕیار ئەوەیە گرینگی‬ ‫بەكارەكانتان بدەن و تاوەكو دڵنیا‬ ‫نەبن لەكارەكانتان فەرامۆشیان مەكەن‪.9‬شارێكی كوردییە (پ) ‪ -‬یەكێكە‬ ‫لە شارستانییە دێرینەكانی ئەمریكای‬ ‫باشوور (پ)‪.7‬نیوەی كۆمەڵە ‪ -‬دوو پیت لە (رەها)‬ ‫ مەرایی (پ)‪.9‬ورچ (ب���ە ع���ەرەب���ی) ‪ -‬پلەیەكی‬ ‫حزبییە (پ)‪.8‬ئەندامێكی ل��ەش��ە ‪ -‬واڵت��ێ��ك��ە لە‬ ‫ئەمریكای باكوور‪.10‬گۆرانیبێژێكی كچی كوردە (پ)‪.‬‬ ‫م��اوەی��ەك��ی زۆرە كارەكانت‬ ‫وەس��ت��اوە‪ .4‬پیتی لەیەكچوو ‪ -‬هێڤی (پ) ‪-‬‬ ‫دیاردەیەكی سروشتییە‪.‬ه) و (ە) بە یەك پیت دەژمێردرێن‪.‬‬ ‫‪ .‬خەڵك بەچاوێكی گەورەتر‬ ‫دەتانبینن و ك��ارەك��ەت��ان بەرپرسیارێتی‬ ‫وەربگرن‪.‬‬ ‫دووپشك ‪11/20-10/21‬‬ ‫ل��ەئ��ێ��س��ت��ا ب��������ەدواوە ب����ەرەو‬ ‫كرانەوەیەكی نوێ هەنگاو دەنێن‬ ‫و ب��ەرف��راوان دەبیت‪ .5‬توتن (ت) ‪ -‬دوو پیت لە (كامب)‪.6‬ئەز‪.‬بەاڵم‬ ‫بەرێگەیەكی ئ��اس��ان دەت��وان��ی سوودیان‬ ‫لێوەربگریت‪ .‬الپەڕەیەكی نوێ هەڵدەدەیەوە‬ ‫ل��ەب��واری س���ۆزداری و خۆشەویستی‪،‬‬ ‫زی��ات��ر هەستی ب���اوەڕ ب��ەخ��ۆب��وون��ت ال‬ ‫دروست دەكات‪.‬‬ ‫‪ .‬‬ ‫‪ ..‬‬‫‪ .3‬ئەو بڕە پارەیەی كرێچی دەیدات‬ ‫ قەرەج‪.‬چاوەڕوانی دیاری‬ ‫بە‪ ،‬خەڵك حەزدەكەن لێت نزیك ببنەوە‪.‬‬ ‫كەوان ‪12/20-11/21‬‬ ‫خ��ۆڕاگ��رب��ە كاتێك بابەتەكان‬ ‫ه��ەوڵ��دەدەن بێزارت بكەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫كورتخایەن دەب��ی و بەئاسانی چارەسەر‬ ‫دەكەن‪ .‫پشووی سڤیل‬ ‫كاوڕ ‪4/20-3/21‬‬ ‫دووانە ‪6/20-5/21‬‬ ‫گا ‪5/20–4/21‬‬ ‫ب���ەه���ۆی چ��ەن��د هەواڵێكی‬ ‫ك���ت���وپ���ڕەوە دڵ���خ���ۆش دەب����ی‪.7‬ی��اری��زان��ێ��ك��ی ی��ان��ەی ت��ۆپ��ی پێی‬ ‫چێڵسییە ‪ -‬ئامێرێكی میوزیكە‪.‬گوێ بەماندووبوون‬ ‫م����ەدەن‪ .)45‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ ‫سڤیل‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫ئاسۆیی‪:‬‬ ‫‪ .‬چونكە ئ��ەو ج���ۆرە دەرفەتانەی‬ ‫ك���ارك���ردن هەمیشە دووب�����ارە نابێتەوە‪.‬هەموو ئەو شتانەی دوا دەكەونەوە‬ ‫بەقازانجت دەشكێنەوە‪.‬‬ ‫دەرگ�����ای ب���ەخ���ت���ەوەری بۆت‬ ‫دەكرێتەوە‪ .‬‬ ‫سڤیل‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫ر‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫ر‬ ‫سڤیل‬ ‫ر‬ ‫س‬ ‫ه‬ ‫ف‬ ‫ر‬ ‫ت‬ ‫ك‬ ‫ه‬ ‫ئـ‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ك‬ ‫خ‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ێ‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ك‬ ‫و‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫ر‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫ئـ‬ ‫ب‬ ‫ۆ‬ ‫م‬ ‫ت‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫خ‬ ‫ه‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ژ‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫ا‬ ‫ڕ‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫ڵ‬ ‫ش‬ ‫ل‬ ‫س‬ ‫ز‬ ‫م‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫ۆ‬ ‫ا‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫ر‬ ‫ا‬ ‫ح‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ئـ‬ ‫ن‬ ‫ز‬ ‫گ‬ ‫ێ‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫ڵ‬ ‫ه‬ ‫ژ‬ ‫ه‬ ‫ا‬ ‫ه‬ ‫سڤیل‬ ‫ن‬ ‫ه‬ ‫ا‬ ‫ه‬ ‫ر‬ ‫ئـ‬ ‫ا‬ ‫ه‬ ‫سڤیل‬ ‫سەر بە هەر دائیرەیەكدا ئەكەیت‪ ،‬وا ئەزانیت كارگەی درۆیەو‬ ‫لە رۆژێكدا سەد هەزار فەردە درۆت بۆ هەڵئەڕێژن‪.‬‬‫‪ .‬‬ ‫وشەی نادیار‬ ‫وشەی یەكتربڕ‬ ‫دوای ك��وژان��دن��ەوەی ئ��ەم دێ���ڕە‪ ،‬ن���اوی ئ��ەو ك��ەس��ەت بۆ‬ ‫دەردەكەوێ كە وتویەتی و لە (‪ )13‬پیت پێكهاتووە‪.10‬ن���ووس���ەرێ���ك���ی تەنزئامێزی‬ ‫ئەمریكییە (پ)‪.‬‬ ‫‪ .‬‬ ‫‪ .3‬دەیجوین ‪ -‬پێاڵوی ئەسپ‪.‬‬ ‫‪ .‬‬ ‫تەرازوو ‪10/20-9/21‬‬ ‫كاتێكی زۆر باشە بۆ بیركردنەوە‬ ‫لەسەرجەم ئەو بابەتانەی ناتوانی‬ ‫رێگە لەرووداوەكان بگری‪ .‬‬ ‫‪ .‬‬ ‫تێبینی‪( :‬پ) = پێچەوانە‪( .‬‬ ‫‪ .‬بۆیەكالییكردنەوەی هەر كێشەیەك‬ ‫پێویستە ب��ت��وان��ی ب��ەرام��ب��ەرەك��ەت قایل‬ ‫بكەیت‪ ...‬بەردەوامبوونتان لەسەر خەرجی‬ ‫زۆر دەتان خاتە ژێر گوشارەوە‪.‬‬ ‫لەالیەنی داهات و ئەزموونەوە سوودمەند‬ ‫دەبن‪.‬‬ ‫‪ .‬ت) = تێكەاڵو‪( .‬‬ ‫تێبینی‪( :‬ه) و (ە) بە یەك پیت دەژمێردرێن‪..4‬شا (پ) ‪ -‬قورگ‪.‬‬ ‫‪ .‬‬ .‬‬ ‫‪ .6‬كوردی (پ)‪.‬‬ ‫ستوونی‪:‬‬ ‫‪ .5‬پیتی لەیەكچوو ‪ -‬ن��اوی یەكەمی‬ ‫ئەكتەرێكی بەناوبانگی ئەمریكییە‪.2‬شارەدێیەكە لە نزیك شەقاڵوە ‪-‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪ .‬ی تیری‪.‬‬ ‫‪ .‬‬ ‫سروشتی ك��ارەك��ان م��ەگ��ۆڕن‪ ،‬داخ���وازی‬ ‫ن��اك��ۆك��ی��ەك��ان وەالب���ن���ێ و پ��ەی��م��ان��ی نوێ‬ ‫ببەستیت‪ .2‬ن��اوێ��ك��ی ك��چ��ان��ەی روس��ی��ی��ە ‪-‬‬ ‫هەڵسن‪.‬‬ ‫‪ .‬‬ ‫‪ .8‬یارییەكی میللیی كوردەوارییە ‪-‬‬ ‫گۆرانیبێژی پیاوی كوردە‪.1‬زەوی ‪ -‬خێرا‪.‬‬ ‫سودۆكۆ‬ ‫‪2‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪10 8‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪ 66‬ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ل����������ە ژم�������������ارە‬ ‫(‪ )1‬ت���ا (‪ )9‬بەبێ‬ ‫دووب����ارەب����وون����ەوە‬ ‫لەناو هەریەك لەو (‪)9‬‬ ‫چوارگۆشە بچووكانە‬ ‫دابنێ تا لە كۆتاییدا‬ ‫ك����ۆی س���ت���وون���ی و‬ ‫ئاسۆیی چوارگۆشە‬ ‫گ������ەورەك������ەو ه���ەر‬ ‫(‪ )9‬چ���وارگ���ۆش���ە‬ ‫بچووكەكان بكات بە‬ ‫(‪.‬‬ ‫‪ .

‬پزیشكەكە مشارێكی كارەبایی دەهێنێ و هەڕەشەی‬ ‫لێدەكات ئەگەر نەیەتە خوارێ دارەك��ە دەبڕێتەوە‪ ،‬شێتەكە باكی پێ نیە و گوێی لێ راناگرێ و‬ ‫ناترسێ‪ .‬تا‬ ‫جارێكیان پۆلیسەكان بەزەییان پێدا هاتەوە و هەرچۆنێك بوو ‪ 300‬دۆالری��ان بۆ كۆكردەوە و‬ ‫بردیان بۆ ئەو ناونیشانەی پیاوەكە لە كاغەزەكە نوسیبووی‪ .‬‬ ‫گۆزە ‪2/20 –1/21‬‬ ‫نوکتە‬ ‫وشەی یەكتربڕ‬ ‫‪8‬‬ ‫هەندێك ك��ات بەشێوەیەكی‬ ‫ژی���ران���ە پ�لان��ەك��ان��ی داه���ات���وو‬ ‫دیاری دەكەن‪ .‬ئاگاداری‬ ‫بەڵێنەكانتان ب��ن و گرنگی بەبواری‬ ‫تەندروستی بدەن‪ .‬‬ ‫وەاڵمەكانی ژمارەی رابردوو‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪1‬‬ ‫م‬ ‫ه‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ك‬ ‫ز‬ ‫‪2‬‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ا‬ ‫و‬ ‫ر‬ ‫ك‬ ‫ش‬ ‫ه‬ ‫‪3‬‬ ‫ل‬ ‫ن‬ ‫‪4‬‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ا‬ ‫ش‬ ‫‪5‬‬ ‫س‬ ‫ا‬ ‫ل‬ ‫‪6‬‬ ‫ت‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ا‬ ‫‪8‬‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ا‬ ‫‪9‬‬ ‫س‬ ‫و‬ ‫‪10‬‬ ‫ا‬ ‫ك‬ ‫سڤیل‬ ‫‪7‬‬ ‫ه‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫م‬ ‫س‬ ‫س‬ ‫ل‬ ‫ه‬ ‫م‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ا‬ ‫و‬ ‫ك‬ ‫ا‬ ‫چ‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫م‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫خ‬ ‫ز‬ ‫د‬ ‫ك‬ ‫ر‬ ‫ن‬ ‫ۆ‬ ‫ر‬ ‫ر‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫پ‬ ‫ا‬ ‫ك‬ ‫سودۆكۆ‬ ‫‪7‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪3‬‬ ‫ل�����ەم�����اڵ خ���ۆش���ەوی���س���ت‬ ‫دەب�����ن و ك��ات��ێ��ك��ی ب���اش���ە بۆ‬ ‫چارەسەری خۆت لەگرفتەكان بپارێزی‪.‬دوای ئەوەی پارەكەیان پێدا‪ .‬دۆخ��ە ئ��اڵ��ۆزەك��ان هێور‬ ‫دەكەنەوە‪ .‬كارێكی قورس نییە‬ ‫پارێزگاری لەنهێنییەكانت بكەیت‪ .‬دەتوانن كۆنترۆڵی‬ ‫ك��ارەك��ان ب��ك��ەن‪ .‬كامانەن؟‬ ‫‪2‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪3‬‬ ‫ئا‪ :‬رۆڤار رواندزی‬ ‫ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫‪67 2012/5/5‬‬ .‬‬ ‫شێتێك لە شێتخانە رادەكات‪ ،‬پزیشك و كارمەندەكان بەدوای دەكەون‪ ،‬شێتەكە دەچێتە سەردارێك‬ ‫و چەندەی داوای لێدەكەن نایەتە خ��وارێ‪ .‬‬ ‫تەنها ‪ 5‬جیاوازی لەنێوان ئەم دوو وێنەیەدا هەن‪ .‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫پیاوێكی هەژار بەردەوام لە خوا دەپاڕایەوە ‪ 500‬دۆالری بۆ بنێرێ‪ ،‬زۆر پێویستی بوو‪ ،‬هەمیشەش‬ ‫دوای دوعاكردن و پاڕانەوە نامەیەكی دەنوسی و داوكاریەكەی دەنوسی و لەخواریشەوە ناونیشانی‬ ‫خۆی دەنووسی‪ ،‬پاشان لە كاغەزەكە تەیارەیەكی دروست دەكرد و بەدەم باوە هەڵیدەدا‪ ،‬چەند‬ ‫جارێك نامەكەی ئەو پیاوە ه��ەژارە لەسەر بنكەیەكی پۆلیسی نزیك لەو شوێنە دەنیشتەوە‪ .‬‬ ‫سەردان و دیدارەكان زۆر دەبن‪.‬پیاوەكە‬ ‫لە دوعاكانی دواتریدا دەپاڕایەوە‪ :‬زۆر شكور خوایە بۆ ئەو یارمەتیەت‪ ،‬بەس تخوا ئەو جارە مەیدە‬ ‫دەست پۆلیس‪ ،‬چونكە ‪ 200‬دۆالریان لێ بردووە‪.‬دیدار و پەیوەندیەكانتان‬ ‫زۆر دەب���ن‪ ،‬ب���ەاڵم پشوێك بەبواری‬ ‫تەندروستی بدەن‪.‬هەرچەندە‬ ‫كارەكان بەئاسانی بەڕێوەدەچن‪ ،‬بەاڵم دەبێ‬ ‫ئاگاداربی‪.‬‬ ‫نەهەنگ ‪3/20-2/21‬‬ ‫دەستنیشانكردنی‬ ‫ب����ۆ‬ ‫كارێكی گرنگ پێویستە پشت‬ ‫بەئەزموونی خۆت ببەستیت‪ .‬بەاڵم پێویستیت‬ ‫ب���ەپ���ش���ووی���ێ���ك���ە‪ ،‬ئ�����اگ�����اداری ب�����واری‬ ‫تەندروستیت بە‪ .‬‬ ‫ئا‪ :‬جەالل هیرانی‬ ‫قرژال ‪7/20-6/21‬‬ ‫ل��ەم هەفتەیەدا بەجدی بریار‬ ‫لەسەر ئەنجامدانی چەند كارێكی‬ ‫گرینگ دەدەن‪ .‬‬ ‫شێر ‪8/20-7/21‬‬ ‫فەریك ‪9/20-8/21‬‬ ‫ئ��ەم هەفتەیە س��وود لەیەكێك‬ ‫لەئەزموونەكانی ژیانی رابردووی‬ ‫خ�����ۆت وەردەگ������ری������ت‪ .‬هەموو‬ ‫هەنگاوێك ك���اری ق���ورس نیە ب��ۆ تۆ‪.‬لەبواری سۆزداری‬ ‫كەشێكی گونجاوە پێویستە دڵنیایی بدەنە‬ ‫بەرامبەرەكانتان‪.‬‬ ‫پێوەندیەكانتان زۆر دەبن و لەسەركەوتن‬ ‫نزیك دەبنەوە‪ .‬كە پاشان‬ ‫پزیشكەكە لێی دەپرسێ چۆن لە مشاری كارەبایی نەترسا و لەو موسەی دەستی ئەو شێتە ترسا؟‬ ‫شێتەكە دەڵێ ئاخر تۆ عاقڵی ئەو كارە ناكەی‪ ،‬بەاڵم ئەویان شێتە هەموو شتێكی لەدەست دێت‪.‬هەر كارێك‬ ‫پێوەندی بەداهاتەوە هەبێ سەركەوتنی‬ ‫تێدا بەدەست دێنن‪ .‬پاشان یەكێك لە كارمەندەكان دەڵێ دەبێ شێتێك بهێنین‪ ،‬هەر ئەوان لە زمانی یەكتر‬ ‫تێدەگەن‪ .‫پشووی سڤیل‬ ‫گیسك ‪1/20–12/21‬‬ ‫ك��ات��ێ��ك��ی زۆر ب���اش���ە بۆ‬ ‫خوێندەوەو نوسین‪ .‬كاتێكی باشە بۆ الیەنی‬ ‫س��ۆزداری بەتایبەت ئەو كەسانەی كە‬ ‫لێت دوورن‪.‬شێتێك دەهێنن موسێكی بەدەستەوەیە‪ ،‬هەڕەشە لە شێتەكەی سەر دارەكە دەكا و پێی‬ ‫دەڵێ نەیەیتە خوارێ ئێستا ئەو دارە دەبڕمەوە‪ ،‬شێتەكە بە شپرزەییەوە خێرا دێتە خوارێ‪ .‬ژی���ان���ت‬ ‫دی��اری بكەو ئ��ەو الیەنانە ب���دۆزەرەوە كە‬ ‫سەركەوتنت بەدەست نەهێناوە‪ .‬گەشتێك ئەنجام دەدەن لەگەڵ‬ ‫ئازیزانتان‪.

‬زیدەب���اری ڤێ یەکێ‪ ،‬گەمارودانا‬ ‫ئابووری���ا ئیراق���ێ ژی ب درێژی���ا رێکێ دەلیڤە ب���ۆ ئێکگرتوو خوش دکر کو ژ گەل���ەک ئالیانڤە مفادار‬ ‫بیت؛ ژ ئالییەکێڤە ببیتە نوونەرا کوردس���تانێ یا حزبێن ئیس�ل�امی یێن س���ەرەکی و بەربالڤکرنا تێگەهـ‬ ‫و پرۆگرامێ سیاس���یێ ڤان پارتییان و ژئالییەکێڤە ژی نیش���اندانا خو وەک دەزگەهەکێ مرۆڤخوازێ‬ ‫هەڤکار و هەڤس���ۆز بۆ خەلکێ لێقەومیێ کوردس���تانێ‪ .‬‬ ‫‪2012/5/5‬‬ .‬بۆ نموونە مالیزیا تاکە وەالتێ موسلمانە کو ژ ئالیێ‬ ‫ئیندێکس���ا دێموکراس���یێ ڤە ل س���اال ‪ ٢٠١١‬وەک سیس���تەمێ هەلبژارتنا ئازاد هاتیە پیڤان لێ ژ س���ەر‬ ‫هندێراژی وەکو وەالتەکێ تەمام دێموکراس���ی نەهاتیە نیاس���ین‪ .‬لێ دوودلی لڤێرەدایە کو ژ س���اال ‪ ١٩٩٤‬تا نهۆ سەالحەدین بەهائەدین ئەمیندارێ‬ ‫ئێکگرتووە‪ ،‬د ئەڤرۆدا ئەڤ پرسە بەردەوام دهێتە کرن کو ئەگەر ب راستی ڤێ پارتیێ و ئایدیۆلۆژیا‬ ‫وێ باوەری ب ڤەگوهاس���تنا دەس���تهەالتێ دناڤا ئورگانێن خوەدا هەیە‪ ،‬ئایا د هەژدە س���الێن بۆریدا ل‬ ‫کیڤە بوون؟ لێ دبیتن ژی ژ نهۆ دەست پێ بکەن و ببنە نموونەیا ''دێموکراسییا ئیسالمی'' ل دەڤەرێ‬ ‫کو بهەرحال‪ ،‬بۆ حالێ مرۆڤاتیێ باشترە ژ کومەکا فاناتیکێن دینی‪.‬چەوا چێدبیت ڤیرە کوردس���تان بیت و‬ ‫س���ەرۆکێ پارتیەکێ دەستهەالتێ رادەست بکەت؟ هەرجەندە ئێکگرتوو ل چاڤ پارتیێن دیێن هەرێمێ‬ ‫ب پارتی���ەکا بچووک دهێتە نیاس���ین‪ ،‬لێ خوەنەهەلبژارتنا س���ەالحەدین بەهائەدین بخو دش���ێت ببیتە‬ ‫دیرۆک و خاال وەرچەرخانی د سیس���تەمێ پارتیێن سیاس���یدا ل هەرێما کوردس���تانێ‪ ،‬د دەمەکیدا کو‬ ‫روودانەکا دەگمەنە‪ .‬جارێ کا بریارا دووبارە خوە هەلبژارتن یا خوە‬ ‫هەلنەبژارتنێ ژ کیڤە هات و بۆچی هات و چ باندۆر هەبوون بۆ جادەیا کوردی پرسا سەرەکی نەبوو‪،‬‬ ‫ل���ێ دەنگڤەدان���ا وێ پتر ژ بەر س���ەیربوونا ڤێ بریارێ بوویە‪ .‬‬ ‫ب گش���تی نهۆ باس لس���ەر کۆنگرێ ئێکگرتوویە‪ .‬‬ ‫پرس ئەڤەیە کو ئایا ئیسالم و دێموکراسی چەوا و ب چ رێک لهەڤهاتنێ دکەن؟ و ئایا چەوا وەکو‬ ‫دێموکراس���ی دهێنە قەبولکرن؟ هەرچەندە هژمارەکا بەرچاڤا زانایێن موس���لمانێن کو دبیاڤێ زانستێن‬ ‫سیاس���یدا ڤەکۆلینان دکەن‪ ،‬ئیس�ل�ام و تێگەهێن وێ ب هەڤدژ دگەل تێگەهێن دێموکراس���یێ نزانن‪ ،‬لێ‬ ‫هەڤدەم هەموو وەالتێن کو ب ''دێموکراس���یێن ئیس�ل�امی'' دهێنە نیاسین ژ ئالیێ پیڤەرێن نێڤدەولەتیڤە‬ ‫ڤە وەک وەالتێن دێموکراسی ناهێنە ل قەلەمدان‪ .‬ب پش���ت بەس���تن بڤێ گریمانێ‪ ،‬دیار‬ ‫دبیت کو ئایدیولۆژیا پارتیێن ئیس�ل�امیێن جیهانێ ل هەڤهاتنێن پۆزەتیڤ دگەل تێگەهێن دیموکراس���یدا‬ ‫نینن‪.‬‬ ‫برەنگەکێ سیستەماتیک قەیرانێن دەڤەرێ د خزمەتا گەشەکرنا وێدا بوون و وەک نموونا سەرەکی‬ ‫مفا وەرگرتن ژ شەرێ ناڤخۆ دناڤبەرا هەردوو پارتیێن سەرەکیێن کوردی خاال کارابوونا ڤێ پارتیێ‬ ‫بووی���ە ژ ب���و وێ یەکێ کو برێکا هەڤکاریێن مرۆڤاتی بۆ خەلکێ زیاندیتی و برس���یێ دەڤەرێ بش���ێن‬ ‫ئێکەمج���ار دلێن خەلکی داگیر بکەن و س���ۆزا وان بۆ خوە راکێش���ن‪ .‬ئەڤە ژی بڤی رەنگێ لخوارێ‬ ‫دهێت���ە ش���رۆڤەکرن‪ :‬بۆ مە هەمووان یا دیارە ک���و بنەرەتێ ڤێ پارتیێ بۆ ئیخوانان دزڤریت یێن کو ل‬ ‫س���اال ‪ ١٩٨٧‬ژ ئەگەرێ فش���ارا رژێما عیراقێ ب نەچاری ژ عیراقێ رەڤینە و ئیخوانێن کورد برەنگەک‬ ‫بەرچ���اڤ پەناها خو برنە ئیرانێ‪ .‬لێ ژ ئالیێ دیڤە‬ ‫پرۆسێس���ا دێموکراس���یی پتر د چوارچووڤێ حوکمداریێ و رێڤەبرنا وەالتیدا دهێتە پێناسەکرن و پتر‬ ‫پەیوەندی ب یاس���ادانان‪ ،‬رێکخس���تن و ب کریار بجهکرنا حوکمێ گەلی و نوونەراتیکرن و نوونەراتیا‬ ‫تاکەکەسان هەیە‪.‬‬ ‫بۆ نموونە ئێکگرتوو ش���یا د عیراقا پش���تی س���ەددامیدا باالنس���ێن فەتوا و بانگەوازییان دگەل پارتیێن‬ ‫هەڤبیر و مینا خو ل دەڤەرا رۆژهەالتا ناڤین رابگریت بوێ یەکێ کو د دەمەکێدا پتریا پارتیێن میناکا‬ ‫ئێکگرتووێ فەتوایێن بایکوتکرنا عیراقا پش���تی س���ەددامی ددان‪ ،‬ئێکگرتوو ب رژدیڤە پشکدار بوو شیا‬ ‫بهەر رەنگەکێ بیت خوە وەک پارتیەکا پش���کدار د پرۆسێس���ا ئاڤاکرنا عیراقا پش���تی سەددامی بدەتە‬ ‫نیاسین‪.‬‬ ‫بهایێن دێموکراس���یێ هژمارەکا ماف‪ ،‬ئازادی‪ ،‬ئەرک و باوەریان بخوڤە دگریت کو برەنگەکێ ئایدیال‬ ‫وەک مافێ ژیانا مرۆڤی کو ب چ رەنگان ژێ ناهێتە دوورخستن‪ ،‬دهێنە پێناسەکرن‪ .‬زێدەباری ڤێ یەکێ پش���تی س���ەرهلدانێ ئ���ەڤ ئیخوانە ڤەگەریان و‬ ‫پش���کەک بوون ژ ئێکەم هەلبژارتنێن هەرێما کوردس���تانا عیراقێ و برەنگەک ژ رەنگان د پرۆسێس���ێدا‬ ‫پشکداری کرن‪.‬‬ ‫د رێزبەندیکرن���ا پارتیێ���ن توندرەوێ���ن ئیس�ل�امیدا‪ ،‬وەک���و بەرچ���اڤ بەلک���و ئێکگرتووا ئیس�ل�امییا‬ ‫کوردستانێ ب حزبەکا تەمام توند و فاناتیکا دینی نەهێتە ناڤکرن و پەیداکرنا گرۆڤەیان بۆ توندیا ڤێ‬ ‫پارتیا ئیسالمی برەنگەکێ سیستەماتیک د رۆژا ئەڤرۆدا نەیا ب ساناهیە‪ .‬‬ ‫ب گشتی دێموکراسی ژ دوو ئالیانڤە دهێتە تەماشەکرن‪ ،‬یەکەم وەکو بها و دووەم وەکو پروسێس‪.‫شەموان‬ ‫شــــــەمـوان‬ ‫دێموکراسی‪ ،‬ژ جۆرێ ئێکگرتوو‬ ‫محەمەدعەلی یاسین تەها‬ ‫قوتابیێ دکتورایێ د بیاڤێ سیاسەتا هەڤبەر‬ ‫لەشبۆنە‪ ،‬پورتوگال‬ ‫‪ 68‬ساڵی سێیە‌م‬ ‫ژمار ‌ه ‪131‬‬ ‫دەما هزر د تێگەهێ دێموکراسیێ دا دکەین‪ ،‬دبیتن ئاشتبوونەڤا دێموکراسیێ د گەل ئایدیۆلوژیێن هند‬ ‫ژ پارتیێن سیاسی ب تایبەتی یێن زیدەروو و داخستی ب کریارەکا بەرعاقل نەهێتە ل قەلەمدان‪.‬د هند دەلیڤەیاندا ئەڤ پارتییا ب رەچەلەک نە خوجها کوردستانێ‪ ،‬توشی سەختی‬ ‫و بەرەنگارییان دبوو و ئەڤە چ لس���ەر ئاس���تێ ناڤخو بیت یانژی لس���ەر ئاس���تێ رۆژهەالتا ناڤین ڤە‪.‬هەڤدەم بەردەوامیا ش���ەرێ ناڤخو ئەڤ پارتیە‬ ‫ب���ەرەڤ جێگیرکرن���ا ئایدیۆلۆژی���ا وێڤ���ە بر و ش���یا بنەجهێ خ���وە وەک ئالیەکێ کارتێک���ەر ل هەرێما‬ ‫کوردستانێ بدانیت‪ .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful