You are on page 1of 86

Visoko sudsko i tuilako vijee Bosne i Hercegovine Visoko sudbeno i tuiteljsko vijee Bosne i Hercegovine High Judicial and

cial and Prosecutorial Council of Bosnia and Herzegovina Bosna i Hercegovina Bosnia and Herzegovina Federacija Bosne i Hercegovine Federation of Bosnia and Herzegovina Javna ustanova centar za edukaciju sudija i tuilaca u F BiH Javna ustanova centar za edukaciju sudaca i tuitelja u F BiH Javna ustanova centar za edukaciju sudija i javnih tuilaca u RS

MODUL 5 GRAANSKA OBLAST SUDSKE MJERE OBEZBJEENJA

Vodei ekspert: Alma Salihbegovi, Osnovni sud Bjeljina Konsultanti: Predrag Krsmanovi, sudija Kantonalnog suda u Tuzli Nevenka Mitri, sudija Osnovnog suda Banja Luka Mirza Jusufovi,sudija Suda BiH Staka Gojkovi, Vrhovni sud RS Violanda ubari, Okruni sud Banja Luka Asja Razi, sudija Kantonalnog suda u Tuzli Enisa Halilovi, sudija Kantonalnog suda u Tuzli Jovanka Jovanovi, predsjednik Osnovnog suda u Doboju

Sarajevo, januar/sijeanj 2006.godine

Uvod Ovaj edukativni Modul je plod zajednikog rada grupe eksperata i konsultanata iz razliitih dijelova Bosne i Hercegovine, koji su pokuali da korisnicima osiguraju praktini instrument koji bi im, kao pravnim strunjacima, mogao pomoi u njihovom svakodnevnom radu. Modul koji imate ispred sebe predstavlja dio prve serije Modula koji su elaborirani zahvaljujui velikodunom financiranju od strane EUROPSKE KOMISIJE (CARDS 2004) i koordinacijskom trudu Centara za edukaciju sudaca i tuitelja Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine i Visokog sudskog i tuilakog vijea Bosne i Hercegovine. U okviru ovog Projekta, 13 eksperata, uz pomo priblino istog broja konsultanata, obradili su 13 edukativnih Modula i time pokrili kljune teme graanskog i krivinog, materijalnog i procesnog prava, s naglaskom na procesno pravo. Ove teme su izabrane od strane Upravnih odbora Centara za edukaciju sudaca i tuitelja kao najvanije, obzirom na probleme implementacije koji su se pojavili nedavnim pravnim reformama na ovim poljima. Uz financijsku pomo od strane Europske Komisije, Centri za edukaciju sudaca i tuitelja ovim su reagirali na rastue zahtjeve od strane lanova pravosua (ali i drugih pravnika) za praktinim edukativnim instrumentima koji e pomoi ve imenovanim, ali i novoimenovanim praktiarima da shvate i primijene zakon u sudskom i pravnom sistemu Bosne i Hercegovine koji se stalno razvija. Postupak izrade ovog a i drugih Modula je odlian primjer sposobnosti i volje lanova pravosua u Bosni i Hercegovini predstavljenih kroz eksperte i konsultante ukljuene u Projekat da surauju, razmjenjuju svoja pravna miljenja i prevaziu jo postojee prepreke u formiranju harmonizovanog pravosua u zemlji. Korisnici se pozvaju da doprinesu unapreenju ovog Modula kroz konstruktivnu kritiku povratnu informaciju, obzirom da nam je namjera da se ovaj edukativni materijal neprekidno aurira i unapreuje. Molimo da svoje komentare dostave Centrima za edukaciju sudaca i tuitelja. Centri za edukaciju sudaca i tuitelja i Visoko sudako i tuiteljsko vijea zahvaljuju se svim ekspertima, konsultantima i asistentima koji su doprinijeli izradi ovih Modula za njihov trud i predanost, kao i Europskoj Komisiji na velikodunoj podrci prvom projektu ovakve vrste u Bosni i Hercegovini.. Branko Peri Predsjednik Visokog sudskog i tuilakog vijea Bosne i Hercegovine Biljana Mari Direktorica Centar za edukaciju sudija i tuilaca u Republici Srpskoj Sanela Paripovi Direktorica Centar za edukaciju sudija i tuilaca u Federaciji Bosne i Hercegovine

SUDSKE MJERE OBEZBJEENJA

SADRAJ UVODNE NAPOMENE ................................................................................................ 3 UVOD .............................................................................................................................. 6 1. NADLENOSTI ZA ODLUIVANJE .................................................................... 7 1.1. Opti elementi ............................................................................................... 7 1.2. Nadlenost u toku parninog postupka........................................................ 8 1.3. Nadlenost prije podnoenja tube i nakon pravosnanosti presude ........ 11 1. 4. Razgranienje nadlenosti izmeu prvostepenog i drugostepenog .......... 14 2. USLOVI ZA ODREDJIVANJE SUDSKE MJERE OBEZBJEENJA ............. 15 2.1. Obavezni kumulativni uslovi ...................................................................... 15 2.1.1. Kako provjeriti kad je potraivanje predlagatelja obezbjedjenja vjerovatno? ............................................................................................. 15 2.1.2. Kako utvrditi postojanje opasnosti da bi bez predloene mjere osiguranja protivnik obezbjedjenja mogao sprijeiti ili znatno oteati ostvarivanje potraivanja posebno time to e svoju imovinu otudjiti, prikriti, optretiti ili na drugi nain njom raspolagati, odnosno promijeniti postojee stanje stvari ili na neki drugi nain tetno uticati na prava predlagaa obezbjedjenja? ..................................................... 16 2. 2. Jemstvo kao uslov za odreivanje mjere obezbjeenja............................. 24 2.2.1. Opti elementi ............................................................................. 24 2.2.2. Razliita tumaenja ..................................................................... 25 2.2.3. Kako postupiti ako se odreuje jemstvo? .................................... 28 2.3. Jemstvo umjesto mjere obezbjeenja ......................................................... 28 3. VRSTE SUDSKIH MJERA OBEZBJEDJENJA.................................................. 29 3.1. Mjere obezbjeenja novanih potraivanja ............................................... 30 3.1.1. Uvod ............................................................................................. 30 3.1.2 Vrste mjera obezbjeenja novanog potraivanja ....................... 30 3. 2. Mjere obezbjedjenja potraivanja usmjerenih na odredjenu stvar ili njen dio ....................................................................................................................... 34 3. 2. 1. Uvod ........................................................................................... 34 3.2.2. Vrste mjera obezbjeenja potraivanja ....................................... 34 3.3. Mjere obezbjedjenja drugih prava ili odravanje postojeeg stanja ......... 37 3.3.1. Uvod ............................................................................................. 37 3.4. Postupanje suprotno mjeri obezbjeenja............................................. 40 4. POSTUPAK ZA ODREDJIVANJE SUDSKIH MJERA OBEZBJEDJENJA . 41 4.1. ta treba da sadri prijedlog za donoenje mjere obezbjeenja? .............. 41 4.1.1. Kako postupiti ako prijedlog za obezbjeenje nema sve obavezne elemente? ............................................................................................... 48 4.1.2. Kakav postupak slijedi nakon podnoenja potpunog prijedloga za obezbjeenje? ......................................................................................... 49 4.2. Odreivanje privremene mjere ................................................................... 50 5. DEJSTVO SUDSKIH MJERA OBEZBJEDJENJA I NJIHOVO TRAJANJE .............................................................................................................. 59 5.1. ta mora sadrati rjeenje o mjeri obezbjeenja? ..................................... 59 5.2. Kako djeluje rjeenje o sudskoj mjeri obezbjeenja? ................................ 61 5.3. Trajanje sudskih mjera obezbjeenja ........................................................ 62 5.3.1. Obustava postupka kod sudskih mjera obezbjeenja ................. 65

SUDSKE MJERE OBEZBJEENJA

6. TROKOVI POSTUPKA KOD SUDSKIH MJERA OBEZBJEENJA.......... 67 7. PRODAJA POKRETNIH STVARI ....................................................................... 68 8. TETA U VEZI SA POSTUPKOM DONOENJA MJERA OBEZBJEENJA .................................................................................................... 70 9. KRATAK PREGLED MJERA OBEZBJEENJA U BRKO DISTRIKTU BIH............................................................................................................................. 72 9.1. Uvod ............................................................................................................ 72 9.2. Opte odredbe obezbjeenja potraivanja .................................................. 73 9.3. Obezbjeenje prinudnim zasnivanjem zalonog prava na nepokretnosti . 73 9.4. Sudsko obezbjeenje novanog potraivanja zasnivanjen zalonog prava na osnovu sporazuma stranaka .................................................................. 73 9.5. Obezbjeenje prethodnim izvrenjem ........................................................ 74 9.6. Obezbjeenje prethodnim mjerama ........................................................... 75 9.7. Privremene mjere ....................................................................................... 78

SUDSKE MJERE OBEZBJEENJA

UVODNE NAPOMENE Kategorije U ovom modulu obradjen je trei dio glava X Zakona o parninom postupku RS (i Federacije BiH ) pod naslovom Sudske mjere obezbjedjenja ( osiguranja) . Kljune tematske oblasti koje e se obradjivati u ovom modulu su pitanja nadlenosti, uslovi za odredivanje sudskih mjera obezbjedenja, vrste sudskih mjera obezbjedenja, postupak za odredivanje sudskih mjera obezbjedenja, dejstvo sudskih mjera obezbjedenja, troskovi i teta u postupku odredivanja sudskih mjera obezbjedenja, te prodaja pokretnih stvari. Trajanje Oblik Za obradu ovog modula potreban je jedan radni dan rasporeen u vremenski period od 4 do 6 radnih sati. U okviru ovog vremena modul e biti predstavljen u obliku seminara, koji podrazumijeva predavanje, vjebu i panel diskusiju. Ciljevi ovog modula su: Opti cilj modula je pomoi sudijama da lake i bre identifikuju mogue probleme koji se pojavljuju u konkretnim predmetima sa predloenim mjerama obezbjeenja, da odrede njihove bitne elemente i pronau najbolje rjeenje. Pri izradi ovog modula polazi se od u dosadanjoj sudskoj praksi evidentiranih, najaktuelnijih problema. Oni su identifikovani u anketi obavljenoj sa sudijama prvog stepena. Napominjemo, da je od stupanja na snagu novih Zakona o parninom postupku prolo tek dvije godine (u FBiH i manje), to nije dug period da se odrede sve teke teme. Iako je sudska praksa dinamian proces, podloan promjenama, nadamo se da e rad na ovom modulu doprinijeti ispunjenju opteg cilja modula. - Konkretni cilljevi, kroz koje e se u ovom modulu realizovati opti cilj, su: identifikovati nadlenost sudova, analizirati uslove za odreivanje mjere obezbjeenja i njihov odnos sa tubenim zahtjevom, prepoznati i odrediti odgovarajuu mjeru obezbjeenja, primijeniti uobiajeni postupak i odrediti trajanje mjera, te dati takodje opta uputstva u odnosu na tetu u vezi sa sudskim mjerama obezbjedjenja i mogunostima prodaje pokretnih stvari. Opis Sudske mjere obezbjedjenja zauzimaju poglavlje III- glavu X Zakona o parninom postupku Republike Srpske i Federacije BiH i obraene su u 23 lana ovih Zakona. Osim terminolokih razlika, izmeu njih ne postoje sutinske razlike.

Ciljevi edukacije

SUDSKE MJERE OBEZBJEENJA

Po prvi put su sudske mjere obezbjedjenja u cjelosti regulisane Zakonom o parninom postupku. Ova materija je prije donoenja novih Zakona o parninom postupku bila je regulisana Zakonom ( Zakonima ) o izvrnom postupku u obliku insitituta prethodnih i privremenih mjera. Nova zakonska regulativa vie ne pravi razliku izmedju privremenih i prethodnih mjera, te su sve ove razlike sada spojene u jedinstven institut sudskih mjera obezbjedjenja. To podrazumijeva da se sve odredbe Zakona o parninom postupku u vezi sa mjerama obezbjeenja odnose i na mjere obezbjedjenja koje predvidjaju takoer i drugi zakonski ( materijalni ) propisi oba entiteta, kao Porodini zakoni, Zakon o radu, Zakon o zatiti od klevete i sl. U vaeoj zakonskoj regulativi preuzeta su odredjena rjeenja iz ranijeg (ranijih) Zakona o izvrnom postupku, ali ima dosta novena koje u sutini predstavljaju jedan novi kvalitet, jer razradjuju i dopunjuju ranije odredbe. Nadlenost za odluivanje (dijelom izvrenje) o mjerama obezbjedjenja prenesena je u parnini postupak, pa su se tek donoenjem novih Zakona o parninom postupku u veem broju poeli pojavljivati predmeti u kojima treba odluiti o sudskim mjerama obezbjedjenja u parninom postupku. Za sudije parniare to je dodatno optereenje, ali i novo iskustvo. Primijeeno je u praksi da ak postoji odredjena odbojnost prema sudskim mjerama obezbjedjenja. Razlog tome moe biti postojanja odredjenih neodumica ili nedovoljnog iskustva kod odluivanja po ovim prijedlozima, jer sudske mjere obezbjedjenja predstavljaju kvalitativno novu zakonsku regulativu, koja nije jo zaivjela u praksi. Osim toga, odluivanje o sudskim mjerama obezbjedjenja zahtijeva naroitu hitnost, pa se donose odluke kada injenine situacije jo nisu potpuno jasne, na to sudije parniari nisu naviknuti. Medjutim, upravo njihova pravilna i blagovremena primjena uveliko doprinose zakonitosti i pravnoj sigurnosti, jer prije donoenja konane odluke, za to je uvijek potreban dui vremenski period, obezbjedjuju i tite interese stranaka kada je to neophodno. Sve ovo su razlozi zbog kojih su sudske mjere obezbjedjenja vrlo relevantna oblast, koja zahtijeva panju i dalju edukaciju. Ovaj modul sadrae razradu najinteresantnijih tema podmodula vezanih za ovu oblast i to:

SUDSKE MJERE OBEZBJEENJA

- pitanja nadlenosti ( koji sud, u kojem okviru i do kojeg momenta je nadlean za odluivanje o sudskim mjerama obezbjedjenja ) - uslovi za odredjivanje sudskih mjera obezbjedjenja ( ko je moe traiti i pod kojim uslovima ) - vrste sudskih mjera obezbjedjenja ( koja potraivanja i na koji nain se mogu obezbijediti, te koje se mjere obezbjedjenja mogu odrediti ) - postupak za odredjivanje sudskih mjera obezbjedjenja ( uz osvrt na razliitost privremene mjere obezbjedjenja i mjere obezbjedjenja, trokove u postupku i prodaju pokretnih stvari.) - dejstva sudskih mjera ( kakve su posljedice odredjivanja sudske mjere obezbjedjenja i do kada one ostaju na snazi, teta u vezi sa mjerama obezbjeenja ) -trokove u postupku sudskih mjera obezbjeenja -prodaja pokretnih stvari u postupku obezbjeenja -teta u vezi sa postupkom donoenja mjera obezbjeenja -pregled postupka obezbjeenja pred sudovima Brko Distrikta BiH Mogui predavai/edukatori Dnevni red modula Vodei ekspert Vodei ekspert, konsultanti i ostali predavai/edukatori Centra. Dnevni red modula se nalazi kao dio modula ili e biti kreiran od strane Centra na bazi potreba za pojedinani modul. Alma Salihbegovi, Osnovni sud Bjeljina

[Naziv modula]

UVOD Sudske mjere obezbjedjenja zauzimaju poglavlje III- glavu X Zakona o parninom postupku Republike Srpske i Federacije BiH i obraene su u 23 lana ovih Zakona. Osim terminolokih razlika, izmeu njih ne postoje sutinske razlike. Po prvi put su sudske mjere obezbjedjenja u cjelosti regulisane Zakonom o parninom postupku. Ova materija je prije donoenja novih Zakona o parninom postupku bila je regulisana Zakonom ( Zakonima ) o izvrnom postupku u obliku insitituta prethodnih i privremenih mjera. Nova zakonska regulativa vie ne pravi razliku izmedju privremenih i prethodnih mjera, te su sve ove razlike sada spojene u jedinstven institut sudskih mjera obezbjedjenja. To podrazumijeva da se sve odredbe Zakona o parninom postupku u vezi sa mjerama obezbjeenja odnose i na mjere obezbjedjenja koje predvidjaju takoer i drugi zakonski ( materijalni ) propisi oba entiteta, kao Porodini zakoni, Zakon o radu, Zakon o zatiti od klevete i sl. U vaeoj zakonskoj regulativi preuzeta su odredjena rjeenja iz ranijeg ( ranijih ) Zakona o izvrnom postupku, ali ima dosta novina koje u sutini predstavljaju jedan novi kvalitet, jer razradjuju i dopunjuju ranije odredbe. Nadlenost za odluivanje ( dijelom izvrenje ) o mjerama obezbjedjenja prenesena je u parnini postupak, pa su se tek donoenjem novih Zakona o parninom postupku u veem broju poeli pojavljivati predmeti u kojima treba odluiti o sudskim mjerama obezbjedjenja u parninom postupku. Za sudije parniare to je dodatno optereenje, ali i novo iskustvo. Primijeeno je u praksi da ak postoji odredjena odbojnost prema sudskim mjerama obezbjedjenja. Razlog tome moe biti postojanja odredjenih neodumica ili nedovoljnog iskustva kod odluivanja po ovim prijedlozima, jer sudske mjere obezbjedjenja predstavljaju kvalitativno novu zakonsku regulativu, koja nije jo zaivjela u praksi. Osim toga, odluivanje o sudskim mjerama obezbjedjenja zahtijeva naroitu hitnost, pa se donose odluke kada injenine situacije jo nisu potpuno jasne, na to sudije parniari nisu naviknuti. Medjutim, upravo njihova pravilna i blagovremena primjena uveliko doprinose zakonitosti i pravnoj sigurnosti, jer prije donoenja konane odluke, za to je uvijek potreban dui vremenski period, obezbjedjuju i tite interese stranaka kada je to neophodno. Sve ovo su razlozi zbog kojih sudske mjere obezbjeenja predstavljaju vanu oblast, koja zahtijeva panju i dalju edukaciju. Stoga se ve nalazimo na poetku sadraja modula, koji e obraditi teme iz tabele sadraja.

[Naziv modula]

1. NADLENOSTI ZA ODLUIVANJE O nadlenosti za odluivanje o prijedlogu za obezbjeenje govori lan 268 Zakona o parninom postupku. Ovaj lan govori o nadlenosti za odluivanje to je razliito od nadlenosti za provoenje izvenja po takvoj odluci. Dakle, radi se o tome koji sud je nadlean da donese odluku-rjeenje o prijedlogu za odreivanje sudske mjere obezbjeenja, mada Zakon predvia dijelom i nain provoenja izvrenja, o emu e biti dalje pomena u ovom modulu. 1.1. Opti elementi Ovaj lan navodi da je za odluivanje o prijedlogu za obezbjedjenje, ukljuujui i obezbjedjenje na imovini protivnika obezbjedjenja, koja se nalazi izvan FBiH ( RS ), odnosno Bosne i Hercegovine, koji je podnesen prije pokretanja parninog postupka kao i u toku postupka nadlean sud koji postupa po tubenom zahtjevu. Dalje konkretizuje da odluku o mjeri obezbjedjenja donosi sud koji postupa u prvom stepenu, a neposredno Vii sud, kad je prijedlog za njeno donoenje podnesen poslije dostavljanja predmeta tom sudu, radi odluivanja o pravnom lijeku. Zakonski tekst ide dalje pa kae u stavu 2, da, nakon pravosnanosti odluke u tubenom zahtjevu o prijedlogu za obezbjedjenje odluuje sud koji bi bio nadlean za odluivanje o tubenom zahtjevu u prvom stepenu. Iz ovog lana proizilazi da se mjera obezbjeenja moe odrediti u svakoj fazi postupka od podnoenja tube do pravosnanosti odluke, ali i prije podnoenja tube, kao i poslije pravosnanosti odluke, sve do izvrenja presude. Potpuno jasno to potvruje ovaj lan u vezi sa l. 276 st I ZPP-a, koji odgovara na pitanje kad se mjera obezbjeenja moe predloiti. Ve u ovom prvom lanu postoje vane novine u odnosu na ranije propise ( u Zakonu o izvrnom postupku ). Raniji propisi su predvidjali da je, ako je pokrenut sudski postupak, za odluivanje bio nadlean sud pred kojim je postupak pokrenut, a u sluaju da postupak nije pokrenut za odluivanje bio mjesno nadlean sud koji bi bio nadlean za odluivanje u prijedlogu za izvrenje i nije ukljuivao obezbjedjenje na imovinu protivnika obezbjedjenja koji se nalazi izvan RS, odnosno FBiH, odnosno BiH.

[Naziv modula]

1.2. Nadlenost u toku parninog postupka Relevantni vaei propis vee nadlenost suda za tubeni zahtjev. To znai da o sudskoj mjeri obezbjedjenja odluuje sud koji je nadlean za odluivanje o tubenom zahtjevu koji se obezbjedjuje sudskom mjerom obezbjedjenja. Stav drugi to dalje razradjuje kada navodi odredjeno da i nakon pravosnanosti odluke po tubenom zahtjevu o prijedlogu za obezbjedjenje odluuje sud koji je nadlean za odluivanje u tubenom zahtjevu i to u prvom stepenu. Dakle, o prijedlogu za obezbjedjenje odluuje sud koji bi bio stvarno i mjesno nadlean da postupa po postavljenom tubenom zahtjevu, odnosno po podnesenoj tubi. Pitanje nadlenosti suda bi se trebalo raspraviti u skladu sa odredbama Zakona o parninom postupku ili drugih Zakona koji reguliu pitanje mjesne i stvarne nadlenosti suda za rjeavanje po tubenom zahtjevu. Ako bi se mogla postaviti formula ona bi izgledala ovako: Mjera obezbjeenja = tubeni zahtjev = nadleni sud Ove zakonske odredbe izgledaju prilino jasne, medjutim, u praksi su se pojavile ve odredjene nedoumice. To pokazuju sljedei primjeri koje smo pronali u aktuelnoj sudskoj praksi: Primjer 1. Tuilac je podnio tubu, u kojoj je postavio tubeni zahtjev: Tubenim zahtjevom trai da sud obavee tuenog da mu plati na ime duga iznos od 25.000,00 KM sa zakonskom kamatom i trokovima parninog postupka. Tuilac je iz B, a tueni iz Z. Tuba je podnesena prvostepenom sudu u B. Osnovni sud u B je bio mjesno nadlean, na osnovu ugovorene mjesne nadlenosti, te u tom smislu nije bilo ni prigovora stranaka. U toku postupka tuilac je predloio da sud odredi sudsku mjeru obezbjedjenja, radi obezbjedjivanja novanog potraivanja, tako to e tuenom zabraniti raspolaganje nekretninama upisanim u zk.ul.br.1260 K.o.V, koje se nalaze na podruju optine Z. Prvostepeni sud se oglasio mjesno nenadlenim za odredjivanje predloene mjere obezbjedjenja i prijedlog odbacio, smatrajui da se radi o iskljuivoj nadlenosti suda na ijem se podruju nalazi nepokretnost.

[Naziv modula]

Kako se u konkretnom sluaju nepokretnost koja je predmet mjere obezbjedjenja nalazi na podruju za koje je nadlean drugi sud, smatra da je mjesno nenadlean na osnovu lana 42 stav 1 i lana 19 stav 2 ZPP-a. Po albi Vii sud je ovu odluku prvostepenog suda ukinuo. Zakljuak je: Iz lana 268. proizilazi da je za odluivanje o prijedlogu za obezbjedjenje nadlean sud koji je nadlean za odluivanje o tubenom zahtjevu, koji mjera obezbjedjenja treba da obezbijedi. Ako se sud ve smatrao nadlenim ili bio nadlean da odluuje o predmetnom tubenom zahtjevu, onda je on nadlean i da odlui o sudskoj mjeri obezbjedjenja. Ona ne moe egzistirati odvojeno od tubenog zahtjeva, te je ona u funkciji postavljenog tubenog zahtjeva. Mjera obezbjedjenja se ne moe u pogledu nadlenosti suda posmatrati odvojeno od postavljenog tubenog zahtjeva, niti ona odredjuje nadlenost suda. Nadlenost suda odredjuje tubeni zahtjev. Primjer 2. Tuilac je protiv tuenog iz B, podnio tubu prvostepenom sudu u B sa tubenim zahtjevom kojim trai da: sud utvrdi da je nedozvoljeno potraivanje tuenog prema tuiteljevom predniku u iznosu od 40.000,00 DM sa zakonskom kamatom, utvrdjeno pravosnanom presudom Optinskog suda u Sremskoj Mitrovici P-357/97, SCiG. Naveo je, da je pred sudom u Sremskoj Mitrovici takodje u toku izvrni postupak, radi isplate potraivanja utvrdjenog pravosnanom presudom Optinskog suda u Sremskoj Mitrovici P-357/97. U tubi je stavio prijedlog da sud odredi sudsku mjeru obezbjedjenja, tako to e zabraniti prinudnu naplatu potraivanja tuenom, utvrdjenog pomenutom pravosnanom presudom Optinskog suda u Sremskoj Mitrovici, a u izvrnom postupku koji se vodi takodje kod Optinskog suda u Sremskoj Mitrovici. Prvostepeni sud u B. se oglasio apsolutno nenadlenim za postupanje u ovoj pravnoj stvari, sve provedene radnje u postupku ukinuo i tubu zajedno sa prijedlogom za usvajanje-odreivanje sudske mjere obezbjedjenja odbacio. Prvostepeni sud se pozvao na lan 45. Zakona o parninom postupku RS, jer je za sudjenje u sporovima koji nastaju u toku i povodom sudskog izvrnog postupka mjesno iskljuivo nadlean sud na ijem se podruju nalazi sud koji provodi izvrni postupak. Sljedom tog propisa, iskljuivo nadlean za raspravljanje o postavljenom tubenom zahtjevu je Optinski sud u Sremskoj Mitrovici, koji se nalazi na podruju SiCG, pa je u smislu lana 16 stav 4 Zakona o parninom postupku RS tubu i prijedlog stavljen u tubi odbacio. U ovom sluaju prvostepeni sud u B nije bio nadlean da odluuje o postavljenom tubenom zahtjevu, pa analogno tome, nije nadlean ni da odluuje o sudskoj mjeri obezbjedjenja koja treba da obezbijedi tubeni zahtjev.

[Naziv modula]

10

Miljenja smo da je u ovom sluaju sud ispravno postupio. Zakljuak je: Iz navedenih primjera se ponovo izvlai zakljuak da u pogledu nadlenosti suda za odluivanje o sudskoj mjeri obezbjedjenja u neraskidivoj funkcionalnoj vezi, kao i nekim drugim sluajevima o kojima e se kasnije govoriti, stoje tubeni zahtjev i mjera obezbjedjenja. U ranijoj praksi prije donoenja vaeeg Zakona o parninom postupku, pojavili su se i stavovi, o kojima je vrijedno rasmisliti, da privremenu mjeru ( mjeru obezbjedjenja ) radi obezbjedjenja potraivanja moe donijeti i mjesno nenadlean parnini sud. Takav stav je zauzeo Vrhovni sud Bosne i Hercegovine P-751/90 odlukom od 19.08.1991.g., kako slijedi: Podnoenjem tube pokree se parnini postupak ( lan 185. Zakona o parninom postupku ), bez obzira da li je sud, kome je tuba podnesena, mjesno nadlena za sudjenje. Za odluivanje o privremenoj mjeri nadlean je sud pred kojim je postupak pokrenut, a to je u ovom sluaju prvostepeni sud ( lan 282 stav 2 ZIP-a ). Odredbama Zakona o izvrnom postupku nije propisano da privremenu mjeru treba ukinuti, ako se parnini sud koji ju je donio oglasio mjesno nenadlenim i predmet ustupi drugom mjesno nadlenom sudu, a u lanu 21 stav 4 Zakona o parninom postupku je propisano da parnine radnje nenadlenog suda nisu bez vanosti samo zbog toga to ih je preduzeo nenadlean sud. U smislu lana 14 Zakona o izvrnom postupku, u postupku izvrenja i obezbjedjenja, shodno se primjenjuju odredbe Zakona o parninom postupku, pa je pomenuta odredba lana 21 stav 4 Zakona o parninom postupku kada se radi o privremenoj mjeri. Ovakav stav bi se eventualno mogao razmatrati i u smislu vaeih odredaba Zakona o parninom postupku ( lan 19 i 20 ZPP-a ). I vaei propisi predvidjaju da parnine radnje mjesno nenadlenog suda, kao to su uvidjaj, vjetaenje, sasluanje svjedoka i drugo nisu bez vanosti zato to ih je poduzeo nenadleni sud. Ova situacija se moe pojaviti onda kad je sud odluio o mjeri obezbjedjenja prije odgovora na tubu, te analogno tome prije stavljenog prigovora tuene o mjesnoj nenadlenosti, o kojoj sud pazi tek po prigovoru stranke. Ako je mjera ve odreena, postavlja se pitanje hoe li ona ostati na snazi zbog injenice da je o njoj odluio mjesno nenadlean sud ? Miljenja smo da takva mjera ostaje na snazi do sljedee odluke mjesno nadlenog suda o njoj ( kome se dostavlja spis ), u skladu sa odredbama ZPP-a o postojanju uslova za postojanje mjere obezbjeenja.

[Naziv modula]

11

1.3. Nadlenost prije podnoenja tube i nakon pravosnanosti presude I u situacijama kad je prijedlog za donoenje sudske mjere obezbjedjenja stavljen prije podnoenja tube prije pokretanja parninog postupka, u tom prijedlogu za odredjivanje mjere obezbjedjenja, mora uvijek biti istaknut jasno i odredjeno tubeni zahtjev, ije se obezbjedjenje mjerom trai. Na to ukazuje lan 276 stav 3 Zakona o parninom postupku i u skladu sa tim zahtjevom bie i odredjena stvarna i mjesna nadlenost suda za donoenje odluke o privremenoj mjeri obezbjedjenja. Odredjene nejasnoe su se u praksi prvostepenih sudova pojavile upravo u situacijama kad je zahtjev za odredjivanje mjere obezbjedjenja podnesen prije pokretanja parninog postupka, te nakon pravosnanosti odluke po tubenom zahtjevu. Prvostepeni sudovi razliito postupaju kod naina formiranja spisa po ovakvim zahtjevima. Ovdje se ne radi o mjesno ili stvarno nenadlenom sudu, nego se radi o tome u kojem postupku e biti odluivano o prijedlogu za odredjivanje mjere obezbjedjenja. Neki sudovi ovakve mjere zavode pod oznaku R, odnosno smatraju to vanparninim predmetom, polazei od toga da jo uvijek ne postoji zasnovana parnica i da su stranke u postupku definisane kao predlaga obezbjedjenja i protivnik obezbjedjenja. Pronaena je situacija kada je Osnovni sud donio u vanparninom postupku pod oznakom R1 rjeenje, na prijedlog stranke, kojim odredjuje sudsku mjeru obezbjedjenja, tako to protivniku predlagaa ( koji je upisan kao vlasnik imovine ) zabranjuje da otudji ili optereti nekretnine steene u branoj zajednici sa predlagateljicom do pravosnanog okonanja diobe brane imovine izmedju predlagateljice i protivnika predlagaa. Zabiljeba ove mjere obezbjedjenja je izvrena u zemljino-knjinom uredu, a predlagateljici naloeno da u roku od 30 dana od dostavljanja rjeenja podnese tubu kod istog suda, kojom e traiti utvrenje svojinskog dijela i diobu u braku steene imovine, pod prijetnjom ukidanja odredjene mjere obezbjedjenja. Na ovakvo rjeenje o mjeri obezbjedjenja nije bilo albe, a parnini postupak je pokrenut u skladu sa nalogom suda. Takodje je primijeeno da se nakon pravosnanosti presuda u izvrnom postupku donose mjere obezbjedjenja u skladu sa odredbama 268 i 269 ZPP-a, dok neki sudovi prijedloge za donoenje mjere obezbjedjenja podnesene prije pokretanja parninog postupka oznaavaju poslovnom oznakom P kao parnini spis. S tim u vezi, miljenja smo da se o prijedlogu za donoenje sudske mjere obezbjedjenja podnesenom prije podnoenja tube i nakon pravosnanosti odluke o tubenom zahtjevu moe raspravljati samo u parninom postupku.

[Naziv modula]

12

Naime, lan 268, koji govori o nadlenosti suda za odluivanje o prijedlogu za obezbjedjenje, koji je podnesen prije pokretanja parninog postupka, kao i tokom tog postupka kae da je nadlean sud koji postupa po tubenom zahtjevu. Nakon pravosnanosti odluke o tubenom zahtjevu, Zakon takodje predvidja da o prijedlogu za obezbjedjenje odluuje sud koji bi bio nadlean za odluivanje o tubenom zahtjevu u prvom stepenu. Zakon koristi termin tubeni zahtjev, koji termin poznaje jedino Zakon o parninom postupku, a koji ini sutinu i cilj parnine tube. Ako se uzme u obzir da je raniji Zakon predvidjao nadlenost suda ( u sluaju kad postupak nije pokrenut ) koji bi bio nadlean za odluivanje o prijedlogu za izvrenje, te nije bilo dileme da se radi o nadlenom sudu koji sprovodi izvrenja, smatramo da i u ovom sluaju ne bio trebalo da bude dilema, te da kod podnoenja prijedloga za donoenje mjere obezbjedjenja prije pokretanja parninog postupka ili nakon pravosnanosti presude o zahtjevu treba da odluuje u parninom postupku sud nadlean za odluivanje o tubenom zahtjevu. Miljenja smo da u izvrnom postupku vie nije mogue odluivati o mjerama obezbjedjenja, jer Zakon o izvrnom postupku ne poznaje mjere obezbjedjenja. Na to ukazuje lan 281 stav 3 ZPP-a, koji kae da izreena mjera obezbjedjenja ostaje na snazi najdue do isteka roka od 30 dana po nastupanju uslova za prisilno izvrenje. Pri tom sudske mjere obezbjedjenja su tako koncipirane da njihovo postojanje ima svrhu samo u relacijama postojanja spora o odredjenom zahtjevu, koji zahtijeva obezbjedjenje, to jeste osnov parnice - parninog postupka, s tom razlikom to priroda spora moe da zahtijeva hitnu reakciju suda radi neodlone zatite interesa, prije no to parnica i formalno egzistira, a ponekad i nakon pravosnanosti odluke, a prije konanog izvrenja. Takodje je potrebno biti naroito oprezan kod prijedloga za donoenje mjere obezbjedjenja nakon pravosnanosti odluke o tubenom zahtjevu, jer se moe desiti da se zapravo u takvim sluajevima radi o novom potraivanju- novom tubenom zahtjevu. U vezi sa nadlenou suda zanimljiv je primjer iz sudske prakse, koji govori o situaciji kada je mogue i u vanparninom postupku donijeti mjeru obezbjeenja. Primjer Prvostepenom sudu je u vanparninom postupku radi fizike diobe meu suvlasnicima, podnesen prijedlog da se privremeno urede odnosi izmeu suvlasnika, tako to e se predlagaima privremeno odrediti-dati na upravljanje i korienje zajednike nekretnine, sa konkretnim prijedlozima koja e se parcela dodijeliti na upravljanje i korienje svakom od predlagaa, kao i protivniku predlagaa.

[Naziv modula]

13

Prvostepeni sud je donio rjeenje kojim je odredio privremeno upravljanje i korienje zajednikih nekretnina stranaka na nain kako su to predloili predlagai osiguranja. U rjeenju navodi da je nesporno da su predlagai nasljednici iza umrlog oca, na zajednikoj imovini sa dijelovima od i da imaju pravo na upravljanje i koritenje zajednike imovine sa ovim dijelom, pa kako ovaj postupak diobe relativno dugo traje, a protivnik predlagaa bez osnova koristi cjelokupnu zaostavtinu ve dui vremenski period, to je sud uredio privremeno odnose upravljanja i koritenja zajednikom imovinom, kao u ovom rjeenju, odreujui priblino po imovine svakoj od stranaka. Po albi protivnika predlagaa, ovo prvostepeno rjeenje je Vii sud potvrdio. U obrazloenju navode da je prvostepeni sud pravilno primijenio materijalno pravo, kada je u skladu sa lanom 146 stav 2 Zakona o nasleivanju odredio svakom nasljedniku ( vanparninim strankama ) dio nasljedstva koji e privremeno koristiti i kojim e upravljati do konane diobe, te istovremeno pravilno primijenio i procesno pravo, odnosno odredbu lana 158 stav 3 Zakona o vanparninom postupku, Tom odredbom je propisano, da sud moe do donoenja odluke nadlenog organa ( u ovom sluaju do okonanja postupka fizike diobe nekretnina ) privremeno urediti odnose zainteresovanih osoba u pogledu upravljanja i korienja zajednikim stvarima, kada to okolnosti sluaja zahtijevaju, a naroito da bi se sprijeila teta, samovlae ili oita nepravda za pojedine zainteresovane osobe. Ne treba zanemariti injenicu da protivnik predlagaa od 2001.g sam koristi predmetne nekretnine, sa istih ubire plodove i tako ostvaruje zaradu, a zajedno sa ostalim vanparninim strankama proglaen je za zakonskog nasljednika sa dijelom od . Prema odredbi lana 269 stav 1 ZPP-a do odreivanja mjere osiguranja moe doi ako predlaga osiguranja uini vjerovatnim postojanje potraivanja ili prava i ako postoji opasnost da bi bez takve mjere, protivnik osiguranja mogao sprijeiti ili znatno oteati ostvarenje potraivanja ili na drugi nain tetno uticati na prava predlagaa osiguranja. U konkretnom sluaju predlagai osiguranja su uinili vjerovatnim postojanje svog potraivanja, odnosno prava, time to su nasledjivanjem postali suvlasnici predmetnih nekretnina. Osim toga, ispunjen je i drugi uslov za izdavanje predloene mjere osiguranja, jer predmetne nekretnine iskljuivo koristi protivnik osiguranja i to od 2001.g, to po miljenju suda tetno utie na prava predlagaa osiguranja u tom smislu to ne ostvaruju odgovarajue prihode usljed nekorienja predmetnih nekretnina. Zakljuak: Dakle, ovaj primjer govori o mogunosti donoenja mjere obzebjeenja i u vanparninom postupku, to nije niuemu protivno svim ranijim zakljucima.

[Naziv modula]

14

Naime, sud je u vanparninom postupku nadlean da izvri fiziku diobu nekretnina ( nadlean za ovaj zahtjev upravo u vanparninom postupku ), te je uz to Zakonom o vanparninom postupku i predviena mogunost privremenog ureivanja odnosa zainteresovanih strana u pogledu upravljanja i koritenja zajednikim stvarima, kada to okolnosti sluaja zahtijevaju, a naroito da bi se sprijeila teta, samovlae ili oita nepravda za pojedine zainteresovane osobe. Uz to, u konkretnom sluaju su ispunjeni i svi uslovi iz lana 269 stav 1 ZPP-a. To znai da u konkretnom sluaju imamo odluku o mjeri obezbjeenja nadlenog suda, u cilju obezbjeenja vjerovatno osnovanog prijedloga ( zahtjeva ) za koji je nadlean, te zakonski propis predvia takvu mogunost. 1. 4. Razgranienje nadlenosti izmeu prvostepenog i drugostepenog suda U vezi sa nadlenou suda u praksi se pojavila situacije da drugostepeni sud, koristei se lanom 268 ZPP-a, dostavljanjem spisa prvostepenom sudu u kojem postoji prijedlog za odreivanje mjere obezbjeenja o kojem nije odlueno , prenosi svoju nadlenost za odluivanje o mjeri obezbjedjenja. Naime, kod razgranienja nadlenosti izmeu prvostepenog i drugostepenog suda ( neposredno Vieg suda ) l. 268 ZPP-a predvidja da je tokom postupka za odluivanje o prijedlogu za obezbjedjenje nadlean sud koji postupa po tubenom zahtjevu u prvom stepenu, a neposredno Vii sud, kad je prijedlog za njeno donoenje podnesen nakon dostave predmeta tom sudu, radi odluivanja o pravnom lijeku. U praksi se desilo da je prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja podnesen nakon dostavljanja spisa neposredno Viem sudu, da je Vii sud donio odluku po albi na presudu i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno raspravljanje zajedno sa prijedlogom za odredjivanje mjere obezbjedjenja o kojem nije odluio. Ovakve situacije nisu prihvatljive I na mala vrata otvaraju mogunosti prenoenja nadlenosti, protivno lanu 268 ZPP-a.. Njegovim dosljednim tumaenjem proizilazi da je neposredno Vii sud nadlean da odlui o prijedlogu za odredjivanje mjere obezbjedjenja, nakon to je spis, odnosno predmet dostavljen Viem sudu. Drugostepeni sud mora odluiti o prijedlogu za mjeru obezbjeenja, stavljenom nakon datuma dostavljanja spisa tom sudu, a koji je primljen-dostavljen drugostepenom sudu dok se spis nalazi kod njega.

[Naziv modula]

15

2. USLOVI ZA ODREDJIVANJE SUDSKE MJERE OBEZBJEENJA

lan 269 Zakona o parninom postupku sadri osnovne uslove za odredjivanje sudske mjere obezbjedjenja. Ovi uslovi uglavnom odgovaraju istim uslovima za odredjivanje ranijih privremenih i prethodnih mjera predvienih u Zakonima o izvrnom postupku. Novina je to, to je odredjeno u kom se sluaju predlagatelj obezbjeenja oslobadja od obaveze davanja jemstva, te to su od obaveze davanja jemstva oslobodjeni izuzeti Bosna i Hercegovina, njeni Entiteti, Distrkt Brko, Kantoni, optine (i grad). 2.1. Obavezni kumulativni uslovi Stav 1 lana 269 predvidja jasno da je za odredjivanje mjere obezbjedjenja potrebno da se ispune dva uslova, a to je 1. da predlagatelji obezbjedjenja uini vjerovatnim postojanje potraivanja ili prava 2. da postoji opasnost da bi bez takve mjere protivnik osiguranja mogao sprijeiti ili znatno oteati ostvarivanje potraivanja, posebno time to e svoju imovinu otudjiti, prikriti, opteretiti ili na drugi nain njome raspolagati, odnosno promijeniti postojee stanje stvari ili na neki drugi nain tetno uticati na prava predlagaa obezbjedjenja. Kao i u ranijim propisima ne postoje nikakve dileme da se oba ova uslova moraju kumulativno ispuniti da bi sud mogao usvojiti, odnosno odrediti predloenu mjeru obezbjedjenja. Faktiko je pitanje koje se tumai vrlo iroko i preputeno je na ocjenu sudije, kada su u konkretnom sluaju ispunjeni ovi uslovi. 2.1.1. Kako provjeriti kad je potraivanje predlagatelja obezbjedjenja vjerovatno? To dokazuje predlagatelj obezbjedjenja i na raspolaganju mu stoje sva dokazna sredstva koja predvidja Zakon o parninom postupku. ( l. 123 do 173 ) Poto je, u pravilu, odluivanje o ovakvom prijedlogu hitno, jasno je da se moraju koristiti dokazi koji se mogu brzo i lako izvesti. Najee su to materijlni dokazi, Na primjer, ukoliko se radi o zahtjevu za predaju nekretnina ili stvari, to bi bile razliite vrste ugovora, izvoda iz javnih registara i sl.. Ovakve dokaze je, u pravilu, najee mogue priloiti ve u vrijeme podnoenja prijedloga. Medjutim, ponekad je mogue

[Naziv modula]

16

takodje izvesti brzo i lako neki drugi dokaz kao npr. sasluanje svjedoka ije prisustvo zainteresovana stranka moe brzo i lako obezbjediti ili uvidjaj. U svakom sluaju tuilac, ve uz prijedlog za obezbjedjenje mora ponuditi dovoljno dokaza na osnovu kojih e sud zakljuiti da je vjerovatnije tubeni zahtjev osnovan, nego suprotno. To bi bio minimum standarda. U praksi, najee postupajui sud nema veih problema kod provjere vjerovatnosti tubenog zahtjeva. Prema iskustvima, vei problemi stoje kod odgovora na pitanje 2.1.2. Kako utvrditi postojanje opasnosti da bi bez predloene mjere osiguranja protivnik obezbjedjenja mogao sprijeiti ili znatno oteati ostvarivanje potraivanja posebno time to e svoju imovinu otudjiti, prikriti, optretiti ili na drugi nain njom raspolagati, odnosno promijeniti postojee stanje stvari ili na neki drugi nain tetno uticati na prava predlagaa obezbjedjenja? U vezi sa ovim uslovima u praksi se takodje pojavljuje kao est problem ocjenjivanje svrsishodnosti predloene mjere obezbjedjenja u vezi sa postavljenim tubenim zahtjevom. esto se zaboravlja da je cilj mjere obezbjedjenja potraivanja ili prava, te da se mjera obezbjedjenja mora konstantno posmatrati u vezi sa postavljenim tubenim zahtjevom i nalaziti ova funkcionalna veza izmedju tubenog zahtjeva i mjere obezbjedjenja. Iako se ini da su ispunjena oba kumulativna uslova iz lana 269 stav 1 ZPP-a, mora se traiti odgovor na pitanje Da li takva mjera obezbjedjenja zbilja osigurava-obezbjedjuje postavljeni tubeni zahtjev? Odnosno, s tim u vezi odgovore na pitanja Da li e se bez predloene mjere sprijeiti ili znatno oteeti potraivanje iz tubenog zahtjeva? Da li e protivnik imovinu otuiti, prikriti ili na drugi nain njom raspolagati ili promijeniti postojee stanje? Da li e na drugi nain tetno uticati na prava prdlagaa obezbjeenja? Odgovori na ova pitanja dae odgovor na prvo postavljeno pitanje-osigurava li konkretna mjera konkretni tubeni zahtjev. Pri tom pravac razmiljanja mora biti uvijek na ovoj relaciji mjera obezbjeenja-tubeni zahtjev Kad se govori o opasnosti iz take 2 stav 1 lana 269 ZPP-a, opte je miljenje da ova opasnost mora biti subjektivna i da mora poticati od protivnika obezbjedjenja, bilo

[Naziv modula]

17

da se ona sastoji u aktivnom djelovanju ili proputanju djelovanja koje bi dovelo do sprjeavanja ili oteavanja izvrenja potraivanja. Tako komentarie Vrhovni privredni sud Sl-1296/63 objavljen u Komentaru ZPP-a, FBiH- Mihajlo Dika i Jozo izmi Za izdavanje mjere osiguranja nije dovoljno da se samo uini vjerovatno opasnost, ve i da protivnik osiguranja svojim radnjama ili propustima oteava naplatu predlagatelja osiguranja ( subjektivna opasnost ). Slian je komentar Privrednog suda Hrvatske P-1546/91 od 14.03.1991.g. Okolnost da je protivnik osiguranja prezaduen ili trajnije nelikvidan, nije dovoljna okolnost za odredjivanje ove mjere osiguranja, jer nedostaju aktivnosti protivnika osiguranja usmjeren na to da sprijei ili otea naplatu trabine. Uz ocjenu ova dva kumulativna uslova, svakako sud uvijek mora imati u vidu odnos izmedju postavljenog tubenog zahtjeva i predloene mjere obezbjedjenja i stalno provjeravati odgovor na pitanje da li predloena mjera obezbjedjenja ili mjera obezbjedjenja zbilja obezbjedjuju postavljeni tubeni zahtjev, o emu je ranije bilo pomena. Treba imati u vidu da odredjeni tubeni zahtjevi ne mogu biti obezbijedjeni mjerom obezbjedjenja. Tako zauzima stav PSH, P-74/92 od 04.02.1992.g.: Stoga kad se radi o tubenom zahtjevu kojim se trai samo utvrdjenje postojanja kakvog prava ili pravnog odnosa dakle deklaratorni tubeni zahtjev, onda ne postoji potraivanje koje bi se moglo osigurati privremenom mjerom. Mjere obezbjedjenja se ne mogu odrediti najee ni povodom konstitutivnih tubenih zahtjeva, osim u izuzetnim sluajevima. Interesantne su takodje situacije obezbjedjenja kod alternativno postavljenog tubenog zahtjeva i to u situacijama kada tuenom pripada pravo izbora ispunjenja obaveze iz alternativnih zahtjeva. U takvom sluaju tuilac ne bi mogao mjerom obezbjedjenja izdejstvovati obezbjedjenje jednog od tih zahtjeva, ak i ako su ispunjeni uslovi za to, ako se realizacija drugog ne dovodi u pitanje. Tako komentarie Vrhovni sud SR Crne gore P- 299/84

[Naziv modula]

18

Kada tuenom pripada pravo izbora kod alternativnih zahtjeva, tuilac ne moe privremenom mjerom izdejstvovati obezbjedjenje jednog od tih zahtjeva, a realizacija drugog se ne dovodi u pitanje. Sline situacije i zakljuci mogli su se pronai i u aktuelnoj sudskoj praksi Primjer 1. Prvostepenom sudu podnesena je tuba tuitelja B protiv tuenog J. Tubom trai da sud donese presudu kojom se ponitava predugovor o kupovini stana, zakljuen izmedju tuitelja i tuenog, ovjeren kod suda. U tubi navodi da su razlozi prevarno unoenje odreenih uslova u predugovor o kojima se stranke nisu usaglasile. Uz tubu stavlja prijedlog da sud dozvoli odredi mjeru obezbjedjenja kojom se tuenom zabranjuje da otudji, optereti ili na drugi nain raspolae imovinom koja je predmet predugovora iz tubenog zahtjeva, odnosno predmetnim stanom koji u posjedu dri tuitelj. Iz priloenih i dijelom izvedenih dokaza, sud je doao do zakljuka da je tubeni zahtjev vjerovatno osnovan. Medjutim, sud odbija prijedlog da odredi sudsku mjeru obezbjedjenja. U obrazloenju navodi da nisu ispunjeni uslovi iz lana 269 u vezi sa lanom 273 ZPP-a. lan 269 stav 1 ZPP-a predvidja ispunjenje kumulativnih uslova, pod kojima sud moe odrediti mjeru obezbjedjenja, a to je da predlaga ( u ovom sluaju tuitelj ) uini vjerovatnim postojanje potraivanja ili prava i da postoji opasnost da bi bez takve mjere protivnik obezbjedjenja (u ovom sluaju tueni ) mogao sprijeiti ili znatno oteati ostvarenje potraivanja. Pod pretpostavkom da je ispunjen prvi uslov, te da je tuiteljevo pravo vjerovatno, nije ispunjen drugi uslov. Postojanje opasnosti da e tueni sprijeiti ili znatno oteati ostvarenje potraivanja, mora se posmatrati u funkciji postavljenog tubenog zahtjeva, te odgovoriti na pitanje da li predloena mjera obezbjedjenja zbilja obezbjedjuje potraivanje iz tubenog zahtjeva i da li tuenikovo ponaanje bez takve mjere moe sprijeiti ili znatno oteati ostvarenje tog potraivanja.U konkretnoj situaciji ne postoji funkcionalna veza izmedju postavljenog tubenog zahtjeva i predloene mjere obezbjedjenja. Ova mjera ne koristi obezbjedjenju postavljenog tubenog zahtjeva, kojim se trai ponitenje predugovora i nita vie. To znai da usvajanjem tubenog zahtjeva u krajnjem ishodu takve odluke, tuitelj vie nema nikakvih prava na stranu koja je predmet predugovora iz tubenog zahtjeva, pa stoga zabrana otudjenja te imovine ne obezbjedjuje tuiteljevo potraivanje i nema smisla u konkretnoj pravnoj stvari, niti iz toga proizilazi da e tueni zbog neodredjivanja ovakve privremene mjere sprijeiti ili znatno oteati ostvarenje potraivanja.

[Naziv modula]

19

Zakljuak je : Miljenja smo da je sud u osnovi donio ispravnu odluku povodom predloene mjere obezbjedjenja, a primjer takoe potvruje ranije pravilo da mjere obezbjeenja nisu prihvatljive kod deklaratornih tubenih zahtjeva. Primjer 2. Prvostepenom sudu podnesena je tuba vie tuitelja, protiv vie tuenih. Svi su fizika lica. Tubom tuitelji trae da sud utvrdi, da su nekretnine (poblie oznaene prema ktastarskim i grutnovnim podacima u tubenom zahtjevu) zajednika imovina prednika tuenih i njegove umrle supruge a prednice tuitelja, te da je udio prednice tuitelja u sticanju ove imovine , to su tueni duni priznati i trpjeti da se ovaj udio izdvoji iz ostavinske mase njihovog umrlog prednika i po zakonu urui njenim zakonskim nasljednicima. U tubi navode, uz dokaze, da su nekretnine koje su predmet ovog spora, na osnovu pravosnanog rjeenja o preuzimanju neizgradjenog gradjevinskog zemljita, izuzete i da kod Osnovnog suda tee vanparnini postupak oko odredjivanja novane naknade za ovo izuzeto neizgradjeno gradjevinsko zemljte. Predlaga u tom vanparninom postupku je prednik tuenih, a vanparnini postupak je prekinut i na parnicu upuen jedan od tutielja, kao umjea, radi dokazivanja da je izuzeto gradjevinsko zemljite, brana tekovina prednice tuitelja i prednika tuenog, kao i utvrdjivanje njihovih udjela u toj imovini. To je i predmet tubenog zahtjeva. Pored toga, tuitelji stavljaju prijedlog da se odredi sudska mjera obezbjedjenja u kojem kao protivnika predlagaa naznaavaju firmu u-ma-plast, te predlau mjeru obezbjedjenja kojom se zabranjuje firmi u-ma-plast da obavlja bilo kakve gradjevinske radove na parcelama koje su predmet tubenog zahtjeva do okonanja parnice. Obrazlae da je Optina nezakonito raspolagala predmetnim nekretninama u korist firme u-ma-plast, a koja je sada zapoela izvoditi odredjene gradjevinske radove. Sud je odbio prijedlog tuitelja za usvajanje ovakve mjere obezbjeenja.. U obrazloenju je naveo da se iz prijedloga tuitelja i stanja spisa ne moe uopte zakljuiti kakav bi to bio tubeni zahtjev koji tuitelji imaju prema firmi u-ma-plast, koja se ni u jednom od postupaka ne pojavljuje kao stranka, niti su uinili vjerovantim osnovanost i postojanje takvog zahtjeva, ni na koji nain bi firma u-ma-plast kao protivnik obezbjedjenja svojim postupanjem osujetila potraivanje tuitelja. Predloena mjera obezbjedjenja ne obezbjedjuje, niti ima vezu sa postavljenim tubenim zahtjevom.

[Naziv modula]

20

Zakljuak je: Miljenja smo da je odluka suda u osnovi ispravna, a ovaj primjer potvruje i da se deklaratorni tubeni zahtjevi u pravilu ne mogu obezbjeivati mjerama obezbjeenja. Primjer 3. Prvostepenom sudu je Optina podnijela tubu ( uz uee umjeaa, fizikog lica, trenutnog korisnika stana ), protiv drugog fizikog lica kao nosioca stanarskog prava. Tubom trai da se utvrdi da je tuenom prestalo stanarsko pravo na osnovu sporazuma izmedju tuioca i tuenog 29.06.1992.g., te alternativno da sud utvrdi da je tuenom prestalo stanarsko pravo na predmetnom stanu u skladu sa lanom 1. stav 2. Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o prestanku primjene Zakona o korienju naputene imovine. U toku postupka, s obzirom da je paralelno tekao i upravni postupak, radi povrata stana u posjed tuenom, koji je bio u fazi izvrenja, tuitelj i umjea na strani tuitelja predloili su da sud odredi sudsku mjeru obezbjedjenja, tako to e obustaviti izvrenje rjeenja Ministarstva za izbjegla i raseljena lica dozvoljenog zakljukom istog organa od odredjenog datuma, sve do pravosnanog okonanja ovog spora. Sud je ovaj prijedlog za odredjivanje sudske mjere obezbjedjenja odbio. U obrazloenju navodi da je iz svih priloenih materijalnih dokaza vjerovatna osnovanost tuiteljevog tubenog zahtjeva, da je tuenom prestalo stanarsko pravo na predmetnom stanu i to u skladu sa alternativnim tubenim zahtjevom. Medjutim, lan 269 predvidja kumulativni uslov, a to je da postoji opasnost da je bez takve mjere obezbjedjenja protivnik obezbjedjenja (u ovom sluaju tueni) mogao sprijeiti ili znatno oteati ostvarenje potraivanja ili na neki drugi nain, tetno uticati na prava predlagaa ( u ovom sluaju tuitelja i umjeaa ). Ovaj uslov nije ispunjen. Na strani tuitelja ovi razlozi svakako ne stoje i predloena mjera obezbjedjenja svakako ne moe obezbjediti postavljeni deklaratorni tubeni zahtjev. Prijedlog oigledno treba da titi interese umjeaa i njegove porodice, s obzirom na argumente predlagaa. Tvrdi se da bi izvrenjem deloacije, porodica umjeaa koju ine supruga i dvoje maloljetne djece bila dovedena u teku situaciju. Kao izbjegla i raseljena lica nali bi se na ulici, to bi dovelo do neotklonivih tetnih posljedica po imovinu i zdravlje ove porodice. Sud ne smatra da bi porodica umjeaa zbog neusvajanja ove sudske mjere obezbjedjenja bila dovedena u izuzetno teku situaciju ili dovelo do neotklonjivo tekih posljedica. Imovinske prilike ove porodice, s obzirom da je umjea zaposlen, nisu loije od prosjenih prilika, niti tako loe da eventualno ne moe obezbijediti smjetaj za svoju porodicu. Drugi uvjerljivi navodi i dokazi koji bi govorili o neotklonjivim tetnim posljedicama od umjeaa nisu ponudjeni. Osim toga ova mjera obezbjedjenja ne obezbjeuje tubeni zahtjev, jer nije u njegovoj funkciji, pa nema zakonskih uslova da bude odredjena.

[Naziv modula]

21

Zakljuak je: Ovakav zakljuak sudova u vezi sa ranijim izlaganjima, smatramo ispravnim. Primjer 4. Prvostepenom sudu podnesena je tuba, radi smetanja posjeda. Tubenim zahtjevom tuilac je zatraio da sud utvrdi da je tuena zasmetala tuitelja u mirnom i faktikom pravu korienja vode, tako to je odredjenog dana onemoguila ienje bazena i popravku kvara, na ovom bazenu izvoru vodovoda, koje se nalazi na njivi tuene, to je dovelo do potpunog nestanka vode u tuiteljevom domainstvu, te da se tuenoj naloi da uspostavi predjanje stanje na takav nain to e omoguiti tuiocima nesmetan pristup predmetnom bazenu (izvoru) radi ienja i otklanjanja kvara, te tako omoguiti ponovno korienje vode, kao i da joj se naloi da se ubudue kloni smetanja tuitelja na isti ili slian nain u mirnom i faktikom posjedu korienja vode, pod prijetnjom mjera izvrenja. Tokom postupka tuitelj je zatraio da sud odredi sudsku mjeru obezbjedjenja, tako to e naloiti tuenoj da odmah uspostavi predjanje stanje kao u tubenom zahtjevu u cilju nesmetanog korienja vode. Sud je odbio prijedlog tuitelja kao neosnovan. U obrazloenju navodi da se iz izvedenih dokaza moe zakljuiti da je tubeni zahtjev tuitelja vjerovatno osnovan, ali sud nije utvrdio da postoji opasnost da bi bez takve mjere obezbjedjenja protivnik obezbjedjenja ( tuena ) mogla sprijeiti ili znatno oteati ostvarenje potraivanja ili na neki drugi nain tetno uticati na prava predlagaa. Ovo stoga to je utvrdjeno da tuitelji u domainstvima imaju bunare koje mogu koristiti kao tehniku vodu, a pitkom vodom se snadbijevaju donoenjem vode sa drugih izvora. To ne predstavlja tako teku i tetnu situaciju za tuitelja koja bi se morala otkloniti i prije pravosnanosti odluke. Takodje predloena mjera obezbjedjenja bi znaila da se u cjelosti izvrava zahtjev tuitelja koji proizilazi iz postavljenog tubenog zahtjeva, kao njegov konaan cilj, a to nije dozvoljeno u smislu lana 272 stav 3 ZPP-a. Zakljuak je da je stav suda ispravan. Primjer 5. Tuilac je podnio tubu Prvostepenom sudu Trai da sud utvrdi da je nitav Ugovor o zamjeni nekretnina, zakljuen odreenog datuma izmedju tuitelja i tuenog, to je tuena duna priznati i trpjeti da se na osnovu presude kao podobne isprave tuitelj uknjii kao vlasnik i korisnik na predmetnim nekretninama u zemljinim knjigama sa dijelom 1/1, ime e se uspostaviti u Zemljino-knjinom uredu stanje prije

[Naziv modula]

22

zakljuenja predmetnog ugovora o zamjeni. Ne trai predaju u posjed nekretnina koje su predmet ugovora o zamjeni. Tokom postupka je predloio mjeru obezbjedjenja, kojom je zatraio da se tuenom zabrani optereenje ili raspolaganje predmetnom imovinom i izvri zabiljeba u zemljino-knjinom uredu, kao i zabrana daljeg zapoetog ruenja predmetnog objekta, pokrivanje tog stambenog objekta i njegovo vraanje u prvobitno stanje, uslovno za stanovanje. Ovo stoga jer je u medjuvremenu zapoeto ruenje predmetnog stambenog objekta, po odobrenju tuene radi izgradnje novog objekta. tako da objekat vie nije uslovan za stanovanje Sud je udovoljio tubenom zahtjevu i djelimino udovoljio prijedlogu za usvajanje sudske mjere obezbjedjenja, tako to je tuenoj zabranio optereenje ili raspolaganje predmetnom imovinom uz zabiljebu u zemljino-knjinom uredu, dok je preostali dio prijedloga odbio ( zabrana ruenja, pokrivanje objekta radi dovoenja u stanje uslovno za stanovanje ) U obrazloenju navodi razloge zbog kojih smatra da pored vjerovatnosti osnovanosti potraivanja postoji subjektivna opasnost da e tuena nekrentine otudjiti, jer je ve bio u toku dogovor vezan za zakljuenje ugovora o raspolaganju imovinom u korist treeg lica. Medjutim, nije prihvatio mjeru obezbjedjenja u preostalom dijelu, jer smatra da ne ispunjava sve uslove iz lana 269 ZPP-a. Navodi da tubeni zahtjev tuitelja za sud predstavlja okvir ispitivanja radi zatite tuiteljevog prava, te tako dolazi do zakljuka da ne postoji opasnost da e bez ovog dijela predloene mjere obezbjedjenja tuena osujetiti ili znatno oteati tuiteljevo potraivanje. Tuiteljevo potraivanje u ovom sluaju jeste ponitenje predmetnog ugovora i uspostava ranijeg zemljino-knjinog stanja ali nema zahtjeva za predaju u posjed nekretnina. Ovako postavljeni tubeni zahtjev e biti dovoljno osiguran ve djelimino usvojenom mjerom obezbjedjenja. Predloena mjera obezbjedjenja u ovom odbijajuem dijelu bi imala svoje opravdanje i smisao kod drugaije postavljenog tubenog zahtjeva. Zakljuak je: Ova odluka suda je u osnovi ispravna. Primjer 6. Tuiteljica je podnijela Prvostepenom sudu tubu protiv Republike Srpske, zajedno sa sa prijedlogom za odredjivanje sudske mjere obezbjedjenja. Zatraila je da sud donese presudu kojom e naloiti tuenoj da joj preda na korienje po strukturi dvosoban stan na odreenoj lokaciji grada ( odrediv ali ne i potpuno odreen ) ) ili da joj isplati 56.000,00 KM. Navodi da je kao radnik tuene u radnom odnosu na neodredjeno vrijeme 23.01.1998.g. dobila na korienje kadrovski stan ( potpuno odreen ) u koji se uselila i zakljuila ugovor o korienju iste godine i tako stekla stanarsko pravo. Predmetni stan je tuena kupila od jedne firme iz istog grada i na osnovu ugovora se uknjiila kao vlasniik.

[Naziv modula]

23

Medjutim, presudom Osnovnog suda od 21.02.2002.g., raskinut je ugovor o kupoprodaji stana izmedju tuene i firme od koje ga je kupila, pa je firma obavezana da tuenoj vrati kupoprodajnu cijenu, sa zakonskom kamatom. S tim u vezi tee i izvrni postupak pod borjem I-29/04. Predmetni stan tuiteljica je koristila do 03.07.2001.g. kad je iseljena rjeenjem Ministarstva za izbjeglice i raseljena lica. Kako je na predmetnom stanu stekla stanarsko pravo na zakonit nain, a prestala biti korisnik ovog stana, zbog prava treih lica na stanu koje nisu bile poznate ni tuiteljici, a ni tuenom, jer je firma od koje je kupljen stan preutala ovu inenice, smatra da je ovakvim ponaanjem tuiteljici na protivpravan nain prestalo pravo korienja predmetnog stana, suprotno lanu 8. Evropske konvencije o zatiti prava i sloboda graana (pravo na dom). Stoga je predloila i sudsku mjeru obezbjedjenja, kojom trai da se tuenom zabrani raspolaganje novanim sredstvima dobijenim u postupku izvrenja pod brojem I-29/04, te da se ta sredstva prenesu na depozitni raun Osnovnog suda, do pravosnanog okonanja ovog postupka. Sud je odbio prijedlog tuiteljice. U obrazloenju navodi da tuiteljica nije mogla stei stanarsko pravo na predmetnom stanu, jer je na istom stanu ranije postojalo stanarsko pravo treeg lica koje nije prestalo na zakonit nain. Tuiteljica je imala samo pravni osnov za posjed stana kao privremeni korisnik. Stoga njeno potraivanje nije vjerovatno. Osim toga, nije dokazala ni postojanje opasnosti da bi bez ove mjere tuena mogla sprijeiti ili znatno oteati ostvarivanje potraivanja. Ne postoji ni jedan subjektivni momenat u ponaanju tuene koji ukazuje na to da bi tuena mogla oteati ostvarivanje potraivanja, ak i pod pretpostavkom da je vjerovatno, niti su sredstva koja tuena oekuje u izvrnom postupku jedina sredstva kojima tuena raspolae i koja bi mogla prikriti. Dakle, zahtjev je neosnovan, jer nije ispunjen ni jedan uslov iz lana 269 ZPP-a. Zakljuak je da je odluka suda u osnovi ispravna. U dostupnoj sudskoj praksi postoji jo niz slinih primjera, iz kojih se takoer moe doi do zakljuka da je najvei broj predloenih mjera obezbjedjenja, neosnovan. Sudije vjeruju da su prijedlozi esti stavljeni ne zbog istinske potrebe obezbjedjenja potraivanja, nego radi prioritetnog uzimanja u rad predmeta, pitajui se kako izai na kraj sa takvim problemom, jer ih to dodatno optereava u radu. Praksa u sudovima je da, nakon uzimanja u rad predmeta u kojima je stavljen prijedlog za odredjivanje sudske mjere obezbjedjenja, postupak bude nastavljen i dovren ak i onda kad je taj prijedlog neosnovan. Da bi se sprijeile takve pojave, miljenja smo da bi trebalo u onim predmetima u kojima su prijedlozi za donoenje sudske mjere obezbjedjenja odbijeni nastaviti rad na predmetu u skladu sa hronolokim redom ili Zakonom (ili na drugi nain utvrdjenim

[Naziv modula]

24

prioritetima u radu). No u svakom sluaju odluka o mjeri obezbjeenja u skladu sa Zakonom mora biti donesena. Takodje je uoeno da postoji vei broj predmeta u kojima se uglavnom odredjuje sudska mjera obezbjedjenja zabranom otudjenja ili optereenja nekretnina koje su predmet spora, uz zabiljebe u javnim registrima ove zabrane, te da najee tokom postupka nije dokazana subjektivna opasnost , odnosno da se ne vidi postojanje subjektivnog odnosa protivnika obezbjedjenja koji ukazuje da postoji opasnost da bi on bez mjere obezbjedjenja mogao ostvarenje potraivanja sprijeiti ili znatno oteati, tako to e predmetnu imovinu otudjiti, optretiti ili na drugi nain s njom raspolagati. Sudovi se u principu pozivaju u obrazloenjima na to da je tubeni zahtjev vjerovatan i da postoji objektivna opasnost da e protivnik obezbjedjenja imovinu otudjiti, ime e doi do osujeenja ostvarivanja potraivanja, kao i na to da zbog takve mjere obezbjedjenja, tuena strana u sutini ne trpi nikakvu tetu. Na ovakve odluke suda uglavnom nisu izjavljivane albe. Iako se ovakvi stavovi suda ne mogu smatrati opravdanim u smislu ranijih optih zakljuaka i stavova, smatramo da ovakve mjere obezbjedjenja imaju svoje opravdanje u konkretnim drutvenim prilikama. U praksi sudova primjeuje se odredjen broj predmeta, u ratnom i poslijeratnom periodu u BiH, kada sudovi nisu donosili nikakve odluke po prijedloima o mjerama obezbjeenja, dakle bez bilo kakve reakcije na njih.. U pravilu se zbivalo da su i dalje vreni prometi nepokretnosti, koji su u veem broju sluajeva zbog sticanja prava treih savjesnih lica sutinski osujetili prava predlagaa obezbjedjenja. Mogue je, stoga, da je iz tih razloga i opreza radi dolo do kontra situacija, usvajanjem mjera, bez utvrdjivanja subjektivne opasnosti iz take 2 stava 1 iz lana 269. Ipak smatramo, da ne bi trebalo prelaziti u stalnu praksu sudova usvajanje mjera obezbjedjenja po inerciji ili za svaki sluaj, te da bi se ipak u svakom konkretnom sluaju morala paljivije razmotriti situacija postojanja opasnosti iz take 2 stava 1 lana 269 ZPP-a. 2. 2. Jemstvo kao uslov za odreivanje mjere obezbjeenja 2.2.1. Opti elementi U lanu 269 stav 2 govori se o jemstvu koje bi se moglo smatrati kao jedan od uslova za odredjivanje mjera obezbjedjenja. Stav 2 lan 269 kae da: Ako drugaije nije zakonom odredjeno, sud e odrediti mjeru obezbjedjenja, samo pod uslovom da predlaga obezbjedjenja u roku koji odredi sud prema odredbama

[Naziv modula]

25

zakona o izvrnom postupku, da jemstvo za tetu koja bi protivniku obezbjedjenja mogla nastati odredjivanjem i sprovodjenjem mjere obezbjedjenja. Ako predlaga ne da jemstvo u odredjenom roku, sud e odbiti prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja. Na njegov zahtjev sud moe osloboditi predlagaa obezbjedjenja od obaveze davanja jemstva, ako sud utvrdi da on nije u finansijskoj mogunosti da jemstvo d. 2.2.2. Razliita tumaenja U sudskoj praksi nakon donenja novog Zakona o parninom postupku, pojavile su se dileme o jemstvu kao uslov za odredjivanje mjere obezbjedjenja i sudska praksa je razliita. Kako postupaju sudovi? Neki sudovi odredjivanje jemstva ne smatraju obaveznim, kumulativno odreenim uslovom za odredjivanje mjere obezbjedjenja i odluuju o mjerama u skladu sa l. 269 stav 1, bez osvrta na jemstvo, dok neki sudovi odreuju jemstvo. Najvei broj je onih koji su u nedoumici pa jemstvo i odreuju i ne odreuju, prema konkretnim situacijama. U svakom sluaju iskustva sa jemstvom u mjerama obezbjeenja nisu velika. U sutini stavovi su podijeljeni izmedju onih koji smatraju da stav 2 lana 269 ZPP-a, nije obavezan uslov za odredjivanje mjere obezbjedjenja i da ne mora biti kumulativno ispunjen sa ostalim uslovima iz stava 1 i onih koji smatraju jemstvo obaveznim kumulativnim uslovom koji se mora ispuniti da bi se mjera odredila. Prvi, u glavnom, smatraju da stav 2 ovog lana zapravo samostalno egzistira i njegova primjena, odnosno davanje jemstva dolazi u obzir, tek ukoliko predlaga obezbjedjenja nije u situaciji da dokae vjerovatnost postojanja potraivanja i opasnost da bi bez takve mjere protivnik obezbjedjenja mogao sprijeiti ili oteati ostvarivanje potraivanja. U tom sluaju on je duan dati jemstvo za tetu koja bi protivniku obezbjedjenja mogla nastati odredjivanjem i provodjenjem mjere obezbjedjenja. Drugi smatraju da je Zakon prilino jasan jer kae da sud u svakom sluaju, ukoliko nije drugaije zakonom odredjeno, treba odrediti uplatu jemstva prije odredjivanja mjere obezbjedjenja, te da nije mogue odrediti mjeru obezbjedjenja bez odredjenog i uplaenog jemstva u skladu sa zakonom.To je obavezni trei uslov , bez ijeg ispunjenja nema ni mjere obezbjeenja, a izuzetak moe samo biti odreen zakonom ( ukoliko zakonom nije nije drugaije odreeno ). Za sada nema primjera zakonskih izuzetaka.

[Naziv modula]

26

Postoji i tree miljenje koje kumulativnost sva tri uslova ( vjerovatnost-opasnostjemstvo ) prihvata samo u situacijama kada postoji vjerovatnost nanoenja tete predloenom mjerom protivniku obezbjeenja i kad se na nju ukae. U protivnom jemstvo nije obavezam kumulativan uslov za odreivanje mjere obezbjeenja. Veinski stav u praksi jo ne postoji, niti je o ovom pitanju neki od Vrhovnih sudova entiteta zauzeo zvamian stav, pa e o tome sigurno biti jo rasprava i miljenja. Dotle, smo skloni treem miljenju da se jemstvo iz stava 2 lana 269 ipak ne bi moglo smatrati kumulativnim uslovom za odredjivanje mjere obezbjedjenja u svakom sluaju. To prije svega ne proizilazi iz zakonskog teksta. Zakon je jasno izdvojio stan 1 i odredio da se mjera obezbjeenja moe odrediti ako su ispunjena dva kumulativna uslova, odreena takama i povezana veznikom i Da je od jednake vanosti obaveza davanja jemstva kao uslov za odredjivanje mjere obezbjedjenja, onda bi jemstvo takodje trebalo biti naznaeno pod takom 3 stava 1 lana 269. Medjutim, ono je odvojeno u poseban stav. Miljenja smo da sutina ovog stava i davanje jemstva kao uslova za odredjivanje sudskih mjera obezbjedjenja jeste obezebjedjenje od tete koja bi mogla nastati odreivanjem i provoenjem mjere obezbjedjenja. Iz prakse proizilazi da u svakom sluaju ne mora biti tete koja bi bila prouzrokovana mjerom obezbjedjenja ili ona bar nije evidentna, a niti jedna od stranaka ne ukazuje na postojanje tete.To opet dovodi do zakljuka da tete najvjerovatnije nema ili je bagatelna. Onda se postavljaju pitanja kako bi sud, zbog ega i na iji zahtjev u svakom sluaju trebao odrediti jemstvo prije donoenja odluke o mjeri obezbjedjenja? Primjera radi u predmetima radi smetanja posjeda ili utvrivanja slunosti esto se zatrai sudska mjera obezbjedjenja, prolaska putem u kraem vremenskom periodu, radi skidanja usjeva ili obavljanja drugih poljoprivrednih radova na parceli. Ovakve mjere su esto opravdane i u smislu lana 269, a prolazak postojeim uredjenim putem protivnika predlagaa koji i slui za prolaz protivnika predlagaa u najee vrlo kratkom vremenskom periodu sasvim sigurno ne prouzrokuje nikakvu tetu, a na to ni stranke ne ukazuju. Takodje sudska mjera obezbjedjenja zabranom otudjenja nekretnina i zabiljebe u zemljinoj knjizi najee ne prouzrokuje nikakvu tetu, pa je i protivnik predlagaa najee prihvati bez prigovora. Postavlja se pitanje da li je u takvim situacijama neophodno uopte odrediti jemstvo i kako odrediti njegovu visinu? Stoga ve postojee praktine situacije ukazuju na to da primjena stava 2 lana 269 nije uvijek neophodna. Miljenja smo da primjena ove zakonske odredbe dolazi u obzir samo onda kada protivnik obezbjedjenja navede, protivei se mjeri obezbjedjenja da bi takvom mjerom pretrpio tetu, konkretizujui u emu se ta teta ogleda.

[Naziv modula]

27

Tek onda, ukoliko to sud smatra opravdanim, naredit e u odredjednom roku uplatu jemstva, kao uslov za odreivanje mjere obezbjedjenja. Iz navedenog priozilazi da odredjivanje jemstva dolazi u obzir samo onda kada je vjerovatno da bi odredjivanjem mjere obezbjedjenja protivniku obezbjedjenja mogla nastati teta i da jemstvo kao uslov za odredjivanje mjere obezbjednja stoji samo u funkciji sa tetom koja bi morala biti vjerovatna i na koju bi morao ukazati protivnik obezbjedjenja. Svakako bi trebala biti data mogunost predlagatelja obezbjedjenja da se on izjasni, o emu bi konanu odluku donio sud. U ovoj situaciji, zbog vjerovatne tete za protivnika obezbjeenja, davanje jemstva jeste trei kumulativni uslov koji mora biti ispunjen da se mjera obezbjeenja odredi. Dakle, smatramo da je jasno, da se mjera obezbjedjenja svakako ne moe odrediti ukoliko nisu ispunjeni osnovni uslovi iz stava 1 lana 269, te da u tom sluaju nema ni potrebe, ni mogunosti raspravljanja o eventualnom jemstvu. Tek ukoliko su ispunjeni uslovi za odredjivanje mjere obezbjedjenja iz stava 1 lana 269, moe se raspravljati o jemstvu i to upravo zbog tete koju bi protivnik obezbjedjenja mogao imati odredjivanjem i provoenjem takve mjere, te da u takvoj funkcionalnoj vezi stoji stav 1 i 2 lana 269. Ne smatramo prihvatljivim miljenje da je stav 2 lana 269 potpuno nezavisan od uslova iz stava 1 istog lana, te da se jemstvo odredjuje samo onda kada predlaga obezbjedjenja nije uino vjerovatnim potraivanje i opasnost sprjeavanja ostvarivanja potraivanja. Ovo stoga to takvu situaciju predvidja lan 284. Zakona o parninom postupku, koji govori o tome kada se umjesto mjere obezbjedjenja na prijedlog predlagatelja osiguranja odredjuje jemstvo koje u ovom sluaju zapravo zamjenuje mjeru obezbjedjenja. Takva situacija je mogua i po prijedlogu protivnika obezbjedjenja. Dakle, lan 284 predvidja ili mjeru obezbjedjenja ili jemstvo umjesto mjere obezbjedjenja. Da bi jemstvo trebalo posmatrati u funkciji zatite od eventualne tete miljenja smo da na to ukazuje i lan 270 Zakona o parninom postupku koji kae da se jemstvo iz lana 269 ovog zakona vraa u roku od 8 dana, od dana prestanka vaenja mjera obezbjedjenja, a ukoliko u medjuvremenu protivnik obezbjedjenja podnese tubu za naknadu tete, nadleni sud za postupanje u tom predmetu, odluie o vaenju odredjenog jemstva. Oekujemo da e dalja sudska praksa iskristalisati jasnije stavove vezane za jemstvo iz lana 269.

[Naziv modula]

28

2.2.3. Kako postupiti ako se odreuje jemstvo? Sudije u postupku takodje imaju dileme u tom smislu da li se kod sluajeva odredjivanja jemstva prvo donosi rjeenje kojim se utvrdjuje mjera obezbjedjenja, te odredjuje da e se ona sprovesti ukoliko se od strane predlgaa obezbjedjenja uplati jemstvo ili prvo treba donijeti rjeenje o obavezi uplate jemstva, pa u zavisnosti od postupanja predlagaa obezbjedjenja odluiti da li se prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja odbija ili usvaja. Miljenja smo da je u ovom smislu stav 2 lana 269 prilino jasan, to proizilazi iz dosljednog jezikog tumaenja. Naime, ovaj stav kae sud e odrediti mjeru obezbjedjenja samo pod uslovom da predlagatelj obezbjedjenja u roku koji odredi sud d jemstvo za tetu koja bi protivniku obezbjedjenja mogla nastati odredjivanjem i provedbom mjere obezbjedjenja. Dakle, davanje jemstva jeste uslov za odredjivanje mjere obezbjedjenja. Sud bi trebao, ukoliko se odlui za davanje jemstva, prethodno naloiti predlagau obezbjedjenja davanje jemstva u odredjenom roku i odredjenom iznosu. Tek ukoliko jemstvo bude uplaeno, sud e odrediti mjeru obezbjedjenja, a ukoliko jemstvo ne bude uplaeno, odbiti prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja. Dakle, odluka o mjeri obezbjedjenja slijedi nakon proteka roka za davanje jemstva. Rjeenjem suda bi prethodno, trebalo naloiti predlagau obezbjedjenja da u odredjenom roku da jemstvo u odredjenom iznosu, polaganjem na raun suda, uz dostavljanje sudu dokaza o tome i uz upozorenje da e sud, ukoliko jemstvo ne bude dato u odredjenom roku, odbiti njegov prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja. Po miljenju suda alba na rjeenje sudu, kojim se nalae uplata obezbjeenja, ne bi bila dozvoljena, jer se moe smatrati rjeenjem o upravljanju postupkom. Osim toga, nakon proteka ovog roka slijedi obaveza suda da odlui o mjeri, na koje stranke imaju mogunosti izjaviti albu u skladu sa ZPP-om. 2.3. Jemstvo umjesto mjere obezbjeenja U vezi sa jemstvom je lan 284 ZPP-a Stav 1 ovog lana predvia - da predlaga obezbjeenja moe u prijedlogu za obezbjeivanje mjere obezbjeenja ili naknadno izjaviti da se umjesto mjere obezbjeenja zadovoljava davanjem odreenog jemstva od strane protivnika obezbjeenja.

[Naziv modula]

29

Ovdje se u sutini radi o ponudi protivniku obezbjeenja da se davanjem odreenog jemstva oslobodi mjere obezbjeenja. Iznos ovog jemstva u svom prijedlogu odreuje predlagatelj obezbjeenja, a mogunost izbora je na protivniku obezbjeenja. Ako protivnik obezbjeenja prihvati ponudu i da jemstvo u ovom sluaju postojanje mjere obezbjeenja postalo bi bespredmetno, pa bio se u takvom sluaju postupak odreivanja mjere obezbjeenja trebao obustaviti i ukinuti ve provedene radnje. Dakle, ovaj stav predvia alternativu- mjera obezbjeenja ili jemstvo, a ne i jedno i drugo. U stavu 2 lana 284 predviena je mogunost - davanja jemstva umjesto mjere obezbjeenja koje se odreuje na prijedlog protivnika obezbjeenja ukoliko se s tim prijedlogom usaglasi predlaga obezbjeenja. U ovom sluaju se radi o ponudi protivnika obezbjeenja da da jemstvo umjesto mjere obezbjeenja. Ovdje je uslov da se s tim usaglasi predlaga obezbjeenja. Tek tada odluku o tome donosi sud, a pri donoenju odluke trebao bi voditi rauna da li je ovo jemstvo primjereno vrijednosti potraivanja koje se osigurava. I u ovom sluaju, ako jemstvo bude odreeno, mjera obezbjeenja postaje bespredmetna i postupak s tim u vezi bi trebao biti obustavljen. I jedna i druga situacija iz lana 284 su drugaije od jemstva koje pominje lan 269 u stavu 2, te se ovdje jasno jemstvo pojavljuje kao alternativa mjeri obezbjeenja pod zakonskim pretpostavkama.

3. VRSTE SUDSKIH MJERA OBEZBJEDJENJA Nakon optih odredaba o nadlenosti suda za odluivanje o sudskim mjerama obezbjedjenja i uslova za odredjivanje ovih mjera, u Zakonu slijede odredbe koje govore o vrstama sudskih mjera obezbjedjenja. Te sudske mjere obezbjedjenja su koncipirane kao mjere obezbjedjenja novanog potraivanja, mjere obezbjedjenja usmjerene na odredjenu stvar ili na dio stvari, te mjere obezbjedjenja usmjerene na druga prava ili odravanja postojeeg stanja. Uz to, Zakon odredjuje posljedice koje proizilaze zbog postupanja suprotnog odluci suda u vezi sa mjerama obezbjedjenja i razrjeava neke dileme oko posljedice predbiljebe zalonog prava. Ovo poglavlje obuhvata lanove 271 do 275 Zakona o parninom postupku.

[Naziv modula]

30

3.1. Mjere obezbjeenja novanih potraivanja 3.1.1. Uvod Vano je napomenuti da se kod razrade i primjene zakonskih odredaba koje se odnose na lanove 271 pa do 275 Zakona, svakako uvijek moraju imati u vidu ranije obrazloeni uslovi za usvajanje sudskih mjera obezbjedjenja. Odredjivanjem vrsta sudskih mjera obezbjedjenja, zapravo dalje se konkretizuje primjena prethodnih zakonskih odredaba i sada praktino odredjuju konkretne mjere koje su po svojoj sutini takve da mogu i trebaju obezbijediti potraivanje. Medjutim, i dalje ostaje preduslov da je uinjeno vjerovatnim postojanje potraivanja i, ako je uinjeno vjerovatnim, opasnost da bi bez takve mjere protivnik osiguranja mogao sprijeiti ili znatno oteati naplatu potraivanja tako to e svoju imovinu otudjiti, prikriti ili na drugi nain njome raspolagati. To nas vraa na analizu lana 269 Zakona o parninom postupku. 3.1.2 Vrste mjera obezbjeenja novanog potraivanja Zakon u lanu 271 taksativno nabraja mjere obezbjedjenja koje se mogu odrediti radi obezbjedjenja novanog potraivanja. To znai da sud, osim u Zakonu navedenih mjera obezbjedjenja, ne bi mogao odrediti druge mjere obezbjedjenja novanih potraivanja. Pri tom, u smislu lana 275 istog Zakona, sud moe odrediti radi obezbjedjenja potraivanja vie mjera obezbjedjenja ako je to potrebno, ali svakako u okvirima koje je Zakon propisao i stranka predloila. Stav 1 lana 271 kao mjeru obezbjedjenja novanog potraivanja predvidja zabranu protivniku obezbjedjenja da otudji, sakrije, optereti ili da raspolae odredjenom imovinom u vrijednosti koja je dovoljna za obezbjedjenje potraivanja predlagaa obezbjedjenja. Ova zabrana e se zabiljeiti u odgovarajuim javnim registrima.

Ovakve mjere obezbjedjenja su este u sudskoj praksi. Radi se o situacijama kada tuilac postavlja tubeni zahtjev za isplatu veeg novanog iznosa, te trai radi obezbjedjenja svog novanog potraivanja da sud zabrani tuenom da otudji, optereti ili raspolae odredjenom nepokretnom imovinom u visini vrijednosti postavljenog tubenog zahtjeva. Ukoliko je tueni upisan kao vlasnik nekretnina u odgovarajuim javnim registrima, uobiajeno se trai i zabiljeba ove zabrane u javnim registrima. Ukoliko tueni kao protivnik obezbjedjenja, nije upisan kao vlasnik u javnim registrima, moe se traiti samo zabrana otudjenja i optereenja nekretnina, ako za to postoje

[Naziv modula]

31

zakonom predvidjeni uslovi. Ovakve situacije su ve koriene i poznate u praksi svih sudova. Stav 2 lana 271 predvidja drugu mogunost obezbjedjenja novanog potraivanja uvanje imovine na koju se odnosi zabrana raspolaganja iz stava 1 lana 271 i to polaganjem u depozit sudu ako je to mogue ili predajom u posjed treem licu.

Ovdje se oigledno misli u pravilu na pokretne stvari koje su vee vrijednosti u odnosu na koje je uopte svrsishodno odrediti zabranu raspolaganja. Kod odredjivanja ovih mjera treba voditi rauna, koje stvari je mogue uvati u sudu, te da bi to uobiajeno trebale biti stvari koje se prema objektivnim uslovima mogu zbilja i uvati u sudu. To bi najee bili razni papiri od vrijednosti, zlatni nakit i sline pokretne stvari, koje uvanjem u sudskim prostorima ne gube na svojoj vrijednosti. Takav je komentar odluke Vrhovnog suda RS Gvl.1/00 od 24.03.2000: u sudski depozit se primaju na uvanje gotov novac, strana sredstva plaanja, vrijednosni papiri i dragocjenosti kao druge stvari, kao npr.umjetnike slike, kolekcija maraca, sporni rukopisi, ako su pogodne za takav nain uvanja. Za stvari koje usljed posebnih svojstava ili veliine nisu pogodne za uvanje u sudu (sporne maine po svojoj veliini i ostalom oigledno to nisu) odreuje se uvanje depozita, odnosno uvanje predmeta depozita, kod odgovarajueg fizikog ili pravnog lica sa kojim slubena lica zakljuuju ugovor o uvanju (ostava ili uskladitenje) na teret povjerioca koji snosi trokove uvanja i na njega pada rizik propasti ili oteenja stvari, izuzev ako bi do toga dolo usljed vie sile Sljedea ( trea ) mjera obezbjedjenja novanog potraivanja jeste - zabrana duniku protivnika obezbjedjenja da isplati protivniku obezbjedjenja potraivanja ili da u preda stvar, kao i zabrana protivniku obezbjedjenja da primi stvar, da naplati potraivanje i da njome raspolae. Praktino to znai, da bi sud mogao zabraniti treem licu, koje je dunik protivnika obezbjedjenja (tuenog), da tuenom isplati novac koji mu duguje ili da mu preda odredjenu stvar koju mu je duan predati. Takodje moe da zabrani protivniku obezbjedjenja (tuenom) da od svog dunika primi novac ili stvar i da time raspolae. Zakon takodje kae u taki 3 lana 271 jasno da se zabrana moe izrei i svakoj drugoj osobi od koje protivnik obezbjedjenja (tueni) moe zahtijevati isplatu ili predaju stvari. U taki 4 Zakon odredjuje mjeru obezbjeenja

[Naziv modula]

32

- predbiljebe zalonog prava na nekretnine protivnika obezbjedjenja (tuenog) ili na pravu uknjienom na nekretnini, ali do vrijednosti dosudjene glavne trabine s kamatama i trokovima. Ova mogunost predbiljebe zalonog prava na nekretnini je dalje regulisana u stavu 2 lana 271 koji odredjuje - da se ona moe odrediti samo ukoliko o potraivanju povjerioca ve postoji odluka suda koja nije postala izvrna. To znai da presuda mora biti donesena, a Zakon ne spominje termin pravosnanosti, pa bi se mogao izvesti zakljuak da ne mora biti pravosnana. Bitno je da je odluka donesena, ali da nije postala izvrna, odnosno da se nisu stekli uslovi za traenje izvrenja, jer nije protekao rok za dobrovoljno izvrenje obaveze (paricioni rok) tuenog iz presude. Naravno, ovdje se radi o ispunjenju pozitivne obaveze prema presudi, a u zavisnosti od vrste obaveze iz presude, momenat izvrnosti odluke moe biti i drugaije odredjen, npr. mogue je da je presudom suda odredjen poseban rok za uskladjivanje ponaanja tuenog sa njegovom obavezom. Stav 3 lana 271 govori o tome kome se dostavljaju rjeenja o odredjivanju mjere obezbjedjenja i kad se mjera obezbjedjenja smatra provedenom. On nalae da se -rjeenje o odredjivanju mjere obezbjedjenja dostavlja protivniku obezbjedjenja, ali i duniku protivnika obezbjedjenja kad je to potrebno i odgovarajuim javnim registrima, takodje kada je to potrebno. Mjera obezbjedjenja se smatra provedenom izvrenom dostavom protivniku obezbjedjenja ili duniku ako mu se dostavlja ili odgovarajuem javnom registru i to zavisno o tome koji je od ova tri datuma prijema raniji po vremenu. Znai mjera obezbjedjenja je izvrena onog momenta kad je prvi od navedenih lica ( ili registar) primio odluku o mjeri obezbjedjenja. Stav 4 ovog Zakona kae -da e se na podrujima gdje ne postoje zemljine knjige, mjere obezbjedjenja novanog potraivanja provesti primjenom odgovarajuih pravila izvrnog postupka. Dakle, za izvrenje takvih mjera obezbjedjenja bio bi nadlean sud u izvrnom postupku, u skladu sa pravilima koje regulie Zakon o izvrnom postupku.

[Naziv modula]

33

Primjer iz sudske prakse Vie tuitelja, je podnijelo tubu prvostepenom sudu protiv tuene firme u kojoj su zaposleni, radi isplate duga, zbog neisplaenih plata, koji iznose 1.467.520,00 KM sa zakonskom zateznom kamatom. Predloili su da sud odredi sudsku mjeru obezbjedjenja i da se tuenoj zabrani da otudji ili optereti nekretnine upisane u odredjenom kk.uloku radi obezbjedjenja ovog novanog potraivanja i da se naloi Republikoj upravi za geodetske i imovinsko-pravne poslove da odmah po prijemu ovog rjeenja izvri zabiljebu ove mjere obezbjedjenja na predmetnim nekretninama. Obrazloili su da je tuena svojom pismenom potvrdom priznala dug u ovom iznosu, da je firma privatizovana i da novi vlasnici prodaju i pokretnu i nepokretnu imovinu , to su uinili ve u dva navrata i u pregovorima su o prodaji preostalog dijela zemljita u krugu upravne zgrade fabrike. Ukoliko do prodaje dodje, namirenje potraivanja tuitelja bilo bi u potpunosti osujeeno. Sud je ovakvu mjeru obezbjedjenja novanog potraivanja usvojio i donio Rjeenje Na troak tuitelja odreuje se mjera obezbjeenja radi obezbjeenja novanog potraivanja tuilaca u visini od 1.457.520,00KM, pa se tuenoj zabranjuje da otui i optereti nekretnine upisane u zk. ul 1090 k. o. B Nalae se Republikoj upravi za geodetske I imovinsko-pravne poslove da odmah po prijemu ovog rjeenja izvri zabiljebu ove mjere obezbjeenja u zk.ul, 1090 k. o. B Ova mjera obezbjeenja ostaje na snazi do pravosnanog okonanja ovog spora. U obrazloenju navodi da je potraivanje tuitelja uinjena vjerovatnim, jer postoji pismeni dokaz tuene o visini duga, da postoji opasnost da e tuena svoju imovinu u potpunosti otudjiti, te time osujetiti potraivanje tuilaca, s obzirom da je ve utvrdjena jasna tendencija prodaje imovine tuene. Smatra da navodi tuene, da imovinu prodaju radi stabilizovanja stanja u preduzeu i namirenja potraivanja drugih povjerilaca, idu upravo u prilog ocjeni suda da postoji opasnost da e tuena osujetiti potraivanje tuitelja. Smatra da potraivanje drugih povjerilaca nemaju prioritet u odnosu na potraivanje tuilaca.

[Naziv modula]

34

3. 2. Mjere obezbjedjenja potraivanja usmjerenih na odredjenu stvar ili njen dio 3. 2. 1. Uvod U lanu 272 ZPP-a takodje su takstativno nabrojane mjere obezbjedjenja koje se mogu odrediti radi obezbjedjenja potraivanja usmjerenog na odredjenu stvar ili njen dio. Kao i u ranijem lanu Zakona, naravno u okviru predvidjenih mjera obezbjedjenja, sud moe odrediti u smislu lana 275 vie mjera obezbjedjenja, ija je sutina da obezbijedi potraivanje. U ranijim Zakonima se u ovom sluaju govorilo o obezbjeenju nenovanog potraivanja, pa ova vrsta mjera nije novina, ali ima drugaiji naziv. 3.2.2. Vrste mjera obezbjeenja potraivanja Takom 1 stavom 1 lana 272 predvidjena je -zabrana protivniku obezbjedjenja otudjenje, skrivanje, optereenje ili raspolaganje imovinom na koju je usmjereno potraivanje. Ako se imovina nalazi u Bosni i Hercegovini, ova zabrana e se zabiljeiti u odgovarajuim javnim registrima. Ova mjera je slina mjeri radi obezbjedjenja novane trabine iz lana 271 stav 1 taka 1 Medjutim, razlika postoji u tome to je tubeni zahtjev koji se obezbjedjuje drugaiji. Nije usmjeren na novano potraivanje, nego na odredjenu stvar ili njen dio. Primjera radi, u sudskoj praksi se esto pojavljuju tubeni zahtjevi za predaju u posjed nekretnina ili individualno odredjene pokretne stvari ( npr. automobili, poljoprivredne maine, oruje i slino ) Tuilac tada moe traiti da sud izrekne zabranu otudjenja, skrivanja ili raspolaganja ovakvim stvarima, koja se moe zabiljeiti u odreenim situacijama i u javnim registrima ( katastru. zk. uredu, kod organa uprave nadlenog za registraciju vozila ili oruja) Takom 2 stava 1 lana 272 predvidjena je mogunost - uvanja imovine na koju se odnosi zabrana iz ranije take ovog lana i to polaganje ponovo u polog sudu, ako je to mogue ili predajom u posjed treoj osobi. I ova mjera je slina mjeri iz lana 271 taka 2

[Naziv modula]

35

Taka 3 stav 1 lana 272. predvidja takodje -zabranu protivniku obezbjedjenja (tuenom), pa preduzima radnje koje mogu nanijeti tetu imovini na koju je upravljeno potraivanje ili nalog protivniku obezbjedjenja da obavi odredjene radnje potrebne da bi se sauvala imovina ili da bi se odralo postojee stanje stvari. Ova mjera je oigledno prilagodjena potraivanju koje se obezbjedjuje, a to je obezbjedjenje odredjene stvari ili njenog dijela. U istoj funkciji je taka 4 stava 1 lana 272, koja predvidja mjeru obezbjedjenja u vidu - ovlaenja predlagau obezbjedjenja da preduzme odredjene aktivnosti, radi obezbjedjenja ovakvog potraivanja. lan 272 u stavu 2 konstatuje da se odredbe stava 3 i 4 lana 271 koje predvidjaju nain dostavljanja rjeenja o odredjivanju mjere obezbjedjenja i provodjenja mjera obezbjedjenja, odnosi i na mjere obezbjedjenja upravljene na obezbjedjenje odredjene stvari ili njenog dijela. Konano u stavu 3 lana 272 zakon predvidja da ove mjere obezbjedjenja ne smiju u cjelosti obuhvatiti zahtjev koji se njime osigurava. Ovakvo rjeenje iz stava 3 je postojalo i u ranijim propisima i sasvim je logino, s obzirom da su mjere obezbjedjenja samo sredstvo osiguranja potraivanja i da je cilj mjere obezbjedjenja da potraivanje osigura. Mjera osiguranja je sredstvo osiguranja potraivanja, pa ne smije biti odredjena takva mjera kojom se ne postie ta svrha, ve se njome konano ostvaruje potraivanje. U smislu odredbi lana radi osiguranja nenovanog potraivanja, moe se odrediti svaka mjera kojom se postie svrha takvog osiguranja, a osobito one nabrojane u lanku 272. i 273. Prvostupanjski sud nije odredio ni jednu od navedenih mjera, ve mjeru osiguranja koja je potpuno identina postavljenom tubenom zahtjevu, tj.naredio je predaju nekretnine tuitelju. Odredjena mjera osiguranja kojom se prejudicira rjeenje tubenog zahtjeva, protivna je lanku, a i samom institutu osiguranja potraivanja (P.s.H P-198/90 od 04.09.1990.g.objavljeno u Izvrni postupak u praksi, Ivica Crni u saradnji Vesne Grubi, Informator 1994). Identian stav nalazimo i u presudi Vrhovnog suda FBiH br.P-39/99 od 18.03.1999.g. objavljen u Biltenu sudske prakse Vrhovnog suda FBiH br.2 za 1999.g. u kojoj se navodi: Prvostepenom presudom obavezan je tueni da preda tuitelju predmetni poslovni prostor i naknadi mu 690,00 KM na ime trokova spora.

[Naziv modula]

36

Istom presudom odredjena je i privremena mjera kojom je tuenom naloeno da u roku od 8 dana od dana prijema presude oslobodi poslovni prostor, te ga preda tuitelju pod prijetnjom izvrenja i da alba na privremenu mjeru ne odlae izvrenje privremene mjere. Prvostepeni sud je pogrijeio kada je istovremeno sa odlukom o tubenom zahtjevu odredio i privremenu mjeru, a ija je sadrina identina po vrstu i obimu glavnom tubenom zahtjevu. Iako se u smislu lana 263 Zakona o izvrnom postupku privremena mjera moe odrediti prije pokretanja i u toku sudskog postupka, te i nakon njegovog okonanja, sve dok izvrenje ne bude provedeno, u konkretnom sluaju nije bilo svrhe, a ni uslova iz lana 267 istog zakona da se istovremeno sa odlukom o tubenom zahtjevu odredi privremena mjera. Odredjivanjem privremene mjere, pobijana presuda praktino je prije svoje pravosnanosti postala izvrna, a to je suprotno naelima Zakona o parninom postupku i pravilima Zakona o izvrnom postupku. Da je postupanje protivno stavu 3 lana 272 Zakona o parninom postupku vrlo opasno i moe dovesti do ozbiljnih posljedica po interese stranaka, pokazuje sljedei Primjer : Tuilac je podnio tubu Prvostepenom sudu . Tubenim zahtjevom je zatraio da sud obavee tuenog da mu preda zubarsku stolicu koja je njegovo vlasnitvo a koja se kod tuenog nalazi zbog ranijih namjera da zajedniki posluju, pa mu je predata samo kao izlobeni primjerak. Stolica je potpuno nova i velike je vrijednosti. Tueni je osporio tubeni zahtjev, tvrdei da stolica pripada njemu zbog odreenih poslovnih potraivanja i prebijanja dugovanja. Uz tubu stavljen je prijedlog da sud usvoji sudsku mjeru obezbjedjenja kojom e zubarsku stolicu odrediti na uvanje i to kod suda, do pravosnanog okonanja spora. Sud je udovoljio ovakvoj mjeri obezbjedjenja. Zubarska stolica je primljena na uvanje u podrumske prostorije suda, a na ovu odluku o mjeri obezbjedjenja nije bilo albe ni jedne od strana. Protekom odredjenog vremena tuilac se ponovo obratio sudu sa prijedlogom da sud odredi novu mjeru obezbjedjenja, umjesto ranije, kojom e odrediti predaju zubarske stolice tuitelju na uvanje, do okonanja ovog spora, zbog injenice da podrumske prostorije suda nisu adekvatne za uvanje ove stolice, te da su primijeene ve odredjene tete na stolici zbog vlanosti prostorija i jer u podrumskim prostorima ima mieva, te da e je dalje uvanje na ovakav nain dovesti do propasti. Tueni se protivio ovakvoj mjeri, medjutim, sud je

[Naziv modula]

37

donio novu mjeru obezbjedjenja umjesto ranije, kojom je naredio predaju zubarske stolice tuitelju na uvanje do pravosnanog okonanja spora. Kako alba nije odlagala izvrenje rjeenja, stolica je i predata tuitelju na uvanje. Tueni je uloio albu na rjeenje, te je spis dostavljen Viem sudu. Vii sud je ukinuo rjeenje o odredjivanju mjere obezbjedjenja predajom stolice tuitelju na uvanje, ukazujui upravo na sutinu zakonske odredbe iz lana 272 stav 3 ZPP-a, odnosno da je ova mjera obezbjedjenja u cjelosti obuhvatila zahtjev tuitelja, to nije u skladu sa zakonom, te ukazujui na razmatranje mogunosti uvanja u sudu ili kod treeg lica, o emu bi se ponovo raspravilo u toku postupka pred prvostepenim sudom. Medjutim, tuilac je u medjuvremenu stolicu prodao, tvrdei da nije imao mogunosti da je uva, da gubi na vrijednosti, a osim toga stolica i jeste njegova. Stoga je i povukao tubu kojom je traio predaju u posjed zubarske stolice. Zakljuak je: Ovaj primjer pokazuje koliko sud mora biti oprezan kod donoenja odluka. Sud je najprije pogrijeio paljivo procijeniti mogunosti uvanja pokretne stvari u sudu u smislu lana 272 stav 1. taka 2, a zatim i postupio suprotno lanu 272 stav 3, predajui zubarsku stolicu tuitelju, to je bila sutina njegovog tubenog zahtjeva. Sve to je pri tom uinjeno prije no to su tokom postupka vjerovatnim utvrdjene injenice u vezi sa vlasnitvom zubarske stolice, to se pokazalo kao vrlo opasan primjer, jer je prouzrokovalo burne i une reakcije na temu objektivnosti i nepristrasnosti suda.

3.3. Mjere obezbjedjenja drugih prava ili odravanje postojeeg stanja 3.3.1. Uvod lan 273 Zakona o parninom postupku odredjuje mjere obezbjedjenja koje se mogu odrediti radi obezbjedjenja svih drugih prava ili odravanjem postojeeg stanja, dakle, sve druge vrste tubenih zahtjeva koje se mogu pojaviti, a koji ne glase na novano potraivanje ili potraivanja koja su upravljena na odredjenu stvar i njen dio. Ovaj lan djelimino odredjuje koje su to mjere koje sud moe odrediti, ali za razliku od lanova 271 i 272 koje mjere taksativno nabrajaju, predvidja da sud pored odredjenih nabrojanih mjera obezbjedjenja moe odrediti i druge mjere koje sud odredi nadje kao nune za obezbjedjenje tubenog zahtjeva predlagatelja osiguranja. Time proiruje mogunost odredjivanja razliitih vrsta mjera obezbjedjenja, koje zakon ne spominje, ostavljajui mogunost izbora, prije svega predlagau obezbjedjenja da u

[Naziv modula]

38

skladu sa konkretnom situacijom predloi takvu mjeru i svakako na ocjenu i odluku sudu da ovu mjeru prihvati ili ne prihvati, procjenjujui njenu svrhu u smislu lana 269 ZPP-a. 5.3.2. Vrste mjera obezbjeenja drugih prava ili odravanja postojeeg stanja Tako lan 273 predvidja (slino kao raniji lanovi o mjerama obezbjedjenja) u stavu 1 take 1-3 - zabranu protivniku obezbjeenja, da preduzima odreene aktivnosti ili nalog da preduzme odreene aktivnosti u cilju odravanja postojeeg stanja ili sprjeavanja nastanka tete suprotnoj stranci. - ovlatenje predlagau obezbjeenja da preduzme odredjene aktivnosti, te - povjeravanje odredjene imovine protivnika obezbjeenja treoj osobi na uvanje i staranje. U taki 4 stava 1, takodje je predvidjena kao posebna vrsta mjere obezbjedjenja, - odlaganje postupka izvrenja po prijedlogu treih lica, a pod uslovima predvidjenim zakonom kojim se uredjuje izvrni postupak. Taka 5 stava 1 predvidja ranije pomenute - druge mjere koje sud odredi kao nune za obezbjeenje tubenog zahtjeva predlagaa obezbjeenja Stav 2 lana 273 upuuje na primjenu odredaba lana 271 stav 3 na odgovarajui nain i na mjere obezbjedjenja iz stava 1 lana 273 U sudskoj praksi pronali smo relativno esto predlaganje mjere obezbjeenja iz lana 273 stav 1 taka 4, kojima se trai odlaganje postupka izvrenja po prijedlogu treih lica. U pravilu radi se o tubama treeg lica ( tuioca ili predlagaa obezbjeenja) protiv traioca izvrenja i izvrenika ( kao tuenih i protivnika predlagaa ), da se utvrdi odlukom suda, da je nedozvoljeno potraivanje tuenog ( traioca izvrenja ) utvrdjeno pravosnanom odlukom suda, te da je tuilac vlasnik imovine koja je predmet izvrenja u izvrnom postupku. Ovakve mjere se mogu odrediti, naravno prije svega u skladu sa Zakonom o izvrnom postupku, koji predvidja mogunost odlaganja postupka izvrenja po prigovoru treih lica, u kojim situacijama sud u izvrnom postupku upuuje trea lica da na parnici ostvare svoja prava.

[Naziv modula]

39

Dakle, sud bi uvijek morao provjeriti da li se ovo tree lice, koje se kod parninog suda pojavljuje kao tuilac upueno na parnicu, to je preduslov da se o ovoj sudskoj mjeri obezbjedjenja uopte raspravlja. Nakon toga sud svakako mora proanalizirati konkretnu situaciju i utvrditi da li su zbilja ispunjeni svi uslovi , odnosno da li je tubeni zahtjev tuitelja vjerovatan, da li postoji opasnost da bi bez takve mjere moglo biti sprijeeno ili znaajno oteano ostvarenje tuiteljevog potraivanja i da li zbilja predloena mjera adekvatno obezbjedjuje to potraivanje. Odlaganje postupka izvrenja je izuzetak od naela sudskog izvrnog postupka, jer kad se jednom pokrene dalje izvrni postupak tee po slubenoj dunosti. Pri donoenju odluke o ovakvoj mjeri obezbjeenja, sud je duan da u rjeenju odredi vrijeme za koje se izvrenje odlae, te pri tom mora voditi rauna o interesima stranaka. Ovrha se moe odgoditi samo zbog razloga koji ima ogranieno vremensko trajanje i po snazi intenziteta je takav da kumulativno sa optom pretpostavkom o nastanku znatnije tete opravdava odgodu ovrhe, pravomone sudske odluke (OS Split G1310/83 od 27.03.1983.g.) ta podrazumijeva termin znatnija teta jeste faktiko pitanje koji svaki sud mora cijeniti u konkretnom sluaju. Razumljivo je da bi u pravilu trebalo da se radi o veem iznosu i postojanju optih okolnosti koji upuuju na to da izvrenik (izvrenik u izvrnom postupku), ne bi mogao da ostvari povrat isplaenog iznosa, odnosno namirenog potraivanja. Mjere usmjerene na obezbjeenje prava ili odravanje postojeeg stanja mogu biti vrlo razliite u razliitim pravnim stvarima. Najee se pojavljuju mjere zabrane raspolaganja imovinom koja je predmet spora, ali se u praksi susreu i sljedee situacije: Primjeri: 1. Odreuje se mjera obezbjeenja, pa se zabranjuje tuenoj TH da preduzima bilo kakve radnje i aktivnosti oko odvoenja mldb.TM u SAD, bez znanja i pismenog odobrenja tuioca T. 2. Nalae se protivniku osiguranja da predlagaa osiguranja odmah vrati na posao i rasporedi na poslove koje je obavljao prije otkaza ugovora o radu.

[Naziv modula]

40

3. Odredjuje se privremena mjera obezbjeenja i tuenom JS zabranuje svako raspolaganje osnivakim pravima i promjenama u organima uprave u preduzeu za PPIUS, upisano u registarskom uloku Osnovnog suda US. 4.Usvaja se mjera obezbjeenja, pa se tuenom zabranjuje dalje pokazivanje slikanog golog tijela tuitelja, kao iznoenje navoda da je kriminalac, pedofil, narkodiler, do okonanja ovog postupka. 5. Usvaja se mjera obezbjeenja, pa se tuenoj SP nalae da tuiocima ST i SS dozvoli hitno otklanjanje kvarova na kaptai i vodovodu u cilju nesmetanog koritenja vode od strane tuilaca. 6. Dozvoljava se sudska mjera obezbjeenja privremena mjera, pa se zabranuje prinudna naplata potraivanja tuenog RS prema tuitelju MJ, koje potraivanje je utvreno pravosnanom presudom suda u S u iznosu od 40.000,00 DM sa kamatom od 01.12.1994.g., pa do isplate. U postupku koji se vodi kod suda u S pod brojem I-777/00. 7. Odreuje se mjera obezbjeenja, pa se nalae tuenoj da na rizik i troak tuitelja izvri prikljuenje na nisko naponsku elektro-mreu porodine kue tuitelja izgraene u J, te se tuenom zabranjuje iskljuenje pomenutog prikljuka, sve do pravosnanog okonanja spora. 8. Zabranjuje se protivnicima osiguranja da preduzimaju radnje koje mogu nanijeti tetu imovini oznaenoj u injeninom supstratu ovog prijedloga, a na koji je upravljeno potraivanja predlagaa osiguranja. 3.4. Postupanje suprotno mjeri obezbjeenja Uz ranije navedene vrste mjera obezbjedjenja lan 274 Zakona o parninom postupku regulie posljedice koje nastaju postupanjem suprotno odluci suda o mjeri obezbjeenja, to je novina u odnosu na raniju zakonsku regulativu. U stavu 1 je navedeno -da je protivnik osiguranja koji postupi suprotno odluci suda o zabrani da otudji, sakrije, optereti ili raspolae imovinom, odgovoran po pravilima graanskog prava. Nakon zabiljebe zabrane sve dok ona traje, nije mogu upis u registar bilo kakvih promjena prava koje nastanu na osnovu dobrovoljnog raspolaganja protivnika obezbjedjenja. To znai svi pravni poslovi kojim bi eventualno protivnik obezbjedjenja otudjio ili opteretio imovinu protivno mjeri obezbjeenja bi bili bez pravnog uinka, jasno ukoliko su obje strane i protivnik obezbjeenja i druga strana iz pravnog posla nesavjesne. Medjutim, u sluaju da je druga ugovorna strana savjesna, odnosno poteni

[Naziv modula]

41

sticatelj, koji nije znao, niti mogao znati za zabranu, pravni posao ostaje na snazi. Medjutim, protivnik obezbjeenja u svakom sluaju koji je povrijedio zabranu snosi odgovarajue posljedice, odnosno odgovoran je po pravilima gradjanskog prava, kako i predvidja lan 274 i upuuje na primjenu odredaba Zakona o obligacionim odnosima. lan 274, to je i logino, predvidja u stavu 3 da se odredbe iz stava 1 i 2 odnose na odgovarajui nain i u sluaju postupanja osoba (treih lica) suprotno odluci suda u odreivanju drugih mjera obezbjeenja. U stavu 4 ovaj lan navodi -da se mjerom obezbjeenja ne stie zalono pravo, osim u sluaju opravdane predbiljebe zalonog prava kao u lanu 271 stav 1 taka 4 o kome je ve bilo govora. Na kraju ovog poglavlja u lanu 275 takodje je odreeno -da sud moe prema okolnostima sluaja odrediti vie mjera osiguranja, ako je to potrebno. Ova odredba je u duhu cilja, odnosno svrhe postojanja sudskih mjera obezbjeenja, iji je osnovni zadatak obezbjeenje potraivanja. Stoga, da bi se pronaao najprikladniji nain obezbjeenja potraivanja, zakon predvia da moe biti izreeno i vie mjera obezbjedjenja ukoliko je to neophodno. Primjera radi, okolnosti sluaja ponekad zahtijevaju i zabranu otudjenja odredjene stvari, te istovremeno i njeno uvanje, odnosno preduzimanje ili nepreduzimanje odreenih aktivnosti radi ouvanja stvari. Naravno , u sluaju odreivanja vie mjera obezbjeenja, sud se uvijek kree u okvirima prijedloga stranke koja trai obezbjeenje, te ne moe ni mimo ni preko ovih zahtjeva, osim u zakonskim izuzecima kada mjere odreuje po slubenoj dunosti.

4. POSTUPAK ZA ODREDJIVANJE SUDSKIH MJERA OBEZBJEDJENJA Postupak odredjivanja sudskih mjera obezbjedjenja, te dijelom i njihovog provodjenja regulisan je u glavnom lanovima 276 do 284 Zakona o parninom postupku. Novina je u novom Zakonu o parninom postupku to se zakonom definie sadraj prijedloga za odredjivanje sudske mjere obezbjedjenja. 4.1. ta treba da sadri prijedlog za donoenje mjere obezbjeenja? Tako nakon to lan 276 stav 1 definie -da se mjera obezbjedjenja moe predloiti prije pokretanja i tokom sudskog postupka, te nakon zavretka postupka, sve dok izvrenje ne bude provedeno.

[Naziv modula]

42

U daljim stavovima 2, 3, i 4. govori odredjenije o sadrini prijedloga. Stav 2 odredjuje pravilo -da se prijedlog podnosi u pisanom obliku. Medjutim, ako je prijedlog vezan za parnini postupak koji je u toku, onda se prijedlog moe iznijeti i usmeno na roitu. Stav 4 ovog lana odredjuje -da se i u sluaju da je podnesen usmeni prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja na taj prijedlog primjenjuju odredbe stava 3 ovog lana. Dakle, pismeni ili usmeni prijedlog mora sadravati odredjene elemente. Zakon predvidja termin mora, ime daje poseban znaajn sadrini prijedloga za odredjivanje mjere obezbjedjenja. To je u potpunosti u duhu novog Zakona o parninom postupku koji svakako predvidja da tuba kao i svi drugi podnesci moraju biti jasni i odredjeni, to doprinosi uveliko efikasnosti postupka, odnosno u funkciji je naela iz l 10 ZPP-a. Stoga, u stavu 3 stoji -da predlaga osiguranja mora istai zahtjev u kom e oznaiti potraivanje, ije osiguranje trai, odrediti kakvu mjeru trai, sredstva i predmet mjera obezbjedjenja. U prijedlogu se moraju navesti injenice na kojima se zasniva tubeni zahtjev, te predloiti dokazi kojima se ti navodi potkrepljuju. Predlaga obezbjeenja duan je dokaze, ako je to mogue, priloiti uz prijedlog. Ovdje stoji nekoliko bitnih elemenata i to: -Predlaga obezbjedjenja mora istai zahtjev u kojem e oznaiti potraivanje ije obezbjedjenje trai. Ovo stavlja u prvi plan poraivanje, koje predstavlja tubeni zahtjev i koje mjerom obezbjedjenja mora biti osigurano. Ako je tuba podnesena, tubeni zahtjev naravno predstavlja ovo potraivanje. Medjutim, ako tuba nije podnesena, predlaga obezbjeenja, mora prije svega oznaiti zahtjev (tubeni zahtjev) u kom e jasno odrediti svoje potraivanje, ije osiguranje trai. Tubeni zahtjev je uvijek najbitniji dio u postupku za odredjivanje mjere obezbjedjenja, jer se od njega polazi i jer je konani cilj postupka obezbjedjenjaobezbjedjenja tog zahtjeva. -Predlaga obezbjeenja je aktivna strana u postupku, dakle, strana koja postavlja odredjeni zahtjev u vezi sa kojim trai obezbjedjenje.

[Naziv modula]

43

U praksi se postavilo pitanje moe li u postupku koji je pokrenut odredjivanjem mjere obezbjeenja, mjeru obezbjeenja predloiti pasivna strana, dakle, tueni ili protivnik obezbjedjenja, ako tuba nije podnesena? Zauzet je stav u sudskoj praksi da mjeru obezbjedjenja moe predloiti samo aktivna strana, dakle, tuitelj, odnosno lice koje postavlja odredjeni zahtjev. Analogno tome, tueni bi se mogao u postupku pojaviti kao aktivna strana i staviti prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja, samo ukoliko je u postupku postavljen protivtubeni zahtjev o kome se raspravlja (on se pojavljuje kao zahtjev tuenog), ijem obezbjedjenju slui mjera koju je predloio tueni. Radi se o tome da je zapravo tueni u ovakvoj situaciji takodje aktivna strana. U protivnom nije mogue raspravljati, odnosno ne bi bilo dozvoljeno raspravljati o prijedlogu tuenog protivnika obezbjedjenja. Primjer 1 Vie tuilaca je podnijelo Prvostepenom sudu tubu protiv jednog tuenog, traei da sud utvrdi njihovo iskljuivo pravo svojine na skladitu i dvoritu upisanom u zk.ul.br.50 K.o.D oznaeno kao nova k..br.366/1 K.o.S, na osnovu kupoprodajnog ugovora, te da tueni kao zemljino-knjini suvlasnik na istoj nepokretnosti to prizna i trpi da se predmetne nekretnine otpiu iz zk.ul.br.50 za K.o.D i upiu u novi zk.ul. sa paravom svojine u korist tuilaca. Tueni je u toku postupka ( kao predlaga obezbjedjenja), podnio protiv tuilaca ( kao protnika obezbjedjenja) prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja zabranom tuiocima optereenje i raspolaganje imovinom koja je predmet spora (korienjem, izdavanjem u zakup, izgradnju i sl.) do pravosnanog okonanja parninog postupka. Ovaj prijedlog obrazlae injenicama da su tuitelji nezakonito izgradili poslovni objekat na parcelama na kojima tueni ima pravo vlasnitva, te da ga izdaju u zakup. Osim toga, tuitelji i dalje preduzimaju nezakonite radnje, tako to bespravno postavljaju metalne konstrukcije na predmetnom zemljitu, sa namjerom da bespravno sagrade jo jedan objekat. Sud je donio rjeenje kojim je odbacio prijedlog tuenog za odredjivanje predloene mjere obezbjedjenja kao nedoputen. U obrazloenju navodi, pored ostalog, da u konkretnom sluaju prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja ne sadri ne samo sredstva mjere obezbjedjenja, ve ni bilo kakav zahtjev protiv protivnika obezbjedjenja sa naznaenjem potraivanja ije se obezbjedjenje trai. Nepostojanje zahtjeva tuenog kao predlagaa obezbjedjenja sa naznaenjem potraivanja ije se obezbjedjenje trai, po ocjeni suda ukazuje na

[Naziv modula]

44

nedostatak pravnog interesa predlagaa obezbjedjenja za odredjivanje predloene mjere obezbjedjenja, pozivajui se na odredbe lana 276 ZPP-a. Ovo rjeenje je odlukom Vieg suda potvrdjeno. Zakljuak je: Iz ovog primjera takodje jasno proizilazi da mjeru obezbjedjenja moe predloiti samo aktivna strana-tuitelj, koji postavlja odredjeni zahtjev, ije se obezbjedjenje trai. Ako nema zahtjeva, nema ni raspravljanja o mjeri obezbjedjenja. Zanimljivo je stanovite iz sudske prakse Vieg suda u smislu odgovora na pitanje da li umjea moe predloiti odreivanje sudske mjere obezbjeenja?. Primjer 2 U konkretnom predmetu Vii sud je odbacio prijedlog umjeaa za odreivanje sudske mjere obzebjeenja kao nedozvoljen. U obrazloenju navodi da je umjea na strani tuioca podnio prijedlog za obezbjeivanje sudske mjere obezbjeenaj i to u toku albenog postupka pred drugostepenim sudom, kojom e se zabraniti tuenoj (protivniku obezbjeenja) optereenje i raspolaganje dvosobnim stanom. Prijedlog za odreivanje sudske mjere obezbjeenja umjeaa na strani tuioca smatra nedozvoljenim. Umjea je lice koje ima pravni interes da u parnici koja tee izmeu drugih lica jedna od stranaka uspije. Umjea mora primiti parnicu u onom stanju u kakvom se nalazi u trenutku kad se mijea u parnicu. Ovlaen je da stavlja u toku parnice prijedloge i da preduzima ostale parnine radnje u rokovima koje bi te radnje mogla da preduzme stranka kojoj se pridruio (lan 371 Zakona o parninom postupku). Parnine radnje umjeaa imaju za stranku kojoj se pridruio pravno dejstvo, ako nisu u suprotnosti sa njenim radnjama. Medjutim, umjea nije parnina stranka i on u tuoj parnici ne stavlja nikakav svoj zahtjev za presudu. On stupa u tuu parnicu i pridruuje se tuem zahtjevu za presudu. Umjeau se ne moe nita dosuditi. Poto nije stranka, radnje koje on preduzima moraju se kretati samo u granicma zahtjeva koje je stranka istakla. Iako moe preduzimati sve radnje na koje je ovlatena stranka kojoj se pridruio i koje bi i ona mogla preduzeti, ipak postoje ogranienja.

[Naziv modula]

45

Poto umjea nije stranka u postupku, nije ni nosilac samostalnog zahtjeva, za pruanje pravne zatite, nego tree lice, koje predlae da sud donese presudu povoljniju za stranku kojoj se pridruio. Tako umjea na strani tuenog nema pravo da podnese tubu, jer to pravo pripada tuenom kao stranci. Isto tako umjea nije ovlaten da podnese samostalni prijedlog za izdavanje sudske mjere obezbjeenja, jer po shvatanju ovog suda, takav prijedlog moe da podnese iskljuivo tuilac, kao nosilac samostalnog zahtjeva za pruanje pravne zatite, jer tuilac kao stranka konano ocjenjuje da li e traiti sudsku mjeru obezbjeenja ili ne. U konkretnom sluaju tuilac je smatrao da ova mjera obezbjeenja nije potrebna i nije se ni pridruio prijedlogu umjeaa za odreivanje sudske mjere obezbjeenja. Stoga je prijedlog umjeaa za odreivanje sudske mjere obezbjeenja odbacio kao nedozvoljen, shodno lanu 371 taka 4 Zakona o parninom postupku. Stanovite Vieg suda je zanimljivo. Meutim, miljenja smo da bi se ove situacije mogle proanalizirati i na sljedei nain. Naime, lanom 371 ZPP-a, kako to komentarie i Vii sud, umjea je ovlaen da stavlja prijedloge i preduzima sve ostale parnine radnje u rokovima koje bi te radnje mogla da preduzme sama stranka koja se pridruila. Po miljenju nekih autora (Dika-izmi) umjea bi mogao da preduzima radnje koje su povoljne za stranku kojoj se pridruio. lan 371 stav 3 ZPP-a predvia da umjea moe podnijeti i pravni lijek, to je takodje jedna od parninih radnji u postupku, kao i podnoenje prijedloga za odreivanje mjere obezbjeenja, koji bi se u smislu svog znaaja i korisnosti u postupku mogu uporeivati. Prema tome, mislimo da je u ovakvim situacijama svrsishodno procijeniti prije svega korisnost podnoenja ovog prijedloga umjeaa za donoenje mjere obezbjeenja. Analogno lanu 371 stav 3 ZPP-a, prijedlog umjeaa bi trebalo dostaviti stranci na ijoj strani se umjeao, kako bi joj se ostavila mogunost da se izjasni da li je ova mjera obezbjeenja u skladu sa njenim interesima i radnjama na to ukazuje lan 371 stav 4 ZPP-a. Tek ukoliko se stranka na ijoj se strani umijeao predlaga sa prijedlogom za mjeru obezbjeenja izriito usprotivi ovom prijedlogu, ili sud ocjeni da prijedlog nije od koristi stranci, tada je svakako mogue i nuno donijeti rjeenje kojim se prijedlog umjeaa za donoenje mjere obezbjeenja odbija. -U prijedlogu mora biti odredjeno kakvu mjeru predlaga trai. To bi bile mjere koje predvidjaju lanovi 271, 272 i 273 ZPP-a, koju odabira predlaga obezbjedjenja, za koje smatra da su neophodne radi obezbjedjenja njegovog potraivanja. Kako je ranije navedeno, moe biti predloeno vie mjera obezbjedjenja.

[Naziv modula]

46

Uloga suda je da provjeri da li je u skladu sa lanom 269 ZPP-a ova mjera adekvatna, odnosno slui li svojoj svrsi obezbjedjenja potraivanja predlagaa obezbjedjenja. Sud je u pravilu vezan prijedlozima koje je stavio predlaga obezbjedjenja i kod odluivanja moe se kretati samo u okviru predloenih mjera, osim kod rijetkih izuzetaka kada sud po slubenoj dunosti moe odrediti mjeru obezbjedjenja. (npr. mjere obezbjedjenja u pogledu zatite, vaspitanja i izdravanja djece u branim sporovima ili u sporovima za utvrdjivanje osporavanje oinstva ili materinstva) -Predlaga obezbjedjenja mora oznaiti sredstva i predmet mjere obezbjedjenja. Sredstva i predmeti ostavljaju vrlo iroke mogunosti, koje su opet na izboru predlagaa obezbjedjenja i stvar konkretne situacije. - Uprijedlogu se moraju navesti injenice na kojima se zasniva tubeni zahtjev potraivanje koje se obezbjedjuje i predloiti dokazi kojima se ti navodi potvrdjuju. Predlagatelj obezbjedjenja duan je dokaze ako je to mogue priloiti uz prijedlog. Dakle, u skladu sa faktikim situacijama, s obzirom na hitno reagovanje suda, ponekad objektivno nije mogue uz prijedlog za obezbjedjenje priloiti sve dokaze, to i zakon akceptira. Medjutim, sud e ocijeniti pri razmatranju prijedloga i ocjeni njegove vjerovatnosti da li je taj dokaz na koji se poziva predlaga bilo ipak mogue staviti uz prijedlog i procjenjuje situaciju zbog ega to nije uinjeno. Time je iscrpljena obavezna sadrina prijedloga za mjeru obezbjedjenja koju predvidja stav 3 lana 276, ali se u vezi sa ovom sadrinom mora pomenuti lan 284 koji govori o mogunosti da se umjesto mjere obezbjedjenja odredi jemstvo. U stavu 1 lana 284 predvidjeno je da predlagatelj obezbjedjenja moe u prijedlogu za odredjivanje mjere obezbjedjenja ili naknadno izjaviti da se, umjesto mjere obezbjedjenja, zadovoljava davanjem odredjenog jemstva od strane protivnika obezbjedjenja. Dakle, ukoliko bi se predlagatelj obezbjedjenja odluio na ovakvu mogunost onda bi morao to naznaiti u prijedlogu za obezbjedjivanje mjere obezbjedjenja. Stoga ovaj dio pripada indirektno sadrini prijedloga za obezbjedjenje iz lana 276 stav 3, ali ne predstavlja njegov obavezni dio.

[Naziv modula]

47

Hipotetiki primjer pismenog prijedloga za odredjivanje mjere obezbjedjenja

OSNOVNOM SUDU U B

Predlaga obezbjedjenja MM iu B - adresa Protivnik obezbjedjenja CC iz B adresa PRIJEDLOG ZA ODREDJIVANJE MJERE OBEZBJEDJENJA Kod tog suda u toku je spor po tubi MM pod brojem P-00/00, radi predaje vlasniku u svojinu i na korienje stan kao posebni dio zgrade u ulici .u B, koji je upisan u zk.ul.br. 00 za K.o.B, kao vlasnitvo protivnika obezbjedjenja CC. Iako su uz tubu priloeni pismeni dokazi za osnovanost zahtjeva predlagaa obezbjedjenja, protivnik obezbjedjenja isticanjem raznih prigovora osporava tubeni zahtjev, nastojei da spor odugovlai. Dokaz: Spis tog suda br.P-00/00, izvod iz zk.ul.br 00 za K.o.B Predlaga obezbjedjenja je saznao da je protivnik obezbjedjenja prije nekoliko dana prestao sa radom, pribavio paso i da ima namjeru da ode da radi u inostranstvo, gdje mu se ve nalazi vanbrana supruga na radu. Osim toga, odluio je da ovaj stan proda drugom licu i na njega prenese pravo svojine, te tako osujeti ostvarivanje potraivanja koje predlaga obezbjedjenja ima na ovom stanu. Dokaz: Izvjetaj MUP-a u B br.00, ovjerena izjava svjedoka PP i DD iz B adresa Stoga predlaga predlae da sud donese sljedee RJEENJE Radi obezbjedjenja nenovanog potraivanja koje predlaga MM iz B ima prema protivniku predlagaa CC iz B u sporu kod Osnovnog suda u B pod brojem P-00/00, odredjuje se mjera obezbjedjenja zabranom otudjenja i optereenja stana kao posebnog

[Naziv modula]

48

dijela zgrade u .ulici u B, upisanoj u zk.ul.br.00 za K.o.B, koji se vodi kao svojina protivniku predlagaa. Naredjuje se zabiljeba ove zabrane iz stava 1. Zemljino-knjinom uredu u B u zk.ul.br.00 za K.o.B. Ova mjera obezbjedjenja odredjuje se do pravosnanog okonanja parnice pod brojem P-00/00. PREDLAGA OBEZBJEDJENJA MM

4.1.1. Kako postupiti ako prijedlog za obezbjeenje nema sve obavezne elemente? Najkrae reeno jednako kao i sa tubom ili bilo kojim drugim podneskom ija sadrina je odreena Zakonom. Prijedlog za obezbjeenje bi trebalo u skladu sa odredbana l. 336 ZPP-a vratiti predlagau da u roku od 8 dana uredi prijedlog uz navoenje ta treba ispraviti, pod prijetnjom posljedica koje predvia ovaj lan zakona. Ako prijedlog ne bude vraen smatrat e se povuenim, a ako ne bude ispravljen ili dopunjen u skladu sa uputama suda, bit e odbaen. Nema postupka niti raspravljanja o mjeri obezbjeenja bez potpunog i urednog prijedloga. Primjer 3 Prvostepenom sudu je firma Integrainenjering kao predlaga obezbjeenja prije podnoenja tube podnijela prijedlog protiv fizikog lica kao protivnika obezbjeenja da sud odredi mjeru obezbjeenja kojom e naloiti protivniku obezbjeenja da sa lokacije, koja je navodno vlasnitvo predlagaa obezbjeenja izmjesti betonaru Elba work, a u protivnom da ovlasti predlagaa da on izmjesti navedeno postrojenje protivnika obezbjeenja. Ovaj prijedlog obrazlae jedino navodima da na lokaciji na kojoj se nalazi betonara protivnika obezbjeenja ima namjeru postaviti svoja postrojenja. Prvostepeni sud je ovaj prijedlog vratio na dopunu, smatrajui ga nerazumljivim, te nalaui tuitelju, izmeu ostalog, da oznai zahtjev ije obezbjeenje trai, navede injenice na kojima zasniva zahtjev i predloi dokaze kojima te injenice potkrepljuje, a zatim blie odredi mjeru i sredstva obezbjeenja tog potraivanja.

[Naziv modula]

49

Kako tuilac nije postupio po nalogu suda sud je donio Rjeenje Smatra se da je prijedlog za izdavanje sudske mjere obezbjeenja puvuen. Ima se smatrati da prijedlog za izdavanje sudske mjere obezbjeenja nije ni podnesen i isti se moe ponovo podnijeti.

Po albi na rjeenje Vii sud je potvrdio prvostepeno rjeenje, te u obrazloenju navodi da je prvostepeni sud pravilno ocijenio nerazumljivim prijedlog za obezbjeenje i da ne sadri sve to je potrebno da bi se po njemu moglo postupiti ( podatke koje mora sadrati po lanu 269 i 276 st 3 ZPP-a). Stoga je prvostepeni sud, suprotno navodima albe, imao osnova da po lanu 336 stav 1 ZPP-a donese rjeenje kojim se prijedlog vraa predlagau radi ispravke i dopune. Kako predlaga obezbjeenja nije vratio sudu ispravljen I dopunjen prijedlog u odreenom roku od 8 dana, to je prvostepeni sud pravilno postupio kad je donio oalbeno rjeenje, kojim se prijedlog smatra povuenim, kako to propisuje l. 336 stav3 ZPP-a. I ovim primjerom se potvruje raniji stav. 4.1.2. Kakav postupak slijedi nakon podnoenja potpunog prijedloga za obezbjeenje? Nakon podnoenja urednog prijedloga za odredjivanje mjere obezbjedjenja, lan 277 ZPP-a predvidja -da se prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja, zajedno sa prilozima mora dostaviti protivniku obezbjedjenja, uz obavjetenje da protivnik obezbjedjenja moe podnijeti pismeni odgovor na prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja u roku od 8 dana. Isti lan predvidja -da se mjera obezbjedjenja ne moe odrediti, osim u sluajevima odredjenim zakonom, ako protivnik obezbjedjenja nije imao mogunost da se izjasni o prijedlogu za njeno odredjivanje. Ova zakonska odredba je sasvim razumljiva i u duhu optih naela Zakona o parninom postupku (lan 5 ZPP-a). Ovaj lan predvidja da svaka stranka ima pravo da se izjasni o prijedlozima i zahtjevima protivne stranke, a samo kad je to zakonom odredjeno, sud je ovlaen da odlui o zahtjevu o kome protivnoj stranci nije bila pruena mogunost da se izjasni.

[Naziv modula]

50

Zbog hitnosti postupanja, predvidjen je rok za izjanjenje od 8 dana. Ovaj rok je odredjen zakonom, pa ga stoga sud ne moe mijenjati. Medjutim, sadrina ovog odgovora ili izjanjenja nije odredjena zakonom. To znai da je pruena mogunost protivniku obezbjedjenja da slobodno odredi njen sadraj i istakne sve ono to smatra da je bitno, istiui injenice koje se tiu doputenosti prijedloga, razloge koje se tiu primjene materijalnog prava i slino. U svakom sluaju podnoenje odgovora na ovaj prijedlog nije obavezno, jer zakon predvidja da protivnik obezbjedjenja moe podnijeti odgovor. I ukoliko ga ne podnese to ne proizvodi nikakve tetne posljedice u ovom postupku po protivnika obezbjedjenja, ali e sud svakako u kontekstu sa svim ostalim injenicama i dokazima cijeniti ovakvo pasivno dranje protivnika predlagaa. Protivniku predlagaa mora biti ostavljena mogunost da se izjasni, a hoe li se i kako izjasniti o tome e sam odluiti. 4.2. Odreivanje privremene mjere lan 278 ZPP-a govori o mogunostima, uslovima i postupku odredjivanja privremene mjere obezbjedjenja. To je mjera obezbjedjenja, koja predstavlja izuzetak od pravila da se mjera obezbjedjenja ne moe odrediti ako protivniku obezbjedjenja nije data mogunost da se izjasni o prijedlogu. Ona se, dakle, odredjuje bez prethodnog obavjetavanja i sasluavanja protivnika obezbjedjenja. Ona ne moe samostalno egzistirati i moe se predloiti zajedno sa prijedlogom za donoenje mjere obezbjeenja. I ova mjera se u pravilu odredjuje na prijedlog stranke (izuzetak su situacije kada se mjera moe u skladu sa zakonom odrediti po slubenoj dunosti). Ona je predvidjena za situacije kada se bez obzira za vrlo kratke sudske rokove odredjene radnje u postupku ne mogu okonati dovoljno brzo, da bi se tuitelju predlagau obezbjedjenja pruila zbilja djelotvorna sudska zatita. To i odredjuje uslove za odredjivanje ove privremene mjere obezbjedjenja u stavu 1 lana 278 Zakona o parninom postupku, koji kae -da e se ova privremena mjera odrediti i bez prethodnog obavjetavanja i sasluanja protivnika obezbjedjenja, ako predlaga obezbjedjenja uini vjerovatnim da je mjera obezbjedjenja osnovana i hitna i da bi se drugaijim postupanjima izgubila svrha mjere obezbjedjenja.

[Naziv modula]

51

Zakon predvidja kumulativno ispunjenje tri uslova -da je mjera osnovana, -da je hitna i -da bi se drugaijim postupanjem izgubila svaka svrha mjere obezbjedjenja Ovo su situacije koje e biti uvijek procijenjene u konkretnom predmetu prema faktikom stanju. Medjutim, u svakom sluaju situacija mora biti takva da sud moe izvesti zakljuak da e, ukoliko se predloena privremena mjera obezbjedjenja ne usvoji, postati bespredmetno bilo kakvo raspravljanje o tubenom zahtjevu koje se, naravno, obezbjedjuje ovakvom privremenom mjerom. U takvim situacijama je dovoljno uiniti vjerovatnim da bi takve posljedice u konkretnoj ivotnoj situaciji zbilja mogle nastati, pa se ne mora nesumnjivo dokazivati njihov nastanak. Mora se imati osjeaj da je odredjivanje takve privremene mjere zbilja neophodno. Primjer Prvostepenom sudu je podnesena tuba radi utvrdjivanja prava vlasnitva na stambenom objektu i prava korienja po to osnovu.Tuilac je fiiko lice, a tuena je Optina. Tuilac je predloio mjeru obezbjeenja kojom je zatraio da sud tuenoj Optini zabrani preduzimanje bilo kakvih daljih aktivnosti u cilju preduzimanja radova na ruenju predmetnog stambenog objekta tuitelja, do pravosnanog okonanja spora. Navodi da je predmetni objekat sagraen na zemljitu koje je upisano kao drutvena svojina sa pravom raspolaganja u korist tuene Optine sa dijelom 1/1. Ovaj objekat je sagraen prije vie od 20 godina, a tuilac je u ovom periodu prijavljen na adresi spornog objekta i koristi ga kao stan zajedno sa lanovima svoje porodice. Tuena je zemljite na kom je sagraen objekat dodijelila treem licu radi izgradnje benzinske pumpe, te zapoela sa ureivanjem zemljita oko ovog predmetnog objekta, pokazujui jasnu namjeru da u vrlo kratkom periodu porui i predmetni objekat. Iz priloenih dokaza sud je utvrdio da tuilac ivi due od 20 godina sa porodicom na adresi predmetnog objekta, zakljuivi da se na osnovu toga moe smatrati da on predstavlja njegov dom u smislu lana 8. Evropske konvencije o zatiti osnovnih ljudskih prava i sloboda i lana 2/3 f Ustava BiH, ija je bitna svrha zatita pojedinca od arbitrarnih mjeanja vlasti. Osim toga, ako ova mjera ne bude odmah usvojena, tubeni

[Naziv modula]

52

zahtjev tuitelja gubi svaki smisao, pa smatra da je mjera osnovana i hitna i da bi se drugaijim postupanjem izgubila svrha osiguranja. Ova privremena mjera obezbjeenja je nakon odgovora tuene i odranog roita, zamjenjena rjeenjem o mjeri obezbjeenja, koje je zatim potvreno odlukomVieg drugostepenog suda, po albi na mjeru obezbjeenja. Zakljuak: Miljenja smo da je ovakav stav suda ispravan, jer je odluka o privremenoj mjeri obezbjeenja bila neophodna i jer bi sasvim jasno drugaija reakcija suda uinila besmislenim raspravljanje o postavljenom tubenom zahtjevu. Ukoliko se privremena mjera odredi lan 278 ZPP-a predvidja dalji postupak, u kojem e se praktino, nakon izjanjenja protivnika predlagaa, moi prikupiti neto vie podataka i jo jednom procijeniti, da li je uopte neophodno da mjera obezbjedjenja ostane na snazi. Tako lan 278 stav 2 ZPP-a odredjuje - da sud svoju odluku o usvojenoj privremenoj mjeri obezbjedjenja dostavlja protivniku obezbjedjenja odmah. Protivnik obezbjedjenja moe zatim u roku od 3 dana osporiti razloge za odredjivanje ove privremene mjere, nakon ega sud mora zakazati roite u naredna 3 dana. Odgovor protivnika osiguranja mora biti obrazloen. Ovaj stav predvidja slijedee obavezne situacije: - sud mora dostaviti odluku o privremenoj mjeri obezbjedjenja i to odmah - ukoliko protivnik obezbjedjenja stavi prigovor u roku od 3 dana, sud mora zakazati roite u naredna 3 dana - odgovor protivnika osiguranja mora biti obrazloen. Dakle, protivniku obezbjedjenja se mora dostaviti odluka, ali on na nju ne mora odgovoriti, nego moe. Medjutim, ako odgovori onda taj odgovor mora biti obrazloen. Samo na takav odgovor sud mora zakazati roite u odredjenom zakonskom roku. Postavlja se pitanje, kako e se postupiti ukoliko odgovor na privremenu mjeru obezbjedjenja ne bude uopte dostavljen, iako je ova mjera uredno dostavljena protivniku obezbjedjenja?

[Naziv modula]

53

Miljenja smo da u ovoj situaciji privremena mjera obezbjedjenja ostaje na snazi, sve do slijedee odluke suda o njoj, to je u skladu sa lanom 281 stav 1 ZPP-a. Praktino to bi znailo sve do momenta dok protivnik obezbjedjenja u toku postupka koji tee svojim dranjem ne pokae zainteresovanost i predloi drugaiju odluku o mjeri obezbjedjenja. Sud bi u skladu s tim trebao provjeriti uslove za opravdanost mjere obezbjeenja i donijeti odluku. Mada su ovakve situacije u praksi malo vjerovatne te do sada nije pronaen slian primjer, u razgovoru sa kolegama postavilo se i ovo pitanje kao jedna od dilema. Svakako su uobiajene situacije kad protivnik obezbjedjenja ospori razloge za obezbjedjivanje privremene mjere. U tom sluaju lan 278 stav 3 predvidja dalji nain postupanja. Nakon odranog roita iz stava 2 lana 278 sud zatim posebnim rjeenjem ukida rjeenje o odredjivanju privremene mjere ili ga zamjenjuje novim rjeenjem o odredjivanju mjere obezbjedjenja u skladu sa lanom 279 ZPP-a. protiv ovog novog rjeenja o odredjivanju mjere obezbjedjenja doputena je alba u skladu sa lanom 282 ZPP-a. u skladu sa istim lanom stav 6 alba protiv rjeenja o privremenoj mjeri obezbjedjenja nije dozvoljena.

Primjer privremene mjere obezbjeenja i zatim mjere obezbjeenjam Prvostepenom sudu su 150 tuilaca, fizikih lica, radnika, podnijeli tubu protiv firme u kojoj su zaposleni, radi isplate duga, po razliitim osnovama u ukupnom iznosu od 1.600,000,00 KM. Uz tubu su stavili prijedlog za odredjivanje privremene mjere obezbjedjenja ovog novanog potraivanja, zabranom, da se otudje i opterete nekretnine upisane u kk.ul.br.1090 i 6066 i 6068 za k.o.B. Tuioci su obrazloili privremenu mjeru, navodei da tuena ima namjeru da otudji nekretnine upisane u kk.ul.br.1090, 6064 i 6068 K.o.B, prilaui u sud predugovor o prodaji nekretnina, zakljuen izmedju tuene kao prodavca i budueg kupca, obrazlaui da ukoliko dodje do realizacije ovog ugovora tuena vie nee imati imovine koja bi bila dovoljna za namirenje potraivanja tuitelja. Sud je bez prethodnog obavjetavanja i sasluavanja tuene protivnika obezbjedjenja donio

[Naziv modula]

54

RJEENJE Na prijedlog tuilaca odredjuje se privremena mjera obezbjedjenja, pa se tuenoj zabranjuje da otudji i optereti nekretnine upisane u kk.ul.br.1090, 6064 i 6068 za K.o.B u cilju obezbjedjenja novanog potraivanja tuitelja u visini od 1.500.000,00 KM. Nalae se Republikoj upravi za geodetske i imovinsko-pravne poslove PJ B, da odmah po prijemu ovog rjeenja izvri zabiljeku ove mjere obezbjedjenja u kk.ulocima navedenim u stavu 1. dispozitiva ovog rjeenja. Ova privremena mjera obezbjedjenja ostaje na snazi do slijedee odluke suda o njoj. Protiv ovog rjeenja nije dozvoljena posebna alba, a tueni u roku od 3 dana moe podnijeti odgovor na prijedlog tuitelja za odredjivanje mjere obezbjedjenja i osporiti razloge za odredjivanje ove mjere. U obrazloenju ovog rjeenja navedeno je da je vjerovatno postojanje potraivanja tuilaca u navedenom iznosu, da je tuena ve prodavala svoju imovinu i ima namjeru prodati ponovo znatni dio imovine, tako da je neizvjesno hoe li nakon otudjenja te imovine imati mogunost da namiri potraivanje tuilaca, pa je sud na osnovu lana 278, 281 i 282 ZPP-a odluio kao u dispozitivu rjeenja. Kako je tueni dostavio odgovor u roku od 3 dana, sud je zakazao roite u skladu sa lanom 278 stav 3 i nakon odranog roita donio novo RJEENJE Na prijedlog tuitelja (navedena imena) odredjuje se mjera obezbjedjenja novanog potraivanja tuitelja u visini od 1.500.000,00 KM, pa se tuenoj zabranjuje da otudji i optereti nekretnine upisane u kk.ul.br.1090 K.o.B. Nalae se Republikoj upravi za geodetske i imovinsko-pravne poslove PJ B da odmah po prijemu ovog rjeenja izvri zabiljebu ove mjere obezbjedjenja u kk.ul.br.1090 K.o.B. Odbija se odredjivanje mjere obezbjedjenja potraivanja tuitelja zabranom optereenja nekretnina iz kk.ul.br.6064 i 6068 K.o.B.

[Naziv modula]

55

Odbija se prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja u odnosu na tuitelje (navedena imena). Ovo rjeenje o mjeri obezbjedjenja mijenja ranije doneseno rjeenje u ovom predmetu o privremenoj mjeri obezbjedjenja od 01.01.2005.g.. Protiv ove mjere obezbjedjenja dozvoljena je alba u roku od 8 dana Okrunom sudu u B poev od dana dostavljanja rjeenja, koja se izjavljuje putem ovog suda. Ova mjera obezbjedjenja e vaiti do pravosnanog okonanja ovog spora ili naredne odluke suda o njoj. alba na ovo rjeenje ne odlae izvrenje rjeenja. U obrazloenju ovog rjeenja sud je dao razloge zbog kojih smatra u smislu lana 269 ZPP-a, neosnovanim prijedlog za odredjivanje mjere obezbjedjenja u odnosu na odredjen broj tuilaca ( njihova potraivanja nisu bila vjerovatna ) i u odnosu na zabranu otudjenja odredjenog dijela nekretnina ( radi se o nekretninama kojima je ve ranije, prije podnoenja tube raspolagano ) U praksi se ve postavlja pitanje kako postupati u situaciji kad sud smatra da je prijedlog za odredjivanje privremene mjere obezbjedjenja neosnovan? lan 278 uglavnom predvidja mogunost odredjivanja ove privremene mjere i dalji postupak ukoliko, to je uobiajeno i oekivano, protivnik obezbjedjenja ospori razloge za odredjivanje privremene mjere. Medjutim, postoji situacija kad sud zakljui da je prijedlog za odredjivanje privremene mjere obezbjedjenja neosnovan. Dileme se pojavljuju kod sudija, mora li sud donijeti rjeenje kojim se odbija prijedlog za donoenje privremene mjere obezbjedjenja i da li je u takvoj situaciji dozvoljena alba, te kako dalje postupiti sa takvim prijedlogom ? lan 279. ZPP-a predvidja da sud o mjeri obezbjedjenja odluuje rjeenjem koje mora biti obrazloeno.

Analognom primjenom ovog lana miljenja smo da i u situaciji kada sud odbija prijedlog da se usvoji privremena mjera obezbjedjenja, mora biti doneseno i obrazloeno rjeenje o tome.

[Naziv modula]

56

Medjutim, lan 282 stav 6 ZPP-a predvidja da alba na rjeenje o privremenoj mjeri obezbjedjenja nije doputena.

To bi znailo da alba na rjeenje kojim se odbija prijedlog za odredjivanje privremene mjere obezbjedjenja takodje nije dozvoljena. Miljenja smo da bi u takvim situacijama moralo biti doneseno i obrazloeno rjeenje, na koje nije dozvoljena alba, koje bi se dostavilo predlagau obezbjedjenja, a sa prijedlogom postupilo kao sa prijedlogom za odredjivanje mjere obezbjedjenja, te prijedlog dostaviti na odgovor protivniku obezbjedjenja u smislu lana 277 ZPP-a Smatramo da je svrsishodno uz dostavljanje prijedloga na odgovor protivniku obezbjedjenja, dostaviti i rjeenje suda kojim je odbijen prijedlog za donoenje privremene mjere obezbjedjenja, jer protivnik, takodje mora imati na raspolaganju sve informacije vezane za postupak pred sudom povodom prijedloga za donoenje mjere obezbjedjenja. Dakle, u ovakvoj situaciji kad je po miljenju suda prijedlog za odredjivanje privremene mjere obezbjedjenja neosnovan, s njim treba dalje postupati kao da se radi o prijedlogu za donoenje mjere obezbjedjenja. Ima miljenja da je na rjeenje kojim se odbija prijedlog za privremenu mjeru obezbjedjenja alba doputena i da je zakonski tekst u lanu 282 stav 6 ZPP-a, gdje stoji da alba protiv rjeenja o privremenoj mjeri obezbjedjenja nije doputena, koncipiran tako da se to samo odnosi na situacije iz lana 278 ZPP-a, kad sud usvoji privremenu mjeru, s obzirom na dalji propisani postupak i obavezu zakazivanja roita. Ako je prijedlog odbijen, moda neopravdano, zbog pogrene procjene suda, stranci mora biti dozvoljeno i da zatiti svoj interes i da valjanost rjeenja suda procijeni Vii sud. O ovim argumentima se takodje moe raspravljati. Medjutim, s obzirom na predvidjene situacije da se privremena mjera obezbjedjenja donosi zbilja kad je potreba njenog donoenja vrlo hitna i da bi se bez nje izgubila svrha obezbjedjenja, trajanje albenog postupka, ak i ako je i on vrlo bitan, takodje moe takodje uiniti besmislenim odluku o privremenoj mjeri obezbjedjenja, jer moe doi zakanjelo. Osim toga, ako Zakon kae da alba protiv rjeenja o mjeri obezbjedjenja nije dozvoljena, onda se to loginim I jezikim tumaenjem mora odnositi i na pozitivnu i na negativnu odluku suda o privremenoj mjeri obezbjedjenja. Iz ovih razloga smo skloniji ranijem stavu povodom ovog pitanja.

[Naziv modula]

57

U vezi sa postupkom donoenja mjera obezbjedjenja je i lan 282 ZPP-a, koji govori o albenom postupku. U stavu 1 ovog lana predvidjeno je -da se protiv prvostepenog rjeenja o mjeri obezbjedjenja moe izjaviti alba u roku od 8 dana od dana dostave rjeenja. Ovaj lan ne govori ko moe izjaviti albu, na koji nain i kakav je sadraj albe? Logian je zakljuak da albu na rjeenje o mjeri obezbjedjenja mogu izjaviti pored predlagaa i protivnika predlagaa i svaka druga osoba na koju se odnosi ili koju pogadja na odredjen nain sadraj rjeenja o mjeri obezbjedjenja. U vezi sa lanovima 271 i 273 ZPP-a, to bi moglo biti svaka druga osoba kojoj je rjeenjem naloena neka obaveza, te svakako umjea, u skladu vezi sa lanovima 369 do 372 ZPP-a. Sadraj albe takodje nije odredjen, a miljenja smo da i za ovu albu vrijede ista pravila kao i za albu na presudu u skladu sa odredbama lanova 203 do 211 u vezi sa lanovima 198 do 202 ZPP-a. Stav 2 lana 282 odredjuje - da se alba na rjeenje o mjeri obezbjedjenja dostavlja protivniku obezbjedjenja, koju moe u roku od 3 dana od njenog prijema podnijeti sudu odgovor na albu. Dalje u stavu 3 istog lana odredjeno je - da o albu odluuje drugostepeni sud i to u roku od 15 dana od dana dostavljanja prvostepenom sudu odgovora na albu ili isteka roka za podnoenje odgovora na albu. Stav 4 odredjuje - da alba ne odlae izvrenje rjeenja. Ovdje dakle, nije odredjen sadraj odgovora na albu, ali u pravilu u odgovoru bi se stranka trebala i mogla izjasniti o razlozima albe, prigovore na iznesenu albu, eventualno o novim injenicama i dokazima.

[Naziv modula]

58

Stranka moe iznijeti sve elemente koje smatra za vane i koji se tiu doputenosti albe i primjene materijalnog prava. Nema nikakvih sankcija ako odgovor na albu ne bude podnesen. to se tie postupka pred drugostepenim sudom, propisan je jedino rok od 15 dana u kome drugostepeni sud mora donijeti odluku. U ovom sluaju logino je da e drugostepeni sud prije donoenja odluke cijeniti i odgovor na albu koji je eventualno podnesen nakon isteka roka od 3 dana. Stoga, i ako je odgovor na albu podnesen neblagovremeno, sud ne treba odbaciti ovaj odgovor, nego ga treba dostaviti drugostepenom sudu koji e ga uzeti u obzir, naravno ukoliko je to jo mogue, odnosno ukoliko jo nije donesena odluka po albi. Stavovi 5 i 6 lana 282 predvidjaju - da alba protiv rjeenja o odredjivanju mjere obezbjedjenja koju je u prvom stepenu donio Okruni sud (Kantonalni sud) ili Vrhovni sud RS (Vrhovni sud FBiH) nije dozvoljena, te alba nije dozvoljena protiv rjeenja o privremenoj mjeri obezbjedjenja. Oigledno da alba na rjeenje o privremenoj mjeri obezbjedjenja nije dozvoljena, imajui u vidu zakonsku obavezu zakazivanja roita u naredna 3 dana u sluaju usvajanja privremene mjere obezbjedjenja, kada sud mora donijeti novu odluku o mjeri obezbjedjenja na koju je alba dozvoljena. Protiv pravosnanog rjeenja o privremenoj mjeri donesenoj u parninom postupku revizija nije dozvoljena (Zakljuak prihvaen na Savjetovanju predstavnika gradjanskih odjela Saveznog suda, Republikih i Pokrajinskih Vrhovnih sudova i Vrhovnog Vojnog suda od 13. i 14.juna 1984.). U sudskoj praksi smo pronali primjere u kojem je Vii sud kao prvostepeni sud donio rjeenje o mjeri obezbjeenja na koje je dozvolio albu , ali je Vrhovni sud ovakvu albu odbacio kao nedozvoljenu. S tim u vezi je i Rjeenje Vrhovnog suda FBiH br. G-4/04 od 05. 02. 2004. djelom objavljeno objavljeno u bilten Vrhovnog suda F BiH za 2004. god Protiv rjeenja o odreivanju sudske mjere o zabrani ili ograniavanju iznoenja ili pronoenja izraavanja neistinite injenice koje je u prvom stepenu donio Kantonalni ili Vrhovni sud, alba nije doputena.

[Naziv modula]

59

5. DEJSTVO SUDSKIH MJERA OBEZBJEDJENJA I NJIHOVO TRAJANJE

Kako djeluju sudske mjere obezbjedjenja i do kada traju, regulisano je u glavnini lanovima 279, 280 281 i 285 Zakona o parninom postupku. 5.1. ta mora sadrati rjeenje o mjeri obezbjeenja? lan 279 stav 1 Zakona o parninom postupku takodje odredjuje elemente koje mora sadravati rjeenje o odredjivanju mjere obezbjedjenja. Tu navodi da u rjeenju o odredjivanju mjere obezbjedjenja, sud mora odrediti - vrstu mjere, -sredstva kojima e se ona prinudno ostvariti i -predmet mjere obezbjedjenja uz odgovarajuu primjenu pravila sudskog izvrnog postupka. Takodje odredjuje -da e sud po slubenoj dunosti dostaviti rjeenje o odredjivanju mjere obezbjedjenja nadlenom izvrnom sudu, radi njenog prinudnog provodjenja i odgovarajuim javnim registrima, radi upisa. U skladu s ovim, jasno je da je propisan minimum elemenata koje rjeenje o odredjivanju mjere obezbjedjenja mora da sadri, naravno uz naznaenje optih podataka o nazivu predlagaa i protivnika predlagaa obezbjedjenja. Osim toga, u skladu sa konkretnom situacijom, rjeenje o mjeri obezbjedjenja bi moralo sadrati -vrijeme za koje je mjera odredjena, zatim -rok u kojem protivnik obezbjedjenja mora da izvri nalog ili poloi osiguranje, kao i -rok u kojem predlagatelj obezbjedjenja mora podnijeti tubu ili pokrenuti drugi postupak radi opravdanja mjere ( u sluaju kad se mjera trai, dok postupak jo uvijek nije pokrenut). ta mjera obezbjedjenja u pravilu sadri, moe se razaznati iz primjera iz prethodne take.

[Naziv modula]

60

Takodje slijede jo dva primjera tipinih rjeenja o mjeri obezbjedjenja. Primjer 1. Prvostepeni sud u B po sudiji SS u pravnoj stvari tuitelja AA iz B protiv tuenog BB iz B radi duga, vsp. 8.400 KM, donio je na prijedlog tuitelja dana 01. 01, 01. sljedee RJEENJE Na prijedlog tuitelja AA odredjuje se mjera obezbjedjenja protiv tuenog BB, radi obezbjedjenja potraivanja u iznosu od 8.400,00 KM, sa zakonskom zateznom kamatom od 01.01.2001.g., pa do isplate, popisom pokretnih stvari koji se zateknu u stanu i dvoritu tuenog u ulici CC u B. Tuenom se zabranjuje da raspolae popisanim stvarima. Ova mjera obezbjedjenja odredjuje se do isteka roka od 30 dana od nastupanja uslova za prinudnu naplatu, po presudi P-01/01 od 01.01.2001.g. Izvrenje ovog rjeenja sprovee Prvostepeni sud u B. Protiv ovog rjeenja dozvoljena je alba u roku od 8 dana od dana dostavljanja rjeenja Viem sudu u B, koja se izjavljuje putem ovog suda. alba na ovo rjeenje ne odlae izvrenje rjeenja . Stav 2 lana 279 ZPP-a, predvidja - da se u toku postupka mogu izvriti izmjene rjeenja o odredjivanju mjere obezbjeenja. Tako navodi - ako je radi ostvarenja naloga ili zabrane koji su izreeni u rjeenju o odredjivanju mjere obezbjedjenja potrebno izmijeniti sredstva ili predmete obezbjedjenja, predlagatelj obezbjedjenja moe predloiti tu izmjenu u istom postupku na osnovu ve izreenih naloga i zabrana.

[Naziv modula]

61

Ovo je predvidjeno u cilju efikasnijeg osiguranja, kada je to opravdano i na prijedlog predlagaa obezbjedjenja. 5.2. Kako djeluje rjeenje o sudskoj mjeri obezbjeenja? Doneseno rjeenje o odredjivanju mjere obezbjedjenja ima svoju obavezujuu snagu. Stav 3 lana 279 predvidja da - rjeenje o mjeri obezbjedjenja ima uinak rjeenja o izvrenju iza Zakona o izvrnom postupku. Takva mjera obezbjedjenja obavezuje stranke u postupku, kao i osobe koje su u vezi s njima, a nakon to prime obavijest o izdavanju mjere obezbjedjenja. Kako rjeenje ima uinak rjeenja o izvrenju, to znai da nije potrebno ponovo donositi rjeenje o izvrenju, jer je ono ve sadrano u odluci suda o mjeri obezbjedjenja. Ovakvo rjeenje treba samo izvriti, a radi izvrenja rjeenja, stav 1 lan 279 predvidja -da e ga sud po slubenoj dunosti dostaviti nadlenom izvrnom sudu radi prinudnog provoenja i odgovarajuim javnim registrima radi upisa, naravno kad je to potrebno prema prirodi odluke suda o mjeri obezbjedjenja. Ako se mjera obezbjedjenja odnosi na zabranu raspolaganja i otudjenje nekretnina, koja se zabiljeava i u radnim registrima, onda je izvrenje provedeno ve dostavom javnom registru i protivniku obezbjedjenja, u vezi sa lanom 271 stav ZPP-a. Privremenu mjeru koju je donio u toku postupka parnini sud, provodi izvrni sud, po pravilima izvrnog postupka, ali nije bilo mjesta donoenju posebnog rjeenja o izvrenju, jer je ono sadrano ve u rjeenju o mjeri osiguranja. Prijedlog pak vjerovnika za izvrenje mjere osiguranja, trebalo je shvatiti samo kao prijedlog za provodjenje mjere osiguranja. (OS Split G-1944/87 od 24.07.1987.g., G-2586/87 od 08.10.1987.g.)

lan 279 u stavu 4 predvidja da - rjeenja o odredjivanju mjera obezbjedjenja moraju biti obrazloena. Obrazloenje treba da sadri razloge zbog kojih se smatra da je potraivanje tuitelja vjerovatno i koji opravdavaju donoenje mjere obezbjedjenja zbog opasnosti da bi bez takve mjere protivnik obezbjeenja mogao sprijeiti ili znatno oteeti ostvarenje

[Naziv modula]

62

potraivanja ili na drugi nain tetno uticati na prava predlagaa ovezbjeenja iz lana 269 ZPP-a. Analizom praktinih primjera primjeeno je da su obrazloenja mjera obezbjeenja veoma razliita. Razliitosti u stilu pisanja i izraavanja su razumljive s obzirom osobenosti postupajueg sudije kao i na razliitost konkretnih sluajeva. Meutim primjeuje se da se u obrazloenjima rjeenja esto proputa naznaenje zahtjeva ije se obezbjeenje trai , pa su obrazloenja, ako se nema mogunosti uvida u cio spis, nedovoljno jasna i nemaju cjelinu, I kod obrazloenja treba imati u vidu da je poetak i konani cilj postupka obezbjeenja tubeni zahtjev ili pravo koje se mjerom obezbjeuje. Mislimo da zahtjev koji se obezbjeuje-tubeni zahtjev mora biti uoljiv-jasno naznaen u obrazloenju rjeenja, a zatim navedeni kratki-saeti razlozi zato ga sud smatra vjerovatnim i u emu se sastoji opasnost njegovog osujeenja-znatnog oteavanja njegovog ostvarenja-drugog tetnog uticaja na prava predlagaa ili zbog ega smatra da ovi uslovi nisu ispunjeni. Obrazloenja ne treba da budu opirna i ne moraju sadrati detaljnu ocjenu injenica i dokaza. U sudskoj praksi su este situacije da je rjeenje o mjeri obezbjeenja odlukom Vieg suda ukinuto zbog nedovoljnih ili nejasnih razloga o mjeri obezbjeenja. Stoga je neophodno razloge iz obrazloenja koncentrisati na gore navedene elemente uz po mogunosti saete i jasne argumente koji potvruju odluku suda. Obrazloenja ne bi trebala biti suvie opirna, kako ne bi nepotrebno optereavala sudiju i dovodila do nedoumica kod ocjene rjeenja. U stavu 5 je predvidjeno da se odredbe ovog lana primjenjuju na odgovarajui nain i na mjere obezbjedjenja koji donese sud po slubenoj dunosti, to je sasvim logian zakljuak 5.3. Trajanje sudskih mjera obezbjeenja Dalje lanovi 280 i 281 ZPP-a reguliu trajanje odredjenih sudskih mjera obezbjedjenja. lan 280 predvidja situaciju kad je donesena mjera obzebjedjenja prije podnoenja tube Tom prilikom, odlukom o odredjivanju mjere obzebjedjenja odredie se rok ne dui od 30 dana u kojem predlaga obezbjedjenja mora podnijeti tubu. Predlaga obezbjedjenja podnosi sudu dokaz da je pokrenuo postupak u skladu sa stavom 1 istog lana.

[Naziv modula]

63

Ovaj lan nije novina u odnosu na ranije propise, ali je ovdje odredjen rok koji ne smije biti dui od 30 dana, a u kom predlaga obezbjedjenja mora podnijeti tubu i dostaviti dokaz o tome. Dakle, sud odredjuje predlagau obezbjeenja primjeran rok za podnoenje tube, pri emu bi trebao voditi rauna o interesima obiju stranaka, naroito interesima protivnika obezbjedjenja, jer se mjerom neko njegovo pravo ograniava. U svakom sluaju taj rok ne moe biti dui od 30 dana, to je zakonski maksimum. lan 285 stav 1 ZPP-a, predvidja i sankciju ukoliko predlaga obezbjedjenja u roku koji se odredi rjeenjem o odredjivanju mjere obezbjedjenja ne podnese dokaz iz lana 280, te predvidja da e sud obustaviti postupak i ukinuti provedene radnje. Stoga ovo upozorenje u smislu lana 285 stav 1 treba da stoji u rjeenju o odredjivanju mjere obezbjedjenja koja se podnosi prije podnoenja tube, odnosno ini njen sastavni dio. Za mjere obezbjedjenja je vano da je vrijeme za koje ostaje na snazi ogranieno. Takodje sud u toku postupka moe provjeravati potrebu postojanja mjere obezbjedjenja, naravno na zahtjev zainteresovane strane, pa je moe i ukinuti ukoliko vie ne ispunjava uslove zbog kojih je donesena (lan 269 ZPP-a), jer vie ne slui funkciji obezbjedjenja potraivanja. lan 281 govori o tome do kada mjera obezbjedjenja ostaje na snazi. U stavu 1 stoji generalna odredba -da izreena mjera obezbjedjenja ostaje na snazi do naredne odluke suda o mjeri obezbjedjenja. U prilog ovom stavu ide ranija konstatacija da sud mjeru obezbjedjenja u toku postupka moe bilo kada ukinuti, na to ukazuje lan 285 stav 2 ZPP-a, kada su se okolnosti zbog kojih je mjera odredjena tako promijenile, da mjera obezbjedjenja vie nije potrebna. U toku postupka i nakon donoenja prvostepene presude, stav 2 lana 281 ZPP-a dozvoljava - da nadleni sud, ukoliko tubeni zahtjev nije prihvaen prvostepenom presudom, moe mjeru obezbjedjenja ostaviti na snazi dok odluka o tubenom zahtjevu ne postane pravosnana.

[Naziv modula]

64

Logino bi bilo i u skladu sa lanom 269 ZPP-a, da sud onda kad donese presudu kojom odbija tubeni zahtjev tuitelja, dakle predlagaa obezbjedjenja, ukine mjeru obezbjedjenja. Donoenjem odbijajue presude, sud je zapravo iz razloga navedenih u obrazloenju naao da nije osnovano potraivanje tuitelja predlagaa obezbjedjenja. Od tog momenta praktino vie ne postoji uslov vjerovatnosti postojanja potraivanja tuitelja iz lana 269 stav 1 taka 1 ZPP-a, koji mora biti kumulativno ispunjen, da bi mjera obezbjedjenja uopte bila donesena. Medjutim, ovakva odluka suda jo uvijek nije pravosnana i jo uvijek postoji mogunost da stav suda bude promijenjen. Sve dok presuda nije pravosnana i osnovanost tubenog zahtjeva je vjerovatna, pa se u tom kontestu i nakon odbijajue, ali nepravosnane odluke mjera izuzetno moe ostaviti na snazi do njene pravosnanosti. Kad e to biti odluie sud u konkretnoj situaciji. U praksi su najee situacije kada sud pri donoenju mjere obezbjedjenja odredi da je njeno trajanje do pravosnanosti presude, dakle, unaprijed polazi od gornjih pretpostavki, to je i u skladu sa stavom 2 lana 281. Zakon ide dalje, te u stavu 3 lana 281 odredjuje najdui rok do kog mjera obezbjedjenja ostaje na snazi, a to je najdue do isteka roka od 30 dana po nastupanju uslova za prinudno izvrenje. To znai da najdue trajanje mjere obezbjedjenja jeste kada nakon pravosnanosti presude protekne i paricioni rok (rok za dobrovoljno izvrenje) i nakon toga rok od 30 dana. Uslovi za prinudno izvrenje stekli su se onda kad je protekao nakon pravosnanosti presude paricioni rok rok za dobrovoljno izvrenje. Naime, tuilac ve tada ima mogunosti da svoja prava ostvari u izvrnom postupku, te postojanje mjere obezbjedjenja vie nema smisla. Iz ovih razloga obino proizilazi i zakljuak da ne postoji mogunost da se izjavi revizija na odluku o mjeri obezbjedjenja, kao vanredni pravni lijek. Revizija to ju je uloio tuitelj je izvanredni pravni lijek, bez suspenzionog djelovanja na pravomonost presude, pa je pravilno zakljuio prvostupanjski sud kad je smatrao trajanje mjere osiguranja ogranienim na vrijeme do nastupa pravomonosti presude, nakon ega tuitelj ima mogunost svoja prava ostvarivati na osnovu presude u izvrnom postupku i u tom postupku predvidjenim pravnim sredstvima (OS.Split G-991/86 od 04.04.1986.g.). Stav 4 lana 281 predvidja da mjeru obezbjedjenja upisanu u javne knjige, sud brie po slubenoj dunosti.

[Naziv modula]

65

Znai, da bi sud nakon proteka roka iz lana 281 stav 3 morao donijeti rjeenje kojim brie ili ukida donesenu mjeru obezbjedjenja i to rjeenje dostavlja javnom registru kod kog je mjera upisana. Medju sudijama se pojavila dilemma da li sudovi uvijek nakon proteka roka iz lana 281 stav 3 ZPP-a moraju donijeti rjeenja kojim stavljaju van snage ukidaju mjere obezbjedjenja? lan 281 stav 4 ZPP-a predvidja situaciju kad sud po slubenoj dunosti brie mjeru obezbjedjenja. U takvoj situaciji sud je duan po slubenoj dunosti i postupiti. Obaveza postupanja po slubenoj dunosti je uvijek zakonom izriito odredjena, te predstavlja izuzetak od pravila koji se primjenjuje u parninom postupku, da nema postupka bez zahtjeva stranke i da sud odluuje uvijek u granicama tog zahtjeva. Stoga smo miljenja da u svim drugim situacijama, ukoliko to odredbe o mjerama obezbjedjenja izriito ne predvidjaju, sud ne mora po slubenoj dunosti donositi rjeenja, pa s tim u vezi ni rjeenje u vezi sa stavom 3 lana 281 ZPP-a, bez zahtjeva stranke. Osim toga, u pravilu bi rjeenja o mjeri obezbjeenja trebala imati odredbu do kada ostaje na snazi, pa je u tim situacijama i jasno kad njeno dejstvo prestaje. Problem se moe postaviti samo onda kad ovaj rok nije odreen. U tom sluaju bi krajnji rok bio rok iz l. 281 stav 3 ZPP-a - najdue 30 dana po nastupanju uslova za prinudno izvrenje. Ako on nije odreen i neka od stranaka ima interesa da se mjera obezbjeenja stavi van snage sa odreenim datumom, onda bi na njen zahtjev i trebalo donijeti rjeenje o stavljanju van snage rjeenja o mjeri obezbjeenja. 5.3.1. Obustava postupka kod sudskih mjera obezbjeenja Dalje, u vezi sa trajanjem mjera obezbjedjenja govori i lan 285 ZPP-a. U stavu 1 ovog lana predvidjena je situacija - da e sud obustaviti postupak i ukinuti provedene radnje, ako predlaga obezbjedjenja u roku odredjenim rjeenjem o odredjivanju mjere obezbjedjenja ne podnese dokaz iz lana 280 ZPP-a. To je situacija kad je prijedlog za obezbjedjenje podnesen prije podnoenja tube i ostavljen rok za podnoenje tube, o emu je ve bilo govora.

[Naziv modula]

66

Ovo bi bila takodje jedna od situacija kad se smatra da je sud duan po slubenoj dunosti obustaviti postupak i ukinuti provedene radnje, te dakle, nije potreban prijedlog zainteresovane strane. U stavu 2 l. 285 ZPP-a - postupak e se obustaviti i ukinuti provedene radnje na prijedlog protivnika obezbjedjenja, ako su se okolnosti zbog kojih je mjera odredjena kasnije promijenila, tako da vie nije potrebna. Dakle, radi se o obaveznom prijedlogu stranke u kontekstu sa ranijom konstatacijom u tekstu da se o odredjenoj mjeri obezbjedjenja u toku postupa uvijek moe dalje raspravljati, to je u vezi sa lanom 281 ZPP-a. Kako je mjera obezbjedjenja donesena u cilju obezbjedjenja potraivanja i u konkretnim okolnostima u vrijeme donoenja mjere, ako se ove okolnosti promijene tako da odredjena mjera obezbjedjenja vie ne opravdava svoju svrhu, onda se ona moe i ukinuti, ali na prijedlog zainteresovane strane protivnika obezbjedjenja. U stavu 3 lana 285 ZPP-a, zakon dalje predvidja konkretne situacije kada e se obustaviti postupak i ukinuti provedene radnje i to na prijedlog protivnika obezbjedjenja. - ako protivnik obezbjedjenja poloi sudu duni iznos potraivanja koje se osigurava sa kamatama i trokovima. - ako protivnik obezbjedjenja uinim vjerovatnim da je potraivanje u vrijeme donoenja rjeenja o odredjivanju mjere obezbjedjenja ve bilo naplaeno ili dovoljno obezbjedjeno. - ako je pravosnano utvrdjeno da potraivanje nije nastalo ili da je prestalo. Ovo su situacije koje samo potvrdjuju pravila: - da mjera obezbjedjenja slui obezbjedjenju potraivanja i da bez postojanja ili vjerovatnosti potraivanja nema ni mjere obezbjedjenja, te nas vraa ponovo na uslove za donoenje mjere obezbjedjenja iz lana 269 i njihovu funkcionalnu vezu sa postavljenim tubenim zahtjevom. U stavu 4 lana 285 utvrdjeno je

[Naziv modula]

67

- da u sluajevima obustave postupka zbog nepodnoenja tube u odredjenom roku i obustave postupka na prijedlog protivnika obezbjedjenja, zato to je uinjeno vjerovatnim da je potraivanje u vrijeme donoenja rjeenja ve bilo naplaeno ili dovoljno osigurano i kad je pravosnano utvrdjeno da potraivanje nije nastalo ili da je prestalo, trokove prouzrokovane protivniku obezbjeenja odredjivanjem i provodjenjem mjere obezbjedjenja duan je naknaditi predlaga obezbjedjenja. Ovo proizilazi kao logian zakljuak iz stava, da trokove oko izdavanja mjere obezbjedjenja koje je bez potrebe prouzrokovao predlaga obezbjedjenja, uvijek mora nadoknaditi predlaga obezbjedjenja. To je analogno lanu 388 Zakona o parninom postupku, kada je svaka stranka duna nadoknaditi protivnoj strani trokove koje je prouzroila svojom krivicom.

6. TROKOVI POSTUPKA KOD SUDSKIH MJERA OBEZBJEENJA Trokovi sudskih mjera obezbjeenja odredjeni su u lanu 286 Zakona o parninom postupku, te dijelom u lanu 285 stav 4 istog zakona. U lanu 286 stav 1 predvieno je da trokove nastale u toku postupka obezbjeenja prethodno podmiruje predlaga obezbjeenja. Ovo je situacija analogna lanu 384 Zakona o parninom postupku, kada svaka stranka sama podmiruje trokove koje je prouzrokovala svojim radnjama. Ovdje nema bitnih novina u odnosu na postupanje u svakom parninom postupku. U skladu sa konkretnom situacijom sud mora zatraiti od predlagaa obezbjeenja da predujmi trokove u odredjenom roku. Ukoliko ti trokovi ne budu predujmljeni u tom roku, a bez njih se ne moe sprovesti postupak obezbjeenja, sud e svakako obustaviti postupak. Ako se to odnosi na odreenu radnju, onda ta radnja nee biti izvedena. Postoje meutim situacije kada nema odredjenih trokova. U lanu 286 stav 2 navedeno je -da, ako je prijedlog za odreivanje mjere obezbjeenja podnesen tokom parninog ili drugog sudskog postupka, sud nadlean za odluivanje o tubenom ili drugom zahtjevu odluie ko podmiruje trokove izdavanja i provoenje mjere obezbjeenja.

[Naziv modula]

68

U ovom stanu se govori praktino o konanim trokovima postupka, u situaciji kad je mjera obezbjeenja odreena tokom postupka. Dakle, sa odlukom o trokovima postupka, sud e odluiti i o trokovima kiji su nastali u vezi sa izdavanjem i provoenjem mjera obezbjeenja, primjenom odredaba lanova 383. do 398. ZPP-a. Do okonanja postupka vrijedi odredba lana 286 stav 1 ZPP-a, da trokove prethodno svakako podmiruje predlaga obezbjeenja.

7. PRODAJA POKRETNIH STVARI lan 283 ZPP-a predvia mogunost prodaje pokretnih stvari kod odredjenih mjera obezbjeenja, kad su stvari podlone brzom kvarenju ili kod opasnosti znaajnog pada cijena. Ove odredbe nisu u sutini novina i ovakve situacije predviene su i u ranijem Zakonu o izvrnom postupku. Zakon predvia u lanu 283 stav 1 -da sud moe na prijedlog protivnika obezbjeenja ili uvara stvari odrediti prodaju pokretnina, koje su podlone brzom kvarenju ili ako postoji opasnost od znaajnog pada cijena tih stvari, ako su izreene mjere odreene lanom 271 stav 1 taka 1 i 2 i lanom 272 stav 1 taka 1 i 2 ZPP-a. Dakle, radi se o izreenim konkretnim mjerama obezbjeenja i to: - zabrana protivniku obezbjeenja da otui, sakrije, optereti ili raspolae odreenom imovinom u vrijednosti koja je dovoljna za osiguranje potraivanja predlagaa obezbjeenja, - uvanje imovine na koju se odnosi zabrana iz ranijeg stava i to polaganjem u polog sudu, ako je to mogue ili predajom u posjed treoj osobi, - zabrana protivniku obezbjeenja otuenje, skrivanje i optereavanje ili raspolaganje imovinom na koju je upravljeno potraivanje, - uvanje imovine na koju se odnosi zabrana iz ranijeg stava i to polaganjem u polog sudu, ako je to mogue ili predajom u posjed treoj osobi, - prodaju ovih stvari sud moe odrediti na prijedlog protivnika obezbjeenja ili uvara stvari,

[Naziv modula]

69

- sud e odrediti u faktikoj situaciji da li se radi o pokretnim stvarima koje su podlone brzom kvarenju ili da li postoji opasnost od znaajnog pada cijena tih stvari. Ukoliko sud odredi prodaju pokretnina iz ranijeg stava, ova e se prodaja obaviti po pravilima o izvrenju nekretnina. Stav 3 dalje predvia - da sud moe na prijedlog predlagaa obezbjeenja ili protivnika obezbjeenja, u sluaju kad je odreena mjera obezbjeenja iz lana 271 stav 1 taka 3 ZPP-a (mjera obezbjeenja novanog potraivanja zabranom duniku protivnika obezbjeenja da isplati protivniku obezbjeenja potraivanje ili da mu preda stvar, kao i zabrana protivniku obezbjeenja da primi stvar, da naplati potraivanje i da njom raspolae, koja se moe izrei svakoj drugoj osobi, od koje protivnik osiguranja moe zahtijevati isplatu ili predaju stvari) odrediti da se na predlagaa obezbjeenja prenese pravo na ispunjenje potraivanja u sluaju u kojem postoji opasnost da se to potraivanje zbog zakanjenja u njezinom ostvarenju nee moi realizovati ili da e izgubiti pravo na regres prema treim osobama. Dakle, i ova prodaja moe biti odreena samo - na prijedlog u ovom sluaju predlagaa obezbjeenja ili protivnika obezbjeenja, - kada je to zbilja neophodno, odnosno kada postoji opasnost da se potraivanje zbog zakanjenja u realizaciji nee moi realizovati ili kad e se izgubiti pravo na regres prema treim licima. I u jednom i u drugom sluaju (stav 1 i 3 lana 283 ZPP-a) stvar je konkretne faktike situacije i ocjene kada je to mogue, a primjeri ove vrste u aktuelnoj sudskoj praksi koja nam je bila na raspolaganju nisu naeni. I u jednoj i u drugoj situaciji stav 4 lana 283 predvia -da e se svota koja se dobije prodajom pokretnina ili naplatom potraivanja uvati u sudskom pologu, dok se ne obustavi mjera obezbjeenja ili dok predlaga obezbjeenja ne predloi izvrenje, a najdue 30 dana poto potraivanje postane izvrno. Zakon predvia takodje da se i druge koristi dobijene ostvarenjem potraivanja polau u sudski depozit ako je to mogue ili e se na neki drugi nain odrediti njihovo uvanje, sve do obustave mjere obezbjeenja, odnosno dok predlaga izvrenja ne predloi izvrenje, ali najdue 30 dana, poto potraivanje postane izvrno.

[Naziv modula]

70

U praksi sudova se postavlja pitanje ko e donijeti odluku o prodaji stvari i kako e se ona izvriti ? Smatramo da je jasno da odluku o prodaji stvari donosi sud koji je odluio o mjeri obezbjeenja kao nadlean sud u smislu lana 268. ZPP-a, a da provoenje ovakve odluke o prodaji, sprovode nadlena slubena lica u izvrnom postupku, u skladu sa lanom 283 stav 2 i lanom 290 ZPP-a.

8. TETA U VEZI SA POSTUPKOM DONOENJA MJERA OBEZBJEENJA teta koja bi mogla proizai i u vezi je sa postupkom odreivanja sudskih mjera obezbjeenja, regulisana je lanovima 288 do 289 ZPP-a. U lanu 287 zakon predvia -da predlaga obezbjeenja ima po optim pravilima imovinskog prava, pravo na naknadu tete, koja mu je nanesena nepostupanjem osoba koje su bile dune postupiti po rjeenju o odreivanju mjere obezbjeenja. Ovaj lan jeste novina, jer ranije nije bilo regulisano pitanje naknade tete predlagau obezbjeenja, prouzrokovane nepostupanjem tree osobe. Naravno ova mogunost je postojala u okviru optih pravila o nastanku tete, medjutim, Zakonomodredbama koje se odnose na mjeru obezbjeenja, to nije bilo izriito predvieno kao sada. Ovim se takodje pojaava znaaj obaveze treih osoba na koje se mjera obezbjeenja odnosi da postupe po rjeenju suda. U sluaju da ne postupe po tom rjeenju, tad zakon izriito predvia pravo predlagaa obezbjeenja da upravo protiv te tree osobe, po optim pravilima imovinskog prava zatrai naknadu nastale tete. To faktiki znai da predlaga obezbjeenja ima pravo mjesno i stvarno nadlenom sudu u skladu sa odredbama ZPP-a podnijeti tubu za naknadu tete protiv tree osobe. lan 288 za razliku od prethodnog nije novina, jer je ranije bio predvien u Zakonu o izvrnom postupku. On predvia

[Naziv modula]

71

-da protivnik obezbjeenja ima po optim pravilima imovinskog prava prema predlagau obezbjeenja pravo na naknadu tete, koja mu je nanesena mjerom obezbjeenja, za koju je utvreno da je bila neosnovana ili koju predlaga obezbjeenja nije opravdao. Pitanje neosnovanosti mjere obezbjeenja je faktiko pitanje. Npr. moe se smatrati da je mjera obezbjeenja bila neosnovana, ako bude ukinuta u postupku povodom pravnog lijeka. Takodje se moe smatrati da predlaga obezbjeenja mjeru nije opravdao, jer je propustio rok koji mu je odreen za podnoenje tube ili pokretanje drugog postupka, radi opravdanja mjere obezbjeenja. Moe se smatrati da u prvom sluaju odgovornost za tetu nastupa dostavom protivniku obezbjeenja odluke Vieg suda, kojom je mjera obezbjeenja ukinuta, a u drugom sluaju kad protivnik obezbjeenja dobije odluku suda da se mjera obezbjeenja ukida zbog proputenog roka. Naravno, pored optih uslova, protivnik obezbjeenja mora dokazati da je iz ovih razloga teta nastala kao i njenu visinu, te sve to treba biti raspravljeno u konkretnoj situaciji i predstavlja faktiko pitanje. lan 289. ZPP-a regulie i zastarjevanje potraivanja naknade tete iz lanova 287 i 288. Tako odredjuje da potraivanja naknade tete iz lanova 287 i 288 ovog Zakona zastarjevaju u roku od godinu dana od prestanka vaenja rjeenja, kojim je mjera obezbjeenja izreena.

Ovaj lan je novina u postupku obezbjeenja i predvia relativno kratak rok u kom zastarjevaju potraivanja naknade tete, imajui u vidu rokove u kojem zastarjevaju potraivanja naknada tete predviene Zakonom o obligacionim odnosima. U vezi sa odreivanjem datuma od kojih poinje tei zastarni rok od godinu dana, upuujemo na tekstove ovog modula koji se odnose na dejstvo sudskih mjera obezbjeenja. Naime, u konkretnom sluaju treba utvrditi kada je prestalo vaenje rjeenja kojim je mjera obezbjeenja odreena i eventualno kad je za to saznala stranka koja ima pravo da zahtjeva naknadu tete. Do sada nismo nali praktine primjere vezane za sporove ove vrste.

[Naziv modula]

72

9. KRATAK PREGLED MJERA OBEZBJEENJA U BRKO DISTRIKTU BiH 9.1. Uvod Za razliku od novih propisa u okvirima novih Zakona o parninom postupku RS i FBiH ( u daljen tekstu ZPP ), kao ranije, u Brko Distriktu BiH je postupak obezbjeenja i dalje regulisan Zakonom o izvrnom postupku Brko Distrikta BiH (u daljem tekstu ZIP -objavljen uslubenom glasniku Brko Distrikta BiH,br.8/00 sa izmjenama i dopunama ovog zakona, objavljenim u Slubenim glasnicima Brko Distrikta BiH 1/01, 5/02 I 803). U Zakonu o izvrnom postupku Brko Distrikta obezbjeenje potraivanja obuhvata dio trei ovog zakona, pa je postupak obezbjeenja regulisan u 37 lanova ( od lana 219. do lana 255) ovog Zakona. Osim toga, osnovne odredbe ovog Zakona, govore i o obezbjeenju potraivanja. U lanu 1. navedeno je da se ZIP-om, pored ostalog, ureuje obezbjeenje potraivanja, ako posebnim zakonom nije drugaije odreeno. Lan 3 ZIP-a predvia - da se postupak obezbjeenja pokree prijedlogom predlagaa obezbjeenja, ali da se moe pokrenuti i po slubenoj dunosti kad je to zakonom izriito odreeno. lan 4 ZIP-a odreuje - da obezbjeenje odreuje i sporovodi Osnovni sud Brko Distrikta BiH (u daljem tekstu Osnovni sud), a lan 5 regulie -mjesnu nadlenost ovog Osnovnog suda, kada govori o prijedlogu za odluivanje o obezbjeenju novanog potraivanja prinudnim zasnivanjem zalonog prava na nepokretnosti, zatim o prijedlogu za obezbjeenje novanog potraivanja predlagaa obezbjeenja, zasnivanjem zalonog prava na osnovu sporazuma stranaka na stvarima i pravima protivnika obezbjeenja, te za sprovoenje obezbjeenja, o odluivanju o prijedlogu za prethodno izvrenje i sprovoenje tog izvrenja, o prijedlogu za obezbjeenje prethodnom mjerom i privremenom mjerom, kao i za sprovoenje takvih mjera.

[Naziv modula]

73

9.2. Opte odredbe obezbjeenja potraivanja U glavi 25 (l. 219- 221) su navedene opte odredbe obezbjeenja potraivanja. Ove odredbe ukazuju da se na obezbjeenje potraivanja prema treem dijelu ovog Zakona na odgovarajui nain primjenjuju odredbe ovog Zakona o izvrenju radi ostvarenja potraivanja. Takodje je reeno da se kao sredstva obezbjeenja mogu odrediti samo sredstva predviena ovim ili drugim zakonom, te da obezbjeenje nije dozvoljeno na stvarima i pravima koji po ovom zakonu ne mogu biti predmet izvrenja, osim ako odredbama treeg dijela ovog zakona nije drugaije odreeno. 9.3. Obezbjeenje prinudnim zasnivanjem zalonog prava na nepokretnosti Glava 26 ZIP-a se odnosi na obezbjeenje prinudnim zasnivanjem zalonog prava na nepokretnostima (l. 222 - 224) Ove odredbe govore - da predlaga obezbjeenja na osnovu izvrne isprave kojom je utvrdjeno novano potraivanje ima pravo obezbjeenja tog potraivanja zasnivanjem zalonog prava na nepokretnosti protivnika obezbjeenja. lanom 223 odreen je nain zasnivanja zalonog prava, a lanom 224 dejstvo uknjibe i zabiljebe. 9.4. Sudsko obezbjeenje novanog potraivanja zasnivanjen zalonog prava na osnovu sporazuma stranaka Glava 27 govori o sudskom obezbjeenju novanog potraivanja zasnivanjem zalonog prava na osnovu sporazuma stranaka, te se ovo poglavlje odnosi na lanove 225 230 ZIP-a. lan 225 govori - o obezbjeenju novanog poraivanja predlagaa obezbjeenja sticanjem zalonog prava na odreenim predmetima obezbjeenja i to kada predlaga obezbjeenja i protivnik obezbjeenja mogu saglasno traiti od suda da odredi i

[Naziv modula]

74

provede u korist predlagaa obezbjeenja odreene mjere, koje su taksativno nabrojane. lan 226 govori - o mogunostima odreivanja roita na prijedlog jedne od dvije stranke i uzimanja na zapisnik sporazuma stranaka o postojanju potraivanja, vremenu njenog dospjea i saglasnosti stranaka da se obezbijedi to novano potraivanje zasnivanjem zalonog prava. lan 227 govori -o odreivanju sprovoenja obezbjeenja na osnovu sporazuma iz lana 226, u kojem sluaju sud nakon odreene mjere preduzima sve potrebne radnje, radi njihovog sprovoenja, u skladu sa Zakonom o izvrnom postupku. lan 228 se poziva na odgovarajuu primjenu odredaba lanova 220 i 221 ovog zakona. Lan 229 govori - o postupanjima suda radi namirenja obezbjeenog novanog potraivanja, nakon izvrnosti sporazuma stranaka iz lana 226, a lan 230 o mogunosti obezbjeenja sticanjem zalonog prava na stvarima i pravima drugih lica. U daljim glavama se govori o obezbjeenju prethodnog izvrenja, to podrazmjeva obezbjeenje prethodnim mjerama i obezbjeenje privremenim mjerama. 9.5. Obezbjeenje prethodnim izvrenjem Glava 28 je pod naslovom Obezbjeenje prethodnim izvrenjem, regulisana l. 231 i 232 ZIP-a. lan 231 govori - o uslovima za odreivanje izvrenja kada radi obezbjeenja nenovanog izvrenja koje se ne moe obezbijediti predbiljebom u javnoj knjizi, sud moe na osnovu presude donesene u parninom postupku odrediti prethodno izvrenje, ako trailac izvrenja uini vjerovatnim opasnost da bi se zbog odgode izvrenja dok presuda ne postane izvrna, izvrenje onemoguilo ili znatno otealo, te ako da obezbjeenje za tetu koje bi izvrenik mogao pretrpjeti zbog takvog izvrenja. lan 232 govori

[Naziv modula]

75

- o postupku po prijedlogu za prethodno izvrenje. Ono govori o obavezi sudu da odri roite radi rasprave o prijedlogu i obezbjeenju, o mogunostima suda da odredi po slobnoj ocjeni visinu obezbjeenja i rok u kojem treba biti dato, ako prihvati prijedlog za izvrenje, te da se ne moe zapoeti sa sprovoenjem izvrenja, dok obezbjeenje ne bude dato. Ako ne bude dato, sud e obustaviti izvrenje. Takodje na zahtjev izvrenika, koji uini vjerovatnim da bi zbog izvrenja pretrpio nenadoknadivu ili teko nadoknadivu tetu, sud moe odbiti prijedlog za izvrenje ili njegovo odbijanje usloviti davanjem primjerenog obezbjeenja u odreenom roku. 9.6. Obezbjeenje prethodnim mjerama U glavi 29 govori se o obezbjeenju prethodnim mjerama. Ovo poglavlje obuhvata lanove 233 do 240 Zakona o izvrnom postupku. Lan 233. odreuje uslove za odreivanje prethodne mjere. Ova prethodna mjera e biti odreena radi obezbjeenja novanog potraivanja na osnovu odluke suda ili upravnog organa koja nije postala izvrna, poravnanja zakljuenog pred sudom ili organom koji odluuje u upravnom postupku, ako potraivanje koje je u njemu utvrdjeno jo uvijek nije dospjelo. Uz to, sud e na osnovu ovih isprava odrediti prethodnu mjeru ako predlaga obezbjeenja uini vjerovatnom opasnost da bi se bez tog obezbjeenja onemoguilo ili znatno otealo ostvarenje potraivanja. lan 234 govori o situacijama kada je opasnost pretpostavljena, to ne spominju odredbe ZPP-a u RS i FBiH. Ove pretpostavke su taksativno navedene, pa se smatra da opasnost postoji, ako je odreivanje prethodne mjere predloeno na osnovu: rjeenja o izvrenju na osnovu vjerodostojne isprave protiv kojeg je blagovremeno podnesen prigovor, presude donesene u krivinom postupku o imovinsko-pravnom zahtjevu protiv koje je dozvoljeno ponavljanje krivinog postupka, odluke koja se mora izvriti u inostranstvu, presude na osnovu priznanja protiv koje je izjavljena alba

[Naziv modula]

76

poravnanja zakljuenog pred sudom ili organom koji odluuje u upravnom postupku, koje se pobija na nain predvien zakonom.

U situacijama iz taaka 4. i 5. predvieno je da sud moe na prijedlog protivnika obezbjeenja prethodnu mjeru usloviti davanjem obezbjeenja od srane predlagaa obezbjeenja za tetu koje bi protivnik obezbjeenja mogao pretrpjeiti njenim odreivanjem. Dakle, ova situacija je na odreen nain slina jemstvu iz lana 269 stav 2 ZPP-a. lan 235. govori o obezbjeenju potraivanja povremenih davanja, ije rate nisu dospjele. Tako obezbjeenje prethodnom mjerom za nedospjele rate potraivanja po osnovu zakonskog izdravanja, po osnovi naknade tete za izgubljeno izdravanje, zbog smrti davaoca izdravanja i po osnovu naknade tete, zbog naruenja zdravlja ili umanjenja, odnosno gubitka radne sposobnosti, odreuje se samo za rate koje e dospjeti u jednoj godini. U ovim sluajevima se pretpostavlja da opasnost postoji, ako se protiv protivnika obezbjeenja ve moralo voditi izvrenje radi naplate dospjele rate ili je takvo izvrenje predloeno. lanom 236. regulisano je koje sve vrste prethodnih mjera sud moe odrediti, te su one taksativno nabrojane, uz pozivanje na primjenu lana 225 Zakona o izvrnom postupku. Takodje je predvieno da sud moe, na prijedlog predlagaa obezbjeenja, prema potrebi odrediti dvije ili vie prethodnih mjera, te eventualno uz prethodnu mjeru i privremenu mjeru. Odreeno je da sprovoenjem prethodne mjere predlaga obezbjeenja stie zalono pravo na predmetu obezbjeenja. lan 237. govori o prodaji zaplijenjenih potrebnih stvari i prenos potraivanja protivnika obezbjeenja, na nain koji se moe smatrati gotovo identinim sa situacijama predvienim u lanu 273. Zakona o parninim postupcima RS i FBiH. lan 238. govori o rjeenju o odreivanju prethodne mjere, to je analogno situaciji iz lana 279. ZPP-a RS i FBiH.

[Naziv modula]

77

Meutim, ovaj lan navodi da odreena prethodna mjera moe trajati najdue do proteka 8 dana nakon nastupanja uslova za izvrenje, to je razliito u odnosu na rjeenja iz ZPP-a RS i FBiH. Dalje, sud na prijedlog predlagaa obezbjeenja, koji je podnesen prije isteka vremena za koje je mjera odreena, moe produiti to vrijeme, ako ona protekne prije no to odluka na osnovu koje je odreena prethodna mjera postane izvrna, uz uslov da se nisu promijenile okolnosti pod kojima je mjera odreena. Kao i u lanu 279 stav 4 ZPP-a RS i FBiH i ovaj lan predvia da rjeenje o odreivanju prethodne mjere mora biti obrazloeno. Sljedei lan 239. govori o ukidanju prethodne mjere. Tako predvia mogunosti kada e sud na prijedlog protivnika obezbjeenja obustaviti postupak i ukinuti sprovedene radnje, pa su predviene identine situacije kao u lanu 285 stav 3 ZPP-a RS i FBiH, ali uz to predvia i situaciju kada je odluka na osnovu koje je prethodna mjera odreena ukinuta povodom pravnog lijeka, odnosno ako sudsko poravnanje na osnovu kog je prethodna mjera odreena bude stavljena van snage. Sud e takoe obustaviti postupak i ukinuti sve sprovedene radnje, ako u roku od 8 dana od dana proteka vremena za koje je prethodna mjera odreena, ne bude udovoljeno uslovima za prinudno izvrenje. O trokovima prouzrokovanim odlukama o obustavljanju postupka i ukidanju, u ovom lanu je regulisano na identian nain kao u stavu 4 lana 285 ZPP-a. Meutim, uz to predvieno je da u ovom sluaju protivnik obezbjeenja moe protiv predlagaa obezbjeenja traiti nadoknadu tete u postupku obezbjeenja, najkasnije u roku od 30 dana od zavretka postupka, a nakon toga u parnici. U postupku obezbjeenja postojanje visine te tete utvruje sud rjeenjem na prijedlog protivnika obezbjeenja, a prigovor protiv ovog rjeenja zadrava izvrenje. Ovu situaciju naknade tete ve u postupku obezbjeenja ne predvia ZPP. lan 240. govori o obustavi postupka i ukidanju sprovedenih radnji, ako se pretpostavke za izvrenje radi naplate obezbjeenog potraivanja ispune prije isteka vremena za koje je odreena prethodna mjera, na prijedlog protivnika obezbjeenja i ako predlaga obezbjeenja ne podnese prijedlog za izvrenje u roku od 15 dana od nastupanja tih uslova.

[Naziv modula]

78

Sve ove posebne mogunosti obustave postupka i ukidanja rjeenja o prethodnoj mjeri obezbjeenja mogli bi se podvesti pod stav 2 lana 285 ZPP-a RS i FBiH , koji kae da e se postupak obustaviti i ukinuti provedene radnje, ako su se okolnosti kasnije promijenile tako da ta mjera vie nije potrebna. 9.7. Privremene mjere Posljednje poglavlje 30 u lanovima 241 do 255. govori o privremenim mjerama. Ove privremene mjere mogu se predloiti prije pokretanja i tokom sudskog ili upravnog postupka, te nakon zavretka tih postupaka, sve dok izvrenje ne bude sprovedeno. Dakle, radi se o analognoj situaciji iz lana 286. stav 1.ZPP-a RS i FBiH, osim to ovaj lan ne predvia takve mogunosti u upravnom postupku. Stav 2 l. 241 odreuje ta u prijedlogu za odreivanje privremene mjere mora biti istaknuto, odnosno ta prijedlog mora sadrati. Moe se zakljuiti da je ovo identino regulisano kao u lanu 276 stav 3 ZPP-a RS i FBiH. Sljedei lan 242 ZIP-a navodi ta rjeenje o odreivanju privremene mjere mora da sadri. I ovo je na identian nain regulisano lanom 279 stav 1 ZPP-a RS i FBiH, s tim to se ovaj lan poziva na odgovarajui nain na primjenu odredaba zakona koji se odnosi na rjeenje o izvrenju. Dalje, lan 243. ZIP-a odredjuje karakter privremene mjere, definiui da se privremena mjera moe odrediti i radi obezbjeenja nedospjelih i uslovnih potraivanja, te da privremena mjera nije dozvoljena, ako postoje uslovi za odreivanje prethodne mjere kojom se moe postii ista svrha obezbjeenja. Kad se moe odrediti prethodna mjera navedeno je u ranijem tekstu. to se tie pravnih lijekova, predvieno je da se protiv privremene mjere moe izjaviti prigovor u roku od 3 dana od dana dostavljanja rjeenja, o kome odluuje Apelacioni sud u roku od 8 dana. Na prigovor se ne dostavlja odgovor i prigovor ne odlae izvrenje rjeenja.

[Naziv modula]

79

Tekst zatim govori o privremenim mjerama radi obezbjeenja novanog potraivanja. U uslovima za odreivanje ove privremene mjere odreeno je na identian nain kao u lanu 269 stav 1 i 2 ZPP-a, - da se ova mjera odreuje ako predlaga obezbjeenja uini vjerovatnim postojanje potraivanja i opasnost da e bez takve mjere protivnik obezbjeenja sprijeiti ili znatno oteati naplatu potraivanja, time to e svoju imovinu otuiti, prikriti ili na drugi nain njom raspolagati. Meutim, za razliku od ZPP-a predviene su situacije kada predlaga obezbjeenja ne mora dokazivati postojanje opasnosti iz ranijeg stava, ako uini vjerovatnim da bi predloenom mjerom protivnik obezbjeenja pretrpio samo neznatnu tetu. Takodje je predvieno da se smatra da opasnost postoji, ako bi se potraivanje imalo ostvariti u inostranstvu. lan 246 govori o vrstama privremenih mjera radi obezbjeenja novanog potraivanja. Ove mjere nisu taksativno nabrojane, nego je odreeno da se moe odrediti svaka mjera kojom se postie svrha obezbjeenja, te su navedene najee mogunosti. O ovim mogunostima je odreeno na slian nain kao i u lanu 271 ZPP-a RS i FBiH. Osim toga, u istom lanu je navedeno da se privremenom mjerom ne stie zalono pravo, a zatim i kada se zabrane smatraju provedenim, to je opet regulisano na slian nain kao u stavu 3 i 4 lana 271 ZPP-a. U istom lanu govori se o mogunosti da predlaga obezbjeenja od dunika protivnika obezbjeenja, odnosno pravnog lica koje obavlja poslove platnog prometa moe traiti u parnici nadoknadu tete koju su mu nanijeli postupivi protivno zabrani mjeri, to je regulisano na slian nain lanom 287 ZPP-a. Dalje, Zakon govori o privremenim mjerama radi obezbjeenja nenovanog potraivanja. S tim u vezi lan 247 odreuje uslove za odreivanje privremene mjere. Uslovi su identini uslovima iz lana 269 stav 1 ZPP-a.

[Naziv modula]

80

Medjutim, ZIP predvia da se privremena mjera moe odrediti i kad predlaga obezbjeenja uini vjerovatnim da je mjera potrebna da bi se sprijeilo nasilje ili nastanak nenadoknadive tete. Ovo je predvieno kao samostalan uslov za odreivanje privremene mjere. On se poziva i na analognu primjenu uslova za odreivanje privremene mjere iz lana 245 stav 2 i 3 (nije potrebno dokazivati opasnost da e bez takve mjere potraivanje biti sprijeeno ili znatno oteano, ako se uini vjerovatnim da bi predloenom mjerom protivnik obezbjeenja pretrpio samo neznatnu tetu i smatra se da opasnost postoji ako bi se potraivanje imalo ostvariti u inostranstvu). lan 248 odreuje vrste privremenih mjera, radi obezbjeenja nenovanog potraivanja Ove mjere takoe nisu taksativno nabrojane, nego je odreeno da se moe odrediti svaka mjera kojom se postie svrha obezbjeenja, te su istaknute naroite-najee situacije, slino kao u lanovima 271 i 272 ZPP-a RS. U ovom lanu se govori i o dejstvima zabiljebe zabrane otuenja i optereenja nepokretnosti. Tako predvia, da je dejstvo u tome to se upisima obavljenim u zemljinoj knjizi na osnovu dobrovoljnog raspolaganja protivnika obezbjeenja nakon upisa zabiljebe zabrane, mogu stei u odnosu prema predlagau obezjeenja kakva prava na nepokretnosti ili prava na njoj upisana, samo ako predlaga obezbjeenja bude pravosnano odbijen sa svojim zahtjevom u postupku, koji je pokrenuo radi ostvarenja potraivanja, za ije obzjebeenje je zabiljeba upisana. Na osnovu izvrne isprave, steene u postupku koji je pokrenuo protiv protivnika obezbjeenja, radi ostvarenja potraivanja za ije je obezbjeenje zabiljeba zabrane upisana, te dokaza da je lice koje je steklo odreeno pravo na nepokretnosti ili pravu upisanom na nekretnini na osnovu dobrovoljnog raspolaganja protivnika obezbjeenja, to pravo steklo nakon upisa zabrane, predlaga obezbjeenja moe izravno protiv tog lica traiti izvrenje, radi ostvarenja svog prava utvrenog izvrnom ispravom. Ovdje je predvieno i dejstvo zabrane u tom smislu to lica kojima je zabrana izreena odgovaraju predlagau obezbjeenja za tetu koji su mu nanijeli time to su nakon dostave zabrane postupili protivno toj zabrani. Ova situacija je slina situaciji iz lana 287 ZPP-a. U ovom lanu ZIP-a stoji takodje da privremene mjere ne smiju u cjelosti obuhvatiti zahtjev koji se njima obezbjeuje, to je identian stav lana 272 stav 3 ZPP-a.

[Naziv modula]

81

Dalje, Zakon govori o mogunostima obezbjeenja umjesto privremene mjere. Ovo je regulisano lanom 249 te se radi o identinoj situaciji iz lana 284. ZPP-a, uz jedinu razliku da ZPP govori o jemstvu, a ZIP o odreenom obezbjeenju. U ZIP-u je navedeno i da e u sluaju da protivnik obezbjeenja d obezbjeenje, sud obustaviti postupak obezbjeenja i ukinuti sprovedene radnje, o emu je takoe bilo govora u komentaru lanu 284. ZPP-a. ZIP predvia posebno u lanu 250 obezbjeenje kao uslov za odreivnje privremene mjere, to bi se po novom Zakonu o parninom postupku uporedilo sa jemstvom predvienim u lanu 269. stav 2. ZPP-a. U ZIP-u stoji da sud moe na prijedlog predlagaa obezbjeenja odrediti privremenu mjeru kad nije uinio vjerovatnim postojanje potraivanja i opasnost, ako prethodno u roku koji mu je sud odredio, da obezbjeenje za tetu koja bi protivniku obezbjeenja mogla nastati odreivanjem i sprovoenjem privremene mjere. Ako predlaga obezbjeenja ne da obezbjeenje, sud e odbiti prijedlog za obezbjeenje. ini se da je u ZIP-u ova odredba jasnija u odnosu na lan 269 stav 2 ZPP-a, jer sasvim jasno ne zahtijeva utvrivanje vjerovatnim postojanje potraivanja i opasnost da e ono biti osujeeno ili znatno oteano u sluaju kad se daje jemstvo. U novim rjeenjima ZPP-a, jemstvo bi se pojavilo kao obavezan trei kumulativni uslov iz lana 269., ali pod pretpostavkom da se uini vjerovatnim nastanak tete protivniku obezbjeenja provoenjem mjere obezbjeenja. Stav 2 lana 250 ZIP-a predvia da se na prijedlog protivnika obezbjeenja moe odrediti ovo obezbjeenje (jemstvo) i onda kad je predlaga obezbjeenja uinio vjerovatnim postojanje potraivanja i opasnost. Zapravo, ovaj drugi stav lana 250. ZIP-a, predvia situaciju odreivanja obezbjeenja (jemstva) zbog tete protivniku predlagaa i kada su svi uslovi iz lana 269. ZPP-a ispunjeni, iz razumljivih razloga zatite od tete protivnika obezbjeenja. U ovoj situaciji, koja nije obavezna, bila bi ispunjena kumulativno sva tri uslova ( vjerovatnost potraivanja, opasnost i davanje jemstva ). ZIP i dalje odreuje da se ovo obezbjeenje (jemstvo) odreuje do isteka roka do kojeg protivnik obezbjeenja moe u postupku obezbjeenja zatraiti nadoknadu tete.

[Naziv modula]

82

lan 251. ZIP-a predvia takoe mogunost odreivanja vie privremenih mjera ako je to potrebno. lan 252. govori o obavezi da se odredi vrijeme za koje se odreuje privremena mjera, odnosno trajanje te mjere, uz mogunost da sud produi trajanje privremene mjere, ako je to potrebno, te da se ovakav prijedlog moe podnijeti samo prije nego to protekne vrijeme za koje je privremena mjera odreena. Ovo upuuje na odredbe lanova 280 i 281 ZPP-a. Sljedei lan 253. ZIP-a govori o ukidanju privremene mjere, upuujui na rjeenja iz lana 285 stav 1 i stav 2 ZPP-a. Na kraju ZIP govori u lanu 254 o naknadi tete protivniku obezbjeenja koja mu je nanesena privremenom mjerom, upuujui na identinu situaciju iz lana 288. ZPP-a. Iz ovog kratkog pregleda odredaba Zakona o izvrnom postupku u Brko Distriktu BiH, mogao bi se u prvi mah izvesti generalan zakljuak da ne postoje velike sutinske razlike izmeu rjeenja predvienih odredbama novih Zakona o parninom postupku RS i FBiH i Zakona o izvrenju Brko Distrikta i da se tumaenja mnogih instituta mogu u sutini identino primijeniti. Meutim, jasno je da razlike postoje, te se one odnose na nadlenost suda, razliitosti uslova kod odreivanja prethodnih i privremenih mjera u zavisnosti od faze postupka u kom se raspravlja o potraivanju koje se obezbjeuje, te odreenim manjim razlikama u postupku odluivanja. Razlike su I u tome to Zakon o izvrnom postupku Brko Distrikta praktino predstavlja jo uvijek olienje ranije vaeih Zakona o izvrnom postupku na podruju RS i FBiH. No, bez obzira na to, smatramo da je ovaj modul svakako u elementarnoj analizi predvienih zakonskih rjeenja iz Zakona o parninom postupku RS i FBiH, uz potovanje evidentnih razlika, sutinski primjenjiv i na postupke obezbjeenja koja sprovode sudovi Brko Distrikta.