You are on page 1of 21

DERIVACIJA

Stvaranje novih leksema (rei)


DERIVACIJA IMENICA A N sufiksacija V N sufiksacija lep posetiti lep-ota poseti-lac pro-pis ku-ica pod-gora

V N prefiksacija pisati N N sufiksacija kua

N N prefiksacija gora

DERIVACIJA PRIDEVA N A sufiksacija drvo drv-en V A sufiksacija A A prefiksacija A A sufiksacija itati dobar plav it-ljiv pre-dobar plav-iast

DERIVACIJA GLAGOLA N V sufiksacija kua ku-i-ti A V sufiksacija crn crn-e-ti pro-itati svir-ucka-ti

V V prefiksacija itati V V sufiksacija svirati

promena kategorije / ista kategorija afiksi kao nosioci kategorijalnih /subkategorijalnih obeleja prilozi kao rei koje su izuzetno retko motivne rei u derivacionim procesima (za razliku od N, V, A)

NOMINALIZACIJA VERBALIZACIJA ADJEKTIVALIZACIJA ADVERBALIZACIJA

stvaranje druge semantike subkategorije u okviru iste leksike kategorije


Italijanski: albero giardino ragazzo drvo" bata" momak" alber-ino giardin-etto ragazz-accio malo drvo" lepa mala bata" lo momak"

stvaranje medijalnih glagola kao promena sintaksike valentnosti glagola VAKT (PREL) VMED (NEPREL)
He saws pine. Pine saws easily.

OGRANIENJE REDUNDANTNOSTI koje spreava izvoenje morfolokih operacija koje izraavaju redundantnu informaciju *ook (ovek) plavook (ovek)

- promena valentnosti glagola i kod derivacije kozativnih glagola


Keua: churi-y-ta llanka-chi-saq sin-1JED-AKUZ raditi-KOZ-1JED.FUT Uiniu da moj sin radi. Naterau sina da radi.

- binian(i)u hebrejskom:
Ime Qal Nifal Piel Hifil Hitpael 3MN.MU.PERF Znaenje qatal ni-qtal qittel hi-qtil hit-qattel ubiti ubiti se masakrirati uiniti da ubije ubiti se

Otvorene i zatvorene klase rei


Otvorene Zatvorene IMENICE UZVICI GLAGOLI VEZNICI PRILOZI ZAMENICE PRIDEVI (Hausa ima 12 prideva!)

Pojam centra "pozajmljen iz sintakse

NP velika kua
|

CENTAR

AP veoma dobar
|

CENTAR

N ita-nje
|

CENTAR [N, + srednji rod]

PRAVILO DESNOG CENTRA (Williams 1981): Centar morfoloki sloene rei je deo te rei koji je na desnoj strani!

- istorijsko objanjenje pravila: Univerbacija (leksikalizacija) fraza sa desnim centrom je vodila do stvaranja sloenica sa desnim centrom, a neki od ovih centara su kasnije postajali sufiksi
Engleski: king-dom Staroengleski: dom (sudbina")

Prefiksi, sa druge strane, esto potiu od rei koje su bile levi (necentralni) deo sloenice

Engleski: over-do Latinski: ab-ducere

- Pravilo nije univerzalno i moe se primeniti samo na pojedine jezike: postoje i jezici u kojima je centar morfoloki sloene rei levi lan (gde su prefiksi nosioci kategorijalnih / subkategorijalnih obeleja)

postoje i kategorijalno neutralni sufiksi


Italijanski: tavoloN gialloA beneAdv tabla" ut" dobro" tavolinoN mala tabla"

giallinoA ukast" beninoAdv razumno dobro"

Ne samo postojee, ve i mogue rei kao motivne rei?


Holandski: aanraakbaar (dodirljiv") onaanraakbaar (nedodirljiv") uitstaanbaar (tolerantan") onuitstaanbaar (netolerantan") Engleski: corrigible (popravljiv") incorrigible (nepopravljiv") delible (izbrisiv") indelible (neizbrisiv")

ILI: Istovremena pojava dva morfoloka procesaprefiksacija + sufiksacija = parasintetika tvorba rei
on-aanraak-baar: [on-A]A + [V-baar]A [on[V-baar]A]A

- razliito od cirkumfiksacije

Neodreenost znaenjske komponente afiksa

razvitak dolazak troak sastojak umetak varak snimak

bronzan plian lanan ivan pijan sran sunan

Kako formalno izraziti odnos izmeu regularnosti postavljenih odreenim pravilom ili obrascem i osobina pojedinanih rei?
Nemaki: VTRA bar = moe biti V-en essen (jesti") essbar (koji se moe bezbedno jesti) zahlen (platiti") zahlbar (koji se mora platiti) halten (drati") haltbar (neunitiv)

NASLEDNO STABLO