‫آشنايی با ائمه حديث‬

‫( کتب شش گانه )‬

‫تألیف‪:‬‬
‫دکتر حسین تاجی گله داری‬

‫فهرست مطالب‬
‫سخن مؤلف‬

‫‪4....................................‬‬

‫مختصرى اززندگی نامه امام محمد بن‬
‫اسماعیل بخاری‪8...........................‬‬
‫شیوخ ایشان‪13.........................................‬‬

‫‪1‬‬

‫‪2‬‬

‫آشنايي با ائمه حديث‬
‫آشنايي با ائمه حديث‬

‫‪....................................‬‬
‫ابی داود‬
‫سنن‬
‫‪1447‬‬
‫‪.....................................‬‬
‫ایشان‬
‫شاگردان‬
‫شرح سنن ابی داود‪50.............................‬‬
‫‪1651‬‬
‫‪................................................‬‬
‫تألیفات‬
‫‪...............................................‬‬
‫وفات‬
‫‪1852‬‬
‫‪..................‬‬
‫تألیف‬
‫وانگیزه ی‬
‫صحیح بخاری‬
‫ترمذی‪......‬‬
‫عیسی‬
‫امام ابو‬
‫‪54‬‬
‫‪........................................‬‬
‫شیوخ امام‬
‫صحیح بخاری‪21................................‬‬
‫ترتیب‬
‫شاگردان امام‪55....................................‬‬
‫‪2756‬‬
‫‪.................................‬‬
‫صحیح بخاری‬
‫شرح‬
‫‪......................................‬‬
‫تألیفات‬
‫بخاری‪............................‬‬
‫صحیحترمذی‬
‫مختصریا سنن‬
‫جامع‬
‫‪2858‬‬
‫‪..............................‬‬
‫شرح جامع ترمذی‪60...............................‬‬
‫وفات‪29..................................................‬‬
‫وفات‪61...............................................‬‬
‫نیشاپوری ‪30‬‬
‫امام مسلم‬
‫الرحمن نسایی ‪62‬‬
‫امام ابو عبد‬
‫‪63........................................‬‬
‫امام مسلم ‪31‬‬
‫شیوخ امام‬
‫شیوخ‬
‫شاگردان‪64..........................................‬‬
‫شاگردان ایشان ‪32‬‬
‫تألیفات‪45.............................................‬‬
‫تألیفات ‪34‬‬
‫نسایی‪46.......................................‬‬
‫سنن‬
‫‪49...............................‬‬
‫نسایی‬
‫صحیح سنن‬
‫شرح‬
‫ویژه گیهای آن ‪36‬‬
‫مسلم و‬
‫شرح صحیح مسلم ‪39‬‬
‫‪70..........................‬‬
‫‪...............................................‬‬
‫وفات‬
‫‪40‬‬
‫مختصر صحیح مسلم‬
‫‪71...............................................‬‬
‫امام ابن ماجه قزوینی ‪.....‬‬
‫‪41‬‬
‫وفات‬
‫‪72.......‬‬
‫‪........................................‬‬
‫شیوخ امام‬
‫‪43‬‬
‫امام ابوداود سیستانی‬
‫‪73........................................‬‬
‫امامامام‪....................................‬‬
‫شاگردان‬
‫‪44‬‬
‫شیوخ‬
‫‪74‬‬
‫‪............................................‬‬
‫تألیفات‬
‫شاگردان امام‪45....................................‬‬
‫‪75.............................................‬‬
‫سنن ابن ماجه‪............................‬‬
‫کتاب‬
‫‪46‬‬
‫تألیفات‬

‫‪3‬‬

‫‪4‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫على‪77‬‬
‫‪...................‬‬
‫سنن ابن‬
‫ماجهوالسلم‬
‫والصلة‬
‫وشرح لله‬
‫چاپالحمد‬
‫وفات‪78...............................................‬‬

‫رسول الله وعلى آله وصحبه ومن واله‬
‫اما بعد‪:‬‬

‫يكی از منتها ونعمتهای بی کران‬
‫خداوند کریم بر این بنده ی گنهکار این‬
‫است که محبت وعشق حدیث نبوی‬
‫وعلوم حدیث؛ بویژه علم رجال شناسی‬
‫را در قلبم جای دا د؛ تا در روشنایی‬
‫حدیث رسول الله صلی الله علیه وآله‬
‫وسلم بتوانم راه حق ومستقيم را از‬
‫میان راههای باطل و کج بشناسم‪ ،‬واز‬
‫حق پیروی نموده واز باطل اجتناب‬
‫ورزم‪ ،‬خدا وند بزرگ قرآن کریم را‬
‫بسم الله الرحمن الرحيم‬
‫نازل فرمود وآن را از تحریف وتبدیل‬
‫سخن مؤلف‬
‫وتغییر ودگرگونی محفوظ نمود ‪،‬‬
‫همچنین شرح وبیان کننده قرآن ؛ یعنی‬
‫حدیث نبوی نیز توسط حافظان عادل‬

‫‪5‬‬

‫‪6‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫محفوظ‬
‫واضافه‬
‫وتبدیل‬
‫وثقه‬
‫کتب‬
‫شناخت‬
‫آنجایی که‬
‫تغییر از‬
‫حدیثازباشد؛‬
‫برایشب در‬
‫شخصی‬
‫بطوری که اگر‬
‫ومؤلفین اش‬
‫داشت‪ ،‬حدیث‬
‫سته ی‬
‫وبه‬
‫جعل کند‬
‫خانه‬
‫درون‬
‫وتحصیل‬
‫حدیثیجوان‬
‫اش نسل‬
‫بویژه‬
‫مسلمان‬
‫وسلم‬
‫اهمیتصلی الله‬
‫رسول خدا‬
‫وآله ای از‬
‫علیه عده‬
‫بسزایی دارد‬
‫کرده‬
‫صبح‬
‫بازنگریطلوع‬
‫پیشنهاد پیش از‬
‫منسوب نماید‪،‬‬
‫وچاپ این‬
‫محبان‬
‫اش را بر‬
‫وحافظان‬
‫دروغنیز‬
‫حدیث بنده‬
‫دادند؛ که‬
‫ناقدانرا ارائه‬
‫جزوه‬
‫سرشار‬
‫پذیرفتم ‪،‬اسلم‬
‫اند‪،‬رابله تاریخ‬
‫مل‬
‫وبعد از‬
‫نمودهآنان‬
‫پیشنهاد‬
‫باشد که‬
‫وحافظانی می‬
‫بررسیائمه دین‬
‫از نام‬
‫مطالب‪ ،‬این‬
‫واضافه برخی‬
‫آوری احادیث‬
‫برای‬
‫وخواهر گرامی‬
‫وجمع برادر‬
‫حفظبه شما‬
‫کتابچه را‬
‫وسلم‬
‫وآله‬
‫امیدعلیه‬
‫دارم‪،‬الله‬
‫میصلی‬
‫مصطفی‬
‫درگاه‬
‫که در‬
‫است‬
‫تقدیم‬
‫نمودند‪.‬‬
‫مورد سعی‬
‫شبانه روز‬
‫وتلشگردد‪.‬‬
‫قبول واقع‬
‫الهی‬
‫کهیاکنون‬
‫کهای‬
‫کتابچه‬
‫خواننده‬
‫ناچیز‬
‫بنده‬
‫گرامیاست‬
‫یاد آوری‬
‫قابل‬
‫وسایر ی‬
‫اصل جزوه‬
‫گانه در‬
‫ششدارید‬
‫دست‬
‫در‬
‫کتب‬
‫حدیث‪،‬‬
‫کتب‬
‫مدرسه‬
‫برای طلب‬
‫مختصری است‬
‫واجزاء را از‬
‫مسانیدکهوسنن‬
‫حدیث از‬
‫شمسی‬
‫سند ‪75‬‬
‫عصردربا سال‬
‫گله دار‬
‫علوم دینی‬
‫متصل به‬
‫ومحدثین‬
‫علما‬
‫وآله کلید‬
‫بودم؛ تا‬
‫الله وتهیه‬
‫آوری‬
‫جمع‬
‫وسلم‬
‫کردهعلیه‬
‫صلی الله‬
‫رسول‬
‫شناخت راویان وائمه‬
‫برای دارم ‪.‬‬
‫وراهنماییروایت‬
‫اجازه ی‬

‫‪7‬‬

‫‪8‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫سماع‬
‫مسئلتدر‬
‫خداونداینجانب‬
‫پایانازازمشایخ‬
‫دربرخي‬
‫که‬
‫دارم‬
‫حدیث‪:‬‬
‫روایت‬
‫واجازه‬
‫بکشد‪ ،‬پدر ومادر‬
‫گناهانم‬
‫عفو بر‬
‫قلم‬
‫غریق‬
‫شیخ را‬
‫ومشایخم‬
‫رفتگان‬
‫الدین‬
‫بدیع‬
‫ومحدث‬
‫وسایر امام‬
‫‪-1‬‬
‫رحمت‬
‫بگرداند‪.‬مکی رحمه الله تعالی‪.‬‬
‫راشدی سندی‬
‫شیخرب‬
‫الحمدلله‬
‫وزاهدأن‬
‫محدثدعوانا‬
‫‪ -2‬وآخر‬
‫محب‬
‫بزرگوار‬
‫العالمین‪ .‬رحمه الله‬
‫الله شاه راشدی سندى‬
‫العلم‬
‫خادم‬
‫محمد‬
‫علمه‬
‫‪ -3‬محدث وفقیه بزرگ‬
‫والعلماء‬
‫الهی بلند شهری مدنی رحمه‬
‫عاشق‬
‫دکتر حسین تاجی گله داری‬
‫الله تعالی‪.‬‬
‫هـ‬
‫عبد ‪1428‬‬
‫الول‬
‫ربیع‬
‫محدث ‪12-‬‬
‫‪-4‬شارجه‬
‫المنان‬
‫حافظ‬
‫وفقیه‬
‫الله تعالی‪.‬‬
‫فروردین ‪1386‬ش‬
‫حفظه با‬
‫نور پوری برابر‬
‫‪ -5‬حافظ شیخ عبد السلم بهتوی‬
‫حفظه الله تعالی‪.‬‬
‫که سلسله اسانید هر کدام از این‬
‫مشایخ در دفاتر خاص روایت ثبت؛‬
‫ومشخص می باشد‪.‬‬

‫‪9‬‬

‫‪10‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫زندگینامهعلیه‬
‫حضرت ابراهیم‬
‫بازگرداند؛ شبی‬
‫امام‬
‫مختصري از‬
‫‪-1‬‬
‫می‬
‫اسماعیل به او‬
‫خواب دید که‬
‫السلم را‬
‫بخاری‬
‫محمددربن‬
‫گوید‪ :‬بخاطر دعاهایت خداوند بینائی‬
‫برگردانیدهبناست؛ پس‬
‫ابو به‬
‫فرزندت را‬
‫اسماعیل‬
‫عبداوالله محمد‬
‫امام‬
‫مغیرهکهبنخداوند‬
‫نمود دید‬
‫چون صبح‬
‫بردزبه جعفی‬
‫ابراهیم بن‬
‫بن‬
‫فرزندش را شفا داده وبینائی اش را به‬
‫بخاری‪ ،‬در روز جمعه بعد از نماز‪ ،‬در ‪13‬‬
‫وی باز گردانیده است‪.‬‬
‫ماه شوال سال ‪ 194‬هجری در بخارا(‬
‫همان‬
‫بخاری از‬
‫امام محمد‬
‫آغاز در‬
‫کنونی)‬
‫ازبکستان‬
‫شهرهای‬
‫یکی از‬
‫دنیا لذا‬
‫حدیثبهبود‪،‬‬
‫شیفته‬
‫کودکی‬
‫علمچشم‬
‫متدین‬
‫خانواده ای‬
‫بخارا‬
‫مکاتب‬
‫خود را از‬
‫تحصیلت‬
‫سنتیعلمای‬
‫‪،‬یکی از‬
‫اسماعیل‬
‫گشود‪،‬پدرش‬
‫فراگیری تحصیلت‬
‫پس از‬
‫آغاز‬
‫زمان بود‪.‬‬
‫کرد‪،‬در آن‬
‫حدیث ‪،‬‬
‫ابتدائی به حلقه ی دروس علمای حدیث‬
‫تاریخ نویسان می گویند‪ :‬امام محمد‬
‫پیوست‪ ،‬سپس برای تحصیل وفراگیری‬
‫بخاری در کودکی به علت بیماری نابینا‬
‫علم بیشتر به سرزمینهای دیگر مانند‪:‬‬
‫گردید؛ وطبیبان از علجش ناتوان‬
‫نیشاپور‪ ،‬ری‪ ،‬بلخ ‪،‬مکه‪ ،‬مدینه‪ ،‬بصره‪،‬‬
‫شدند‪ ،‬مادرش بسیار غمگین بود‬
‫کوفه‪ ،‬بغداد‪ ،‬دمشق‪ ،‬فلسطین و‪...‬که‬
‫وشبانه و روز دعا می کرد واز خدا می‬
‫مراکز علمی آن زمان بشمار می‬
‫خواست که بینائی فرزندش به وی‬

‫‪11‬‬

‫‪12‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫به او می‬
‫اما او چیزی‬
‫نوشت‪،‬درمااین‬
‫نمیکرد‪ ،‬او‬
‫آمدند‪،‬مسافرت‬
‫فایدهباای‬
‫ورفتنت‬
‫گفتیم‪:‬‬
‫چه نمود‬
‫جهان‬
‫آمدناقطار‬
‫اینکه به‬
‫مسافرتها‬
‫نویسید؟! او‬
‫شماازکه‬
‫دارد‬
‫ملقات‬
‫نمی حدیث‬
‫چیزی اهل‬
‫حفاظ و‬
‫بسیاری‬
‫گفت‪:‬‬
‫روز به ما‬
‫بعد‬
‫وروایاتهای‬
‫شانزدهشنید‬
‫گذشت زیادی‬
‫کرد‪،‬ازواحادیث‬
‫نوشت‪.‬سرزنش می کنید؛‬
‫مرا بسیار‬
‫شما‬
‫فراوانی‬
‫وهوشوبه من‬
‫حافظهبیاورید‬
‫نوشته اید‬
‫امامآنچه‬
‫اکنون‬
‫خاصی‬
‫بخاری‬
‫دورانحدود‬
‫هایمان که‬
‫داشت‪،‬دهید‪ .‬ما‬
‫نشان‬
‫نوشته همان‬
‫بطوری که از‬
‫نشان‬
‫به وی‬
‫حدیث بود‬
‫کودکیهزار‬
‫پانزده‬
‫خارق‬
‫هوشی‬
‫ضریب‬
‫اساتیدش‬
‫دیدند‪ ،‬را‬
‫می ی آنها‬
‫سیمایشهمه‬
‫امام بخاری‬
‫آنگاه‬
‫را در‬
‫دادیم‪ ،‬ای‬
‫العاده‬
‫حفظش‬
‫بودیم‬
‫نوشته‬
‫همانگونه‬
‫از از‬
‫یکی‬
‫حفص ـ‬
‫کهبن‬
‫احمد‬
‫روزی‬
‫هایمان‬
‫وینوشته‬
‫برخی‬
‫خواند وما‬
‫برای ما‬
‫انداخت‬
‫نگاهی به‬
‫اساتیدش ـ ‪،‬‬
‫اینکردیم‪.‬‬
‫تصحیح‬
‫را‬
‫شخص به شهرت خواهد‬
‫وگفت‪:‬‬
‫امام بخاری در قوت حافظه نابغه‬
‫رسید‪.‬‬
‫هزار‬
‫می صد‬
‫اسماعیل من‬
‫بنمی گویند‪:‬‬
‫ایشان‬
‫محمد‬
‫گوید‪:‬‬
‫بود؛حاشد‬
‫غیر‬
‫حدیث‬
‫ودویست‬
‫حدیث‬
‫نبود‬
‫هزاربیش‬
‫کودکی‬
‫صحیح‪،‬بخاری‪،‬‬
‫اسماعیل‬
‫بن‬
‫صحیح‬
‫دارم‪ .‬اساتید حدیث‬
‫حفظمحضر‬
‫وهمراهازما از‬
‫کسب فیض می کرد‪ ،‬ما می نوشتیم‬

‫‪13‬‬

‫‪14‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫حاضر‬
‫بخاریکه‬
‫امامنادانی‬
‫شناسم‪.‬افراد‬
‫به بغداد‬
‫نمیهنگامی که‬
‫است‪،‬‬
‫وناتوان‬
‫بودند‪ ،،‬گفتند‪:‬‬
‫وعام‬
‫خاص‬
‫جاهلزبانزد‬
‫وآوازهاوایشان‬
‫رفت‬
‫بغداد یکدیگر‬
‫ومحدثین به‬
‫علما‬
‫بود‪،‬اما‬
‫گردیدهداند‪،‬‬
‫ونمی‬
‫ومحدثین‬
‫علما‬
‫امامشده‬
‫متوجه‬
‫وگفتند که‬
‫کردند‬
‫نگاه‬
‫وی ی‬
‫حافظه‬
‫گرفتند که‬
‫تصمیم‬
‫است‪.‬‬
‫بخاری را بیازمایند‪ ،‬لذا یک صد حدیث را‬
‫احادیث را‬
‫وسند‬
‫کردند ومتن‬
‫انتخاب‬
‫فرمود‪:‬‬
‫نفر اول‬
‫بخاری به‬
‫آنگاه امام‬
‫هر حدیث را‬
‫یعنی متن‬
‫نمودند‬
‫صحیحش‬
‫خواندی‬
‫که‪ ،‬برایم‬
‫وارونه اولی‬
‫حدیث‬
‫کردند‬
‫مخلوط‬
‫با‬
‫بیان‬
‫آن را‬
‫دیگروسند‬
‫حدیثومتن‬
‫سنداست‪،‬‬
‫چنین‬
‫برگزیدند‪،‬‬
‫دهینفر را‬
‫سپس‬
‫وبرعکس‪،‬‬
‫احادیثش را‬
‫همه‬
‫واینگونه‬
‫نمود‪،‬‬
‫دادند‪،‬‬
‫کرد‪ ،‬ده‬
‫از آنان‬
‫تصحیح کدام‬
‫وبه هر‬
‫حدیث همین‬
‫سپس به‬
‫واصلح‬
‫حدیث‬
‫آن ده‬
‫وسند آنان‬
‫کدام از‬
‫ترتیبهر‬
‫آنگاه‬
‫نهرانفر‬
‫احادیث‬
‫همه ی‬
‫متن‬
‫نمود‪ ،‬امام بخاری‬
‫آخرش برای‬
‫از‬
‫میرا‬
‫واشتباهاتشان‬
‫اولنیزتا درست‬
‫دیگر‬
‫کرد‪،‬امام‬
‫همهمی‬
‫سؤال‬
‫واز امام‬
‫خواند‪،‬‬
‫ی حضار به‬
‫سرانجام‬
‫کرد‪،‬‬
‫بیان‬
‫این حدیث‬
‫وذکاوتگفت‪:‬‬
‫پاسخ می‬
‫بخاری در‬
‫انگیزش‬
‫شگفت‬
‫حفظ‬
‫قدرت‬
‫شناسم‪،‬این گونه یکی پس از‬
‫رانمی‬
‫اعتراف نمودند‪.‬‬
‫دیگری ده احادیثش را به پایان رساند‪،‬‬
‫وامام فقط می گفت‪ :‬این حدیث را‬

‫‪15‬‬

‫‪16‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫‪-9‬علی بن مدینی (ت‪234 :‬هـ)‪.‬‬
‫ایشان‪:‬‬
‫شیوخ‬
‫حنبل (ت‪241 :‬هـ)‪.‬‬
‫احمد بن‬
‫‪-10‬‬
‫عبید الله بن موسی عبسی‬
‫‪1‬‬
‫‪-11‬و‪...‬‬
‫(ت‪213 :‬هـ)‪.‬‬
‫ایشان‪ :‬بلخی (ت‪:‬‬
‫بن ابراهیم‬
‫‪-2‬مکی‬
‫شاگردان‬
‫امام‪215‬هـ)‪.‬‬
‫بخاری در عنفوان جوانی‬

‫العلی‬
‫‪-3‬‬
‫(ت‪:‬به‬
‫مسهر اش‬
‫بنوآوازه‬
‫نمود‬
‫عبد آغاز‬
‫تدریس را‬
‫گوش ‪218‬‬
‫هـ)‪ .‬علم رسید‪ ،‬لذا جمعیت‬
‫تشنگان‬
‫(ت‪:‬در‬
‫حدیث‬
‫درس‬
‫نعیمشنیدن‬
‫برای‬
‫دکین‬
‫فضل بن‬
‫انبوهیابو‬
‫‪-4‬‬
‫حاضر شدند‪ ،‬امام در‬
‫محضرش‬
‫‪219‬هـ)‪.‬‬
‫بلخ وغیره‬
‫بغداد‪،‬‬
‫بصره‪،‬‬
‫شهرهای‬
‫حجاز‪،‬هـ)‪.‬‬
‫(ت‪220:‬‬
‫ایاس‬
‫آدم بن‬
‫‪-5‬‬
‫به تدریس پرداخت‪ ،‬ودر اواخر عمرش‬
‫‪-6‬عفان بن مسلم بصری (ت‪:‬‬
‫به زادگاهش بخارا بازگشت‪ ،‬ومدت‬
‫‪220‬هـ)‪.‬‬
‫طولنی مشغول تدریس وتحدیث‬
‫مروزی‬
‫از بن‬
‫بیشالله‬
‫گردید‪-،‬عبد‬
‫‪7‬‬
‫کتاب‬
‫عثماننفر‬
‫نود هزار‬
‫‪221‬هـ)‪.‬‬
‫زبان ایشان شنیده اند‪،‬‬
‫(ت‪:‬را از‬
‫«صحیح»‬
‫‪-8‬یحیی بن معین (ت‪233 :‬هـ)‪.‬‬

‫‪17‬‬

‫‪18‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫امام را‬
‫بن نصر‬
‫برجسته ی‬
‫الله محمد‬
‫شاگردان‬
‫برخی ‪5‬از‪-‬ابو عبد‬
‫نماییم‪( :‬ت‪294:‬هـ)‬
‫ذکر می مروزی‬
‫نیشاپوری‬
‫مسلم‬
‫عبدالله‬
‫حجاج بن‬
‫بن محمد‬
‫جعفر‬
‫‪-61‬ابو‬
‫حضرمیهـ)‬
‫(ت‪261:‬‬
‫(ت‪297:‬هـ)‬
‫عیسی‬
‫محمد بن‬
‫عیسی‬
‫‪-72‬ابو‬
‫ابن‬
‫اسحاق‬
‫محمد بن‬
‫ابوبکر‬
‫‪279‬هـ)‬
‫هـ)‪.‬‬
‫(ت‪311:‬‬
‫ترمذی (ت‪:‬‬
‫خزیمه‬
‫بن‬
‫یوسفاحمد‬
‫الرحمن‬
‫‪-83‬ابو‬
‫فربری‬
‫عبدبن‬
‫محمد‬
‫(ت‪)303:‬‬
‫‪-9‬علی‬
‫نسفی‬
‫نسائیمعقل‬
‫ابراهیم بن‬
‫و‪....‬علی صالح جزره (ت‪:‬‬
‫‪--410‬ابو‬
‫‪293‬هـ)‪.‬‬

‫تألیفات‪:‬‬

‫‪19‬‬

‫‪20‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫خدمات شایانی برای‬
‫بخاری الشربه‬
‫امام‪-9‬کتاب‬
‫گرانبهای از‬
‫وکتابهای‬
‫کتابداد‪،‬‬
‫انجام‬
‫خلف المام‬
‫القراءة‬
‫اسلم‪-10‬‬
‫خود بجای گذاشت که مهمترین آنها‬
‫‪-11‬کتاب الضعفاء‬
‫کتاب ایشان در حدیث (الجامع‬
‫‪-12‬بر الوالدین‬
‫الصحیح)« صحیح بخاری» می‬
‫کتاب‬
‫‪-13‬‬
‫الکنی عنفوان جوانی به‬
‫بخاری در‬
‫باشد‪،‬امام‬
‫تصنیف وتألیف روی آورده است‪.‬‬
‫کتابهای دیگر امام بخاری عبارتند از‪:‬‬
‫‪-1‬الدب المفرد‬
‫‪-2‬التاریخ الکبیر‬
‫‪-3‬التاریخ الوسط‬
‫‪-4‬التاریخ الصغیر‬
‫‪-5‬التفسیر الکبیر‬
‫‪-6‬المسند الکبیر‬
‫‪-7‬کتاب العلل‬
‫‪-8‬کتاب رفع الیدین‬

‫‪21‬‬

‫‪22‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫داشت انتخاب‬
‫حفظ‬
‫خلق که‬
‫احادیثی‬
‫العباد‬
‫افعال‬
‫هزار ‪-14‬‬
‫‪-15‬نمود‪.‬‬
‫وتألیف‬
‫أسامی الصحابه‪.‬‬
‫امام بخاری می گوید‪ :‬هر حدیثی را‬
‫که می خواستم در کتابم بنویسم ابتدا‬
‫صحیح بخاری وانگیزه ی‬
‫غسل می کردم ودو رکعت نماز می‬
‫تألیف‪:‬‬
‫خواندم سپس استخاره می کردم‪ ،‬آنگاه‬
‫همچنان که ذکر نمودیم امام بخاری‬
‫بعد از اینکه به صحت آن یقین می‬
‫علوه از کتاب «صحیح »کتابهای‬
‫کردم‪ ،‬آن را در کتاب «صحیح» ثبت می‬
‫گرانبهای دیگر نیز به رشته تحریر در‬
‫نمودم‪.‬‬
‫آورده است‪ ،‬اما کتاب «صحیح» که نام‬
‫در عصر امام بخاری کتابهای‬
‫کاملش‪«:‬الجامع المسند الصحیح‬
‫مختلفی در متن حدیث تألیف شده بود‪،‬‬
‫المختصر من امور رسول الله وسننه‬
‫اما اکثر آن کتابها شامل احادیث صحیح‬
‫وایامه » می باشد‪ ،‬شهرت ومقام‬
‫وضعیف بود‪ ،‬روزی امام اسحاق بن‬
‫خاصی دارد‪ ،‬که باتفاق مسلمانان‪،‬‬
‫راهویه‪ ،‬استاد امام بخاری خطاب به‬
‫صحیح ترین کتاب بعد از قرآن کریم‬
‫شاگردانش فرمود‪ :‬چه خوب بود اگر‬
‫می باشد‪ ،‬امام بخاری در مدت ‪ 16‬سال‬
‫احادیث صحیح رسول خدا صلی الله‬
‫تلش و زحمت فراوان از میان ششصد‬

‫‪23‬‬

‫‪24‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫علیه وآله وسلم را در کتابی مختصر‬
‫جمع آوری می کردید‪.‬‬
‫توجه امام‬
‫سخن‬
‫بنابراین‪ ,‬این‬
‫بخاری‪:‬‬
‫صحیح‬
‫ترتیب‬
‫گرفت‬
‫نمود‪ ،‬لذا‬
‫بخاری‬
‫تصمیمبه کتب‪،‬‬
‫صحیح را‬
‫جلب کتاب‬
‫امامرابخاری‬
‫حاوی‬
‫مختلففقط‬
‫مختصر که‬
‫که‬
‫نموده‬
‫تقسیم‬
‫کتابیابواب‬
‫وکتب را‬
‫نماید‪.‬‬
‫بخاری آوری‬
‫باشد‪ ،‬جمع‬
‫شامل ‪97‬‬
‫صحیحصحیح‬
‫احادیثکتاب‬
‫است‪،‬‬

‫شبی در خواب‬
‫بخاری‬
‫‪3450‬امام‬
‫همچنین‬
‫باشد‪.‬‬
‫باب می‬
‫کتاب و‬
‫خدا صلی‬
‫بیند که‬
‫الوحی)‬
‫رسول(بدء‬
‫روبرویبه کتاب‬
‫کتابش را‬
‫میامام‬
‫یک‬
‫ایستاده‬
‫وسلم‬
‫کرده‪،‬وآله‬
‫آغاز علیه‬
‫الله‬
‫ایمان‪،‬وبابعد‬
‫کتاب‬
‫سپس‬
‫دور می‬
‫ایشان‬
‫آنگاه از‬
‫حشرات را‬
‫بادبزنی‬
‫زکات‪،‬‬
‫بعدش‬
‫نماز‪،‬‬
‫طهارت‪،‬‬
‫کتاب‬
‫را‬
‫خوابش‬
‫تعبیر‬
‫معبرین؛‬
‫از‬
‫آنگاه‬
‫کند‪،‬‬
‫سپس روزه‪ ،‬بعد حج ذکر نموده است‪.‬‬
‫احادیث‬
‫گفتند که‪ :‬شما‬
‫پرسید‪ ،‬آنها‬
‫آورده‪،‬‬
‫(معاملت) را‬
‫کتاب بیوع‬
‫سپس‬
‫صلی‬
‫رسول خدا‬
‫ودروغ را از‬
‫ساختگی‬
‫شهادات‪،‬‬
‫مرافعات‪:‬‬
‫معاملت‬
‫بعد از‬
‫کنید‪.‬‬
‫می‬
‫دور‬
‫وسلم‬
‫وآله‬
‫علیه‬
‫الله‬
‫صلح ‪ ،‬وصیت‪ ،‬وقف‪ ،‬وجهاد‪ ،‬ذکر کرده‬
‫فقهی اش‬
‫غیر اراده‬
‫خواب نیز‬
‫سرانجام این‬
‫برخی ابواب‬
‫است‪.‬آنگاه‬
‫زندگیرا‬
‫داستانصحیح‬
‫آفرینش‪،‬وکتاب‬
‫آغازتر نمود؛‬
‫مصمم‬
‫را‬
‫مانند‪:‬‬
‫کرد‪.‬‬
‫تألیف‬
‫بهشت ودوزخ‪ ،‬سپس مناقب‬
‫پیامبران‪،‬‬

‫‪25‬‬

‫‪26‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫پیامبرذکروجود‬
‫وابواب اختلف‬
‫کتب‬
‫قریش برخی‬
‫وتأخیر‬
‫اصحاب‬
‫وفضیلت‬
‫دارد‪.‬‬
‫کرده است‪.‬‬
‫حدیثی‬
‫گاهی در‬
‫بخاری‬
‫باب پیامبر‬
‫یک های‬
‫وغزوه‬
‫سیرت‬
‫اماماز آن‬
‫بعد‬
‫آورده‪،‬سپس‬
‫می کند‬
‫وآلهذکر‬
‫مختصر‬
‫را‬
‫وبعد‬
‫وسلم‬
‫بصورتعلیه‬
‫صلی الله‬
‫از آن کتاب تفسیر ذکر نموده است‪.‬‬
‫سپس به فقه برگشته وکتاب نکاح‪،‬‬
‫طلق‪ ،‬ونفقه ذکر کرده‪ ،‬سپس کتاب‬
‫خوراکیها‪ ،‬بعد نوشیدنیها‪ ،‬وبعد از آن‬
‫کتاب طب‪ ،‬سپس کتاب ادب ‪،‬‬
‫واستئذان(اجازه) ذکر کرده‪ ،‬سپس‬
‫کتاب نذور وکفارات‪ ،‬بعد کتاب حدود‬
‫آورده‪ ،‬وسپس کتاب تعبیر خواب‪ ،‬وبعد‬
‫کتاب فتن‪ ،‬بعد کتاب اعتصام به کتاب‬
‫وسنت ذکر نموده ودر اخیر با کتاب‬
‫توحید کتابش را به پایان رسانده است‪.‬‬
‫گفتنی است که برحسب اختلف‬
‫نسخه های صحیح بخاری ‪،‬در تقدیم‬

‫‪27‬‬

‫‪28‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫عسقلنی‬
‫همان حجر‬
‫حافظ ابن‬
‫بصورت‬
‫حدیث را‬
‫امام دیگر‬
‫در جای‬
‫احادیث‬
‫شارح صحیح‬
‫نویسد‪ :‬از‬
‫می وبرخی‬
‫بخاریآورد‪،‬‬
‫ومطول می‬
‫کامل‬
‫بخش‬
‫استدللبه دو‬
‫صحیح بخاری‬
‫معلق‬
‫فقهی‬
‫مسائل‬
‫احادیثدررا برای‬
‫تقسیم‬
‫شوند‪ :‬تکرا می نماید که این‬
‫میمختلف‬
‫جاهای‬
‫در‬
‫امام‬
‫احادیث دانش‬
‫خودش‪)1‬نمایانگر‬
‫وفقهامام‬
‫معلقی که‬
‫بخاری است‪.‬‬
‫بخاری آنها را در ابواب دیگر‬
‫احادیثی‬
‫صحیح به‬
‫کتاببخاری‬
‫همینصحیح‬
‫همچنین در‬
‫از‬
‫است‪ ،‬ودر‬
‫وموصول‬
‫مسندشده‬
‫صورتآورده‬
‫بصورت معلق‬
‫تعدادشان‬
‫(کهمعلق به‬
‫حدیث‬
‫است‬
‫محدثین‬
‫اصطلح آورده‬
‫میابتدای‬
‫که از‬
‫‪1181‬گویند‬
‫احادیثی می‬
‫باشد)‪.‬‬
‫حدیث‬
‫شده‬
‫حذف‬
‫راوی یا‬
‫سندش‪ ،)2‬یک‬
‫ابواب‬
‫بیشتر در‬
‫معلقی که‬
‫احادیث‬
‫باشد‪ .‬دیگر به صورت موصول‬
‫ومسند نیامده است‬
‫( وتعداد آنها ‪ 160‬حدیث می‬

‫‪29‬‬

‫‪30‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫وجود‬
‫ضعف نیز‬
‫احتمال‬
‫وهمچنین‬
‫دو‬
‫بخش به‬
‫وخود این‬
‫باشد)‬
‫دارد‪.‬‬
‫دسته تقسیم می شود‪:‬‬
‫صیغه تمریض(‬
‫صیغه ی‬
‫‪21‬ـآنچه با‬
‫جزم(مانند‪:‬‬
‫که با‬
‫روی)روي )‬
‫مانند‪:‬و قیل‬
‫آورده این‬
‫آورده‪،‬ـ که‬
‫قال‬
‫روایات‬
‫این نوع‬
‫روایاتکه‬
‫است‪,‬‬
‫کسانی که‬
‫به آن‬
‫حسن‬
‫صحیح یا‬
‫ممکن‬
‫صحیح‬
‫استشده‬
‫نسبت داده‬
‫شرط‬
‫که بر‬
‫است‪،‬ـهرچند‬
‫باشند‬
‫برخی از‬
‫بنابراین‬
‫است‬
‫وممکن‬
‫نیستند‪،‬‬
‫بخاری‬
‫بخاری ‪،‬‬
‫خود‬
‫برشرط‬
‫آنها‬
‫باشند‪.‬‬
‫ضعیف‬
‫شرط وی‬
‫کمتر از‬
‫ویا‬
‫احادیث نزد‬
‫وممکن هست‬
‫هستند‪،‬‬
‫معلق‬
‫است که‬
‫وقابل ذکر‬
‫صحیح ویا‬
‫حسنبلکه‬
‫نمی آید ‪،‬‬
‫دیگرانبشمار‬
‫جز اصل کتاب‬
‫باشد‪.‬‬
‫اینها را برای استشهاد یا‬
‫امام بخاری‬

‫‪31‬‬

‫‪32‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫توضیح حدیث ویا ترجیح حدیثی بر‬
‫حدیث دیگر آورده است‪.‬‬
‫شاگردان ایشان‪:‬‬
‫امام ابن صلح در کتاب « مقدمه ی‬
‫صیت وآوازه امام مسلم به گوش‬
‫علوم حدیث» تعداد احادیث صحیح‬
‫خاص وعام رسید‪ ،‬لذا طالبان حدیث‬
‫بخاری ‪7275‬حدیث (با تکرار) وبدون‬
‫وتشنگان میراث محمدی از گوشه‬
‫تکرار ‪ 4000‬هزار حدیث ذکر نموده‬
‫واطراف سرزمین پهناور اسلم برای‬
‫وامام محیی الدین نووی نیز در کتاب‬
‫شنیدن وروایت حدیث به محضر امام‬
‫«تقریب» از همین رای تبعیت نموده‬
‫می آمدند‪ ،‬افراد بی شماری از مجلس‬
‫است‪.‬‬
‫درس امام فیض بردند‪ ،‬حتی برخی از‬
‫عسقلنی از‬
‫حجر‬
‫واقران ابن‬
‫ائمهاما حافظ‬
‫حدیث‬
‫نیزاز وی‬
‫ایشان‬
‫راازشرح داده‬
‫صحیحمابخاری‬
‫آنجائی که‬
‫شاگردان‬
‫تعدادی‬
‫کرده اند‪،‬‬
‫روایت‬
‫تری ارائه‬
‫دقیق‬
‫نماییم‪:‬‬
‫شمارشمی‬
‫یکاینجا ذکر‬
‫است‪،‬دررا‬
‫امام‬
‫نموده است‪.‬‬
‫‪ 1‬ـ ابو عیسی ترمذی (ت‪279:‬هـ)‪.‬‬
‫وی می گوید‪ :‬تمام احادیث بخاری با‬
‫‪ 2‬ـ ابو حاتم رازی‬
‫تکرار ‪ 7397‬حدیث می باشند‪ ،‬وتمام‬
‫احادیث معلق در صحیح بخاری ‪1341‬‬
‫حدیث است که بیشتر تکراری هستند‪،‬‬

‫‪33‬‬

‫‪34‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫صاعدبن اسحاق بن خزیمه‬
‫بنمحمد‬
‫یحییبکر‬
‫‪ 36‬ـ ابو‬
‫(ت‪311:‬هـ)‬
‫ابراهیم بن محمد بن سفیان( ت‪:‬‬
‫‪7‬ـ‬
‫‪ 308‬هـ)‪.‬‬
‫موسی بن هارون‬
‫‪4‬ـ‬
‫عوانهبن ابی‬
‫ابراهیم‬
‫طالباسحاق‬
‫یعقوب بن‬
‫‪ 85‬ـ ابو‬
‫اسفرائینی‬
‫تألیفات‪:‬‬
‫امام مسلم خدمات شایانی برای‬
‫اسلم ‪ ،‬بخصوص در زمینه جمع آوری‬
‫احادیث انجام داده است ‪ ،‬وکتابهای‬
‫مهمی درحدیث و علوم حدیث تألیف‬
‫نموده که مهمترین آنها‪( :‬الجامع‬
‫الصحیح)« صحیح مسلم » میباشد‪.‬‬
‫کتابهای دیگرايشان عبارتند از‪:‬‬
‫‪ 1‬ـ کتاب العلل‬
‫‪ 2‬ـ کتاب السماء والکنی‬

‫‪35‬‬

‫‪36‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫القران الکبیر‬
‫‪ 37‬ـ کتاب المسند‬
‫الکبیر‬
‫‪ 84‬ـ کتاب الجامع‬
‫المخضرمین‬
‫التمییز‬
‫لیس له إل راو واحد‪.‬‬
‫‪ 95‬ـ کتاب من‬
‫التابعین‪.‬‬
‫طبقات‬
‫الصحابه‬
‫کتاباولد‬
‫‪106‬ـ ـکتاب‬

‫صحیح امام مسلم وویژگیهای‬
‫آن‪:‬‬
‫کتاب امام مسلم دومین کتاب‬
‫صحیح بشمار می آید‪ ،‬صحیح بخاری‬
‫وصحیح مسلم صحیح ترین کتاب بعد از‬
‫قرأن کریم می باشد که امت اسلم‬
‫صحیح بودنش را پذیرفته است‪.‬‬
‫امام مسلم در انتخاب احادیث‬
‫ورجال دقت خاصی بکار برده است‪،‬‬
‫حتی سعی نموده اختلف الفاظ راویان‬

‫‪37‬‬

‫‪38‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫عظیمیا "‬
‫"أخبرنا"‬
‫روایت که‬
‫ی‬
‫را از‬
‫بلفظکتاب‬
‫نماید‪،‬آیاواین‬
‫نیز بیان‬
‫یک حدیث را‬
‫روایاتگروهی‬
‫است‪.‬واگر‬
‫حدثنا "‬
‫برگزیند‪.‬‬
‫هزاران‬
‫میان‬
‫هرکدام‬
‫امامکرده‬
‫روایت‬
‫بیانکتاب‬
‫برای این‬
‫فرماید‪" :‬‬
‫اندمی‬
‫مسلم‬
‫تحدیث چه‬
‫وصیغه ی‬
‫الفاظ‬
‫حدیث‬
‫سیصد هزار‬
‫حیث میان‬
‫صحیح را از‬
‫ام"‪ .‬اند‪ ،‬واین لفظ ذکر‬
‫نمودهبرده‬
‫الفاظی بکار‬
‫انتخاب‬
‫شده مثل لفظ کدام یک از راویان می‬
‫از ویژگیهای صحیح مسلم اینست که‬
‫باشد‪.‬‬
‫تمام متون وطرق حدیث را یک جا ذکر‬
‫کوشیده‬
‫بشدت‬
‫جدا‬
‫مختلف‬
‫مسلمابواب‬
‫امامرا در‬
‫همچنینوآنها‬
‫می نماید‪،‬‬
‫کتاب بجز‬
‫نمی بعد از‬
‫است که‬
‫بخاری‬
‫مقدمهکهیامام‬
‫سازد‪ ،‬چنان‬
‫جدا‬
‫وهمچنین دیگر از‬
‫ومرفوع چیز‬
‫مسند‬
‫احادیث را‬
‫است‪،‬‬
‫احادیثداده‬
‫انجام‬
‫تکرار نمی کند‪ ،‬مگر به ندرت؛ مثل‬
‫برای اضافه ای که در سند یا متن‬
‫حدیث وجود داشته باشد‪.‬‬
‫همچنین از ویژگیهای دیگرش اینست‬
‫که امام مسلم در انتخاب الفاظ دقت‬
‫زیادی بخرج داده‪ ،‬وسعی نموده الفاظ‬
‫راویان را ذکر نماید حتی در بیان صیغه‬

‫‪39‬‬

‫‪40‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫ذکر به صحیح‬
‫اسلم‬
‫علمای‬
‫همچنانکه‬
‫ننماید‪،‬ودر‬
‫تابعین‬
‫صحابه یا‬
‫اقوال‬
‫نیزاند‪ ،‬به‬
‫داشته‬
‫خاصی‬
‫کتابش توجه‬
‫بخاری‬
‫نیاورده‬
‫"معلق"‬
‫احادیث‬
‫صحیح امام مسلم نیز از نظر شرح‪،‬‬
‫است‪.‬‬
‫توجه‬
‫امام اش‬
‫مسائلکهفقهی‬
‫اختصار‪،‬‬
‫مسلم‬
‫وبیان است‬
‫شایان ذکر‬
‫مشهور‬
‫شرحهای‬
‫صحیح‪.,‬از‬
‫نموده اند‬
‫برای ای‬
‫ویژه‬
‫ابواب قرار‬
‫تراجم‬
‫کتاب‬
‫کتاب‪:‬احادیث متعلق به هر‬
‫براین بلکه‬
‫نداده‬
‫کردهمسلم "‬
‫کتاب‬
‫شرح‬
‫یکجافی‬
‫"المعلم‬
‫‪1‬ـ‬
‫است‪،‬‬
‫آوری‬
‫جمع‬
‫موضوع را‬
‫مازری‬
‫صحیح‪،‬الله‬
‫کتاب ابوعبد‬
‫تألیف امام‬
‫عنوان‬
‫برایش‬
‫اما شارحان‬
‫کتابها است‪.‬‬
‫وابواب قرار داده اند‪ ،‬و بهترین‬
‫شرحکتاب‬
‫مسلم ‪،‬‬
‫کسیـ كه‬
‫صحیح‬
‫صحیح فی‬
‫برای المعلم‬
‫"اکمال‬
‫‪2‬‬
‫الدین‬
‫امام‬
‫مسلم"داده‬
‫وابواب قرار‬
‫محییعیاض‬
‫قاضی‬
‫تألیف‬
‫نووی است‪.‬‬
‫‪ 3‬ـ " المنهاج فی شرح صحیح‬
‫‪4000‬‬
‫مسلم‬
‫بن صحیح‬
‫احادیث‬
‫تعداد‬
‫امام‬
‫تألیف‬
‫الحجاج"‬
‫مسلم‬
‫باشد‪.‬‬
‫محییمی‬
‫هزار حدیث‬
‫نووی است که‬
‫الدین‬
‫کاملترین وبهترین شرح صحیح‬
‫مسلم‪:‬آید‪.‬‬
‫بشمار می‬
‫مسلم‬
‫صحیح‬
‫شرح‬

‫‪41‬‬

‫‪42‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫صحیح‬
‫مختصر‬
‫مسلم‪ :‬مسلم"‬
‫شرح صحیح‬
‫الملهم‬
‫‪4‬ـ"‬
‫شبیر‬
‫مشایخ ما‬
‫تألیفازشیخ‬
‫امامامام‬
‫صحیح‬
‫علما کتاب‬
‫عده ای‬
‫عثمانی‪.‬‬
‫احمد‬
‫نموده اند‪ ،‬که در اینجا‬
‫اختصار‬
‫مسلم را‬
‫می توان به برخی از آنها اشاره نمود‪:‬‬
‫‪ 1‬ـ مختصر امام ابوعبد الله شرف‬
‫الدین مرسی‪.‬‬
‫‪ 2‬ـ مختصر امام احمد بن عمر‬
‫قرطبی‪ ،‬و خود امام قرطبی این‬
‫مختصر را شرح داده وآن را "‬
‫المفهم لما أشکل من تلخیص صحیح‬
‫مسلم" نامیده است‪.‬‬
‫‪ 3‬ـ مختصر امام زکی الدین‬
‫عبدالعظیم منذری‪ ،‬براین کتاب‬
‫توسط امام صدیق حسن خان‬
‫قنوجی شرحی بنام " السراج الوهاج‬
‫" نوشته شده است‪.‬‬

‫ندانست‪ ،‬آنگاه به منزل رفت وبه جستجوی آن حدیث در کتابهایش پرداخت‪ ،‬وکیسه ای از خرما نزدش گذاشته شده‬
‫بود؛ همچنان که غرق مطالعه وجستجوی حدیث بود‪ ،‬خرماها را نیز یکی یکی تناول می کرد تا اینکه خرماها تمام‬
‫گردید‪ ،‬وآن حدیث مورد نظر را نیز یافت‪ ،‬وخوردن این خرمای بیش از اندازه سبب وفات ایشان گردید‪.‬‬

‫‪43‬‬

‫‪ -3‬امام ابو داود سجستانی(سیستانی)‬

‫‪44‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬

‫* کتاب مختصر امام منذری توسط‬
‫محدث عصر علمه آلبانی تحقیق‬
‫وچاپ دنیا‬
‫امام سلیمان بن اشعث ابو داود سجستانی در سال ‪ 202‬هجری در سيستان چشم به‬
‫گشود‪.‬ان شاء الله در آینده‬
‫شده‪ ،‬که‬
‫نمود‪.‬‬
‫کسب فیض‬
‫شهر خود‬
‫در‬
‫فارسی آن‬
‫ترجمه ی‬
‫امام ابو داود از کودکی شیفته علم حدیث بود‪ ،‬لذا از محضر علما ودانشمنداننزدیک‬
‫قرار‬
‫نبوی‬
‫حدیث‬
‫دسترس‬
‫در این‬
‫کرد‪،‬‬
‫محبانسفر‬
‫وخراسان‬
‫سپس برای تحصیل دانش وجمع آوری حدیث به شهرهای عراق‪ ،‬حجاز‪ ،‬مصر ‪ ،‬شام‬
‫خواهد گرفت‪.‬‬
‫سفرها از پیشوایان علم حدیث‪ ،‬اخذ حیث کرد‪.‬‬
‫وفات‪:‬‬
‫امام مسلم‪ ،‬عصر یک شنبه ‪ ،‬ماه‬
‫رجب سال ‪ 261‬هجری در سن ‪57‬‬
‫سالگی چشم از جهان فروبست ودر‬
‫نصرآباد نیشاپور به خاک سپرده شد‪.‬‬
‫تاریخ نویسان داستان عجیبی در باره‬
‫ی سبب وفات ایشان نوشته اند‪ ،‬می‬
‫گویند‪ :‬مجلس مذاکره حدیث برپا بود از‬
‫امام مسلم در باره یک حدیثی پرسیده‬
‫شد‪ ،‬امام در همان مجلس آن حدیث را‬

‫‪45‬‬

‫‪46‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫شاگردان امام‪:‬‬
‫امام‪ :‬ترمذی‬
‫شیوخ عیسی‬
‫‪ 1‬ـ ابو‬
‫حنبل‬
‫احمد بن‬
‫نسایی‬
‫الرحمن‬
‫امامعبد‬
‫‪ 21‬ـ ابو‬
‫‪ 23‬ـ یحیی بن‬
‫معین بن ابی داود‬
‫ابوبکرعبد الله‬
‫(پسرش)بن سعید‬
‫‪ 3‬ـ قتیبه‬
‫‪44‬‬
‫‪55‬‬

‫ــ‬
‫ــ‬

‫اسفرائینی‬
‫یعقوب‬
‫عوانه‬
‫ابو‬
‫شیبه‬
‫بن ابی‬
‫عثمان‬
‫بن علی لولوئی‬
‫محمد‬
‫عبدعلی‬
‫ابو‬
‫رجاء‬
‫الله بن‬

‫‪66‬‬
‫‪77‬‬

‫ــ‬
‫ــ‬

‫بکر بن داسه‬
‫بن ابی‬
‫محمد‬
‫طیالسی‬
‫ابوالولید‬
‫بن عثمان آجری‬
‫بن علی‬
‫مسلم بن‬
‫محمد‬
‫ابراهیم‬

‫بشارالدنیا‬
‫ابن ابی‬
‫‪ 88‬ــ ابوبکر‬
‫ابراهیم بن‬
‫العرابی‬
‫‪ 99‬ــ ابو‬
‫سعیدبنبنراهویه‬
‫اسحاق‬
‫بصری‬
‫حسن‬
‫علی بن‬
‫قعنبی‬
‫مسلمه‬
‫بن بن‬
‫احمدالله‬
‫‪ 10‬ــ عبد‬
‫‪10‬‬
‫فریابی‪.‬‬
‫سلیمانبنبنجعفر‬
‫‪ 11‬ــ محمد‬
‫حرب‪.‬‬
‫‪11‬‬

‫‪47‬‬

‫‪48‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫تألیفات‪:‬‬
‫داود‪:‬‬
‫سنن أبى‬
‫زمینه جمع آوری‬
‫ابوداود در‬
‫امام‬
‫گردید‪،‬‬
‫فراوانیرامتحمل‬
‫زحمات‬
‫احادیث‬
‫«السنن»‬
‫داود كتابش‬
‫امام ابو‬
‫گذاشت که‬
‫نامیدهزیادی از خود‬
‫وآثار‬
‫بیش‬
‫بجای آوریش‬
‫است‪،‬وبرای جمع‬
‫راهسنن‬
‫این ‪":‬‬
‫گرانقدرش‬
‫از کتاب‬
‫سالآنها‬
‫مهمترین‬
‫عمرش را در‬
‫از ده‬
‫نمود‪ ،‬باشد‪،‬‬
‫ابوداود" می‬
‫امامگویند‬
‫دیگر می‬
‫آثار علما‬
‫وبرخی از‬
‫صرف‬
‫عبارتند از‪:‬‬
‫داود اولین فردی است که کتاب‬
‫که ابو‬
‫نموده است‪.‬‬
‫جمع آوری‬
‫السنن را‬
‫المراسیل‬
‫کتاب‬
‫‪1‬ـ‬
‫«السنن» به‬
‫محدثین‬
‫احمد‬
‫اصطلحالمام‬
‫ودرمسائل‬
‫‪2‬ـ‬
‫القدرشود که برحسب‬
‫اطلق می‬
‫کتابیـ کتاب‬
‫‪3‬‬
‫ابواب فقه ؛ طهارت ‪ ،‬نماز وزکات ‪...‬‬
‫‪ 4‬ـ الناسخ والمنسوخ‬
‫مرتب شده باشد‪.‬‬
‫‪ 5‬ـ کتاب الزهد‬
‫امام ابو داود در نامه ای که برای‬
‫الخوارج‬
‫اخبار‬
‫است منهج وروش خود‬
‫نوشته‬
‫اهل‪ 6‬ـمکه‬
‫فضائل‬
‫را ‪7‬‬
‫العمال‪".‬السنن" بیان‬
‫آوری کتاب‬
‫در ـجمع‬
‫نموده است‪.‬‬

‫‪49‬‬

‫‪50‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫شباهت‪ ،‬یا‬
‫این به آن‬
‫وآنچه‬
‫فرماید‪ :‬من‬
‫رساله می‬
‫صحیح در‬
‫احادیث امام‬
‫حدیث) ـ‬
‫هزارحسن‬
‫حدیث‬
‫دارد ـ (‬
‫نزدیکی‬
‫آوردهخدا‬
‫رسول‬
‫پانصد‬
‫حدود‬
‫اجماع‬
‫برترک آن‬
‫اللهعلما‬
‫وحدیثی که‬
‫نوشته ام‪،‬‬
‫وسلم را‬
‫علیه وآله‬
‫ام‪ ،‬صلی‬
‫آنهاکتاب‬
‫میاناین‬
‫باشند در‬
‫ام‪،‬برگزیده ‪،‬‬
‫نیاورده را‬
‫‪4800‬حدیث‬
‫داشتهکه از‬
‫نمایم که‬
‫حدیثی ذکر‬
‫آندر این کتاب‬
‫دادهدرام‪،‬‬
‫کتابم قرار‬
‫وهرگاهودر این‬
‫سستی وضعف شدید وجود داشته باشد‪،‬‬
‫بیان می کنم‪ ،‬واحادیثی که در موردش‬
‫چیزی نگفته ام صالح می باشند‪.‬‬
‫همچنانکه گفتیم امام ابوداود کتابش‬
‫را به کتب‪ ،‬وآنگاه کتب را به ابواب‬
‫تقسیم نموده است‪ ،‬شمارکتابهایش ‪35‬‬
‫کتاب می باشد‪ ،‬وتعداد ابوابش ‪1871‬‬
‫باب است‪.‬‬

‫‪51‬‬

‫‪52‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫علمه‬
‫عصر‬
‫محدث‬
‫است که‬
‫‪4800‬‬
‫کتاب‬
‫احادیث‬
‫گفتنی تمام‬
‫شمار‬
‫دو‬
‫را به‬
‫برخیداود‬
‫سنن ابي‬
‫آلباني‬
‫آن را‬
‫تعداد‬
‫كتابباشد‪،‬‬
‫حدیث می‬
‫اند‪،‬داود»‬
‫أبی‬
‫ذکرسنن‬
‫«صحیح‬
‫واین برمی‬
‫کرده‬
‫بخش حدیث‬
‫‪5274‬‬
‫نموده‬
‫حدیثتقسیم‬
‫برخیداود»‬
‫سنن أبی‬
‫و«ضعیف‬
‫یک‬
‫مکرر را‬
‫این که‬
‫گردد به‬
‫است‪ .‬وبرخی دیگر دو حدیث یا بیشتر‬
‫حدیث‬
‫بشمار می آورند‪.‬‬
‫شرح سنن ابی داود‪:‬‬
‫شرحهای زیادی برکتاب سنن ابوداود‬
‫نوشته شده است‪ ،‬که مهمترین‬
‫ومشهورترین آنها‪:‬‬
‫‪ 1‬ـ " معالم السنن" تألیف امام‬
‫ابوسلیمان احمد بن ابراهیم خطابی‪.‬‬
‫‪ 2‬ـ " عون المعبود" تألیف علمه ی‬
‫محدث عظیم آبادی است‪.‬‬

‫‪53‬‬

‫‪54‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آش‬
‫يث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬

‫مختصر وتهذیب سنن ابی‬
‫امام ابو عیسی محمد بن عیسی بن‬
‫داود‪:‬‬
‫سوره ترمذی‪ ،‬در سال ‪ 209‬هجری در‬
‫امام عبد العظیم منذری کتاب سنن‬
‫ترمذ چشم به جهان گشود‪ ،‬از سنین‬
‫را اختصارنموده‪ ،‬وامام ابن قیم این‬
‫کودکی فراگیری علم را آغاز نمود‪ ،‬لذا‬
‫مختصر را تهذیب وشرح کرده است‪.‬‬
‫از محضر علمای شهر خود استفاده‬
‫کرد‪ ،‬آنگاه برای کسب دانش بیشتر‬
‫وفات‪:‬‬
‫آوری احادیث به اقطار جها ن‬
‫وجمع‬
‫مسافرتابوکرد‪.‬‬
‫داود بعد از یک عمر تلش‬
‫امام‬
‫نظردر سن‬
‫اسلم‪،‬‬
‫وخدمت برای‬
‫وسعت‪73‬علم‬
‫ترمذی از‬
‫امام‬
‫بصره‬
‫ابندر‬
‫هجری‬
‫سال‬
‫وحافظهدر‬
‫سالگی‬
‫حجر‬
‫‪275‬امام‬
‫بود‪،‬‬
‫نابغه‬
‫بست وبه دار‬
‫کتابفرو‬
‫در فانی‬
‫عسقلنیدار‬
‫چشم از‬
‫التهذیب" از‬
‫"تهذیب‬
‫شتافت‪.‬حکایت می کند‪ :‬در‬
‫باقی ترمذی‬
‫امام‬
‫مسیرراه مکه بودم واز یکی از محدثین‬
‫دو جزء حدیث نوشته بوده م‪ ،‬اتفاقا‬
‫گذارهمان محدث به آنجا افتاد‪ ،‬خواستم‬
‫‪ -4‬امام ابو عیسی ترمذی‬
‫که آن احادیث را از زبان خود استاد‬
‫بشنوم‪ ،‬لذا به گمان این که آن دو جزء‬

‫‪55‬‬

‫‪56‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫با خود دارم به محضرش رسیدم‪ ،‬در‬
‫صورتی که من چیز دیگری برداشته‬
‫امام‪:‬تقاضای سماع آن‬
‫شیوخ استاد‬
‫بودم‪ ،‬واز‬
‫احادیث نمودم‪ ،‬ایشان موافقت کردند‪،‬‬
‫امام ترمذی از محضر علما‬
‫وگفتند‪ :‬من می خوانم شما با نوشته‬
‫ودانشمندان مشهوری کسب فیض‬
‫هایت مطابقت دهید‪ ،‬وشروع به‬
‫نمود‪ ،‬مانند‪:‬‬
‫خواندن کرد‪ ،‬ناگهان متوجه شد که برگه‬
‫دستبخاری‬
‫اسماعیل‬
‫محمد بن‬
‫هایامام‬
‫‪1‬ـ‬
‫دارم‪،‬‬
‫وننوشته در‬
‫سفید‬
‫مرانیشاپوری‬
‫حجاج‬
‫مسلم بن‬
‫‪2‬ـ‬
‫مسخره می‬
‫وگفت‪ :‬آیا‬
‫امام شد‬
‫ناراحت‬
‫سیستانی من اینها را از‬
‫کردم‪ :‬خیر‪،‬‬
‫امامعرض‬
‫کنی؟!‬
‫ابوداود‬
‫‪3‬ـ‬
‫راهویه آمدن به‬
‫اسحاقآیابنپیش از‬
‫دارم‪ .‬گفت‪:‬‬
‫‪4‬برـ امام‬
‫اینجا آنها را یاد کرده ای؟! عرض کردم‪:‬‬
‫‪ 5‬ـ قتیبه بن سعید‬
‫خیر‪ .‬سپس گفتم‪ :‬احادیثی دیگر برایم‬
‫محمد‬
‫‪6‬ـ‬
‫بشارچهل حدیث از روایات‬
‫بن وی‬
‫آنگاه‬
‫بخوان‪،‬‬
‫برایمحجر‬
‫علی بن‬
‫‪7‬ـ‬
‫خواند‪ ،‬سپس گفت‪ :‬حال‬
‫غریبش‬
‫نصرآنها را از اول تا آخرش‬
‫بن من‬
‫بخوان‪،‬‬
‫اینهاسوید‬
‫‪8‬ـ‬
‫گفت‪ :‬کسی‬
‫خواندم‪ ،‬در‬
‫بکرزهری‬
‫پایان ابی‬
‫احمد بن‬
‫برایش مصعب‬
‫‪ 9‬ـ ابو‬
‫مثل شما ندیده ام‪.‬‬

‫‪57‬‬

‫‪58‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫امام‪:‬‬
‫‪ 10‬ـشاگردان‬
‫موسی فزاری‬
‫اسماعیل بن‬
‫امام ترمذی یکی از دانشمندان‬
‫وحفاظ حدیث بشمار می آید‪ ،‬وافراد‬
‫بسیار ی از محضر ایشان استفاده برده‬
‫اند‪ ،‬که مشهور ترین آنها‪:‬‬
‫‪ 1‬ـ حسین بن یوسف فربری‬
‫‪ 2‬ـ هیثم بن کلیب شاشی‬
‫‪ 3‬ـ ابو العباس محمد بن احمد‬
‫محبوبی‬
‫‪ 4‬ـ مکحول بن فضل نسفی‬
‫‪ 5‬ـ ابو جعفر محمد بن احمد نسفی‬
‫‪ 6‬ـ حماد بن شاکر ‪......‬‬
‫می باشند‪.‬‬

‫‪59‬‬

‫‪60‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫کتابهای دیگر امام عبارتند از‪:‬‬
‫‪ 1‬ـ کتاب العلل‬
‫تألیفات‪:‬التاریخ‬
‫‪ 2‬ـ کتاب‬
‫کتابهای بسیاری در علم‬
‫ترمذی‬
‫الشمائل‬
‫امامکتاب‬
‫‪3‬ـ‬
‫نمود‪ ،‬که مهمترین‬
‫تألیف الزهد‬
‫حدیث کتاب‬
‫‪4‬ـ‬
‫ومعروفترین آنها کتاب‪:‬‬
‫‪ 5‬ـ کتاب السماء والکنی‪.‬‬
‫( الجامع ) یا ( سنن ترمذی) می‬
‫باشد‪.‬‬
‫جامع یا سنن ترمذی‪:‬‬
‫امام ترمذی در باره کتاب "جامع "‬
‫کتاب امام ترمذی یکی از مهمترین‬
‫می گوید‪ :‬کتابم را به علمای حجاز‪،‬‬
‫کتابهای معتبر حدیث بشمار می آید‪،‬‬
‫عراق وخراسان عرضه کردم‪ ،‬همه ی‬
‫امام ترمذی هنگامی که از تألیف‬
‫آنها به آن راضی شده‪ ،‬و آن را نیکو‬
‫کتابش فراغت یافت آن را بر علمای‬
‫شمردند‪ ،‬وکسی که در خانه اش این‬
‫عصرش در حجاز‪ ،‬عراق‪ ،‬وخراسان که‬
‫کتاب وجود داشته باشد‪ ،‬گویا که در‬
‫خانه اش پیامبری است که سخن می‬
‫گوید‪.‬‬

‫‪61‬‬

‫‪62‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫عرضه‬
‫کتاببود‬
‫ودانش‬
‫مهد علم‬
‫نمودرا‬
‫ترمذی‬
‫جامع‬
‫کسی که‬
‫پسندیدند‪.‬‬
‫کتابش را‬
‫وهمگی‬
‫وفقه امام را‬
‫وسعت علم‬
‫مطالعه نماید‬
‫امامیابد‪.‬‬
‫در می‬
‫ترمذی در کتاب "جامع" یا‬
‫روایات‬
‫ترمذی فقط‬
‫امام خود را‬
‫"سنن"‬
‫ملزمبهبهبهترین‬
‫کتابش را‬
‫نکرده؛ بلکه‬
‫صحیح‪،‬‬
‫صحیحعلما‬
‫احادیثفقهی‬
‫ساخته‪،‬مذاهب‬
‫مرتب‬
‫وجه‬
‫وغریب نیز‬
‫وحسنیوضعیف‬
‫آورده‪ ،‬ذکر‬
‫حدیث را نیز‬
‫استدلل به‬
‫ونحوه‬
‫بیان کردن‬
‫برای‬
‫معلل نیز‬
‫وروایات‬
‫ومسائل‬
‫فواید‬
‫همچنین‬
‫است‪،‬‬
‫کرده‬
‫است‪.‬‬
‫جرحکرده‬
‫روایت‬
‫علتش‬
‫وعلل نیز بیان‬
‫وتعدیل‬
‫مربوط به‬
‫کرده‬
‫است‪.‬ترمذی سعی نموده که هیچ‬
‫اما امام‬
‫فقیهی‬
‫احادیثمگر این‬
‫ذکر نکند؛‬
‫حدیثی‬
‫که طرف‬
‫کتابش از‬
‫پاره راای از‬
‫باشد‪ ،‬ونزد‬
‫عمل‬
‫فقهاازبه آن‬
‫از‬
‫مانند‬
‫نمودهحدیث‪,‬‬
‫وناقدین‬
‫حفاظ‬
‫بعضی‬
‫باشد ‪.‬‬
‫علما قابل‬
‫انتقاد شدید‬
‫احتجاجمورد‬
‫جوزی وغیره‬
‫ابن‬
‫قرار گرفته‪ ،‬تا جای که حدود ‪ 30‬تا را‬
‫موضوع دانسته اند‪ ،‬اما امام جلل‬
‫الدین سیوطی مجدد ومحدث قرن نهم‬
‫هجری بشدت از آنها دفاع نموده‬
‫است ‪ ،‬وقابل ذکر است که اکثر این‬
‫احادیث در باب فضایل می باشد‪،‬‬

‫‪63‬‬

‫‪64‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬

‫شاگردان‪:‬‬
‫امام‪:‬‬
‫شیوخ‬
‫محدث وامام عصر خود‬
‫نسائی‬
‫امام‬
‫کسب‬
‫بیشماری از وی‬
‫وافراد‬
‫سیستانی‬
‫امام ابو داود‬
‫بود‪ 1،‬ـ‬
‫از آنها را‬
‫عیسیبرخی‬
‫اند‪ ،‬که‬
‫ترمذی‬
‫نمودهابو‬
‫دانشـ امام‬
‫‪2‬‬
‫ذکر می نماییم‪:‬‬
‫‪ 3‬ـ ابراهیم بن یعقوب جوزجانی‬
‫‪ 1‬ـ امام ابو القاسم طبرانی‬
‫‪ 4‬ـ اسحاق بن راهویه‬
‫‪ 2‬ـ امام ابو جعفر طحاوی‬
‫‪ 5‬ـ اسحاق بن ابراهیم‬
‫‪ 3‬ـ ابراهیم بن محمد بن سنان‬
‫‪ 6‬ـ حارث بن مسکین‬
‫‪ 4‬ـ ابوبکر احمد بن اسحاق ابن سنی‬
‫‪ 7‬ـ علی بن خشرم‬
‫‪ 5‬ـ ابو بشر دولبی‬
‫‪ 8‬ـ علی بن حجر‬
‫‪ 6‬ـ ابو جعفراحمد بن محمد نحاس‬
‫‪ 9‬ـ قتیبه بن سعید‬
‫نحوی‬
‫‪ 10‬ـ محمد بن بشار‬
‫‪ 7‬ـ ابو علی نیشاپوری‬
‫‪ 8‬ـ حسن بن خضر اسیوطی‬

‫‪65‬‬

‫‪66‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫والمتروکین‬
‫اندلسی‬
‫ضعفاءبن معاویه‬
‫‪ 49‬ـ محمد‬
‫الصحابه‬
‫‪105‬ـ ـفضائل‬
‫هارون بن شعیب‪.‬‬
‫محمد بن‬
‫‪ 6‬ـ مناسک الحج‪.‬‬
‫تألیفات‪:‬‬
‫نسائی‪:‬‬
‫کتابهای گرانبهای را از‬
‫سنننسائی‬
‫امام‬
‫مهمترین‬
‫گذاشته‬
‫بجای‬
‫کهاز تألیف‬
‫استکه‬
‫هنگامی‬
‫نسایی‬
‫خودامام‬
‫(صغری)‬
‫الکبری"سنن‬
‫المجتبی " یا "‬
‫آنها‬
‫یافت‪،‬‬
‫فراغت‬
‫کتاب" "السنن‬
‫باشد‪.‬‬
‫نسائیبهمی‬
‫شهر رمله اهداء نمود‪،‬‬
‫امیر‬
‫آن را‬
‫امام‪:‬آنچه در این کتاب‬
‫دیگرتمام‬
‫پرسید‪ :‬آیا‬
‫امیرکتابهای‬
‫کبری می باشد؟ امام‬
‫سننصحیح‬
‫وجودـدارد‬
‫‪1‬‬
‫گفت‪ :‬درآن صحیح وحسن وآنچه که به‬
‫‪ 2‬ـ خصائص امیر المومنین علی‬
‫این دو نزیک است وجود دارد‪.‬امیر‬
‫‪ 3‬ـ کتاب الکنی‬
‫افزود‪ :‬احادیث صحیح را از غیر صحیح‬
‫برایم مشخص کن‪ .‬آنگاه امام نسایی‬
‫کتاب« السنن الصغری» را تألیف نمود‬
‫وآن را « المجتبی » نامید‪.‬‬

‫‪67‬‬

‫‪68‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫انتخابحدود ده‬
‫شود‪.‬تقریبا‬
‫یافت می‬
‫احادیث این‬
‫نسایی در‬
‫آن امام‬
‫انتقاد‬
‫جوزیوبامورد‬
‫دقتابن‬
‫طرف‬
‫حدیث از‬
‫کنجکاوی‬
‫نموده‪،‬‬
‫بسیار‬
‫کتاب‬
‫تا آنها‬
‫سیوطی‬
‫شدیدکه امام‬
‫گرفته ‪،‬‬
‫قرار‬
‫جاییراکه‬
‫نوشته است‪,‬‬
‫واحتیاط‬
‫است‪ .‬معتقدند که رتبه ی‬
‫دادهاز علما‬
‫پاسخای‬
‫عده‬
‫باشد‪،‬‬
‫بعد از‬
‫نسایی‬
‫سنن‬
‫می کتاب‬
‫صحیحین نیز‬
‫الدین آلبانی‬
‫ناصر‬
‫محدث‬
‫در‬
‫خیلی کم‬
‫ضعیف ‪،‬‬
‫چون‬
‫وضعیف‬
‫صحیح‬
‫آحادیثبخش‬
‫نساییکهرا به دو‬
‫تقسیم نموده است‪.‬‬
‫شرح سنن نسایی‪:‬‬
‫هرچند بر کتاب سنن امام نسایی‬
‫مانند سایر کتابهای سنن‪ ،‬شرح مفصل‬

‫‪69‬‬

‫‪70‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫رمله‬
‫‪،‬ولیکه در‬
‫نشدهاست‬
‫درست این‬
‫برخی از‬
‫میتوانیم‬
‫نوشته‬
‫نماییم‪:‬است‪.‬‬
‫ذکر نموده‬
‫وفات‬
‫(فسطین) را‬
‫شروح آن‬
‫‪ 1‬ـ زهر الربی علی المجتبی تألیف‬
‫امام جلل الدین سیوطی‬
‫‪ 2‬ـ تعلیقات وشرح سندی‪ ،‬تألیف‬
‫علمه ابوالحسن محمد بن عبد‬
‫الهادی سندی (متوفای‪1138 :‬هـ)‬
‫‪ 3‬ـ تعلیقات السلفیه تألیف شیخ‬
‫مشایخ ما علمه ابوعطا الله محمد‬
‫حنيف فوجیانی (متوفای‪ 1409:‬هـ)‬

‫وفات‪:‬‬
‫امامامام‬
‫‪-6‬‬
‫قزوینیسالگی‬
‫ماجه ‪ 88‬یا ‪89‬‬
‫ابندر سن‬
‫نسائی‬
‫در سال ‪ 303‬هجری در مکه در‬
‫گذشت‪ ،‬اما امام ذهبی می گوید‪:‬‬

‫‪71‬‬

‫‪72‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫شیوخ‬
‫امام‪:‬الله محمد بن یزید بن‬
‫ابو عبد‬
‫امام‬
‫شیبه در سال ‪207‬‬
‫قزوینی‪،‬‬
‫الله بن‬
‫ماجهابی‬
‫ابوبکر بن‬
‫عبد‪ 1‬ـ‬
‫شیبهدنیا گشود‪،‬‬
‫چشم به‬
‫هجری در‬
‫قزوین ابی‬
‫عثمان بن‬
‫‪2‬ـ‬
‫واز سنین کودکی شیفته علم ودانش‬
‫‪ 3‬ـ محمد بن عبد الله بن نمیر‬
‫بود‪ ،‬وبعد از فراگیری علم حدیث از‬
‫هشام بن‬
‫‪4‬ـ‬
‫عمارسرزمینهای‬
‫خود‪ ،‬به‬
‫مشایخ شهر‬
‫طنافسی‬
‫حجاز‪ ،‬علی‬
‫‪5‬ـ‬
‫شام ومصر‬
‫محمدبصره ‪،‬‬
‫عراق‪،‬بنکوفه‪،‬‬
‫محضر مشایخ‬
‫بن واز‬
‫کرد ‪،‬‬
‫مسافرت‬
‫مغلس‬
‫جباره‬
‫‪6‬ـ‬
‫زبیری‪.‬واز‬
‫فیض نمود‪،‬‬
‫کسب‬
‫عبد الله‬
‫حدیث بن‬
‫وحفاظمصعب‬
‫‪7‬ـ‬
‫آنها حدیث نوشت‪ ،‬تا اینکه خودش‬
‫‪ 8‬ـ سوید بن سعید‬
‫امامی از ائمه حدیث گردید‪.‬‬

‫‪73‬‬

‫‪74‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫عبد احمد‬
‫أبوالطيب‬
‫روحعبد الرحیم‬
‫بن بن‬
‫الرحمن‬
‫‪3‬ـ ‪9‬ـ‬
‫البغدادى‬
‫دحیم‬
‫زهری‪.‬بن‬
‫بن محمد‬
‫ابواحمد‬
‫عمرو‬
‫مصعب‬
‫‪ 4‬ـ أبو‪ 10‬ـ‬
‫حكيم المديني‬
‫‪ 5‬ـ سليمان بن يزيد الفامي‪.‬‬
‫شاگردان امام‪:‬‬
‫تأليفات‪:‬أبو الحسن على بن ابراهيم‬
‫‪1‬ـ‬
‫ماجه در تفسیر‪ ،‬تاریخ‬
‫القطان‬
‫امام ابن‬
‫عيسىکه‬
‫تألیف کرد‬
‫کتابهای را‬
‫البهرى‬
‫محمد بن‬
‫وحدیث ‪ 2‬ـ‬
‫عبارتند از‪:‬‬
‫‪ 1‬ـ سنن ابن ماجه‬
‫‪ 2‬ـ تفسیر القران الکریم‬
‫‪ 3‬ـ کتاب التاریخ‬

‫‪75‬‬

‫‪76‬‬

‫نايي با ائمه حديث‬
‫آشيث‬
‫آشنايي با ائمه حد‬
‫النبلء می‬
‫کتاباعلم‬
‫مهمترینسیر‬
‫امام ذهبی در‬
‫بدست ما‬
‫ایشان که‬
‫گوید‪ :‬رسیده کتاب«السنن» می باشد که‬
‫بشمار‬
‫دارای از‪32‬کتب‬
‫ششمین کتاب‬
‫حدیث‪1500‬‬
‫کتاب ‪ ،‬و‬
‫کتاب سنن‬
‫می‬
‫آید‪.‬حدیث می باشد‪.‬‬
‫‪4000‬‬
‫باب‪ ،‬و‬
‫گفتنی است که تعداد احادیث‬
‫برحسب شمارش وچاپ تحقیق شده‬
‫‪4341‬‬
‫عبدالباقی‬
‫کتابفؤاد‬
‫توسط محمد‬
‫ماجه‪:‬‬
‫سنن ابن‬
‫باشد‪.‬‬
‫سنن برترتیب ابواب فقهی‬
‫حدیث میکتاب‬

‫شده ماجه‬
‫امام ابن‬
‫سنن‬
‫احادیث ماجه‬
‫شاملامام ابن‬
‫است؛ اما‬
‫نوشته‬
‫(ونیز‬
‫وضعیف‬
‫برخیابوابی‬
‫طهارت‪،‬‬
‫ابواب‬
‫حسن آغاز‬
‫صحیح‪،‬پیش از‬
‫ذکر می‬
‫وموضوع )‬
‫باشد‪ .‬نخست از‬
‫نموده که‬
‫منکر مقدمه‬
‫روایاتبعنوان‬
‫صلی الله‬
‫رسول‬
‫وجود سنت‬
‫باب اتباع‬
‫اللهغیر‬
‫روایات‬
‫برخی از‬
‫بخاطر‬
‫احادیثی‬
‫کرده‪،‬هروبعد‬
‫اماموسلم‬
‫صحیح‪،‬علیه‬
‫روایتی‬
‫شروعاست‪:‬‬
‫مزی گفته‬
‫وجوب‬
‫اهمیت‬
‫سنت‪،‬بقیه‬
‫وحجیت ‪ ،‬که‬
‫آورده باشد‬
‫بارهماجه‬
‫درابن‬
‫که امام‬
‫آورده است‪.‬‬
‫خمسهبه‬
‫کتب عمل‬
‫باشند؛ضعیف‬
‫آننکرده‬
‫ذکر‬
‫است‪ .‬ولی امام حافظ ابن حجر‬
‫عسقلنی تعقیب بر این رای می گوید‪:‬‬

‫‪77‬‬

‫‪78‬‬

‫آشنا يي با ائمهآش نايي ب ا ائمه‬
‫ح ديث‬
‫حديث‬

‫بزودى منتشر مى شود‪ :‬این کلم امام مزی قابل پذیرفتن نیست‬
‫شفابخشماجه احادیث بسیاری‬
‫دارویامام ابن‬
‫سياه دانهزیرا که‬
‫را به تنهای (متفرد از خمسه) ذکرکرده‪،‬‬
‫کهتأليف‬
‫صحیح می باشد‪.‬‬
‫دکتر حسين تاجی گله داری‬

‫حافظ شهاب الدین بوصیری (متوفی‬
‫‪840‬هـ) کتابی را بنام « مصباح الزجاجه‬
‫زمزم آب شفابخش‬
‫فی زوائد ابن ماجه» تألیف نموده که‬
‫تأليفتمام آن احادیثی که ابن ماجه از‬
‫در آن‬
‫دکتر حسين تاجی گله داری‬
‫بقیه کتب خمسه متفرد شده آورده‬
‫است ودر باره هر کدام از آن روایات از‬
‫لحاظ صحیح یا حسن ویا ضعیف بودنش‬
‫سخن گفته است‪.‬‬
‫همچنین علمه محدث عصر محمد‬
‫ناصر الدین آلبانی کتاب سنن ابن ماجه‬
‫را به دو بخش صحیح ابن ماجه ‪،‬‬
‫وضعیف ابن ماجه تقسیم نموده است‪.‬‬
‫چاپ وشرح سنن ابن ماجه‪:‬‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful