‫ممم مممممم ‪:‬‬

‫ممم ممم مممممم‬
‫)(‬

‫مممم ممم ممممممم ممم مم مممممممم ‪:‬‬
‫‪ -1‬للللل للل للللل‬

‫للللل للل للللل ) ‪(1‬‬
‫همه مسلمانان بدين عقيده اند كه ما به وحدانيت خداوند متعال )جل جلله( ايمان‬
‫داريم وتمامي احكسسام الهسسي را بسسدون كسسم وكاسسست ميپ سذيريم‪،‬ولسسي نقطهسسء مهسسم‬
‫اينست كه كدام ايمان ها مورد قبول بارگساه پروردگاراسسست ؟ ايمسسان مقبسسول بسسه‬

‫‪1‬‬

‫اساس و زيربناي استواري محكم ميباشد كه ميتوان درجمله ايمان هسساي مقبسسول‬
‫اين ايمانها را بگونه مثال بيان داشت ‪:‬‬
‫اول ‪ :‬ايمسسان بسسه اسسساس فكسسر‪ :‬ايمسسان حقيقسسي آنسسست كسسه زاده فكروانديشسسه‬
‫باشد‪،‬يعني انسان مسسؤمن صسسرفا تقليسسد ننمسسوده ‪،‬وماننسسد آن اشخاصسي نباشسسد كسسه‬
‫هرچه را والدين ويا بزرگان قومش انجام داده مطسسابق آن عمسسل نمايسسد‪،‬وچنسسانچه‬
‫كافران و مشركان عصر پيامبران ميگفتنسد كسه مسا بست هسا را بسراي ايسن عبسادت‬
‫ميكنيم كه پدران ما چنين كاررا ميكردند‪،‬مسلمان حقيقي بعد از رسيدن به سسسن‬
‫رشسسسد بعسسسد از تفكرزيسسسادي درمسسسورد مخلوقسسسات خداونسسسد متعسسسال )جسسسسل جللسسسسه(بسسسه‬
‫وحدانيت‪،‬توحيد‪،‬وجود پروردگ سار‪ ،‬ايمسسان ميسساورد ‪ ،‬ايسسن گسسونه ايمسسان دارای ارزش‬
‫نهايت زياد بوده‪،‬زيرا انسان با فهميدن حقايق اشسستباهاتي را كسسه پسسدران واقسسارب‬
‫شان مخالف حقايق عمل نموده اند تكرار نميكنند ‪.‬‬
‫صحابه كرام )رضوان الله عليهم اجمعين( از روش هاي كوركورانه پدارن منصرف شده و‬
‫بسسا فهسسم حقيقسسي قسسرآن از بسست پرسسستي و انسسسان پرسسستي بسسه خسسدا پرسسستي رو‬
‫آوردند‪،‬آنها بعداز تفكر زياد درك نمودنسسد كسسه انسسسان‪،‬حيسسوان ويسا كسسدام مجسسسمهء‬
‫ازينهسسا نميتواننسسد كسسه زميسسن و آسسسمان را خلسسق نماينسسد‪،‬انسسسان ضسسعيف نميتوانسسد‬
‫درمشكلت بسسه مسسسافات بسسسيار دور بسسه كمسسك انسسسان برسسسد‪،‬زيسسرا انسسسان بنسسده‬
‫است‪،‬واين بتهايي كه در حقيقت انسانها بوده اند‪،‬ويسسا بسسه شسسكل انسسسان وحيسسوان‬
‫ساخته شده اند‪،‬هيچ سود ونقصان براي انسسسان رسسسانيده نميتواننسسد‪،‬بسسا درك ايسسن‬
‫حقايق از روش هسساي جسساهلنه پسسدران منصسسرف شسسده بسسه وحسسدانيت الهسسي گسسردن‬
‫نهادند‪،‬وساير مؤمنان حقيقي با دانستن حقايق قرآن به آن تسليم شده ‪ ،‬مطابق‬
‫آن عقيدهء خويش را عيار ميسازند‪،‬خداوند متعال )جسسل جللسسه( صسفت چنيسن مؤمنسان‬
‫حقيقي را كه ايمان شان بسه اسساس فكسر وانديشسه ميباشسسد ‪ ،‬بسدين شسسكل بيسان‬
‫ن ِفي َ ْ‬
‫ق‬
‫م وَي َت َ َ‬
‫داشته است ‪):‬ال ّ ِ‬
‫فك ُّرو َ‬
‫دا وَعََلى ُ‬
‫ما وَقُُعو ً‬
‫ن ي َذ ْك ُُرو َ‬
‫جُنوب ِهِ ْ‬
‫ه قَِيا ً‬
‫ن الل ّ َ‬
‫ذي َ‬
‫خل ِ‬
‫َْ‬
‫حان َ َ‬
‫قَنا عَ َ‬
‫ت هَ َ‬
‫نارِ ( آل عمران ‪191/‬‬
‫خل َ ْ‬
‫ما َ‬
‫ب ال ّ‬
‫ك فَ ِ‬
‫ماَوا ِ‬
‫ذا َ‬
‫سب ْ َ‬
‫ذا َباط ًِل ُ‬
‫ال ّ‬
‫ق َ‬
‫ض َرب َّنا َ‬
‫س َ‬
‫ت َوالْر ِ‬
‫مؤمنان حقيقي كساني اند كه خداوند متعسسال )جسسسل جللسسسه( را در حسسالت ايسسستاده ‪،‬‬
‫نشسسسسته و برپهلسسسوخفته يسسساد مينماينسسسد ‪ ،‬در پيسسسدايش آسسسسمانها و زميسسسن فكسسسر‬
‫ميكننسسد‪،‬وميگوينسسد‪:‬پروردگسارا ايسسن همسسه را باطسسل خلسسق نكسسرده اي ‪ ،‬پساكي اسسست‬
‫مرترا ‪ ،‬مار از عذاب دوزخ نگهدار (‬
‫بسا اوقات حسوادث تساريخی ‪ ،‬روايست هسای مختلسف ‪ ،‬فرهنسگ هسای هرکشسور‬
‫تأثيری منفی درفهم بسياری حقايق بجا گذاشته است ‪ ،‬وهرگاه انسان مسسومن بسسا‬
‫اخلص تمام درين مورد فکرنمايد ‪ ،‬وتمامی تقاليد ‪ ،‬عادات ‪ ،‬نظريسسات ‪ ،‬وروايسست‬
‫های تاريخی را درپرتو قرآن عظيم الشان قرارداده وبسسه اسساس حقيقسست قرآنسسی‬
‫موقف فکری خويش را ترتيب وتنظيم نمايد ‪ ،‬بطرف حق نزديک است ‪.‬‬
‫هرگسساه کسسسی ميخواهسسد درمسسورد مسسسايل مختلسسف فکرنمايسسد ‪ ،‬هنگسسام بسسروز‬
‫اختلفات مخلصانه به قرآن عطيم الشان رو آورد ‪ ،‬وبا خوانسسدن وفهسسم مخلصسسانه‬
‫قرآن طالب فهم حقايق گردد ‪ ،‬حتما حقايق قرآنی برايش ثابت ميگردد ‪ ،‬خداوند‬
‫متعال ميفرمايد ) والذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا ( کسسسانيکه درراه مسسا سسسعی‬
‫وتلش ومجاهدت نمودند ‪ ،‬راه را برايشان هدايت ميکنيم ‪.‬‬
‫نسايد پيش غيرالله جبين را‬
‫مسلمانی که داند رمسز دين را‬
‫‪------------------------------------‬‬

‫‪2‬‬

‫‪-1‬‬

‫أنواع ايمان هاي مقبول را از يكي از دروس علمسه محسن قرائتي استفاده نموده ام ‪.‬‬

‫دوم ‪:‬ايمان همراه باعمل )آمنوا و عملوا الصسسالحات( ‪ :‬ايمسسان حقيقسي آنسسست‬
‫كه بعد ازجاگزين شدن در قلب آثار آن دراعمال روزانه ‪ 24‬ساعته انسان معلوم‬
‫گردد‪ ،‬هرگاه كسي ادعاي ايمان نمايد ‪،‬ولي اعمال اومخالف احكام الهي باشسسد ‪،‬‬
‫مؤمن حقيقي شمرده نميشود‪،‬زيرا اعمال زشت ماننسسد تسساريكي اسسست ‪ ،‬وايمسسان‬
‫مانند نورآفتاب ‪ ،‬روشن و تابان است وهرگاه در جايي روشني چراغ ‪ ،‬بسسرق و يسسا‬
‫آفتاب ظاهر گردد در آنجا تاريكي جسسا نداشسسته ‪ ،‬فسسورا فسسرار مينمايسسد ‪،‬وجسساي آنسسرا‬
‫نوروروشنايي پر مينمايد ‪ ،‬به همين سسسان ايمسسان كسسه بسسه مثسسابه نورآفتسساب روشسسن‬
‫است ‪،‬امكان ندارد كسه مسؤمن حقيقسي بسا داشستن چنيسن نسوري بسه تساريكي هساي‬
‫گمراهي مشغول باشسسد‪،‬هميشسسه ايمسسان حقيقسسي مسسؤمن را از تسساريكي هسسا بسسسوي‬
‫روشسسنايي هسسا ميكشسساند )يخرجهسسم مسسن الظلمسسات إلسسى النسسور( وهرگسساه چنيسسن‬
‫نبود‪،‬وكسي با وجود ادعاي ايمان به تاريكي هاي گمراهي مشسغول باشسد‪،‬معلسوم‬
‫ميگردد كه ادعاي او تنها در لفظ بوده و به قلب او سسسرايت ننمسسوده اسسست‪،‬زيسسرا‬
‫قلب پارچه كوشستي اسسست كسه هرگسساه اصسلح شسسود همهسء وجسسود انسسسان اصسلح‬
‫ميگردد و هرگاه فاسد شد همه وجود انسان فاسد ميگردد ‪(1) .‬‬
‫سوم ‪:‬ايمان پايدار‪:‬ايمان مقبول به دربار پروردگارمتعال همان ايمسساني اسسست‬
‫كه پايدارومسستحكم بسوده بسا انسدك مشسكل ازقلسب و دمساغ انسسان فرارننمايسد ‪،‬‬
‫خداوند متعال )جل جلله( صفت مؤمنان حقيقي را چنين بيان نموده است‪):‬قالوا ربنا‬
‫الله ثم استقاموا( گفتند پروردگارمسسا اللسسه )جسسل جللسسه( اسسست و بعسسدا درهميسسن گفتسسار‬
‫خويش استقامت نموده اند ‪.‬‬
‫ايمسسان هسساي مسسردم بسسه اسسساس اسسستقامت آنسسان درمقابسسل مشسسكلت‪،‬امسسوال‬
‫حرام‪،‬صبردرعبادات معلوم ميگردد ‪،‬ولزم است هركسي بداند كسسه چقسسدر ايمسسان‬
‫دارد‪ ،‬بعضي از انسسسانهاي كسسه ايمسسان ضسسعيف دارنسسد ‪ ،‬اسسستقامت شسسان در مقابسسل‬
‫مشسكلت بسسسيار ضسعيف ميباشسسد ‪ ،‬بسسه مجسسرد يسسك مريضسسي انسسدك ‪ ،‬ويسسا مصسسيبت‬
‫كوچكي ‪ ،‬الفاظ كفر از زبان شان خارج ميگردد ‪ ،‬و يا هسسم ايمسسان ضسسعيف سسسبب‬
‫ميگردد كه به مجرد دوري آب ‪،‬ويا مشغول شدن به يك قصه يا كار‪ ،‬نماز را قضا‬
‫مينمايد ‪ ،‬و يا به اندك تشنه گي روزه خود را ميخورد ‪ ،‬وياهم بخسساطر محبسست بسسه‬
‫مال دنيا از دادن زكات فرار ميكند‪،‬ولي ايمان مقبول به دربار الهي همان ايمسسان‬
‫با استقامت است كه با هزاران درد ورنج در آن هيچ تغييري ظاهر نگردد ‪.‬‬
‫ايمان پيامبر)صلى الله عليه وسلم( چقدر بود ؟ زماني كفار مكه براي دسسست كشسسيدن‬
‫از دعوت به اسلم وهمگون شدن با ايشسسان بسسه پيسسامبر)صسسلى اللسسه عليسسه وسسسلم( پيشسسنهاد‬
‫مال‪،‬قدرت وازدواج را نمودند ‪ ،‬پيامبر)صلى الله عليه وسلم( با ايمان قسسوي وبسسا اسسستقامت‬
‫خويش فريب دشمنان اسلم را كه بسياري مردمان ضعيف اليمسسان را بسسا پسول ‪،‬‬
‫چ سوكي و دخسستران زيبسسا گمسسراه مينماينسسد ‪ ،‬كسسه اينكسسار را قريشسسيان بسسا اوكردنسسد ‪،‬‬
‫برايشان چنين پاسخ قوي ايمانی گفسست ‪ :‬قسسسم بسسه ذات خداونسسد متعسسال)جسسل جللسسه (‬
‫است كه هرگاه آفتاب را به دست راستم نهيد و مهتاب را به دسسستم چپ سم دهيسسد‬
‫من ازراه دعوت برنميگردم ‪.‬‬

‫‪3‬‬

‫يعني اگر تمامي نعمات دنيسسا را كسسه بسسه انسسدازه آفتسساب ومهتسساب ارزش داشسسته‬
‫باشيد برايم فراهم سازيد من راه دعوت به اسلم را هرگز ترك نميكنم ‪.‬‬
‫اين بود قوت ايمان آنحضرت )صلى الله عليه وسلم(‬
‫جهارم ‪ :‬ايمان خالص ‪ :‬ايمان خالص ايماني است كه تمامي توجه انسسسان بسسه‬
‫خالق باشد‪،‬وهيچ كسي را شريك او نسازد‪ .‬منظور ازايمان خالص همان ايمسساني‬
‫است كسه خالي ازهر نوع شسرك و‬
‫‪----------------------------------‬‬‫شيرٍ جنين نقل نموده اسسست ‪:‬‬
‫ب‬
‫ن‬
‫ما‬
‫ع‬
‫ن‬
‫ال‬
‫حضرت‬
‫‪ -1‬اين مفهوم حديث شريف است كه امام احمد آنرا از‬
‫ن بَ ِ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ ِ ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫قو ُ‬
‫سو َ‬
‫َ‬
‫ج‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ر‬
‫ئ‬
‫سا‬
‫س‬
‫س‬
‫م‬
‫ل‬
‫س‬
‫ت‬
‫ح‬
‫ص‬
‫و‬
‫ت‬
‫م‬
‫ل‬
‫س‬
‫ذا‬
‫إ‬
‫ة‬
‫غ‬
‫ض‬
‫م‬
‫ن‬
‫سا‬
‫ن‬
‫ل‬
‫م ( يَ ُ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ً‬
‫س سدِ‬
‫ْ‬
‫س ِ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ل إِ ّ‬
‫َ‬
‫ه ع َل َي ْهِ وَ َ‬
‫ت َر ُ‬
‫َ‬
‫ن ِفي ا ِ َ ِ ُ‬
‫سل ّ َ‬
‫صّلى الل ّ ُ‬
‫معْ ُ‬
‫ل الل ّهِ ) َ‬
‫َ َ ْ َ َ ْ َ َ َ ُ‬
‫ِ‬
‫قم سائ ِر ال ْجسد ِ وفَسد أ َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ب‬
‫ي ال ْ َ‬
‫ه‬
‫و‬
‫ل‬
‫س‬
‫ت‬
‫م‬
‫ق‬
‫س‬
‫ذا‬
‫إ‬
‫و‬
‫ح‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫قل ْ ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫وَ َ‬
‫َ َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ص َِ‬
‫فرق بين مسجد مساجد المساجد صالح ‪ ،‬صالحون الصالحون و منظسور از الصسالحون يعنسي تمسسامي اعمسال‬
‫شان صالح است ‪.‬‬

‫شبهات شرك باشد خداوند متعال در قرآن عظيسسم الشسسان ميفرمايسسد ‪):‬السسذين‬
‫آمنوا و لم يلبسوا إيمانهم بظلم( كسانيكه ايمان آوردند وايمان خويش با با ظلسسم‬
‫ملبس نساختند ‪،‬صحابه كرام گفتند كه اي رسول الله كدام يكي ما ظلسسم نكسسرده‬
‫است ‪،‬سپس اين آيت شريف نازل شد‪):‬إن الشسسرك لظلسسم عظيسسم( شسسرك ظلسسم‬
‫بسيار بزرگ است ‪ .‬يعني منظور از ظلم در ينجا شرك است ‪.‬‬
‫كسانيكه ايمان خالص دارنسسد ‪ ،‬تسسوجه شسسان بسسه خسسالق اسسست ‪ ،‬او را ميپرسسستند ‪ ،‬و كسسسي را شسسرك او‬
‫نميسازند ‪ ،‬وتمامی اعمال خويش را برای رضايت خداوند انجام ميدهند ‪ ،‬عبادات خويش را فقسسط بسسرای‬
‫خداونسسسد انجسسسام ميدهنسسسد ودرهنگسسسام مشسسسکلت بسسسه عسسسوض تسسسوجه بسسسه مخلوقسسسات‪،‬خداونسسسد را ازهمسسسه‬
‫مهربانتردانسته ‪ ،‬ازاوکمک ومدد ميخواهند ‪.‬‬
‫پنجسم ‪ :‬ايمان قرآنی ونبوی ‪ :‬بسسسياری مسسردم دراعتقسسادات خسسويش امسسوری را‬
‫داخل ميکنند که هيسسچ اصسسل قرآنسی نميداشسسته باشسسد ‪ ،‬وبسسه اسساس فرهنسسگ هسای‬
‫مختلف جانشين ذهن آنان شده است ‪ ،‬ايمانی کسه مسورد قبسول ذات الهسی قسرار‬
‫ميگيرد همان ايمانی است که به اساس بنياد قرآنسسی باشسسد‪،‬توحيسسد‪،‬ذات‪ ،‬صسسفات‪،‬‬
‫واسمای خداوند متعال را مطابق قرآن دانسته‪،‬ازنظريات فلسفی که انسانرا بسسه‬
‫بيراهه ميکشاند اجتناب ورزد ‪.‬‬
‫يکی ازمسايل مهم بعضی ازاختلفاتی است که درطول تاريخ اسسسلم درميسسان‬
‫کتب تاريخ واحيانا درکتابهای دينی روايت شده است ‪ ،‬بعضی ازين روايات زادهء‬
‫بعضی ازافکارتعصبی بعضی ازافراد ويا بسسه اسسساس تقسسسيم بنسسدی هسسای سياسسسی‬
‫وگروهی درميان کتب بعضی ازمذاهب اسلمی جابجسسا شسسده اسسست کسسه درهنگسسام‬
‫مطسسالعه چنيسسن روايسسات احيانسسا بعضسسی ازمسسسلمانان مسستردد شسسده ‪ ،‬ميپرسسسند کسسه‬
‫درهنگام مطالعه چنين افکار‪ ،‬نظريسسات ‪ ،‬روايسسات تسساريخی وغيسسره چگسسونه عکسسس‬
‫العمل داشته باشيم ؟‬
‫پاسخ چنين سوال بسيار ساده وآسان اسست بشسسرطيکه خسود خوانسدهء چنيسن‬
‫روايات تحت تاثيرآنان قرار نگرفته باشسسد ‪ ،‬او ايسسن سسسوال را بخسساطر يسسافتن حسسق‬
‫نمايد ‪ .‬وهرگاه منظورآن جستجوی حقيقت باشد ‪ ،‬برايسسش را ه مناسسست عبسسارت‬
‫است از ‪:‬‬
‫الف ‪ :‬رجوع به قرآن عظيم الشان‪:‬قرآن کريم که ترجمه هسسای متعسسدد آن بسسه‬
‫زبانهای مختلف يافت ميشود ‪ ،‬وحتا سبب هسسدايت بسسسياری از نامسسلمانان شسسده‬
‫‪4‬‬

‫است ‪ ،‬بهترين رهنما برای مسلمان ميباشد ‪ ،‬خواندن ترجمه قرآن ‪ ،‬قبل ازاينکه‬
‫به تفسير هرآيت توسط بعضی از اشخاص برگرديم بهترين رهنمسسا بسسرای انسسسان‬
‫ميباشد ‪ ،‬خداوند متعال ميفرمايد‪):‬ولقد يسرنا القرآن للذکر فهل مسسن مسسدکر( بسسه‬
‫تحقيق ما قرآن را برای آموزش بسيار آسسسان نمسسوده ايسسم ‪ ،‬آيسا کسسی اسست کسسه‬
‫برای آموزش آن سعی نمايد ؟‬
‫تلوت ترجمسسه قسسرآن وبيسسان قسسرآن درتمسسامی مشسسکلت فکسسری ‪ ،‬انديشسسوی ‪،‬‬
‫تاريخی ‪ ،‬قانونی ‪ ،‬سياسی ‪ ،‬اقتصادی ‪ ،‬اجتماعی ‪ ،‬فردی واخلقی انسسسان نقسسش‬
‫بسيار مهم وبرجسته دارد ‪.‬‬
‫زيرا نظريات انسسانها بسه اسساس بعضسی ازمشسکلت انسسانی احيانسا نساقص ‪،‬‬
‫خودخواهانه ‪ ،‬تعصبی ‪ ،‬مذهبی ‪ ،‬وياهم با افراط وتفريط ميباشسسد ‪ ،‬ولسسی خداونسسد‬
‫متعال دين مقدس اسلم را دين متوسط ‪ ،‬واحکام قرآن نيسسز از افسسراط وتفريسسط‬
‫پاک ميباشد ‪.‬‬
‫دانستن قرآن برای هرمسلمانيکه درتلش حقيقت است بسيار مهم ميباشسسد ‪.‬‬
‫وهرگاه کسسی روزانسه ده السی ‪ 15‬دقيقسه وقست خسود را بسرای ترجمسه ای قسرآن‬
‫بدهد ‪ ،‬بدون شک او بعد ازگذشت يک سال قرآن را به اندازه ای ميفهمسسد کسسه او‬
‫را از مشکلت فکری زيادی نجات ميدهد ‪ ،‬اين اعجاز قرآن عظيم الشسسان اسسست‬
‫که برای هرکسی رهنما ‪ ،‬هدايت است ‪ ،‬بشرطيکه کسی بخواهد حق را جستجو‬
‫نمايد ‪.‬‬
‫يک خانم امريکايی بنام بيتی باومن که يک خانم دانشسسمند ميباشسسد بيسسش‬
‫ازيکهزار کتاب را درزمينه هاي مختلف براي رسيدن بسسه حسسق مطسسالعه نمسسود ‪ :‬او‬
‫ميگويد ‪ :‬من بيشتر از هزار كتاب را در زمينه هاي مختلف از قبيسسل روانشناسسسي‬
‫جامعه شناسي ‪ ،‬انسان شناسي ‪ ،‬مذهب ‪ ،‬تاريخ و فلسفه اين دو پيامبر)عيسى‬
‫و محمد عليهما السلم( به منظور يافتن حقيقت مطالعه كردم ‪ .‬او براي رسيدن‬
‫به حق مطالعات خويش را در كتب اديان مختلف ادامه داد ‪ ،‬ولی مطالعه اديسسان‬
‫ساخته وبافته بشر بجزازدياد تشويش و رنج چيزی ديگری به ارمغسسان نميسساورد او‬
‫اظهارميدارد ‪):‬هريك ازاين نظامهاي روحاني به بعضسسي از سسسؤالهاي مسسن جسسواب‬
‫داد اما در عوض سؤالهاي ديگري را براي مسسن بوجسسود آورد( بسسالخره بسسا مطسسالعه‬
‫دين مقدس اسلم به هدف خويش رسيده ميگويد )سرانجام آنچه راچهسسل سسسال‬
‫درپي آن بودم يافتم‪،‬راهي براي معنا بخشيدن به هرچيسسز در دنيسسايم()‪ (1‬دانسسستن‬
‫شخصسسيت چنيسسن انسسسانها بسسراي هسسر انسسسان درسسسي خسسوبي بسسراي حقيقسست يسسابي‬
‫ميباشد ‪ ،‬او در مورد خود چنين ميگويسسد ‪ :‬بسسسياراهل مطسسالعه هسسستم ‪ ،‬بيشسستر از‬
‫هزار جلد كتاب مطالعه كرده ام ‪ ،‬زياد دوست ندارم كه مشغول چيز هاي جزئي‬
‫و سسسطحي از قبيسسل تماشسسا كسردن تلويزيسسون ‪ ،‬راديسسو ‪ ،‬فيلسسم و سسسينما و مجلت ‪،‬‬
‫ورزش و سرگرمي و بطور كلي چيزهاي مسسادي بشسسوم‪،‬ميخسسواهم در زمينسسه هسساي‬
‫بعد معنوي زنده گي مطالعه داشته باشم و سرگرم شوم و بسسه افسسرادي كسسه كسسم‬
‫شانس تر از من هستند دراين زمينه كمك كنم ‪(2) .‬‬
‫خانم باومن بعد از مطالعه قرآن كريم به اين نتيجه ميرسد كه قسسرآن كريسسم‬
‫كتاب هدايت بشريت اسست ‪ ،‬كتسابي اسست قابسل فهسم و درك بسراي همسه مسردم‬
‫وهركسي با هر سويهء كه باشد ميتواند از قرآن استفاده نمايد قسسرآن جوابگسسوي‬
‫‪5‬‬

‫فلسسسفه ‪ ،‬دانشسسمندان ‪ ،‬و متخصصسسين هسسر مسسسلك ميباشسسد و هركسسسي قسسرآن را‬
‫مطالعه نمايد از فيوضات قرآن به اندازه دانش خويش مسسستفيد شسسده ميتوانسسد ‪،‬‬
‫ولي متأسفانه كه امروز مردم به عوض مطالعه قرآن و درك حقسسايق قرآنسسي كسسه‬
‫آنانرا به خوشبختي ميكشاند بسوي اشياي بي ارزش و سسسطحي رو آورده انسسد و‬
‫خود را مصروف لهو ولعب گردانيده اند كسسه ثمسسره ايسسن اعمسسال شسسان مسسسؤوليت‬
‫بزرگي به دربارالهي ميباشد ‪ .‬او در مورد قسرآن كريسم ميفرمايسد ‪ :‬قسرآن كتسابی‬
‫است روشنگر وقابل فهم ‪ ،‬اما بسياري از مردم آنرا درك نميكنند ‪ ،‬آنان خسسود را‬
‫در چيز هاي سطحي ‪ ،‬مصنوعي ‪ ،‬بي ارزش‪ ،‬و لهسسوولعب غسسوطه ور سسساخته انسسد‬
‫مايل نيستند و نميتوانند مسؤوليت نتايج افكار‪ ،‬گفته ها واعمالشان را بسسه عهسسده‬
‫گيرند ‪.‬‬
‫اکنون ازخود بپرسيم که قسسرآن عظيسسم الشسسان چطورتوانسسسته اسسست کسسه يسسک‬
‫انسان غيرمسلمان را کسه يهسودی يسا نصسرانی بسوده وبسرای درک حقسايق ويسسافتن‬
‫حقيقت مطالعه نموده است‪،‬هدايت کرده‪،‬وآيا نميتواند که ما را هم هدايت نمايسسد‬
‫مشکل اينست که ‪:‬‬
‫يار درخانه وما گرد جهان ميگرديم‬
‫آب درکوزه وماتشنه لبان ميگرديم‬
‫ب ‪ :‬دعوتگران نه قضاوت گران ‪:‬مسلمانيکه درتلش حقيقت است تلش ميسسورزد‬
‫کسسه حقيقسست هسسای قرآنسسی را درک نمسسوده ‪ ،‬وبسسرای اصسسلح خسسود عمسسل نمايسسد ‪،‬‬
‫افکاروانديشه های خويش را ازطريق قرآن عظيم الشان حل نموده ‪ ،‬وبه عوض‬
‫اينکه مصروف قضاوت وبسسه محسساکمه کشسانيدن ديگسران باشسسد ‪ ،‬بسه اصسلح خسسود‬
‫واعضای فاميل ودوسسستان خسسود سسسعی ميسسورد ‪ ،‬مسسسووليت خسسود رادرک نمسسوده ‪،‬‬
‫ازخود ميپرسد که درآخرت ازچی پرسيده خواهد شد ؟ ومطابق مسووليت خسسود‬
‫اعمال خويش را ترتيب وتنظيم ميکند ‪.‬‬
‫‪--------------------------------------------------‬‬‫‪ -1‬ينك خورشيد از غرب طلوع ميکند ‪ ،‬تأليف مظفرحليم و بيتي باومن ‪ .‬ترجمه‪:‬عبدالعزيز ويسي ‪ .‬ايران ‪ :‬نشر احسان ‪،‬‬
‫ص ‪35 :‬‬
‫‪ -2‬مصدرسابق ص ‪59 :‬‬

‫ج ‪ :‬ازسيرت پيامبر‪ ،‬آل بيت پيامبروصحابه کرام استفاده نمودن ‪ :‬پيامبر‬
‫آل بيت او وصحابه کرام بهترين نمونه هسای اخلق ميباشسسند آنسان ماننسد قرآنهسای‬
‫متحرک عمل نمودند ‪ ،‬وزبان عفيف وپاک ‪ ،‬قلب صاف ‪ ،‬واعمسسال نيکسسو داشسستند ‪،‬‬
‫دربرخورد با اختلفات احکام الهسسی وعفسست واخلف را جسسدا مراعسسات مينمودنسسد ‪،‬‬
‫برای رسيدن به حقايق لزم است که هرسخن آنانرا درس هدايت بسسراي خسسويش‬
‫قرار دهيم ‪.‬‬
‫د‪:‬دوری ازفلسسسفه گرايسسی ‪ :‬بسسسياری مسسردم کوشسسش ميکننسسد کسسه حقيقسست ايمسسان‬
‫وعقيده به وجود خداوند را ازخلل کتابهای فلسفه ومنطق دريابند زيسسرا نظريسسات‬
‫فلسفی که غالبا زاده افکارفيلسوفان قديم ومعاصر که خود اهل ايمان نبوده اند‬
‫‪ ،‬وياهم درشناخت خداوند به بيراهه رفته اند ‪،‬نميتواند انسان را به حقيقت ايمان‬
‫به قرآن برسانند ‪ ،‬وشرط انصاف هم نيست که کتسساب خداونسسد را درزمينسسه تسسرک‬
‫نموده ‪ ،‬ويک بارهم ترجمه آنرا نخوانده باشيم ‪ ،‬درمورد آن قضاوت کنيسسم ‪ ،‬آنکسسه‬
‫)صلى الله عليه وسسسلم (‬

‫‪6‬‬

‫حق را ميخواهد ‪ ،‬يکجانبه قضاوت نکرده ‪ ،‬نخست قرآن عظيم الشان را حد اقل‬
‫يک بار با ترجمه اش مطالعه نموده ‪ ،‬حقيقت های ايمانی قرآن را درک نمسسوده ‪،‬‬
‫سسسپس ميتوانسسد نظريسسات ديگسسران را مطسسالعه نمسسوده ‪ ،‬و اظهارنظرنمايسسد ‪ ،‬ولسسی‬
‫کسانيکه حتا لفظ قرآن را نميداننسسد ‪ ،‬ترجمسسه قسسرآن را هيچگسساهی نخوانسسده انسسد ‪،‬‬
‫سيرت پيامبراسلم را مطالعه نکرده اند ‪ ،‬وميخواهند اسلم را ازمراجع وکتابهای‬
‫ديگران بدانند هرگزبه حقيقت نخواهند ‪ .‬دريسسن زمينسسه چسسی خسسوب اسسست نظريسسک‬
‫شخصسسسی را کسسسه خسسسودش مسسسسلمان نبسسسود ‪ ،‬وميخواسسسست ازطريسسسق کتابهسسسای‬
‫غيرمسلمانان دين مقدس اسلم را درک نمايد ‪ ،‬مورد مطالعه قراردهيم ‪ ،‬اوخود‬
‫به اشتباه خود پی برده بالخره به مطالعهء کتب متخصصسسين اسسسلم وسسسپس بسسه‬
‫مطاله قرآن عظيم الشان ميپردازد ومنحيث يک مسلمان حقيقی به دين مقدس‬
‫اسلم مشرف ميشود‪) :‬سامي فرناندس( فرزند) مكسسسمينو فرنانسسدس( درسسسال‬
‫‪ 1955‬درجزيرهء سسسيبوی منطقهسسء بيسسسايس در كشسسور فليسسبين تولسسد شسسده ‪،‬يسسك‬
‫كشيش مذهب پروتسانت ميباشد‪،‬در سال ‪ 1979‬ازپوهنتسون ايسديولوژيك لهسوت‬
‫فارغ التحصيل شده است‪،‬اين پوهنتون به تربيهء كادرهاي متخصص مذهبی چون‬
‫كشيشان ومنصرين )كسانيكه مردم را نصراني ميسازند( مشغول است ‪.‬‬
‫او ميگويد ‪ :‬قوانين آنسسوقت ايسسن پوهنتسسون تقاضسسا مينمسسود تسسا مرحلسسه تعليمسسات‬
‫عملي را بعد از فراغت از پوهنتون براي مدت هژده مسسا ه سسسپري نمسسايم ‪ ،‬دريسسن‬
‫مدت من براي نصراني ساختن مردم در مناطق مسلمان نشسسين كسسه در جنسسوب‬
‫فليپين قرار دارد مشغول شدم ‪،‬همچنان درين مدت مكلف بوديم تسسا بحسسث هسساي‬
‫در مورد ثقافت هاي ديني شرقيان بنويسيم‪،‬وتقدير الهي هميسسن بسسود كسسه مسسن بسسه‬
‫نوشتن بحثي درمورد فلسفهء اسلم گماشته شدم ‪.‬‬
‫مسيحيان براي گمراه نمسسودن مسسسلمانان از هروسسسيله كارميگيرنسسد ‪ ،‬و بسسراي‬
‫رسيدن به اين هدف نخست ميكوشند تا درمورد مسلمانان معلومات زياد داشته‬
‫باشسسند‪،‬درمسسورد اساسسسات فكسسري مسسسلمانان‪ ،‬نقسساط ضسسعف آنسسان‪،‬اختلفسسات‬
‫لسسساني‪،‬قسسومي وقبلسسي مسسسلمانان‪،‬تكتيسسك هسساييكه سسسبب پيسسروزي مسسسلمانان در‬
‫عصورمدنيت اسلمي شده است بحث وتحقيسسق مينماينسسد‪،‬تابسسا درك ايسسن مسسسايل‬
‫بتوانند بخوبي در ضعيف ساختن و ازبين بردن مسلمانان ويا هسسم كشسسانيدن آنسسان‬
‫به اديان منسوخ و دست خورده بشر نايل آيند ‪.‬‬
‫محترم سامي فرناندس ميگويسسد‪:‬مسسن بسسراي آمسساده گسسي بسسه نوشسستن اثرعلمسسي‬
‫خويش به جمع آوري كتب و مراجع كه درمسسورد اسسسلم ورسسسول اسسسلم حضسسرت‬
‫محمد )صلى الله عليه وسلم ( بود مشغول شدم ‪ .‬زيرا ما در پوهنتون آمسسوخته بسسوديم كسسه‪:‬‬
‫اگر ميخواهي دشمنت را شكسسست دهسسي بايسسد همسسه چيسسزاورا بسسداني )اساسسسات ‪،‬‬
‫مبادي فكري ‪ ،‬تكتيك ها ‪ ،‬جوانب رواني و غيره ( ‪.‬‬
‫هرگاه كسي دين مقدس اسلم را بخوبي مطالعه ننمايد و يسساهم بسسه مراجسسع و‬
‫كتب غير مسلمانان رجوع نمسسوده بخواهسسد ديسسن اسسسلم را ازآنسسان بيسساموزد هرگسسز‬
‫نميتواند به حق رسد و يسسا هسسم حقسسانيت ديسسن مقسسدس اسسسلم را درك نمايسسد زيسسرا‬
‫علماي متعصب كليسا و حكومتهسساي اسسستعمار گرغربسسی اسسسلم را بسسه شسسكل غيسسر‬
‫صحيح به مردم معرفي ميدارند ‪ ،‬پيامبر)صسسلى اللسسه عليسسه وسسسلم ( را دورازشخصيت اصلي‬
‫اش معرفسسي ميدارنسسد و مسسسلمانان را منحيسسث انسسسانهاي تروريسسست ‪،‬بسسي دانسسش‬

‫‪7‬‬

‫وبداخلق معرفي ميكنند‪،‬غالبا بعضي ازاشتباهات تعسسدادي ازمسسسلمانان بسسي علسسم‬
‫راوسيله قسرار داده‪،‬تصساوير عيسوب بعضسي مسسلمانان را اسساس بسراي شسناخت‬
‫اسلم قرار ميدهند‪،‬بعضي از جنگ هاي داخلي را كه بدون رضايت اکسسثريت ملسست‬
‫های مسلمان به اساس بعضي ازمشکلت ‪،‬تعصسسبات ودسسست هسسای خسسارجی بيسسن‬
‫بعضی از گروه ها و احزاب سياسی صورت ميگيرد آنرا متعلسسق بسسدين دانسسسته ‪،‬‬
‫ديسسن مقسسدس اسسسلم را متهسسم ميسسسازند ‪ ،‬وبسسدين وسسسيله پوششسسي را بسسراي حسسق‬
‫جسسستجو نمسسوده چشسسمان غربيسسان را از درك حقسسانيت اسسسلم ميپوشسسانند ولسسي‬
‫دانشمندان واشخاص اكاديميك براي نيسسل بسسه حقيقسست ميكوشسسند‪،‬تسساواقعيت را از‬
‫زبان خود مسلمانان واز كتابهاي اسلمي دريابنسسد ‪ ،‬آقسسای فرنانسسدس دريسسن مسسورد‬
‫ميگويد ‪ :‬بعضي از كتبي را كه درمسورد اسسلم بسود از كتابخسانه يكسي از پوهنتسون‬
‫هسساي تنصسسير شسسهرزامبوانگا حاصسسل نمسسودم ‪ ،‬و ازينكسسه مسسؤلفين ايسسن كتسسب غيسسر‬
‫مسلمانان بودند اسلم را مطابق نظر خويش تفسير مينمودند ‪ ،‬بدين ملحوظ به‬
‫اين كتابها قناعتم حاصل نشده بخسسود گفتسسم ‪:‬چسسرا اسسسلم را از خلل نبشسسته هسساي‬
‫مسسسلمانان مطسسالعه ننمسسايم ؟ بسسه جسسستجوي كتابهسساي شسسدم كسسه آنسسانرا مسسؤلفين‬
‫مسسسلمان تسسأليف نمسسوده بودنسسد‪،‬در آغسسازدو كتسساب بدسسستم افتسساد نخسسست كتسساب‬
‫)اسلم ‪ ...‬ديني كه به آن تهمت شده( تاليف ابسسوالعلي مسسودودي‪،‬ودوميسسن كتسساب‬
‫)اسلم تحت ميكروسكوب( تأليف حموده عبدالعاطي ‪.‬‬
‫سامی فرناندس بعد ازمطالعات دقيق دركتابهاي غير مسلمانان و مسسسلمانان‬
‫دريافت كه در بيسسن نبشسسته هسساي دو طسسايفه فسسرق اسسست ‪ ،‬غيسسر مسسسلمانان بسسويژه‬
‫مخالفين ودشمنان اسلم براي گمراهي مسسردم دو كسسار بسسسيارخطرناك را انجسسام‬
‫ميدهند ‪:‬‬
‫‪-1‬اسلم را بشكل ناقص برای ديگران بيان و شسسرح ميكننسسد يعنسسي يسسك بخسسش‬
‫اسلم را گرفته‪,‬وآنرا منزوي از بخش هاي ديگر مورد انتقسساد قسسرار ميدهندوبسسدين‬
‫شكل مردم گمان ميكنند كه اسلم دين ناقص است ‪.‬‬
‫‪-2‬قبل از تحقيق و مطالعه حكم صادرميکنند و به اساس دشمنی که با اسلم‬
‫دارند ميگويند ‪ :‬اسلم دين حق نيست وهمين تصاميم و احكام قبلسسي آنسسان مسسانع‬
‫رسيدن خود شان به حق ميگردد و هم ديگران را به گمراهي ميكشانند ‪.‬‬
‫او اين دو نقطه را چنين بيان ميدارد‪):‬زماني كتاب استاد مسسودودي را خوانسسدم‬
‫يسك انديشسهء كسامل مختلفسي از آنچسه از اسسلم ميدانسستم برايسم رخ داد ‪ ،‬بخسود‬
‫گفتم ‪ :‬چرا اينرا تصديق نكنم ؟ اكنون اسلم از طرف يكي از فرزنسسدانش برايسسم‬
‫پيش ميشود ‪ .‬ولي دربين هر دو پيشكش فرق بسيارزياد بود‪،‬زيسسرا اكنسسون اسسسلم‬
‫بشكل كامل آن تقديم ميشود نه از يك جهت با فيصله هاي قبلي (‬
‫هرگاه ما اسلم را ازيك جانب بسسبينيم ‪،‬حقيقسست اسسسلم را چنسسانچه لزم اسسست‬
‫درك كرده نميتوانيم ‪ ،‬ولي زيبايي وارزش اسلم زماني براي مان معلوم ميگردد‬
‫كه آن را به شسسكل كامسسل آن ماننسسد يسسك کتلسسه متكامسسل و مسسترابط مسسورد بررسسسی‬
‫َ‬
‫خ ُ‬
‫سل ْم ِ َ‬
‫ت‬
‫ة َول ت َت ّب ُِعوا ُ‬
‫مُنوا اد ْ ُ‬
‫كافّ ً‬
‫وا ِ‬
‫وتحقيق قراردهيم ‪َ) .‬ياأي َّها ال ّ ِ‬
‫خُلوا ِفي ال ّ‬
‫نآ َ‬
‫طسس َ‬
‫ذي َ‬
‫شي ْ َ‬
‫ال ّ‬
‫ن(اي مؤمنسسان درديسسن مقسسدس اسسسلم بصسسورت كامسسل‬
‫م عَد ُوّ ُ‬
‫ه ل َك ُ ْ‬
‫ن إ ِن ّ ُ‬
‫مِبيس ٌ‬
‫طا ِ‬
‫داخسل شسويد و از گامهساي شسيطان پيسروي نيكنيسد زيسرا شسيطان دشسمن آشسكار‬
‫شماست ‪ .‬البقرة‪208 /‬‬

‫‪8‬‬

‫آقاي سامي فرناندنس زمسساني اسسسلم را در نبشسسته هسساي مسسسلمانان مطسسالعه‬
‫نمود حقايق اسلمي دراو اثسسر نمسسود وازينكسسه يسسك انسسسان متعصسسب و خسسود خسسواه‬
‫نبود‪،‬وهر حقيقت اسلمي را منفي تفسير نميكسسرد‪،‬علقمنسسد معلومسسات بيشسستر در‬
‫مورد اين حقايق شد او ميگويد ‪ :‬بعد ازين به مطالعه بيشترو معلومات مزيسسد در‬
‫مورد اسلم علقمند شدم‪،‬با بعضي ازمراكز بيرون ازفليپيسسن كسسه مشسسغول توزيسسع‬
‫كتب هستند تماس پوستي گرفتم ‪ ،‬كه ازآنجمله مركز)وقف خانم عايشه بسسواني(‬
‫درپاكستان ‪ ،‬مركز)استاد ديسسدات در جنسسوب افريقسسا( وموسسسسه اسسسلمي درلنسسدن‬
‫ميباشند‪،‬و يك سلسله از كتابهاي خسسوبي را دريسسافت نمسسودم ‪،‬ازجملسسه ايسسن كتابهسسا‬
‫كتاب )محمد معلم بشريت( تسسأليف افضسسال الرحمسسن اثسسر زيسسادي درمسسن نمسسوده و‬
‫دراعماق قلبم تأثيرنمو د اين كتاب زنده گي پيامبر)صلى اللسسه عليسسه وسسسلم ( وشهكارهايش‬
‫را بيان ميدارد ‪.‬‬
‫ازين ببعد به فهم درست اسلم آغازنمودم ‪ ،‬و احسسساس مينمسسودم كسسه اسسسلم‬
‫حقيقتا دين حق است ‪ ،‬اين احساس بعد از آن بود كه من تمامي اديان معاصر و‬
‫بخش ها‪،‬مذاهب و فرقه ها را مطالعه نمودم حتي عقايد هند ‪ ،‬چين ‪ ،‬و تعليمات‬
‫اديان آسيوي ‪.‬‬
‫بعد ازينكه اسلم را درمدت يكسال دربين كتابهسسا دريسسافت نمسسودم ‪ ،‬احسسساس‬
‫کردم كه گسسم كسسرده خسسويش را دريسسافتم ‪ ،‬پاسسسخهاي تمسسامي سسسؤالتيكه در ذهنسسم‬
‫خطور نموده ودرمسيحيت جوابي نداشت آنرا دراسلم دريافتم ‪ ،‬اما هنسسوزهم در‬
‫مراسم كليسا و اعماليكه متعلق آن بود اشتراك ميورزيدم مگسسر بسسدون اهتمسسام و‬
‫قنسساعت ‪ ،‬زيسسرا نميتوانسسستم در يكشسسبانه روز تغييسسر نمسسايم ‪ ،‬وايسسن كاريسسست كسسه‬
‫ضرورت به وقت زياد دارد (‬
‫مطالعات خويش را دوام دادم ‪ ،‬و احساس نمودم كه اسلم در قلبم كسسم كسسم‬
‫ي‬
‫داخل ميشود البته بدون اينكه آنرا اعلن نمايم ‪ ،‬ولی به تمسسامي وجسسايب انسسسان ِ‬
‫يی كه اسلم ما راامرميكند مبادرت ميورزيدم ‪ ،‬مهمترين چيزيكه درين وقسست در‬
‫قلبم رسوخ نمود اين بود كه هيچ معبودي نيست بجز الله ) جل جلله( ) لإله إل‬
‫الله (‪ ،‬و خيال سه خدايان ‪ ،‬خداوند پسري گرفته و فلسفه اين عقايسسد همسسه يسسك‬
‫نوع ديوانگي ميباشد حتا قبل ازينكه من قرآن را بشسسكل كامسسل بسسدانم زيسسرا ايسسن‬
‫عقيده مخالف با عقل انسان ميباشد ‪ ،‬زيرا اگر خداوند) جل جللسسه( در صسسورت‬
‫انسان ظاهرگردد ‪ ،‬و يا پسري گيرد مستحق الوهيت نميباشد ‪ ،‬زيرا خداوند) جل‬
‫جلله( چنانچه خسسودش خسسود را وصسسف نمسسوده اسسست ) قسسوي – قسسادر ‪ ،‬شسسديد ‪،‬‬
‫خواب نميكند ‪ ،‬وهيچ چيزي از او پنهان نيست و غيره ( بناء خداوند) جل جللسسه (‬
‫احتياجي ندارد كه بصسسورت انسسسان ‪ ،‬يسسا گسساوي ويسسا كسسدام جانسسدار ديگسسري چنسسانچه‬
‫بعضي از اديان گمراه عقيده دارند ظاهر گردد ‪ ) ،‬نعوذ بالله (‬
‫)درحقيقت سه محور اساسي بود كه مرا به اسلم جذب نمود و اين امسسور را‬
‫بغير از اسلم در اديان ديگري نيافتم ‪:‬‬
‫‪-1‬اسلم موافق فطرت طبيعي بشريت است ‪.‬‬
‫‪ -2‬كامل بودن ) شموليت ( اسلم ‪ ،‬زيرا اسسسلم شسسامل بخسسش هسسا سياسسسي ‪،‬‬
‫نظام حكم ‪ ،‬اقتصاد ‪ ،‬نظام مالي ‪ ،‬روابط فاميلي و اجتماعي ‪ ،‬و جسسوانب روحسسي‬
‫فطري ميباشد ‪.‬‬

‫‪9‬‬

‫‪ -3‬پيام جهاني اسلم‪ :‬اصل انسان از آدم و حواء ميباشد ‪ ،‬و تمامي بشرمانند‬
‫برادران ميباشند ‪ ،‬ضرورتي به پيوسستن بسه كسدام حسزب سياسسسي ‪ ،‬يسا موسسسه‬
‫اجتماعي و يا سازمان اقتصادي نداري همين كه مسلمان هستي كافي اسسست ‪ ،‬و‬
‫تمسسامي ارتباطسساتي را كسسه ايسسن سسسازمان هسسا در غسسرب لزم ميگرداننسسد در اسسسلم‬
‫موجود است ‪ ،‬زيرا غربيها معاني اخوت ‪ ،‬برادري ‪ ،‬همكاري ‪ ،‬تكافل اجتمسساعي و‬
‫غيره را ندارند ‪ ،‬بنابرين سازمانهاي خيريه را بنام ) برادرز هود ( براي پر نمسسودن‬
‫اين جوانب مفقود در حيات شان تاسيس نموده اند ‪ ،‬اما مسلمانان ضسسرورت بسسه‬
‫اين مؤسسات ندارند زيرا مسلمانان همه به يك خدا ‪،‬يك قرآن ‪ ،‬يسسك پيسسامبر ‪ ،‬و‬
‫يك قبله با وجود اختلفات رنگ و زبان جمع ميباشند ‪.‬‬
‫برادر مؤمن ‪ ،‬مخلص ‪ ،‬دعوتگر ‪ ،‬و با احساس ما محترم سامی فرناندس کسسه‬
‫اکنون بنسسام ) نجيسسب رسسسول( نسسامش را تغييسسرداده ‪ ،‬در پايسسان صسسحبت هسساي خسسود‬
‫خطاب به مسلمانان جهان گفت ‪ ) :‬ميخواهم براي مسلمانان جهان حكسومت هسا‬
‫و رعايای شان بگويم كه ما به قوانين دست سسساخته غيرمفيسسد انسسسانها ضسسرورتي‬
‫نداريم ‪ ،‬قرآن عظيم الشان براي ما كفايت ميكند ‪ ،‬هركسي در بخش خود براي‬
‫تطبيق قرآن و برگشت آن مانند قانون اساسي حيات انساني كوشش نمسساييم ‪،‬‬
‫دين مقدس اسسسلم بسسه شخصسسيات هساي راسسستين ضسسرورت دارد كسسه بخسساطر ديسن‬
‫مقدس اسلم قرباني دهند‪،‬لزم است فرزندان خود را براي قرباني دين مقسسدس‬
‫اسلم تربيه نماييم‪،‬تسسا درهنگسسام جسسوانی بسسراي شسسان خسسدمت بسسراي اسسسلم آسسسان‬
‫گردد ‪ .‬تا خلفت اسلمي بزرگ دو باره براي يكبسسارچگي مسسلمانان جهسان ايجساد‬
‫گردد ‪ ،‬هرگاه مسلمانان حاكم مشترک ‪ ،‬سپاه مشسسترک‪ ،‬اقتصسساد مشسسترک‪،‬ويسسك‬
‫واحد پولي مشترک داشته باشند هيج قوت دنيا نميتواند درمقابل آنان قرار گيسسرد‬
‫نسسه امريكسسا و نسسه ديگسسران ‪ .‬وهرگسساه مسسا بسسه ايسسن مرحلسسه برسسسيم سسسايرامت هسساي‬
‫ديگر)غيرمسلمانان( به دين مقدس اسلم فوج فوج مشرف خواهند شد ‪.‬‬
‫ششم ‪ :‬ايمان قسسسوی ‪ :‬ايمسان قسسوی همسسان ايمسانی اسسست کسسه انسسسانرا آمسساده‬
‫قربانی درراه خدا نموده وهرگاه حکسسم الهسسی ‪ ،‬بسسه مسسال ‪ ،‬جسسان و اولد وی تعلسسق‬
‫گيرد ‪ ،‬برتريت را به احکام الهی داده وماننسسد حضسسرت ابراهيسسم ) عليسسه السسسلم (‬
‫اولد خود را قربانی راه پروردگارمينمايد ‪ ،‬برای رسيدن به اين هدف ايمان قوی‬
‫لزم است ‪ ،‬شما ميبينيد که موترسايل ‪ ،‬موتر‪ ،‬وطياره همه ماشين دارند ‪ ،‬ولسسی‬
‫ماشسسين موترسسسايل نميتوانسسد ‪ ،‬طيسساره را بسسه حرکسست بيسساورد ‪ ،‬ايمسسان ضسسعيف‬
‫نيزنميتوانسسد درزنسسده گسسی انسسسان تسساثير قسسوی داشسسته ‪ ،‬او را از بيراهسسه واجتنسساب‬
‫ازخوردن حرام ‪ ،‬وصبردرمصايب ياری رساند ‪ .‬بناء هرمسلمان را بايسسد تسسا ايمسسان‬
‫ابراهيمی داشته ‪ ،‬برای قبول حکم خدا هيچ کسی مانع وی شده نتواند‪ .‬هرمومن‬
‫ايمان اسماعيلی داشته و خود را به اختيسسارخويش تسسسليم حکسسم خداونسسد سسسازد ‪،‬‬
‫ايمان محمدی داشته ‪ ،‬که بخاطررساندن حکم الهی ‪ ،‬خون سرش به قسسدمهايش‬
‫سرازير شود ‪ ،‬وايمان حسينی داشته تا مانند حضرت حسين به تشسسنه لسسبی جسسام‬
‫شهادت را نوشيده تسليم طاغی ها نگردد ‪.‬‬

‫‪10‬‬

‫ممم مممممم مممم ممم ممممممممم‬
‫يك نقطه بسيار مهم اينست كه مدد وكمك خواستن صسسرف مربسسوط خداونسسد‬
‫)جسسل جللسسه( بوده ‪ ،‬وهرفرد مسلمان روزانسسه ‪ ،‬چنسسدين بسسار درنمساز خسسويش ايسسن آيسست‬
‫مباركه را درمقابل پروردگارعالميان خوانده وتعهد ميدارد كسسه )إيسساك نعبسسد وإيسساك‬
‫نستعين( خاص ترا عبادت ميكنيم و خاص از تو كمك ميخواهيم ‪ ،‬وازينكه انسسسان‬
‫درنماز هاي خويش درمقابل خداوند اين تعهد را نمود ‪ ،‬لزم است كسسه ايسسن تعهسسد‬
‫را درخارج نماز بصورت دقيق عملي نمايد ‪ ،‬دوم اينكه درنخستين سسسورهء قسسرآن‬
‫اين درس را خداوند )جل جلله( براي مؤمنان داده است كه ‪ :‬عبادت وكمك خواستن‬
‫تان صرف از من باشد‪،‬يعني درتمامي اوقات درمواجهت با تمامي مشكلت ) يسسا‬
‫الله – يا الله – ياالله ( بگوييد ‪ ،‬درين امور نبايد بجز از خداوند )جسسسل جللسسسه( از كسسسي‬
‫ديگری مدد خواست ‪ ،‬خداوند متعال در قرآن عظيسسم الشسسان صسسفات خسسويش را‬
‫بيان داشسسته اسست كسه انسسان مسؤمن مطسابق مشسكل خسسويش ازخداونسد متعسال‬
‫برحسب همان صفتش كه درمورد بيان شده است‪،‬كمك بخواهد‪.‬‬
‫صاحب تفسيرنمونه درمورد چنين ميگويد )) درآغازهركارلزم است از صفتى‬
‫استمداد كنيم كه آثارش بر سراسر جهان پرتوافكن است‪ ،‬همه موجسسوداترا فسسرا‬
‫گرفته و گرفتاران را در لحظات بحرانى نجات بخشسسيده اسسست ‪.‬بهسستر اسسست ايسسن‬
‫حقيقت را از زبان قرآن بشنويد آنجا كه مى گويد‪ :‬و رحمتى وسعت كل شسسيىء‪:‬‬
‫)رحمت من همه چيز را فرا گرفته است ( اعراف‪156 /‬‬
‫درجاى ديگراززبان حاملن عرش خدا مى خوانيم ربنا وسعت كل شيىءرحمة‬
‫‪):‬خدايارحمت خود را بر همه چيز گسترده اى ( مؤ من‪7 /‬‬

‫‪11‬‬

‫از سوى ديگر مى بينيم پيامبران براى نجات خود از چنگال حسسوادث سسسخت و‬
‫طاقت فرساودشمنان خطرناك ‪ ،‬دسسست بسسه دامسسن رحمسست خسسدا مسسى زدنسسد قسسوم‬
‫)موسى( براى نجات ازچنگال فرعونيان مى گويند و نجنا برحمتك ‪):‬خسسدايا مسسا‬
‫را به رحمت خود رهائىبخش(يونس‪86/‬‬
‫درمورد)هود(وپيروانش چنين مى خسسوانيم‪:‬فانجيناه والممذين معممه برحمممة‬
‫منا‪:‬هودوپيروانش را به وسيله رحمت خويش)ازچنگال دشمنان(رهائى بخشيديم‬
‫)اعراف ‪.(72‬‬

‫اصول هنگامى كه حاجتى از خدا مى طلبيم مناسب است او را با صفاتى كسسه‬
‫پيوند بسسا آن حسساجت دارد توصسسيف كنيسسم مثل عيسسسى مسسسيح )عليسسه السسسلم ( بسسه هنگسسام‬
‫درخواست مائده آسمانى )غذاى مخصوص( چنين مى گويد‪ :‬اللهم ربنمما انممزل‬
‫علينا مائدة من السماء … و ارزقناو انت خيرالرازقين ‪)) :‬بسسار الهسسا مائدهسساى‬
‫از آسمان بر ما نازل گردان … و ما را روزىده و تسسو بهسسترين روزى دهنسسدگانى ((‬
‫)مائده ‪.(114‬‬
‫))نوح (( پيامبر بزرگ خدا نيز اين درس را به مسا مسسى آمسسوزد‪ ،‬آنجسسا كسسه بسسراى‬
‫پيسساده شسسدن از كشسستى در يسسك جايگسساه مناسسسب ‪ ،‬چنيسسن دعسسا كنسسد رب انزلنسسى‬
‫منزلمباركا و انت خير المنزلين‪)) :‬پروردگارا! مرا به طرز مبسساركى فسسرود آر كسسه‬
‫تو بهترين فرود آورندگانى (( )مؤمنون ‪.(29‬‬
‫و نيز ))زكريا(( به هنگام درخواست فرزنسسدى از خسسدا كسسه جانشسسين و وارث او‬
‫باشد خدا رابا صفت خير الوارثين توصيف مى كند و مى گويد رب لتذرنى فسسردا‬
‫و انت خير الوارثين ‪:‬خداوندا! مرا تنها مگسسذار كسسه تسسو بهسسترين وارثسسانى (( )انبيسساء‬
‫‪ .(89‬بنابراين در موردآغاز كارها به هنگامى كه مى خواهيم با نام خداوند شروع‬
‫كنيم بايد دست به دامن رحمت واسعه او بزنيم ‪ ،‬هم رحمت عسسام و هسسم رحمسست‬
‫خاصش آيا براى پيشرفت در كارهسسا و پيسسروزى برمشكلتصسسفتى مناسسسبتر از ايسسن‬
‫صفات مى باشد؟!‬
‫جالب اينكه نيروئى كه همچون نيروى جاذبه ‪ ،‬جنبه عمومى دارد و دلها را بسسه‬
‫هم پيوند مى دهد همين صفت رحمت است ‪ ،‬براى پيوند خلق با خالق نيز از اين‬
‫صفت رحمت بايداستفاده كرد‪.‬‬
‫مؤ منان راستين با گفتن بسم الله الرحمن الرحيم در آغاز كارهسسا دل از همسسه‬
‫جسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسا بسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسر مسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسى‬
‫كنند و تنها به خدا دل مى بندند‪ ،‬و از او استمداد و يارى مى طلبند‪ ،‬خداوندى كه‬
‫رحمتش فراگير است ‪ ،‬و هيچ موجودى از آن ‪ ،‬بى نصيب نيست ‪.‬‬
‫اين درس را نيز از بسم اللسسه بسسه خسسوبى مسسى تسسوان آمسسوخت كسسه اسسساس كسسار‬
‫خداوند بر رحمت است ((تفسيرنمونه درتفسير سوره فاتحسسه ‪.‬‬
‫در تفسير ) إياك نعبد وإياك نستعين ( امام بسسن كثيرميگويسسد‪ :‬إيسساك بسسراي ايسسن‬
‫بيان شده كسسه درمسسورد اهتمسسام وويسژه گسي درنظرگرفتسسه شسسود يعنسسي خسساص تسسرا‬
‫ميپرستيم وخاص برتو توكل نموده‪،‬كمك ميخواهيم ‪ ،‬واين كاملترين درجه طاعت‬
‫ميباشد‪،‬وتمامي دين به همين دومعنا رجوع ميکند‪ ،‬امام ابن كثيردرادامه سسسخنان‬
‫خسسويش ميگويسسد‪:‬دانشسسمندان سسسابق سسسوره فسساتحه را سسسر قسسرآن ميناميدنسسد و‬
‫سراساسي درهمين )إياك نعبد وإياك نسسستعين( ميباشسسد زيسسرا بخسسش اول )إيسساك‬
‫نعبسسد( آن دوري وبسسرائت ازشسسرك اسسست و بخسسش دوم )إيسساك نسسستعين( بيسسزاري‬
‫‪12‬‬

‫وبرائت است از قوت ويا بازگشت ازکاری از آن بواسطه انسان‪،‬و همه امسسور را‬
‫صرف به ذات پروردگار متعال )جسسل جللسسه( تفويض نمودن است‪ ،‬امسسام ابسسن كسسثير در‬
‫تفسيراين آيت ‪ ،‬آيات قرآني ديگري را براي فهسسم درسسست معنسساي ايسسن آيسست نيسسن‬
‫تشريح ميکند ‪ :‬اين معنا درآيات قرآني ديگري نيز نهفته است چنانچه الله تعسسالى‬
‫ميفرمايد ‪) :‬فاعبده وتوكل عليه وما ربك بغافل عما تعملون( اورا عبسسادت نمسسا ‪،‬‬
‫وبروي توكل كن ‪ ،‬پروردگارتان ازآنچه ميكنيد بي خبر نيست ‪) ،‬قسل هسو الرحمسن‬
‫آمنا به وعليه توكلنا( بگو همان ذات رحمان است كه بوي ايمان آورديم ‪،‬و بسسروي‬
‫توكسسسسل ميكنيسسسسم ‪) ،‬رب المشسسسسرق والمغسسسسرب ل إلسسسسه إل هسسسسو فاتخسسسسذه وكيل(‬
‫پروردگارمشروق ومغرب‪،‬نيست الهي بجزاو‪،‬او را ياروياور خويش قرار دهيد ‪.‬‬
‫مفهسسوم خطسساب دريسسن آيسست شسسريف )خسساص تسسرا( بسسدين معناسسست كسسه انسسسان‬
‫درمقابل پروردگار قرار دارد و برايش ميگويد كه خاص ترا عبادت ميكنيم وخاص‬
‫از تو كمك ميخواهيم‪،‬درمسسورد اينكسسه چسرا )عبسسادت( را بسسر )كمسسك ومسسدد خسواهي(‬
‫تقديم نموده است ‪،‬امام ابن كثير ميفرمايسسد ‪ :‬زيسسرا عبسادت هسدف اصسسلي بسسوده ‪،‬‬
‫واستعانت وكمك خواهي ازخداوند وسيله براي عبادت حقيقي ميباشد ‪.‬‬
‫امام قرطبي درتفسيراين آيت ميفرمايد ‪ :‬مفهوم "وإياك نستعين" يعني كمك‬
‫‪ ،‬تاييد وتوفيق را درامور خويش پروردگارا از توميخواهيم ‪.‬‬

‫ممممم ممممم مم ممممممم مم مممممم‬
‫اصل ايمان از نگاه قوت و ضعف خسسويش بسسه اسسساس منسسع مردمسسان از بسسدی هسسا‬
‫ومنکرات به سه نوع تقسيم شده است ‪:‬‬
‫‪ -1‬ممممم ممم )‪ :(100 %‬ايمان قوي آنست كه هرگاه مسلمان درمقسسابله‬
‫با كدام عمل مخالف دين مقسسدس اسسسلم )منكسسرات( مسسواجه شسسود ‪ ،‬فسسورا تصسسميم‬
‫گرفته در راه ممانعت ازآن عمل بد وناجايز دركار شود ‪ ،‬مثل ‪ :‬زماني در مكسساني‬
‫ميبينسسد كسسه اطفسسال درس نميخواننسسد و بسسه كارهسسايي مشسسغولند كسسه در آينسسده سسسبب‬
‫گمراهي آنان ميگردد ‪ ،‬كوشش نمايد كه فورا بسسراي از بيسسن بسسردن ايسسن عمسسل بسسد ‪،‬‬
‫‪13‬‬

‫زمينه درس و تعليم را براي اين اطفال ميسر سازد ‪ ،‬ويا خودش براي آنسسان درس‬
‫و تعليم دهد ‪.‬‬
‫هرگاه در منزل خويش ميبيند كه اطفال در مقابل تلويزيون فلمسسي را مشساهده‬
‫ميكنند كه تأثير منفي در اخلق آنان دارد ‪ ،‬او در ين لحظسسه فسسورا حركسست نمسسوده و‬
‫آنانرا از تماشاي آنچه اخلق شانرا فاسد مينمايسسد ‪ ،‬جلسسوگيري مينمايسسد ‪ ،‬بسسه هميسسن‬
‫شكل تمامي اعمال بدي را كه ميبيند ‪ ،‬عمل بسسراي نجسسات ديگسسران ازيسسن عمسسل بسسد‬
‫اقدام مينمايد ‪ .‬هرگاه درکدام جايی مشاهده ميکند که بالی کسسدام دختروياخسساتمی‬
‫تجسساوز صسسورت ميگيسسرد فسسورا دسسست بکارشسسده پسسوليس را باخبرميسسسازد ودروقسست‬
‫ضرورت درمقابل آن ظالمان ايستاده مانع کار بد آنها ميشود ‪.‬‬
‫اين عملکرد فعلی کسه غالبسا بسرای بزرگسان فاميسل ‪ ،‬واعضسای محسترم فاميسل ‪،‬‬
‫مسوولين حکومتی ‪ ،‬وارگانهای پوليس ‪،‬حارنوالی ها ومحاکم ميسسسر اسسست‪،‬و آنسسان‬
‫ميتوانند مانع هرعمل بد بزور وقدرت شوند ‪.‬‬
‫حضرت پيامبر)صلى اللسسه عليسسه وسسسلم ( ميفرمايد ‪) :‬من رأى منكم منكرا فليغيسسره بيسسده(‬
‫هرگاه كسي از شما عمل بدي را بيند بايد آنرا با دست خود مانع گردد ‪ .‬به اساس‬
‫اين ممانعت بلند ترين مرتبه ‪ ،‬وقوی ترين درجسسه‬
‫فرموده حضرت پيامبر‬
‫ايمان ميباشسد ‪.‬‬
‫‪ -2‬ممممم ممممم ) ‪ : ( 50 %‬ايمان متوسط آنست كسسه هرگسساه شخصسسي‬
‫عمل بدي را ميبيند ‪ ،‬ويا اشخاصي را ميبيند كه مشغول انجام كاري هستند كسسه در‬
‫آن رضايت الله )جل جلله( نه بلكه در آن غضب الله )جسسسل جللسسسه( نهفته است ‪ ،‬او سسسعي‬
‫نمايد كه اين عمل را مانع گردد‪،‬ولي او نميتواند كه ايسن عمسسل ناجسسايز را بسا دسست‬
‫مانع شود‪،‬ولي خاموش ننشسته براي محو آن به نصيحت ودعسسوت بازبسسان خسسويش‬
‫ميپردازد ‪ ،‬اين مرحله ايمان متوسط ميباشد ‪ ،‬زيرا آن شسسخص نتوانسسسته کسسه مسسانع‬
‫آن عمل بد ‪،‬بصورت مستقيم شود ‪ ،‬بلکه تنها با نصيحت ووعسظ کسه شسايد شسسنيده‬
‫شود يانه ‪ ،‬آنانرا به حق دعوت نموده است ‪ ،‬درين زمينه حضرت پيامبر) صسلى اللسه عليسه‬
‫وسسسلم ( ميفرمايد ‪ ) :‬فإن لم يستطسع فبلسسانه( هرگساه بسا دسست خسود از اعمسال بسد‬
‫ممانعت نميتوانست ‪ ،‬پس بازبان خويش براي محو آن بپردازد ‪.‬‬
‫‪ -3‬ممممم مممم ) ‪ : ( 20 %‬ايمان ضعيف آنست كه انسان با دست وزبان‬
‫خويش نتواند مانع انجام يك عمل ناجايز كه سسسبب غضسسب اللسسه )جسسل جللسسه( ميگسردد‬
‫شود ‪ ،‬ولي آن عمل را در قلسسب خسسويش بسسد ديسسده ‪ ،‬از نشسسستن ومشسساركت در آن‬
‫مجلس اجتناب ميورزد ‪ ،‬مثل جواني بسسا يسسك تعسسداد از دوسسستان واقسسارب خسسويش در‬
‫مجلسي مقابل ميشود كه آنان مصروف قماربازي ‪ ،‬يا تماشاي فلسسم هسساي مخسسالف‬
‫اخلق ‪ ،‬و يا هم صحبت هاي غير اخلقي هستند ‪ ،‬او نميتواند كسسه مسسانع عمسسل آنسسان‬
‫گردد ‪ ،‬ولي خود آن اعمال را بد ديده ‪ ،‬قلبا از آن تنفر مينمايد ‪ ،‬وبسسرای اجتنسساب از‬
‫مشارکت درآن گناه از مجلس شان خارج ميشود ‪ ،‬مرحله بد ديدن گناهان درقلب‬
‫ضعيف ترين مراحل ايمان ميباشد ‪ ،‬پيامبر) صلی الله عليه وسسسسلم ( درين زمينه ميفرمايسسد ‪:‬‬
‫)فإن لم يستطع فبقلبه وذلك أضعف اليمان( هرگاه با زبان خسسود نيسسز نميتوانسسست‬
‫مانع اعمال ناجايز گردد ‪ ،‬بس بايد آنرا قلبا بسسد ببينسسد ‪ ،‬وايسسن ضسسعيف تريسسن مرحلسسه‬
‫ايمان است ‪ ،‬بالي اين شخص لزم اسست كسه فسورا آن مجلسس را تسسرك نمايسسد ‪،‬‬
‫زيرا نشستن درچنين مجالس اثرمنفي در انسان ميگذارد‪.‬‬
‫) صلی الله عليسسسسه وسسسسسلم (‬

‫‪14‬‬

‫َ‬
‫خداوندمتعال )جل جلله( ميفرمايد ‪) :‬وإ َ َ‬
‫ض‬
‫ن يَ ُ‬
‫ت ال ّ ِ‬
‫ضو َ‬
‫خو ُ‬
‫ذا َرأي ْ َ‬
‫ن ِفي آَيات ِن َسسا فَ سأعْرِ ْ‬
‫ذي َ‬
‫َِ‬
‫شسي ْ َ‬
‫سي َن ّ َ‬
‫ك ال ّ‬
‫قعُسد ْ ب َعْسد َ السذ ّك َْرى‬
‫ن فََل ت َ ْ‬
‫حّتى ي َ ُ‬
‫ما ُين ِ‬
‫دي ٍ‬
‫ح ِ‬
‫طا ُ‬
‫ضوا ِفي َ‬
‫خو ُ‬
‫م َ‬
‫ث غَي ْرِهِ وَإ ِ ّ‬
‫عَن ْهُ ْ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ن ( النعسسام ‪ 68/‬هنگامي كسساني را ببينيسد كسه در مسسورد آيسسات قسرآن‬
‫معَ ال َ‬
‫قوْم ِ الظال ِ ِ‬
‫َ‬
‫مي َ‬
‫تكذيب واستهزاء ميكنند شما ازمجلس آنان دوري نماييد‪،‬تا اينكه به سخنان ديگري‬
‫مشغول شوند ‪ ،‬و هرگاه شيطان اين حكم را فراموشت ساخت ‪ ،‬پس بعد از بيسساد‬
‫آوردن اين حكم با ظالم مجالست مکن ‪.‬‬
‫حضرت پيامبر) صلى الله عليسسه وسسسلم ( ميفرمايد‪):‬من كان يؤمن بسسالله واليسسوم الخسسر فل‬
‫يجلس على مائدة يدار عليها الخمر( كسيكه به الله )جل جلله( وروز قيامت آيمسسان‬
‫دارد‪،‬بر دسترخوانيكه در آن شراب پايان وبال ميگردد ننشيند ‪.‬‬
‫َ‬
‫خداوند متعال )جسسسل جللسسسه( ميفرمايد‪):‬وَقَد ْ ن َّز َ‬
‫ن إِ َ‬
‫م‬
‫سس ِ‬
‫بأ ْ‬
‫ذا َ‬
‫معْت ُ ْ‬
‫ل عَل َي ْك ُ ْ‬
‫م فِسسي ال ْك ِت َسسا ِ‬
‫ه‬
‫ست َهَْزأ ُ ب َِها فََل ت َ ْ‬
‫ت الل ّهِ ي ُك ْ َ‬
‫حت ّسسى ي َ ُ‬
‫ث غَي ْسرِ ِ‬
‫دي ٍ‬
‫حس ِ‬
‫آَيا ِ‬
‫ضسسوا فِسسي َ‬
‫خو ُ‬
‫م َ‬
‫قع ُ ُ‬
‫فُر ب َِها وَي ُ ْ‬
‫معَهُس ْ‬
‫دوا َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫م إِ ً‬
‫ميًعا( النسسسسساء ‪ 140 /‬بالي‬
‫ج ِ‬
‫مَنافِ ِ‬
‫جا ِ‬
‫ذا ِ‬
‫م َ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ه َ‬
‫م إِ ّ‬
‫جهَن ّ َ‬
‫م ع ُ ال ُ‬
‫ن الل َ‬
‫مثلهُ ْ‬
‫إ ِن ّك ُ ْ‬
‫ري َ‬
‫قي َ‬
‫ن َوالكافِ ِ‬
‫شما در كتاب الله نازل شده است كه هرگاهي در مجلسسسي بشسسنويد كسسه بسسا آيسسات‬
‫قسسرآن اظهسسار كفرميگسسردد‪،‬ويسسا هسسم آيسسات قسسرآن مسسورد اسسستهزاء ومسسسخره گسسي‬
‫قرارميگيرد ‪،‬شما باآنان ننشينيد ‪ ،‬تا اينكه آنسسان بسسه كسسدام سسسخن ديگسسري ميشسسغول‬
‫شوند‪،‬وهرگاه با وجود مشاهده آن منكرات با ايشسان بنشسسيند شسسما نيسسز مثسل آنسان‬
‫ميشويد ‪.‬‬
‫يا داشت‪:‬هرگاه به اين حديث شريف‪):‬من رأى منكم منكرا فليغيسسره بيسسده‪،‬فسسإن‬
‫لم يستطع فبلسانه‪،‬فإن لم يسستطع فبلقلبسه وذلسك أضسعف اليمسان( تسوجه نمساييم‬
‫ميبينيم كه حضرت پيامبر )صلى الله عليه وسلم ( ضعيف ترين درجه ايمان را بسسراي كسسساني‬
‫گفته است كه بدي ها را قلبا بد ميبيند‪،‬وهرگاه كسي منكسسرات را قلبسسا بسسد ببينسسد در‬
‫آن مجلس نمينشيند ‪،‬اكنون سؤال پيدا ميشود كه كسانيكه باوجود ديسسدن منكسسرات‬
‫نه تنها )نه بادست ‪ ،‬نه با زبان و نه هم قلبا ( عكس العملي نشان نميدهند ‪ ،‬بلكسسه‬
‫خود سبب اين عمل ناجايزي كه سبب غضب الله)جسسسل جللسسسه( شده ‪ ,‬ياهم ديگسسران را‬
‫در انجام آن تشويق مينمايد ‪ ،‬در كدام درجه ايمان قرار خواهند داشت ؟‬
‫پاسخ اين سوال را بايد هرمومن با اخلص با اندک تفکر جواب داده ‪ ،‬وکوشش‬
‫نمايد که خود را در مراحل خوب ايمانی جا دهد ‪.‬‬

‫‪15‬‬

16

‫مقدمسسة‬
‫پيشگفسسستار‬
‫فكر‪ ،‬عقل و شناخسست‬
‫عقسل ويژه گسي خاص انسانها‬
‫قل وسيلسسه تفكير وانديشسسه است‬
‫أقسام تفكير وانديشسه ء انساني ‪:‬‬
‫تفكسسسسير سسسسسالسسسم منجسسسربسسه شسسناخت خالسسسق حقسسيقي و حسسقايق ميگردد ‪:‬‬

‫فصــل اول ‪:‬‬
‫ضرورت یا نیاز انسان به دین‬
‫ین ضــــرورت عقلي‬
‫تتتتت تت تتتت تتتتت تت تتت‬
‫‪ -1‬ضرورت های فردي‬
‫‪ -2‬ضرورت هاي اجتماعي‬
‫‪ -3‬ضرورت هاي عالي ‪:‬‬
‫دیـــن یك ضرورت فطري‬
‫ييي ييييي يييي‬

‫فصــــل دوم ‪:‬د و نقطـــه مهـم واساســي )وجـود خـالق(و) شـناخت خـالق‬
‫حقیقي(‬
‫دلیل وجود خداوند )جل جلله(‬
‫عقل امروزي در تلش حقايق است‬
‫‪17‬‬

‫دليل قرآني به وجود خالق حقيقي ) )لل للللل( (‬
‫تفكردر وجود خود انسان ‪-2‬‬
‫تفكر در جهان هستي ‪.:‬‬
‫تفكر درحيوانات ‪:‬‬
‫دليل عقلي انساني به وجود خالق حقيقي ) )لل للللل( (‬
‫تتتتتت ت تتتتتتتت تتتتتتتتتت‬
‫تتتتتتت تتتت تتتتتت‬
‫تتت تت تتتتت‬
‫درشناخست خداوند ) جل جللسسسسه( نقص دركجا استشناخت خالق حقیقي‬
‫چگونسگی ايمان به وجود خداوند )لل للللل(مسؤوليت انسان صرف ايمان به وجود خداوند است ‪.‬‬

‫علت گمراهي بسياري از فلسفهنتيجه بحث ‪:‬‬

‫فصــل ســوم ‪:‬‬
‫فلسفـــهء یكتــا پرســتي ) تتتتتتتت‬

‫ت تتتتتتتت ت )ل ل‬

‫للللل(‬
‫وعيوب شسسرك و كفسسسر‬
‫توحيد درلغت توحيد دراصطلح شرح تعريف اصطلحي ‪:‬‬
‫دليل وحدانيت ال )لل للللل(‬
‫دليل توحيد قرآني‬
‫دليل توحيد عقلسي ‪ :‬ايمان به )تسوحيسسد( يگانگي خداوند )لل للللل(‬
‫توحسسيد ربوبيت‬
‫توحيد الوهيت ) توحيد عبادت (‬
‫تتت تت تتتت ت ) تت تتت ت تتت تتت ت تتت ت تت تت‬
‫تتتت (‬
‫للللللل لللل‬
‫تتتت تتتت تتتتت‬
‫‪ -3‬توحيد اسماء وصفات خداوند‬

‫فصــل چهارم ‪:‬‬
‫حقیقت قـضا و قـدر‬
‫وعيوب عدم ايمان به مقدرات الهی‬
‫‪ -1‬فرق بين علم خداوند )لل للللل(وعلم انسانمكلفيت انسان ‪:‬‬
‫‪ -3‬مفهوم قضا وقدر ‪ -2:‬عدم تأثيركفراجباري ‪:‬‬
‫لل للللل للل لللل للل لللل للللل لللللل ‪:‬‬
‫للللل للللل لل للل لللل‬
‫علمت انسان جنتسسي‬
‫‪18‬‬

‫علمت انسان دوزخي‬
‫لللللل لللل لل للللل‬
‫للل للللل لللل ) لل للللل ( للل‬
‫فال بين هاييكه ادعاي غيب ميكنند كافرند‬
‫ارتباط جادوگران وفال بين ها با شيطان‬

‫فهرست موضوعات ) خدا شناسي (‬
‫‪ -1‬مقممدمممه‬
‫‪ -2‬مممممممم‬
‫ممممم ممم ‪ :‬ممممم مم مممم ممممم مم ممم‬
‫ممممم مم مممم ممممم مم ممم‬
‫ممممم ممم ممممم‬
‫) ضرورت هاي فردي ‪ ،‬ضرورت هاي اجتماعي ‪،‬‬
‫ضرورت هاي عالي(‬
‫نيازمندي انسان به دين بخش فردي‬
‫‪-1‬‬
‫الف ‪ :‬در بخش مادي‬
‫ب‪ :‬در بخش معنوي‬
‫‪ - 2‬نيازمندي هاي انسان در بخش اجتماعي ‪.‬‬
‫‪ -3‬نيازمندي هاي انسان در بخش عالمي‬
‫ديسسسن يك ضرورت فطري‬

‫دين ضرورت عقلي‬
‫لللل ل للل ‪ :‬دو نقطسسسه مهسسم واساسسسي )وجسسود خسسالق(و) شسسناخت خسسالق‬
‫حقيقي(‬
‫دليل وجود خداوند‬
‫‪-1‬‬
‫‪ -2‬عقل امروزي در تلش حقايق است‬
‫‪ -3‬دليل قرآني به وجود خالق حقيقي ) )جل جلله( (‬
‫‪ -4‬دليل عقلي انساني به وجود خالق حقيقي‬
‫دليل و نظريات دانشمندان‪.‬‬
‫الف ‪:‬‬
‫دليل تفكر در مخلوقات وموجودات ‪.‬‬
‫ب ‪:‬‬
‫نقش حس وعقل در شناخت خداوند ‪.‬‬
‫ج ‪:‬‬
‫نقش فطرت سلیم در شناخت پروردگار ‪.‬‬
‫د ‪:‬‬

‫‪19‬‬

‫‪-5‬‬

‫ممممم مممم ممممم‬

‫‪ -6‬ممممممم ممممم مم مممم مممممم )مم ممممم(‬
‫ممممم ممممم ‪ :‬ممممممممم ممممممممم )مم ممممم(‬
‫وعيوب شممرك و كفمممر‬
‫ممممم ممممم ‪ :‬ممممم ممممم مممممم ممممم ممممم‬
‫الف ‪ :‬مفهوم ) ل إله إل اللممه (‬
‫ب ‪ :‬مفهوم كلممه ء شهادت‬
‫ج ‪ :‬محبت اللمه )جل جلله(‬
‫د ‪ :‬صفات اللمه )جل جلله( ) ج(‬
‫‪ -2‬فصل بنجم شرك و كفممر‬
‫الممف ‪ :‬اسممباب ) انكممار‪ -‬اسممتهزاء بممه ديممن – دشممنام‬
‫دين (‬
‫ب ‪ :‬شرك‬
‫ج ‪ :‬ريا ومفاهيم آن‬

‫سوالت بخش عقل‬
‫سوال اول ‪ :‬فرق ميان عقل وشعور را ضمن مثال واضح سازيد ‪.‬‬
‫سوال دوم ‪ :‬تاثير عقل وشعور در ساختمان وپيشسسرفت جهسان چيسسست ‪،‬‬
‫با مثال بيان سازيد ‪.‬‬
‫سوال سوم ‪ :‬آيا عقل ميتواند بسسا پسسرورش وتعليسسم وتربيسسه مناسسسب رشسسد‬
‫نمايد ‪ ،‬با مثال بيان داريد‪.‬‬
‫سوال چهارم ‪ :‬چرا قرآن عظيم الشان مردمان بيدين را ) ل يشعرون (‬
‫بيان داشته است؟‬
‫سوال پنجم ‪ :‬درمورد اين سه عبسسارت قرآنسسی نظسسر تسسانرا بنويسسسيد ) افل‬
‫تعقلون ( چرا عقل تانرا به كار نمياندازيد ؟ ) أفل تتسسذكرون( چسسرا بسسه‬
‫ياد نمي آوريد ؟ ‪) -‬أفل تتفكرون( چرا فكر نميكنيد ؟‬
‫‪20‬‬

‫؟‬
‫سسسوال ششسسم ‪ :‬عسسدم اسسستخدام عقسسل ودانسسش ‪ ،‬وپيسسروی سسسطحي‬
‫وکورکورانه از نياکان چه تاثيری درشخصيت انسان مينمايد ؟‬
‫سوال هفتم ‪ :‬برنامه هاي مختلف تلويزيوني وراديويي ‪ ،‬اجتماع ‪ ،‬فاميسسل‬
‫وعسسادات ورواج هسسای چسسی تسساثيری در شخصسسيت عقلسسی وفکسسری انسسسان‬
‫دارد ؟‬
‫سوال هشتم ‪ :‬چرا يسسک طفسسل کوچسسک يسسک دانشسسمند بسسزرگ را مسسسلمان‬
‫ساخت ؟‬
‫سسسوال نهسسم ‪ :‬اسسستخدام الفسساظ منفسسی چسسی تسساثيری درشخصسسيت اطفسسال‬
‫دارد ؟ توجيه قرآنی درين زمينه چيست ؟‬
‫سوال دهم ‪ :‬تفکير سالم چی تاثيری درشناخت خالق وجهان دارد ؟‬
‫سوال ‪ :11‬علسست سسسرپيچي بسسسياري ازمردمسسان ازاحكسسام الهسسي وقواعسسد‬
‫ايمان چيست ؟‬
‫سوال ‪ :12‬آلوده گي اخلقي زنده گي خانواده چی تاثيری در شخصسسيت‬
‫اطفال دارد ؟‬
‫سوال ‪ :13‬هرگسساه تفكيسسر تسسابع هسسوا وهسسوس خسسود ويسساهم تسسسليم افكسسار‬
‫ديگران نمايد چی تاثيری رخ خواهد ‪ ،‬با مثال واضح سازيد ‪.‬‬
‫سوال ‪ :14‬انسان بيدين مانند ‪ ،‬وجامعه بيدين ماننسسد چسسی بسسوده ؟ نظسسر‬
‫دکتور قرضاوی را درين زمينه بيان داريد ‪.‬‬
‫سوالت ضرورت انسان به دين‬
‫سوال ‪ :1‬انسان چند نوع ضرورت دارد با مثال واضح سازيد ‪.‬‬
‫سوال ‪ : 2‬ضرورت انسان دربخش مادی ومعنوی وجسسود انسسسان چگسسونه‬
‫بود ه ضمن مثال بيان داريد ‪.‬‬
‫سوال ‪ : 3‬ضرورت انسان دربخش اجتماعی ) فاميل – قانون – وجامعه‬
‫( چيست ضمن مثال بيان داريد ‪.‬‬
‫سوال ‪ :4‬ضرورت انسسسان دربخسش عسالی چيسست ‪ ،‬موضسسوع را بسا ذکسر‬
‫مثالها تحليل نماييد ‪.‬‬
‫سوال ‪ : 5‬نسبت بعضی از مخلوقات به خداوند ‪ ،‬مثسسل روح خسسدا ‪ ،‬خسسانه‬
‫خدا ‪ ،‬بنده خدا چگونه تحليل ميگردد ؟‬
‫سوال ‪ : 6‬ويژه گی انسان را کدام نقاط نهفته است ؟‬
‫سوالت فصل سوم ‪:‬‬

‫ايمان به فرشته گان‬
‫‪21‬‬

‫آمنت بالله وملئکته ‪.‬‬
‫ايمان به فرشته گسسان يکسسی ازاساسسسات مهسسم ايمسسانی ميباشسسد ‪ ،‬زيسسرا قسسرآن‬
‫عظيم الشان ميفرمايد ‪) :‬کل آمن بالله وملئگته وکتبه ورسله (‬
‫فرشته ها مخلوقات خداوند اند ‪ ،‬آنان مانند عسکران وسپاهيانی اند کسسه بسسه‬
‫وظايف مختلفی مشغول اند ‪.‬‬
‫مشکلت انسان‬
‫انسان مشکلت زيادی دارد ومهمترين اين مشکلت رسيدن وقت مرگ و ملقسسات‬
‫با حضرت جبريل )عليه السلم( ميباشد ‪ ،‬زيرا مرگ ناگهان ميايد وحضرت نبی کريم )صلی الله‬
‫عليسسه وسسسلم ( ميفرمايد ‪:‬الموت يسساتی بغتسسة والقسسبر صسسندوق العمسسل ‪ .‬مسسرگ ناگهسسان ميايسسد‬
‫وقبرهم صندوقچهء اعمال انسان است ‪.‬‬
‫اين انسان نميداند چی وقت ميميرد ‪ ،‬مصيرش به کجاست ‪ ،‬مجبوراست درمسسدت‬
‫زنده گی و وقت مرگ خويش به قضای الهی تسليم گردد ‪ ،‬آنچه بسياررنج آورسسست ‪،‬‬
‫وقتی است که انسان با حضرت عزرائيل )عليه السلم( درحال غفلت وبی پروايی ملقسسات‬
‫نمايد ‪ ،‬او درهنگام جوانی پلنهسسای طسسويلی داشسسته باشسسد ‪ ،‬و اميسسد وار سسسفرهای زيسساد‬
‫درجها ن باشد ‪ ،‬هزاران پلن وبرنامه ‪ ،‬شايد مثبت وشايد هم پلنهای شسسوم ومنفسسی ‪،‬‬
‫هزاران سرگرمی و استراحت ‪ ،‬بيخبرازبسياری مشکلت ‪ ،‬تنها به فکرمشکلت دنيا ‪،‬‬
‫برای زنده گی هزارساله فکرنمودن ‪ ،‬زنده گی دنيسسا ‪ ،‬بسسه فکسسری کسسه ايسسن دنيسسا جسسوان‬
‫زيبايی است که به همان سان لذت دارد که تصورميشسسود ‪ ،‬ولسسی بسسی خسسبرازينکه ايسسن‬
‫دنيا مانند کمپيری است که هزاران جوان را باطاهرآراسسسته و وچهرهسسء سسساختگی اش‬
‫فريب داده است ‪ ،‬درتمام افکاروتصسسورات ‪ ،‬دربيسسن هسسزاران پلن وبرنسسامه ‪ ،‬درميسسان‬
‫همه دوستان وعزيران ‪ ،‬باهمه طراوت وزيبايی ‪ ،‬باهمه جمال ظرافت زبسسان ‪ ،‬بسساهمه‬
‫وهمه ‪......‬‬
‫وناگهان‬
‫ناگهان حضرت عزرائيل او را توقف دهد وبرايش ازمرگش خبردهد ‪.‬‬
‫السلم عليکم‬
‫سلم ‪ ،‬صبح بخير‬
‫السلم عليکم ورحمة الله‬
‫شما کيستيد وچی ميخواهيد ؟‬
‫من !!!!!!!!!!‬
‫بلی شما !!!!!! شما کيستيد وچرا درين وقت مزاحمسست ميکنيسسد ؟ واه !!!!‬
‫اين شکل !!! شما چهرهء عجيبی داريد ‪....‬‬
‫من عزراييل هستم‬
‫عزرائيل ‪ ،‬عزرائيل ‪ ،‬کدام عزرائيل ‪ ،‬اين نامی است بسيار نا مانونس !!!‬
‫عررائيل يعنی ملک الموت ‪ ،‬فرشتهء مرگ !!!!‬
‫وای ‪ ،‬خدايا! الهی !! يا رب !! چی ميشنوم !!! فرشته ء مرگ ‪ ،‬به اين‬
‫چهره وصورت ؟؟؟‬
‫بلی ‪ .‬فرشتهء مرگ ‪ ،‬پيامر آور مرگ ‪.‬‬
‫چی ميخواهيد ؟‬
‫‪22‬‬

‫ميخواهم روح شما را قبض کنم ‪.‬‬
‫کدام روح ؟‬
‫آنچه دروجود شما است ‪ ،‬وشما منحيث يک انسان زنده هستيد ‪.‬‬
‫برای چی ؟‬
‫برای اينکه عمرشما تمام شده است ‪.‬‬
‫چرا تمام شده ؟‬
‫در دوسيه های عمرسنجی بنده گان ‪ ،‬برای شما تا همين لحظه نوشته شده‬
‫بود ‪.‬‬
‫همين لحظه ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟‬
‫بلی!!!!‬
‫اکنون بايد اين جهان را ترک کنم ؟‬
‫بلی هم اکنون ‪.‬‬
‫فاميلم ‪ ،‬اموالم ‪ ،‬برادرانم ‪ ،‬خانمم ‪ ،‬دوستانم ‪ ،‬اولدهايم ‪.‬‬
‫همه با شما وداع خواهند کرد ‪ ،‬و با دست خود ‪ ،‬شما را به خاک خواهند سپرد ‪.‬‬
‫بخاک ؟؟‬
‫بلی بخاک !!‬
‫منظورت در زير زمين ؟‬
‫بلی درزير زمين ‪ ،‬دريک گودال ‪ ،‬دريک خرابه ‪ ،‬دريک جای تنهاِيی ‪.‬‬
‫نخيسسسر ‪.‬‬
‫دوستانت برسرت سنگهای بزرگی را نهند ‪ ،‬وسوراخ های آنرا کامل ببندند ‪.‬‬
‫چسرا ‪ ،‬به چی جرمی ؟‬
‫به جرم غفلت وبی خبری ‪.‬‬
‫ازچی ؟‬
‫ازعاقبت انسان ‪ ،‬ازعاقبت خود ‪ ،‬ازعاقبت زنده گی ‪.‬‬
‫مرگ من ازين عاقبت خبری نداشتم ‪.‬‬
‫چند بار شنيدی فلن مرد ‪ ،‬فلن را موترزد ‪ ،‬فلن سسسکته نمسسود ‪ ،‬فلن کشسسته شسسد‪،‬‬
‫فلن مريض در راه جان داد ‪ ،‬فلن پادشاه وفات نمود ‪ ،‬نشنيدی ؟‬
‫شنيدم ‪.‬‬
‫ولی چی کردی ؟‬
‫ممکن نيست دوستانم ‪ ،‬مرا ترک کننسسد ‪ ،‬ممکسسن نيسسست شسسما بتوانيسسد دوسسستانم را‬
‫قناعت دهيد ‪.‬‬
‫من يکبار روح شما را ميگيرم !! سپس خود ببينيد ‪.‬‬
‫آرزو هايم ‪ ،‬اميد هايم ‪ ،‬برنامه هايم ‪ ،‬پلن هايم ‪.‬‬
‫همه را وداع کنيد ‪.‬‬
‫آيا ممکن نيست فرصتی داشته باشم ‪.‬‬
‫من بنده ام و ماموريتم همين است ‪ ،‬فرصت دادن کارمن نيست ‪.‬‬
‫چرا ؟؟؟‬
‫فرصت تان ختم شده وعمرتان به پايان رسيده است‬

‫‪23‬‬

‫مگر پدر کلم تاکنون زنده است ‪ ،‬هشتاد ساله ‪ ،‬پدرم پنجاه وپنج سسساله مسسادرکلنم‬
‫اضافه ازهفتاد ويا شايد هم هشتاد ونود باشد ‪.‬‬
‫مرگ پير وجوان را نميشناسد ‪.‬‬
‫ميخواهم مثل آنان باشم ‪.‬‬
‫هرکسی را وقتی وهرنفسی را اجلی است ‪.‬‬
‫چرا من ؟‬
‫زنده گی شما ختم است ‪ .‬نوبت زنده گی شما تمسسام شسسده اسسست ‪ ،‬فرصسست شسسما‬
‫همين سالهای کوتاه بود ‪.‬‬
‫من درين مدت فکری از مرگ نکرده بودم ‪.‬‬
‫شما ربع قرن فکر نکرديد ‪ .‬وشايد باداشتن فرصت يک قرن هم فکر نميکرديد ‪.‬‬
‫تمامی عمرم ‪ 25‬سال‬
‫‪ 25‬سال و سه ماه و چند روز وچند دقيقه وچند ثانيه‬
‫نخير من گمان نميکنم ‪.‬‬
‫شما باور کنيد ‪.‬‬
‫من خواب هستم واين يک حقيقت نيست ‪.‬‬
‫اين يک حقيقت است ‪.‬‬
‫کدام حقيقت ؟‬
‫حقيقت زنده گی آخرت !!‬
‫بدون برگشت ؟ ؟؟؟‬
‫بدون برگشت ‪.‬‬
‫فکرميکردم ‪ ،‬درپيری توبه کنم ‪ ،‬نمازبخوانم ‪ ،‬اکنون وقسست لسسذت وجسسوانی اسسست ‪،‬‬
‫وقت شهرت وآرامش است ‪ ،‬وقتی زيبايی وتن آرايی است ؟؟‬
‫بالی شما نمازاز ‪ 14‬سال قبل فرض شده بود ‪ 14 .‬سال غفلت !!! ‪ 14‬سال بسسی‬
‫توجهی کافی است ‪.‬‬
‫آيا اکنون امکان فرصت توبه نيست ؟‬
‫نخير !!‬
‫نمازخواندن ؟؟؟‬
‫نخير ‪.‬‬
‫عبادت !!!‬
‫نخير ‪.‬‬
‫اعمال باقيمانده ام ‪ .‬مسووليت هايم که بردوشم بسساقی اسسست ومسسن انجسسام نسسداده‬
‫ام ‪.‬‬
‫مشکل نيست نماز هاي تانرا در پل صراط خواهيد خواند ‪.‬‬
‫چطور با چی کيفيت ؟‬
‫کيفيت مجهول است ‪.‬‬
‫نمازهای قضايی ‪ ،‬روزه های قضايی درآنجا خواند ميشود ‪ ،‬وتمامی حسابات تسسانرا‬
‫درآنجا خواهيد داد‪.‬‬
‫مسووليت حلل وحرام تان نيز درآنجا محاسبه خواهد شد ‪.‬‬
‫وقتسسسم ‪ ،‬فرصتم ‪.‬‬

‫‪24‬‬

‫شسسما فرصسست تسسانرا از دسسست داديسسد ‪ ،‬وقسست زيسساد داشسستيد ‪ ،‬وهرلحظسسه را بسسدون‬
‫فکرازدست داديد ‪.‬‬
‫ولی ملقات با شما تصادفا بی وقت است ‪.‬‬
‫دردنيا هيچ چيزی تصادفی نيست ‪ ،‬تصادف درزنده گی وجسسود نسسدارد همسسه حقيقسست‬
‫هاست ‪ ،‬ولی وقتی نميخواهيد حقيقت را درک نماييد ‪ ،‬آنسسرا تصسسادف ميناميسسد ‪ ،‬آيسسا‬
‫زنده گی تصادف اسست ؟ هرگسز!!! روزوشسب تصسادف اسست ؟ هرگسز!!! ‪ ،‬اجسل‬
‫تصادف است ؟ کدام تصادف ؟‬
‫مرگ حقيقت است ؟؟‬
‫بلی‬
‫مرگ ناگهانی ‪ ،‬درجوانی ‪ ،‬درايام بی توجهی ؟؟؟‬
‫آيا سخنان پيامبرتانرا نشنيده بوديد که ميگفت ‪):‬الموت يسأتی بغتسة والقبرصسندوق‬
‫العمل ( ؟‬
‫مرگ ناگهان ميايد وقبرهم صندوقچهء اعمال است‬
‫مرگ‬
‫بلی مرگ‬
‫ناگهان‬
‫بلی ناگهان‬
‫قبر‬
‫بلی قبر!!!! صندوق اعمال !!!!‬
‫بعد ازشما با کی ؟‬
‫باخانهء تاريک وتنگ ‪.‬‬
‫چسرا ؟‬
‫دوستانت آن خانه را برايت ترتيب وتنظيم ميکنند ‪.‬‬
‫مانند ديگران با کفن ؟؟؟‬
‫البته‬
‫سپس ؟؟؟‬
‫با منکرونکير !!!‬
‫سپس همسفری با هزارسالگان‬
‫سپس قيامت و ملمتی ‪ ،‬سوال و جواب !!! حساب وکتاب !‬
‫برايم چند سال فرصت دهيد ‪.‬‬
‫ممکن نيست ‪.‬‬
‫چند ماهی ‪.‬‬
‫ممکن نيست ‪.‬‬
‫چند هفته ‪.‬‬
‫ممکن نيست‬
‫راحت نميخواهم ‪ ،‬آرامش نميخواهم ‪ ،‬صرف فرصت عمل نيک ميخواهم ‪.‬‬
‫نميتوانم ‪.‬‬

‫‪25‬‬

‫دستت را ازگلويم بردارد ‪ ،‬صرف ميخواهم برای روز قيامت ‪ ،‬برای سوال وجواب‬
‫‪ ،‬برای روز بازپرس ‪ ،‬ميخواهم کاری کنم ‪ ،‬فرصتی ‪ ،‬فقط بسسرای عمسسل وعبسسادت ‪،‬‬
‫برای طاعت وتوبه ‪ ،‬برای ندامت وپشيمانی‬
‫فرصت ختم است !!!!‬
‫چند روزی‬
‫نه روزی ‪ ،‬نه شبی ‪ ،‬نه ساعتی وحتا نه دقيقه ای !!!‬
‫) إذا جاء اجلهم فليستأخرون ساعة ول يستقدمون ( هرگساه اجسل شسان بيايسسد يسک‬
‫ساعتی هم تقديم وتأخير نميشود ‪.‬‬
‫ختم زنده گی‬
‫ختم لذت ها‬
‫ختم فرصت ها‬
‫ختم توبه ها‬
‫وا خدای من !! چی ميکردم ‪ ،‬يک دوسسستی هسسم نداشسستم کسسه برايسسم از چنيسسن‬
‫ساعتی خبردهد ‪ ،‬چی کنم ؟ همه با من خيسانت کردنسسد ‪ ،‬همسه مسرا دربسدی هسايم‬
‫تشويق کردند ‪ ،‬همه مرا درگناهان ياری کردند ‪....‬‬
‫همه وهمه وهمه‬
‫رهايم کن‬
‫) کل نفس ذائقسة الموت (‬
‫مهلتم ده‬
‫) کل شیء هالک ال وجهه (‬
‫الهی نفسم تنگ ميشود ‪ ،‬الهی دهانم خشک ميشسسود ‪ ،‬الهسسی تشسسنه ام ‪ ،‬آب‬
‫ميخواهم ‪ ،‬الهی حيرانم ‪ ،‬دستت بردار ‪ ،‬رهايم کن ‪.‬‬
‫واه دنيا ‪ ،‬واه دنيا ‪ ،‬واه دنيا ‪.‬‬
‫) يوم يفرالمرء من أخيه وامه وابيه وصاحبته واخيه ‪ ،‬لک امرء منهسسم يسسومئذ‬
‫شأن يغنيه (‬
‫روزيکه انسان ازبرادر‪ ،‬مادر‪ ،‬پدر‪ ،‬خانم وبرادرش فرار نمايد‬

‫ايمان به کتابهای آسمانی‬
‫آمنت بالله وملئکته وکتبمه ‪.‬‬

‫ايمان به فرشته گان يکی ازاساسات مهم ايمانی ميباشد‬

‫ايمان به تمامی پيامبران‬
‫آمنت بالله وملئکته وکتبه ورسله ‪.‬‬

‫ايمان به فرشته گان يکی ازاساسات مهم ايمانی ميباشد‬
‫‪26‬‬

‫ايمان به روز رستاخيز) روزقيامت (‬
‫آمنت بالله وملئکته وکتبه ورسله واليوم الخر‪.‬‬
‫ايمان به فرشته گان يکی ازاساسات مهم ايمانی ميباشد‬

‫ايمان به قضا وقدرالهی‬
‫آمنت بالله وملئکته وکتبه ورسله واليوم الخر‬
‫والقدرخيره وشره من الله تعالی ‪.‬‬
‫ايمان به فرشته گان يکی ازاساسات مهم ايمانی ميباشد‬

‫ايمان به زنده شدن بعد ازمرگ‬
‫آمنت بالله وملئکته وکتبه ورسله واليوم الخر‬
‫والقدرخيره وشره من الله تعالی والبعث بعد الموت ‪.‬‬
‫ايمان به فرشته گان يکی ازاساسات مهم ايمانی ميباشد‬

‫نواقص توحيد ده است ‪:‬‬
‫‪ -1‬شرک با الله درعبادت‬
‫‪ -2‬به سوی غيرا لله توجه وتضرع کسسردن بسسه ايسسن اعتقسساد کسسه ايسسن‬
‫واسطه وسفارشی من است ‪.‬‬
‫‪ -3‬شک کردن در کفر مشرک‬
‫‪ -4‬درخلف ورزی سنت نبی کريم کاميابی وبهبودی ديدن‬
‫‪ -5‬اسسستهزاء وتحقيسسر کسسدام سسسنت نسسبی کريسسم ) صسسلی اللسسه عليسسه‬
‫وسلم (‬
‫‪ -6‬بد بينی وبغض با سنت نبی کريم‬
‫‪ -7‬جادو وسحرکردن‬
‫‪ -8‬اعانت وهمکاری با کفار ومشرکين درضرر وخلف مسلمانان‬
‫‪ -9‬عقيده به آزادی درخروج ازشريعت جايزاست ‪.‬‬
‫‪ -10‬اعراض وروگردانسسی درقسسانون اللسسه ) جسسل جللسسه ( دليسسل امسسام‬
‫اعظم ابی حنيفه درعقايد ص ‪51 :‬‬

‫‪27‬‬

‫كدام راه را انتخاب نماييسسم ؟‬
‫در زنده كي انسان سه راه وجود دارد ؟‬
‫‪ -1‬راه خود انسان ‪ :‬اين راه همسسان مسسيري اسست كسه انسسان بسه اختيسسار و‬
‫اراده خويش ‪ ،‬با فكر وانديشه خويش آنسسرا اصسسل قسسرار داده و مطسسابق آن برنسسامه‬
‫زنده كي خويش را تعيين و ترتيب مينمايد ‪.‬‬
‫‪ -2‬را ه ديكران ‪ :‬احيانا انسان سر تسسسليم بسسه ديكسسران كذاشسسته وراه مسسادر‬
‫وبدر‪ ،‬بيكانه كان ‪ ،‬سازمان هاي بين المللي و غيره را براي سامان بخشيدن زنسسده‬
‫كي خويش بكار ميبرد ‪.‬‬
‫‪ -3‬راه خالق بشريت ‪ :‬براي رسيدن به خوشبختي ها انسان راه بروردكار‬
‫را در بيش كرفتسسه و آنجسسه را خسسالق انسسسان بسسراي او ترسسسيم نمسسوده اسسست بيسسروي‬
‫مينمايد ‪.‬‬
‫سؤال ‪ :‬كدام راه را انتخاب نمود ؟‬
‫اكنون انسسسان از خسسود ميبرسسسد ‪ :‬كسسه بسسا دانسسستن ايسسن سسسه راه كسسدام راه را‬
‫انتخاب نماييم كه به عقل و فهم انسان نزديكسستر و بسسراي انسسسان مصسسلحت بيشسستر‬
‫داشته باشد ‪ ) .‬راه خود ‪ ،‬راه ديكران ‪ ،‬وياهم را ه خدا (‬

‫‪28‬‬

‫‪ -1‬راه خود غلط است ‪ ،‬زيرا اطلعات انسان محدود اسسست ‪ ،‬انسسسان تحسست‬
‫دايره حواس هاي بنجكاه و خواهشات و توقعات نفساني محدود ميباشسسد ‪ ،‬هميسسن‬
‫سبب است كه انسان در زنده كسسي خسسويش بسسه صسسد هسسا مرتبسسه از تصسسميم خسسويش‬
‫بشيمان ميشود ‪ ،‬و يا از انجام كاري احساس ندامت ميكند ‪ ،‬و كاهي هم با وجسسود‬
‫استدلل و منطق راهي را اختيار ميكند كه بعد ها برايش واضح ميشسسود كسسه از بسسه‬
‫غلط رفته است ‪ ،‬اين محدوديت توانايي انسان سبب ميشود كه اشتباهاتي زيسسادي‬
‫را انجام دهد ‪ ،‬و ازينكه انسان محدود اسسست ‪ ،‬تصسسوراتي كسسه بسسراي آينسسده مينمايسسد‬
‫حتمي نبسسوده ‪ ،‬و اشسستباهات انسسسان زاده همسسان محسسدوديت فكسسري وانديشسسوي اش‬
‫ميباشد ‪ ،‬بناء راه خود را اختيار نمسسودن و مطسسابق تصسسورات محسسدود خسسويش عمسسل‬
‫نمودن سبب بشيماني و غلطي ميكردد ‪.‬‬
‫‪ -2‬راه ديكران ‪ :‬ديكران نيز ما نند مايان بشسسرند ‪ ،‬و همسسان صسسفاتي كسسه در‬
‫ماست در آنها نيسسز اسسست ‪ ،‬آنسسان نيسسز تسسابع حسسواس بنجكسسانه و خواهشسسات نفسسساني‬
‫خويش ميباشند ‪ ،‬بسياري از برنامه هاي زنسسده كسي را بسسه مصسسلحت خسسود ترتيسسب و‬
‫تنظيم مينمايند و هزاران بيش بيني بشر با آمسسدن نسسسل جديسسد و اختراعسسات جديسسد‬
‫تكذيب شده است ‪ ،‬بناء اختيار راه ديكران نيز معقوليت ندارد ‪.‬‬
‫‪ -3‬راه خدا ) جسسل جللسسه ( ‪ :‬ازينكسسه خداونسسد ) جسسل جللسسه ( ذات عسسالم بسسي‬
‫نهايت است ‪ ،‬و علم و دانش الهي متعلق به زمان و مكان نبوده بلكه مافوق همه‬
‫ميباشد ‪ ،‬بناء قوانين الهي قوانين وقتي و زماني نبوده بلكسسه شايسسسته هسسر زمسان و‬
‫مكان است ‪ ،‬و ازينكه ذات الهي خالق همه بشريت است ‪ ،‬و با محبت زيسسادي كسسه‬
‫با بشر داشته او را خلق نموده است ‪ ،‬و جانشين خويش در روي زمين كردانيده ‪,‬‬
‫تا ج علم را بر سر انسسان كذاشسسته اسسست ‪ ،‬ايسن خسالق بسا عظمست از همسه بيشسسر‬
‫مصلحت مخلوقات خسويش را در نظسسر داشسته اسست ‪ ،‬و قسسوانيني را بسسراي انسسان‬
‫تعيين وتثسسبيت نمسسوده اسسست كسسه انسسسان را در زنسسده كسسي دنيسسا و آخسسرت نيكبخسست و‬
‫خوشبخت ميسازد ‪ ،‬و اختيار راه الهي هيجكاهي انسان را به غلط نميبرد ‪.‬‬
‫انتخاب راه دين بسه عقل نزديكتر است ‪.‬‬
‫يكي از قوانين معقول زنده كي قانون در نظر داشسست احتمسسالت ميباشسسد ‪،‬‬
‫انسان عاقل در تمامي ابعاد زنده كي احتمالت را در نظر ميداشته باشسسد ‪ ،‬بكسسونه‬
‫مثال ‪ :‬هركاه شخصي به سفري ميرود ‪ ،‬حوادث احتمسسالي را كسسه در سسسفر ممكسسن‬
‫است صورت بذيرد در نظر ميكيرد ‪ ،‬مثل ‪:‬‬
‫براي نجات از بنجري موتر تاير اشتبني ميكيرد ‪.‬‬
‫براي نجات از تشنكي با خود آب ميكيرد ‪.‬‬
‫براي مواجه شدن با دشمن سلحي با خود ميكيرد ‪.‬‬
‫براي نجات از كرسنكي مقدار غذا با خود ميكيرد ‪.‬‬
‫اين انسان بعد از رفتن به سفر با داشتن اين همه وسسسايل كسسه شسسايد درنيمسسه را ه‬
‫موتر بنجر شود ‪ ،‬و شسسايد هسسم هسسوتلي نباشسسد ‪ ،‬و ياهسسسم دزدي آنسسانرا در نيمسسه را ه‬
‫توقف دهد ‪ ،‬همه احتمالت را در نظر كرفته به سفر خويش آغسساز ميكنسسد ‪ .‬اكنسسون‬
‫هركاه در جريان سفر هيج حادثسه رخ ندهد و اين شخص بسسدون كسسدام مشسسكلي بسسه‬
‫منزل مقصود برسد ‪ ،‬هيج نقصي نكرده است ‪.‬‬

‫‪29‬‬

‫برعكس اين تصور شسسخص ديكسسري ايسسن احتمسسالت را در نظسسر نكرفتسسه و بسسه‬
‫سسسفر ميسسرود ‪ ،‬و در نيمسسه راه ناكهسسان بسسه حسسادثهء مبتل ميكسسردد ‪ ،‬مسسوترش بنجسسر‬
‫ميشود ‪ ،‬و يا هم آب آشاميدني نميابد ‪ ،‬وياهم شخصي به نيت رهزنسسي مسسوترش را‬
‫توقف ميدهد ‪ ،‬اوكه فاقد وسايل است نميتواند هيسج كساري كنسد ‪ ،‬بنساء در مصسسيبت‬
‫باقي ميماند ‪.‬‬
‫عقل انسان ميكويد كه انسان هميشه احتمالت را در نظر كيرد ‪ ،‬و اكر هيج‬
‫جيزي رخ نداد انسسسان نقصسسي نميكنسسد ولسسي اكسسر رخ داد و مسسا بسسراي آن آمسساده كسسي‬
‫نداشته باشيم نقص ميكنيم ‪.‬‬
‫اكنون در موضوع آخرت نيز لزم است انسان قانون احتمسالت را كسسه راه معقسول‬
‫است در نظر داشته باشد ‪.‬‬
‫انسان عاقل اين احتمال را ميسنجد كه بعد از مرك زنده كي ديكسسري وجسسود‬
‫دارد ‪ ،‬براي زندكي بعد از مرك آماده كي ميكيرد ‪ ،‬خوب اكر يسسك مسسسلمان اخلق‬
‫خسوب نمسود ‪ ،‬نمساز وعبسادت كسرد ‪ ،‬مسال كسسي را بسه حسرام نخسورد ‪ ،‬بسا فقسراء و‬
‫مساكين كمك نمود ‪ ،‬در سال يك ماه روزه كرفت ‪ ،‬و بالخره روز قيامت هم نبود‬
‫در حسساليكه بسسا هسسزاران دليسسل وبرهسان ثسابت اسسست كسه قيسسامت اسسست ‪ ،‬خسسوب ايسن‬
‫مسلمان جي نقص كرده است ؟‬
‫برعكس ايسسن تصسسور هركسساه شخصسسي همسسه دليسسل عقسسل را در نظسسر نكرفتسسه‬
‫سخنان تمامي بيسسامبران را تكسسذيب نمسسوده و احتمسسالت را كسسه عقسسل بسسراي انسسسان‬
‫ميكويد در نظر نكييرد ‪ ،‬و زنده كي را به بيهوده كي سبري نمايد ‪ ،‬و بعسسد از مسسرك‬
‫با قيامت و سوال و جواب روبرور شود جي خواهد كرد ؟‬
‫بناء راه دين راه معقول است ‪ ،‬و ) انتخاب راه دين به عقل نزديكتراست (‬

‫اميتازات دين‬

‫‪ -1‬دين قداست دارد جون قانون خداست ‪ ،‬هركاه ما دين مقدس الهي را با ساير‬
‫ابتكارات و روش هاي بشري مقايسه نماييم ميابيم كه دين الهي نسسسبت بسسه سسساير‬
‫راه ها قداست دارد ‪ ،‬بكونه مثال هركساه بسراي بسسري كفتسه شسود كسه بسدرت تسرا‬
‫خواسته و يا هم استادت ترا صدا ميزنسد ‪ ،‬ايسسن توصسسيه بسدر و اسستاد قداسسست دارد‬
‫نسبت به اينكه براي ان طفل كفته شود كه مردي ترا صدا ميزند ‪ ،‬و برايت امسسري‬
‫ميكند ‪ ،‬آن جوان به هدايت يك مرد عادي آنقدر قداست نميدهد ولي بالمقابل‬

‫تتتتت تتتتتت تتتتت‬
‫فهميدن دليل مردمان بيدين بسيار مهم و ضروري ميباشد زيرا با فهميدن دليل آنان كه همه به اساس‬
‫وسوسه هاي شيطاني ميباشد ‪ ،‬انسان ميتواند خود را از چنين وسوسه هاي نجات دهد ‪ ،‬قرآن عظيسسم الشسسان‬
‫وسنت پيامبر و سخنان دانشمندان اسلمي دليل آنان را بيان داشته وبراي ما ميفهمانند كسسه چگسسونه شسسيطان‬

‫‪30‬‬

‫بسياري از مردم را با بعضي از دليل پوچ و اوهام وشبهات از راه حسسق منصسسرف ميسسسازد ‪ ،‬و بهتراسسست‬
‫رد اين شبهات را دانسته تا ايمان خويش را هنوز هم قوي و مستحكم سازيم ‪.‬‬
‫ن( الزخرف‪20/‬‬
‫صو َ‬
‫خُر ُ‬
‫ن ُهْم ِإلّ َي ْ‬
‫عْلٍم ِإ ْ‬
‫ن ِ‬
‫ك ِم ْ‬
‫عَبْدَناُهْم َما َلُهْم ِبَذِل َ‬
‫ن َما َ‬
‫حَما ُ‬
‫شاَء الّر ْ‬
‫َوَقاُلوا َلْو َ‬

‫علت گريز مردم از دين‬
‫براي بسياري از مردم اين سؤال پيدا ميش‬
‫‪ -1‬ندانستن حقايق دين ‪ :‬مشكل اساسي اينست كه بسياري ازمردم حقايق ديني را درك نكرده وفكر ميكنند‬
‫كه زنده گي دنيا همسهء آنچه است كه انسان بايد بدان اهتمام حاصل نمايد ‪ ،‬اين انسان زماني حقايق را درك‬
‫ميكند كه فرشته مرگ او را خفه نموده روحش را از بدنش خارج نمايد ‪ ،‬فرعون سسساليان طسسولني دعسسواي‬
‫خدايي ميكرد ‪ ،‬و سخنان پيامبر را به مسخره گي ميگرفت ‪ ،‬ودليلي را بيان ميداشت كه تنها خودش به آن‬
‫قناعت داشت ‪ ،‬ومسير اساسي خويش را فراموش كرده بود ‪ ،‬ولي زمانييكه عزرائيل ) عليه السلم ( را به‬
‫چشمان خود ديد ‪ ،‬زيرا زمان مرگ پرده غيب دور شده وانسان با چشمان خسويش ملسك المسسوت را ميبينسد ‪،‬‬
‫حّتسسى ِإَذا‬
‫فورا صدا نمود كه ايمان آوردم ‪ ،‬قرآن عظيم الشان قصسسه يسسي فرعسسون را چنيسسن بيسسان ميسسدارد ‪َ ) :‬‬
‫ن ( تا اينكه غرق گرديد گفت‬
‫سِلِمي َ‬
‫ن اْلُم ْ‬
‫ل وََأَنا ِم ْ‬
‫سَراِئي َ‬
‫ت ِبِه َبُنو ِإ ْ‬
‫ل اّلِذي آَمَن ْ‬
‫ل ِإَلَه ِإ ّ‬
‫ت َأّنُه َ‬
‫ل آَمْن ُ‬
‫ق َقا َ‬
‫َأْدَرَكُه اْلَغَر ُ‬
‫‪ :‬ايمان آوردم به اينكه هيچ خدايي نيست بجز آن خدايي كسسه اولده يعقسسوب عليسسه السسسلم بسسه آن ايمسسان آورده‬
‫است ‪ ،‬و من از جمله مسلمانان هستم ‪ .‬يونس ‪ 90/‬زماني فرعون درآخرين لحظات عمر كه تمامي حقسسايق‬
‫را به چشمان ديد ‪ ،‬دانست كه آنچه حضرت موسى عليه السلم ميگفت حق بود ‪ ،‬ومسسن بسسا تكسسبر از پيسسروي‬
‫حق دوري نمودم ‪ ،‬بناء خداوند متعال ايمان چنين اشسخاص را بعسد ازديسدن ملسك المسوت بسه وجسود خداونسد‬
‫ت ِمس ْ‬
‫ن‬
‫ل َوُكْنس َ‬
‫ت َقْبس ُ‬
‫صسْي َ‬
‫ع َ‬
‫ن َوَقسْد َ‬
‫لَ‬
‫اعتراف ميكند نميپذيرد ‪ ،‬وروي همين علت در جواب فرعون گفت ‪َ) :‬أا ْ‬
‫ن( يسسونس ‪-91/‬‬
‫ن آَياِتَنا َلَغاِفُلو َ‬
‫عْ‬
‫س َ‬
‫ن الّنا ِ‬
‫ن َكِثيًرا ِم ْ‬
‫ك آَيًة َوِإ ّ‬
‫خْلَف َ‬
‫ن َ‬
‫ن ِلَم ْ‬
‫ك ِلَتُكو َ‬
‫ك ِبَبَدِن َ‬
‫جي َ‬
‫ن)‪َ(91‬فاْلَيْوَم ُنَن ّ‬
‫سِدي َ‬
‫اْلُمْف ِ‬
‫‪ 92‬اكنون ) ايسسن اعسستراف را ميكنسسي ( درحسساليكه قبل نافرمسساني كسسردي و از جملهسسء انسسسانهاي فسسساد كسسار‬
‫بودي ‪ ،‬امروز ما بدن ترا ) بعدازمردن از غرق شدن ( نجات ميدهيم ‪ ،‬تا اينكه براي مردمسسان آينسسده نشسسانه‬
‫يي از نهايت متكبران باشي ‪ ،‬و بسياري از مردمان از علمات قدرت ما غافل هستند ‪.‬‬
‫خداوند متعال ايمان او را نپذيرفت زيرا ‪ ،‬ايمان يك امر غيسسبي اسسست و هرگسساه انسسسان درهنگسسام مسسردن بسسه‬
‫چشمان خود همه چيز را ببيند ايمانش مورد قبول پروردگار قرار نميگيرد ‪.‬‬
‫لَ(‬
‫ن َقْب ُ‬
‫ت ِم ْ‬
‫ن آَمَن ْ‬
‫سا ِإيَماُنَها َلْم َتُك ْ‬
‫ل َينَفُع َنْف ً‬
‫ك َ‬
‫ت َرّب َ‬
‫ض آَيا ِ‬
‫خداوند متعال درين باره ميفرمايد ‪َ ) :‬يْوَم َيْأِتي َبْع ُ‬
‫النعام ‪ 158 /‬روزيكه بعضي از علمات قدرت پروردگارت آشكار گردد ‪ ،‬درين روز ايمسسان هيسسچ كسسسي‬
‫كه قبل ايمان نداشته پذيرفته نميشود ‪.‬‬
‫‪ :2‬اضافه شدن بعضي از خرافسات بسه ديسن ‪ :‬ديسن بمثابسسه ء آبسي اسست كسه هرتشسنه بسدان نيساز دارد ‪،‬‬
‫وانسانها عقل وفطرتا به دين نياز مند هستند ‪ ،‬ولي هرگاه شما تشنه باشيد ‪ ،‬و بسسراي شسسما آبسسي داده شسسود‬
‫كه درآن يك مقدار كثافت افتاده باشد از پذيرش آن امتناع ميورزيد به هميسسن شسسكل هرگسساه خرافسسات هسسا ‪،‬‬
‫رواج ها ‪ ،‬عادات ‪ ،‬عنعنات ‪ ،‬كلتورهاي منفسسي ‪ ،‬وغيسسره داخسسل ديسسن گردنسسد ‪ ،‬مسسردم از پسسذيرش ايسسن ديسسن‬
‫منصرف ميشوند ‪ ،‬وهرگاه بخواهيم كه ديگران را به دين دعوت نماييم بايد ديني را برايشان تقديم نمسساييم‬

‫‪31‬‬

‫كه تمامي آن مطابق قرآن وسنت پيامبر باشد ‪ ،‬وكوشش نماييم از بسياري امور خرافي كه بنسسام ديسسن تقسسديم‬
‫ميگردد جلوگيري نماييم ‪.‬‬
‫‪ -3‬عمل ناقص بعضي از متدينين ‪ :‬مثال قبلي درين مسسورد نيسسز اسسستعمال ميگسسردد ‪ ،‬هرگسساه انسسساني تشسسنه‬
‫باشد و بخواهد آب بخورد ‪ ،‬ولي گيلس آب را كسي برايش بياورد كه سروصورتش غيسسر تميسسز ‪ ،‬و يسساهم‬
‫با أسلوب بسيار خشن و بد اخلقي آنرا تقديم نمايد ‪ ،‬آن شخص از نوشيدن آن آب صرف نظر ميكند ‪.‬‬
‫به همين سبب بسياري از انسانهاييكه خود را متدين ميدانند ولي اخلق درست ندارند ‪ ،‬آداب اجتمسساعي را‬
‫مراعات نميكنند ‪ ،‬در سخنان خويش آبروي جانب مقابل را مراعا ت نميكنند ‪ ،‬وياهم در وقت مواجه شدن‬
‫با حرام از پول حرام اجتناب نميكنند ‪ ،‬و اعمال شان نيز به شكل كامل آن با اسلم مطسسابقت نداشسسته گسساهي‬
‫از اسلم وگاهي هم خواهشات نفسي خويش را تطبيق مينمايند ‪ ،‬اينگونه اشخاص سبب ميشوند كسسه مسسردم‬
‫از دين بگريزند ‪ ،‬و يا اينكه بسياري از دعوتگران نميتوانند بازبان روز ‪ ،‬با حكمت ‪ ،‬با استفاده ازوسسسايل‬
‫پيشرفته ‪ ،‬مردم را خطاب نمايند ‪ ،‬بلكه با اساليب خود ‪ ،‬به دعسسوت ميپردازنسسد ‪ ،‬سسسبب تنفسسر مسسردم از ديسسن‬
‫ميگردند ‪ ،‬خداوند متعال براي پيسسامبر ) صسسلى الس عليسسه وسسسلم ( ميفرمايسسد ‪ :‬و داعيسسا إلسسى الس بإذنسسسه ( اي‬
‫بيامبرترا دعوتگر براه خدا تعيين نموديم كه بسه اجسازه خداونسسد دعسوت نمسسايي ‪ ،‬يعنسسي دعسوت پيسسامبر بايسد‬
‫مطابق اسلوب ‪ ،‬منهج و طريقه يي باشد كه آنرا خداوند بيسان داشسته اسست ‪ ،‬ببينسد خداونسد بسراي حضسرت‬
‫موسى وهارون كه دو پيامبر بود ند ‪ ،‬وبه نزد فرعون براي دعوتش ميرفتند گفت ‪ ) :‬فقول له قول لينسسا (‬
‫پس براي فرعون سخنان نرم بگوييد ‪.‬‬
‫روزي شخصي به نزد هسسارون الرشسسيد آمسسده گفسست ‪ :‬ميخسسواهم سسسخنان تنسسدي بسسراي رهنمسسايي ات بگسسويم ‪.‬‬
‫هارون الرشيد گفت ‪ :‬برادر خداوند متعال كساني را كه نسبت بسسه تسسو بسسسيارمنزلت زيسساد داشسستند ) موسسسى‬
‫وهارون را ( به نزد كسي فرستاد كه نسبت به من بسيار گنهكار بود )فرعون ( ولسسي برايشسسان گفسست كسسه ‪:‬‬
‫برايش سخنان نرم بگوييد ‪ ،‬بناء تو به كدام حق ميخواهي مرا با سسسخنان تنسد وسسخت خطسساب نمسسايي ؟ در‬
‫مورد نرمش مؤمنان و بسسه ويسسزه آنسسانيكه دعسسوت مينمايسسد ‪ ،‬درسسسي ديگسسري را قسسرآن كريسسم بيسسان داشسسته و‬
‫حْوِلسكَ‬
‫ن َ‬
‫ضوا ِمس ْ‬
‫لْنَف ّ‬
‫ب َ‬
‫ظ اْلَقْل ِ‬
‫غِلي َ‬
‫ظا َ‬
‫ت َف ّ‬
‫ت َلُهْم َوَلْو ُكْن َ‬
‫ل ِلْن َ‬
‫ن ا ِّ‬
‫حَمٍة ِم ْ‬
‫خداوند براي پيامبرش ميفرمايد ‪َ :‬فِبَما َر ْ‬
‫ن ( آل‬
‫ب اْلُمَتسَوّكِلي َ‬
‫حس ّ‬
‫لس ُي ِ‬
‫ن ا َّ‬
‫لس ِإ ّ‬
‫عَلسسى ا ِّ‬
‫ل َ‬
‫ت َفَتَوّكس ْ‬
‫عَزْمس َ‬
‫لْمسِر َفسِإَذا َ‬
‫شاِوْرُهْم ِفسسي ا َْ‬
‫سَتْغِفْر َلُهْم َو َ‬
‫عْنُهْم َوا ْ‬
‫ف َ‬
‫َفاعْ ُ‬
‫عمران‪ (159/‬به سبب رحمت ال تعالى برايشان نرم شدي ‪ ،‬هرگاه تندخو ‪ ،‬وسسسنگدل ميبسسودي ‪ ،‬مسسردم از‬
‫اطرافت فرار مينمودند ‪ ،‬آنانرا عفو نما ‪ ،‬برايشان استغفار نما ‪ ،‬در امور با ايشسسان مشسسوره كسسن ‪ ،‬وهرگسساه‬
‫تصميم گرفتي به خداوند توكل نما ‪ ،‬خداوند متوكلن را دوست دارد ‪.‬‬
‫و گاهي هم آنانيكه ديگران را به دين دعوت مينمايند ‪ ،‬خود شان درتطبيق عملي ديسسن نواقصسسي دارنسسد كسسه‬
‫ديگران با ديدن آنان از دين دوري ميكنند ‪ ،‬اين چنين اشخاص نخست بايسد خسود سسازي نماينسد وسسپس بسه‬
‫جامعه سازي بپردازند ‪.‬‬
‫هرگاه علت اساسي دخول بسياري از مردمان را به دين مقدس اسلم در زمان حضرت پيامبر) صلى السس‬
‫عليه وسلم ( وصحابه كرام ) رضي ال عنهم ( مورد ارزيسسابي قراردهيسسم خسسواهيم ديسسد كسسه اكسسثريت مسسردم‬
‫اخلق ‪ ،‬اعمال نيكو ‪ ،‬روش پسنديده يي آنانرا ديده به دين مقدس اسلم مشرف ميشدند ‪.‬‬
‫حضرت پيامبر)صلى الله عليه وسلم ( در هرزمان و مكسسان متسسوجه بسسدي هسسا نسسه‬
‫بلكه رعايت اخلق اسلمي ‪ ،‬عفو و بخشايش و دعسسوت بسسسوي اسسسلم را وجيبسسه‬
‫اساسي خويش دانسته و حتا در لحظسسات بسسسياردقيق بسسا وجسسود تعسسديات و ظلسسم و‬
‫تجاوزات ديگران بسسه اخلق اسسسلمي متمسسسك بودنسسد ‪ ،‬روی هميسسن علسست خداونسسد‬
‫متعال )جل جلله ( مسلمانانرا به پيروی از اخلق و افعال رسول الله )صلى الله‬
‫عليه وسلم ( حكم ميفرمايد ) ولكم في رسول الله اسوة حسنة لمسسن كسسان يرجسسو‬
‫الله واليوم الخر(‬

‫‪32‬‬

‫يكي از نمونه هاي بارز اخلق كامل حضرت پيسسامبر)صسسلى اللسسه عليسسه وسسسلم (‬
‫درحالت جنگ و فتح اسلمي ميباشد ‪ ،‬كه ميتوان حوادث فتسسح مكسسه مكرمسسه را بسسه‬
‫گونه مثال بيان داشت ؟‬
‫پيامبر) صلى اللسه عليسسه وسسسلم ( در مساه مبسارك رمضسسان سسسال هشستم هجسسري‬
‫قمري مدينه منوره را با ده هزار صحابه كرام ) رضوان الله عليهسسم اجمعيسسن ( بسسه‬
‫قصد فتح مكه ترك نمودند ‪ ،‬وقتي به منطقه ) كديد ( رسيدند روزه هاي شانرا بسا‬
‫آذان مغرب افطار نمودند و سپس به سيرخويش دوام داده در وقت نمسساز خفتسسن‬
‫به مرظهران ) وادي فاطمه ( رسيدند ‪ .‬پيامبر)صلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( صسسحابه‬
‫كرام را امر نمودند تا درينجا توقف كنند ‪.‬‬
‫ابوسفيان كه رهبر مشركين مكه و سسساليان طسسويلي بسسا مسسسلمانان جنگيسسده بسسود ‪،‬‬
‫متوجه شد كه لشكر اسلم اطراف مكسسه مكرمسسه را محاصسسره نمسسوده انسسد ‪ ،‬او كسسه‬
‫چارهء جزء تسليمي نديد ‪ ،‬با حضرت عباس ) رضي الله عنسسه ( کسسه سسسوار قسساطر‬
‫پيامبر ) ص( بسود بسه نسزد آنحضسرت )صسلی اللسه عليسه وسسلم ( رفست ‪ ،‬در راه از‬
‫مقابل خيمه هاي مجاهدين عبور ميكردند و هر صسسحابي پيسسامبر كسسه آنسسانرا ميديدنسسد‬
‫ميگفتند كه كاكای پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( سسسوار قسساطر پيسسامبر)صسسلی اللسسه‬
‫عليه وسلم ( است ‪ ،‬در نزديكي خيمه پيامبر)صسسلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( حضسسرت‬
‫عمر ) رضي الله عنه ( ابو سفيان را با حضرت عبسساس ) رضسسي اللسسه عنسسه ( ديسسد ‪،‬‬
‫برايش گفت ‪ :‬الحمد لله كه اين دشمن خدا را بدون كدام معاهده وپيمان دستگير‬
‫نموديم سپس حضرت عمر )رضی الله عنه ( از پيامبر)صلی الله عليسسه وسسسلم (‬
‫اجازه ميخواهد تا سر ايسسن مجسسرم را قطسسع نمايسسد ولسسي حضسسرت عبسساس )رض( بسسه‬
‫پيامبر)صسسلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( ميگويسسد كسسه مسسن او را امسسان داده ام ‪ ،‬حضسسرت‬
‫پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( به حضرت عباس اجازه ميدهد تا شب او را با خود‬
‫نگهدارد وفردا به نزدش بياورد ‪ ،‬فرداي آنروز ابسسو سسسفيان بسسه خيمسسه پيسسامبر) ص(‬
‫داخل ميشود ‪ ،‬حضرت پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( همسسه دشسسمني هسسا و ظلسسم و‬
‫تجاوزات ابوسفيان را ناديده گرفته بسسا اخلق و تواضسسع بسسه ابوسسسفيان ميگويسسد ‪ :‬اي‬
‫ابوسفيان آيسسا وقست آن نرسسسيده كسه ل إلسه إل اللسه بگسويي ؟ ابوسسفيان در پاسسخ‬
‫ميگويد ‪ :‬ما در وپدرم فداي تو باد ‪ ،‬چقدر حليم ‪ ،‬كريم و خويش دوستي ! راسسستي‬
‫اگر جزء اللسسه ) جل جلله ( خدايي بود ‪ ،‬بايد به داد من ميرسيد ‪.‬‬
‫بعد از آنكه ابو سفيان مسلمان ميشود با ز حضرت عبسساس بسسه پيسسامبر)صسسلی اللسسه‬
‫عليه وسسسلم ( ميگويسسد ‪ :‬اي پيسسامبر خسسدا ! ابسسو سسسفيان مرديسسست كسسه افتخسسارات را‬
‫دوست دارد ‪ .‬برايش چيزي بده ‪ .‬پيامبر)صسلی اللسه عليسه وسسلم ( فرمسان صسادر‬
‫ميكند كه هركسي از مردم مكه داخل خانه ابوسفيان گردد در امان ميباشد هركسسه‬
‫در خانه اش را بست در امان است و هركه داخل بيت الله شسريف شسسد در امسان‬
‫است ‪ ) .‬الرحيق المختوم ‪(453 /‬‬
‫ابوسفيان كه از دشمنان سرسخت اسلم و مسلمانان بود و هيچ ظلمي را در حق‬
‫پيامبر )صلی الله عليه وسلم (و صحابه دريسسغ ننمسسود ولسسي بسسا آنهمسسه بسسد بخسستي هسسا‬

‫‪33‬‬

‫پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( گناهان او را به رخش نكشيد از او دعوت نمسسود كسسه‬
‫به دين مقدس اسلم مشرف گردد ‪.‬‬
‫نه تنها پيامبر)صلی الله عليه وسسسلم ( ايسسن اخلق را بسسا نخسسستين ملقسسات بسسا رهسسبر‬
‫مشركان مراعات مينمايد بلكه در هنگام داخل شدن به مكه مكرمه با تواضع زيسساد‬
‫سر مباركش را چنان پايين گرفته بود كه ريش مباركش به گردن شسسترش تمساس‬
‫ميكرد )الرحيق المختوم ‪(453 /‬‬
‫بعد ازينكه مكه مكرمه فتح شد و همسسه مسسردم بسسراي شسسنيدن پيسسام حضسسرت محمسسد‬
‫)صلی الله عليه وسلم ( منتظر بودند ‪ :‬پيامبر )صلی الله عليه وسلم (بعسسداز حمسسد‬
‫وثناي خداوند درنهايت خطابه اش به قريشيان گفت ‪ :‬اي مردم قريش ! شما چي‬
‫فكر ميكنيد من با شما چي خواهم كرد ؟ گفتند ‪ :‬كمان نيسسك ميسسبريم ‪ ،‬شسسما بسسرادر‬
‫جوانمرد ‪ ،‬و برادرزادهء جوانمرد هستيد ‪ ،‬پيامبر )صلی الله عليسسه وسسسلم ( گفسست ‪:‬‬
‫من براي شما همان سخنان حضرت يوسف عليه السلم را كه به برادرانش گفتسسه‬
‫بود ميگويم ‪ ) :‬ل تثريب عليكم اليوم ( امروز ملمتي برشما نيست ‪ .‬برويسسد همسسه‬
‫آزاد هستيد ‪ ) .‬الرحيق المختوم ‪(457 /‬‬
‫همين اخلق نيكوي پيامبر )صلی الله عليه وسلم ( و عفسسو و بخشسسايش مسسسلمانان‬
‫بود كه اهل مكه به نزد پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( آمده گروه گسسروه بسسه ديسسن‬
‫مقدس اسلم مشرف ميشدند و با پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( بيعت ميكردنسسد‬
‫) إذا جاء نصرالله والفتح ورأيت الناس يدخلون في دين الله افواجا (‬
‫بعد ازينكه پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( از بيعت مردان فارغ گرديد نسسوبت بيعسست‬
‫زنان شد ‪ ،‬همه زنان به نزد پيامبر )صلی الله عليه وسلم ( آمده به ايمان مشرف‬
‫شدند ‪ ،‬و با پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( بيعست نمودنسسد در بيسسن آنسان هنسد خسانم‬
‫ابوسفيان كسيكه درجنگ بدر بيني و گوشهاي شهداي مسلمانان را قطع مينمسسود ‪،‬‬
‫شسسكم كاكسساي پيسسامبر را دريسسد و جگسسرش را درآورد و جويسسد ‪ ،‬خسسود را درلبسساس‬
‫ناشناخته ز د تا پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( اورا نشناسد وزمسساني پيسسامبر)صسسلی‬
‫الله عليه وسلم ( اورا شناخت با خنده برايش گفت كسسه تسسو هنسسد هسسستي ‪ ،‬گفسست ‪:‬‬
‫بلي ‪ .‬اي پيامبرخدا ! از آنچه گذشته است عفو نما ‪ ،‬پيسسامبرگفت ‪ :‬عفسسا اللسسه عنسسك‬
‫) خداوند ترا عفو نمايد‪ ).‬الرحيق المختوم ‪(460 /‬‬
‫‪ -4‬تفسير ناصحيح از دين ‪ :‬درعصر امروزي تفسير نادرستي از دين سبب اساسي دوري مردم ازديسسن‬
‫ميباشد ‪ ،‬اين تفسير نادرست از دين به دو علت صورت ميپذيرد ‪:‬‬
‫اول ‪ :‬علت هاي مغرضانسه ء بعضي از دشمنان اسلم ‪ :‬بسياري از دشمن دين كه خود در صف شيطان‬
‫ل َرا َ‬
‫ن‬
‫ل َبس ْ‬
‫قرار گرفته اند ‪ ،‬و به اساس اعمال زشت شان ‪ ،‬قلب هاي شان كامل سسسيه وتيسسره شسسده اسسست )َك ّ‬
‫ن ( المطففين ‪14‬‬
‫سُبو َ‬
‫عَلى ُقُلوِبِهْم َما َكاُنوا َيْك ِ‬
‫َ‬
‫تفسير قرطبي در تفسير اين آيت مبارك چنين توضيح ميدهد ‪ :‬مفسران ميگويند كه منظور از كلمه ) ران‬
‫( درينجا گناه بالي گناه است تا اينكه قلب سياه گردد ‪ .‬اين مردمانيكه قلب هاي شان سيه شسسده وميخواهنسسد‬
‫ديگران را نيز به همين مرض مبتل سازند ‪ ،‬كوشش مينمايند كه دين را به شكل ناصسسحيح تفسسسير نماينسسد ‪،‬‬
‫احيانا يك بخشي از دين را گرفته و بدون درنظرداشت تمامي جوانب آن ‪ ،‬براي ديگران ميگويد كسسه ايسسن‬
‫دين است ‪،‬‬

‫‪34‬‬

‫هرگاه كسي دين مقدس اسلم را بخسسوبي مطسسالعه ننمايسسد و يسساهم بسسه مراجسسع و‬
‫كتب غير مسسلمانان رجسوع نمسوده بخواهسد ديسن اسسلم را از آنسان بيساموزد هرگسز‬
‫نميتواند بسه حسق رسسد و يسا هسم حقسانيت ديسن مقسدس اسسلم را درك نمايسد زيسرا‬
‫اشخاص متعصب كليسا و حكومتهاي استعمار گر اسلم را به شكل غير صحيح به‬
‫مردم معرفي ميدارند ‪ ،‬پيامبر) صلی الله عليه وسلم ( را دور ازشخصيت اصلي‬
‫اش معرفي ميدارند ‪ ،‬و مسلمانان را منحيث انسانهاي تروريست ‪ ،‬بي دانش و بد‬
‫اخلق معرفي ميكنند ‪ ،‬و ميكويند كه بد اخلقي ها ‪ ،‬قتل ‪ ،‬تجاوز بسسه ديكسسران جسسزء‬
‫احكام اسلم است ‪ ،‬غالبا بعضسي از اشستباهات تعسسدادي از مسسسلمانان بسي علسسم را‬
‫وسيله قرار داده ‪ ،‬تصاوير عيوب بعضي مسلمانان را اساس براي شناخت اسسسلم‬
‫قرار ميدهند ‪ ،‬بعضي از جنگ هاي داخلي را كه بدون رضسسايت اکسسثريت ملسست هسسای‬
‫مسلمان به اساس بعضي از مشاكل وتعصبات بين بعضی از گسسروه هسسا و احسسزاب‬
‫سياسی صورت ميگيرد آنرا متعلق بسسدين دانسسسته ‪ ،‬ديسسن مقسسدس اسسسلم را متهسسم‬
‫ميسازند ‪ ،‬وبدين وسيله پوششي را براي حق جستجو نموده چشمان غربيان را از‬
‫درك حقانيت اسلم ميپوشانند ولي دانشسسمندان و اشسسخاص اكاديميسسك بسسراي نيسسل‬
‫حقيقت ميكوشند ‪ ،‬تا واقعيت را از قرآن عظيم الشان وسنت بيسسامبر واز كتابهسساي‬
‫اسلمي كه اسلم را بصورت درست معرفي ميدارند ‪ ،‬دريابند ‪ ،‬آقسسای فرنانسسدس‬
‫كه يكي از كشيشان مسيحيت بود ‪ ،‬و به اساس حقجويي بالخره به ديسسن مقسسدس‬
‫اسلم مشرف كرديد ‪ ،‬درين مورد ميگويد ‪ :‬بعضي از كتبي را كسسه درمسسورد اسسسلم‬
‫بود از كتابخانه يكي از پوهنتون هاي تنصير شهر زامبوانگا حاصل نمودم ‪ ،‬و ازينكه‬
‫مؤلفين اين كتسسب غيسسر مسسسلمانان بودنسسد اسسسلم را مطسسابق نظسسر خسسويش تفسسسير‬
‫مينمودند ‪ ،‬بدين ملحوظ به ايسسن كتابهسسا قنسساعتم حاصسسل نشسسده بخسسود گفتسسم ‪ :‬چسسرا‬
‫اسلم را از خلل نبشته هاي مسلمانان مطالعه ننمايم ؟‬
‫آقای سامی فرناندس ‪ ،‬اسباب قناعتش را بسسه ديسسن مقسسدس اسسسلم چنيسسن بيسسان‬
‫ميدارد ‪:‬‬
‫) در حقيقت سه محور اساسي بود كه مرا بسه اسسلم جسسذب نمسسود و ايسن امسسور را‬
‫بغير از اسلم در اديان ديگري نيافتم ‪:‬‬
‫اسلم موافق فطرت طبيعي بشريت است ‪.‬‬
‫‪-1‬‬
‫كامسسل بسسودن ) شسسموليت ( اسسسلم ‪ ،‬زيسسرا اسسسلم شسسامل بخسسش هسسا‬
‫‪-2‬‬
‫سياسي ‪ ،‬نظام حكم ‪ ،‬اقتصاد ‪ ،‬نظام مالي ‪ ،‬روابط فاميلي و اجتمسساعي ‪ ،‬و‬
‫جوانب روحي فطري ميباشد ‪.‬‬
‫پيام جهاني اسسسلم ‪ :‬اصسسل انسسسان از آدم و حسسواء ميباشسسد ‪ ،‬و تمسسامي‬
‫‪-3‬‬
‫بشر مانند برادران ميباشند ‪ ،‬ضرورتي به پيوستن به كدام حزب سياسي ‪،‬‬
‫يا موسسه اجتماعي و يا سازمان اقتصادي نداري همين كه مسلمان هستي‬
‫كافي اسسست ‪ ،‬و تمسسامي ارتباطسساتي را كسسه ايسسن سسسازمان هسسا در غسسرب لزم‬
‫ميگردانند در اسلم موجود اسسست ‪ ،‬زيسسرا غربيهسسا معسساني اخسسوت ‪ ،‬بسسرادري ‪،‬‬
‫همكاري ‪ ،‬تكافل اجتماعي و غيره را ندارند ‪ ،‬بنسسابرين سسسازمانهاي خيريسسه را‬
‫بنام ) بسرادرز هسود ( بسراي پسر نمسودن ايسن جسوانب مفقسود در حيسات شسان‬
‫تاسيس نموده اند ‪ ،‬اما مسلمانان ضرورت به ايسسن مؤسسسسات ندارنسسد زيسسرا‬

‫‪35‬‬

‫مسلمانان همه به يك خسدا ‪،‬يسك قسرآن ‪ ،‬يسك پيسامبر ‪ ،‬و يسك قبلسه بسا وجسود‬
‫اختلفات رنگ و زبان جمع ميباشند ‪.‬‬
‫دوم ‪ :‬علت هاي جاهلنسه ‪ :‬بعضي از مردم اند كه اسلم را به اساس درك نادرست خسسود تفسسسيرميكنند ‪،‬‬
‫آنان اكرجه دشمن اسلم نيستند ‪ ،‬وياهم طرفدار زيسساد اسسسلم هسسستند ‪ ،‬ولسسي بسسا تفاسسسير غلسسط ونادرسسست بسسه‬
‫عوض اينكه خدمتي به اسلم نمايند ‪ ،‬مردم را از اسلم متنفر ميسازند ‪ ،‬بسياري ازعادات قومي ‪ ،‬قبلسسي ‪،‬‬
‫رواج ها ‪ ،‬تعصبات ‪ ،‬عنعنات غيراسلمي ‪ ،‬محبت هاي افراطي به بعضي از شخصيت هاي اسلمي كسسه‬
‫حتا آنانرا از مقسسام انسسساني بسسه السسوهيت ميكشسسانند ‪ ،‬و غيسسره امسسور مخسسالف اسسسلم را جنسسان صسسبغه ء دينسسي‬
‫ميدهند ‪ ،‬و جنان براي مردم معرفي ميكنند كه جانب مقابل با بي خبري از دين ‪ ،‬ازين اعمال متنفر شسسده ‪،‬‬
‫وبا لخره از دين مقدس اسلم نيز كريز مينمايد ‪.‬‬
‫‪ -5‬كريز از مسؤوليت واشباع غرايز ‪:‬‬
‫فهرست موضوعات ) خدا شناسي (‬

‫علت كريز مردم از دين‬
‫براي بسياري از مردم اين سؤال بيدا ميش‬
‫‪ -1‬ندانستن حقايق دين ‪ :‬مشكل اساسي اينست كه بسياري ازمردم حقايق ديني را درك نكرده وفكر ميكنند‬
‫كه زنده كي دنيا همسهء آنجه است كه انسان بايد بدان اهتمام حاصل نمايد ‪ ،‬اين انسان زماني حقايق را درك‬
‫ميكند كه فرشته مرك او را خفه نموده روحش را از بدنش خارج نمايد ‪ ،‬فرعسسون سسساليان طسسولني دعسسواي‬
‫خدايي ميكرد ‪ ،‬و سخنان بيامبر را به مسخره كي ميكرفت ‪ ،‬ودليلي را بيان ميداشت كه تنها خودش بسسه آن‬
‫قناعت داشت ‪ ،‬ومسير اساسي خويش را فراموش كرده بود ‪ ،‬ولي زمانييكه عزرائيل ) عليه السلم ( را به‬
‫جشمان خود ديد ‪ ،‬زيرا زمان مرك برده غيب دور شده وانسان با جشسسمان خسويش ملسك المسسوت را ميبينسد ‪،‬‬
‫حّتسسى ِإَذا‬
‫فورا صدا نمود كه ايمان آوردم ‪ ،‬قرآن عظيم الشان قصسسه يسسي فرعسسون را جنيسسن بيسسان ميسسدارد ‪َ ) :‬‬
‫ن ( تا اينكه غرق كرديد كفت‬
‫سِلِمي َ‬
‫ن اْلُم ْ‬
‫ل وََأَنا ِم ْ‬
‫سَراِئي َ‬
‫ت ِبِه َبُنو ِإ ْ‬
‫ل اّلِذي آَمَن ْ‬
‫ل ِإَلَه ِإ ّ‬
‫ت َأّنُه َ‬
‫ل آَمْن ُ‬
‫ق َقا َ‬
‫َأْدَرَكُه اْلَغَر ُ‬
‫‪ :‬ايمان آوردم به اينكه هيج خدايي نيست بجز آن خدايي كسسه اولده يعقسسوب عليسسه السسسلم بسسه آن ايمسسان آورده‬
‫است ‪ ،‬و من از جمله مسلمانان هستم ‪ .‬يونس ‪ 90/‬زماني فرعون درآخرين لحظات عمر كه تمامي حقسسايق‬
‫را به جشمان ديد ‪ ،‬دانست كه آنجه حضرت موسى عليه السلم ميكفت حق بسود ‪ ،‬ومسن بسا تكسبر از بيسروي‬
‫حق دوري نمودم ‪ ،‬بناء خداوند متعال ايمان جنين اشسخاص را بعسد ازديسدن ملسك المسوت بسه وجسود خداونسد‬
‫ت ِمس ْ‬
‫ن‬
‫ل َوُكْنس َ‬
‫ت َقْبس ُ‬
‫صسْي َ‬
‫ع َ‬
‫ن َوَقسْد َ‬
‫لَ‬
‫اعتراف ميكند نميبذيرد ‪ ،‬وروي همين علت در جواب فرعون كفت ‪َ) :‬أا ْ‬
‫ن( يسسونس ‪-91/‬‬
‫ن آَياِتَنا َلَغاِفُلو َ‬
‫عْ‬
‫س َ‬
‫ن الّنا ِ‬
‫ن َكِثيًرا ِم ْ‬
‫ك آَيًة َوِإ ّ‬
‫خْلَف َ‬
‫ن َ‬
‫ن ِلَم ْ‬
‫ك ِلَتُكو َ‬
‫ك ِبَبَدِن َ‬
‫جي َ‬
‫ن)‪َ(91‬فاْلَيْوَم ُنَن ّ‬
‫سِدي َ‬
‫اْلُمْف ِ‬
‫‪ 92‬اكنون ) ايسسن اعسستراف را ميكنسسي ( درحسساليكه قبل نافرمسساني كسسردي و از جملهسسء انسسسانهاي فسسساد كسسار‬
‫بودي ‪ ،‬امروز ما بدن ترا ) بعدازمردن از غرق شدن ( نجات ميدهيم ‪ ،‬تا اينكه براي مردمسسان آينسسده نشسسانه‬
‫يي از نهايت متكبران باشي ‪ ،‬و بسياري از مردمان از علمات قدرت ما غافل هستند ‪.‬‬
‫خداوند متعال ايمان او را نبذيرفت زيرا ‪ ،‬ايمان يك امسسر غيسسبي اسسست و هركسساه انسسسان درهنكسسام مسسردن بسسه‬
‫جشمان خود همه جيز را ببيند ايمانش مورد قبول بروردكار قرار نميكيرد ‪.‬‬

‫‪36‬‬

‫لَ(‬
‫ن َقْبس ُ‬
‫ت ِمس ْ‬
‫ن آَمَنس ْ‬
‫سسسا ِإيَماُنَهسسا َلسْم َتُكس ْ‬
‫ل َينَفُع َنْف ً‬
‫ك َ‬
‫ت َرّب َ‬
‫ض آَيا ِ‬
‫خداوند متعال درين ميفرمايد ‪َ ) :‬يْوَم َيْأِتي َبْع ُ‬
‫النعام ‪ 158 /‬روزيكه بعضي از علمات قدرت بروردكارت آشكار كردد ‪ ،‬درين روز ايمسسان هيسسح كسسسي‬
‫كه قبل ايمان نداشته بذيرفته نميشود ‪.‬‬
‫‪ :2‬اضافه شدن بعضي از خرافسات بسه ديسن ‪ :‬ديسن بمثابسسه ء آبسي اسست كسه هرتشسنه بسدان نيساز دارد ‪،‬‬
‫وانسانها عقل وفطرتا به دين نياز مند هستند ‪ ،‬ولي هركاه شما تشنه باشيد ‪ ،‬و بسسراي شسسما آبسسي داده شسسود‬
‫كه درآن يك مقدار كثافت افتاده باشد از بذيرش آن امتناع ميورزيد به هميسسن شسسكل هركسساه خرافسسات هسسا ‪،‬‬
‫رواج ها ‪ ،‬عادات ‪ ،‬عنعنات ‪ ،‬كلتورهاي منفي ‪ ،‬وغيره خرافات داخل دين كسسردد ‪ ،‬مسسردم از بسسذيرش ايسسن‬
‫دين منصرف ميكردند ‪ ،‬وهركاه بخواهيم كه ديكران را به دين دعوت نماييم بايد دينسسي را برايشسسان تقسسديم‬
‫نماييم كه تمامي آن مطابق قرآن وسنت بيامبر باشد ‪ ،‬وكوشش نماييم از بسياري امور خرافي كه بنام ديسسن‬
‫تقديم ميكردد جلوكيري نماييم ‪.‬‬
‫‪ -3‬عمل ناقص بعضي از متدينين ‪ :‬مثال قبلي درين مورد نيز استعمال ميكردد ‪ ،‬هركاه انساني تشنه باشد‬
‫و بخواهد آب بخورد ‪ ،‬ولي كيلس آب را كسي برايش بيسساورد كسسه سروصسسورتش غيسسر تميسسز ‪ ،‬و يسساهم بسسا‬
‫أسلوب بسيار خشن و بد اخلقي آنرا تقديم نمايد ‪ ،‬آن شخص از نوشيدن آن آب صرف نظر ميكند ‪.‬‬
‫به همين سبب بسياري از انسانهاييك خود را متدين ميدانند ولي اخلق درست ندارنسسد ‪ ،‬آداب اجتمسساعي را‬
‫مراعات نميكنند ‪ ،‬در سخنان خويش آبروي جانب مقابل را مراعا ت نميكنند ‪ ،‬سبب ميشسسوند كسسه مسسردم از‬
‫دين بكريزند ‪ ،‬و يا اينكه بسياري از دعوتكران نميتواننسسد بازبسسان روز ‪ ،‬بسسا حكمسست ‪ ،‬بسسا اسسستفاده ازوسسسايل‬
‫بيشرفته ‪ ،‬مردم را خطاب نمايند ‪ ،‬بلكه با اساليب خود ‪ ،‬به دعسسوت ميبردازنسسد ‪ ،‬سسسبب تنفسسر مسسردم از ديسسن‬
‫ميكردند ‪ ،‬خداوند متعال براي بيسسامبر ) صسسلى الس عليسسه وسسسلم ( ميفرمايسسد ‪ :‬و داعيسسا إلسسى الس بإذنسسسه ( اي‬
‫بيامبرترا دعوتكر براه خدا تعيين نموديم كه بسسه اجسسازه خداونسسد دعسسوت نمسسايي ‪ ،‬يعنسسي دعسسوت بيسسامبر بايسسد‬
‫مطابق اسلوب ‪ ،‬منهج و طريقه يي باشد كه آنرا خداوند بيسان داشسته اسست ‪ ،‬ببينسد خداونسد بسراي حضسرت‬
‫موسى وهارون كه دو بيامبر بود ند ‪ ،‬وبه نزد فرعون براي دعوتش ميرفتند كفت ‪ ) :‬فقول له قول لينسسا (‬
‫بس براي فرعون سخنان نرم بكوييد ‪.‬‬
‫روزي شخصي به نزد هارون الرشيد آمده كفت ‪ :‬ميخواهم سخنان تندي براي رهنمايي ات بكويم ‪ .‬هارون‬
‫الرشيد كفت ‪ :‬برادر خداوند متعال كساني را كه نسبت به تو بسيارمنزلت زياد داشتند ) موسى وهارون را‬
‫( به نزد كسي فرستاد كه نسبت به من بسيار كنهكار بود )فرعون ( ولي برايشان كفت كه ‪ :‬برايش سخنان‬
‫نرم بكوييد ‪ ،‬بناء تو به كدام حق ميخواهي مرا با سسسخنان تنسسد وسسسخت خطسساب نمسسايي ؟ در مسسورد نرمسسش‬
‫مؤمنان و به ويزه آنانيكه دعسسوت مينمايسسد ‪ ،‬درسسسي ديكسسري را قسسرآن كريسسم بيسسان داشسسته و خداونسسد بسسراي‬
‫عْنُه سْم‬
‫ف َ‬
‫ع ُ‬
‫حْوِل سكَ َفسسا ْ‬
‫ن َ‬
‫ضوا ِم ْ‬
‫لْنَف ّ‬
‫ب َ‬
‫غِليظَ اْلَقْل ِ‬
‫ظا َ‬
‫ت َف ّ‬
‫ت َلُهْم َوَلْو ُكْن َ‬
‫ل ِلْن َ‬
‫ن ا ِّ‬
‫حَمٍة ِم ْ‬
‫بيامبرش ميفرمايد ‪َ :‬فِبَما َر ْ‬
‫ن ( آل عمسسران‪ (159/‬بسسه‬
‫ب اْلُمَتسَوّكِلي َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل ِإ ّ‬
‫عَلى ا ِّ‬
‫ل َ‬
‫ت َفَتَوّك ْ‬
‫عَزْم َ‬
‫لْمِر َفِإَذا َ‬
‫شاِوْرُهْم ِفي ا َْ‬
‫سَتْغِفْر َلُهْم َو َ‬
‫َوا ْ‬
‫سبب رحمت ال تعالى برايشان نسرم شسسدي ‪ ،‬هركسساه تنسدخو ‪ ،‬وسسسنكدل ميبسسودي ‪ ،‬مسردم از اطرافست فسرار‬
‫مينمودند ‪ ،‬آنانرا عفو نما ‪ ،‬برايشان استغفار نما ‪ ،‬در امور با ايشان مشوره كن ‪ ،‬وهركسساه تصسسميم كرفسستي‬
‫به خداوند توكل نما ‪ ،‬خداوند متوكلن را دوست دارد ‪.‬‬
‫و كاهي هم آنانيكه ديكران را به دين دعوت مينمايند ‪ ،‬خود شان درتطبيق عملسسي ديسسن نواقصسسي دارنسسد كسسه‬
‫ديكران با ديدن آنان از دين دوري ميكنند ‪ ،‬اين جنين اشخاص نخست بايسسد خسسود سسسازي نماينسسد وسسسبس بسسه‬
‫جامعه سازي ببردازند ‪.‬‬
‫هركاه علت اساسي دخول بسياري از مردمان را به دين مقدس اسلم در زمان حضرت بيامبر) صلى السس‬
‫عليه وسلم ( وصحابه كرام ) رضي ال عنهم ( مورد ارزيسسابي قراردهيسسم خسسواهيم ديسسد كسسه اكسسثريت مسسردم‬
‫اخلق ‪ ،‬اعمال نيكو ‪ ،‬روش بسنديده يي آنانرا ديده به دين مقدس اسلم مشرف ميشدند ‪.‬‬
‫حضرت پيامبر)صلى الله عليه وسلم ( در هرزمان و مكسسان متسسوجه بسسدي هسسا نسسه‬
‫بلكه رعايت اخلق اسلمي ‪ ،‬عفو و بخشايش و دعسسوت بسسسوي اسسسلم را وجيبسسه‬
‫‪37‬‬

‫اساسي خويش دانسته و حتا در لحظسسات بسسسياردقيق بسسا وجسسود تعسسديات و ظلسسم و‬
‫تجاوزات ديگران بسسه اخلق اسسسلمي متمسسسك بودنسسد ‪ ،‬روی هميسسن علسست خداونسسد‬
‫متعال )جل جلله ( مسلمانانرا به پيروی از اخلق و افعال رسول الله )صلى الله‬
‫عليه وسلم ( حكم ميفرمايد ) ولكم في رسول الله اسوة حسنة لمسسن كسسان يرجسسو‬
‫الله واليوم الخر(‬
‫يكي از نمونه هاي بارز اخلق كامل حضرت پيسسامبر)صسسلى اللسسه عليسسه وسسسلم (‬
‫درحالت جنگ و فتح اسلمي ميباشد ‪ ،‬كه ميتوان حوادث فتسسح مكسسه مكرمسسه را بسسه‬
‫گونه مثال بيان داشت ؟‬
‫پيامبر) صلى اللسه عليسسه وسسسلم ( در مساه مبسارك رمضسسان سسسال هشستم هجسسري‬
‫قمري مدينه منوره را با ده هزار صحابه كرام ) رضوان الله عليهسسم اجمعيسسن ( بسسه‬
‫قصد فتح مكه ترك نمودند ‪ ،‬وقتي به منطقه ) كديد ( رسيدند روزه هاي شانرا بسا‬
‫آذان مغرب افطار نمودند و سپس به سيرخويش دوام داده در وقت نمسساز خفتسسن‬
‫به مرظهران ) وادي فاطمه ( رسيدند ‪ .‬پيامبر)صلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( صسسحابه‬
‫كرام را امر نمودند تا درينجا توقف كنند ‪.‬‬
‫ابوسفيان كه رهبر مشركين مكه و سسساليان طسسويلي بسسا مسسسلمانان جنگيسسده بسسود ‪،‬‬
‫متوجه شد كه لشكر اسلم اطراف مكسسه مكرمسسه را محاصسسره نمسسوده انسسد ‪ ،‬او كسسه‬
‫چارهء جزء تسليمي نديد ‪ ،‬با حضرت عباس ) رضي الله عنسسه ( کسسه سسسوار قسساطر‬
‫پيامبر ) ص( بسود بسه نسزد آنحضسرت )صسلی اللسه عليسه وسسلم ( رفست ‪ ،‬در راه از‬
‫مقابل خيمه هاي مجاهدين عبور ميكردند و هر صسسحابي پيسسامبر كسسه آنسسانرا ميديدنسسد‬
‫ميگفتند كه كاكای پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( سسسوار قسساطر بيسسامبر)صسسلی اللسسه‬
‫عليه وسلم ( است ‪ ،‬در نزديكي خيمه پيامبر)صسسلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( حضسسرت‬
‫عمر ) رضي الله عنه ( ابو سفيان را با حضرت عبسساس ) رضسسي اللسسه عنسسه ( ديسسد ‪،‬‬
‫برايش گفت ‪ :‬الحمد لله كه اين دشمن خدا را بدون كدام معاهده وپيمان دستگير‬
‫نموديم سپس حضرت عمر )رضی الله عنه ( از پيامبر)صلی الله عليسسه وسسسلم (‬
‫اجازه ميخواهد تا سر ايسسن مجسسرم را قطسسع نمايسسد ولسسي حضسسرت عبسساس )رض( بسسه‬
‫پيامبر)صسسلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( ميگويسسد كسسه مسسن او را امسسان داده ام ‪ ،‬حضسسرت‬
‫پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( به حضرت عباس اجازه ميدهد تا شب او را با خود‬
‫نگهدارد وفردا به نزدش بياورد ‪ ،‬فرداي آنروز ابسسو سسسفيان بسسه خيمسسه پيسسامبر) ص(‬
‫داخل ميشود ‪ ،‬حضرت پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( همسسه دشسسمني هسسا و ظلسسم و‬
‫تجاوزات ابوسفيان را ناديده گرفته بسسا اخلق و تواضسسع بسسه ابوسسسفيان ميگويسسد ‪ :‬اي‬
‫ابوسفيان آيسسا وقست آن نرسسسيده كسه ل إلسه إل اللسه بگسويي ؟ ابوسسفيان در پاسسخ‬
‫ميگويد ‪ :‬ما در وپدرم فداي تو باد ‪ ،‬چقدر حليم ‪ ،‬كريم و خويش دوستي ! راسسستي‬
‫اگر جزء اللسسه ) جل جلله ( خدايي بود ‪ ،‬بايد به داد من ميرسيد ‪.‬‬
‫بعد از آنكه ابو سفيان مسلمان ميشود با ز حضرت عبسساس بسسه پيسسامبر)صسسلی اللسسه‬
‫عليه وسسسلم ( ميگويسسد ‪ :‬اي پيسسامبر خسسدا ! ابسسو سسسفيان مرديسسست كسسه افتخسسارات را‬
‫دوست دارد ‪ .‬برايش چيزي بده ‪ .‬پيامبر)صسلی اللسه عليسه وسسلم ( فرمسان صسادر‬
‫ميكند كه هركسي از مردم مكه داخل خانه ابوسفيان گردد در امان ميباشد هركسسه‬

‫‪38‬‬

‫در خانه اش را بست در امان است و هركه داخل بيت الله شسريف شسسد در امسان‬
‫است ‪ ) .‬الرحيق المختوم ‪(453 /‬‬
‫ابوسفيان كه از دشمنان سرسخت اسلم و مسلمانان بود و هيچ ظلمي را در حق‬
‫پيامبر )صلی الله عليه وسلم (و صحابه دريسسغ ننمسسود ولسسي بسسا آنهمسسه بسسد بخسستي هسسا‬
‫پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( گناهان او را به رخش نكشيد از او دعوت نمسسود كسسه‬
‫به دين مقدس اسلم مشرف گردد ‪.‬‬
‫نه تنها پيامبر)صلی الله عليه وسسسلم ( ايسسن اخلق را بسسا نخسسستين ملقسسات بسسا رهسسبر‬
‫مشركان مراعات مينمايد بلكه در هنگام داخل شدن به مكه مكرمه با تواضع زيسساد‬
‫سر مباركش را چنان پايين گرفته بود كه ريش مباركش به گردن شسسترش تمساس‬
‫ميكرد )الرحيق المختوم ‪(453 /‬‬
‫بعد ازينكه مكه مكرمه فتح شد و همسسه مسسردم بسسراي شسسنيدن پيسسام حضسسرت محمسسد‬
‫)صلی الله عليه وسلم ( منتظر بودند ‪ :‬پيامبر )صلی الله عليه وسلم (بعسسداز حمسسد‬
‫وثناي خداوند درنهايت خطابه اش به قريشيان گفت ‪ :‬اي مردم قريش ! شما چي‬
‫فكر ميكنيد من با شما چي خواهم كرد ؟ گفتند ‪ :‬كمان نيسسك ميسسبريم ‪ ،‬شسسما بسسرادر‬
‫جوانمرد ‪ ،‬و برادرزادهء جوانمرد هستيد ‪ ،‬پيامبر )صلی الله عليسسه وسسسلم ( گفسست ‪:‬‬
‫من براي شما همان سخنان حضرت يوسف عليه السلم را كه به برادرانش گفتسسه‬
‫بود ميگويم ‪ ) :‬ل تثريب عليكم اليوم ( امروز ملمتي برشما نيست ‪ .‬برويسسد همسسه‬
‫آزاد هستيد ‪ ) .‬الرحيق المختوم ‪(457 /‬‬
‫همين اخلق نيكوي پيامبر )صلی الله عليه وسلم ( و عفسسو و بخشسسايش مسسسلمانان‬
‫بود كه اهل مكه به نزد پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( آمده گروه گسسروه بسسه ديسسن‬
‫مقدس اسلم مشرف ميشدند و با پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( بيعت ميكردنسسد‬
‫) إذا جاء نصرالله والفتح ورأيت الناس يدخلون في دين الله افواجا (‬
‫بعد ازينكه پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( از بيعت مردان فارغ گرديد نسسوبت بيعسست‬
‫زنان شد ‪ ،‬همه زنان به نزد پيامبر )صلی الله عليه وسلم ( آمده به ايمان مشرف‬
‫شدند ‪ ،‬و با پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( بيعست نمودنسسد در بيسسن آنسان هنسد خسانم‬
‫ابوسفيان كسيكه درجنگ بدر بيني و گوشهاي شهداي مسلمانان را قطع مينمسسود ‪،‬‬
‫شسسكم كاكسساي پيسسامبر را دريسسد و جگسسرش را درآورد و جويسسد ‪ ،‬خسسود را درلبسساس‬
‫ناشناخته ز د تا پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( اورا نشناسد وزمسساني پيسسامبر)صسسلی‬
‫الله عليه وسلم ( اورا شناخت با خنده برايش گفت كسسه تسسو هنسسد هسسستي ‪ ،‬گفسست ‪:‬‬
‫بلي ‪ .‬اي پيامبرخدا ! از آنچه گذشته است عفو نما ‪ ،‬پيسسامبرگفت ‪ :‬عفسسا اللسسه عنسسك‬
‫) خداوند ترا عفو نمايد‪ ).‬الرحيق المختوم ‪(460 /‬‬
‫‪ -4‬تفسير ناصحيح از دين ‪ :‬درعصر امروزي تفسير نادرستي از دين سبب اساسي دوري مردم ازديسسن‬
‫ميباشد ‪ ،‬اين تفسير نادرست از دين به دو علت صورت ميبذيرد ‪:‬‬
‫اول ‪ :‬علت هاي مغرضانسه ء بعضي از دشمنان اسلم ‪ :‬بسياري از دشمن دين كه خود در صف شيطان‬
‫ل َرا َ‬
‫ن‬
‫ل َبس ْ‬
‫قرار كرفته اند ‪ ،‬و به اساس اعمال زشت شان ‪ ،‬قلب هاي شان كامل سسسيه وتيسسره شسسده اسسست )َك ّ‬
‫ن ( المطففين ‪14‬‬
‫سُبو َ‬
‫عَلى ُقُلوِبِهْم َما َكاُنوا َيْك ِ‬
‫َ‬

‫‪39‬‬

‫تفسير قرطبي در تفسير ايسن آيسست مبسارك جنيسسن توضسيح ميدهسسد ‪ :‬مفسسسران ميكوينسسد كسسه منظسور از كلمسه‬
‫) ران ( درينجا كناه بالي كناه است تا اينكه قلب سسسياه كسسردد ‪ .‬ايسسن مردمسسانيكه قلسسب هسساي شسسان سسسيه شسسده‬
‫وميخواهند ديكران را نيز به همين مرض مبتل سسسازند ‪ ،‬كوشسسش مينماينسسد كسسه ديسسن را بسسه شسسكل ناصسسحيح‬
‫تفسير نمايند ‪ ،‬احيانا يك بخشي از دين را كرفته و بدون درنظرداشت تمسسامي جسسوانب آن ‪ ،‬بسسراي ديكسسران‬
‫ميكويد كه اين دين است ‪،‬‬
‫هرگاه كسي دين مقدس اسلم را بخسسوبي مطسسالعه ننمايسسد و يسساهم بسسه مراجسسع و‬
‫كتب غير مسسلمانان رجسوع نمسوده بخواهسد ديسن اسسلم را از آنسان بيساموزد هرگسز‬
‫نميتواند بسه حسق رسسد و يسا هسم حقسانيت ديسن مقسدس اسسلم را درك نمايسد زيسرا‬
‫اشخاص متعصب كليسا و حكومتهاي استعمار گر اسلم را به شكل غير صحيح به‬
‫مردم معرفي ميدارند ‪ ،‬بيامبر) صلی الله عليه وسلم ( را دور ازشخصيت اصلي‬
‫اش معرفي ميدارند ‪ ،‬و مسلمانان را منحيث انسانهاي تروريست ‪ ،‬بي دانش و بد‬
‫اخلق معرفي ميكنند ‪ ،‬و ميكويند كه بد اخلقي ها ‪ ،‬قتل ‪ ،‬تجاوز بسسه ديكسسران جسسزء‬
‫احكام اسلم است ‪ ،‬غالبا بعضسي از اشستباهات تعسسدادي از مسسسلمانان بسي علسسم را‬
‫وسيله قرار داده ‪ ،‬تصاوير عيوب بعضي مسلمانان را اساس براي شناخت اسسسلم‬
‫قرار ميدهند ‪ ،‬بعضي از جنگ هاي داخلي را كه بدون رضسسايت اکسسثريت ملسست هسسای‬
‫مسلمان به اساس بعضي از مشاكل وتعصبات بين بعضی از گسسروه هسسا و احسسزاب‬
‫سياسی صورت ميگيرد آنرا متعلق بسسدين دانسسسته ‪ ،‬ديسسن مقسسدس اسسسلم را متهسسم‬
‫ميسازند ‪ ،‬وبدين وسيله پوششي را براي حق جستجو نموده چشمان غربيان را از‬
‫درك حقانيت اسلم ميپوشانند ولي دانشسسمندان و اشسسخاص اكاديميسسك بسسراي نيسسل‬
‫حقيقت ميكوشند ‪ ،‬تا واقعيت را از قرآن عظيم الشان وسنت بيسسامبر واز كتابهسساي‬
‫اسلمي كه اسلم را بصورت درست معرفي ميدارند ‪ ،‬دريابند ‪ ،‬آقسسای فرنانسسدس‬
‫كه يكي از كشيشان مسيحيت بود ‪ ،‬و به اساس حقجويي بالخره به ديسسن مقسسدس‬
‫اسلم مشرف كرديد ‪ ،‬درين مورد ميگويد ‪ :‬بعضي از كتبي را كسسه درمسسورد اسسسلم‬
‫بود از كتابخانه يكي از پوهنتون هاي تنصير شهر زامبوانگا حاصل نمودم ‪ ،‬و ازينكه‬
‫مؤلفين اين كتسسب غيسسر مسسسلمانان بودنسسد اسسسلم را مطسسابق نظسسر خسسويش تفسسسير‬
‫مينمودند ‪ ،‬بدين ملحوظ به ايسسن كتابهسسا قنسساعتم حاصسسل نشسسده بخسسود گفتسسم ‪ :‬چسسرا‬
‫اسلم را از خلل نبشته هاي مسلمانان مطالعه ننمايم ؟‬
‫آقای سامی فرناندس ‪ ،‬اسباب قناعتش را بسسه ديسسن مقسسدس اسسسلم چنيسسن بيسسان‬
‫ميدارد ‪:‬‬
‫) در حقيقت سه محور اساسي بود كه مرا بسه اسسلم جسسذب نمسسود و ايسن امسسور را‬
‫بغير از اسلم در اديان ديگري نيافتم ‪:‬‬
‫اسلم موافق فطرت طبيعي بشريت است ‪.‬‬
‫‪-4‬‬
‫كامسسل بسسودن ) شسسموليت ( اسسسلم ‪ ،‬زيسسرا اسسسلم شسسامل بخسسش هسسا‬
‫‪-5‬‬
‫سياسي ‪ ،‬نظام حكم ‪ ،‬اقتصاد ‪ ،‬نظام مالي ‪ ،‬روابط فاميلي و اجتمسساعي ‪ ،‬و‬
‫جوانب روحي فطري ميباشد ‪.‬‬
‫پيام جهاني اسسسلم ‪ :‬اصسسل انسسسان از آدم و حسسواء ميباشسسد ‪ ،‬و تمسسامي‬
‫‪-6‬‬
‫بشر مانند برادران ميباشند ‪ ،‬ضرورتي به پيوستن به كدام حزب سياسي ‪،‬‬
‫يا موسسه اجتماعي و يا سازمان اقتصادي نداري همين كه مسلمان هستي‬
‫كافي اسسست ‪ ،‬و تمسسامي ارتباطسساتي را كسسه ايسسن سسسازمان هسسا در غسسرب لزم‬

‫‪40‬‬

‫ميگردانند در اسلم موجود اسسست ‪ ،‬زيسسرا غربيهسسا معسساني اخسسوت ‪ ،‬بسسرادري ‪،‬‬
‫همكاري ‪ ،‬تكافل اجتماعي و غيره را ندارند ‪ ،‬بنسسابرين سسسازمانهاي خيريسسه را‬
‫بنام ) بسرادرز هسود ( بسراي پسر نمسودن ايسن جسوانب مفقسود در حيسات شسان‬
‫تاسيس نموده اند ‪ ،‬اما مسلمانان ضرورت به ايسسن مؤسسسسات ندارنسسد زيسسرا‬
‫مسلمانان همه به يك خسدا ‪،‬يسك قسرآن ‪ ،‬يسك پيسامبر ‪ ،‬و يسك قبلسه بسا وجسود‬
‫اختلفات رنگ و زبان جمع ميباشند ‪.‬‬
‫دوم ‪ :‬علت هاي جاهلنسه ‪ :‬بعضي از مردم اند كه اسلم را به اساس درك نادرست خسسود تفسسسيرميكنند ‪،‬‬
‫آنان اكرجه دشمن اسلم نيستند ‪ ،‬وياهم طرفدار زيسساد اسسسلم هسسستند ‪ ،‬ولسسي بسسا تفاسسسير غلسسط ونادرسسست بسسه‬
‫عوض اينكه خدمتي به اسلم نمايند ‪ ،‬مردم را از اسلم متنفر ميسازند ‪ ،‬بسياري ازعادات قومي ‪ ،‬قبلسسي ‪،‬‬
‫رواج ها ‪ ،‬تعصبات ‪ ،‬عنعنات غيراسلمي ‪ ،‬محبت هاي افراطي به بعضي از شخصيت هاي اسلمي كسسه‬
‫حتا آنانرا از مقسسام انسسساني بسسه السسوهيت ميكشسسانند ‪ ،‬و غيسسره امسسور مخسسالف اسسسلم را جنسسان صسسبغه ء دينسسي‬
‫ميدهند ‪ ،‬و جنان براي مردم معرفي ميكنند كه جانب مقابل با بي خبري از دين ‪ ،‬ازين اعمال متنفر شسسده ‪،‬‬
‫وبا لخره از دين مقدس اسلم نيز كريز مينمايد ‪.‬‬
‫‪ -5‬كريز از مسؤوليت واشباع غرايز ‪ :‬مردمان بيسسدين ميداننسسد كسسه بسسذيرش ديسسن يسسك سلسسسله از مسسسؤوليت‬
‫هايي دارد كه مانع بسياري از خود خواهي ها ‪ ،‬تكبرهسسا ‪ ،‬شسسهوت برسسستي هسسا ‪ ،‬تعصسسبات ‪ ،‬و غيسسره امسسور‬
‫منفي ميكردد ‪ ،‬بكونهء مثال ‪ :‬روزي يكتن از استادان ما كه دكتورا در عقيده اسلمي داشت كفت ‪ :‬فرعون‬
‫نسبت به بسياري مردم دين را خوب ميدانست ‪ ،‬ما تعجسسب كرديسم ‪ ،‬اسسستاد كفست ‪ :‬يكسي از مقربسسان فرعسسون‬
‫برايش كفت ‪ :‬كه مشكل شما با حضرت موسى ) عليه السلم ( هميشه در كفتن يك كلمه اسسست ‪ ،‬آيسسا امكسسان‬
‫ندارد كه اين كلمه را بزبان بياوري و مشكلتت را با موسى حل نمايي ؟ فرعون كفت ‪ :‬اين كلمه ) ل إله‬
‫إل اللسسه ( داراي مفهوم بسيار وسيع است ‪ ،‬هركسساه ايسسن كلمسسه را بخسسوانم مسسن بسسا سسساير ايسسن غلمسسان حقسسوق‬
‫مساوي حاصل مينمايم ‪ ،‬ولزم است ‪ ،‬آنان را از غلمي خويش رهسسا نمسسايم ‪ ،‬و مسسن ماننسسد آنسسان يسسك انسسسان‬
‫عادي كردم ‪.‬‬
‫فرعون ميدانست كه با كفتن اين كلمه تمامي خود خواهي هسساي وي از بيسسن رفتسسه و نميتوانسسد كسسه بسسه همسسان‬
‫تكبر ‪ ،‬خود خواهي ‪ ،‬ظلم ‪ ،‬تجاوز ‪ ،‬شهوت راني خويش ادامه دهد ‪ ،‬به هميسسن شسسكل سسساير مردمسسان بيسسدين‬
‫نيمخواهند با بذيرش دين خود را از بي بند وباري ها ‪ ،‬استفاده جويي ها و لسسذت هسساي حسسرام دور سسسازند ‪،‬‬
‫آنان ميخواهند با ديانت مخالفت نمايند تا زمينه را براي خود برسسستي آمسساده سسسازند ‪ ،‬خسسود قسسانون بسسسازند ‪،‬‬
‫خود آنرا مشروعيت دهند ‪ ،‬كناه را قانوني سازند ‪ ،‬زنا را تشويق نماينسسد ‪ ،‬شسسراب را حلل داننسسد ‪ ،‬جسور و‬
‫جبال و تجاوز بسه حرمسات ديكسران را بسراي خسود عسادي قسرار دهنسد ‪ ،‬هركساه ديسن باشسد ‪ ،‬ايسن اشسخاص‬
‫مجبورند كه تمامي اين امور زشت را از بين برند ‪ ،‬زناكاران به محكمه كشسسانده ميشسسوند ‪ ،‬شسسراب خسسوران‬
‫جزا ميبينند ‪ ،‬جينل هاي فحاشي مسدود ميكردد ‪ ،‬از قاتلن قصاص كرفته ميشود ‪ ،‬بناء مردمانيكه به جنين‬
‫اعمال مبتل هستند نه دين ميخواهند و نه هم حكومت اسلمي ‪.‬‬
‫تأثير بذيري از محيط ‪ :‬محيط ‪ ،‬دوستان ‪ ،‬همنشينان ‪ ،‬اعضاي فاميل ‪ ،‬وغيسسره كسسسانيكه باانسسسان روابسسط‬
‫روزانه دارند ‪ ،‬بالي شخصيت انسان تأثير حتمي ميداشته باشند ‪ ،‬بيامبر) صلى ال عليه وسلم ( دوسسستان‬
‫خوب را به فروشنده عطر و دوستان بد را به كسسسيكه آتسسش ميسسافروزد تشسسبيه نمسسوده اسسست ‪ ،‬زيسسرا زمسساني‬
‫كسي با فروشنده ء عطر دوستي داشسته باشسد ‪ ،‬هروقستي بسا دوسست خسود ملقسات نمايسد و دوسستش برايسش‬
‫عطري هم ندهد او از بوي خوش عطرش استفاده ميكند به همين كونه دوستان متدين ‪ ،‬با تقوا ‪ ،‬امانت كسسار‬
‫وخدا ترس انسان را به سوي نيكي ها ميكشاند ‪ ،‬ودوستان بد مانند افروزنده آتش هركاه نخواهد به دوسسستش‬
‫ضرري برساند ‪ ،‬ازينكه وظيفه اش آتش در دادن است ‪ ،‬زماني دوستش با او مينشيند حتما جرقه هاي آتش‬
‫بالي او باد شده ودر لباسهايش سوراخ هايي را ايجاد ميكنسسد ‪ ،‬ويسساهم بسسوي دود و كرمسسي آتسسش اورا خسسسته‬
‫‪41‬‬

‫مينمايد ‪ ،‬بهمين سان دوستان بد اخلق ‪ ،‬بيدين ‪ ،‬كمراه ‪ ،‬بي تقوا و خدا ناترس انسان را به كارهسساي بسسد ‪ ،‬و‬
‫كمراهي دعوت مينمايد ‪ ،‬وبالخره دوست خود را در هلكت مياندازد ‪.‬‬
‫خاندان نبسسوتش كسسسسسسسسسسسسسسسسسسم شد‬
‫بسر نوح با بسسدان بنشسسسسسسست‬
‫بي نيكان كرفت و مرد م شسسسسسسسسسسد‬
‫سك اصحاب كهفت روزي جند‬
‫اطفال هميشه با ايمان فطري خلق ميشوند ولي در هنكام جواني از ايمان والدين متأثر شده ‪ ،‬هركاه والدين‬
‫شان مردمان مؤمن و نيكوكار باشند ‪ ،‬اطفال نيز از آنها بيسسروي نمسسوده ‪ ،‬بسسه نيكسسي و ايمسسان و تقسسوا عسسادت‬
‫نموده درهنكام جواني نيز مؤمنان صادق ميشوند وهركاه والدين شان يهودي ‪ ،‬نصراني ‪ ،‬بت برست ‪ ،‬بي‬
‫نماز ‪ ،‬بيدين ‪ ،‬بي تقوا باشند ‪ ،‬اولد هايشان نيزمتأثر به والدين شسسده ماننسسد آنهسسا ميكردنسسد ‪ ،‬بسسه هميسسن سسسان‬
‫ساير دوستان و همنشينان بالي انسان تأثير نمو‬
‫ده ‪ ،‬انسان را بسه همان راهي ميبرند كه آنان به آن عادت دارند ‪.‬‬
‫عناد وتكبر ‪ :‬تكبر عبارت از يك غريزه ء شيطاني است كه در آغسساز خلقسست انسسسان ‪ ،‬ابليسسس را از بسسذيرش‬
‫ن( البقرة‪ 34 /‬ابا ورزيد و تكبر نمود و از جمله كسسافران‬
‫ن اْلَكاِفِري َ‬
‫ن ِم ْ‬
‫سَتْكَبَر َوَكا َ‬
‫امر الهي مانع شد ‪َ) ،‬أَبى َوا ْ‬
‫بود ‪.‬‬
‫هركاه زنده كي بسياري از كافران وبيسدينان را در طسول تاريسسخ بشسسريت مطسالعه نمساييم ‪ ،‬خسواهيم ديسد كسه‬
‫ابوجهل ‪ ،‬ابو لهب ‪ ،‬ابوطالب ‪ ،‬و سايركفار عصر بيامبربا وجود شسسناخت شخصسسيت صسسادقانه بيسسامبر ديسسن‬
‫اسلم را بخاطر تكبر و خود خواهي هاي خويش انكار نمودند ‪ ،‬درزمسسان سسساير بيسسامبران مردمسسان متكسسبر‬
‫ميكفتند ‪ ،‬آيا به اين بيامبر فقير ايمان بياوريم ‪ ،‬جرا بيامبر يكي از زعماي ما تعيين نشده ؟‬
‫جَعُلسوا‬
‫عسْوُتُهْم ِلَتغِْفسَر َلُهسْم َ‬
‫نوح عليه السلم بعد از صد ها سال دعسوت بسه بروردكسار كفست ‪َ) :‬وِإّنسي ُكّلَمسا َد َ‬
‫سِتْكَباًرا ) من هركاهي ايشان را دعسسوت ميكنسسم تسسا‬
‫سَتْكَبُروا ا ْ‬
‫صّروا َوا ْ‬
‫شْوا ِثَياَبُهْم َوَأ َ‬
‫سَتْغ َ‬
‫صاِبَعُهْم ِفي آَذاِنِهْم َوا ْ‬
‫َأ َ‬
‫ايشانرا آمرزش نمايي ‪ ،‬انكشتان خود را در كوش هاي خويش ميكزارند ‪ ،‬و ‪ ،‬خود را درلبسساس هسساي خسسود‬
‫ميبوشاند ‪ ،‬ودرمخالف با حق اصرار ميورزند ‪ ،‬بسيار تكبر ميكنند ( نوح ‪7 /‬‬
‫شّد ِمّنا ُقوًّة ( اما قوم عاد بس تكبر نمود نسسد درزميسسن‬
‫ن َأ َ‬
‫ق َوَقاُلوا َم ْ‬
‫حّ‬
‫ض ِبَغْيِر اْل َ‬
‫لْر ِ‬
‫سَتْكَبُروا ِفي ا َْ‬
‫عاٌد َفا ْ‬
‫)َفَأّما َ‬
‫بدون حق ‪ ،‬وكفتند كيست نسبت به ما صاحب قوت زياد ؟ فصلت ‪15 /‬‬
‫ن( اينان كسسساني بودنسسد كسه هركسساه برايشسسان ل إلسه إل الس كفتسسه‬
‫سَتْكِبُرو َ‬
‫ل َي ْ‬
‫ل ا ُّ‬
‫ل ِإَلَه ِإ ّ‬
‫ل َلُهْم َ‬
‫)ِإّنهُْم َكاُنوا ِإَذا ِقي َ‬
‫ميشد تكبر مينمودند ( الصافات ‪35 /‬‬
‫) در عصور امروزي نيز انسانهايي متكسسبر خسسود را نسسسبت بسه سسسايرين برتسسر دانسسسته خسود را قانونكسسذار ‪،‬‬
‫قانون دان ‪ ،‬حاكم ‪ ،‬و برتراز همه دانسته ‪ ،‬وبا انانيت وتكبرشيطاني حق را نميبذيرند ‪.‬‬
‫‪ -1‬حفظ منافع ‪ :‬مردمان بي ايمان منفعت خويش را در بيديني ميبينند ‪ ،‬زيرا آنسسان تصسسور ميكننسسد كسسه‬
‫هركاه بولي را درراه خدا مصرف كنند بيهوده مصرف ميشسسود ‪ ،‬ولسسي خبرندارنسسد كسسه آنجسسه را انسسسان‬
‫براي خود مصرف ميكند ‪ ،‬ازبين رفتسه و آنجسه را در راه خسسدا مصسسرف ميكننسسد بساقي مانسده ودرروز‬
‫آخرت از هفت إلى هفتصد جند باداش آنرا ميبينند ‪.‬‬
‫‪ -2‬حرام ها را براي خود حلل كردن ‪ :‬يكي از اسسسباب فسسرار از ديسسن اسسستفاده جسسويي هاسسست ‪ ،‬زيسسرا‬
‫هركاه به مردمان بيدين كفته شود كه رشوت حرام است ‪ ،‬خوردن كوشت هسساي ذبسسح نشسده بسسه طريقسه‬
‫اسلمي حرام است ‪ ،‬كرفتن طويانه حرام است ‪ ،‬فورا خسود را از جوكسات ديسسن خسارج نمسوده وبسالي‬
‫دين مسخره كي ميكنند ‪.‬‬
‫‪ -3‬عدم بيان بعضي از ظواهر فطري‬
‫جهل از دين‬
‫فاصله بين اسلم شناسان و ساير متخصصين ‪ :‬هركاه به تاريخ اسسسلم مراجعسسه نمسساييم ميسسابيم كسسه اكسسثريت‬
‫مردم اسلم شناس بودند ‪ ،‬حتا بسياري از فيلسوفان ‪ ،‬ساينس دانان ‪ ،‬فلك دانان ‪ ،‬رياضي دانسسان ‪ ،‬طبيبسسان ‪،‬‬
‫‪42‬‬

‫هنرمنسسدان ‪ ،‬شسساعران ‪ ،‬اديبسسان معلومسسات وافسسري از ديسسن داشسستند ‪ ،‬وبسسسياري از اختراعسسات ‪ ،‬كفتسسه هسسا ي‬
‫خويش را از اسلم ميكرفتند ‪ ،‬فارابي ‪ ،‬البيروني ‪ ،‬ابن رشد ‪ ،‬سيد جمال الدين افغاني ‪ ،‬ابوعلي ابسسن سسسيناي‬
‫بلخي ‪ ،‬حافظ ‪ ،‬سعدي ‪ ،‬مولناي روم ‪ ،‬همه وهمسسه دانشسسمندان بسسزرك ديسسن اسسسلم بودنسسد ‪ ،‬رؤسسساي دولسست ‪،‬‬
‫بادشاهان ‪ ،‬وزراء ‪ ،‬سياستمداران و ساير كاركنان دولت آنقدر در دين وعقيده معلومسسات داشسستند كسسه اسسسلم‬
‫جزء ل ينفك تمامي تخصصات در زمان بود كه مدنيت اسلم تمامي جهان را مبهوت ومتحيرسسساخته بسسود ‪،‬‬
‫ولي در عصر استعمال انكليسها خواسسستند تسسا بيسسن مسسلمان و سسساير رشسته هسا فاصسسله ايجسساد كننسد ‪ ،‬در هنسسد‬
‫بريطانوي مكتب هايي را ايجاد نمودند كه غالبا به ضد اسلم شسساكرد تربيسسه مينمودنسسد ‪ ،‬يسسا آنسسانرا بسسه اديسسان‬
‫منسوخ دعوت ميكردند وياهم كوشش ميكردند كه حد اقل از عقيده ء اسلمي دور باشند ‪ ،‬زيرا بسسا اسسستفاده‬
‫از كمراهي و نشر فساد ميتوانستند كه كشورهاي اسلمي را استعمال نمايند ‪ ،‬انكليسها ديدند كه در هند كسسه‬
‫شامل ) هند – باكستان – بنكله ديش ‪ ،‬وكشمير( بسود جنسدين قسرن مسسلمانان حكسومت نمسوده انسد ‪ ،‬بنساء بسا‬
‫تفرقه بين اسلم وغيرمسلمانان از يكطرف ‪ ،‬وتربيسسه مسسسلمانان بسسه مخسسالفت از ديسسن از سسسوي ديكسسر عمسسل‬
‫كردند ‪ ،‬بالي علماي دين كه بخش مهم جامعه را تشكيل ميداد معاشات دولتي را قطسسع نمودنسسد ‪ ،‬تسسا دسسستان‬
‫شان بسوي مردم دراز باشد ‪ ،‬ونتوانند حق را بيان دارند ‪ ،‬استعمار كران مضامين اخلق اسسسلمي ‪ ،‬قسسرآن‬
‫شناسي ‪ ،‬و فرهنك اسلمي را از مكاتب و بوهنتون ها از بين بردند ‪ ،‬تسسا جوانسسان از احكسسام اسسسلمي خسسالي‬
‫الذهن باشند ‪ ،‬وآنان بتوانند مغزهاي شانرا از افكار بيديني ‪ ،‬و دوري دين از تمامي ابعاد زنده كي اسسسلمي‬
‫خالي نموده درمقابل آنانرا به بذيرش اديان منسوخ وياهم افكارالحادي آماده سازند ‪ .‬آنسسان كوشسسش نموددنسسد‬
‫كه متخصصان اسلمي را در جارجوب مدرسه هاي قلف نموده از ساير علوم تكنولسسوزي بيخبرسسسازند ‪ ،‬و‬
‫علوه برآن نشرات و اطلعات جمعي استعمار كران تبليغ مينمودند كه دين اسلم مخالف علسسم ‪ ،‬سسساينس ‪،‬‬
‫تكنوروزي وبيشرفت جامعه است ‪ ،‬زماني كشور تان بيشرفت ميكند كه احكام اسلم را از خسسانه هسساي تسسان‬
‫دور نموده ‪ ،‬دفاتر رسمي ‪ ،‬وادارات دولتي را به سيستم هاي غيراسلمي عيار نماييد ‪ ،‬وقوانين اسلمي را‬
‫كامل محو نموده و دانشمندان اسلمي را به خاك وخون كشيد ‪ .‬بعضي ازرهبران كشور هاي اسلمي مثل‬
‫مصطفى كمال كه خود را آته ترك ) بدر تركها( ميدانست جنين احكام را بالي كشورخويش تطسسبيق نمسسود‬
‫كه نه تنها همان عزتيكه تركيه داشت و مركز خلفت اسلمي بود ‪ ،‬ازبين رفت ‪ ،‬تا هنوز نتوانسسسته كسسه در‬
‫جمله كشور هاي صنعتي باشد ‪ ،‬و حتا از جندين سال علقمند شموليت در اتحاديه اروبا است ولي با بهسسانه‬
‫هاي مختلفي رد ميكردد ‪.‬‬
‫ايسسن سياسسست اسسستعماري اثسسري زيسسادي دركشسسورهاي اسسسلمي داشسست ‪ ،‬و فاصسسله بزركسسي بيسسن دانشسسمندان‬
‫ومتخصصان اسلمي و ساير متخصصان ايجاد شد ‪ ،‬اين فاصسسله سسسبب شسسد كسسه دو طسسرف از يكسسديكر تنفسسر‬
‫نموده يكديكر را به نامها والقاب مختلفي متهم نمايند و با بروز جنين خلفات كشورهاي اسلمي بسسه جنسسك‬
‫هاي خانمانسوز ‪ ،‬ويراني ها ‪ ،‬وخرابه ها مبدل كرديد ‪.‬‬
‫ولي بالمقابل بهم اسلم به اسلوب عصري واكاديميك اين فاصله را در بسياري از كشور ها از بيسسن بسسرده ‪،‬‬
‫وامروز علماي ازهر شريف ‪ ،‬بوهنتون قم ايران ‪ ،‬وساير بوهنتون هاي جهان اسلمي جنين فاصسسله هسسا را‬
‫تاحدي از بين برده اند ‪ ،‬و كشورهايشان روز بسسروز بيشسسرفت مينمايسسد ‪ ،‬وهركسساه ايسسن فاصسسله از بيسسن رفتسسه‬
‫سسِم‬
‫ومردم همه حقايق اسلم را درك نمايند ‪ ،‬وبدانند كه قرآن عظيم الشان درنخستين آيست ميكويسسد ) اْقسَرْأ ِبا ْ‬
‫ن َمسسا َل سْم َيْعَلسْم (‬
‫سسسا َ‬
‫لن َ‬
‫عّل سَم ا ِْ‬
‫عّلَم ِبسساْلَقَلِم ‪َ -‬‬
‫لْكَرُم‪ -‬اّلِذي َ‬
‫ك ا َْ‬
‫ق ‪=-‬اْقَرْأ َوَرّب َ‬
‫عَل ٍ‬
‫ن َ‬
‫ن ِم ْ‬
‫سا َ‬
‫لن َ‬
‫ق ا ِْ‬
‫خَل َ‬
‫ق‪َ -‬‬
‫خَل َ‬
‫ك اّلِذي َ‬
‫َرّب َ‬
‫بخوان بنام بروردكارت كه ترا خلق نمود ‪ ،‬انسانرا از يسك بسارجه خسون خلسق نمسود ‪ ،‬بخسوان بروردكسارت‬
‫بسياركريم است ‪ ،‬آنكه بواسطه قلم علم آموخت ‪ ،‬براي انسان انجه را نميدانست آموخت ‪ .‬العلق ‪5 -1 /‬‬
‫خِبير( المجالة ‪11 /‬‬
‫ن َ‬
‫ل ِبَما َتْعَمُلو َ‬
‫ت َوا ُّ‬
‫جا ٍ‬
‫ن ُأوُتوا اْلِعْلَم َدَر َ‬
‫ن آَمُنوا ِمْنُكْم َواّلِذي َ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫َيْرَفعْ ا ُّ‬
‫‪ -4‬بي سليقه كي در رساندن دين ‪ :‬بيامبراسلم خود را عسالم نسه بلكسه معلسم بيسان داشسته اسست ) إنمسا‬
‫بعثت معلما ( عالم كسي است كه خودش با زحمات زياد علمي را آموخته ‪ ،‬وكسساهي در رسسساندن علسسم‬
‫خويش به ديكران ‪ ،‬ضعيف ميباشد ‪ ،‬ولي معلم بودن يك هنسسر اسسست ‪ ،‬هنسسر افهسسام وتفهيسسم دارد ‪ ،‬معلسسم‬
‫‪43‬‬

‫حقيقي كسي است كه علم خويش را براي شاكردان خسسود ‪ ،‬جنسسان تلقيسسن نمايسسد كسسه تمسسامي شسساكردان بسسا‬
‫درجات مختلف فهم ‪ ،‬از اواستفاده كرده بتوانند ‪ ،‬معلم با دانشتن هنر آموزش و بسرورش ‪ ،‬بسا اسساليب‬
‫بسيار عالي علمي وهنري ‪ ،‬شاكردان را به فهم مطلب ياري ميرسانند ‪ ،‬بيامبر اسلم ) صلى ال عليسسه‬
‫وسلم ( با استفاده از همان حكمت ودانشيكه دعوتكران حقيقي ميداشته باشند ‪ ،‬در زمان خروج از مكسسه‬
‫مكرمه با حضرت ابوبكر صديق هجرت نمود ولي با همين حكمت توانست كه بعد از جنسسد سسسال بسسا ده‬
‫هزار انسان قران صفت دو باره به مكه بر كردد ‪ ،‬و راه حق را جنان بيان دارد كه تاريسسخ بشسسريت از‬
‫بيروزي مؤمنان آن عصر در تعجبند ‪.‬‬
‫با تأسف بسياري از دعوتكران سليقه يي خوبي در دعوت نداشته ‪ ،‬نميتوانند دين را با فصسساحت وبلغسستيكه‬
‫شايسته ء هر عصر است ‪ ،‬تبليغ نمايند ‪ ،‬وياهم وسايل دعوت را استفاده نمايند ‪ ،‬تلويزيون ميتوانسسد وسسسيلهء‬
‫خوبي براي دعوت به راه حق باشد ‪ ،‬انترنت ميتواند كه صداي حسسق را بسسه تمسسامي مسسردم رسسساند ‪ ،‬كمبسسوتر‬
‫ميتواند كه وسيله ء خوبي براي نشر حق كردد ‪ ،‬بارجه هاي تمثيلي هدفمنسسد اسسسلمي ‪ ،‬فلسسم هسساي هدفمنسسد ‪،‬‬
‫حتا فلم هاي كارتوني وغيره ميتوانند كه وسايلي براي دعوت كردند ‪ ،‬ولي بي سليقه كي دعسسوتكران ‪ ،‬عسسدم‬
‫اخلص درهنكام دعوت ‪ ،‬كمي معلومات عصري ‪ ،‬صسسحبت هسساي براكنسسده در مجسسالس ‪ ،‬عسسدم احسسترام بسسه‬
‫شخصيت مدعو ‪ ،‬خشونت درهنكام مجادله ها ‪ ،‬نداشتن مثالهاي زنده مطابق عصر‪ ،‬عدم فهم اسسساليب جديسسد‬
‫دعوت ‪ ،‬بي خبري از فقه واقع ‪ ،‬نشناختن دشمن عصر‪ ،‬دوري از مقتضيات عصر ‪ ،‬و ساير امسسورمنفي‬
‫كه مانع راه دعوت ميكردند سبب ميشود كه بسياري از مردم از دين كريز نماينسسد ‪ ) .‬ربنسسا ل تجعلنسسا فتنسسسسة‬
‫للذين كفروا ( ججججججج‬
‫‪-5‬‬

‫عقب مانده كي ها‬

‫مجرمان چگونه دعوتكران راه حق را آسيب ميرسانند ؟‬
‫هركاه به آيات قرآني بصورت دقيق متوجه شويم ميابيسم كه هر دعوتكر راه‬
‫حق به يك سلسله مشكلت روبرو ميكردد كه اين مشاكل توسط اشسسخاص بيخسسبر‬
‫از دين صورت ميبذيرد ‪ ،‬دانشمندان اسسلمي و داعيسان راه حسق بسدين نظرنسد كسه‬
‫مسلمان مخلص هميشه مسسورد تسساخت و تسساز بيخسسردان قسسرار ميكيسسرد و روي هميسسن‬
‫اصل حضرت لقمان حكيم ) عليه السلم ( بسسه فرزنسسدش نصسسايحي دارد كسسه قسسرآن‬
‫عظيم الشان نصيحت هاي او را نقل مينمايد ‪ ،‬تسسا عسسبرتي بسسراي رهسسروان راه حسسق‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ر‬
‫معُْرو ِ‬
‫ن ال ْ ُ‬
‫ف َوان ْس َ‬
‫مسْر ب ِسسال ْ َ‬
‫صسَلةَ وَأ ُ‬
‫ي أق ِ س ْ‬
‫م ال ّ‬
‫ه عَس ْ‬
‫كردد ‪ ،‬حضرتش ميفرمايد )َياب ُن َ ّ‬
‫منك َس ِ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ن ذ َل ِ َ‬
‫صاب َ َ‬
‫موِر( لقمان ‪ 17/‬اي بسرم ‪ ،‬نمسساز را ادا‬
‫ك ِ‬
‫ك إِ ّ‬
‫ن عَْزم ِ ال ُ‬
‫صب ِْر عََلى َ‬
‫ما أ َ‬
‫َوا ْ‬
‫م ْ‬
‫‪44‬‬

‫نما ‪ ،‬و مردمان را به راه نيك دعوت كن و از بدي ها منع نما و در مصيبت هسساييكه‬
‫متوجه ات ميشود صبر نما ‪ ،‬اين است عزم را سخ در امور ‪.‬‬
‫علماي اسلم ميبرسند كه جرا لقما ن حكيم براي بسرش نصيحت نمسسود تسسا‬
‫بعد از دعوت به راه حق در مصيبت ها صبر نمايد ‪ ،‬و علتش را همين ميداننسسد كسسه‬
‫هر داعي راه حق حتما به مصيبتي مبتل ميكردد كه لزم است صبر اختيسسار نمايسسد ‪.‬‬
‫دانشمند ديكسسري ميكويسسد كسسه بعسسد از ) إيساك نعبسسد ( در نمسساز هساي خسسويش ) ايسساك‬
‫نستعين ( را ميخوانيم ‪ ،‬زيرا عبادت و دعوت مصسسيبت هسساي و آزمسسايش هسسايي در‬
‫قبال دارد كه انسسان بسا اسستعانت و كمسك خداونسسد )جسل جللسه ( بسه رهسايي از آن‬
‫مصايب استدعا مينمايد ‪.‬‬
‫ابن كثير در تفسير اين آيت مباركه ميفرمايد ‪ ) :‬دعوت كننده به نيكي هسسا و منسسع‬
‫كننده از بدي حتما ضرري را متقبل ميكردد ‪ ،‬بناء لقمان بسرش را بسسه صسسبر امسسر‬
‫نمود ‪.‬‬
‫نوعيت اذيت‬
‫آنانيكه در راه خدا قدم مينهند و مردم را به نيكي ها دعوت ميكنند ‪ ،‬بسسه يسسك‬
‫سلسله از مصيبت ها و رنج ها مبتل ميكردد كه قرآن عظيم الشسسان نسسوعيت اذيسست‬
‫آنانرا جنين تعريف نموده است ‪:‬‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫مسسوا‬
‫ن الس ِ‬
‫نأ ْ‬
‫‪ ) -1‬خنده و اسسستهزاء نمسسودن ( ‪ :‬خداونسسد متعسسال ميفرمايسسد ‪ ) :‬إ ِ ّ‬
‫جَر ُ‬
‫ذي َ‬
‫ح ُ‬
‫َ‬
‫ن ( المطففين ‪ 29/‬مجرمان بر مؤمنان خنده ميكنند‬
‫ن ال ّ ِ‬
‫كاُنوا ِ‬
‫كو َ‬
‫ض َ‬
‫مُنوا ي َ ْ‬
‫نآ َ‬
‫ذي َ‬
‫م ْ‬
‫‪ ،‬اين برنامه مجرمان است كه براي ضعيف سسساختن مؤمنسسان آنهسسا را بسسه مسسسخره‬
‫كرفته و بر آنان ميخندند ‪.‬‬
‫‪ -2‬غمزه و اشارات مسخره آميزه نمودن ‪ :‬مردمسسان مجسسرم عسسادت دارنسسد كسسه بسسا‬
‫اشارات و لمز وغز و استخدام كنايات بر مؤمنان ضرر ميرسانند ) و إ ِ َ‬
‫م‬
‫مّروا ب ِهِ ْ‬
‫ذا َ‬
‫ن( المطففين‪ 30 /‬هركاه بر مؤمنان بكزرند بسسر ايشسسان بسسا جشسسم طعسسن و‬
‫مُزو َ‬
‫ي َت ََغا َ‬
‫استهزاء بنكرند ‪.‬‬
‫‪ -3‬برمؤمنان فكاهي كفتن ‪ :‬مردمان مجرم عادت دارند كه با يكجا شدن بسسا بقيسسه‬
‫مجرمان از جملت استهزاء آميز كار كرفتسسه مؤمنسان را مسورد ريشسخند و نيشسخند‬
‫خود قرار ميدهنسد و بسر آنسان فكساهي ميكوينسد و ميخندنسسد ‪ ،‬خداونسد )( ميفرمايسد ‪:‬‬
‫َ‬
‫) وَإ ِ َ‬
‫ن ( المطففين ‪ 31/‬و جون از حضسسور محفسسل‬
‫م ان َ‬
‫ذا ان َ‬
‫قل َُبوا إ َِلى أهْل ِهِ ْ‬
‫قل َُبوا فَك ِِهي َ‬
‫مؤمنان بسوي كسان خود باز كردند به سخن مزاح و فكاهي با هم تفريح ميكنند ‪.‬‬
‫‪ -4‬نسبت كمراهي و انحراف را به مؤمنان نمودن ‪ :‬برنامه ديكر مجرمسسان اينسسست‬
‫كه مؤمنان حقيقي را به جهل و كمراهي نسبت ميدهند و به ديكسسران ميكوينسسد كسسه‬
‫كه اين مردمسسان كمسراه انسسد از حقيقيسست خسبر ندارنسد ‪ ،‬خداونسد )( ميفرمايسد ) وَإ ِ َ‬
‫ذا‬
‫َ‬
‫ن ( المطففين‪ 32 /‬و جسسون مؤمنسسان را ببيننسسد كوينسسد ‪:‬‬
‫ضاّلو َ‬
‫ن هَؤَُلِء ل َ َ‬
‫م َقاُلوا إ ِ ّ‬
‫َرأوْهُ ْ‬
‫ايشان به حقيقت مردم كمراهي هستند ‪.‬‬
‫قرآن عظيم الشان مؤمنان مخلص را آكاه ميسازد كه برنسسامه مجرمسسان هميشسسه و‬
‫در طول تاريخ حيات بشر همين بوده كه با خنده ها ‪ ،‬نيشخند هسسا ‪ ،‬اشسسارات كنسسايه‬
‫آميز ‪ ،‬فكاهي كفتن ‪ ،‬و مؤمنان را منحرف و كمسسراه خطسساب نمسسودن آزار و اذيسست‬

‫‪45‬‬

‫ميكنند ‪ .‬و مؤمنان و داعيان راه حق خط مستقيم توحيد و يكتا برسسستي را بسسا نيسست‬
‫خير رساني به ساير بشر تعقيب مينمايند ‪.‬‬

‫اسامشناسي معاصر‬
‫بخش اول ) اعتقادات (‬

‫درين بحث مطالب ذيل را ميخوانيد ‪:‬‬
‫ضروت انسان به دين ‪.‬‬
‫‪-1‬‬
‫هدف از خلقت انسان ‪.‬‬
‫‪-2‬‬
‫اثبات موجوديت خداوند متعال ) جل جلله( با ذكر دليل مقدمين ومتأخرين‬
‫‪-3‬‬
‫وحدانيت‬
‫‪-4‬‬
‫صفات خداوند ) جل جلله (‬
‫‪-5‬‬
‫مفهوم لإله إل اللسسسه‬
‫‪-6‬‬
‫ايمان هاي مقبول‬
‫‪-7‬‬
‫شرك و انواع آن‬
‫‪-8‬‬
‫‪-9‬‬

‫لللللل للل لللل للللل‬
‫‪46‬‬

‫هركاه بين دين مقدس اسلم و ساير اديان مقايسه نماييم ‪ ،‬بخسسوبي مشسساهده ميكنيسسم كسسه ديسسن مقسسدس‬
‫اسلم برتريت زيادي نسبت به ساير در بخش هاي مختلف خويش دارد ‪ .‬و هميسسن برتريسست هسساي ديسسن‬
‫اسلم است كه بيروان ساير اديان را به خود جلب مينمايد ‪.‬‬
‫ساير اديان بشري به دو بخش تقسيم شده اند ‪:‬‬
‫بخش اول ‪ :‬معتقدات و ادياني اند كه تنها بخش روحي را مطرح نموده ‪ ،‬وهركسساه كسسسي بخواهسسد‬
‫مطابق برنامه هاي اين اديان متدين شود ‪ ،‬بايد از ماديت دوري نموده ‪ ،‬و يا به عباره ديكسسر تسسرك دنيسسا‬
‫نمايد و در مغاره ها و سوراخ هسساي كسسوه هسسا رفتسسه مصسسروف عبسسادت شسسود ‪ ،‬ويسساهم بسسراي رسسسيدن بسه‬
‫مقامات عالي اين دين از ازدواج ‪ ،‬وزنده كي در خانواده دورشده و به عبادت در معابد ببردازد ‪.‬‬
‫بيروان جنين اديان به دو مشكل اساسي مواجه ميشوند ‪ ،‬يا اينكه ازين دين صرف نظسر نمسسوده بسه‬
‫بيديني رو مياورند ‪ .‬و يا اينكه در جريان تعهد خود به بيسسروي دسسساتير ايسن ديسسن مخفيسسانه مرتكسسب كنسساه‬
‫ميشوند ‪ ،‬زيرا انسان اصل از دوبخش مادي و معنسسوي )روحسسي ( تشسسكيل شسسده اسسست ‪ ،‬و بسسا نهسسادن بسسه‬
‫ضرورت هاي مادي انسان مشكلتي را بار مياورد ‪ .‬زيرا بسياري غرايز انساني است كه در صورت‬
‫بنسسدش راه قسسانوني و مشسسروع بسسا وسسسايل غيرمشسسروع خسسود را اشسسباع مينمايسسد ‪ .‬و دينيكسسه ايسسن غرايسسز‬
‫وضرورات انساني را در نظر نكيرد حتما بيروان خود را يا ازدست ميدهد ويسسا هسسم بيسسسسروان مجرمسسي‬
‫را بوجود مياورد كه اضرار بزركي به جامعه خواهند نمود ‪.‬‬
‫بخش دوم ‪ :‬معتقداتي اند كه تنها در محور ماديات ميجرخنسسد و بخسسش معنسسوي ) روحسسي ( حيسسات‬
‫انسان را به باد فراموشي كرفته اند ‪ ،‬اين اديان و معتقدات كه غالبسسا از منسسابع فكسسري بشسسري سرجشسسمه‬
‫سرانجام سبب بد بختي هاي ميكردد كه بيروان آن با نداشتن بخش معنوي ) روحي ( كرفتار خلل هسساي‬
‫درحيات خويش ميكردند كه آثار آنرا در بسياري از كشورهاي بيشرفته مشاهده مينماييم ‪ ،‬بيسسروان ايسسن‬
‫نوع معتقدات هميشه بهبود خود را درمسايل مادي زنده كي ميبينند و هركاه دركدام بخش مسساديت ناكسسام‬
‫ماندند فورا دست به خود كشي ميزنند ‪ .‬و كاهي هم با وجود داشتن منابع مادي خسسوب و دسسست داشسستن‬
‫به ملذات زنده كي احساس كمبود ي ميكنند ‪ ،‬زيرا انسان نميتواند كه حيات خويش را بسسدون ضسسرورت‬
‫هاي روحي بخوبي بسر برد ‪.‬‬
‫ويزه كي هاي دين مقدس اسلم‬
‫‪ -1‬اسلم باسخكوي دوبخشي مادي ومعنوي انسان است ‪ :‬ويزه كي دين مقدس اسلم درين اسسست‬
‫كه دو بخسسش اساسسسي ضسسرورت هسساي حيسسات انسسساني را مراعسسات مينمايسسد ‪ ،‬ديسسن مقسسدس اسسسلم مسساديت‬
‫ومعنويت را مانند دو بال يك برنده قرار ميدهد ‪ ،‬به همين سان كه يك برنده نميتواند بسسا يسسك بسسال بسسرواز‬
‫نمايد ‪ ،‬به همين سان انسان نميتواند با يك بخش مادي يامعنوي زنده كي كند بلكسسه اسسلم تمسامي غرايسسز‬
‫مادي و معنوي انسان را بصورت كامل در نظر كرفته ‪ ،‬و مسلمانان را بسسراي مراعسسات هسسر دو بخسسش‬
‫رهنمايي مينمايد ‪.‬‬
‫‪-2‬حضرت بيامبراسلم محمد ) صلى ال عليه وسلم ( ميفرمايد ‪ :‬اعمل لدنياك كأنك تعيسسش أبسسدا و‬
‫اعمل لخرتك كانك تموت غسسدا ( بسسراي زنسسده كسسي دنيسسايي ات جنسسان كسسار كسسن كسسه كسسويي هميشسسسه زنسسده‬
‫هستي ‪ ،‬وبراي آخرتت جنان عمل نما كه كويي فردا ميميري ‪.‬‬
‫اين حديث شريف فكر انسان در دو بخش بصورت منظم ترتيسسب وتنظيسسم مينمايسسد ‪ ،‬و بسسه مسسسلمان‬
‫ميفهماند كه در مورد زنده كي دنيا هميشه بايد كار كرد ‪ ،‬و جنان كار نمود كه شايد انسان هميشه زنسسده‬
‫باشد ‪ ،‬ولي در عين حال نبايد زنده كي آخرت را فراموش نمود ‪ ،‬براي آخرت نيز به اعمال خير جنان‬
‫مبادرت ورزد كه شايد فردا وقت مردنش است ‪ ،‬با اين قاعده انسسسان ميتسسوان شسسكل وسسسطيت را اختيسسار‬
‫نمايد ‪.‬‬

‫‪47‬‬

‫خداوند متعال ) جل جلله ( براي مؤمنان تعليم ميدهد كه در دعاهاي خويش بكويند ) ربنا آتنا في‬
‫الدنيا حسنسة و في الخرة حسنسسة و قنا عذاب النار ( بروردكارا براي ما نيكي دنيا و آخرت را نصسسيب‬
‫نما ‪.‬‬
‫بعضي از كسانيكه به كوشه نشيني ها و دوري از مردم ميخواستند در مغاره هاي كوه به عبسسادت‬
‫مشغول شوند ‪ ،‬بيامبر) صلي ال عليه وسلم ( فرمود ‪ ) :‬ل رهبانية في السلم (‬
‫وزماني هم جند شخص از صحابه بيامبر به خانه اش رفتسسه در مسسورد زنسسده كسسي بيسسامبر استفسسسار‬
‫نمودنسسد ‪ ،‬ديدنسسد كسسه بيسسامبر اسسسلم ازدواج نمسسوده ‪ ،‬شسسبانكاه هسسم عبسسادت ميكنسسد وهسسم در هنكسسام خسسواب‬
‫استراحت مينمايد ‪ ،‬روزانه كاهي روزه ميكيرد ‪ ،‬وروز هاي ديكري را بدون روزه به سر ميبرد ‪.‬‬
‫آنان از عمل بيامبر تعجب نمودند ‪ ،‬ولي دليل كفتند كه بيامبر اين امور را براي اين ميكنسسد كسسه از‬
‫تمامي كناهان معاف است ‪ ،‬ولي ما مثل بيامبر نيستيم ‪ ،‬يكي تصميم كرفت كه هيجكاهي ازدواج نكنسسد ‪،‬‬
‫و عمرخود را در عبادت بكزراند ‪ ،‬ديكري كفت من هيحكساهي شسب خسواب نميكنسم و ميخسواهم تمسامي‬
‫‪ -2‬شموليت دين مقدس اسسسلم ‪:‬‬
‫شب را به عبادت سبري نمايم ‪ ،‬وسومي هم‬
‫دين اسلم شامل تمام بخش هساي اقتصسادي ‪ ،‬اجتمساعي ‪ ،‬معنسوي ‪ ،‬روحسسي ‪ ،‬سياسسي ‪ ،‬فسسردي و غيسسره‬
‫ميباشد ‪.‬‬
‫‪-3‬عالميت دين مقدس اسلم ‪ :‬دين مقدس اسلم مخصوص كدام منطقه يسسي خسساص ‪ ،‬مليسست‬
‫خاص ‪ ،‬قوم خاص ‪ ،‬رنك خاص نيست ‪ ) ،‬كلكم من آدم و آدم من تسسراب ( همسسه شسسما از حضسسرت‬
‫آدم خلسسق شسسده ايسسد و حضسسرت آدم از خسساك بيسسدا شسسده ‪ ،‬همسسه اقسسوام از اولده حضسسرت آدم ) عليسسه‬
‫السلم ( ميباشند ‪ ،‬و ازينكه همه از يك مادر وبدرخلق شده اند ‪ ،‬وبنده يك خالق هستند ‪ ،‬دين الهي‬
‫نيز لزم است ‪ ،‬اختلفات قومي ‪ ،‬لساني ‪ ،‬نزادي و غيسسره را درنظرنداشسسته باشسسد ‪ ،‬بلكسسه خداونسسد‬
‫متعال ) جل جلله ( اين دين را دين همكاني وعالمي قرارداده است ‪ ،‬بهسسترين انسسسانان در نسسزد‬
‫خداوند متعال ) جل جلله ( اشخاص برهيزكار وباتقوا ميباشد ) إن اكرمكم عندال اتقاكم( ايسسن‬
‫دروس ما را بسسه بحسسث جديسسدي ميكشسساند كسه ) مفهسوم عبسسادت دراسسسلم ( را مسسورد مطسسالعه قسسرار‬
‫دهيسسسسسم ‪.‬‬
‫روزنامه ملي انيس در شماره )‪ (65‬جهارشنبه ‪ 18‬جسسوزاي سسسال ‪ 1384‬مطسسابق ‪ 8‬جسسون ‪2005‬‬
‫در صفحه بنجم خويش تحت عنوان ) بيرزن انكليسي ثروتش را به سكها بخشيسسسسد ( جنيسسن نوشسته‬
‫است ‪ :‬يك بيرزن بولدار انكليسي در كمال نا بوري يك مليون و دوصد هزار بوند از ثروت خسسود‬
‫را به سكلها واكذار كرد ‪ ،‬به كزارش روزنامه سان ماريون هي وود از اهسسالي مانجسسستربا وجسسود‬
‫داشتن وارث ‪ ،‬به اراده و ميل شخصي خود به بنياد خيريه سكلها مراجعه كرد و همه ثروت خود‬
‫را به نام اين بنياد كرد تا در راه خدمات رساني به سكها خرج كنند‬
‫خانم هي وود نهايتا در اثر نارسايي قلبي در كذشت و بس از مرك وارث او كسسه دو بسسرادر و يسسك‬
‫خواهر بودند با مطلع شدن از اقدام او سخت شوكه و مبهسوت شسدند ‪ ،‬خسدمتكار بنجساه وسسه سساله‬
‫وي كه جوليا مورك ترويد نام دارد به روزنامه سان كفت كسسه او از خسسانواده هسسايش بيسسزار بسسود و‬
‫تنها ) حيوانات خانواده او بودند ( ‪.‬‬

‫حكم ياد كرفتن جادو‬
‫‪48‬‬

‫ياد كرفتن جادو حرام و هركاه وسيله اشراك شياطين باشد كفراست ‪ ،‬استعمال سسسحر هسسم‬
‫كفراست ‪،‬‬
‫حكم رد جادو‬
‫هركاه رد جادو با آيات قرآن و دعاهاي شرعي و ادويه مباح باشد مشكل نيست‬
‫هركاه رد جادو با وسايل غير مشسسروع باشسسد ‪ ،‬مثسسل رد جسسادو بسسا جسسادو باشسسد اكسسثريت‬
‫علماي آنرا ناجايز ميدانند ‪.‬‬
‫حكم اتفاق دادن بين خانم و شوهر با جادو‬
‫اين كار حرام است ‪ ) ،‬عطف ( اتفاق دادن ‪ ،‬و ) صرف ( تفرقه انداختن كه هر دو با‬
‫جادو حرام ميباشد ‪.‬‬

‫حكم بند نمودن نظربند‬
‫بروايت احمد ابوداوود ‪ ،‬و ابن ماجه و ابن حبان و حاكم از نبي كريم )صلى الله عليسسه‬
‫وسلم ( ) إن الرقى و التمائم و التولة شرك (‬
‫عن عقبه بن عامر ) رضي الله عنه ( ان النبي )صلى اللسسه عليسسه وسسسلم ( قسسال ‪ :‬مسسن‬
‫تعلق تميمة فل أتم الله له ‪ ،‬و من تعلق ودعة فل ودع الله لسه له و عن عقبة بسسن عسسامر‬
‫بلفظ ) منن تعلق تميمة فقد أشرك (‬
‫تميمية آنست كه زنان بعضي جيز ها را براي جشم نزدن ‪ ،‬جن ‪ ،‬و مرض در كردن و‬
‫يا باربند اطفال آويزان ميكنند ‪ .‬مانند استخوان هسا ‪ ،‬مهسسره هسا ‪ ،‬ميسسخ هسسا ‪ ،‬طلسسسم هسسا‬
‫‪ 1/162‬فتاوى المرأة المسلمة ‪.‬‬

‫شوم كرفتن بعضي از روز ها ماه و عدد ها‬

‫سؤال ‪ :‬بعضي از مردم ماه صفر را شوم ميدانند و سسسفر در آن را خطرنسساك و بعضسسي‬
‫ها هم بعضي روزها را شوم ميدانند و در آن سفر را‬
‫سؤال ‪ :‬شوم دانستن ماه ها از عادات جاهلي است ) حضرت محمد ) صلى اللسسه عليسسه‬
‫وسلم ( ميفرمايد ) ل عدوى و ل طيرة و ل هامة و ل صفر( رواه البخاري و مسلم ‪.‬‬
‫همجنان در زمان جاهليت روز جهار شنبه را شوم ميدانستند و نكاح نمودن در شسسهر شسسوال‬
‫را نيز شوم ميدانستند ‪ ،‬و حضسرت بسي بسي عايشسه )رضسي اللسه عنهسا ( ميكويسد ‪ :‬تزوجنسي‬
‫رسول الله ) صلى الله عليه وسلم ( في شهر شوال فمن كان عنده أحظسسى منسسي ( فتسساوى‬
‫المسسرأة المسسسلمة ‪ ،‬تسساليف محمسسد بسسن ابراهيسسم الشسسيخ و ديكسسران ‪ ،‬حمعيسسة احيسساء السستراث‬
‫السلمي ‪1/133 ،‬‬

‫حكم استخفاف و استهزاء به دين‬
‫سوال ‪ :‬بعضي مردم فكاهي هايي ميكويند كه درآن الله ) جل جلله ( را ) العياذ بسسالله (‬
‫به استهزاء و مسخره ميكيرند ‪ ،‬حكم اين نوع فكاهي ها جيست ؟‬
‫) ولئن سألتهم ليقولن انما كنا نخوض و نلعب قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تسسستهزؤون‬
‫ل تعتذروا قد كفرتم بعد ايمانكم ( التوبه ‪65‬‬

‫‪49‬‬

‫مسخركي به دين خدا ‪ ،‬دشنان دادن دين ‪ ،‬دشنام دادن خدا و پيامبر‪ ،‬و مسخره كي به خسسدا‬
‫و پيامبر كفريست كه انسان را از ملت اسلم خارج ميكند ‪ 141 /1‬فتاوى المرأة المسلمه‬

‫بي تفاوتي ها در ستر وحجاب سبب هلكت ميشود‬
‫يكي از اشتباهات بسيار خطرناك خواهران مسلمان ما در موضوع ستر و حجاب بعضسسي از عسسادت هسسا و‬
‫اختلط هاي فاميلي ميباشد ‪ .‬مثل ‪ :‬بسياري از مردم در بيشروي شان بعضي از اطفالي بوده انسسد كسسه سسسن‬
‫آنان به بلوغ نرسيده و نظر به رواج ازينكه عيور ‪ ،‬بسسسران عيسسور ‪ ،‬عيسسور خسسواهران ‪ ،‬و بسسسران شسسان ‪،‬‬
‫بسران ماما ‪ ،‬بسران كاكا ‪ ،‬وغيره كسانيكه رفت و آمد شان درخانه هاي شان زياد بوده ‪ ،‬يسسا بسساهم خسسورد‬
‫كلن شده اند و ياهم آنها نسبت به او خورد بوده انسسد و اكنسسون همسسه بسسه مرحلسسه بلسسوغ رسسسيده انسسد ‪ ،‬و آنسسان‬
‫ازينكه باهم عادت شده اند ‪ ،‬و هميشه باهم نشست و برخواست كرده انسسد ‪ ،‬بسسا بسسي تفسساوتي بسسا آنسسان معسسامله‬
‫ميكنند ‪ ،‬مثل از عيور ها و بسران آنها كه جديسسدا جسسوان شسسده انسسد سسستر نميكننسسد و حتسسا در قسسسمت موهسسا ‪،‬‬
‫دستان ‪ ،‬و ياهم در اثناي شير دادن اولد هاي شان با بي تفاوتي عمل ميكنند ‪ ،‬و اين بي تفاوتي سبب كنسساه‬
‫بزركي برايشان ميشود ‪ ،‬زيرا هنكاميكه سن كسي بسه جسواني رسسد ‪ ،‬ومحسرم نباشسسد تمسام احكسام شسسريعت‬
‫اسلمي بعد ازبلوغ خود آن خواهر و يا هسسم بسسالغ شسسدن سسساير نامحرمسسان بسساليش فسسرض ميكسسردد ‪ ،‬و ايسسن‬
‫خواهر مسلمان بايد در هنكام مقابل شدن با آنان بي بروا نباشد ‪ ،‬زيرا نامحرم با يكجا بزرك شدن ‪ ,‬يسسا هسسم‬
‫در بيشروي انسان بزرك شدن محرم نميكردد ‪ ،‬و شايد آنان فكر كنند كه ما بسا هسم ماننسد خسواهر و بسسرادر‬
‫بزرك شده ايم ‪ ،‬ويا هم جوانسان كسه در بيشسروي مسا بسزرك شسده انسد ‪ ،‬ماننسد اولد مسا هسستند ‪ ،‬ويسا اينكسه‬
‫دختران ما با آن بسران مانند برادر وخواهر زنده كي كرده اند و اكنون كه جوان شده اند احساس بيكانكي‬
‫نميكنند بلكسه بسه شسسكل عسادي بساهم نشسست و برخواسست ميكننسد ‪ ،‬اينكسونه سسخنان و اسسستدللت نظريسات‬
‫شخصي هر انسان است كه نبايد اين نظريات شخصي شكل مشروعيت شرعي را به خسسود بكيسسرد ‪ ،‬زيسسرا‬
‫اكر اين موضوعات مشروعيت ميداشتند و با بزرك شدن دريكجا ‪ ،‬ويا هم جوان شسسدن در مقابسسل جشسسمان‬
‫اسنان بعد از سبري نمودن سن خورد در مقابسسل مسسا مشسروعيت ميداشسست و سسسببي از اسسسباب محسسرم شسدن‬
‫ميبود ‪ ،‬آنسرا مسا در كتسب شسريعت اسسلمي ميخوانسديم ‪ ،‬ولسي هيجكساهي دريسن مسورد معسافيتي از طسرف‬
‫شريعت اسلم بيان نشده است ‪ ،‬و روي همين علت است كه كسسسالت و بسسي تفسساوتي درجنيسسن مسسوارد سسسبب‬
‫كناه بزركي ميشود كه لزم است خواهران ‪ ،‬مادران ووالدين محترم اين حكم الهسسي را در نظسسر داشسسته از‬
‫رواج ها و بي تفاوتي هاي خود داري نمايند ‪ .‬زيرا با زنده كي نمودن دريك حويلي و يا هم بسسزرك شسسدن‬
‫يكجا حكم شريعت تغيير نميكند و مسلمانانيكه ميخواهند عصيان و نافرماني خداونسسد متعسسال) جسسل جللسسه (‬
‫)جل جلله ( را نكنند درين موارد توجه بيشتر نمايند ‪.‬‬
‫سترو حجاب به اساس رقابت‬
‫يكي از عادات باطليكه امروز در بين بعضي از مسلمانان بسسي خسسبر از ديسن رواج يسسافته اسسست اينسست كسه‬
‫بعضي از مردان به خانم هاي شان ميكويند از ينكه فلن دوست ‪ ،‬همسايه و ياهم برادر خوانده ام خانمش‬
‫را از من ستر نكرد بناء شما هم از ايشان ستر نكنيسد ‪ ،‬و هرگساه كسسي را ببيننسد كسه خسانمش از او سستر‬
‫ميكند فورا به خانم خود ميكويد كه از فلن مرد ستر كن زيرا خانمش ازمن ستر ميكند ‪.‬‬
‫اين فكر كامل مخالف احكام شريعت اسلمي ميباشد ‪ ،‬وبه اساس اشخاص محرم و نامحرم تثبيت نميكردد‬
‫بلكه محرم و نامحرم را شريعت اسلمي تعيين وتثبيت نموده است و هرگسساه كسسسي بسسه اسسساس اعتبسسارات‬
‫مختلف خانم خود را مجبور ميسازد تا ستر خود را دور نمايد در حقيقت كناه بزركي را متحمل شده است‬
‫‪.‬‬

‫‪50‬‬

‫خواهرخوانده ‪ ،‬برادرخوانده و فرزندي كرفتن حرمت را ازبين نميبرد‬
‫بعضي از مردمان در عصر حاضر رواج دارند كه زن بيكانهء را خواهر ميخوانند وياهم زنسساني انسسد كسسه‬
‫مردان بيكانه را برادر خوانده و ميكويد كه اين برادر قرآني من است ‪ ،‬و بسه اسساس ايسن كفتسه بسا آن مسرد‬
‫بيكانه و نامحرم خودش ‪ ،‬دخترانش و ساير اعضاي فاميل شان آزادانه نشسته بدون ستر و حجاب حتا بسسه‬
‫بعضي سفرها نيز با اين مرد هم سفر ميشوند ‪ ،‬و هرگاه برسيده شود كه شما با كي به سسسفر رفتسسه بوديسسد‬
‫ميكويند با برادر قرآني ام ‪.‬‬
‫درشريعت اسلمي برادرخوانده ‪ ،‬خواهرخوانده ‪ ،‬مادر خوانده ‪ ،‬بدرخوانده ‪ ،‬بسر خوانده و غيره‬
‫محرم انسان شده نميتواند ‪ ،‬نشست و برخواست با مرد بيكانه به اساس برادر خوانده كي و يا بدر خوانسسده‬
‫كي قطعا حرام ميباشد ‪.‬‬
‫در زمان جاهليت مردم رواج داشتند كه كسي را بسسسر خسسود ميكفتنسسد و همسسه اورا بنسسام آن شسسخص‬
‫صدا ميكردند ‪ ،‬و حتا خود حضرت محمد )صلي ال عليه وسلم ( حضرت زيد بسسن حسسارثه را بسسسر خسسود‬
‫خوانده بود و همه كس اورا زيد بسر محمد ميكفتند ‪ ،‬ولي حكم قرآن عظيم الشان جنين نازل شد ‪:‬‬
‫عَياَءُكْم‬
‫ل َأْد ِ‬
‫جَع َ‬
‫ن ُأّمَهاِتُكْم َوَما َ‬
‫ن ِمْنُه ّ‬
‫ظاِهُرو َ‬
‫لِئي ُت َ‬
‫جُكْم ال ّ‬
‫ل َأْزَوا َ‬
‫جَع َ‬
‫جْوِفِه َوَما َ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ن َقْلَبْي ِ‬
‫ل ِم ْ‬
‫جٍ‬
‫ل ِلَر ُ‬
‫ل ا ُّ‬
‫جَع َ‬
‫َما َ‬
‫ن َلسْم‬
‫لس َفسِإ ْ‬
‫عْنَد ا ِّ‬
‫ط ِ‬
‫سُ‬
‫لَباِئِهْم ُهَو َأْق َ‬
‫عوُهْم ِ‬
‫ل)‪(4‬اْد ُ‬
‫سِبي َ‬
‫ق َوُهَو َيْهِدي ال ّ‬
‫حّ‬
‫ل اْل َ‬
‫ل َيُقو ُ‬
‫َأْبَناءَُكْم َذِلُكْم َقْوُلُكْم ِبَأْفَواِهُكْم َوا ُّ‬
‫ت ُقُلسسوُبُكْم َوَكسسا َ‬
‫ن‬
‫ن َما َتَعّمسَد ْ‬
‫خطَْأُتْم ِبِه َوَلِك ْ‬
‫ح ِفيَما َأ ْ‬
‫جَنا ٌ‬
‫عَلْيُكْم ُ‬
‫س َ‬
‫ن َوَمَواِليُكْم َوَلْي َ‬
‫خَواُنُكْم ِفي الّدي ِ‬
‫َتعَْلُموا آَباَءُهْم َفِإ ْ‬
‫حيًما)‪ (5‬الحزاب ‪5-4 /‬‬
‫غُفوًرا َر ِ‬
‫الُّ َ‬

‫مفهوم آيت شريف ) ربنا ل تجعلنا فتنسة للذين كفروا (‬
‫حِكيُم ( الممتحنة ‪5/‬‬
‫ت اْلَعِزيُز اْل َ‬
‫ك َأْن َ‬
‫غِفْر َلَنا َرّبَنا ِإّن َ‬
‫ن َكَفُروا َوا ْ‬
‫جَعْلَنا ِفْتَنًة ِلّلِذي َ‬
‫ل َت ْ‬
‫) َرّبَنا َ‬

‫نماز‬
‫نماز بناي دوم اسلم است ‪ ،‬نماز ملقات انسان بسسا خداونسسد متعسسال) جسسل جللسسه ( اسسست اكسسر كسسسي بخواهسسد بسسا‬
‫خداوند متعال) جل جلله ( كب بزند بايد نماز بخواند و اكر بخواهد خداوند متعال) جل جلله ( با او كب بزند‬
‫قرآنكريم را بخواند ‪ ،‬ازينكه نماز سخن كفتن باال ) جل جلله ( است ‪ ،‬اكر كسي بعد از نماز قسم بخسورد كسه‬
‫باال ) جل جلله ( سخن كفتم حانث يا كنهكسسار نميشسسود ‪ ،‬و قسسسمش درسسست اسسست ‪ ،‬ازينكسسه نمسساز سسسخن كفتسسن‬
‫باخداوند متعال) جل جلله ( است ‪ ،‬وبنده با خداي خود ملقات ميكند بالي اين انسان لزم است تا متوجه بسسه‬
‫باكي بدن ولباس خويش باشد ‪ ،‬خداود متعال ميفرمايد ) خذوا زينتكم عند كل مسجد ( يعني در هرجاييكه نمسساز‬

‫‪51‬‬

‫ميخوانيد با زينت باشيد ‪ ،‬صحابه كسسرام وقسستي مسسسجد ميرفتنسسد لبسساس بسساك ميبوشسسيدند و خسود را زينسست ميداننسسد‬
‫وعطرميزدند و ميكفتند ما به ملقاتال ) جل جلله ( ميروي‬
‫سوال ‪ :‬شرط اساسي نماز جيست ؟‬
‫جواب ‪ :‬شرط اساسي نماز حضور قلبي است ‪.‬‬
‫بيعمبر نبي كريم ) صلي ال عليه وسلم ( ميفرمايد ) ل صلة إل بحضور القلب ( نماز درست نميشود مكسسر‬
‫به حضور قلبي ‪ ،‬منظور از حضور قلبي اينست كه تمام هوش و فكر انسسسان در هنكسسام نمسساز خوانسسدن متسسوجه‬
‫ذات خداوند متعال) جل جلله ( نبي كريم ) صلي ال عليه وسلم ( ميباشد ازيكي از دوستان خدا برسسسيد شسسد‬
‫كه شما جي قسم نماز ميخوانيد وقتي من نماز ميخوانم فكر ميكنم كه اين آخرين نماز زنده كي من است ‪ ،‬خسسدا‬
‫ميداند كه به نماز ديكري فرصت بيابم و يا عزرائيل روحم را قبض نمايد ‪ ،‬وقتي در نماز مياسسستم فكسسر ميكنسسم‬
‫كه كعبه شريفه در بيشرويم جنت بطرف راستم و دوزخم بطرف جبسسم و خداونسسد متعسسال) جسسل جللسسه ( متعسسال‬
‫نبي كريم ) صلي ال عليه وسلم ( بالي سرم قرار دارد به اين فكر نمسساز ميخسسوانم هرگسساه انسسسان ماننسسد ايسسن‬
‫دوسسست خسسدا نمسساز بخوانسسد در نمسسازش خشسسوع ‪ ،‬تواضسسع ‪ ،‬بيجسساره كسسي ‪ ،‬عجسسز و نيسساز بيسسدا ميشسسود ‪ ،‬خداونسسد‬
‫متعال) جل جلله ( متعال نبي كريم ) صلي ال عليسسه وسسسلم ( ميفرمايسسد ) قسسد افلسسح المؤمنسسون السسذين هسسم فسسي‬
‫صلتهم خاشعون ( به تحقيق از عذاب خداوند متعال) جل جلله ( نجات يافت مؤمنسسان ‪ ،‬آن كسسسانيكه درنمسساز‬
‫خود خشوع مينمايد ‪،‬‬
‫شرط دوم در نماز اينست كه ما مثسل پيسسامبر* نمسساز بخسوانيم يعنسي نمساز مسسا مشسسابه نمساز پيسسامبر باشسسد پيسامبر‬
‫ميفرمايد ‪ ) ،‬صلوا كما رأيتموني أصلى ( شما آنجنان نماز بخوانيد كه مرا ميبيند نماز ميخوانم‬
‫حضرت پيامبر جنان نماز ميخوانسد كسه در هسر قسسمت نمساز بسسيار باصسبرو حوصسله ميبسود هرحسرف را از‬
‫مخرج آن ادا مينمود ‪ ،‬و به معناي آن كلمات وآيات نماز متوجه ميبود ‪ ،‬حضرت انس رضي ال ميفرمايسسد كسسه‬
‫رسول ال نبي كريم ) صلي ال عليه وسلم ( درهنكسسام سسسمع الس لمسسن حمسسد كفتسن آنقسسدر ايسسستاده ميشسسدكه مسسا‬
‫ميكفتيم البته اشتباه نموده است ودربين دو سجده آنقدر مينشست كه ما فكر ميكرديم‬
‫كه اشتباه نموده است ‪ ،‬مقصد حضرت انس ) رضي ال عنه ( اينست كه پيامبر در وقت سمع ال لمن حمسسده‬
‫كفتن و دربين دوسجده بسيار زياد توقف ميكرد ‪ ،‬حضرت ابن جبير كه يك تابعي بسزرك اسست ميفرمايسد ‪ :‬كسه‬
‫من از حضرت انس ) رضي ال عنه ( شنيدم كه ميكفت كه من بعداز حضرت رسول ال نبي كريم ) صسسلي‬
‫ال عليه وسلم ( بشت هيجكسي نماز نخواندم كه نمازش مشابه رسول ال نبي كريم ) صلي ال عليه وسسسلم (‬
‫باشد نسبت به نماز اين جوان ) عمر بن عبدالعزيز ( حضرت ابن جبير ميفرمايد كه تسبيحات ركوع و سسسجده‬
‫و آنرا اندازه نموديم كه به اندازه ده ده بار تسبيح بود ‪ ،‬منظور حضرت ابن جبير و حضرت انس نبي كريسسم‬
‫) صلي ال عليه وسلم ( اينست كه حضرت عمر بن عبدالعزيز مثل پيامبر* نماز ميخواند وعلتش هميسسن بسسود‬
‫كه در ركوع به اندازه ده بار سبحان ربسي العظيسم و در سسجده بسه انسدازه ده بسار سسبحان ربسي العلسى توقسف‬
‫مينمود ‪.‬‬
‫ازين احاديث معلوم ميشود كه نماز بيغمبر* بسيار با خشوع و تواضع آهسته آهسسته و در هسر بخسسش نمسساز بسا‬
‫فكر آرامي بود و كسيكه در نماز عجله كند مانند نول زدن مرغان در سجده تيزي نمايد كلمسسات را درسسست ادا‬
‫نكنسد ‪ ،‬حسروف را از مخسارج آن ادا ننمايسد ‪ ،‬و در نمساز خشسوع و تواضسع نكنسد ‪ ،‬نمسازش درسست نميشسود ‪،‬‬
‫حضرت ابوهريرة ) رضي ال عنه ( ميفرمايد ‪ ،‬كه يك شخص داخل مسجدشد پيامبر* در يك كوشه مسمجد‬
‫نشسته بود ‪ ،‬آن شخص نماز خواند و به نزد پيامبر* آمد وسلم نمسسوده پيسسامبر* كفسست ‪ :‬وعليسسك السسسلم ‪ ،‬بسسرو‬
‫نماز بخوان زيرا تونماز نخوانده اي آن شخص رفت دوباره نماز خوانسسد بسسه نسسزد پيسسامبر* آمسسد وسسسلم نمسسود ‪،‬‬
‫حضرت پيامبر* كفت ‪ :‬وعليك السلم بسسرو نمسساز بخسسوان تونمسساز نخوانسسده اي در مرتبسسه سسسوم و يسسا بعسسد از آن‬
‫پيامبر* براي من كفت ‪ :‬وقتيكه براي نماز برخيزي وضو را به شكل درسسست انجسسام ده ‪ ،‬بعسسد بسسه طسسرف قبلسسه‬
‫ايستاد ه ال اكبر بكو ‪ ،‬بعد از آن هر جيزي از قرآن ياد داري بخوان‪ ،‬بعد از آن ركوع بكن تا اينكه در ركوع‬
‫خوب اطمينان حاصل نمايي ‪ ،‬بعد از آن سرت را بلند نمسساي تسسا اينكسسه خسسوب راسسست ايسسستاده شسسوي بعسسد از آن‬
‫‪52‬‬

‫سجده نماي تا اينكه خوب با اطمينان سجده نمايي بعد از آن سرت را بلند نماي تا با اطمينان بنشيني بعد از آن‬
‫سجده نما ‪ ،‬تا اينكه خوب سجده نمايي ‪ ،‬بعد از آن بر خيز وبنشين تا اينكه مطمئن نشسسسته باشسسي و در روايسست‬
‫ديكري است كه بعد از آن ايستاده شو تا اينكه خوب راست ايستاده شوي و به همين شكل تمام نمسسازت را تمسسام‬
‫نما ‪.‬‬
‫سؤال ‪ :‬جرا پيامبر به آن صحابي مبارك كه نماز خوانده بود ‪ ،‬كفت ‪ :‬برو دو باره نماز بخوان ؟‬
‫جواب ‪ :‬آن شخص به عجله نماز خواند و دروقت وسجده و ساير بخش هاي نماز با اطمينسسان و آرامسسش نمسساز‬
‫نخوانده بود ‪ ،‬ازاين سبب پيامبر جنان نماز نادرست بنداشت ‪ .‬به او امر نمود تا دوباره به شسسكل درسسست نمسساز‬
‫بخواند ‪ ،‬زيرا نماز با شتاب وعجله درست نيست ‪.‬‬

‫نكاح‬
‫نكاح سنت پيامبر* ميباشد و هرگاه انسان تواناني جسمي و مالي داشته باشد نكاح باليش واجب ميباشسسد‬
‫هرگاه كسي توانايي جسمي داشته باشد و توانايي مالي نداشته باشد در مورد آن رسول ال نبي كريم ) صسسلي‬
‫ال عليه وسلم ( ميفرمايد ‪ :‬أي جوانان هرگاه كسي از شما بتواند كه ازدواج نمايد بس بايد ازدواج كند زيرا‬
‫ازدواج كردن براي جشم و شرمكاه انسان نكهدارنده است ‪ ،‬و اكر كسي ازدواج كرده نميتاواند يا توانايي آنرا‬
‫نداشته باشد بس بايد روزه بكيرد زيرا روزه براي او وسيله محافظت است ‪ ،‬منظور از حديث شريف اينسسست‬
‫كه هرگاه جوان مسلمان توانايي داشته باشد كه ازدواج كند مطابق اين امر پيامبر* حتما بايد ازدواج نمايسسد ‪،‬‬
‫زيرا از دواج مانع جشم برناموسهاي مردم ميباشد ‪ ،‬و همجنان انسان را از زنا و اعمال نا جايز وقايه مينمايد‬
‫‪ ،‬و هرگاه كسي توانايي جسمي داشته باشد ولي توانايي مصارف مالي ازدواج را نداشته بسسس او بايسسد بسسراي‬
‫وقايه جشم و جسمش از كناه روزه هاي نفلي بكيرد ‪ ،‬زيرا انسان روزه داردر روزهاي روزه جشمان خود را‬
‫از ترس خداوند متعال) جل جلله ( از ديدن نامحرمان حفظ مينمايد زيرا انسان مسسلمان بسا تمسام بسدن خسويش‬
‫روزه ميكيرد جشمان خود را از نامحرمان نكهميدارد و كوشهاي خود را از شنيدن لهو وسخنان بيجا و حسسرام‬
‫حفظ ميكند و بزبان خود سخنان ناروا را نميكويد بناء اين جوان در هنكام روز از آنجه توجه اش را به حسسرام‬
‫جلب ميكند وقايه ميشود ‪ ،‬وازينكه روزه در نفس انسان تاثير ميكند مانع ارتكاب جريمه ميشود ‪.‬‬
‫اختيارهمسر ونامزد‬

‫‪53‬‬

‫بسياري مردم وقتي ميخواهند ازدواج نمايند ‪ ،‬در جستجوي دختران زيبا و يسسا فاميلهسساي بولسسدار و نامسسدار‬
‫ميباشد ‪ ،‬پيامبر* ميفرمايد ‪ :‬كه مردم زنان را بخسساطر جهسسار علسست ازدواج مينمايسسد ‪ ،‬بخسساطر مسسالش ‪ ،‬بخسساطر‬
‫نسبش ‪ ،‬سوم بخاطر بخاطر زيبايي اش و جهارم بخاطر ديانتش ‪ ،‬بس تواي جوان مسلمان ديسسانت را در نظسسر‬
‫داشته باش ‪ ،‬زيرا به اين كفته پيامبر* روابط فاميلي و رضايت شوهر را زنان دين دار خوب مراعسسات كسسرده‬
‫ميتوانند ‪ ،‬زيرا بسياري اوقات ديده شده است كه زنسسان زيبسسا بخسساطر اخلق بسسد شسسان طلق شسسده انسسد ‪ ،‬وزنسسان‬
‫بانسب به سبب افتخارات خويش در نظر شوهران تحقير شده اند و كسساهي هسسم مسسال سسسبب اخلف بيسسن خسسانم و‬
‫شوهر شده است ولي هميشه دين داري سبب شده كه اعضاي فاميل اورا دوست بدارنسسد ‪ ،‬وهمسسه اورا احسسترام‬
‫نمايد و شوهرش از او راضي باشد زيرا زن مسلمان و با ديانت احسترام بزركسان مينمايسد ‪ ،‬از اسستخدام الفساظ‬
‫زشت اجتناب ميكند ‪ ،‬ودرهنكاميكه اعضاي فاميل شوهرش بسسه اوظلسسم كنسسد بخسساطر رضسسايتال ) جسسل جللسسه (‬
‫صبر ميكند ‪ ،‬خداوند متعال) جل جلله ( متعال ميفرمايسد ) واسستعينوا بالصسبر والصسلة ( در مصسيبت هسا بسا‬
‫صبر ونماز كمك بخواهيد ‪ ،‬زن بهترين نعمتال ) جل جلله ( است ‪ ،‬حضرت عبسسدال بسسن عمسسر& ميفرمايسسد ‪:‬‬
‫كه رسول اكرم نبي كريم ) صلي ال عليه وسلم ( ميكفت ‪ :‬دنيا همه نعمت هسساي كرانبهايسسال ) جسسل جللسسه (‬
‫است ‪ ،‬كرانبهاترين نعمتال ) جل جلله ( زن صالحه ميباشد ‪ ،‬حضرت امامه ) رضي ال عنه ( ميفرمايد كه‬
‫نبي كريم نسبي كريسم ) صسلي الس عليسه وسسلم ( فرمسود انسسان مسؤمن بعسد از تقسوى و برهيزكساري از هيسج‬
‫جيزديكراستفاده زياد نكرده است مكر از ازخانم نيكوكسسار زيسسرا اكسسر خسسانم نيكوكسسارش را امسسر نمايسسد طسساعتش‬
‫ميكند و اكر بطرفش نظر كند خوشحال ميشود ‪ ،‬و اكر در باره اش قسم ميخسورد او را بسرائت ميدهسسد ‪ ،‬واكسر‬
‫از خانه اش دوركردد خانمش درنفس خود او مال شوهرش امانت كار ميباشد ‪.‬‬

‫نعمت در ديدكاه ها ي مختلف‬
‫مسلماني ميكويد من با شخص غربي ملقات داشتم او برايم در قسمت نعمت برسيد‬
‫برايش كفتم كه نعمتهای الهی سرچشمه تمام آداب و اخلق مراعات ادب با ذات خداونسسد متعسسال) جسسل‬
‫جلله ( متعال )جل جلله( ميباشد ‪ ،‬ال ) جل جللسه ( ذات مقدس است خسسالق همسسه بشسسريت اسسست ‪،‬‬
‫مهربانتراز مادرو پدر و ساير دوسستان ميباشسد ‪ ،‬او تعسالى هريسك مسا را بسا زيبسايي خاصسي آفريسد ‪،‬‬
‫تمامي ضروريات بدن مارا بدون كدام قيمسست و مصسسارف پسسولي تكميسسل نمسسود ‪ ،‬هرگسساه بسسه بسسدن خسسود‬
‫متوجه شويم ميبينيم كه هر عضو بدن ما ارزش بسيار زيادي دارد ‪ ،‬و هرگاه كدام مسسا بسه سسسبب کسسدام‬
‫اكسيدنت و يا واقعه ديگري يك عضو وجود خويش را از دست دهد ‪ ،‬داكتران براي فعال ساختن آن‬
‫عضو بدن انسان از نزد مريسض هسزاران دولر مطسالبه مينماينسد ‪ ،‬بياييسد تصسور نمساييم كسه هرگساه‬
‫جشمان ما در اثر يك حادثه ترافيكي ازبين رود و ما از ديدن همهء زيبايي ها جهان محروم كرديسسم و‬
‫روز روشن بالي ما شب تاريك گردد ‪ ،‬هرگاه به نزد طبيبي رويم او براي ما بگويد كسسه شسسما بسسه‬
‫خريداري يك جشم ضرورت داريد كه شايد جند هزار دولر تمام شود و يا هم كسسدام يسسك از دوسسستان‬
‫تان حاضر گردد كه يك جشم خود را به شسسما هسسديه دهسسد ‪ ،‬هرگسساه بسسه نسسزد هسسزاران دوسسست بسسسيار‬
‫صميمي خويش رويم ‪ ،‬همه ابا ورزند و ازهديه دادن جشم خويش برايمان عسسذر بيسسش نماينسسد ‪ ،‬و يسسك‬
‫تن از دوستان ما آماده شود و با بسيار ايثار و ازخود كذري يك جشم خسسود را بسسراي مسسا هسسديه دهسسد ‪،‬‬
‫وما به كمك آن دوست مهربان دوباره ) البته با تحمل مصارف زياد عمليات ( دو باره به ديدن ايسسن‬

‫‪54‬‬

‫جهان وزيبايي هايش قادر كرديسسم ‪ ،‬و بتسسوانيم زنسسده كسسي خسسويش را بشسسكل نورمسسال آن بسسه بيسسش بريسسم‬
‫موقف ما در مقابل آن دوستيكه جنين ايثار نموده است جي خواهسسد بسسود ‪ ،‬آيسسا در تمسسام عمسسر مرهسسون‬
‫احسانش نخواهيم بود ‪ ،‬و هرگاه آن دوست از ما بخواهد كه برايش خدمتي نمسساييم ‪ ،‬آيسسا در انجسسام آن‬
‫امر تكاسل خواهيم نمود ‪ ،‬وياهم كدام وقت در مقابلش بي ادبي خواهيم نمود ؟ هركز ‪ .‬به هميسسن سسسان‬
‫ممكن است ساير اعضاي بدن خويش را تصور نماييم و ببينم كه خالق جهان هر عضو بدن ما را بسسه‬
‫شكل رايكان با تمامي زيبايي ها خلق نموده است ‪ ،‬مارا محتاج كسي نكذاشسسته تسسا دسسست طلسسب بسسسوي‬
‫انساني دراز نماييم ‪ ،‬و هرگاه هسسر عضسسو بسسدن بسسه قيمسست هسساي كسسزاف فروختسسه ميشسسد ‪ ،‬جنسسد تسسن مسسا‬
‫ميتوانستيم كه آنرا خريداري نموده و وجود خويش را تكميل نماييم ؟ شايان اين مرحمت الهي اسسست‬
‫كه ما شكر او را بجا آوريم و آداب را با خداوند متعال) جل جلله ( عالميان مراعات نماييم‬

‫فرهنك اسلمي‬

‫للللل لللللل ل للللل للل لللللل‬
‫تاثير فرهنك ‪ ،‬كلتور ‪ ،‬عنعنات ‪ ،‬ورواج ها در حيات بشر بسسسيار قسسوي بسسوده و انسسسانها هميشسسه تسسابع ايسسن‬
‫امور ميباشند ‪ ،‬ولي بايد در نظر داشت كه زماني آفتسساب ديسسن مقسسدس اسسسلم در شسسبه جزيسسره عربسسي در‬
‫خشيد و مردم در مكه مكرمه و مدينه منوره كرايش خسسويش را بسسه ديسسن مقسسدس اسسسلم اعلن نمودنسسد ‪ ،‬در‬
‫آنزمان در ميان آنها داراي فرهنك هسسا ‪ ،‬تقاليسسد و عنعنسسات زيسسادي بودنسسد كسسه ايسسن تقاليسسد آنسسان نهسساد هسساي‬
‫فرهنكي قديمي بسيار عريقي در بين آنان داشت و لي مسلمانان آنروز همه عسسادات و تقاليسسد خسسويش را در‬
‫مقابل آ يينه قرآن قرار دادند و هر آنجه با اسلم مطابقت داشت آنرا بذيرفته و بسه آن عمسسل ميكردنسسد ولسسي‬
‫عادات ‪ ،‬عنعنات و امور فرهنكي و كلتسوري خسويش را كسه مخسسالفت بسا ديسسن مقسدس اسسلم داشست تسرك‬
‫نمودند ‪ ،‬تا بتوانند مسلمانان حقيقي شده و مطابق ارشادات الهي عمل نمايند ‪ ،‬زيرا دين مقدس اسلم ديسسن‬
‫جامع و كامل بوده كه تمامي ابعاد حيات بشري را در بر داشته ‪ ،‬و بهبود انسان هم در كرفتن احكام الهسسي‬
‫بصورت كل ميباشد ‪ ،‬زيرا حيات بشر زماني تغيير ميكند كه دين مانند يسسك كتلسسه متكامسسل تطسسبيق و عملسسي‬
‫گردد ) يا أيها الذين آمنوا ا دخلو في السلم كافسة و ل تتبعسسوا خطسوات الشسسيكان ( اي مؤمنسان شسسما بسسه ديسن‬
‫مقدس ا سلم بصورت كامل داخل شويد و از كامهاي شيطان بيروي نكنيد ‪.‬‬
‫اما زماني دين مقدس اسلم در ساير بلد عالم انتشار نمود و مردم كرايسسش خسسويش را بسسه ديسسن مقسسدس‬
‫اسلم اعلم داشتند و به عقيده توحيد سر تسليم نهادند ‪ ،‬شايد با تأثير بذيري از تقاليد و عنعنسسات خسسويش و‬
‫يا هم با عدم درك اسلم بصورت متكامل و يكبسسارجه آن بسسسياري از عسسادات و تقاليسسد خسسويش را كسسه زاده‬
‫فرهنك هاي قديم و غير اسلمي بوده فراموش نكردنسسد خواسسستد ايسسن عسسادات و تقاليسسد را حفسسظ نمسوده و بسه‬
‫بهانه هاي مختلف از آنها دفاع نموده و يا هم در هنكسسام تصسسادم ايسسن تقاليسسد بسسا احكسسام ديسسن مقسسدس اسسسلم ‪،‬‬
‫علقمندي شان به تقاليد و عنعنات بيشتر بوده كه اين امر مخالف سسسيرت پيسسامبر * وصسسحابه كسسرام و در‬
‫دين مقدس اسلم نيز قابل قبول نميباشد ‪ .‬بكونه مثال دين مقدس اسلم ميخواهد تسسا مسسردم از امسسور حسسرام‬

‫‪55‬‬

‫اجتناب نموده و اكثريت توجه شان به حلل باشد س روي اين ملحوظ ديسسن مقسسدس اسسسلم حلل را سسساده و‬
‫آسان ساخته و راه رسيدن به حرام را سخت نموده تا انسان مسلمان به حلل بيشتر دستياب باشد ‪ ،‬مسسا در‬
‫احاديث پيامبر صلي ال عليه وسلم ميخوانيم كه زماني يك صسسحابي دخسستر جسسوان ميداشسست بسسراي پيسسامبر*‬
‫عرض مينمود كه دختري دارم و ميخواهم آنسرا بسه كسسدام مسؤمن بسه نكسساح شسسرعي بسسدهم ‪ ،‬پيسسامبر يكتسسن از‬
‫صحابه را كه هنوز ازدواج نكرده بود ميخوانسسد و برايسسش ازدواج بسسا آن دخسستر را بيشسسنهاد ميكنسسد ولسسي آن‬
‫صحابي از فقر و بيجاركي خويش خسسبر ميدهسسد وپيسسامبر صسسلي الس عليسسه وسسسلم در مقابسسل مهسسر حفسسظ جنسسد‬
‫سورهء از قرآن آن دختر را به نكاح آن صحابي فقير و نادار در مسسي آورد ‪ ،‬و بسسدين صسسورت آن شسسخص‬
‫فقير ميتواند كه زنده خويش را با ازدواج حلل و آسان بيكيري نمايد ‪ ،‬ولي برعكس آن ساده كي در نكسساح‬
‫و دوري از مصارف زياد كه هرجواني ميتوانست به ساده كي ازدواج امروز ميبينيم كه به سبب عادات ‪،‬‬
‫رواج هسسا ‪ ،‬و عنعنسسات غيسسر مشسسروع ازدواج حل ل بسسسيار سسسخت و بسسر مصسسرف شسسده و بسسر عكسسس آن‬
‫تصاوير برهنه ‪ ،‬فلم هاي مبتذل ‪ ،‬كه جوانان را به سوي حرام ميكشاند بي نهايت زياد شسسده اسسست ‪ ،‬زمسسان‬
‫يك جوان مسلمان بخواهد بصورت حلل و مشروع ازدواج نمايد ‪ ،‬هزاران مشكلي را بايسسد تحمسسل نمايسسد ‪،‬‬
‫او مجبور ميشود كه هزاران هزار افغاني طويانه بدهد ‪ ،‬براي اقارب خويش و اقارب عروس غسسذا هسساي‬
‫متنوع ‪ ،‬لباس هاي مختلف ‪ ،‬با مصارف هنكفت را تهيه نمايد ‪ ،‬آن جوان كه شايد ماهانه بنج يا شش هزار‬
‫افغاني عايد داشته باشد ‪ ،‬مجبور است كه معاش ده ساله خسسود را مصسسرف عروسسسي و شسسيريني خسسوري و‬
‫عيدي و نوروزي نمايد ‪ ،‬وبالخره ساليان درازي با قرض داراي خويش دست و كريبسسان باشسسد ‪ ،‬و مسسردم‬
‫اين حالت آن جوان را تماشا مينمايند و در حاليكه آن جوان و فاميل در هنكام عروسي و شيريني خسسوري‬
‫از قرض و وام سخت رنج ميبرند اقارب شان با بوشيدن لباس هاي قشنك ‪ ،‬و انتخاب آواز هاو رقسسص هسسا‬
‫لذت ميبرند ‪ ،‬اين نوع فرهنك ها با فرهنك اسلمي مخالفت داشته و هيجكسساه اسسسلم بسسراي اقسسارب عسسروس‬
‫اجازه نميدهد كه با خواهشات كزاف و كمر شكن سبب رنج فاميل داماد شسسوند ‪ ،‬و ايسسن ظلسسم را روا دارنسسد‬
‫كه يا داماد برايشان مصارف هوتسل ‪ ،‬طويسانه ‪ ،‬و غيسره را بسبردازد و يساهم از دادن دخستر شسان معسذرت‬
‫بخواهند ‪ .‬دختر فروشي و خوردن طويانه جزء فرهنك اسسسلم نيسسست ‪ ،‬اسسسلم بسسراي فاميسسل عسسروس حسسق‬
‫نميدهد كه خون داماد را بمكند او را قرض دار سازند ‪ ،‬و بدون در نظر داشت توانايي وي او را مجبسسور‬
‫سازند كه به تمامي خواهشات آنان لبيك كويد ‪ .‬اين دوري از فرهنك اسلمي سبب شده تا هسسزاران جسسوان‬
‫بدون ازدواج به سن سي و جهل سالكي برسند ‪ ،‬و نا كزير مرتكب جرايم اخلقي كردند كسسه كنسساه همسسه بسسه‬
‫دوش كساني است كه به عوض مراعات احكام اسلمي از كلتور و عنعنات خويش بيروي ميكنند ‪.‬‬
‫هرگاه در مراسم خاك سباري جنازه ء يكي از اقارب خويش توجه نماييم ميبينم كه عادات غير اسسسلمي‬
‫درين مراسم مسلط‬
‫بوده و زماني كسي از دوستان ما فوت مينمايد ما به عوض اينكه در غم و اندوه آن دوست از دست رفته‬
‫توحجه نماييم ‪ ،‬بر عكس آن ميبينم كه اقارب متوفى مجبور شده تا براي صسسرف غسذاي عزمسسا دهنسسده كسسان‬
‫حركت نموده و هرگاه در خانه خويش بولي نداشته باشسسد ‪ ،‬فسسورا در جسسستجوي قسسرض شسسده و غسسم او دو‬
‫جند ميشود زيرا او مجبور است در جاشت آنروز بسراي دوصسد السي سسه صسد نفريكسه در جنسازه اشستراك‬
‫نموده اند غذاتهيه نمايد در غير آن مورد مسخره همه قرار خواهد كرفت ‪ ،‬آنانيكه اين غذا را ميخورند بسسه‬
‫كدام مشروعيت آنرا ميخورند آيا خوردن غذا در خانه شخص غسسم ديسسده رواسسست ‪ ،‬آيسسا ديسسن مقسسدس اسسسلم‬
‫براي اين مردم اجازه ميدهد كه غم دوستان را دو جند نمايند ‪ ،‬نه اين مخسسالف ديسسن ولسسي مطسسابق عسسادات و‬
‫تقاليد است ‪ ،‬كه مردم بخش ديني آنرا زير با نموده مطابق عادات و رواج خويش حركت ميكنند ‪ ،،‬أيكاش‬
‫اين ماتم تنها در روز دفن متوفى ختم ميشد و اقارب متوفى صرفا يكروز اين رنج را متحمل ميشدند و لي‬
‫بر عكس اين مراسم در روز دوم و سوم ‪ ،‬شب هاي جمعه و روز جهل نيز دوام داشسسته و اقسسارب متسسوفى‬
‫مجبورند تا بول زيادي به هرشكلي كه ميشود حاصل نمايند و براي عزا دهنده كان غذا هسساي متنسسوع تهيسسه‬

‫‪56‬‬

‫نمايند در غير آن در هر مجلسي مورد طعن آنها قرار كرفته و مجبور خواهند شد كه اين شسسرمنده كسسي و‬
‫ملمتي را به دوش كشند ‪.‬‬
‫اكنون سوال ميشود كه آيا مجبور ساختن مردم ‪ ،‬خوردن غذا ي شان ‪ ،‬و قرض دار ساختن اقسسارب متسسوفه‬
‫مطابق شريعت و دين مقدس اسلم است ؟ بصراحت ميتسسوان كفسست كسسه ديسسن مقسسدس اسسسلم مخسسالف ظلسسم و‬
‫تجاوز بر ديكران ميباشد ‪ ،‬ونه تنها جنين عادات را تاييد نميكنسسد بلكسسه مسسسلمانان را از جنيسسن مظسسالم جسسدا‬
‫نهي مينمايد ‪ .‬بلكه اسلم همكاري و كمسسك در مراسسسم غسسم را وظيفسسه هرفسسرد مسسسلمان ميدانسسد ‪ ،‬و هرگسساه‬
‫بخواهيم كه در مراسم تدفين ‪ ،‬عسسزا داري و غيسسره احكسسام اسسسلم را مراعسسات نمسساييم لزم اسسست تسسا اقسسارب‬
‫متوفى را بكزاريم كه متوجه رنج و غم خويش باشند و ما براي مراسم تدفين و عزا داري آنسسان همكسسا ري‬
‫نماييم ‪ ،‬هركسي از منزل خويش غذايي براي آنان حاضر نمايد ‪ ،‬و يك قطرهء آب آنها را نيز ننوشيم ‪.‬‬
‫درمراسم عروسي ازدواج‬
‫اصل دين مقدس اسلم‬

‫منفي كرايي علت‬
‫اساسي عقب ماني‬
‫مردم‬
‫يكي از مشكل عقب ماني مردم ما در عصر امروزي استفاده از وسسايل بيشسرفته و توليسدات كنسوني جهسان بكسونه منفسي آن‬
‫ميباشد ‪ ،‬كه اين استفاده منفي هم براي زنده كي شخصي فاميل ها و هم براي كشور ايجاد بد بختي مينمايد ‪.‬‬
‫بكونه مثال در عصر امروزي تقريبا يك قرن اخير وسايل تكنولوزي زيادي اختراع كرديده كه اكثريت اين وسايل با قيمسست‬
‫هاي كزاف به كشور ما انتقال شده است ‪ ،‬اين وسايل بيشرفته كه همه داراي جهات مثبسست ومنفسسي ميباشسسد ‪ ،‬و مسسردم جهسسان‬
‫كوشش مينمايند تا حد اكثر از بخش مثبت آن استفاده نمايند ‪ ،‬و با استفاده مثبت وسايل در زمينسسه بيشسسرفت تعليسسم و تربيسسه ‪،‬‬
‫علم ودانش ‪ ،‬بهبود زنده كي خانواده كي وترقي كشور خويش استفاده مينماينسد ‪ ،‬مثل ‪ :‬از راديسسو وتلويزيسسون هساي خسويش‬
‫براي تدريس ‪ ،‬تعليم ‪ ،‬تربيه ‪ ،‬و غيره امور مثبت استفاده ميشود ‪ ،‬اكنون در بسسياري از تلويزيسسون هسساي كشسسورهاي جهسان‬
‫مشاهده ميكنيم كه برنامه هاي خاصي براي تعليم دين ‪ ،‬تعليم كمبيوتر ‪ ،‬تعليم سواد ‪ ،‬مناقشات سياسسسي ‪ ،‬وفلسسم هسساي تربيسستي‬
‫كه جوانان ‪ ،‬نوجوانان و اطفال را به مسووليت هاي شان متوجه ميسازد نشر ميشود ‪ ،‬همجنان برنامه هاي ويزه خسسانواده ‪،‬‬
‫مسووليت بدران ‪ ،‬مادران ‪ ،‬حفظ صحت فاميل ‪ ،‬وقايه از امراض وجود دارد كه با مشاهده هر برنامه وضسسعيت اخلقسسي ‪،‬‬
‫صحي ‪ ،‬تعليمي و فرهنكي جوانان روز بروز زياد شده و حتا از فلم هاي كارتوني و داسسستاني بسسراي رسسسيدن بسسه يسسك هسسدف‬
‫مفيد استفاده ميشود ‪ .‬سينما كه يك وسيله تربيوي خوب ميباشد نيز براي اهسسداف تعليمسسي و تربيسستي اسسستفاده ميكسسردد ‪ ،‬ولسسي‬
‫برعكس در كشور ما غالبا اين امور مثبت مد نظر نبوده بلكه سينما هاي شهر هميشه افلم مبتذل و غير اخلقسسي را صسسرفا‬
‫بخاطر بول يابي به نمايش ميكزارند و در مورد اخلق و تعليم و تربيه جوانان و نوجوانسسان هيحكسساهي فكسسر نميكننسسد ‪ .‬روي‬
‫همين علت است كه اين سينما ها وقت مخصوصي نداشته بلكسسه در تمسسامي روز نشسسرات دارنسسد و بسسا تقسسديم فلسسم هسساي مبتسسذل‬
‫شاكردان مكتب را وادار به فرار از مكتب نمسسوده و راه هسساي دزدي ‪ ،‬زنسسا ‪ ،‬شسسرابخواري ‪ ،‬قتسسل ‪ ،‬تجسساوز برديكسسران را از‬
‫همين فلم هاي سينما ها ياد ميكيرند ‪.‬‬
‫اكثريت مردم ما دموكراسي را به معناي بي بند وباري ميشناسند ‪ ،‬و فكر ميكنند كه دموكراسسسي يعنسسي بيسسرون رفسست از‬
‫دايره اخلق و انسانيت بوده و انسان ميتواند هر جرمي را به آزادي انجام دهد ‪.‬‬
‫اكنون كه در كشور تلويزون هاي آزاد و شخصي ميتوانند بطور بيست و جهسسار سسساعته تشسسرات دارنسسد ‪ ،‬مسسسوولين ايسسن‬
‫تلويزيون ها هيج توجهي به تعليم وتربيه اطفال ‪ ،‬و جوانان ندارند ‪ ،‬آنها صرفا برنامه ها و فلسسم هسساي خسسارجي را بسسدون در‬
‫نظر داشت ‪ ،‬دين ‪ ،‬كلتور ‪ ،‬فرهنك ‪ ،‬اخلق ‪ ،‬تربيه ‪ ،‬آداب و وويزه كي هاي مردم ما نشر ميكنند ‪ ،‬و ايسسن نشسسرات بسسي بنسسد‬
‫وبار بعضي از تلويزيون ها و نشرات بيست و جهار ساعته راديو ها كه غالبا شسسكل شسسنيده نسسي برنسسامه هسساي تلويزيسسوني را‬

‫‪57‬‬

‫دارند ‪ ،‬سبب ميشود كه روزانه كميت جنايت و جرم در كشور زياد گردد ‪ ،‬و جوانسسان مسسا همسسه روزه هنسسوز هسسم بسسد اخلق‬
‫كردند ‪.‬‬
‫كمبيوتر كه يك وسيله بيشرفته بوده و از آن ميتوان براي بيشرفت تعليم و تربيه ‪ ،‬و ترقي كشور استفاده نمود ‪ ،‬اكنسسون‬
‫در بسياري از دكانها صرفا براي ثبت موسيقي هاي دلخراش موبايل ها استفاده ميشود ‪ ،‬هرگاه بخسسواهيم يسسك مقسساله را در‬
‫كمبوترهاي شهري جاب نماييم مجبوريم كه صد ها افغاني را صرف نماييم ‪ ،‬زيسرا اغلسب كمبسسوتر هسسا در دسست اشخاصسي‬
‫قرار دارد كه از آن استفاده مثبت نمي كنند ‪ ،‬ولي معلمين مكاتب ‪ ،‬استادان بوهنتونها و مامورين كشور ‪ ،‬وساير دانشسسمندان‬
‫و قلم بدستان نميتوانند در منازل خويش كمبيوترداشته باشند ‪ ,‬آنرا بصورت مثبت آن استفاده نمايند ‪.‬‬
‫انترنت كه جديدا در كشور ما رواج يافته و بعضي از مراكز آن در شهر تأسيس كرديده ‪ ،‬ولي متأسفانه كه منفسسي كرايسسي‬
‫مردم ما آنرا نيز از اهميت اصلي اش دور نكهداشته است ‪ ،‬درين مراكز ديده ميشود كه غالبا جوانان به عسسوض اسسستفاده از‬
‫منابع معلوماتي مثبت انترنت ‪ ،‬از برنامه هاي منفي آن استفاده ميكنند كه در ينصورت نه تنها بول خويش را بيجا مصسسرف‬
‫نموده اند بلكه اين وسيله را نيز از جمله وسايل منفي و مضر براي جامعه ساخته اند ‪.‬‬
‫موبايل ‪ :‬موبايل يك وسيله ضروري براي انسان است كه‬
‫هرگاه بخواهيم كه كشور ما بيشرفت وترقي نمايد ‪ ،‬و اطفال و جوانان ما از تعليم و تربيه مثبت برخسسوردار شسسوند لزم‬
‫است كه مسئولين در زمينه توجه شانرا مبذول دارند ‪ .‬اكنون سوال ميشود كه مسئولين كي ها اند ؟‬
‫در باسخ اين سوال بايد كفت كه ما سه قسم حكومت داريم كه حكام اين سه حكومت مسئولين حقيقي ميباشند ‪:‬‬
‫حكومت كوجك ) شخصيت انسان (‪ :‬حكومت كوجك كه اراضي آن جسم خود انسان ‪ ،‬و حاكم آن نيسسز خسسود آن‬
‫‪-1‬‬
‫شخص ميباشد است ‪ ،‬عقل انسان به مثابه رئيس جمهور و ساير اعضاي بدن كابينه اش را تشكيل ميدهند لزم است‬
‫كه براي فرد مسلمان در نخست از خود سازي آغاز نمايد يعني كوشش كند تا خود را مثبت كسسرا سسساخته ازوسسسايل و‬
‫داشته هاي امروزي به نفع خود و جامعه خويش استفاده نمايد ‪ ،‬و آنجه سبب بد بخسستي خسودش و جسسامعه اش ميكسسردد‬
‫اجتناب ورزد ‪.‬‬
‫حكسومت متوسسط ) خسانواده ( ‪ :‬خسانواده انسسان منحيسث يسك حكومستي اسست كسه بسدر رئيسس حكسومت ‪ ،‬مسادر‬
‫‪-2‬‬
‫صدراعظم و ساير اعضاي فاميل مانند يك كابينه اجرايوي ميباشند ‪ ،‬درخانواده مسؤوليت زياد بدون بدر است و بعد‬
‫از آن مسؤوليت متوجه مادر ميكردد ‪ ،‬و به همين سلسله اولد هاي بزرك هريكي بسه اسساس سسن ‪ ،‬تجربسه ‪ ،‬تعليسم و‬
‫دانش خويش مسؤوليت دارند ‪ ،‬هرگاه بدر شخص مثبت كرا باشد و مطابق اين حكم الهي عمل نمايد كسسه ميكويسسد ‪:‬‬
‫) يا أيها الذين آمنوا قوا انفسكم و اهليكم نارا وقود ها الناس والحجارة ( ترجمه ‪ :‬اي مؤمنسسان ! شسسما خسسود و اعضسساي‬
‫فاميل تانرا از آتش دوزخيكه هيزم آن سنكها و مردمان اند وقايه نماييد ‪ .‬در ينصورت هيج مشكلي در فاميسسل وجسسود‬
‫نخواهد داشت زيرا بدر مهربان كوشش مينمايد تا از وسايل دست داشته و امكانات موجود فاميل براي خير زنده كي‬
‫دنيا وآخرت فرزندش كار نمايد ‪ ،‬و براي اولد خويش هميشه زمينه خير و بهبود شانرا مهيسسا سسسازد ‪ .‬متسسوجه فاميسسل‬
‫ميباشد كه در ‪ 24‬ساعت زنده كي خويش به كدام امور مشغول اند ‪ ،‬برنامه هاي تلويزيوني جقدر در اخلق و تربيسسه‬
‫آنها تاثير مثبت ويامنفي ميكند ‪ ،‬اعضاي فاميل حقدر به درس و تعليم علقمندي دارد و به همين شكل هميشه متسسوجه‬
‫هر امر فاميل بوده و بدين شكل اين حكومت كوجك را بخوبي رهبري نموده سبب سعادت آن فاميل ميكردد ‪.‬‬
‫حكومت بزرك ) دولت ( ‪ :‬اكنون نوبت به حكومت عمومي ميرسد ‪ ،‬اين حكومت كسسه هسسر عضسسو آن در مقابسسل‬
‫‪-3‬‬
‫مردم ‪ ،‬ملت ‪ ،‬و خداونسسد متعسسال) جسسل جللسسه ( ) جسسل جللسسه ( مسسسؤوليت دارنسسد ‪ ،‬مسسسولين بسسزرك جسسامعه ميباشسسند ‪،‬‬
‫حكومت را لزم است تا براي تربيه معنوي اولد كشور جدا متوجه باشسسد ‪ ،‬بسسراي تعليسسم و تربيسسه كامهسساي اسسستواري‬
‫بردارد ‪ ،‬تنها باز نمودن جند مكتب بدون مراقبت و تفتيش مسؤوليت حكومت را مرفوع نميسازد ‪ ،‬و مسؤوليت تعليم‬
‫و تربيه كشور تنها به دوش وزارت معسسارف و تحصسسيلت عسسالي نبسسوده بلكسسه وزارت اطلعسسات وفرهنسسك و وزارت‬
‫داخله ووزارت حج و اوقاف ‪ ،‬ووزارت ترانسبورت نيز مسؤوليت بزركي در قبال تعليم و تربيه دارنسسد ‪ ،‬زيسسرا بسسه‬
‫اساس تقسيم اوقات بيست و جهار سساعته يسسك جسوان يسا نوجسوان مسسدت بنسج إلسسى شسسش سساعت در مكتسب و بوهنتسون‬
‫‪58‬‬

‫ميباشند‪ ،‬و باقي وقت خويش را در خانه ‪ ،‬بازار ‪ ،‬امساكن تفريسسح ‪ ،‬مسساجد ‪ ،‬سسرويس هساي شسهري و غيسره صسسرف‬
‫مينمايند ‪ ،‬كه هر كاه هر وزارتي بداند كه جقدر وقت يك همشري مسسا در مربوطسسات مسسسوليت وي سسسبري ميكسسردد و‬
‫براي وضعيت تعليمي و تربيوي آن برنامه ريزي نمايد ‪ ،‬كشورما به كلسسستان و مسسردم مسسا صسساحب معنسسويت عسسالي و‬
‫بيشرفت نهايت زود خواهند شد ‪.‬‬
‫مسؤوليت هاي وزارت اطلعات وفرهنك‬
‫وزارت اطلعات وفرهنك از جمله وزارت هاييست كه روزانه مليون هاي مشتري دارد ‪ ،‬زيرا تمام روزنسسامه هسسا ‪،‬‬
‫جرايد ‪ ،‬مجلت ‪ ،‬فلم هاي داخلي و خارجي ‪ ،‬راديسسو و تلويزيسسون هسساي آزاد و حكومسستي ‪ ،‬سسسينما هسسا ‪ ،‬تياترهسسا ‪ ،‬مراكسسز‬
‫تفريح و غيره بسسه شسسكل مسسستقيم تحسست صسسلحيت و كنسسترول وزارت اطلعسسات و كلتسسور قسسرار دارد ‪ ،‬مسسسؤوليت وزارت‬
‫اطلعات و كلتور درين ختم نميكردد كه فقط براي افتتاح نشرات آزاد كار نمايد ‪ ،‬و هسسر يكسسي را اختيسسار دهسسد تسسا بسسي بنسسد‬
‫وبار برنامه ريزي نمايد و هرجه خواست نشر كند ‪ ،‬بلكه هميشه آزادي مثبت داخل يسسك جوكسساتي ميباشسسد كسسه مطسسابقت بسسا‬
‫ديانت ‪ ،‬كلتور ‪ ،‬فرهنك مردم آن سرزمين باشد ‪ ،‬اين وزارت مسؤوليت دارد براي هر نشريه ) خواه صوتي و تصويري‬
‫باشد وياهم قلمي ( تفهيم نمايد ‪ ،‬تا نشرات خويش را در جوكات عقيده و فرهنك ملت مسلمان كشسسور مسسا عيسسار سسسازند ‪ ،‬و‬
‫براي مردم ما جيزي را تقديم نمايند تا سطح تعليم ‪ ،‬تربيه ‪ ,‬ادب و اخلق جوانان و نوجوانان را بلند برد ‪ ،‬و از آنجه كسسه‬
‫سبب انعدام اخلق و آداب ميكردد ‪ ،‬و ياهم جوانان را مرتبط به فرهنك هاي بيكانكان ميسازد اجتنسساب ورزنسسد ‪ .‬هرگسساه‬
‫وزارت اطلعات وفرهنك در فكر فرهنك اصيل كشور مسسان نباشسسند بسسس وزارت فرهنسسك كفتسسه نخواهسسد شسسد ‪ .‬و هرگسساه‬
‫وزارت فرهنك به بي فرهنك ها اجازه دهد تا مطابق خواهشات خويش جوانان ما را به بي فرهنكي تشسسويق نماينسسد ‪ ،‬بسسس‬
‫اين نام خويش را تعويض نمايد ‪ ،‬زيرا شايسته نيست كه نام مخالف عمل باشد ‪.‬‬
‫وزارت اطلعات وفرهنك بايد تمام نشرات روزانسسه را مراقبسست و تفسستيش نمايسسد و آنسسرا در تسسرازوي تعليسسم و تربيسسه‬
‫انداخته سنجش نمايد كه اين نشرات جي تاثيري در تعليم و تربيه اولد اين كشور دارد ‪ ،‬هميشه كوشسسش نمايسسد تسسا برنسسامه‬
‫هاي راديو ها و تلويزيون ها را زير ميكروسكوب متخصصين تعليم و تربيه قرار دهند ‪ ،‬و به سينما ها و كست فروشسسان‬
‫اجازه ندهند تا فلمهاي غير اخلقي را به دسترس جوانان ما قرار دهند ‪ ،‬زيرا فرهنك كشور مان فرهنك اخلق است ‪ ،‬و‬
‫بايد اين فرهنك اخلقي خويش را مبدل به فرهنك كساني نمود كه بد اخلقي ها جزء فرهنك شان است ‪.‬‬
‫وزارت فرهنك را شايسته است كه در برنامه ها ي تلويزوني از دانشمندان وزارت هاي تعليم و تربيسسه ‪ ،‬تحصسسيلت‬
‫عالي ‪ ،‬وحج و اوقاف استفاده نموده و براي اصلح نشرات كشور مطابق نظريات تربيوي و تعليمي آن اجراات نمايد ‪.‬‬
‫مسؤوليت وزارت داخله‬
‫مسوليت وزارت ترانسبورت‬
‫مسؤوليت وزارت حج و اوقاف‬
‫مسؤوليت وزارت معارف ‪:‬‬
‫مسؤوليت وزارت تحصيلت عالي و مسلكي ‪:‬‬

‫لللللل ل للل لل لللل للللل للللل للللل للل‬
‫لللللل‬
‫يكي از احاديث زنده كي ساز پيامبر ) صلى ال عليه وسلم ( اينست كه ميفرمايد ) دع ما يريبك إلى ما ل يريبسسك ( آنجسسه‬
‫ترا به شك مياندازد از آن صرف نظر كن و خود را مشغول آنجه ساز كه در آن هيج شكي نيست ‪ .‬صسسحابه كسسرام و مؤمنسسان‬
‫حقيقي اين حديث شريف را هميشه مد نظر داشتند و ميدارند ‪ ،‬و هرگاه كسسدام كسسار ‪ ،‬خسسوراك ‪ ،‬محفسسل ‪ ،‬رواج ‪ ،‬و يسسا غيسسره‬
‫امور در نزد شان مشكوك ميبود و از حلل و حرام بودن آن كامل متيقن نميبودند از آن به اساس اين حسسديث شسسريف اجتنسساب‬
‫ميورزيدند ‪ .‬همجنان هنكام نظر در موضوعي به نزد دانشمندان وعلماي ميرفتند كه آنها صلحيت فتسسوا و حكسسم در شسسريعت‬
‫اسلمي را دارا ميبودند ‪ ،‬و در زمان صحابه كرام از فتوا دادن حذر مينمودند ‪ ،‬آنان ميكفتنسسد كسسه مفسستي بسسه نيسسابت از خداونسسد‬
‫متعال) جل جلله ( )( صحبت ميكند ‪ ،‬ولزم است ‪ ،‬تا در فتواي خويش كامل دقيسق باشسد و شخصسي بايسد فتسوا بدهسسد كسه بسه‬
‫‪59‬‬

‫تمامي احكام الهي عالم باشد ‪ ،‬و علومي را خوانده باشد كه او را شايسته فتسسوا دهسسي كردانسسد ‪ ،‬و روي هميسسن ملحسسوظ هسسر كسساه‬
‫كسي به نزد يك صحابي ميرفت او از دادن فتوا اجتناب نموده و آن شخص را به نزد صحابي ديكري كه او را نسبت به خود‬
‫عالمتر ميدانست ميفرستاد ‪ ،‬و باز آن صحابي نيز جسرئت نكسرده فتسوا نميسداد و بسراي آن شسخص ميكفست تسا بسه نسزد شسخص‬
‫ديكري كه نسبت به او عالمتر بود برود و از نزدش استفسار نمايد ‪.‬‬
‫اكنون بايد برسيد كه فتوا جيست ؟ جواب بسيار ساده اينست كه حكم نمودن حلل و حرام بودن يك جيز و يا هم جسسايز و‬
‫نا جايز بودن يك موضوع فتوا كفته ميشود ‪ ،‬هرگاه از كسي ببرسيم كه خوردن كوشتيكه آنسسرا يسسك نسسا مسسسلمان كشسسته باشسسد‬
‫حلل است و يا حرام ‪ ،‬و آن شخص در جواب به حرمت يا حلل بودن آن حكم كند اين فتوا كفتسسه ميشسسود ‪ .‬و مشسسكل فتسسوا در‬
‫همين است كه هر كاه انسان جيزي را حرام ميبندارد و آن به نزد خداوند متعال) جل جلله ( )( حلل باشد ‪ ،‬و يا هسسم جيسسزي‬
‫را حلل بكويد در حاليكه آن جيز در نزد خداوند متعال) جل جلله ( )( حرام باشد ‪ ،‬كناه بزركسسي را مرتكسسب ميشسسود ‪ ،‬زيسسرا‬
‫حلل را حرام كفتن و حرام را حلل كفتن سبب كفر يك انسان ميشود ‪ .‬و هرگاه كسي بدون علم و دانش و معرفسست شسسرعي‬
‫موضوع در مسالهء ابراز نظر نمايد خود را كناهكار نموده است ‪.‬‬
‫مشكل حرام خوري بسياري از مردم در عصر ما همين است كه بسياري از مردم خود را مفتي ساخته و براي خود راه هاي‬
‫خلصي از حرام را _ البته به نظر خود شان – باز ميكنند ‪ ،‬و هرگاه با كدام مشكلي كسسه آنسسان را در شسسك ميانسسدازد روبسسرو‬
‫ميشوند خود شان فورا ابراز نظر نموده و براي خود بهانه هسسايي را بيسسدا ميكننسسد ‪ ،‬و هرگسساه يسسك عسسالم و يسسا شسسخص متسسديني‬
‫برايشان در مورد حكم اسلمي را بيان نمايد ‪ ،‬آن شخص را به باد مسخره كرفته و ازينكه تعداد اين اشسسخاص خسسود خسسواه در‬
‫جامعه بيشتر است ‪ ،‬با استفاده از اكثريت آراء آن شخص متدين را ملمت مينماينسسد و بسسراي رد نمسسودن كفتسه هسسايش هسسزاران‬
‫دليل بيجا و بي مورد بيش ميكنند ‪ ،‬و فكر ميكنند كه اين موقف آنان درست بوده و سسسبب خلص آنهسسا خواهسسد شسسد ‪ ،‬ولسسي بايسسد‬
‫دانست كه در امور ديني جال و نيرنك نمودن در حقيقت خود را فريب دادن است ‪ ،‬زيرا نتيجه عمل بد به خود انسان رجسسوع‬
‫ميكند ‪ ،‬و هر انسان مطابق هر ذره ء اعمالش محاسبه ميشود ‪ ،‬و هرگاه شخصي قصدا بسسراي فريسسب مسسردم و يسسا هسسم فريسسب‬
‫خود و فاميل خود حللي را حرام و حرامي را حلل توجيه نمايد كناهش به مرحله كفر ميرسد ) العياذ بال (‬
‫بكونه مثال بسياري از رشوت خوران عصسر حاضسر نسام رشسوت را تغييسر داده بنسام ) بيسدا و بنساه ( و هسم ) تحفسه و هسديه (‬
‫رشوت ميخورند ‪ ،‬و هرگاه برايشان كفته شود كه رشوت به هرنام كه باشد حرام است دليل مياورند كه شسسرايط امسسروزي‬
‫ايجاب ميكند انسان رشوت بخورد در غير آن زنده نمودن بسيار مشكل است ‪ ،‬آنان با بول رشوت در موتر هاي لكس ‪ ،‬خسسانه‬
‫هاي مجلل زنده كي ميكنند و با خوراك هاي متنوع و مهماني هساي بسي دربسي خسود را بهستر از ديكسران ميداننسد ‪ ،‬در حساليكه‬
‫انسسان متسدين ميتوانسسد بسسا بسول حلل بسسدون داشسستن مسوتر شخصسي ‪ ،‬ويسساهم خسسانه لسوكس ‪ ،‬و مهمساني هسا و محافسل زنسسده كسسي‬
‫شرافتنمدانه نمايد ‪.‬‬
‫بعضي از كسانيكه از ستر وحجاب بي خبرند و ياهم تحت تأثير‬

‫دليل عقلي قرآني براي شناخت خالق حقيقي‬
‫س‬
‫حسِر ِبَمسسا َينَفسُع الّنسسا َ‬
‫جِري ِفسسي اْلَب ْ‬
‫ك اّلِتي َت ْ‬
‫ل َوالّنَهاِر َواْلُفْل ِ‬
‫ف الّلْي ِ‬
‫ل ِ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫لْر ِ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ِإ ّ‬
‫ف الّرَيسسا ِ‬
‫ح‬
‫صسِري ِ‬
‫ل َداّبسٍة َوَت ْ‬
‫ن ُكس ّ‬
‫ث ِفيَها ِم ْ‬
‫ض َبْعَد َمْوِتَها َوَب ّ‬
‫لْر َ‬
‫حَيا ِبِه ا َْ‬
‫ن َماءٍ َفَأ ْ‬
‫سَماءِ ِم ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫ل ِم ْ‬
‫ل ا ُّ‬
‫َوَما َأنَز َ‬
‫ن البقرة ‪(164)/‬‬
‫ت ِلَقْوٍم َيْعِقُلو َ‬
‫لَيا ٍ‬
‫ض َ‬
‫لْر ِ‬
‫سَماِء َوا َْ‬
‫ن ال ّ‬
‫خِر َبْي َ‬
‫سّ‬
‫ب اْلُم َ‬
‫حا ِ‬
‫سَ‬
‫َوال ّ‬
‫ب آل عمران ‪(190)/‬‬
‫لْلَبا ِ‬
‫لوِلي ا َْ‬
‫ت ُِ‬
‫لَيا ٍ‬
‫ل َوالّنَهاِر َ‬
‫ف الّلْي ِ‬
‫ل ِ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫لْر ِ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ِإ ّ‬

‫‪60‬‬

‫خَلْقس َ‬
‫ت‬
‫ض َرّبَنسسا َمسسا َ‬
‫لْر ِ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سسَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْلس ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫جُنوِبِهْم َوَيَتَفّكُرو َ‬
‫عَلى ُ‬
‫ل ِقَياًما َوُقُعوًدا َو َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن َيْذُكُرو َ‬
‫اّلِذي َ‬
‫ب الّناِر ( آل عمران ‪191/‬‬
‫عَذا َ‬
‫ك َفِقَنا َ‬
‫حاَن َ‬
‫سْب َ‬
‫ل ُ‬
‫طً‬
‫َهَذا َبا ِ‬
‫خَر َلُك سمْ‬
‫سس ّ‬
‫ت ِرْزًقا َلُك سْم َو َ‬
‫ن الّثَمَرا ِ‬
‫ج ِبِه ِم ْ‬
‫خَر َ‬
‫سَماءِ َماءً َفَأ ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫ل ِم ْ‬
‫ض َوَأنَز َ‬
‫لْر َ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خَل َ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫ا ُّ‬
‫لنَهاَر إبراهيم ‪(32) /‬‬
‫خَر َلُكْم ا َْ‬
‫سّ‬
‫حِر ِبَأْمِرِه َو َ‬
‫ي ِفي اْلَب ْ‬
‫جِر َ‬
‫ك ِلَت ْ‬
‫اْلُفْل َ‬
‫شسسي‬
‫ن َيْم ِ‬
‫ن َوِمْنهُ سْم َم س ْ‬
‫جَلْي ِ‬
‫عَلى ِر ْ‬
‫شي َ‬
‫ن َيْم ِ‬
‫طِنِه َوِمْنُهْم َم ْ‬
‫عَلى َب ْ‬
‫شي َ‬
‫ن َيْم ِ‬
‫ن َماءٍ َفِمْنُهْم َم ْ‬
‫ل َداّبٍة ِم ْ‬
‫ق ُك ّ‬
‫خَل َ‬
‫ل َ‬
‫َوا ُّ‬
‫يٍء َقِديٌر النور‪(45) /‬‬
‫ش ْ‬
‫ل َ‬
‫عَلى ُك ّ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫شاءُ ِإ ّ‬
‫ل َما َي َ‬
‫ق ا ُّ‬
‫خُل ُ‬
‫عَلى َأْرَبٍع َي ْ‬
‫َ‬
‫حِيي اْلَمْوَتى‬
‫حَياَها َلُم ْ‬
‫ن اّلِذي َأ ْ‬
‫ت ِإ ّ‬
‫ت َوَرَب ْ‬
‫عَلْيَها اْلَماَء اْهَتّز ْ‬
‫شَعًة َفِإَذا َأنَزْلَنا َ‬
‫خا ِ‬
‫ض َ‬
‫لْر َ‬
‫ك َتَرى ا َْ‬
‫ن آَياِتِه َأّن َ‬
‫َوِم ْ‬
‫يٍء َقِديٌر فصلت ‪(39) /‬‬
‫ش ْ‬
‫ل َ‬
‫عَلى ُك ّ‬
‫ِإّنُه َ‬
‫ن ُكْنُتسسْم‬
‫ن ِإ ْ‬
‫خَلَقُه ّ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫جُدوا ِّ‬
‫سُ‬
‫ل ِلْلَقَمِر َوا ْ‬
‫س َو َ‬
‫شْم ِ‬
‫جُدوا ِلل ّ‬
‫سُ‬
‫ل َت ْ‬
‫س َواْلَقَمُر َ‬
‫شْم ُ‬
‫ل َوالّنَهاُر َوال ّ‬
‫ن آَياِتِه الّلْي ُ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن فصلت ‪(37)/‬‬
‫ِإّياُه َتْعُبُدو َ‬
‫ن ُكْنُتسسْم‬
‫ن ِإ ْ‬
‫خَلَقُه ّ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫جُدوا ِّ‬
‫سُ‬
‫ل ِلْلَقَمِر َوا ْ‬
‫س َو َ‬
‫شْم ِ‬
‫جُدوا ِلل ّ‬
‫سُ‬
‫ل َت ْ‬
‫س َواْلَقَمُر َ‬
‫شْم ُ‬
‫ل َوالّنَهاُر َوال ّ‬
‫ن آَياِتِه الّلْي ُ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن الروم ‪(37) /‬‬
‫ِإّياُه َتْعُبُدو َ‬
‫ن ِفسسي َذِلسكَ‬
‫ض َبْعسَد َمْوِتَهسسا ِإ ّ‬
‫لْر َ‬
‫ي ِبسِه ا َْ‬
‫حس ِ‬
‫سَماِء َمسساًء َفُي ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫ل ِم ْ‬
‫طَمًعا َوُيَنّز ُ‬
‫خْوًفا َو َ‬
‫ق َ‬
‫ن آَياِتِه ُيِريُكْم اْلَبْر َ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن الروم ‪(24 /‬‬
‫ت ِلَقْوٍم َيْعِقُلو َ‬
‫لَيا ٍ‬
‫َ‬
‫ن الروم‪(23) /‬‬
‫سَمُعو َ‬
‫ت ِلَقْوٍم َي ْ‬
‫لَيا ٍ‬
‫ك َ‬
‫ن ِفي َذِل َ‬
‫ضِلِه ِإ ّ‬
‫ن َف ْ‬
‫ل َوالّنَهاِر َواْبِتَغاُؤُكْم ِم ْ‬
‫ن آَياِتِه َمَناُمُكْم ِبالّلْي ِ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن السروم ‪) /‬‬
‫ت ِلْلَعساِلِمي َ‬
‫لَيسا ٍ‬
‫ك َ‬
‫ن ِفسي َذِلس َ‬
‫سَنِتُكْم َوَأْلسَواِنُكْم ِإ ّ‬
‫ف َأْل ِ‬
‫ل ُ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫لْر ِ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ُ‬
‫ن آَياِتِه َ‬
‫َوِم ْ‬
‫‪(22‬‬
‫ن الروم ‪(20) /‬‬
‫شُرو َ‬
‫شٌر َتنَت ِ‬
‫ب ُثّم ِإَذا َأْنُتْم َب َ‬
‫ن ُتَرا ٍ‬
‫خَلَقُكْم ِم ْ‬
‫ن َ‬
‫ن آَياِتِه َأ ْ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن النمل ‪(93) /‬‬
‫عّما َتْعَمُلو َ‬
‫ل َ‬
‫ك ِبَغاِف ٍ‬
‫سُيِريُكْم آَياِتِه َفَتْعِرُفوَنَها َوَما َرّب َ‬
‫ل َ‬
‫حْمُد ِّ‬
‫ل اْل َ‬
‫َوُق ْ‬
‫ن الحديد‪(17 /‬‬
‫ت َلَعّلُكْم َتْعِقُلو َ‬
‫لَيا ِ‬
‫ض َبْعَد َمْوِتَها َقْد َبّيّنا َلُكْم ا ْ‬
‫لْر َ‬
‫ي ا َْ‬
‫حِ‬
‫ل ُي ْ‬
‫ن ا َّ‬
‫عَلُموا َأ ّ‬
‫اْ‬
‫يٍء‬
‫شس ْ‬
‫ل َ‬
‫عَلسسى ُكس ّ‬
‫ك َأّنسُه َ‬
‫ف ِبَرّبس َ‬
‫حسقّ َأَوَلسْم َيْكس ِ‬
‫ن َلُهسْم َأّنسُه اْل َ‬
‫حّتى َيَتَبّيس َ‬
‫سِهْم َ‬
‫ق َوِفي َأْنُف ِ‬
‫لَفا ِ‬
‫سُنِريِهْم آَياِتَنا ِفي ا ْ‬
‫َ‬
‫شِهيٌدفصلت ‪(53/‬‬
‫َ‬

‫نفقه نمودن بالي اعضاي فاميل عبادت است‬

‫‪61‬‬

‫ت َقسسالَ‬
‫ن َثسساِب ٍ‬
‫ي ْب س ُ‬
‫عِد ّ‬
‫خَبَرِني َ‬
‫ل َأ ْ‬
‫شْعَبُة َقا َ‬
‫حّدَثَنا ُ‬
‫ل َ‬
‫ل َقا َ‬
‫ن ِمْنَها ٍ‬
‫ج ْب ُ‬
‫جا ُ‬
‫حّ‬
‫حّدَثَنا َ‬
‫درصحيح بخاري آمده است ‪َ :‬‬
‫عَلسى َأْهِلسِه‬
‫ل َ‬
‫ق الّرجُس ُ‬
‫ل ِإَذا َأْنَفس َ‬
‫سّلَم َقا َ‬
‫عَلْيِه َو َ‬
‫ل َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫ي َ‬
‫ن الّنِب ّ‬
‫عْ‬
‫سُعوٍد َ‬
‫ن َأِبي َم ْ‬
‫عْ‬
‫ن َيِزيَد َ‬
‫ل ْب َ‬
‫عْبَد ا ِّ‬
‫ت َ‬
‫سِمْع ُ‬
‫َ‬
‫صَدَقٌة‬
‫سُبَها َفُهَو َلُه َ‬
‫حَت ِ‬
‫َي ْ‬
‫اليمان‬
‫‪ -1‬اليمان بال‬
‫ألف ‪ :‬وجوب معرفة ال و توحيده‬
‫ب ‪ :‬وجوب اليمان بال‬
‫ج ‪ :‬التوكل على ال عز وجل‬
‫د ‪ :‬الخوف من ال عزوجل‬
‫هس ‪ :‬محبة ال من اليمان‬
‫و ‪ :‬لقاء ال من اليمان‬
‫ز ‪ :‬ما يذكر في الذات و النعوت‬
‫ح ‪ :‬ما يذكر في أسماء ال‬
‫‪ -2‬اليمان بالملئكة‬
‫‪ -3‬اليمان بالرسل‬
‫‪ -4‬اليمان بالكتب‬
‫‪ -5‬اليمان باليوم الخر‬
‫‪ -6‬اليمان بالقدر خيره وشره‬
‫اليمان بالجن‬
‫‪-7‬‬
‫نواقض اليمان‬
‫‪ -1‬الشرك‬
‫‪ -2‬الكفر‬
‫‪ -3‬النفاق‬
‫‪ -4‬البتداع في الدين‬
‫‪ -5‬السحسسسر‬

‫ايمان سبب راحت جسم و روح ميكردد ‪:‬‬
‫ايمان با تقسوا و اخلص سسسبب وقسايه انسسسان از تكليسف هساي روحسي و مسادي ‪ ،‬در دنيسا‬
‫وآخرت ميكردد ‪ .‬زيرا انسان مؤمن با داشتن عقيدهء اسلمي روحا وجسسسما از عسسذاب‬
‫هاي الهي وقايه ميكردد ‪ ،‬بسياري از مشكلت رواني ‪ ،‬مادي ‪ ،‬اجتماعي ‪ ،‬اقتصسسادي ‪،‬‬
‫تشويش هاي روحي ‪ ،‬و غيره از كناهان مختلف عايد حال انسان ميكردد ‪.‬‬
‫اول ‪ :‬خلصي از تشويش هاي روحي در دنيا ‪ :‬انسان به اندازهء قوت ايمان خسسويش در‬
‫زنده كي راحت ميباشد ‪ ،‬هرقدر درجهء ايمان قوي باشد ‪ ،‬به همان اندازه درجه راحت‬
‫در زنده كي زياده تر ميباشد ‪ ،‬زيرا مسسسلمان حقيقسسي بسسه مفهسسوم حقيقسسي ايسسن حسسديث‬
‫شريف عقيده دارد كه حضرت عبدالله بن عباس ) رضسسي اللسسه عنهمسسا ( روايسست نمسسوده‬
‫است ‪ ،‬اوميكويد ‪ :‬روزي درعقسسب پيسسامبر) صسسلى اللسسه عليسسه وسسسلم ( بسسودم ‪ ،‬آنحضسسرت‬
‫) صلى الله عليه وسلم ( كفت ‪ :‬اي بسسسر ! من برايت كلماتي را ياد ميدهم آنرا حفسسظ‬
‫نما ‪:‬‬

‫‪62‬‬

‫خداوند متعال) جل جلله ( ) جل جلله ( را به ياد داشته باش ‪ ،‬تا خداونسسد متعسسال) جسسل‬
‫جلله ( ) جل جلله ( ترا حفظ نمايد ‪.‬‬
‫خداوند متعال) جل جلله ( ) جل جلله ( را به ياد داشسسته بسساش ‪ ،‬او را هميشسسه بسسا خسسود‬
‫ميابي‬
‫هرگاه سؤالي مينمودي ‪ ،‬از خداوند متعال) جل جلله ( سوال نما‬
‫هرگاه كمك ميخواستي از خداوند متعال) جل جلله ( كمك بخواه‬
‫بدانكه اكر تمامي ملت براي ضرر رساندن به تو جمع شوند تا برايت منفعتي برسانند ‪،‬‬
‫آنها هيج نفعي رسانده نميتواند ‪ ،‬مكر آنجه خداوند متعسسال) جسسل جللسسه ( برايسست نوشسسته‬
‫است ‪.‬‬
‫و اكر تمامي ملت براي ضرر رساندن به تسسو بسسا هسسم جمسسع شسسوند ‪ ،‬بسسه تسسو هيسسج ضسسرري‬
‫رسانده نميتواند ‪ ،‬مكر آنجه را خداوند متعال) جل جلله ( برعليسسسه تسسو نوشسسته اسسست ‪.‬‬
‫قلم ها برداشته شده ‪ ،‬و رنك كتابها نيز خشك شده است ‪(1) .‬‬
‫هرگاه مسلماني به مفهوم اين حديث شريف به شكل كامل آن ايمان داشسسته باشسسد ‪،‬‬
‫هيجكاهي از انساني خوف نميكند ‪ ،‬و با عقيدهء اسلم به راحت زنده كي خويش را بسسه‬
‫سر ميبرد ‪ ،‬زيرا آنجه براي او نوشته شده است ‪ ،‬رسيدني است ‪ ،‬رزق او ‪ ،‬راحت او ‪،‬‬
‫مقدار روز هاي زنده كي ‪ ،‬لحظهء وفات او از دنيا ‪.‬‬
‫دروس عقيدتي كه از ين حديث شريف استفاده ميكردد ‪:‬‬
‫هرگاه انسان با خدا باشد ‪ ،‬خدا با اوسسست ) فسساذكروني اذكركسسم واشسسكروا‬
‫‪-1‬‬
‫لي ولتكفرون ( خداوند متعال) جل جللسسه ( متعسال ميفرمايسسد ‪ :‬مسرا بسه يساد داشسته‬
‫باشيد ‪ ،‬تا من شما را بياد داشته باشم ‪ ،‬شكر مرا نماييد ‪ ,‬وكفران نعمت نكنيد ‪.‬‬
‫انسسان مسسؤمن بايسد علقهسسء خسود را بسسه خداونسد متعسال) جسل جللسه ( قسوي‬
‫‪-2‬‬
‫نموده ‪ ،‬و هرجيزيكه ميخواهد ‪ ،‬ازخدا بخواهد ‪ ،‬وتوجه خويش را از مخلوق به خالق‬
‫بكرداند ‪ ،‬هرجه سؤال ميكند از خدا سؤال نمايد ‪.‬‬
‫كمك رساندن به مخلوقات از وظايف بروردكار است ‪ ،‬كه با رحمت خويش‬
‫‪-3‬‬
‫براي انسان در مشكلت كمك ميرساند ‪ ،‬وانسان مؤمن هميشه در وقت ضسسرورات‬
‫ميكويد ‪ :‬يا الله ‪ ،‬يا الله ‪ ،‬يا الله ‪.‬‬
‫مؤمن حقيقسسي در نمسساز هسساي خسسويش هميشسسه ميكويسسد ) إيسساك نعبسسد ‪ ،‬وإيسساك نسسستعين (‬
‫بروردكارا ! خاص ترا عبادت ميكنيم و خاص از تو كمك ميخواهيم ‪.‬‬
‫هيج كسسسي بسسراي انسسسان ضسسرري رسسسانده نميتوانسسد ‪ ،‬مكسسر آنجسسه را خداونسسد‬
‫‪-4‬‬
‫متعال) جل جلله ( برايش نوشته است ‪ ،‬بنسساء خسسوف از انسسسان بسسا داشسستن عقيسسدهء‬
‫راسخ دور ميكردد ‪ ،‬زيرا انسان نميتواند براي كسسسي ضسسرر برسسساند ‪ ،‬وايسسن امسسر بسسه‬
‫مراتب در زنده كي انسان اتفاق ميافتد كه زماني يك تعداد اشخاص ميخواهند براي‬
‫انسان ضرر برسانند ‪ ،‬ولي خداوند متعال) جل جلله ( نخواسته است كه ضرر آنهسسا‬
‫براي انسان تأثير نمايد ‪ ،‬برعكس ميبينيم كه با وجود كوشش انسان ها آن ضرر بسسه‬
‫نفع انسان ميباشسسد و بسسه هميسسن علسست خداونسسد متعسسال) جسسل جللسسه ( ) جسسل جللسسه (‬
‫ميفرمايد ‪ :‬و عسى أن تكرهوا شيئا وهو خير لك ( بسيار اوقات شما از جيزي تنفسسر‬
‫مينماييد ‪ ،‬ولي آن جيز به خير شما ميباشد ‪.‬‬
‫انسانها نميتواند براي انسان فايدهء برسانند كسسه آنسسرا خداونسسد متعسسال) جسسل‬
‫‪-5‬‬
‫جلله ( براي انسان مقدر ننمسسوده باشسسد ‪ ،‬بلكسسه همكسساري آنسسان در همسسان جسسارجوبي‬

‫‪63‬‬

‫خواهد بود كه خداوند متعال) جل جلله ( براي انسان لزم ديده است ‪ ،‬و به همين‬
‫دليل بسياري اوقات هرگاه بسياري از دوستان انسان بسسراي انسسسان كمكسسي كسسرده‬
‫نميتوانند ‪ ،‬و كاهي هم دوستان انسان ميخواهند برايش ضسسرري برسسسانند ‪ ،‬ولسسي بسسه‬
‫كمك خداوند متعال) جل جلله ( انسان بيكانه وناشناسي به كمك انسان شسستافته او‬
‫را ياري ميكند ‪،‬كه اين امر در حقيقت دليل روشن به همين عقيده است كسسه كسسسي‬
‫فايدهء رسانده نميتواند ‪ ،‬مكر آنجه را خداوند متعال) جل جلله ( براي انسان مقدر‬
‫نموده است ‪.‬‬
‫انسان مسسؤمن عقيسسده دارد ‪ ،‬كسسه او رزق كسسس ديگسسري را خسسورده نميتوانسسد ‪،‬‬
‫‪-6‬‬
‫وهمچنان هيچكسي نميتوانسسد رزق وروزی اورا بخسسورد ‪ ،‬زيسسرا مقسسدار رزق و روزي ‪،‬‬
‫نوشيدني ها ‪ ،‬حيات ومرگ بسسراي هسسر كسسسي ازجسسانب خداونسسد متعسسال) جسسل جللسسه (‬
‫تعيين شده است ‪ ،‬در بسياري حادثات ميبينم كه با انفجار بم همه هلك شسسده انسسد ‪،‬‬
‫ولي در ميان آنها شخصی سسسالم مانسسده ‪ ،‬وحسستى در جنگهسساي اول ودوم جهساني كسسه‬
‫مليون ها انسان به قتل رسيدند ‪ ،‬انسانهايي هم بودند كه بعد ازيسسن جنگهسسا بسسه سسسن‬
‫صد سالگي رسيدند ‪ ،‬وياهم گاهي شده است كه جوانان بسسسيار نيرومنسسد در زلزلسسه‬
‫ها هلك شده اند ‪ ،‬در حاليكه يك انسان شصت ‪ ،‬هفتاد سالهء ضعيف بعد از جندين‬
‫روز از زيرخرابه ها جان به سلمت برده است ‪ ،‬زيسسرا وقسستي اجسسل نرسسسيده باشسسد ‪،‬‬
‫هيج حادثه ء نميتواند ‪ ،‬عمر انسان را ختم كند ‪ ،‬و برعكس در وقت اجل بسا اوقات‬
‫انسان جوان ونيرومند ‪ ،‬يكباره برزمين سقوط نموده ميميرد ‪.‬‬
‫انسان مؤمن با عقيدهء راسخ به بسيار راحت زنده كي ميكند ‪ ،‬زيرا او بسسا خسسدا محبسست‬
‫دارد ‪ ،‬و ميداند كه خداوند متعال) جل جلله ( اورا نيز دوست دارد ‪ ،‬اين صسسورت زيبسسا ‪،‬‬
‫عقل ودانش ‪ ،‬صحت اعضاي بدن ‪ ،‬وساختمان وجود متسسوازن بسا طسبيعت ‪ ،‬انسسواع ميسوه‬
‫هاي ‪ ،‬غذا ها ‪ ،‬ويتامين ها ‪ ،‬اكسيجن وساير غازات همه نعمت هاي الهي انسسد كسسه بسسراي‬
‫انسان و درخدمت انسان ميباشند ‪ ،‬ايسسن فسسرد مسسؤمن ميدانسسد كسسه ايسسن دوسسستي خداونسسد‬
‫متعال) جل جلله ( است كه براي من اين همه وسايل را حت را فراهم نموده ‪ ،‬و ايسسن‬
‫اعضاي سالم بدن را اعطاء نموده است ‪ ،‬و زماني احسسساس ميكنسسد كسسه جنيسسن دوسسست‬
‫مهربان دارد كه براي فقير وغني دوجشم ‪ ،‬يك بيني ‪ ،‬يك معده ‪ ،‬يك قلب داده اسسست ‪،‬‬
‫وهيج كسي را برتريت نداده كه سه جشم داشته باشد ‪ ،‬بلكه براي همه يكسان عادلنه‬
‫نعمات خويش را تقسيم نموده است ‪ ،‬او اين دوست بزرك را يار وياور خسسود ميدانسسد و‬
‫در تمامي مشكلت زنده كي به او رجوع نموده در هر ركعت نمساز بسه او تعهسد مينمايسد‬
‫) إياك نعبد و إياك نستعين ( خاص ترا عبادت ميكنم و خاص از ازتو كمك ميخواهيسسسسم ‪.‬‬
‫او ميداند كه خدايي را كه من ازهمه بيشسستر دوسسست دارم او نيسسز مسسرا دوسسست دارد ‪ ،‬و‬
‫تمامي مشكلتم را حل مينمايد ‪ ،‬بناء در زمان رسيدن مشكلت فورا بسسه دربسسار آن ذات‬
‫بزركوار نيايش نموده ‪ ،‬سربنده كي خم نموده ‪ ،‬سجده كنان از دوست عزيسسز ومهربسسان‬
‫خويش طلب كمك مينمايد ‪.‬‬
‫اين مؤمن در وقت رسيدن به مشكلت نيز با ايمان قوي عمل مينمايسسد ‪ ،‬او ميدانسسد كسسه‬
‫زماني دوست مهربانم مرا امتحان ميكند و در مشكلي مواجه ميسسسازد ‪ ،‬بسسراي اينسسست‬
‫كه به عوض آن اجر دنيوي ويسا اخسسروي برايسم لزم ديسده اسست ‪ ،‬او ميدانسسد كسه اكسر از‬
‫بعضي نعمات دنيوي محروم هستم ‪ ،‬يا به سبب كسسسالت خسسودم بسسوده ‪ ،‬ويسساهم خداونسسد‬
‫متعال) جل جلله ( متعال برايم نعمت بهترازينرا در روز قيامت فراهسسم خواهسسد نمسسود ‪،‬‬

‫‪64‬‬

‫بناء مؤمن كامل با خوردن غذا بسيار عادي ‪ ،‬بوشيدن لبسساس عسسادي ‪ ،‬زنسسده كسسي بسسسيار‬
‫عادي همان لذتي را ميبرد و همان سعادتي را نصسسيب ميشسسود كسسه بسسسياري از مردمسسان‬
‫كمراه و بيدين با داشتن مليون ها وبليون هاي آن سعاد ت را ندارند ‪.‬‬
‫دانشمندان ميكويند كه سعادت اصل در مال و ثروت نيست ‪ ،‬بلكسسه سسسعادت انسسسان در‬
‫قناعت است ‪ ،‬هرگاه كسي در زنده كي خويش به هر حالتي كه باشد قنسساعت داشسسته‬
‫باشد ‪ ،‬انسان با سعادت دنيسسا بسسه حسسساب ميسسرود ‪ ،‬ولسسي عسسدم قنسساعت در داشسستن مسسال‬
‫وثروت زياد سبب بد بختي ميكردد ‪:‬‬
‫يا قناعت بر كند يا خاك كور‬
‫جشم طمع آدمي زاد را‬
‫اين قناعت بواسطهء ايمان قوي حاصل ميكردد ‪.‬‬
‫در حديث شريف است كه انسان فقير نسبت به انسان متمول ‪ 500‬سسسال قبسسل داخسسل‬
‫جنت ميكردد ‪ ،‬زيرا انسان فقير‬
‫در كشورهاي غربي سالنه ده ها هزار انسان دست به خود كشي ميزند ‪ ،‬هزاران نسسوع‬
‫امراض در آنجا شيوع نموده است ‪،‬‬
‫فإن له معيشة ضنكا‬
‫در كشور هاي‬
‫‪-------------------------------------------------‬‬‫لس‬
‫ظ ا َّ‬
‫حَفس ْ‬
‫تا ْ‬
‫ك َكِلمَسسا ٍ‬
‫عّلُمس َ‬
‫لُم ِإّني ُأ َ‬
‫غَ‬
‫ل َيا ُ‬
‫سّلَم َيْوًما َفَقا َ‬
‫عَلْيِه َو َ‬
‫ل َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫ل َ‬
‫ل ا ِّ‬
‫سو ِ‬
‫ف َر ُ‬
‫خْل َ‬
‫ت َ‬
‫ل ُكْن ُ‬
‫س َقا َ‬
‫عّبا ٍ‬
‫ن َ‬
‫ن اْب ِ‬
‫عْ‬
‫)‪َ (1‬‬
‫عَلسسى َأنْ‬
‫ت َ‬
‫جَتَمَعس ْ‬
‫لّمسَة َلسْو ا ْ‬
‫ن ا ُْ‬
‫عَلْم َأ ّ‬
‫ل َوا ْ‬
‫ن ِبا ِّ‬
‫سَتِع ْ‬
‫ت َفا ْ‬
‫سَتَعْن َ‬
‫ل َوِإَذا ا ْ‬
‫ل ا َّ‬
‫سَأ ْ‬
‫ت َفا ْ‬
‫سَأْل َ‬
‫ك ِإَذا َ‬
‫جاَه َ‬
‫جْدُه ُت َ‬
‫ل َت ِ‬
‫ظ ا َّ‬
‫حَف ْ‬
‫كا ْ‬
‫ظَ‬
‫حَف ْ‬
‫َي ْ‬
‫يٍء َق سْد‬
‫شس ْ‬
‫ل ِب َ‬
‫ك ِإ ّ‬
‫ض سّرو َ‬
‫يٍء َلْم َي ُ‬
‫ش ْ‬
‫ك ِب َ‬
‫ضّرو َ‬
‫ن َي ُ‬
‫عَلى َأ ْ‬
‫جَتَمُعوا َ‬
‫ك َوَلْو ا ْ‬
‫ل َل َ‬
‫يٍء َقْد َكَتَبُه ا ُّ‬
‫ش ْ‬
‫ل ِب َ‬
‫ك ِإ ّ‬
‫يٍء َلْم َيْنَفُعو َ‬
‫ش ْ‬
‫ك ِب َ‬
‫َيْنَفُعو َ‬
‫ح رواه البخاري‬
‫حي ٌ‬
‫صِ‬
‫ن َ‬
‫سٌ‬
‫حَ‬
‫ث َ‬
‫حِدي ٌ‬
‫ل َهَذا َ‬
‫ف َقا َ‬
‫ح ُ‬
‫صُ‬
‫ت ال ّ‬
‫جّف ْ‬
‫لُم َو َ‬
‫لْق َ‬
‫ت ا َْ‬
‫ك ُرِفَع ْ‬
‫ل عََلْي َ‬
‫َكَتَبُه ا ُّ‬
‫دوم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي مادي دنيوي ‪:‬‬
‫سوم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي سايكولوزي ) روانسي ( در آخرت ‪:‬‬
‫جهارم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي مادي روز آخرت ‪:‬‬

‫شرط قبولي عمل انسان‬
‫عمل مسلمان به دو شرط قبول ميكردد‬
‫اخلص ‪:‬‬
‫‪-1‬‬
‫هرگاه كسي در عمل خود با خداوند متعال) جل جلله ( ) جسل جللسه ( كسسسي ديكسري را شسريك نمايسد ‪،‬‬
‫خداوند متعال) جل جلله ( متعال تمام آن عمل را براي آن شخص مقابل ترك مينمايد ‪.‬‬
‫مطابقت عمل با طريقه پيامبر ) صلى ال عليه وسلم (‬
‫‪-2‬‬
‫اعماليكه مصارف مادي دارد شرط سومي دارد كه آن عمل بايد باك باشد إن ال طيب ل‬
‫‪-3‬‬
‫ب َ‬
‫ل‬
‫طّي س ٌ‬
‫لس َ‬
‫ن ا َّ‬
‫س ِإ ّ‬
‫سّلَم َأّيَهسسا الّنسسا ُ‬
‫عَلْيِه َو َ‬
‫ل َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫ل َ‬
‫ل ا ِّ‬
‫سو ُ‬
‫ل َر ُ‬
‫ل َقا َ‬
‫ن َأِبي ُهَرْيَرَة َقا َ‬
‫عْ‬
‫يقبل إل طيبا ٍ) َ‬
‫طّيَبسساتِ‬
‫ن ال ّ‬
‫ل ُكُلسسوا ِمس ْ‬
‫سس ُ‬
‫ل َيسسا َأّيَهسسا الّر ُ‬
‫ن َفَقسسا َ‬
‫سسِلي َ‬
‫ن ِبَما َأَمسَر ِبسِه اْلُمْر َ‬
‫ل َأَمَر اْلُمْؤِمِني َ‬
‫ن ا َّ‬
‫طّيًبا َوِإ ّ‬
‫ل َ‬
‫ل ِإ ّ‬
‫َيْقَب ُ‬
‫ت َمسا َرَزْقَنسساُكْم ُثسّم َذَكسرَ‬
‫طّيَبسسا ِ‬
‫ن َ‬
‫ن آَمُنوا ُكُلوا ِم ْ‬
‫ل َيا َأّيَها اّلِذي َ‬
‫عِليٌم َوَقا َ‬
‫ن َ‬
‫حا ِإّني ِبَما َتْعَمُلو َ‬
‫صاِل ً‬
‫عَمُلوا َ‬
‫َوا ْ‬
‫ح سَراٌم‬
‫ش سَرُبُه َ‬
‫ح سَراٌم وََم ْ‬
‫ب َوَمطَْعُم سُه َ‬
‫ب َيا َر ّ‬
‫سَماءِ َيا َر ّ‬
‫غَبَر َيُمّد َيَدْيِه ِإَلى ال ّ‬
‫ث َأ ْ‬
‫شَع َ‬
‫سَفَر َأ ْ‬
‫ل ال ّ‬
‫طي ُ‬
‫ل ُي ِ‬
‫جَ‬
‫الّر ُ‬
‫ك ( انسسسان كسسه يسسك مخلسسوق عسسادي اسسست هرگسساه‬
‫ب ِلسَذِل َ‬
‫جا ُ‬
‫سَت َ‬
‫حَراِم َفَأّنى ُي ْ‬
‫ي ِباْل َ‬
‫غِذ َ‬
‫حَراٌم َو ُ‬
‫سُه َ‬
‫َوَمْلَب ُ‬
‫‪65‬‬

‫برايش خوراكي و يا نوشيدني بيش گردد كسه در ظسرف بزركسي باشسد ‪ ،‬ولسي بسه انسدازه يسك سسر‬
‫سوزن حيز مردار در آن افتاده باشد ‪ ،‬قبول نميكند ‪ ،‬واز بذيرش آن ابا مي ورزد ‪.‬‬
‫اسلمي شناسي معاصر‬
‫بخش عبادات ) فلسفه عبادات در اسلم (‬

‫در ين بخش مطالب ذيل را ميخوانيد ‪:‬‬
‫مفهوم عبادت در اسلم‬
‫فلسفه نماز‬
‫فلسفه روزه‬
‫فلسفه زكات‬
‫فلسفه حج‬

‫‪66‬‬

‫اختيارهمسر ونامزد‬
‫بسياري مردم وقسستي ميخواهنسد ازدواج نماينسسد ‪ ،‬در جسسستجوي دخستران زيبسا و يسا‬
‫فاميلهاي بولدار و نامدار ميباشد ‪ ،‬بيامبر* ميفرمايد ‪ :‬كه مردم زنان را بخسساطر جهسسار‬
‫علت ازدواج مينمايد ‪ ،‬بخاطر مالش ‪ ،‬بخاطر نسسسبش ‪ ،‬سسسوم بخسساطر بخسساطر زيبسسايي‬
‫اش و جهارم بخاطر ديانتش ‪ ،‬بس تواي جوان مسلمان ديانت را در نظر داشته باش‬
‫‪ ،‬زيرا به اين كفته بيامبر* روابسسط فسساميلي و رضسسايت شسسوهر را زنسسان ديسسن دار خسسوب‬
‫مراعات كرده ميتوانند ‪ ،‬زيرا بسياري اوقات ديده شده اسسست كسسه زنسسان زيبسسا بخسساطر‬
‫اخلق بد شان طلق شده اند ‪ ،‬وزنسسان بانسسسب بسسه سسسبب افتخسسارات خسسويش در نظسسر‬
‫شوهران تحقير شده اند و كاهي هم مال سبب اخلف بين خانم و شوهر شده اسسست‬
‫ولي هميشه دين داري سبب شده كه اعضاي فاميل اورا دوست بدارند ‪ ،‬وهمسسه اورا‬
‫احترام نمايسد و شسوهرش از او راضسي باشسد زيسسرا زن مسسسلمان و بسا ديسانت احسترام‬
‫بزركان مينمايسسد ‪ ،‬از اسسستخدام الفسساظ زشسست اجتنسساب ميكنسسد ‪ ،‬ودرهنكسساميكه اعضسساي‬
‫فاميل شوهرش به اوظلم كند بخاطر رضايتالله ) جل جللسسه ( صسسبر ميكنسسد ‪ ،‬خداونسسد‬
‫متعال ميفرمايد ) واسستعينوا بالصسبر والصسلة ( در مصسيبت هسا بسسا صسسبر ونمساز كمسك‬
‫بخواهيسسد ‪ ،‬زن بهسسترين نعمتسسالله ) جسسل جللسسه ( اسسست ‪ ،‬حضسسرت عبسسدالله بسسن عمسسر&‬
‫ميفرمايد ‪ :‬كه رسول اكرم نبي كريم ) صلي الله عليه وسلم ( ميكفت ‪ :‬دنيسسا همسسه‬
‫نعمت هاي كرانبهايالله ) جل جلله ( است ‪ ،‬كرانبهاترين نعمتسسالله ) جسسل جللسسه ( زن‬
‫صالحه ميباشد ‪ ،‬حضرت امامه ) رضي الله عنه ( ميفرمايد كه نبي كريم نبي كريم‬
‫) صلي الله عليه وسلم ( فرمسسود انسسان مسؤمن بعسسد از تقسسوى و برهيزكسساري از هيسسج‬
‫جيزديكراستفاده زياد نكرده است مكر از ازخانم نيكوكار زيرا اكر خانم نيكوكارش را‬
‫امر نمايد طاعتش ميكند و اكر بطرفش نظر كند خوشسسحال ميشسسود ‪ ،‬و اكسسر در بسساره‬
‫‪67‬‬

‫اش قسم ميخورد او را برائت ميدهد ‪ ،‬واكر از خسسانه اش دوركسسردد خسسانمش درنفسسس‬
‫خود او مال شوهرش امانت كار ميباشد ‪.‬‬

‫نعمت در ديدكاه ها ي مختلف‬
‫مسلماني ميكويد مسسن بسسا شسسخص غربسسي ملقسسات داشسستم او برايسسم در قسسسمت‬
‫نعمت برسيد‬

‫سه عنصر اساسي دعوت اسلمي‬
‫در زمان بيامبر) صلى الله عليه وسلم ( و بعد از آن عصر صحابه كرام و تابعين و‬
‫تبع تابعين ‪ ،‬دعوت اسلمي مانند بحربيكراني در حركت بود كه در وقت بسيار كم‬
‫نه تنها افراد بلكه كشور هاي بزرك جهان را به دين مقدس اسلم منسوب نمود ‪.‬‬
‫علت اساسي اين حركت قوي دعوت اسلمي موجود يت سه قرآن در آن عصر‬
‫بود ‪:‬‬
‫قران مقروء ‪ :‬قرآن مقروء قراني است كه خداوند متعال ) جل جلله ( آنرا بالي‬
‫بيامبر) صلى الله عليه وسلم ( به شكل وحي بواسطه جبرئيل ) عليه السلم (‬
‫نازل نموده كه ما آنرا به شكل سي سباره بدست داريم ‪.‬‬
‫قرآن ) مشاهد ( ‪ :‬خداوند متعال ) جل جلله ( براي هدايت انسانها اين جهان‬
‫بهناور را با آسمان نيلكون ‪ ،‬نظام شمسي ‪ ،‬انسانها ‪ ،‬حيوانات ‪ ،‬جنبده كان ‪ ،‬و‬
‫ساير مخلوقاتيكه ما بجشم ميبينيم و يا هم بواسطه ميكروسكوب وتلسكوب‬
‫مشاهده مينماييم ‪ ،‬دليلي براي شناخت خداوند ) جل جلله ( و وحدانيت آن ذات‬
‫خلق نموده است ‪ .‬و براي انسانها خطاب نموده است كه ) سنريهم آياتنا في‬
‫الفاق و في النفس حتي يتبين لهم أنه الحق ( ما دليل قدرت خويش را در جهان‬
‫و در نفسهاي خودشا ن نشان ميدهيم ‪ ،‬تا اينكه براي شان ثابت كردد كه قرآن‬
‫حق است ‪.‬‬
‫قرآن متحرك ‪ :‬در عصر بيامبر‪ ،‬صحابه و تابعين اشخاصي وجود داشتند كه بالي‬
‫آنان قرآن متحرك اطلق ميشد ‪ ،‬و زماني كسي از آنها ميخواست كه برايشان‬
‫قرآن كريم را تعليم نمايد ‪ ،‬به يكتن از صحابه كرام اشاره مينمودند كه اينك قرآن‬
‫‪ ،‬و زماني هم‬

‫‪68‬‬

‫امتيازات دين‬
‫‪ -1‬دين قدسيت دارد‬
‫‪ -2‬همراه با فطرت است‬
‫‪ -3‬جامسع است ‪.‬‬
‫‪ -4‬غرايز وهوس ها در دين كار نرفته است‬
‫مراعات عدالت حتي بين حيوانها ‪ ،‬مثل وقتي شير ميدوشسسي حسسق كوسسساله را بايسسد‬
‫بكزاري ‪،‬‬
‫درمورد لباس احكام زياد دارد‬
‫انكيزه كمك ‪ ،‬كدام فقير ‪ ،‬جي جنسي بدهيم ‪ /‬شب يا روز ‪ ،‬جطوربا فقير م‬
‫خود سازي يا جامعه سازي كار برد دين‬
‫موتر بنج كار آرايي شده تا كه موتر شده است ‪:‬‬
‫كشف معدن‬
‫‪-1‬‬
‫استخراج معدن‬
‫‪-2‬‬
‫ذوب معسسدن‬
‫‪-3‬‬
‫قطعه سازي‬
‫‪-4‬‬
‫اتصال اين قطعه‬
‫‪-5‬‬
‫د ر تفسير قرطبي ميكويد ‪:‬‬
‫"إياك نعبد" رجع من الغيبة إلى الخطاب على التلوين; لن من أول السورة إلى هاهنا خسسبرا عسسن الس تعسسالى‬
‫وثناء عليه‪ ,‬كقوله "وسقاهم ربهم شسرابا طهورا" ]النسان‪ .[21 :‬ثم قال‪" :‬إن هذا كان لكم جزاء"‪ .‬وعكسه‪:‬‬
‫"حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم" ]يونس‪ [22 :‬على ما يأتي‪.‬‬
‫و"نعبد" معناه نطيع; والعبادة الطاعة والتذلل‪ .‬وطريق معبد إذا كان مسسذلل للسسسالكين; قسسال الهسسروي‪ .‬ونطسسق‬
‫المكلف به إقرار بالربوبية وتحقيق لعبادة ال تعالى; إذ سائر الناس يعبدون سواه من أصنام وغير ذلك‪.‬‬
‫"وإياك نستعين" أي نطلب العون والتأييد والتوفيق‪ .‬قال السلمي فسسي حقسسائقه‪ :‬سسسمعت محمسسد بسسن عبسسدال بسسن‬
‫شاذان يقول‪ :‬سمعت أبا حفص الفرغاني يقول‪ :‬من أقر ب "إياك نعبد وإيساك نسستعين" فقسد بسرئ مسن الجسبر‬
‫والقدر‪ .‬إن قيل‪ :‬لم قدم المفعول على الفعل؟ قيل له‪ :‬قدم اهتماما‪ ,‬وشأن العرب تقديم الهم‪ .‬يسذكر أن أعرابيسا‬
‫‪69‬‬

‫سبب آخر فأعرض المسبوب عنه; فقال له الساب‪ :‬إياك أعني‪ :‬فقال له الخر‪ :‬وعنك أعرض; فقسسدما الهسسم‪.‬‬
‫وأيضا لئل يتقدم ذكر العبد والعبادة على المعبود; فل يجوز نعبدك ونستعينك‪ ,‬ول نعبد إياك ونستعين إيسساك;‬
‫فيقدم الفعل على كناية المفعول‪ ,‬وإنما يتبع لفظ القرآن‪ .‬وقال العجاج‪:‬‬
‫واغفر خطاياي وكثر ورقي‬
‫إياك أدعسو فتقبل ملقي‬
‫ويروى‪ :‬وثمر‪ .‬وأما قول الشاعر‪:‬‬
‫إليك حتى بلغت إياكا‬
‫فشاذ ل يقاس عليه‪ .‬والورق بكسر الراء مسسن السسدراهم‪ ,‬وبفتحهسسا المسسال‪ .‬وكسسرر السسسم لئل يتسسوهم إيسساك نعبسسد‬
‫ونستعين غيرك‪ .‬الجمهور من القراء والعلماء على شد الياء مسسن "إيسساك" فسسي الموضسسعين‪ .‬وقسسرأ عمسسرو بسسن‬
‫قائد‪" :‬إياك" بكسر الهمزة وتخفيف الياء‪ ,‬وذلك أنه كره تضعيف الياء لثقلها وكون الكسرة قبلها‪ .‬وهذه قراءة‬
‫مرغوب عنها‪ ,‬فإن المعنى يصير‪ :‬شمسك نعبد أو ضسسوءك; وإيسساة الشسسمس )بكسسسر الهمسسزة(‪ :‬ضسسوءها; وقسسد‬
‫تفتح‪ .‬وقال‪:‬‬
‫أسف فلم تكدم عليه بإثمد‬
‫سقته إياة الشمس إل لثاته‬
‫فإن أسقطت الهاء مددت‪ .‬ويقال‪ :‬الياة للشمس كالهالة للقمسسر‪ ,‬وهسسي السسدارة حولهسسا‪ .‬وقسسرأ الفضسسل الرقاشسسي‪:‬‬
‫"أياك" )بفتح الهمزة( وهي لغة مشهورة‪ .‬وقرأ أبو السوار الغنوي‪" :‬هياك" في الموضعين‪ ,‬وهي لغة; قال‪:‬‬
‫موارده ضاقت عليك مصادره‬
‫فهياك والمر الذي إن توسعت‬
‫"وإياك نستعين" عطف جملة على جملة‪ .‬وقرأ يحيى بن وثاب والعمش‪" :‬نستعين" بكسر النون‪ ,‬وهي لغسسة‬
‫تميم وأسد وقيسسس وربيعسسة; ليسسدل علسسى أنسسه مسن اسسستعان‪ ,‬فكسسسرت النسسون كمسسا تكسسسر ألسسف الوصسسل‪ .‬وأصسسل‬
‫"نستعين" نستعون‪ ,‬قلبت حركة الواو إلى العين فصارت ياء‪ ,‬والمصدر استعانة‪ ,‬والصسسل اسسستعوان; قلبسست‬
‫حركة الواو إلى العين فانقلبت ألفا ول يلتقسسي سسساكنان فحسسذفت اللسسف الثانيسسة لنهسسا زائدة‪ ,‬وقيسسل الولسسى لن‬
‫الثانية للمعنى‪ ,‬ولزمت الهاء عوضا‪.‬‬

‫علت راحت مؤمنان و عدم راحت غير مؤمنان‬
‫خداوند متعال ) جل جلله ( براي مؤنان يك نوع راحسست واطمينسسان را بيسسان داشسسته‬
‫است كه علت اساسي اين اطمينان و راحت قلبي قرار ذيل ميباشد ‪:‬‬
‫‪ -1‬انسان مؤمن بعد از عقيده كامل به وجود خداونسسد درك ميكنسسد كسسه او‬
‫بسسه ذاتسسي توكسسل دارد كسسه قسسدرت او تمسسامي سسساحات زنسسده كسسي انسسسان ‪،‬‬
‫آسسسمانها ‪ ،‬زميسسن ‪ ،‬كسسوه هسسا ‪ ،‬أبحسسار ‪ ،‬كهكشسسانها و كليسسه مخلوقسسات را در‬
‫بردارد ‪ ،‬بناء او به يك قدرت عالي با لشكر بسيار بسسزرك منسسسوب اسسست ‪،‬‬
‫كه مشكل كشاي تمامي مشكلت ميباشد ‪ ،‬وهيج نيروي نسبت به او برتسسر‬
‫وقويتر نيست ‪ ،‬بناء ايسسن ايمسسان فسسرد مسسؤمن ‪ ،‬او را اطميسسان قلسسبي نصسسيب‬
‫ميكند ‪.‬‬
‫‪ -2‬انسان مؤمن بدين عقيده ميباشد ‪ ،‬كه هيجكاهي نقص نميكند ‪ ،‬زيسسرا‬
‫هركاه به ياري خداوند به نعمسسات الهسسي نايسسل كسسردد ‪ ،‬بسسا ذكروشسسكرخداوند‬
‫) جل جلله ( از آن نعمسسات مشسسروع وحلل كسسه بسسابول حلل بدسسست آمسسده‬
‫بالي فاميل خويش نفقه مينمايد ‪ ،‬وحق مسكينان را درنظرداشسسته عقيسسده‬
‫مينمايد كه ) فأن شكرتم لزيدنكم ( ‪.‬‬
‫هركاه اين مؤمن در بسا اوقات زنده كي از نعمات الهسسي محسسروم كسسردد ‪ ،‬أيسسن‬
‫محروميت را امتحسسان الهسي دانسسسته ‪ ،‬بسا صسسبر وشسسكيبايي سسسعي ميسسورزد تسسا از‬
‫‪70‬‬

‫بدسست آوردن ثسروت حسرام اجتنسساب ورزد ‪ ،‬وبسسدين عقيسده ميباشسد كسه هركساه‬
‫مسسؤمني از نعمسستي دردنيسسا محسسروم كسسردد ‪ ،‬وبسسه آنجسسه بروردكسسار برايسسش عنسسايت‬
‫فرموده قناعت نمايد ‪ ،‬باداش آنرا در روز آخسسرت بدسسست ميساورد ‪ ،‬وهركسساه بسسه‬
‫مصيبتي كرفتار آيسد ‪ ،‬آن مصسسيبت را نيسز بسسه خيسسر خسسويش دانسسته كسسه صسسبر در‬
‫مصيبت هاي نيز بيروزي است ‪ ،‬واين بيروزي باداش بسيار زياد داري ‪.‬‬
‫بناء انسان مؤمن در هرلحظه ء زنده كي كامل مطمئن ميباشد ‪.‬‬

‫منافق‬
‫منافقان نه سالم اند ونه مرده اند ‪ ،‬حضرت علی آنانرا ميت الحياء ناميسده‬
‫است ‪،‬‬
‫قلب غافل دارند‬
‫‪-1‬‬
‫هميشه بهانه ميسازند ‪ ،‬برای اينکه‬
‫‪-2‬‬
‫سنگدل هستند ‪ :‬درمقابل معارف قصی القلب هستند‬
‫‪-3‬‬
‫دل شان زنگ گرفتگی دارد ‪ ،‬توفيق ) بل ران علی قلوبهم مسسا‬
‫‪-4‬‬
‫کانويکسبون(‬
‫قلب شان مهرخورده است ) ختم الله علی‬
‫‪-5‬‬
‫فی قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا‬
‫‪-6‬‬
‫منافق دشمن زنده گی‬
‫‪-7‬‬

‫ممممم ممممم مم ممممممم مم مممممم‬
‫اصل ايمان از نگاه قوت و ضعف خسسويش بسسه اسسساس منسسع مردمسسان از بسسدی هسسا‬
‫ومنکرات به سه نوع تقسيم شده است ‪:‬‬
‫‪ -1‬ممممم ممم )‪ :(100 %‬ايمان قوي آنست كه هرگاه مسلمان درمقسسابله‬
‫با كدام عمل مخالف دين مقسسدس اسسسلم )منكسسرات( مسسواجه شسسود ‪ ،‬فسسورا تصسسميم‬
‫گرفته در راه ممانعت ازآن عمل بد وناجايز دركار شود ‪ ،‬مثل ‪ :‬زماني در مكسساني‬
‫ميبينسسد كسسه اطفسسال درس نميخواننسسد و بسسه كارهسسايي مشسسغولند كسسه در آينسسده سسسبب‬
‫گمراهي آنان ميگردد ‪ ،‬كوشش نمايد كه فورا بسسراي از بيسسن بسسردن ايسسن عمسسل بسسد ‪،‬‬
‫زمينه درس و تعليم را براي اين اطفال ميسر سازد ‪ ،‬ويا خودش براي آنسسان درس‬
‫و تعليم دهد ‪.‬‬
‫هرگاه در منزل خويش ميبيند كه اطفال در مقابل تلويزيون فلمسسي را مشساهده‬
‫ميكنند كه تأثير منفي در اخلق آنان دارد ‪ ،‬او در ين لحظسسه فسسورا حركسست نمسسوده و‬
‫آنانرا از تماشاي آنچه اخلق شانرا فاسد مينمايسسد ‪ ،‬جلسسوگيري مينمايسسد ‪ ،‬بسسه هميسسن‬
‫شكل تمامي اعمال بدي را كه ميبيند ‪ ،‬عمل بسسراي نجسسات ديگسسران ازيسسن عمسسل بسسد‬
‫اقدام مينمايد ‪ .‬هرگاه درکدام جايی مشاهده ميکند که بالی کسسدام دختروياخسساتمی‬
‫‪71‬‬

‫تجسساوز صسسورت ميگيسسرد فسسورا دسسست بکارشسسده پسسوليس را باخبرميسسسازد ودروقسست‬
‫ضرورت درمقابل آن ظالمان ايستاده مانع کار بد آنها ميشود ‪.‬‬
‫اين عملکرد فعلی کسه غالبسا بسرای بزرگسان فاميسل ‪ ،‬واعضسای محسترم فاميسل ‪،‬‬
‫مسوولين حکومتی ‪ ،‬وارگانهای پوليس ‪،‬حارنوالی ها ومحاکم ميسسسر اسسست‪،‬و آنسسان‬
‫ميتوانند مانع هرعمل بد بزور وقدرت شوند ‪.‬‬
‫حضرت پيامبر)صلى اللسسه عليسسه وسسسلم ( ميفرمايد ‪) :‬من رأى منكم منكرا فليغيسسره بيسسده(‬
‫هرگاه كسي از شما عمل بدي را بيند بايد آنرا با دست خود مانع گردد ‪ .‬به اساس‬
‫اين ممانعت بلند ترين مرتبه ‪ ،‬وقوی ترين درجسسه‬
‫فرموده حضرت پيامبر‬
‫ايمان ميباشسد ‪.‬‬
‫‪ -2‬ممممم ممممم ) ‪ : ( 50 %‬ايمان متوسط آنست كسسه هرگسساه شخصسسي‬
‫عمل بدي را ميبيند ‪ ،‬ويا اشخاصي را ميبيند كه مشغول انجام كاري هستند كسسه در‬
‫آن رضايت الله )جل جلله( نه بلكه در آن غضب الله )جسسسل جللسسسه( نهفته است ‪ ،‬او سسسعي‬
‫نمايد كه اين عمل را مانع گردد‪،‬ولي او نميتواند كه ايسن عمسسل ناجسسايز را بسا دسست‬
‫مانع شود‪،‬ولي خاموش ننشسته براي محو آن به نصيحت ودعسسوت بازبسسان خسسويش‬
‫ميپردازد ‪ ،‬اين مرحله ايمان متوسط ميباشد ‪ ،‬زيرا آن شسسخص نتوانسسسته کسسه مسسانع‬
‫آن عمل بد ‪،‬بصورت مستقيم شود ‪ ،‬بلکه تنها با نصيحت ووعسظ کسه شسايد شسسنيده‬
‫شود يانه ‪ ،‬آنانرا به حق دعوت نموده است ‪ ،‬درين زمينه حضرت پيامبر) صسلى اللسه عليسه‬
‫وسسسلم ( ميفرمايد ‪ ) :‬فإن لم يستطسع فبلسسانه( هرگساه بسا دسست خسود از اعمسال بسد‬
‫ممانعت نميتوانست ‪ ،‬پس بازبان خويش براي محو آن بپردازد ‪.‬‬
‫‪ -3‬ممممم مممم ) ‪ : ( 20 %‬ايمان ضعيف آنست كه انسان با دست وزبان‬
‫خويش نتواند مانع انجام يك عمل ناجايز كه سسسبب غضسسب اللسسه )جسسل جللسسه( ميگسردد‬
‫شود ‪ ،‬ولي آن عمل را در قلسسب خسسويش بسسد ديسسده ‪ ،‬از نشسسستن ومشسساركت در آن‬
‫مجلس اجتناب ميورزد ‪ ،‬مثل جواني بسسا يسسك تعسسداد از دوسسستان واقسسارب خسسويش در‬
‫مجلسي مقابل ميشود كه آنان مصروف قماربازي ‪ ،‬يا تماشاي فلسسم هسساي مخسسالف‬
‫اخلق ‪ ،‬و يا هم صحبت هاي غير اخلقي هستند ‪ ،‬او نميتواند كسسه مسسانع عمسسل آنسسان‬
‫گردد ‪ ،‬ولي خود آن اعمال را بد ديده ‪ ،‬قلبا از آن تنفر مينمايد ‪ ،‬وبسسرای اجتنسساب از‬
‫مشارکت درآن گناه از مجلس شان خارج ميشود ‪ ،‬مرحله بد ديدن گناهان درقلب‬
‫ضعيف ترين مراحل ايمان ميباشد ‪ ،‬پيامبر) صلی الله عليه وسسسسلم ( درين زمينه ميفرمايسسد ‪:‬‬
‫)فإن لم يستطع فبقلبه وذلك أضعف اليمان( هرگاه با زبان خسسود نيسسز نميتوانسسست‬
‫مانع اعمال ناجايز گردد ‪ ،‬بس بايد آنرا قلبا بسسد ببينسسد ‪ ،‬وايسسن ضسسعيف تريسسن مرحلسسه‬
‫ايمان است ‪ ،‬بالي اين شخص لزم اسست كسه فسورا آن مجلسس را تسسرك نمايسسد ‪،‬‬
‫زيرا نشستن درچنين مجالس اثرمنفي در انسان ميگذارد‪.‬‬
‫َ‬
‫خداوندمتعال )جل جلله( ميفرمايد ‪) :‬وإ َ َ‬
‫ض‬
‫ن يَ ُ‬
‫ت ال ّ ِ‬
‫ضو َ‬
‫خو ُ‬
‫ذا َرأي ْ َ‬
‫ن ِفي آَيات ِن َسسا فَ سأعْرِ ْ‬
‫ذي َ‬
‫َِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫قعُسد ْ ب َعْسد َ السذ ّك َْرى‬
‫ن فََل ت َ ْ‬
‫طا‬
‫ي‬
‫س‬
‫ش‬
‫ال‬
‫ك‬
‫ن‬
‫ي‬
‫س‬
‫ين‬
‫ما‬
‫حّتى ي َ ُ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫دي ٍ‬
‫ح ِ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ث غَي ْرِهِ وَإ ِ ّ ُ َ‬
‫ضوا ِفي َ‬
‫خو ُ‬
‫م َ‬
‫عَن ْهُ ْ‬
‫قوْم ال ّ‬
‫ْ‬
‫ن ( النعسسام ‪ 68/‬هنگامي كسساني را ببينيسد كسه در مسسورد آيسسات قسرآن‬
‫ظال ِ ِ‬
‫َ‬
‫مي َ‬
‫معَ ال َ ِ‬
‫تكذيب واستهزاء ميكنند شما ازمجلس آنان دوري نماييد‪،‬تا اينكه به سخنان ديگري‬
‫مشغول شوند ‪ ،‬و هرگاه شيطان اين حكم را فراموشت ساخت ‪ ،‬پس بعد از بيسساد‬
‫آوردن اين حكم با ظالم مجالست مکن ‪.‬‬
‫) صلی الله عليسسسسه وسسسسسلم (‬

‫‪72‬‬

‫حضرت پيامبر) صلى الله عليسسه وسسسلم ( ميفرمايد‪):‬من كان يؤمن بسسالله واليسسوم الخسسر فل‬
‫يجلس على مائدة يدار عليها الخمر( كسيكه به الله )جل جلله( وروز قيامت آيمسسان‬
‫دارد‪،‬بر دسترخوانيكه در آن شراب پايان وبال ميگردد ننشيند ‪.‬‬
‫َ‬
‫خداوند متعال )جسسسل جللسسسه( ميفرمايد‪):‬وَقَد ْ ن َّز َ‬
‫ن إِ َ‬
‫م‬
‫سس ِ‬
‫بأ ْ‬
‫ذا َ‬
‫معْت ُ ْ‬
‫ل عَل َي ْك ُ ْ‬
‫م فِسسي ال ْك ِت َسسا ِ‬
‫ه‬
‫ست َهَْزأ ُ ب َِها فََل ت َ ْ‬
‫ت الل ّهِ ي ُك ْ َ‬
‫حت ّسسى ي َ ُ‬
‫ث غَي ْسرِ ِ‬
‫دي ٍ‬
‫حس ِ‬
‫آَيا ِ‬
‫ضسسوا فِسسي َ‬
‫خو ُ‬
‫م َ‬
‫قع ُ ُ‬
‫فُر ب َِها وَي ُ ْ‬
‫معَهُس ْ‬
‫دوا َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫ن َوال َ‬
‫م إِ ً‬
‫ميًعا( النسسسسساء ‪ 140 /‬بالي‬
‫ج ِ‬
‫مَنافِ ِ‬
‫جا ِ‬
‫ذا ِ‬
‫م َ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ه َ‬
‫م إِ ّ‬
‫جهَن ّ َ‬
‫م ع ُ ال ُ‬
‫ن الل َ‬
‫مث ْلهُ ْ‬
‫إ ِن ّك ُ ْ‬
‫ري َ‬
‫قي َ‬
‫كافِ ِ‬
‫شما در كتاب الله نازل شده است كه هرگاهي در مجلسسسي بشسسنويد كسسه بسسا آيسسات‬
‫قسسرآن اظهسسار كفرميگسسردد‪،‬ويسسا هسسم آيسسات قسسرآن مسسورد اسسستهزاء ومسسسخره گسسي‬
‫قرارميگيرد ‪،‬شما باآنان ننشينيد ‪ ،‬تا اينكه آنسسان بسسه كسسدام سسسخن ديگسسري ميشسسغول‬
‫شوند‪،‬وهرگاه با وجود مشاهده آن منكرات با ايشسان بنشسسيند شسسما نيسسز مثسل آنسان‬
‫ميشويد ‪.‬‬
‫يا داشت‪:‬هرگاه به اين حديث شريف‪):‬من رأى منكم منكرا فليغيسسره بيسسده‪،‬فسسإن‬
‫لم يستطع فبلسانه‪،‬فإن لم يسستطع فبلقلبسه وذلسك أضسعف اليمسان( تسوجه نمساييم‬
‫ميبينيم كه حضرت پيامبر )صلى الله عليه وسلم ( ضعيف ترين درجه ايمان را بسسراي كسسساني‬
‫گفته است كه بدي ها را قلبا بد ميبيند‪،‬وهرگاه كسي منكسسرات را قلبسسا بسسد ببينسسد در‬
‫آن مجلس نمينشيند ‪،‬اكنون سؤال پيدا ميشود كه كسانيكه باوجود ديسسدن منكسسرات‬
‫نه تنها )نه بادست ‪ ،‬نه با زبان و نه هم قلبا ( عكس العملي نشان نميدهند ‪ ،‬بلكسسه‬
‫خود سبب اين عمل ناجايزي كه سبب غضب الله)جسسسل جللسسسه( شده ‪ ,‬ياهم ديگسسران را‬
‫در انجام آن تشويق مينمايد ‪ ،‬در كدام درجه ايمان قرار خواهند داشت ؟‬
‫پاسخ اين سوال را بايد هرمومن با اخلص با اندک تفکر جواب داده ‪ ،‬وکوشش‬
‫نمايد که خود را در مراحل خوب ايمانی جا دهد ‪.‬‬

‫مممم مم مممم مم ممممم‬
‫مممممممممممم‬
‫مردم به اساس نظريات وافكار ويزهسسء اي خسسويش مواقسسف مختلفسسي درمقابسسل‬
‫شخصيت هاي بزرك اسلمي ‪ ،‬صحابه كرام ‪ ،‬مهاجرين ‪ ،‬انصار ‪ ،‬وساير مسلمانان‬
‫داشته اند ‪ ،‬بهترين مواقف موقف قرآنسسي اسسست كسسه مسسسلمانان را بسسه سسسه دسسسته‬
‫تقسيم نمسسوده ومسسسؤوليت مسسسلمانان ايمسسان بسسه ارزشسهاي قرآنسسي واحكسسام الهسي‬
‫بوده ‪ ،‬وتسليمي بدين احكام ميباشد ‪ ،‬خداوند متعال مسسسلمانان را بسسه سسسه دسسسته‬
‫تقسيم بندي نموده است ‪:‬‬
‫دسته اول ‪ :‬مهاجرين ‪ :‬مهاجرين كساني بودند كه با حضرت محمد ) صلى الله‬
‫عليه وسلم ( به مدينه منوره هجرت نموده ‪ ،‬وروز هاي سختي را متحمسسل شسسدند ‪،‬‬
‫درصفت آنان قرآن عظيم الشان جنين ميفرمايد ‪:‬‬

‫افغانستــان كـابـــل‬

‫‪73‬‬

‫خدا شناســــــي‬
‫یا فلسفــه ء توحید ویكتا پرستي‬
‫قسمت دوم‬

‫مـؤلف ‪ :‬پـوهنیار عبـدالظـاهـر) داعي (‬
‫استاد پوهنحی شرعیات پوهنتون کابل‬
‫سال ‪ 1426 :‬هـ ق‬

‫‪74‬‬

‫للللل للللل ‪:‬‬
‫للل ل لل ل للل لللل لل ل لل‬
‫لللللللل ‪:‬‬

‫‪75‬‬

‫تتتتت تتت تتتتت ) ‪(1‬‬
‫همه مسلمانان بدين عقيده اند كه ما به وحدانيت اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جللسسه (‬
‫ايمان داريم وتمامي احكام الهي را بدون كم وكاست ميپذيريم ‪ ،‬ولي نقطه يي مهم اينسسست كسسه‬
‫كدام ايمسسان هسسا مسسورد قبسسول بارگساه پروردگسار اسسست ؟ ايمسسان مقبسسول بسسه اسسساس و زيربنسساي‬
‫استواري محكم ميباشد كه ميتوان در جمله ايمان هاي مقبول اين ايمانها را بگونه مثسسال بيسسان‬
‫داشت ‪:‬‬
‫اول ‪ :‬ايمان به اساس فكر‪ :‬ايمان حقيقي آنست كه زاده فكر وانديشه باشد ‪ ،‬يعني انسان مؤمن‬
‫صرفا تقليد ننموده ‪ ،‬و مانند آن اشخاصي نباشد كه هرچه را والدين ويا بزرگان قومش انجام‬
‫داده مطابق آن عمل نمايد ‪ ،‬وچنانچه كافران و مشركان عصر پيامبر) صلی ال عليه وسلم (‬
‫ان مي گفتند كه ما بت ها را براي اين عبادت ميكنيم كسه پسدران مسا چنيسن كسار را ميكردنسد ‪،‬‬
‫مسلمان حقيقي بعد از رسيدن به سن رشد بعد از تفكر زيادي در مورد مخلوقات اللسه ) جل‬
‫جلله ( متعال) جل جلله ( به وحسسدانيت ‪ ،‬توحيسسد ‪ ،‬وجسسود پروردگسار‪ ،‬ايمسسان ميسساورد ‪ ،‬ايسسن‬
‫گونه ايمان دارای ارزش نهايت زياد بوده ‪ ،‬زيرا انسان بسسا فهميسسدن حقسسايق اشسستباهاتي را كسسه‬
‫پدران واقارب شان مخالف حقايق عمل نموده اند تكرار نميكنند ‪ ،‬و صحابه كسسرام ) رضسسوان‬
‫ال عليهم اجمعين ( از روش هاي كوركورانه پدارن منصرف شده و با فهسم حقيقسي قسرآن از‬
‫بت پرستي و انسان پرستي به خدا پرستي رو آوردند ‪ ،‬آنها بعداز تفكر زياد درك نمودنسد كسه‬
‫انسان ‪ ،‬حيوان ويا كدام مجسمه ء ازينها نميتواند كه زميسسن و آسسسمان را خلسسق نمايسسد ‪ ،‬انسسسان‬
‫ضعيف نميتواند در مشكلت به مسافات بسيار دور به كمك انسان برسسسد ‪ ،‬زيسسرا انسسسان بنسسده‬
‫است ‪ ،‬واين بتهايي كه در حقيقت انسانها بوده اند ‪ ،‬ويا به شكل انسان وحيوان ساخته شده اند‬
‫‪ ،‬هيچ سسسود ونقصسسان بسسراي انسسسان رسسسانيده نميتواننسسد ‪ ،‬بسسا درك ايسسن حقسسايق از روش هسساي‬
‫جاهلنه پدران منصرف شده بسسه وحسسدانيت الهسسي گسسردن نهادنسسد ‪ ،‬و سسساير مؤمنسسان حقيقسسي بسسا‬
‫دانستن حقايق قرآن به آن تسليم شده ‪ ،‬مطسسابق آن عقيسسدهء خسسويش را عيسسار ميسسسازند ‪ ،‬اللسسسه‬
‫) جل جلله ( متعال) جل جلله ( صفت چنين مؤمنان حقيقي را كه ايمان شان به اساس فكسر‬
‫جُنوِبِهْم‬
‫عَلى ُ‬
‫ل ِقَياًما َوُقُعوًدا وَ َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن َيْذُكُرو َ‬
‫وانديشه ميباشد ‪ ،‬بدين شكل بيان داشته است ‪) :‬اّلِذي َ‬
‫ب الّنسساِر (آل‬
‫ع سَذا َ‬
‫ك َفِقَنا َ‬
‫حاَن َ‬
‫سْب َ‬
‫ل ُ‬
‫طً‬
‫ت َهَذا َبا ِ‬
‫خَلْق َ‬
‫ض َرّبَنا َما َ‬
‫لْر ِ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫َوَيَتَفّكُرو َ‬
‫عمران ‪ 191/‬مؤمنان حقيقي كساني اند كه اللسه ) جسل جللسه ( متعسال) جسل جللسه ( را در‬
‫حالت ايستاده ‪ ،‬نشسته و برپهلوخفته ياد مينمايند ‪ ،‬در پيدايش آسمانها و زمين فكسسر ميكننسسد ‪،‬‬
‫و ميگويند ‪ :‬پروردگارا اين همه را باطل خلق نكرده اي ‪ ،‬پاكي است مرترا ‪ ،‬مسسار از عسسذاب‬
‫دوزخ نگهدار (‬
‫نسايد پيش غيرال جبين را‬
‫مسلمانی که داند رمسز دين را‬
‫دوم ‪ :‬ايمان همراه با عمل ) آمنوا و عملسسوا الصسسالحات ( ‪ ،‬ايمسسان حقيقسسي آنسسست كسسه بعسسد از‬
‫جاگزين شدن در قلب آثار آن در اعمال روزانه ‪ 24‬ساعته انسان معلوم گردد ‪ ،‬هرگاه كسي‬
‫ادعاي ايمان نمايد ‪ ،‬ولي اعمال اومخالف احكام الهي باشد ‪ ،‬مسؤمن حقيقسي شسمرده نميشسود ‪،‬‬
‫‪76‬‬

‫زيرا اعمال زشت مانند تاريكي است ‪ ،‬وايمان مانند نورآفتاب ‪ ،‬روشن و تابان است وهرگسساه‬
‫در جايي روشني چراغ ‪ ،‬برق و يا آفتاب ظاهر گسسردد در آنجسسا تسساريكي جسسا نداشسسته ‪ ،‬فسسورا‬
‫فرار مينمايد ‪ ،‬وجاي آنرا نور و روشنايي بر مينمايد ‪ ،‬به همين سان ايمان كه بسسه مثسسابه نسسور‬
‫آفتاب روشن است ‪ ،‬امكان ندارد كه مسسؤمن حقيقسسي بسسا داشسستن چنيسسن نسسوري بسسه تسساريكي هسساي‬
‫گمراهي مشغول باشد ‪ ،‬هميشه ايمسسان حقيقسسي مسسؤمن را از تسساريكي هسسا بسسسوي روشسسنايي هسسا‬
‫ميكشاند ) يخرجهم من الظلمات إلى النور ( و هرگاه چنين نبسسود ‪ ،‬وكسسسي بسسا وجسسود ادعسساي‬
‫ايمان به تاريكي هاي گمراهي مشغول باشد ‪ ،‬معلوم ميگردد كه ادعاي او تنها در لفظ بوده و‬
‫به قلب او سرايت ننموده است ‪ ،‬زيرا قلب پارچه كوشتي است كه هرگاه اصلح شد همهسسء‬
‫وجود انسان اصلح ميگردد و هرگاه فاسد شد همه وجود انسان فاسد ميگردد ‪.‬‬

‫‪-----------------------------------------------------------------------‬‬‫شسسيٍر‬
‫ن َب ِ‬
‫ن ْب س ِ‬
‫اين مفهوم حديث شريف است كه امام احمد آنرا از حضرت الّنْعَما ِ‬
‫‪-1‬‬
‫ن ِفسي‬
‫ل ِإ ّ‬
‫سسّلَم ( َيُقسو ُ‬
‫عَلْيسِه َو َ‬
‫لس َ‬
‫صسّلى ا ُّ‬
‫لس ) َ‬
‫ل ا ِّ‬
‫سسو َ‬
‫ت َر ُ‬
‫سسِمْع ُ‬
‫چنين نقل نموده اسست ‪َ :‬‬
‫سدِ‬
‫جَ‬
‫ساِئُر اْل َ‬
‫سِقَم َ‬
‫ت َ‬
‫سِقَم ْ‬
‫ح َوِإَذا َ‬
‫صّ‬
‫سِد َو َ‬
‫جَ‬
‫ساِئُر اْل َ‬
‫سِلَم َ‬
‫ت َ‬
‫ح ْ‬
‫صّ‬
‫ت َو َ‬
‫سِلَم ْ‬
‫ضَغًة ِإَذا َ‬
‫ن ُم ْ‬
‫سا ِ‬
‫لْن َ‬
‫ا ِْ‬
‫ي اْلَقْل ُ‬
‫ب‬
‫ل َوِه َ‬
‫سَد َأ َ‬
‫َوَف َ‬
‫‪77‬‬

‫فرق بين مسجد مساجد المساجد صالح ‪ ،‬صالحون الصالحون و منظور از الصسسالحون يعنسسي‬
‫تمامي اعمال شان صالح است ‪.‬‬
‫سوم ‪ :‬ايمان پايدار‪ :‬ايمان مقبول به دربار پروردگار متعال همان ايمساني اسست كسسه پايسدارو‬
‫مستحكم بوده با اندكي مشكلت از دماغ انسان فرار ننمايد ‪ ،‬اللسه ) جل جلله ( متعسسال) جسل‬
‫جلله ( صفت مؤمنان حقيقي را چنين بيان نموده است ‪ ) :‬قالوا ربنا ال ثم اسسستقاموا ( گفتنسسد‬
‫پروردگار ما ال ) جل جلله ( است و بعدا درهمين گفتار خويش استقامت نموده اند ‪.‬‬
‫ايمان هاي مردم به اساس استقامت آنان درمقابل مشكلت ‪ ،‬اموال حسسرام ‪ ،‬صسسبردر عبسسادات‬
‫معلوم ميگسردد ‪ ،‬ولزم اسسست هركسسسي بدانسسد كسسه چقسسدر ايمسسان دارد ‪ ،‬كسسسانيكه بخسساطر يسسك‬
‫روپيسه دروغ ميگويند ‪ ،‬ايمانشان به اندازه يكروپيه است ‪ ،‬واگسر بخسساطر صسسد روپيسسه دروغ‬
‫ميگويند ‪ ،‬ايمان شان به همين اندازه ميباشد ‪ ،‬بعضي از انسانهاي كه ايمسسان ضسسعيف دارنسسد ‪،‬‬
‫استقامت شان در مقابل مشكلت بسيار ضعيف ميباشد ‪ ،‬بسه مجسسرد يسك مريضسي انسسدك ‪ ،‬ويسسا‬
‫مصيبت كوچكي ‪ ،‬الفاظ كفر از زبسسان شسسان خسسارج ميگسردد ‪ ،‬و يسسا هسسم ايمسسان ضسسعيف سسسبب‬
‫ميگردد كه به مجرد دوري آب ‪ ،‬ويا مشغول شدن به يك قصه يا كار‪ ،‬نماز را قضا مينمايد ‪،‬‬
‫و يا به اندك تشنه گسي روزه خسود را ميخسسورد ‪ ،‬ويسساهم بخساطر محبست بسه مسسال دنيسا از دادن‬
‫زكات فرار ميكند ‪ ،‬ولي ايمان مقبول به دربار الهسسي همسسان ايمسسان بسسا اسسستقامت اسسست كسسه بسسا‬
‫هزاران درد ورنج در آن هيچ تغييري ظاهر نگردد ‪.‬‬
‫ايمان پيامبر) صلى ال عليه وسلم ( چقدر بسسود ؟ زمسساني كفسسار مكسسه بسسراي دسسست كشسسيدن از‬
‫دعوت به اسلم وهمگون شدن با ايشان به پيامبر) صسسلى الس عليسسه وسسسلم ( ) پيشسسنهاد مسسال ‪،‬‬
‫قدرت و ازدواج را نمودند ‪ ،‬پيسسامبر) صسسلى الس عليسسه وسسسلم ( بسسا ايمسسان قسسوي و بسسا اسسستقامت‬
‫خويش فريب دشمنان اسلم را كه بسسسياري مردمسسان ضسسعيف اليمسسان را بسسا پسول ‪ ،‬چسوكي و‬
‫دختران زيبا گمراه مينمايند ‪ ،‬كه اينكار را قريشيان با اوكردند ‪ ،‬برايشان چنين پاسخ قوي بسسا‬
‫ايمان قوي با استقامت گفت ‪ :‬قسم به ذات اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جللسسه ( اسسست كسسه‬
‫هرگسساه آفتسساب را بسسه دسسست راسسستم نهيسسد و مهتسساب را بسسه دسسستم چپسم دهيسسد مسسن ازراه دعسسوت‬
‫برنميگردم ‪.‬‬
‫يعني اگر تمامي نعمات دنيا را كه به اندازه آفتاب ومهتاب ارزش داشسسته باشسسيد برايسسم فراهسسم‬
‫سازيد من راه دعوت به اسلم را هرگز ترك نميكنم ‪.‬‬
‫اين بود قوت ايمان آنحضرت ) صلى ال عليه وسلم (‬
‫حديث كشتن يك جوان در روم‬
‫جهارم ‪ :‬ايمان خالص ‪ :‬ايمان خالص ايماني است كه تمامي توجه انسسسان بسسه خسسالق باشسسد ‪ ،‬و‬
‫هيچ كسي را شريك او نسازد ‪ .‬منظور از ايمان خالص همان ايماني است كسسه خسسالي از هسسر‬
‫نوع شرك و شبهات شرك باشد اللسه ) جل جلله ( متعال در قرآن عظيسم الشسان ميفرمايسد ‪:‬‬
‫‪78‬‬

‫) الذين آمنوا و لم يلبسوا إيمانهم بظلم ( كسانيكه ايمان آوردند وايمان خويش با بسا ظلسسم ملبسس‬
‫نساختند ‪ ،‬صحابه كرام گفتند كه اي رسول ال كدام يكي مسسا ظلسسم نكسسرده اسسست ‪ ،‬سسپس ايسسن‬
‫آيت شريف نازل شسسد ‪ ) :‬إن الشسسرك لظلسسم عظيسسم ( شسسرك ظلسسم بسسسيار بسسزرگ اسسست ‪ .‬يعنسسي‬
‫منظور از ظلم در ينجا شرك است ‪.‬‬
‫كسانيكه ايمان خالص دارند ‪ ،‬توجه شان به خالق است ‪ ،‬او را ميپرسسستند ‪،‬‬
‫و كسي را شرك او نميسازند ‪،‬‬
‫‪-------------------------------------------------------------------------‬‬‫‪ -2‬أنواع ايمان هاي مقبول را از يكي از دروس علمسه قرائتي استفاده نموده ام ‪.‬‬

‫للللل للللل ‪:‬‬
‫‪79‬‬

‫لللل للللل‬
‫‪:‬‬
‫‪-1‬‬

‫ار‬

‫لللل‬

‫انسان كافر باغي است‬
‫هركاه به كشور هاي جهان وتاريخ جهان نظر اندازيم بخوبي ميبينيم كسسه در‬
‫هر كشوري يك تعداد از باغياني وجود دارند كه از فرمان بادشاه ويسسا رئيسسس‬
‫جمهور آن كشسسور سركشسي ميكننسسد ‪ ،‬ايسن باغيسسان اكسر ميتواننسد جنسسد مسدتي‬

‫‪80‬‬

‫آزادانه در مغاره هاي كوه ها ‪ ،‬ويسسا هسسم دربعضسسي از قريسسه هسسا خلف قسسوانين‬
‫حكومتي زنده كي كنند ‪ ،‬و اوامسسر حكسسومت را نقسسص نماينسسد ‪ ،‬ولسسي حكسسومت‬
‫داران در تعقيسسب آنسسان بسسوده و بسسالخره روزي ميشسسود كسسه بسسه بنجسسه قسسانون‬
‫افتاده ‪،‬و آنكاه به جزاي حبس ابد با جسزا هسا سسسخت ويسساهم اعسسدام محكسسوم‬
‫ميكردند ‪.‬‬
‫انسان كافر اكرجه جند وقتي آزادنسه حركت ميكنسد ‪ ،‬اوامسر الهسي را نقسص‬
‫نموده ‪ ،‬از هرحرام وناجايز استفاده ميكند ‪ ،‬ولي اين بغاوت وسر كشسسي وي‬
‫روزي اورا به جنك قانون الهي انداخته ‪ ،‬و جزاي سركشسسي وبغسساوت خسسويش‬
‫را حتما ميبيند ‪.‬‬

‫‪81‬‬

‫علت راحت مؤمنان و عدم‬
‫راحت غير مؤمنان‬
‫انسان به يك مقسدار غذا هاي روحي نيازمند است تسسا ايسسن غسسذا هسسا فكسسر‬
‫وانديشسسهء اومملوساخسسسته او را از امسسراض ومكروبهسساي تشسسويش هسسا ‪،‬‬
‫رنجش ها وبي هدفي ها نجات دهد ‪ ،‬اللسه ) جل جلله ( متعال ) جل‬
‫جلله ( براي تكميل نمودن ضرورت هاي مسسادي ومعنسسوي انسسسان قسسانون‬
‫بزرك خود را بسسا جنسسان ضسسواب و برنسسامه هسسا ترتيسسب وتنظيسسم نمسسوده كسسه‬
‫مؤمنان حقيقي با اعتقاد به اين احكام وكفته هاي الهي يسسك نسسوع راحسست‬
‫واطمينان را در زنده كي خويش احساس ميكنند ‪ ،‬علسست اساسسسي ايسسن‬
‫اطمينان و راحت قلبي قرار ذيل ميباشد ‪:‬‬

‫ارتباط با يك نيروي قمموي‬

‫‪ :‬انسسسسان‬
‫‪-1‬‬
‫مؤمن بعد از عقيسسده كامسسل بسسه وجسسود اللسسسه ) جسسل جللسسه ( درك‬
‫ميكند كه او به ذاتي علقسسه وارتبسساط دارد كسسه قسسدرت او تمسسامي‬
‫ساحات زنده گي انسسسان ‪ ،‬آسسسمانها ‪ ،‬زميسسن ‪ ،‬كسسوه هسسا ‪ ،‬أبحسسار ‪،‬‬
‫كهكشانها و كليه مخلوقات را در بردارد ‪ ،‬بنسساء او بسسه يسسك قسسدرت‬
‫عالي با لشكر بسيار بزرك منسسسوب اسسست ‪ ،‬كسسه مشسسكل كشسساي‬
‫تمامي مشكلت ميباشد ‪ ،‬وهيج نيروي نسبت به او برتسسر وقويسستر‬
‫نيست ‪ ،‬بناء اين ايمان فرد مسسؤمن ‪ ،‬او را اطميسسان قلسسبي نصسسيب‬
‫ميكند ‪.‬‬
‫‪-2‬‬

‫قلب بر ازنور‬

‫‪ :‬ايمان به مثابهء نوريست كه‬

‫‪ -2‬اميد به فردا ‪:‬‬
‫‪ -3‬عملش بيهوده نيست ‪:‬‬
‫‪82‬‬

‫‪ -4‬قلبمممممش مملمممممواز محبمممممت‬
‫است ‪:‬انسسسسانهاي مسسسؤمن داراي قلسسسب مملسسسو از محبسسست بسسسا‬
‫بروردكسسار عالميسسان و بيسسامبران وسسساير مؤمنسسان اسسست ‪ ،‬ايسسن مسسؤمن‬
‫هميشه خير خواه بوده وحتا زمانيكه غيرمؤمنان را ميبينسسد دلسسش آرزو‬
‫ميكند كه كاش اين بندهء الهي حق را درك مينمسود و ازنعمسات ابسدي‬
‫الهي كه در انتظار مؤمنسسان حقيقسسي اسسست محسسروم نمسسي مانسسد ‪ ،‬ايسسن‬
‫مؤمن ضرورت ندارد كه قلب بر از محبت خويش را با عداوت هسساي‬
‫كثيف سازد ‪.‬‬

‫‪ -5‬قناعت‬

‫‪ :‬بزركسسترين ثسسرورت بسسراي يسسك مسسؤمن قنسساعت‬
‫است ‪ ،‬او عقيده دارد كه رزق ‪ ،‬ثروت ‪ ،‬مدت زنسسده كسسي دردنيسسا ‪ ،‬بسسه‬
‫قدرت بروردكار عالميان جنان ترتيب وتنظيم كرديده است كه كسسسي‬
‫نميتواند آنرا كم وزياده كند ‪ ،‬وانسان صرف اختيار دارد كسسه ايسسن رزق‬
‫تعييسسن شسسده ء خسسويش را ازطريسسق مشسسروع و حل ل كمسسايي نمايسسد ‪،‬‬
‫ويسساهم بسسا كمراهسسي همسسان رزق تعييسسن شسسده را از راه حسسرام بدسسست‬
‫آورد ‪ ،‬ولي حقيقت امسسر اينسسست كسسه در مقسسدار ايسسن رزق هيسسج كسسسي‬
‫نميتواند اضافه از آنجه مقدراست بدسسست آورد‪ ،‬ويسساهم انسسساني رزق‬
‫كسي را كم كنسسد ‪.‬‬
‫اين مؤمن ميداند كه روزي اش در آسمانها ترتيب وتنظيسسم ميكسسردد ‪،‬‬
‫بناء او هميشه كوشش ميكند كه در نوعيت فكر كنسد نه در كميت ‪.‬‬
‫ه هُوَ الّرّزاقُ ُ‬
‫ن( اللسه ) جل جللسسه ( بسسسيارروزي‬
‫ذو ال ْ ُ‬
‫إِ ّ‬
‫قوّةِ ال ْ َ‬
‫ن الل ّ َ‬
‫مِتي ُ‬
‫دهنده ‪ ،‬صاحب قوت ‪ ،‬و متانت است ‪ .‬الذاريات ‪58/‬‬
‫ن ( الذاريات ‪22/‬‬
‫دو َ‬
‫ما ُتوع َ ُ‬
‫)وَِفي ال ّ‬
‫م وَ َ‬
‫ماِء رِْزقُك ُ ْ‬
‫س َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ه ب ِك ُ ّ‬
‫ن يَ َ‬
‫ل‬
‫شاُء وَي َ ْ‬
‫م َ‬
‫ماَوا ِ‬
‫ض ي َب ْ ُ‬
‫قاِليد ُ ال ّ‬
‫قد ُِر إ ِن ّ ُ‬
‫سط الّرْزقَ ل ِ َ‬
‫س َ‬
‫ه َ‬
‫)ل َ ُ‬
‫م ْ‬
‫ت َوالْر ِ‬
‫َ‬
‫م( كليدهاي آسمانها وزمين به نزد بروردكسسار اسسست ‪ ،‬هركسسه‬
‫يٍء ع َِلي ٌ‬
‫ش ْ‬
‫را بخواهد رزق فراوان دهد ‪ ،‬وهركه را خواهدرزقش را اندازه معيسسن‬
‫كند ‪ ،‬او به هر جيز عالمتراست ‪ .‬الشورى ‪12 /‬‬
‫اين قناعت اساس همهء خوشبختي هاست ‪ ،‬دانشمندي كويد كه مسسن‬
‫از هزاران انسان در مورد خوشبختي ها برسيدم ‪ ،‬وهركسي مطسسابق‬
‫انديشه خويش انواع مختلف ماديات را بيان داشست ‪ ،‬ولسي در خساتمه‬
‫دريافتم كه اسسساس تمسسامي خسسوش بخسستي هسسا در قنسساعت اسسست ‪ ،‬يسسك‬
‫كارمند عادي كه در خوردن غذاي عادي با فاميل خويش قناعت دارند‬

‫‪83‬‬

‫‪ ،‬نسبت به فاميلي خوشبخت ترند كه بسسا وجسسود داشسست ثسسرورت زيسساد‬
‫قناعت نداشته به افزوني آن درتشويش اند ‪.‬‬
‫عمر خيام ميكويد ‪:‬‬
‫وز خسسوردن غسسم بجسسز جكرخسسون‬
‫ازرفتسه قلم هيسسج دكركسسون نشسسود‬
‫نشود‬
‫كر در همه عمرخويش خونابه خوري يكذره از آنجسسه اسسست افسسزون‬
‫نشود‬

‫‪-5‬هميشه درمنفعت وفايده ‪ :‬انسسسسان‬
‫مؤمن بدين عقيده ميباشد ‪ ،‬كه هيجكاهي نقص نميكند ‪ ،‬زيسسرا‬
‫هرگاه به ياري اللسه ) جل جلله ( به نعمات الهي نايل كردد‬
‫‪ ،‬با ذكروشكر اللسه ) جل جلله ( ) جل جللسسه ( از آن نعمسسات‬
‫مشسسروع وحلل كسسه بسسابول حلل بدسسست آمسسده بسسالي فاميسسل‬
‫خويش نفقه مينمايد ‪ ،‬وحق مسكينان را درنظرداشته عقيسسده‬
‫مينمايد كه ) فأن شكرتم لزيدنكم ( ‪.‬‬

‫‪ _3‬محروميممت ازنعمممات نيممز نعمممت‬
‫است ‪ :‬هرگاه اين مؤمن در بسا اوقات زنده گي از نعمات‬

‫الهي محروم كردد ‪ ،‬أين محروميت را امتحان الهي دانسسسته ‪ ،‬بسسا‬
‫صبر وشكيبايي سعي ميورزد تسسا از بدسسست آوردن ثسسروت حسسرام‬
‫اجتناب ورزد ‪ ،‬وبدين عقيده ميباشد كه هرگاه مؤمني از نعمسستي‬
‫دردنيا محروم كردد ‪ ،‬وبه آنجه بروردكار برايش عنسايت فرمسوده‬
‫قناعت نمايد ‪ ،‬باداش آنرا در روز آخرت بدست مياورد ‪ ،‬وهرگاه‬
‫به مصيبتي گرفسست ار آيسسد ‪ ،‬آن مصسسيبت را نيسسز بسسه خيسسر خسسويش‬
‫دانسسسته كسسه صسسبر در مصسسيبت هسساي نيسسز بيسسروزي اسسست ‪ ،‬وايسسن‬
‫بيروزي باداش بسيار زياد داري ‪.‬‬
‫بنسساء انسسسان مسسؤمن در هرلحظسسه ء زنسسده گسسي كامسسل مطمئن‬
‫ميباشد ‪.‬‬
‫‪ -4‬ممممهرباني بممي نهممايت خممالق ‪ :‬مسسسؤمن‬
‫حقيقي عقيسسده دارد كسسه اللسسسه ) جسسل جللسسه ( ) جسسل جللسسه (‬
‫نسبت به مسسادر وپسسدر انسسان مهربسسانتر اسسست ‪ ،‬ايسسن مهربسساني‬
‫‪84‬‬

‫اللسه ) جل جلله ( هميشه مؤمنسسانرا راحست قلسبي ميدهسسد كسه‬
‫هيحكسساهي اللسسسه ) جسسل جللسسه ( حسسق او زايسسل نميكنسسد ‪ ،‬بلكسسه‬
‫هرقدر اين مؤمن به اللسه ) جل جلله ( نزديك كسسردد ‪ ،‬اللسسسه‬
‫) جل جلله ( صدها مرتبه بيشتر به اونزديك ميشود ‪.‬‬

‫‪5‬‬
‫ششم ‪ :‬فرصت توبه ‪ :‬انسسسان مسسؤمن عقيسسده دارد كسسه‬
‫ذات اللسه ) جل جلله ( به اساس رحمت بيكران خسسويش بسسراي‬
‫او هميشه فرصت ميدهد كه اشتباهات خويش را با توبه ورجسسوع‬
‫به باركاه الهي مورد عفو قرار دهد ‪.‬‬
‫هفتم ‪ :‬انتقال از ظالمسسان ‪ :‬ايسسن مسسؤمن عقيسسده دارد كسسه هرگسساه‬
‫كسسسسي بسسسالي وي ظلمسسسي نمايسسسد ‪ ،‬ذات بروردكسسسار عالميسسسان ‪،‬‬
‫انتقامش را از ظالم هم دردنيا وهم در آخسرت خواهسسد گرفست ‪،‬‬
‫وبسسسه وي در مقابسسل مظلسسوميتش اجسسر ميدهسسد ‪ ،‬وحسستي دريسسن‬
‫مظلسسسوميت خسسسويش شسسسكر كسسسزار ميباشسسسد ‪ ،‬زيسسسرا بسسسه گفتسسسه‬
‫پيامبر) صلی الله علیه وسلم ( اسلم ) صلى الله عليه وسلم (‬
‫) الظلسسم ظلمسسات يسسوم القيامسسسة ( ظلسسم تسساريكي هاسسست درروز‬
‫قيامت ‪.‬‬
‫سعدي شسسيرازي ايسسن مطلسب را بسه زبسان شسسيرين خسويش بيسسان‬
‫ميدارد كه ‪:‬‬
‫نسسه زنبسسورم كسسه ازدسسستم‬
‫من آن مسسسورم كسه دربسسايم بمالنسسسد‬
‫بنالنسد‬
‫كه زور مردم آزاري ندارم‬
‫كجا خود شكر ايسن نعمت كزارم‬
‫اعتماد به قوانين بي زيان ‪ :‬مؤمن حقيقي كسسامل‬
‫عقيده دارد كه تمامي احكام الهي به نفع وي است ‪ ،‬اكر از زنسسا‬
‫منع شده ‪ ،‬بسسالخره كشسسف مينمايسسد كسسه امسسراض خطرنسساك مثسسل‬
‫ايدس به سبب زنا بيدا ميشود ‪ ،‬اكر ازشراب منسسع شسسده ميدانسسد‬
‫كه امراض سرطاني خطرنسساك از شسسراب نوشسسي بيسسدا ميشسسود ‪،‬‬
‫اكر ازخوردن كوشت خوك منع شده ‪ ،‬بالخره كشف مينمايد كه‬
‫مكروب هاي خطرناك خوك سبب امراض خطرنساك ميكسسردد ‪ ،‬و‬
‫‪85‬‬

‫بدين شكل او با كامل اعتماد قوانين الهي را بالي خسسود تطسسبيق‬
‫مينمايد ‪ ،‬وبالخره روز بروز كشف مينمايد كه هر قانون الهسسي ‪،‬‬
‫داراي هزاران حكمت است ‪.‬‬

‫بد بختي هاي اشخاص بي‬
‫ايمان‬
‫انسسسانهاي بسسي ايمسسان بسسا وجسسود داشسستن ثسسروت وامسسوال فسسراوان بسسازهم‬
‫احساس راحت نمي نمايند ‪ ،‬زيرا آنان اطمينان قلبي كه به سبب ايمسسان‬
‫كامل براي مؤمن بيسسدا ميشسسود ‪ ،‬ندارنسسد ‪ ،‬اللسسسه ) جسسل جللسسه ( متعسسال‬
‫ميفرمايد ‪) :‬وم َ‬
‫ضسسن ً‬
‫ن ذ ِك ْ‬
‫ح ُ‬
‫مِعي َ‬
‫م‬
‫ش ً‬
‫كا وَن َ ْ‬
‫ة َ‬
‫ري فَإ ِ ّ‬
‫ش سُره ُ ي َسوْ َ‬
‫ه َ‬
‫ن لَ ُ‬
‫ن أع َْر َ‬
‫ض عَ ْ‬
‫َ َ ْ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ل ك َسذ َل ِ َ‬
‫َ‬
‫صسسيًرا قَسسا َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ك‬
‫ب‬
‫ت‬
‫س‬
‫كن‬
‫د‬
‫ق‬
‫و‬
‫مى‬
‫ع‬
‫أ‬
‫ني‬
‫ت‬
‫ر‬
‫ش‬
‫ح‬
‫م‬
‫ل‬
‫ب‬
‫ر‬
‫ل‬
‫مى َقا َ ّ ِ َ َ ْ َ ِ‬
‫ُ َ ِ‬
‫ال ْ ِ‬
‫َ ْ‬
‫ْ َ‬
‫مةِ أع ْ َ‬
‫قَيا َ‬
‫َ‬
‫سى وَك َسذ َل ِ َ‬
‫سيت ََها وَك َذ َل ِ َ‬
‫أ َت َت ْ َ‬
‫م‬
‫س سَر َ‬
‫ك آَيات َُنا فَن َ ِ‬
‫ك نَ ْ‬
‫ك ال ْي َوْ َ‬
‫نأ ْ‬
‫م ُتن َ‬
‫ف وَل َس ْ‬
‫زي َ‬
‫مس ْ‬
‫جس ِ‬
‫خَرةِ أ َ َ‬
‫ت َرب ّهِ وَل َعَ َ‬
‫قى ( هركسي از ياد من سر باز‬
‫شد ّ وَأ َب ْ َ‬
‫ب اْل ِ‬
‫ن ِبآَيا ِ‬
‫ي ُؤ ْ ِ‬
‫ذا ُ‬
‫م ْ‬
‫زند ‪ ،‬براي او زنده گي ضيقي خواهد بود ‪ ،‬ودر روز قيامت نابينا خلقسسش‬
‫كنيسسم ‪ ،‬او بگويسسد ‪ :‬اي بروردكسسار مسسن ! جسسرا مسسرا نابينسسا خلسسق نمسسودي در‬
‫حاليكه من بينا بودم ‪ ،‬بروردكار گويد ‪ :‬ما براي تو آياتي را فرستادي كسسه‬
‫تو فراموش كردي ‪ ،‬امروز خودت فراموش شده اي ‪ ،‬ايسسن چنیسسن جسسزا‬
‫دهيم كساني را كه زياده روي كنند ‪ ،‬و به آيات بروردكار ايمان نياورند ‪،‬‬
‫و عذاب آخرت نسبت به عذاب دنيا شديد تر و دوامدار ميباشد ‪ .‬طه ‪/‬‬
‫‪127 - 124‬‬
‫علت ضيقي و نا آرامي در دنيا‬
‫‪ -1‬فقمدان بخش معنويت ‪ :‬ايسسن يسسك حقيقسست‬
‫است كسسه انسسسان از دوبخسسش مسسادي و معنسسوي تشسسكيل كرديسسده‬
‫است ‪ ،‬همينكونه كه جسم انسان به بسياري از ضرورات ماننسسد‬
‫اكسيجن ‪ ،‬هايدروجن ‪ ،‬كاربن ‪ ،‬آهن ‪ ،‬خون ‪ ،‬كوشت ‪ ،‬بوسسست ‪،‬‬
‫اسسستخوان و تمسسامي اعضسساي وجسسود خسسويش نيازمنسسد اسسست ‪ ،‬و‬
‫نقصان هربخش مادي وجود ‪ ،‬اورا بسسه مشسسكلت حيسساتي مسسواجه‬
‫ميسازد و نميتواند مانند سايرمردمان صحتمند سبه شكل عادي‬
‫زنسسده كسسي كنسسد ‪ ،‬بسسه هميسسن سسسان وجسسود انسسسان داراي بخسسش‬
‫‪86‬‬

‫معنسسويت وروحسساني اسسست كسسه روابسسط وي را بسسا خسسالق و سسساير‬
‫مخلوقات ترتيب وتنظيم مينمايد ‪.‬‬
‫مشكل انسانهاي بيدين همين است كه تنها بسسالي بخسسش مسسادي زنسسده‬
‫كسسسي اعتمسسساد نمسسسوده ‪ ،‬وبخسسسش معنسسسويت را فرامسسسوش مينماينسسسد ‪،‬‬
‫وازضروراتيكه روحانيت ) معنويت ( انسا ن دارد فاقسسد بسسوده لهسسذا از‬
‫ين كمبودي هميشه رنج برده و به بسيار مشكل عادي دست به خسسود‬
‫كشيميزند ‪.‬‬

‫اعتماد به ماديات ‪:‬‬
‫‪-2‬‬
‫اعتماد به انسانها ‪ :‬هركاه‬
‫‪-3‬‬
‫‪ -4‬اعتماد به دنيا ‪ :‬انسسسانهاي بسسي ايمسسان اغلسسب‬
‫اعتمادي شان به لسسذت هسساي و مظسساهر فسسر يبنسسده ء دنيسسا‬
‫است ‪ ،‬آنها هميشه بسسراي حاصسسل نمسسودن دنيسسا درحركسست‬
‫ميباشند ‪ ،‬با حلل وحرام اموال بدست مياورند ‪ ،‬و براي‬
‫نكهداشتن آن شبها را چنسسان بسسه خسسوف سسسبري ميكننسسد ‪،‬‬
‫زيسسرا از ضسسياع ايسسن امسسوال هميشسسه در حسسذر ميباشسسند ‪،‬‬
‫مناصب وكرسي ها را بسسا هسسزاران قتسسل ‪ ،‬فريسسب ‪ ،‬مسسردم‬
‫آزاري بدست مياورند ‪ ،‬و هميشه از زوال آن ميترسسسند ‪،‬‬
‫و راحسستي احسسساس نميكننسسد ‪ .‬ازينكسسه ازدواج شسسان بسسه‬
‫اسسساس تقسسوا و برهيزكسساري نيسسست ‪ ،‬اعتمسساد بيسسن خسسانم‬
‫وشوهرنيز نبسسوده ‪ ،‬تقاضسساي يكسسديگر را امسسر ميداننسسد ‪ ،‬و‬
‫فرمانبداري از يكديگر را غلمي فكرميكنند ‪ ،‬بناء فضسساي‬
‫زنده گي فاميلي بيدينان نيز نورمال نيست ‪ ،‬ازينكه اولد‬
‫هاي با تقوا تربيه نكسرده انسد ‪ ،‬بنساء احسسترام اولد هسسا نيسز‬
‫مفقود بوده ‪ ،‬و جواني و بزرك شدن اولد هايشسسان بجسسز‬
‫درد و غم جيزي ديگري نيست ‪ .‬اكر به كشورهاي بسيار‬
‫پيشسسرفته جهسسان نظرانسسدازيم ميسسبينم كسسه آنسسان جقسسدر از‬
‫نعمت هاي مادي مستفيد هستند ‪ ،‬هيج مشكل اقتصسسادي‬
‫ندرانسسد ‪ ،‬ولسسي بسسا آنهسسم كسسزارش هسساي سسسالنه از انتحسسار‬
‫هزاران انسسسان ‪ ،‬وازكسسوني فضسساي خسسانواده ‪ ،‬قتسسل هسسا و‬
‫ساير مصيبت هاي خبرميدهد ‪ .‬اين واقعات مسسبين هميسسن‬

‫‪87‬‬

‫حقيقت قرآني است كه ) و من أعرض عسسن ذكسسري فسسإن‬
‫له معيشة ضنكا (‬
‫‪ -5‬اعتماد برانسان ‪ :‬اين يك حقيقسست اسسست كسسه‬
‫هرگسسساه انسسسساني از عبسسسادت بروردكسسسار دوري نمسسسوده ‪،‬‬
‫وازسجده نمودن به بروردكار جهان تكبر نمايد ‪ ،‬حتما به‬
‫مخلوق رو آورده ‪ ،‬وسرسجده واحترام را بسسه مخلوقسسات‬
‫بايين ميكند ‪ ،‬انسان ميبرستد ‪ ،‬حيوان ميبرسسستد ‪ ،‬ويسساهم‬
‫ازسنك وكسسل بسسراي خسسود معبسسود سسساخته ‪ ،‬آنسسرا برسسستش‬
‫ميكند ‪.‬‬
‫كسانيكه ازتوجه به خالق دور شده ‪ ،‬توجه به مخلوق مينماينسسد ‪،‬‬
‫هميشه مشكلت وتنكي هاي زنده گي آنانرا‬
‫اعتماد بر مال ‪:‬‬
‫‪-6‬‬
‫اعتماد برخود‬
‫‪-7‬‬
‫خممود سممازي همماي و افتخممار نمممودن بممه‬
‫‪-8‬‬
‫اموال ‪:‬‬
‫‪ -6‬بشيماني از اعتماد به قوانين بشممري ‪ :‬انسسسانهاي‬
‫بي ايمان قوانين الهي را فراموش نموده ‪ ،‬كوشسسش مينماينسسد‬
‫به قوانين بشري رو آورند ‪ ،‬ونظريات خود و رهبران خسسويش‬
‫را نسسسبت بسسه قسسوانين الهسسي بهسسترو مفيدترميداننسسد ‪ ،‬ولسسي بسسا‬
‫كذشت وقت درك ميكنند كه اين قوانين بجسسز بسسدبختي جيسسزي‬
‫برايشان نمي آورد ‪ ،‬وزماني اين حقيقت را درك ميكنند ‪ ،‬كسسه‬
‫عمرشان به بايان‬

‫علت گریز مردم از دین‬
‫براي بسياري از مردم اين سؤال پيسسدا ميشسسود كسسه بسسا وجسسود ايسسن دليسسل زيسسادي كسسه خوانسسديم ‪،‬‬
‫فطرت ‪ ،‬عقل ‪ ،‬علم ودانش همه اين موضوع را ثسسابت ميكنسسد كسسه يسسك انسسسان عاقسسل ‪ ،‬صسساحب‬
‫فطرت سليم ‪ ،‬ودانشمند بايد كرايش زيادي به دين مقدس اسلم داشته باشسسد ‪ ،‬بسسس علسست فسسرار‬
‫مردم از دين جيسسست ؟‬
‫‪88‬‬

‫در باسخ ميتوان كفت كه يك سلسله از اموري وجود دارد كه سبب دوري وتنفر مردم از ديسسن‬
‫ميكردد كه عبارت اند از ‪:‬‬
‫‪ -1‬ندانستن حقایق دین ‪ :‬مشكل اساسي اينست كه بسياري ازمردم حقايق ديني را‬
‫درك نكرده وفكر ميكنند كه زنده گي دنيا همسهء آنچه است كه انسان بايد بدان اهتمسسام حاصسسل‬
‫نمايد ‪ ،‬اين انسان زماني حقايق را درك ميكند كه فرشته مرگ او را خفه نموده روحسسش را از‬
‫بدنش خارج نمايد ‪ ،‬فرعون ساليان طسسولني دعسسواي خسسدايي ميكسسرد ‪ ،‬و سسسخنان پيسسامبر را بسسه‬
‫مسخره گي ميگرفت ‪ ،‬ودليلي را بيان ميداشت كه تنها خودش به آن قناعت داشسست ‪ ،‬ومسسسير‬
‫اساسي خويش را فراموش كرده بود ‪ ،‬ولي زمانييكه عزرائيل ) عليه السسسلم ( را بسسه چشسسمان‬
‫خود ديد ‪ ،‬زيرا زمان مرگ پرده غيسب دور شسده وانسسسان بسسا چشسسمان خسويش ملسك المسوت را‬
‫ميبيند ‪ ،‬فورا صدا نمود كه ايمان آوردم ‪ ،‬قرآن عظيم الشان قصسسه يسسي فرعسسون را چنيسسن بيسسان‬
‫ل َوَأَنسسا ِمس ْ‬
‫ن‬
‫سسَراِئي َ‬
‫ت ِبسِه َبُنسسو ِإ ْ‬
‫ل اّلِذي آَمَن ْ‬
‫ل ِإَلَه ِإ ّ‬
‫ت َأّنُه َ‬
‫ل آَمْن ُ‬
‫ق َقا َ‬
‫حّتى ِإَذا َأْدَرَكُه اْلَغَر ُ‬
‫ميدارد ‪َ ) :‬‬
‫ن ( تا اينكه غرق گرديد گفت ‪ :‬ايمان آوردم به اينكه هيچ خدايي نيست بجسسز آن خسسدايي‬
‫اْلُمسِْلِمي َ‬
‫كسه اولده يعقسوب عليسه السسلم بسه آن ايمسان آورده اسست ‪ ،‬و مسن از جملسه مسسلمانان هسستم ‪.‬‬
‫يونس ‪ 90/‬زماني فرعون درآخرين لحظات عمر كه تمامي حقايق را به چشمان ديد ‪ ،‬دانست‬
‫كه آنچه حضرت موسى عليه السلم ميگفت حسسق بسسود ‪ ،‬ومسسن بسسا تكسسبر از پيسسروي حسسق دوري‬
‫نمودم ‪ ،‬بناء اللسه ) جل جلله ( متعال ايمان چنيسسن اشسسخاص را بعسسد ازديسسدن ملسسك المسسوت بسسه‬
‫وجود اللسه ) جل جلله ( اعتراف ميكند نميپذيرد ‪ ،‬وروي همين علت در جواب فرعون گفت‬
‫ك آَيسًة‬
‫خْلفَس َ‬
‫ن َ‬
‫ن ِلَمس ْ‬
‫ك ِلَتُكسسو َ‬
‫ك ِبَبسَدِن َ‬
‫جيس َ‬
‫ن)‪َ(91‬فاْلَيْوَم ُنَن ّ‬
‫سِدي َ‬
‫ن اْلُمْف ِ‬
‫ت ِم ْ‬
‫ل َوُكْن َ‬
‫ت َقْب ُ‬
‫صْي َ‬
‫ع َ‬
‫ن َوَقْد َ‬
‫لَ‬
‫‪َ) :‬أا ْ‬
‫ن( يونس ‪ 92 -91/‬اكنون ) ايسسن اعسستراف را ميكنسسي (‬
‫ن آَياِتَنا َلَغاِفُلو َ‬
‫عْ‬
‫س َ‬
‫ن الّنا ِ‬
‫ن َكِثيًرا ِم ْ‬
‫َوِإ ّ‬
‫درحاليكه قبل نافرماني كردي و از جملهسء انسسانهاي فسساد كسار بسودي ‪ ،‬امسروز مسا بسدن تسرا‬
‫) بعدازمردن از غرق شدن ( نجات ميدهيم ‪ ،‬تا اينكه براي مردمان آينده نشسسانه يسسي از نهسسايت‬
‫متكبران باشي ‪ ،‬و بسياري از مردمان از علمات قدرت ما غافل هستند ‪.‬‬
‫اللسه ) جل جلله ( متعال ايمان او را نپذيرفت زيسرا ‪ ،‬ايمسان يسك امسر غيسبي اسست و هرگساه‬
‫انسان درهنگام مردن به چشمان خود همه چيز را ببيند ايمانش مورد قبسسول پروردگسسار قسسرار‬
‫نميگيرد ‪.‬‬
‫سسا‬
‫ل َينَفسُع َنْف ً‬
‫ك َ‬
‫ت َرّبس َ‬
‫ض آَيسا ِ‬
‫اللسه ) جل جلله ( متعال درين باره ميفرمايد ‪َ ) :‬يسْوَم َيسْأِتي َبْعس ُ‬
‫لَ( النعام ‪ 158 /‬روزيكه بعضي از علمات قسسدرت پروردگسسارت‬
‫ن َقْب ُ‬
‫ت ِم ْ‬
‫ن آَمَن ْ‬
‫ِإيَماُنَها َلْم َتُك ْ‬
‫آشكار گردد ‪ ،‬درين روز ايمان هيچ كسي كه قبل ايمان نداشته پذيرفته نميشود ‪.‬‬
‫‪ :2‬اضافه شدن بعضي از خرافات به دین ‪ :‬دين بمثابسه ء آبي است كه هرتشنه‬
‫بدان نياز دارد ‪ ،‬وانسانها عقل وفطرتسسا بسسه ديسسن نيسساز منسسد هسسستند ‪ ،‬ولسسي هرگسساه شسسما تشسسنه‬
‫باشيد ‪ ،‬و براي شما آبي داده شود كه درآن يك مقدار كثافت افتاده باشد از پسسذيرش آن امتنسساع‬
‫ميورزيد بسه هميسن شسكل هرگساه خرافسات هسا ‪ ،‬رواج هسا ‪ ،‬عسادات ‪ ،‬عنعنسات ‪ ،‬كلتورهساي‬
‫منفي ‪ ،‬وغيره داخل دين گردنسسد ‪ ،‬مسسردم از پسسذيرش ايسسن ديسسن منصسسرف ميشسسوند ‪ ،‬وهرگسساه‬
‫بخواهيم كه ديگران را به دين دعوت نماييم بايد ديني را برايشان تقسسديم نمسساييم كسسه تمسسامي آن‬
‫‪89‬‬

‫مطابق قرآن وسنت پيامبر باشد ‪ ،‬وكوشش نماييم از بسياري امور خرافي كه بنسسام ديسسن تقسسديم‬
‫ميگردد جلوگيري نماييم ‪.‬‬
‫‪ -3‬عمل ناقص بعضي از متدینین ‪ :‬مثال قبلي دريسسن مسسورد نيسسز اسسستعمال ميگسسردد ‪ ،‬هرگسساه‬
‫انسسساني تشسسنه باشسسد و بخواهسسد آب بخسسورد ‪ ،‬ولسسي گيلس آب را كسسسي برايسسش بيسساورد كسسه‬
‫سروصورتش غير تميز ‪ ،‬و ياهم با أسلوب بسيار خشسسن و بسسد اخلقسسي آنسسرا تقسسديم نمايسسد ‪ ،‬آن‬
‫شخص از نوشيدن آن آب صرف نظر ميكند ‪.‬‬
‫به همين سبب بسياري از انسانهاييكه خود را متدين ميدانند ولي اخلق درست ندارند ‪ ،‬آداب‬
‫اجتماعي را مراعات نميكنند ‪ ،‬در سخنان خويش آبروي جانب مقابل را مراعسسا ت نميكننسسد ‪،‬‬
‫وياهم در وقت مواجه شدن با حرام از پول حرام اجتناب نميكنند ‪ ،‬و اعمال شان نيز به شسسكل‬
‫كامل آن با اسلم مطسسابقت نداشسسته گسساهي از اسسسلم وگسساهي هسسم خواهشسسات نفسسسي خسسويش را‬
‫تطبيق مينمايند ‪ ،‬اينگسسونه اشسسخاص سسسبب ميشسسوند كسسه مسسردم از ديسسن بگريزنسسد ‪ ،‬و يسسا اينكسسه‬
‫بسياري از دعوتگران نميتوانند بازبان روز ‪ ،‬با حكمت ‪ ،‬با استفاده ازوسايل پيشرفته ‪ ،‬مردم‬
‫را خطاب نمايند ‪ ،‬بلكه بسسا اسسساليب خسسود ‪ ،‬بسسه دعسسوت ميپردازنسسد ‪ ،‬سسسبب تنفسسر مسسردم از ديسسن‬
‫ميگردند ‪ ،‬اللسه ) جل جلله ( متعال براي پيامبر ) صلى ال عليه وسلم ( ميفرمايد ‪ :‬و داعيا‬
‫إلى ال بإذنسه ( اي پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( ترا دعوتگر براه خدا تعييسسن نمسسوديم كسسه بسسه‬
‫اجازه اللسه ) جل جلله ( دعوت نمايي ‪ ،‬يعني دعوت پيامبر بايسسد مطسسابق اسسسلوب ‪ ،‬منهسسج و‬
‫طريقه يي باشد كه آنرا اللسه ) جل جلله ( بيان داشته است ‪ ،‬ببيند اللسه ) جل جلله ( بسسراي‬
‫حضرت موسى وهارون كه دو پيامبر بود ند ‪ ،‬وبه نزد فرعون براي دعوتش ميرفتند گفت ‪:‬‬
‫) فقول له قول لينا ( پس براي فرعون سخنان نرم بگوييد ‪.‬‬
‫روزي شخصي به نزد هارون الرشيد آمده گفت ‪ :‬ميخواهم سخنان تنسسدي بسسراي رهنمسسايي ات‬
‫بگويم ‪ .‬هارون الرشيد گفت ‪ :‬برادر اللسه ) جل جللسسه ( متعسسال كسسساني را كسسه نسسسبت بسسه تسسو‬
‫بسيارمنزلت زياد داشتند ) موسى وهارون را ( به نزد كسي فرستاد كه نسبت بسسه مسسن بسسسيار‬
‫گنهكار بود )فرعون ( ولي برايشان گفت كه ‪ :‬برايش سخنان نرم بگوييسسد ‪ ،‬بنسساء تسسو بسسه كسسدام‬
‫حق ميخواهي مرا با سخنان تند وسخت خطاب نمايي ؟ در مورد نرمش مؤمنان و بسسه ويسسزه‬
‫آنانيكه دعوت مينمايد ‪ ،‬درسي ديگسسري را قسسرآن كريسسم بيسسان داشسسته و اللسسسه ) جسسل جللسسه (‬
‫ضسسوا ِمس ْ‬
‫ن‬
‫ب لَْنَف ّ‬
‫ظ اْلَقْلس ِ‬
‫غِلي َ‬
‫ظا َ‬
‫ت َف ّ‬
‫ت َلُهْم َوَلْو ُكْن َ‬
‫ل ِلْن َ‬
‫ن ا ِّ‬
‫حَمٍة ِم ْ‬
‫براي پيامبرش ميفرمايد ‪َ :‬فِبَما َر ْ‬
‫حس ّ‬
‫ب‬
‫ل س ُي ِ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل س ِإ ّ‬
‫عَلى ا ِّ‬
‫ل َ‬
‫ت َفَتَوّك ْ‬
‫عَزْم َ‬
‫لْمِر َفِإَذا َ‬
‫شاِوْرُهْم ِفي ا َْ‬
‫سَتْغِفْر َلُهْم َو َ‬
‫عْنُهْم َوا ْ‬
‫ف َ‬
‫ع ُ‬
‫ك َفا ْ‬
‫حْوِل َ‬
‫َ‬
‫ن ( آل عمران‪ (159/‬به سبب رحمت ال تعالى برايشان نرم شسسدي ‪ ،‬هرگسساه تنسسدخو ‪،‬‬
‫اْلُمَتَوّكِلي َ‬
‫وسنگدل ميبودي ‪ ،‬مردم از اطرافت فرار مينمودند ‪ ،‬آنانرا عفو نما ‪ ،‬برايشان استغفار نمسسا ‪،‬‬
‫در امور با ايشان مشوره كن ‪ ،‬وهرگاه تصسميم گرفستي بسه اللسسسه ) جسل جللسه ( توكسل نمسسا ‪،‬‬
‫اللسه ) جل جلله ( متوكلن را دوست دارد ‪.‬‬
‫و گاهي هسسم آنسسانيكه ديگسسران را بسسه ديسسن دعسسوت مينماينسسد ‪ ،‬خسسود شسان درتطسسبيق عملسسي ديسسن‬
‫نواقصي دارند كه ديگران با ديدن آنان از دين دوري ميكنند ‪ ،‬اين چنين اشخاص نخست بايسد‬
‫خود سازي نمايند وسپس به جامعه سازي بپردازند ‪.‬‬

‫‪90‬‬

‫هرگاه علت اساسي دخول بسياري از مردمسسان را بسسه ديسسن مقسسدس اسسسلم در زمسسان حضسسرت‬
‫پيامبر) صلى ال عليه وسلم ( وصحابه كرام ) رضي الس عنهسسم ( مسسورد ارزيسسابي قراردهيسسم‬
‫خواهيم ديد كه اكثريت مسردم اخلق ‪ ،‬اعمسال نيكسو ‪ ،‬روش پسسنديده يسي آنسانرا ديسده بسه ديسن‬
‫مقدس اسلم مشرف ميشدند ‪.‬‬
‫حضرت پيامبر)صلى اللسسه عليسسه وسسسلم ( در هرزمسسان و مكسسان متسسوجه‬
‫بدي ها نسسه بلكسسه رعسسايت اخلق اسسسلمي ‪ ،‬عفسسو و بخشسسايش و دعسسوت‬
‫بسسسوي اسسسلم را وجيبسسه اساسسسي خسسويش دانسسسته و حتسسا در لحظسسات‬
‫بسياردقيق با وجود تعديات و ظلم و تجاوزات ديگران به اخلق اسلمي‬
‫متمسك بودند ‪ ،‬روی همين علت اللسه ) جل جلله ( متعال )جل جلله‬
‫( مسلمانانرا به پيروی از اخلق و افعال رسول اللسسه )صسسلى اللسسه عليسسه‬
‫وسلم ( حكم ميفرمايد ) ولكم في رسول الله اسسسوة حسسسنة لمسسن كسسان‬
‫يرجو الله واليوم الخر(‬
‫يكي از نمونه هاي بارز اخلق كامل حضرت پيامبر)صسسلى اللسسه عليسسه‬
‫وسلم ( درحالت جنگ و فتح اسلمي ميباشد ‪ ،‬كه ميتسسوان حسسوادث فتسسح‬
‫مكه مكرمه را به گونه مثال بيان داشت ؟‬
‫پيامبر) صلى الله عليه وسلم ( در ماه مبسسارك رمضسسان سسسال هشسستم‬
‫هجري قمري مدينه منوره را بسسا ده هسسزار صسسحابه كسسرام ) رضسسوان اللسسه‬
‫عليهم اجمعين ( به قصد فتح مكه ترك نمودند ‪ ،‬وقتي به منطقه ) كديد‬
‫( رسيدند روزه هاي شانرا بسسا آذان مغسسرب افطسسار نمودنسسد و سسسپس بسسه‬
‫سيرخويش دوام داده در وقت نماز خفتن به مرظهران ) وادي فاطمه‬
‫( رسيدند ‪ .‬پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( صحابه كرام را امر نمودند تسسا‬
‫درينجا توقف كنند ‪.‬‬
‫ابوسفيان كه رهبر مشركين مكه و ساليان طويلي با مسلمانان جنگيده‬
‫بود ‪ ،‬متوجه شد كه لشكر اسلم اطراف مكه مكرمه را محاصره نموده‬
‫اند ‪ ،‬او كه چارهء جزء تسليمي نديد ‪ ،‬با حضرت عباس ) رضي الله عنه‬
‫( که سوار قاطر پيامبر ) ص( بود به نسسزد آنحضسسرت )صسسلی اللسسه عليسسه‬
‫وسلم ( رفت ‪ ،‬در راه از مقابل خيمه هاي مجاهسسدين عبسسور ميكردنسسد و‬
‫هر صحابي پيامبر كه آنانرا ميديدند ميگفتند كه كاكای پيامبر)صسسلی اللسسه‬
‫عليه وسلم ( سوار قاطر پيامبر)صسسلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( اسسست ‪ ،‬در‬
‫نزديكي خيمه پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( حضرت عمر ) رضسي اللسسه‬
‫عنه ( ابو سفيان را با حضرت عباس ) رضسسي اللسسه عنسسه ( ديسسد ‪ ،‬برايسسش‬
‫گفت ‪ :‬الحمد لله كسسه ايسسن دشسسمن خسسدا را بسسدون كسسدام معاهسسده وپيمسسان‬
‫دستگير نموديم سپس حضرت عمر )رضی الله عنه ( از پيامبر)صسسلی‬
‫الله عليه وسلم ( اجازه ميخواهد تا سر اين مجسسرم را قطسسع نمايسسد ولسسي‬
‫‪91‬‬

‫حضرت عباس )رض( به پيامبر)صلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( ميگويسسد كسسه‬
‫من او را امان داده ام ‪ ،‬حضسسرت پيسسامبر)صسسلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( بسسه‬
‫حضرت عباس اجازه ميدهسد تسا شسسب او را بسا خسود نگهسدارد وفسسردا بسه‬
‫نزدش بياورد ‪ ،‬فسسرداي آنسسروز ابسسو سسسفيان بسسه خيمسسه پيسسامبر) ص( داخسسل‬
‫ميشود ‪ ،‬حضرت پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( همه دشمني ها و ظلسسم‬
‫و تجاوزات ابوسفيان را ناديده گرفتسسه بسسا اخلق و تواضسسع بسسه ابوسسسفيان‬
‫ميگويد ‪ :‬اي ابوسفيان آيا وقت آن نرسسسيده كسسه ل إلسسه إل اللسسه بگسسويي ؟‬
‫ابوسفيان در پاسخ ميگويد ‪ :‬ما در وپدرم فداي تسسو بسساد ‪ ،‬چقسسدر حليسسم ‪،‬‬
‫كريم و خويش دوستي ! راستي اگر جزء اللسسسسه ) جسسل جللسسه ( خسسدايي‬
‫بود ‪ ،‬بايد به داد من ميرسيد ‪.‬‬
‫بعسسد از آنكسسه ابسسو سسسفيان مسسسلمان ميشسسود بسسا ز حضسسرت عبسساس بسسه‬
‫پيامبر)صلی الله عليسسه وسسسلم ( ميگويسسد ‪ :‬اي پيسسامبر خسسدا ! ابسسو سسسفيان‬
‫مرديست كه افتخارات را دوست دارد ‪ .‬برايش چيزي بده ‪ .‬پيامبر)صلی‬
‫الله عليه وسلم ( فرمان صادر ميكند كه هركسي از مردم مكسسه داخسسل‬
‫خانه ابوسفيان گسسردد در امسان ميباشسد هركسسه در خسانه اش را بسست در‬
‫امسسان اسسست و هركسسه داخسسل بيسست اللسسه شسسريف شسسد در امسسان اسسست ‪.‬‬
‫) الرحيق المختوم ‪(453 /‬‬
‫ابوسفيان كه از دشمنان سرسخت اسلم و مسلمانان بود و هيچ ظلمي‬
‫را در حق پيامبر )صلی الله عليه وسلم (و صحابه دريسسغ ننمسسود ولسسي بسسا‬
‫آنهمه بد بختي ها پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( گناهان او را بسسه رخسسش‬
‫نكشيد از او دعوت نمود كه به دين مقدس اسلم مشرف گردد ‪.‬‬
‫نه تنها پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( اين اخلق را با نخستين ملقات با‬
‫رهبر مشركان مراعسسات مينمايسسد بلكسسه در هنگسسام داخسسل شسسدن بسسه مكسسه‬
‫مكرمه با تواضع زياد سر مباركش را چنان پايين گرفته بسسود كسسه ريسسش‬
‫مباركش به گردن شترش تماس ميكرد )الرحيق المختوم ‪(453 /‬‬
‫بعد ازينكه مكه مكرمه فتح شد و همه مردم براي شنيدن پيسسام حضسسرت‬
‫محمد )صلی الله عليه وسلم ( منتظر بودنسد ‪ :‬پيسامبر )صسلی اللسه عليسسه‬
‫وسلم (بعداز حمد وثناي اللسسسه ) جسسل جللسسه ( درنهسسايت خطسسابه اش بسسه‬
‫قريشيان گفت ‪ :‬اي مردم قريش ! شما چي فكسسر ميكنيسسد مسسن بسسا شسسما‬
‫چي خواهم كرد ؟ گفتند ‪ :‬كمان نيك ميسسبريم ‪ ،‬شسسما بسسرادر جسسوانمرد ‪ ،‬و‬
‫برادرزادهء جوانمرد هستيد ‪ ،‬پيامبر )صلی الله عليه وسلم ( گفت ‪ :‬مسسن‬
‫براي شما همان سخنان حضرت يوسف عليه السلم را كه به برادرانش‬
‫‪92‬‬

‫گفته بسود ميگسسويم ‪ ) :‬ل تسثريب عليكسسم اليسسوم ( امسسروز ملمسستي برشسسما‬
‫نيست ‪ .‬برويد همه آزاد هستيد ‪ ) .‬الرحيق المختوم ‪(457 /‬‬
‫همين اخلق نيكوي پيامبر )صلی الله عليه وسسسلم ( و عفسسو و بخشسسايش‬
‫مسلمانان بود كه اهل مكه به نزد پيامبر)صلی الله عليه وسسسلم ( آمسسده‬
‫گروه گروه به دين مقدس اسلم مشرف ميشدند و با پيامبر)صلی الله‬
‫عليه وسلم ( بيعسست ميكردنسسد ) إذا جسساء نصسسرالله والفتسسح ورأيسست النسساس‬
‫يدخلون في دين الله افواجا (‬
‫بعد ازينكه پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( از بيعسست مسسردان فسسارغ گرديسسد‬
‫نوبت بيعت زنان شد ‪ ،‬همه زنان به نزد پيامبر )صلی الله عليه وسسسلم (‬
‫آمده به ايمان مشرف شدند ‪ ،‬و با پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( بيعسست‬
‫نمودند در بين آنسسان هنسسد خسسانم ابوسسسفيان كسسسيكه درجنسسگ پسسدر بينسسي و‬
‫گوشهاي شهداي مسلمانان را قطسسع مينمسسود ‪ ،‬شسسكم كاكسساي پيسسامبر را‬
‫دريسسد و جگسسرش را درآورد و جويسسد ‪ ،‬خسسود را درلبسساس ناشسسناخته ز د تسسا‬
‫پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( اورا نشناسسسد وزمسساني پيسسامبر)صسسلی اللسسه‬
‫عليه وسلم ( اورا شناخت با خنده برايش گفت كه تو هند هستي ‪ ،‬گفت‬
‫‪ :‬بلي ‪ .‬اي پيامبرخدا ! از آنچه گذشته است عفو نما ‪ ،‬پيامبرگفت ‪ :‬عفسسا‬
‫الله عنك ) اللسه ) جل جلله ( ترا عفو نمايد‪ ).‬الرحيق المختوم ‪(460 /‬‬
‫‪ -4‬تفسیر ناصحیح از دین ‪ :‬درعصر امروزي تفسير نادرستي از دين سبب اساسي‬
‫دوري مردم ازدين ميباشد ‪ ،‬اين تفسير نادرست از دين به دو علت صورت ميپذيرد ‪:‬‬
‫اول ‪ :‬علت هاي مغرضانسه ء بعضي از دشمنان اسلم ‪ :‬بسياري از دشمن دين كه خسسود در‬
‫صف شيطان قرار گرفته اند ‪ ،‬و به اساس اعمسسال زشسست شسسان ‪ ،‬قلسسب هسساي شسسان كامسسل سسسيه‬
‫ن ( المطففين ‪14‬‬
‫سُبو َ‬
‫عَلى ُقُلوِبِهْم َما َكاُنوا َيْك ِ‬
‫ن َ‬
‫ل َرا َ‬
‫ل َب ْ‬
‫وتيره شده است )َك ّ‬
‫تفسير قرطبي در تفسير اين آيت مبارك چنين توضيح ميدهد ‪ :‬مفسران ميگوينسسد كسسه منظسسور‬
‫از كلمه ) ران ( درينجا گناه بالي گناه است تا اينكه قلسب سسياه گسردد ‪ .‬ايسن مردمسانيكه قلسسب‬
‫هاي شان سيه شده وميخواهند ديگران را نيز به همين مرض مبتل سازند ‪ ،‬كوشسش مينماينسد‬
‫كه ديسن را بسه شسكل ناصسحيح تفسسير نماينسد ‪ ،‬احيانسا يسك بخشسي از ديسن را گرفتسه و بسدون‬
‫درنظرداشت تمامي جوانب آن ‪ ،‬براي ديگران ميگويد كه اين دين است ‪،‬‬
‫هرگاه كسي دين مقدس اسلم را بخوبي مطسسالعه ننمايسسد و يسساهم بسسه‬
‫مراجع و كتب غير مسلمانان رجوع نموده بخواهد دين اسلم را از آنسسان‬
‫بياموزد هرگز نميتواند به حق رسد و يا هم حقانيت ديسن مقسدس اسسلم‬
‫را درك نمايد زيرا اشسسخاص متعصسسب كليسسسا و حكومتهسساي اسسستعمار گسسر‬
‫اسلم را به شكل غير صحيح به مردم معرفسسي ميدارنسسد ‪ ،‬پيسسامبر) صسسلی‬
‫‪93‬‬

‫الله عليه وسلم ( را دور ازشخصسسيت اصسسلي اش معرفسسي ميدارنسسد ‪ ،‬و‬
‫مسلمانان را منحيث انسانهاي تروريست ‪ ،‬بي دانش و بد اخلق معرفي‬
‫ميكنند ‪ ،‬و ميگويند كه بد اخلقي ها ‪ ،‬قتل ‪ ،‬تجاوز به ديگران جزء احكام‬
‫اسلم است ‪ ،‬غالبا بعضي از اشتباهات تعدادي از مسلمانان بي علسسم را‬
‫وسسيله قسسرار داده ‪ ،‬تصساوير عيسوب بعضسسي مسسلمانان را اسسساس بسسراي‬
‫شناخت اسلم قرار ميدهند ‪ ،‬بعضي از جنسسگ هسساي داخلسسي را كسسه بسسدون‬
‫رضسسايت اکسسثريت ملسست هسسای مسسسلمان بسسه اسسساس بعضسسي از مشسساكل‬
‫وتعصبات بين بعضی از گروه ها و احزاب سياسی صورت ميگيسسرد آنسسرا‬
‫متعلق بسسدين دانسسسته ‪ ،‬ديسسن مقسسدس اسسسلم را متهسسم ميسسسازند ‪ ،‬وبسسدين‬
‫وسيله پوششي را براي حق جستجو نموده چشسسمان غربيسسان را از درك‬
‫حقانيت اسلم ميپوشانند ولي دانشسمندان و اشسسخاص اكاديميسسك بسسراي‬
‫نيل حقيقسست ميكوشسسند ‪ ،‬تسسا واقعيسست را از قسسرآن عظيسسم الشسسان وسسسنت‬
‫پيسسامبر) صسسلی اللسسه علیسسه وسسسلم ( واز كتابهسساي اسسسلمي كسسه اسسسلم را‬
‫بصورت درست معرفي ميدارند ‪ ،‬دريابند ‪ ،‬آقای فرناندس كسسه يكسسي از‬
‫كشيشان مسيحيت بود ‪ ،‬و به اساس حقجويي بالخره بسسه ديسسن مقسسدس‬
‫اسسسلم مشسسرف كرديسسد ‪ ،‬دريسن مسسورد ميگويسسد ‪ :‬بعضسسي از كتسسبي را كسسه‬
‫درمسسورد اسسسلم بسسود از كتابخسسانه يكسسي از پوهنتسسون هسساي تنصسسير شسسهر‬
‫زامبوانگا حاصل نمودم ‪ ،‬و ازينكه مؤلفين اين كتب غير مسلمانان بودند‬
‫اسلم را مطابق نظر خويش تفسير مينمودنسسد ‪ ،‬بسسدين ملحسسوظ بسسه ايسسن‬
‫كتابها قناعتم حاصل نشده بخود گفتسسم ‪ :‬چسسرا اسسسلم را از خلل نبشسسته‬
‫هاي مسلمانان مطالعه ننمايم ؟‬
‫آقای سسسامی فرنانسسدس ‪ ،‬اسسسباب قنسساعتش را بسسه ديسسن مقسسدس اسسسلم‬
‫چنين بيان ميدارد ‪:‬‬
‫) در حقيقت سه محور اساسي بود كه مرا به اسلم جسسذب نمسسود و ايسسن‬
‫امور را بغير از اسلم در اديان ديگري نيافتم ‪:‬‬
‫اسلم موافق فطرت طبيعي بشريت است ‪.‬‬
‫‪-7‬‬
‫كامل بودن ) شموليت ( اسلم ‪ ،‬زيرا اسلم شامل بخش هسسا‬
‫‪-8‬‬
‫سياسي ‪ ،‬نظام حكسسم ‪ ،‬اقتصسساد ‪ ،‬نظسسام مسسالي ‪ ،‬روابسسط فسساميلي و‬
‫اجتماعي ‪ ،‬و جوانب روحي فطري ميباشد ‪.‬‬
‫پيممام جهمماني اسمملم ‪ :‬اصسسل انسسسان از آدم و حسسواء‬
‫‪-9‬‬
‫ميباشسسد ‪ ،‬و تمسسامي بشسسر ماننسسد بسسرادران ميباشسسند ‪ ،‬ضسسرورتي بسسه‬
‫پيوسسستن بسسه كسسدام حسسزب سياسسسي ‪ ،‬يسسا موسسسسه اجتمسساعي و يسسا‬
‫سازمان اقتصادي نداري همين كه مسلمان هستي كافي است ‪ ،‬و‬
‫تمامي ارتباطاتي را كه اين سازمان هسسا در غسسرب لزم ميگرداننسسد‬
‫‪94‬‬

‫در اسلم موجسسود اسسست ‪ ،‬زيسسرا غربيهسسا معسساني اخسسوت ‪ ،‬بسسرادري ‪،‬‬
‫همكاري ‪ ،‬تكافل اجتماعي و غيره را ندارند ‪ ،‬بنسسابرين سسسازمانهاي‬
‫خيريه را بنام ) برادرز هود ( براي پر نمودن اين جوانب مفقود در‬
‫حيات شان تاسيس نموده انسسد ‪ ،‬امسسا مسسسلمانان ضسسرورت بسسه ايسسن‬
‫مؤسسات ندارند زيرا مسلمانان همه به يك خدا ‪،‬يك قسسرآن ‪ ،‬يسسك‬
‫پيامبر ‪ ،‬و يك قبله با وجود اختلفات رنگ و زبان جمع ميباشند ‪.‬‬
‫دوم ‪ :‬علت هاي جاهلنـه ‪ :‬بعضسسي از مسسردم انسسد كسسه اسسسلم را بسسه اسسساس درك‬
‫نادرست خود تفسيرميكنند ‪ ،‬آنان اكرجسسه دشسسمن اسسسلم نيسسستند ‪ ،‬ويسساهم طرفسسدار زيسساد اسسسلم‬
‫هستند ‪ ،‬ولي با تفاسير غلط ونادرست به عوض اينكه خدمتي بسه اسسلم نماينسد ‪ ،‬مسردم را از‬
‫اسسلم متنفسر ميسسسازند ‪ ،‬بسسسياري ازعسادات قسومي ‪ ،‬قبلسسي ‪ ،‬رواج هسا ‪ ،‬تعصسسبات ‪ ،‬عنعنسسات‬
‫غيراسلمي ‪ ،‬محبت هاي افراطي به بعضي از شخصيت هاي اسلمي كه حتا آنانرا از مقسسام‬
‫انساني به الوهيت ميكشانند ‪ ،‬و غيره امور مخالف اسلم را چنان صبغه ء دينسسي ميدهنسسد ‪ ،‬و‬
‫چنان براي مردم معرفي ميكنند كه جانب مقابل با بي خبري از دين ‪ ،‬ازين اعمال متنفر شسسده‬
‫‪ ،‬وبا لخره از دين مقدس اسلم نيز كريز مينمايد ‪.‬‬
‫‪ -5‬كريز از مسؤوليت واشباع غرايز‪ :‬مردمان بيدين ميدانند كسسه پسسذيرش ديسسن يسسك سلسسسله از‬
‫مسؤوليت هايي دارد كه مسسانع بسسسياري از خسسود خسسواهي هسسا ‪ ،‬تكبرهسسا ‪ ،‬شسسهوت برسسستي هسا ‪،‬‬
‫تعصبات ‪ ،‬و غيره امور منفي ميكردد ‪ ،‬بكونهء مثال ‪ :‬روزي يكتن از استادان ما كسسه دكتسسورا‬
‫در عقيده اسلمي داشت گفت ‪ :‬فرعون نسبت به بسياري مردم ديسسن را خسسوب ميدانسسست ‪ ،‬مسسا‬
‫تعجب كرديم ‪ ،‬استاد گفت ‪ :‬يكي از مقربان فرعون برايش گفت ‪ :‬كه مشكل شما با حضرت‬
‫موسى ) عليه السلم ( هميشه در گفتن يك كلمه است ‪ ،‬آيا امكان ندارد كه اين كلمه را بزبسسان‬
‫بياوري و مشكلتت را با موسى حل نمايي ؟ فرعون گفست ‪ :‬ايسن كلمسه ) ل إلسه إل اللسسسه (‬
‫داراي مفهوم بسيار وسيع است ‪ ،‬هرگاه اين كلمه را بخوانم مسسن بسا سسساير ايسسن غلمسسان حقسسوق‬
‫مساوي حاصل مينمايم ‪ ،‬ولزم است ‪ ،‬آنان را از غلمي خويش رها نمايم ‪ ،‬و من ماننسسد آنسسان‬
‫يك انسان عادي كردم ‪.‬‬
‫فرعون ميدانست كه با گفتن اين كلمه تمامي خود خواهي هسساي وي از بيسسن رفتسسه و نميتوانسسد‬
‫كه به همان تكبر ‪ ،‬خود خواهي ‪ ،‬ظلم ‪ ،‬تجاوز ‪ ،‬شهوت راني خسسويش ادامسسه دهسسد ‪ ،‬بسسه هميسسن‬
‫شكل ساير مردمان بيدين نيمخواهند با پذيرش دين خسسود را از بسسي بنسسد وبسساري هسسا ‪ ،‬اسسستفاده‬
‫جويي ها و لذت هاي حرام دور سازند ‪ ،‬آنان ميخواهند با ديسانت مخسالفت نماينسد تسا زمينسه را‬
‫براي خود برستي آماده سازند ‪ ،‬خسسود قسانون بسسازند ‪ ،‬خسود آنسسرا مشسسروعيت دهنسسد ‪ ،‬كنساه را‬
‫قسانوني سسازند ‪ ،‬زنسا را تشسويق نماينسد ‪ ،‬شسراب را حلل داننسد ‪ ،‬جسور و جبسال و تجساوز بسه‬
‫حرمات ديگران را براي خود عادي قرار دهند ‪ ،‬هرگاه دين باشسسد ‪ ،‬ايسسن اشسسخاص مجبورنسسد‬
‫كه تمامي اين امسور زشسست را از بيسسن برنسسد ‪ ،‬زناكساران بسه محكمسسه كشسانده ميشسوند ‪ ،‬شسسراب‬

‫‪95‬‬

‫خوران جزا ميبينند ‪ ،‬جينل هاي فحاشي مسدود ميكردد ‪ ،‬از قاتلن قصاص گرفت ه ميشسسود ‪،‬‬
‫بناء مردمانيكه به چنين اعمال مبتل هستند نه دين ميخواهند و نه هم حكومت اسلمي ‪.‬‬
‫تأثیر بذیري از محیط ‪ :‬محيط ‪ ،‬دوستان ‪ ،‬همنشينان ‪ ،‬اعضاي فاميل ‪ ،‬وغيسسره كسسسانيكه‬
‫باانسسسان روابسسط روزانسسه دارنسسد ‪ ،‬بسسالي شخصسسيت انسسسان تسسأثير حتمسسي ميداشسسته باشسسند ‪،‬‬
‫پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( ) صلى ال عليه وسلم ( دوستان خوب را به فروشسسنده عطسسر و‬
‫دوستان بد را به كسيكه آتش ميافروزد تشبيه نموده است ‪ ،‬زيرا زمسساني كسسسي بسسا فروشسسنده ء‬
‫عطر دوستي داشته باشد ‪ ،‬هروقتي با دوست خود ملقات نمايد و دوستش برايش عطري هسسم‬
‫ندهد او از بوي خوش عطرش استفاده ميكند به همين كونه دوستان متسسدين ‪ ،‬بسسا تقسسوا ‪ ،‬امسسانت‬
‫كار وخدا ترس انسان را به سوي نيكي ها ميكشاند ‪ ،‬ودوستان بد مانند افروزنسسده آتسسش هرگسساه‬
‫نخواهد به دوستش ضرري برساند ‪ ،‬ازينكه وظيفه اش آتش در دادن اسسست ‪ ،‬زمسساني دوسسستش‬
‫با او مينشيند حتما جرقه هاي آتش بسسالي او بسساد شسسده ودر لباسسسهايش سسسوراخ هسسايي را ايجسساد‬
‫ميكند ‪ ،‬وياهم بوي دود و كرمي آتسش اورا خسسسته مينمايسد ‪ ،‬بهميسن سسان دوسستان بسد اخلق ‪،‬‬
‫بيدين ‪ ،‬كمراه ‪ ،‬بي تقوا و خدا ناترس انسان را به كارهاي بسسد ‪ ،‬و كمراهسسي دعسسوت مينمايسسد ‪،‬‬
‫وبالخره دوست خود را در هلكت مياندازد ‪.‬‬
‫خاندان نبسسوتش كسسسسسسسسسسسسسسسسسسم شد‬
‫بسر نوح با بسسدان بنشسسسسسسست‬
‫بي نيكان گرفت و مرد م شسسسسسسسسسسد‬
‫سك اصحاب كهفت روزي جند‬
‫اطفال هميشه با ايمان فطري خلق ميشوند ولي در هنكام جواني از ايمان والدين متأثر شسسده ‪،‬‬
‫هرگاه والدين شان مردمان مؤمن و نيكوكار باشند ‪ ،‬اطفال نيز از آنها بيروي نموده ‪ ،‬به نيكي‬
‫و ايمان و تقوا عادت نموده درهنكام جواني نيز مؤمنان صادق ميشوند وهرگسساه والسسدين شسسان‬
‫يهودي ‪ ،‬نصراني ‪ ،‬بت برست ‪ ،‬بي نماز ‪ ،‬بيدين ‪ ،‬بي تقوا باشند ‪ ،‬اولد هايشان نيزمتسسأثر بسسه‬
‫والدين شده مانند آنها ميكردند ‪ ،‬به همين سان ساير دوسسستان و همنشسسينان بسسالي انسسسان تسسأثير‬
‫نمو‬
‫ده ‪ ،‬انسان را بسه همان راهي ميبرند كه آنان به آن عادت دارند ‪.‬‬

‫عناد وتكبر‬

‫‪ :‬تكبر عبارت از يك غريسسزه ء شسسيطاني اسسست كسسه در آغسساز خلقسست‬
‫ن( البقرة‪34 /‬‬
‫ن اْلَكاِفِري َ‬
‫ن ِم ْ‬
‫سَتْكَبَر َوَكا َ‬
‫انسان ‪ ،‬ابليس را از پذيرش امر الهي مانع شد ‪َ) ،‬أَبى َوا ْ‬
‫ابا ورزيد و تكبر نمود و از جمله كافران بود ‪.‬‬
‫هرگسساه زنسسده گسسي بسسسياري از كسسافران وبيسسدينان را در طسسول تاريسسخ بشسسريت مطسسالعه نمسساييم ‪،‬‬
‫خواهيم ديد كه ابوجهل ‪ ،‬ابو لهب ‪ ،‬ابوطالب ‪ ،‬و سايركفار عصر پيامبر) صلی ال عليه وسلم‬
‫( با وجود شناخت شخصيت صادقانه پيامبر) صلی الس عليسسه وسسسلم ( ديسسن اسسسلم را بخسساطر‬
‫تكبر و خود خواهي هاي خويش انكار نمودند ‪ ،‬درزمان ساير پيامبر) صلی ال عليه وسسسلم (‬
‫ان مردمان متكبر مي گفتند ‪ ،‬آيا به اين پيامبر) صلی ال عليسسه وسسسلم ( فقيسسر ايمسان بيساوريم ‪،‬‬
‫جرا پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( يكي از زعماي ما تعيين نشده ؟‬

‫‪96‬‬

‫نوح عليه السلم بعد از صد ها سال دعوت به بروردكار گفت ‪َ) :‬وِإّنسسي ُكّلَمسسا َدعَسْوُتُهْم ِلَتْغفِسرَ‬
‫سسِتْكَباًرا ) مسسن هرگسساهي‬
‫سسَتْكَبُروا ا ْ‬
‫صسّروا َوا ْ‬
‫شْوا ِثَياَبُهْم َوَأ َ‬
‫سَتْغ َ‬
‫صاِبَعُهْم ِفي آَذاِنِهْم َوا ْ‬
‫جَعُلوا َأ َ‬
‫َلُهْم َ‬
‫ايشان را دعوت ميكنم تسا ايشسسانرا آمسسرزش نمسسايي ‪ ،‬انكشسستان خسسود را در كسسوش هسساي خسسويش‬
‫ميكزارند ‪ ،‬و ‪ ،‬خود را درلباس هاي خود ميبوشاند ‪ ،‬ودرمخالف بسسا حسسق اصسسرار ميورزنسسد ‪،‬‬
‫بسيار تكبر ميكنند ( نوح ‪7 /‬‬
‫شّد ِمّنا ُقّوًة ( اما قوم عاد بس تكبر نمود‬
‫ن َأ َ‬
‫ق َوَقاُلوا َم ْ‬
‫حّ‬
‫ض ِبَغْيِر اْل َ‬
‫لْر ِ‬
‫سَتْكَبُروا ِفي ا َْ‬
‫عاٌد َفا ْ‬
‫)َفَأّما َ‬
‫ند درزمين بدون حق ‪ ،‬و گفتند كيست نسبت به ما صاحب قوت زياد ؟ فصلت ‪15 /‬‬
‫ن( اينان كساني بودند كه هرگاه برايشان ل إله إل‬
‫سَتْكِبُرو َ‬
‫ل َي ْ‬
‫ل ا ُّ‬
‫ل ِإَلَه ِإ ّ‬
‫ل َلُهْم َ‬
‫)ِإّنُهْم َكاُنوا ِإَذا ِقي َ‬
‫ال گفته ميشد تكبر مينمودند ( الصافات ‪35 /‬‬
‫) در عصور امروزي نيز انسانهايي متكبر خسود را نسسبت بسه سسايرين برتسر دانسسته خسود را‬
‫قانونكذار ‪ ،‬قسسانون دان ‪ ،‬حسساكم ‪ ،‬و برتسسراز همسسه دانسسسته ‪ ،‬وبسسا انسسانيت وتكبرشسسيطاني حسسق را‬
‫نميبذيرند ‪.‬‬
‫‪ -6‬حفظ منافع ‪ :‬مردمان بسسي ايمسسان منفعسست خسسويش را در بيسسديني ميبيننسسد ‪ ،‬زيسسرا آنسسان‬
‫تصور ميكنند كه هرگاه بولي را درراه خدا مصرف كنند بيهسسوده مصسسرف ميشسسود ‪ ،‬ولسسي‬
‫خبرندارند كه آنجه را انسان براي خود مصرف ميكنسسد ‪ ،‬ازبيسسن رفتسسه و آنجسسه را در راه‬
‫خدا مصرف ميكننسسد بسساقي مانسسده ودرروز آخسسرت از هفسست إلسسى هفتصسسد جنسسد بسساداش آنسسرا‬
‫ميبينند ‪.‬‬
‫‪ -7‬حرام ها را براي خود حلل كردن ‪ :‬يكي از اسباب فرار از دين استفاده جويي هاست‬
‫‪ ،‬زيرا هرگاه به مردمان بيدين گفته شود كه رشوت حرام است ‪ ،‬خسسوردن كوشسست هسساي‬
‫ذبح نشده به طريقه اسلمي حرام است ‪ ،‬گرفت ن طويانه حرام اسسست ‪ ،‬فسسورا خسسود را از‬
‫جوكات دين خارج نموده وبالي دين مسخره كي ميكنند ‪.‬‬

‫‪ -8‬عدم بیان بعضي از ظواهر فطري‬
‫جهل از دین‬
‫فاصله بین اسلم شناسان و سایر متخصصــین ‪ :‬هرگسساه بسسه تاريسسخ اسسسلم‬
‫مراجعه نماييم ميابيم كه اكثريت مردم اسلم شناس بودند ‪ ،‬حتا بسياري از فيلسوفان ‪ ،‬سسساينس‬
‫دانان ‪ ،‬فلك دانان ‪ ،‬رياضي دانان ‪ ،‬طبيبان ‪ ،‬هنرمندان ‪ ،‬شاعران ‪ ،‬اديبسسان معلومسسات وافسسري‬
‫از دين داشسستند ‪ ،‬وبسسسياري از اختراعسسات ‪ ،‬گفتسسه هسسا ي خسسويش را از اسسسلم ميگرفسست نسسد ‪،‬‬
‫فارابي ‪ ،‬البيروني ‪ ،‬ابن رشد ‪ ،‬سيد جمال الدين افغاني ‪ ،‬ابسسوعلي ابسسن سسسيناي بلخسسي ‪ ،‬حسافظ ‪،‬‬
‫سسسعدي ‪ ،‬مولنسساي روم ‪ ،‬همسسه وهمسسه دانشسسمندان بسسزرك ديسسن اسسسلم بودنسسد ‪ ،‬رؤسسساي دولسست ‪،‬‬
‫بادشساهان ‪ ،‬وزراء ‪ ،‬سياسستمداران و سساير كاركنسسان دولسست آنقسسدر در ديسسن وعقيسده معلومسات‬
‫داشتند كه اسلم جزء ل ينفك تمامي تخصصات در زمان بود كه مسسدنيت اسسسلم تمسسامي جهسسان‬
‫را مبهوت ومتحيرساخته بود ‪ ،‬ولي در عصر اسسستعمال انكليسسسها خواسسستند تسسا بيسسن مسسسلمان و‬
‫ساير رشته ها فاصله ايجاد كنند ‪ ،‬در هند بريطانوي مكتب هايي را ايجاد نمودند كسه غالبسا بسه‬
‫‪97‬‬

‫ضد اسلم شاكرد تربيه مينمودند ‪ ،‬يا آنانرا به اديان منسسسوخ دعسسوت ميكردنسسد ويسساهم كوشسسش‬
‫ميكردند كه حد اقل از عقيده ء اسلمي دور باشند ‪ ،‬زيرا با اسسستفاده از كمراهسسي و نشسسر فسسساد‬
‫ميتوانستند كه كشورهاي اسلمي را استعمال نمايند ‪ ،‬انكليسها ديدند كه در هند كه شامل ) هند‬
‫– باكستان – بنكله ديش ‪ ،‬وكشمير( بود جندين قسسرن مسسسلمانان حكسسومت نمسسوده انسسد ‪ ،‬بنسساء بسسا‬
‫تفرقه بين اسلم وغيرمسلمانان از يكطرف ‪ ،‬وتربيه مسسسلمانان بسسه مخسسالفت از ديسسن از سسسوي‬
‫ديگر عمل كردند ‪ ،‬بالي علماي دين كه بخش مهم جامعه را تشكيل ميداد معاشسسات دولسستي را‬
‫قطع نمودند ‪ ،‬تا دستان شان بسوي مردم دراز باشد ‪ ،‬ونتواننسد حسق را بيسان دارنسد ‪ ،‬اسستعمار‬
‫كران مضامين اخلق اسلمي ‪ ،‬قرآن شناسي ‪ ،‬و فرهنك اسلمي را از مكاتب و بوهنتون هسسا‬
‫از بين بردند ‪ ،‬تا جوانان از احكام اسلمي خالي الذهن باشند ‪ ،‬وآنسسان بتواننسسد مغزهسساي شسسانرا‬
‫از افكار بيديني ‪ ،‬و دوري دين از تمامي ابعاد زنده گي اسلمي خالي نموده درمقابسسل آنسسانرا‬
‫به پذيرش اديان منسوخ وياهم افكارالحادي آماده سازند ‪ .‬آنان كوشش نموددند كه متخصصان‬
‫اسلمي را در جارجوب مدرسه هاي قلف نمسسوده از سسساير علسسوم تكنولسسوزي بيخبرسسسازند ‪ ،‬و‬
‫علوه برآن نشرات و اطلعات جمعي استعمار كران تبليغ مينمودنسسد كسسه ديسسن اسسسلم مخسسالف‬
‫علم ‪ ،‬ساينس ‪ ،‬تكنوروزي وبيشرفت جامعه است ‪ ،‬زماني كشور تان بيشرفت ميكند كه احكام‬
‫اسلم را از خانه هساي تسان دور نمسوده ‪ ،‬دفساتر رسسمي ‪ ،‬وادارات دولستي را بسه سيسستم هساي‬
‫غيراسلمي عيار نماييد ‪ ،‬وقوانين اسلمي را كسامل محسسو نمسوده و دانشسمندان اسسسلمي را بسسه‬
‫خاك وخون كشيد ‪ .‬بعضي ازرهبران كشور هاي اسلمي مثل مصطفى كمال كه خود را آته‬
‫ترك ) پدر تركها( ميدانست چنين احكام را بالي كشورخويش تطبيق نمود كه نه تنهسسا همسسان‬
‫عزتيكه تركيه داشت و مركز خلفت اسلمي بسسود ‪ ،‬ازبيسسن رفسست ‪ ،‬تسا هنسسوز نتوانسسسته كسسه در‬
‫جمله كشور هاي صنعتي باشد ‪ ،‬و حتا از جندين سال علقمند شموليت در اتحاديه اروبا است‬
‫ولي با بهانه هاي مختلفي رد ميكردد ‪.‬‬
‫اين سياسسست اسسستعماري اثسري زيسادي دركشسسورهاي اسسسلمي داشسست ‪ ،‬و فاصسله بزركسي بيسن‬
‫دانشمندان ومتخصصان اسلمي و ساير متخصصان ايجاد شد ‪ ،‬اين فاصسسله سسسبب شسسد كسسه دو‬
‫طرف از يكديگر تنفر نموده يكديگر را به نامها والقاب مختلفي متهم نمايند و با بسسروز چنيسسن‬
‫خلفسسات كشسسورهاي اسسسلمي بسسه جنسسك هساي خانمانسسسوز ‪ ،‬ويرانسسي هسسا ‪ ،‬وخرابسسه هسسا مبسسدل‬
‫كرديد ‪.‬‬
‫ولي بالمقابل بهم اسلم به اسلوب عصري واكاديميك اين فاصله را در بسسسياري از كشسسور هسسا‬
‫از بين برده ‪ ،‬وامروز علماي ازهر شريف ‪ ،‬بوهنتون قم ايران ‪ ،‬وساير بوهنتون هسساي جهسسان‬
‫اسلمي چنين فاصله ها را تاحسسدي از بيسسن بسسرده انسسد ‪ ،‬و كشورهايشسسان روز بسسروز بيشسسرفت‬
‫مينمايد ‪ ،‬وهرگاه اين فاصله از بين رفته ومردم همه حقايق اسلم را درك نمايند ‪ ،‬وبدانند كسسه‬
‫عَل س ٍ‬
‫ق‬
‫ن َ‬
‫ن ِم س ْ‬
‫سا َ‬
‫لن َ‬
‫ق ا ِْ‬
‫خَل َ‬
‫ق‪َ -‬‬
‫خَل َ‬
‫ك اّلِذي َ‬
‫سِم َرّب َ‬
‫قرآن عظيم الشان درنخستين آيت ميگويد ) اْقَرْأ ِبا ْ‬
‫ن َما لَْم َيْعَلْم ( بخسسوان بنسسام بروردكسسارت كسسه‬
‫سا َ‬
‫لن َ‬
‫عّلَم ا ِْ‬
‫عّلَم ِباْلَقَلِم ‪َ -‬‬
‫لْكَرُم‪ -‬اّلِذي َ‬
‫ك ا َْ‬
‫=اْقَرْأ َوَرّب َ‬‫ترا خلق نمود ‪ ،‬انسانرا از يك بارجه خون خلق نمود ‪ ،‬بخوان بروردكارت بسياركريم است ‪،‬‬
‫آنكه بواسطه قلم علم آموخت ‪ ،‬براي انسان انجه را نميدانست آموخت ‪ .‬العلق ‪5 -1 /‬‬
‫خِبير( المجالة ‪11 /‬‬
‫ن َ‬
‫ل ِبَما َتْعَمُلو َ‬
‫ت َوا ُّ‬
‫جا ٍ‬
‫ن ُأوُتوا اْلِعْلَم َدَر َ‬
‫ن آَمُنوا ِمْنُكْم َواّلِذي َ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫َيْرَفْع ا ُّ‬
‫‪98‬‬

‫‪ -9‬بي سلیقه كي در رساندن دین ‪ :‬پيامبر) صسسلی الس عليسسه وسسسلم ( اسسسلم خسسود را‬
‫عالم نه بلكه معلم بيان داشته است ) إنما بعثسست معلمسسا ( عسسالم كسسسي اسسست كسسه خسسودش بسسا‬
‫زحمات زياد علمي را آمسسوخته ‪ ،‬وكساهي در رسساندن علسسم خسسويش بسسه ديگسران ‪ ،‬ضسسعيف‬
‫ميباشد ‪ ،‬ولي معلم بودن يك هنر است ‪ ،‬هنر افهام وتفهيم دارد ‪ ،‬معلم حقيقي كسي اسسست‬
‫كه علم خويش را براي شاكردان خود ‪ ،‬چنان تلقين نمايد كه تمسسامي شسساكردان بسسا درجسسات‬
‫مختلف فهم ‪ ،‬از اواستفاده كرده بتوانند ‪ ،‬معلسسم بسسا دانشسستن هنسسر آمسسوزش و بسسرورش ‪ ،‬بسسا‬
‫اسسساليب بسسسيار عسسالي علمسسي وهنسسري ‪ ،‬شسساكردان را بسسه فهسسم مطلسسب يسساري ميرسسسانند ‪،‬‬
‫پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( اسلم ) صلى ال عليه وسلم ( با اسسستفاده از همسسان حكمسست‬
‫ودانشيكه دعوتگران حقيقي ميداشته باشند ‪ ،‬در زمان خروج از مكه مكرمسسه بسسا حضسسرت‬
‫ابوبكر صديق هجرت نمود ولي با همين حكمت توانست كه بعد از جند سسسال بسسا ده هسسزار‬
‫انسان قران صفت دو باره به مكسسه بسسر كسسردد ‪ ،‬و راه حسسق را چنسسان بيسسان دارد كسسه تاريسسخ‬
‫بشريت از بيروزي مؤمنان آن عصر در تعجبند ‪.‬‬
‫با تأسسسف بسسسياري از دعسسوتگران سسسليقه يسسي خسسوبي در دعسسوت نداشسسته ‪ ،‬نميتواننسسد ديسسن را بسسا‬
‫فصاحت وبلغتيكه شايسته ء هر عصر است ‪ ،‬تبليغ نمايند ‪ ،‬وياهم وسايل دعسسوت را اسسستفاده‬
‫نمايند ‪ ،‬تلويزيون ميتواند وسيلهء خوبي براي دعوت بسسه راه حسسق باشسسد ‪ ،‬انسسترنت ميتوانسسد كسسه‬
‫صداي حق را به تمامي مردم رساند ‪ ،‬كمبسوتر ميتوانسد كسه وسسيله ء خسسوبي بسسراي نشسسر حسق‬
‫كردد ‪ ،‬بارجه هاي تمثيلي هدفمند اسلمي ‪ ،‬فلم هاي هدفمند ‪ ،‬حتسسا فلسسم هسساي كسسارتوني وغيسسره‬
‫ميتواننسسد كسه وسسايلي بسراي دعسوت كردنسد ‪ ،‬ولسي بسي سسسليقه كسسي دعسوتگران ‪ ،‬عسدم اخلص‬
‫درهنكام دعوت ‪ ،‬كمي معلومات عصري ‪ ،‬صحبت هاي براكنده در مجالس ‪ ،‬عدم احترام به‬
‫شخصيت مدعو ‪ ،‬خشونت درهنكام مجادله ها ‪ ،‬نداشتن مثالهاي زنده مطابق عصر‪ ،‬عدم فهسسم‬
‫اساليب جديد دعوت ‪ ،‬بي خبري از فقه واقع ‪ ،‬نشناختن دشمن عصسسر‪ ،‬دوري از مقتضسسيات‬
‫عصر ‪ ،‬و ساير امورمنفي كه مانع راه دعوت ميكردند سبب ميشود كسسه بسسسياري از مسسردم از‬
‫دين كريز نمايند ‪ ) .‬ربنا ل تجعلنا فتنسسة للذين كفروا ( ججججججج‬

‫‪-10‬‬

‫عقب مانده كي ها‬

‫‪.‬‬

‫لللللل للل لللل للللل‬
‫هرگاه بين دين مقدس اسلم و ساير اديسسان مقايسسسه نمسساييم ‪ ،‬بخسسوبي مشسساهده‬
‫ميكنيم كه دين مقدس اسلم برتريت زيادي نسبت به ساير در بخش هاي مختلف‬

‫‪99‬‬

‫خويش دارد ‪ .‬و همين برتريت هاي دين اسلم است كه بيسسروان سسساير اديسسان را‬
‫به خود جلب مينمايد ‪.‬‬
‫ساير اديان بشري به دو بخش تقسيم شده اند ‪:‬‬
‫بخش اول ‪ :‬معتقدات و ادياني اند كه تنها بخش روحسسي را مطسسرح نمسسوده ‪،‬‬
‫وهرگاه كسي بخواهد مطابق برنامه هاي اين اديان متدين شسود ‪ ،‬بايسسد از مسساديت‬
‫دوري نموده ‪ ،‬و يا به عباره ديگسسر تسسرك دنيسسا نمايسسد و در مغسساره هسسا و سسسوراخ‬
‫هاي كوه ها رفته مصروف عبادت شود ‪ ،‬وياهم براي رسيدن به مقامسسات عسسالي‬
‫ايسسن ديسسن از ازدواج ‪ ،‬وزنسسده گسسي در خسسانواده دورشسسده و بسسه عبسسادت در معابسسد‬
‫ببردازد ‪.‬‬
‫بيروان چنين اديان به دو مشكل اساسي مواجه ميشوند ‪ ،‬يا اينكه ازيسسن ديسسن‬
‫صرف نظر نموده به بيديني رو مياورند ‪ .‬و يسسا اينكسسه در جريسسان تعهسسد خسسود بسسه‬
‫بيروي دساتير ايسن ديسن مخفيسانه مرتكسب كنساه ميشسوند ‪ ،‬زيسرا انسسان اصسل از‬
‫دوبخش مادي و معنوي )روحي ( تشكيل شده است ‪ ،‬و بسسا نهسسادن بسسه ضسسرورت‬
‫هاي مادي انسان مشكلتي را بار مياورد ‪ .‬زيرا بسياري غرايز انساني است كه‬
‫در صورت بندش راه قانوني و مشروع بسسا وسسسايل غيرمشسسروع خسسود را اشسسباع‬
‫مينمايد ‪ .‬و دينيكه اين غرايز وضرورات انساني را در نظر نگيرد حتما بيروان‬
‫خود را يا ازدست ميدهد ويا هم بيسسروان مجرمي را بوجود مياورد كسسه اضسسرار‬
‫بزركي به جامعه خواهند نمود ‪.‬‬
‫بخش دوم ‪ :‬معتقداتي اند كه تنها در محور ماديات ميجرخند و بخش معنسسوي ) روحسسي ( حيسات انسسسان را بسسه بسساد‬
‫فراموشي گرفت ه اند ‪ ،‬اين اديان و معتقدات كه غالبا از منابع فكري بشسسري سرجشسسمه سسسرانجام سسسبب بسسد بخسستي هسساي‬
‫ميكردد كه بيروان آن با نداشتن بخش معنوي ) روحي ( گرفت ار خلل هاي درحيات خويش ميكردنسسد كسسه آثسسار آنسسرا در‬
‫بسياري از كشورهاي پيشرفته مشاهده مينماييم ‪ ،‬بيروان اين نوع معتقدات هميشه بهبسسود خسسود را درمسسسايل مسسادي زنسسده‬
‫گي ميبينند و هرگاه دركدام بخش ماديت ناكام ماندند فورا دست به خود كشي ميزنند ‪ .‬و كاهي هم با وجود داشتن منسسابع‬
‫مادي خوب و دست داشتن به ملذات زنده گي احساس كمبود ي ميكنند ‪ ،‬زيرا انسان نميتواند كه حيسسات خسسويش را بسسدون‬
‫ضرورت هاي روحي بخوبي بسر برد ‪.‬‬
‫ويزه كي هاي دين مقدس اسلم‬

‫‪ -1‬اسلم باسخكوي دوبخشي مادي ومعنوي انسسسان اسسست ‪ :‬ويسسزه كسسي ديسسن‬
‫مقدس اسلم درين است كه دو بخسسش اساسسسي ضسرورت هساي حيسسات انسساني را‬
‫مراعات مينمايد ‪ ،‬دين مقدس اسلم ماديت ومعنويت را ماننسد دو بسال يسك برنسده‬
‫قرار ميدهد ‪ ،‬به همين سان كه يك برنده نميتوانسسد بسسا يسسك بسسال بسسرواز نمايسسد ‪ ،‬بسسه‬
‫همين سان انسان نميتواند با يك بخش مادي يامعنوي زنسسده گسسي كنسسد بلكسسه اسسسلم‬
‫تمامي غرايز مسسادي و معنسسوي انسسسان را بصسسورت كامسسل در نظسسر گرفسست ه ‪ ،‬و‬
‫مسلمانان را براي مراعات هر دو بخش رهنمايي مينمايد ‪.‬‬
‫‪100‬‬

‫‪-2‬حضرت پيامبر) صلی الس عليسه وسسسلم ( اسسسلم محمسسد ) صسسلى الس عليسسه‬
‫وسلم ( ميفرمايد ‪ :‬اعمل لدنياك كأنك تعيش أبدا و اعمل لخرتك كانك تموت غدا‬
‫( براي زنده گي دنيايي ات چنان كار كن كه كويي هميشسه زنده هستي ‪ ،‬وبسسراي‬
‫آخرتت چنان عمل نما كه كويي فردا ميميري ‪.‬‬
‫اين حديث شريف فكسر انسسان در دو بخسش بصسورت منظسم ترتيسب وتنظيسم‬
‫مينمايد ‪ ،‬و به مسلمان ميفهماند كه در مورد زنده گي دنيا هميشه بايد كار كرد ‪،‬‬
‫و چنان كار نمود كه شايد انسان هميشه زنده باشد ‪ ،‬ولي در عين حال نبايد زنده‬
‫گي آخرت را فراموش نمود ‪ ،‬براي آخرت نيسسز بسسه اعمسسال خيسسر چنسسان مبسسادرت‬
‫ورزد كسسه شسسايد فسسردا وقسست مردنسسش اسسست ‪ ،‬بسسا ايسسن قاعسسده انسسسان ميتسسوان شسسكل‬
‫وسطيت را اختيار نمايد ‪.‬‬
‫اللسه ) جل جلله ( متعال ) جل جلله ( بسراي مؤمنسسان تعليسسم ميدهسسد كسه در‬
‫دعاهاي خويش بگويند ) ربنا آتنا فسسي السسدنيا حسنسسسة و فسسي الخسسرة حسنسسسسة و قنسسا‬
‫عذاب النار ( بروردكارا براي ما نيكي دنيا و آخرت را نصيب نما ‪.‬‬
‫بعضي از كسسسانيكه بسسه گوشسسه نشسسيني هسسا و دوري از مسسردم ميخواسسستند در‬
‫مغاره هاي كوه به عبادت مشغول شوند ‪ ،‬پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( ) صلي‬
‫ال عليه وسلم ( فرمود ‪ ) :‬ل رهبانية في السلم (‬
‫وزماني هم جند شخص از صحابه پيامبر) صلی ال عليه وسسسلم ( بسسه خسسانه‬
‫اش رفته در مورد زنده گي پيامبر) صلی الس عليسسه وسسسلم ( استفسسسار نمودنسسد ‪،‬‬
‫ديدند كه پيسسامبر) صسسلی الس عليسسه وسسسلم ( اسسسلم ازدواج نمسسوده ‪ ،‬شسسبانكاه هسسم‬
‫عبادت ميكنسسد وهسسم در هنكسسام خسسواب اسسستراحت مينمايسسد ‪ ،‬روزانسسه كسساهي روزه‬
‫ميگيرد ‪ ،‬وروز هاي ديگري را بدون روزه به سر ميبرد ‪.‬‬
‫آنان از عمل پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( تعجب نمودند ‪ ،‬ولي دليل گفتند‬
‫كه پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( ايسن امسسور را بسراي ايسسن ميكنسسد كسه از تمسامي‬
‫كناهان معاف است ‪ ،‬ولي ما مثل پيامبر) صلی ال عليسسه وسسسلم ( نيسسستيم ‪ ،‬يكسسي‬
‫تصميم گرفت كه هيجكاهي ازدواج نكند ‪ ،‬و عمرخود را در عبسسادت بكزرانسسد ‪،‬‬
‫ديگري گفت من هيحكسساهي شسسب خسسواب نميكنسسم و ميخسسواهم تمسسامي شسسب را بسسه‬
‫‪ -2‬شسسموليت ديسسن‬
‫عبادت سبري نمسسايم ‪ ،‬وسسسومي هسسم‬
‫مقدس اسلم ‪ :‬دين اسلم شامل تمام بخش هاي اقتصادي ‪ ،‬اجتماعي ‪ ،‬معنوي ‪،‬‬
‫روحي ‪ ،‬سياسي ‪ ،‬فردي و غيره ميباشد ‪.‬‬
‫‪-3‬عالميت دين مقدس اسلم ‪ :‬دين مقدس اسلم مخصوص كدام منطقه‬
‫يي خاص ‪ ،‬مليت خاص ‪ ،‬قوم خاص ‪ ،‬رنك خاص نيست ‪ ) ،‬كلكم من آدم و‬
‫‪101‬‬

‫آدم من تراب ( همسسه شسسما از حضسسرت آدم خلسسق شسسده ايسسد و حضسسرت آدم از‬
‫خاك بيدا شده ‪ ،‬همه اقوام از اولده حضرت آدم ) عليه السلم ( ميباشند ‪ ،‬و‬
‫ازينكه همه از يك مادر وپدرخلق شسسده انسسد ‪ ،‬وبنسسده يسسك خسسالق هسسستند ‪ ،‬ديسسن‬
‫الهسسي نيسسز لزم اسسست ‪ ،‬اختلفسسات قسسومي ‪ ،‬لسسساني ‪ ،‬نسسزادي و غيسسره را‬
‫درنظرنداشته باشد ‪ ،‬بلكه اللسه ) جل جلله ( متعال ) جل جلله ( اين ديسسن‬
‫را دين همكاني وعسسالمي قسسرارداده اسسست ‪ ،‬بهسسترين انسسسانان در نسسزد اللسسسه‬
‫) جل جلله ( متعال ) جل جللسسه ( اشسسخاص برهيزكسسار وبسساتقوا ميباشسسد‬
‫) إن اكرمكم عندال اتقاكم( اين دروس مسا را بسه بحسث جديسدي ميكشساند كسه‬
‫) مفهوم عبادت دراسلم ( را مورد مطالعه قرار دهيسسسسسم ‪.‬‬
‫روزنامه ملسسي انيسسس در شسسماره )‪ (65‬جهارشسسنبه ‪ 18‬جسسوزاي سسسال ‪1384‬‬
‫مطابق ‪ 8‬جون ‪ 2005‬در صفحه بنجم خويش تحت عنوان ) بيرزن انكليسي‬
‫ثروتسسش را بسسه سسسكها بخشيسسسسد ( چنيسسن نوشسسته اسسست ‪ :‬يسسك بيسسرزن بولسسدار‬
‫انكليسي در كمال نا بوري يك مليون و دوصد هزار بوند از ثروت خسسود را‬
‫به سكلها واكذار كرد ‪ ،‬به كزارش روزنامه سان ماريون هي وود از اهسسالي‬
‫مانجسسستربا وجسسود داشسستن وارث ‪ ،‬بسسه اراده و ميسسل شخصسسي خسسود بسسه بنيسساد‬
‫خيريه سكلها مراجعه كرد و همه ثروت خود را به نام اين بنيسساد كسسرد تسسا در‬
‫راه خدمات رساني به سكها خرج كنند‬
‫خانم هي وود نهايتا در اثر نارسايي قلبي در كذشسست و بسسس از مسسرك وارث‬
‫او كه دو برادر و يك خواهر بودند با مطلع شدن از اقدام او سخت شسسوكه و‬
‫مبهوت شدند ‪ ،‬خدمتكار بنجاه وسه ساله وي كه جوليا مورك ترويد نام دارد‬
‫به روزنامه سان گفت كه او از خانواده هايش بيزار بود و تنهسسا ) حيوانسسات‬
‫خانواده او بودند ( ‪.‬‬
‫هرفرد مسلمان در زنده گي خويش‬

‫تشبـه بـه غیر مسلمانان‬
‫حضرت پيامبر)صلي ال عليه وسلم ( ميفرمايد ‪ ) :‬من تشبسه بقسسوم فهسسو منهسسسم (‬
‫هرگاه كسي خود را با كدام قومي مشابهت دهد او از جملسسه آنسسان اسسست ‪ .‬در فهسسم ايسسن‬
‫‪102‬‬

‫حديث شريف براي بسياري از مسلمِانان مشكلتي رونما كرديده اسسست و يسساهم هسسدف‬
‫اصلي اين حديث را نفهميده سوالت ذيل را مطرح ميسازند ‪:‬‬
‫‪ -1‬آيا خود را مشابه ديگران ساختن كاربد است ؟ هرگاه جواب مثبت باشد چسسرا‬
‫؟‬
‫‪ -2‬آيا منظور از تشبسه در لباس ‪ ،‬تقاليد ‪ ،‬عادات ‪ ،‬فرهنگ ‪ ،‬نام و غيره است ؟‬
‫‪ -3‬هدف از مانند آنان شدن چيست ؟‬
‫‪ -4‬آيا از اساسات فكري ‪ ،‬سياسي ‪ ،‬اقتصادي ديگران استفاده نمودن كار نا جايز‬
‫است ‪ ،‬وتحت عنوان تشبه ميايد يا خيسسر ؟‬
‫درينجا لزم است اين سؤالت را به شكل مفصل آن جواب ارائه نمود ‪ .‬در پاسسسخ سسسوال اول‬
‫بايد عرض نمود كه بلي خود را مشابه ديگران ساختن كار بد است ‪ ،‬و هرگاه بخسسواهيم علسست آنسسرا‬
‫بدانيم بايد پرسيد كه چرا انسان خود را مشابه با ديگري ميسازد ‪ ،‬دانشسسمندان بسسدين نظسسر انسسد كسسه‬
‫اساس تشبه را محبت و دوستي تشكيل ميدهد ‪ .‬زيرا انسسسان زمسساني ميخواهسسد بسسه ديگسسري خسسود را‬
‫مشسسابه سسسازد كسسه او را دوسسست داشسسته باشسسد ‪ ،‬و محبسست او در قلسسب او جسسا داشسسته باشسسد ‪ ،‬صسسحابه‬
‫پيسسامبر) صسسلي الس عليسسه وسسسلم ( آنحضسسرت را قلبسسا دوسسست داشسستند و بسسه اسسساس ايسسن محبسست قلسسبي‬
‫ميخواستند خود را مشابه پيامبر)صلي ال عليه وسلم ( سازند و در زنده گي ‪ 24‬ساعته خسويش او‬
‫لس‬
‫ن ا ِّ‬
‫ن ُدو ِ‬
‫خسُذ ِمس ْ‬
‫ن َيّت ِ‬
‫س َمس ْ‬
‫ن الّنا ِ‬
‫را نمونه مثال تمامي معايير زنده گي خويش گردانيده بودند ‪َ ).‬وِم ْ‬
‫لس( البقسرة ‪ 165/‬ترجمسه ‪ ) :‬بعضسي از مردمسان بسه‬
‫حّبسا ِّ‬
‫شّد ُ‬
‫ن آَمُنوا َأ َ‬
‫ل َواّلِذي َ‬
‫ب ا ِّ‬
‫ح ّ‬
‫حّبوَنُهْم َك ُ‬
‫َأنَداًدا ُي ِ‬
‫غير از اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( شريكاني ميگيرند با آنان ما نند محبت اللسسسه ) جسسل‬
‫جلله ( متعال) جل جلله ( )جل جلله ( محبت ميكنند اما كسانيكه ايمان دارند محبت شسسديد ي بسسا‬
‫ال ) جل جلله ( دارند ‪( .‬‬
‫حضرت انس ) رضي ال عنه ( ميفرمايد كسسه حضسسرت نسسبي كريسسم )صسسلي الس عليسسه وسسسلم (‬
‫فرمود ‪ :‬ايمان نمي آرد يكي از شما و مؤمن كامل نميگردد تا اينكه من نسسسبت بسسه پسسدر ‪ ،‬فرزنسسد و‬
‫تمامي مردم دوست داشته تر نباشم ‪.‬‬
‫بناء نظر به حكم آيت قرآني فوق اساس ايمان محبت است ‪ ،‬و مردم به اساس محبسست‬
‫و دوستي به عبادت اشخاص و اشياء ميپردازند ‪ ,‬ولي مسلمان حقيقي به اساس محبت زيادي كه بسسا‬
‫پروردگار عالميان دارد ‪ ،‬و محبت و دوستي او با اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( عالميان‬
‫بسيار قوي است ‪ ،‬اللسه )جل جلله ( را بي نهايت دوست ميداشته باشد ‪ ،‬و به اساس همين محبسست‬
‫كسي را در عبادت او شريك نميسازد ‪ .‬همچنان به اساس حديث پيامبر)صلي ال عليه وسلم (‬
‫ايمان كامل به محبت با رسول ال )صلي ال عليه وسلم ( تعلق دارد ‪ ،‬حضرت محمسسد )صسسلي الس‬
‫عليه وسلم ( مؤمن حقيقي وكامل را به اساس همين محبت معرفي نموده است ‪ ،‬زيرا مؤمن كامسسل‬
‫كسي است كه محبت و دوستي او با پيامبر)صلي ال عليسسه وسسسلم ( از محبسست و دوسسستي بسسا پسسدر ‪،‬‬
‫فرزند و ساير دوستان و اقارب زياده تر باشد ‪ ،‬حقيقت اينست كه انسان مسلمان با هركسي محبسست‬
‫ميكند با پدر ‪ ،‬فرزند ‪ ،‬دوستان و هسسر انسسسان را دوسسست ميداشسسته باشسسد ‪ ،‬ولسسي مطلسسب اساسسسي ايسسن‬
‫حديث شريف اينست كه محبت ديگران نبايد بر محبت خدا و پيامبرش افزونتر باشد ‪ ،‬زيرا محبسست‬
‫اساس اطاعت و پيروي است ‪ ،‬و انسان مسلمان با وجود دوست داشتن ديگسسران در هنگسسام اختيسسار‬
‫‪103‬‬

‫اعمال از نخستين دوستان آغاز نمايد ‪ ،‬يعنسسي اطسساعت خسسداوپيامبرش را بسسر اطسساعت تمسسامي مسسردم‬
‫ترجيح دهد ‪ ،‬ولي هرگاه خداي ناخواسته محبت شخص بسا انسسسان ديگسسري ترجيسسح حاصسسل نمايسسد ‪،‬‬
‫درينصورت بايد دانست که انسسسان راه خسسدا و پيسسامبر را گذاشسسته بسسه راه آن انسسسان سسسير وحركسست‬
‫مينمايد ‪ ،‬و از او اطاعت نموده نا فرماني خدا و پيامبر را مينمايسسد ‪ .‬و ازينكسسه اسسساس مشسسابهت را‬
‫محبت تشسسكيل ميدهسسد ‪ ،‬تشسبه بسسه هسر شسخص مقسسدار محبسست آن شسخص را بسسا جسانب مقسابلش بيسان‬
‫ميدارد ‪ ،‬و خط فكري او را تعيين مينمايد ‪ ،‬به همين اساس اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله‬
‫( )جل جلله ( هر كسي را به اساس محبتش در روز آخرت پاداش ميدهد ‪.‬‬
‫به گونه مثال ‪ :‬چرا يك انسان خود را با انسان ديگري و به ويزه يك نا مسلمان مشسابهت ميدهسد ؟‬
‫در پاسخ ميتوان گفت ‪ :‬علت اصلي اينست كه محبت آن شسسخص در قلبسسش جسسا گرفتسسه ميخواهسسد بسسه‬
‫اساس اين محبت قلبي از او پيروي نمايد ‪ ،‬خود را مانند او سازد ‪.‬‬
‫چرا اين محبت به اين اندازه زياد شده است ؟ جواب واضح است ‪ ،‬دانشمندان ميگويند ) زمانيكه‬
‫يك موضوع در زبان زيسساد تكسسرار شسسود آن موضسسوع در قلسسب اسسستقرار حاصسسل مينمايسسد ( روي‬
‫همين دليل هرگاه در مجالس و نشست هايمان با اعضاي فاميل ‪ ،‬دوستان و ساير مردم ذكر و ياد‬
‫اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( ) جل جلله ( زيسساد باشسسد ‪ ،‬ايسسن ذكسسر و فكسسر الهسسي در قلسسب‬
‫استقرار حاصل نموده و محبت اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( ) جل جللسسه ( و پيسسامبرش‬
‫در دلها جا ميگيرد ‪ ،‬ولي برعكس آن هرگاه صحبت هسساي مسسا بسسا اعضسساي خسسانواده ‪ ،‬دوسسستان و‬
‫ساير همنشينان به عوض ياد خدا وپيامبرش در مورد ساير اشخاص و به ويزه بي دينان باشسسد ‪ ،‬و‬
‫هميشه براي فاميل خويش افلم ‪ ،‬كست ها ‪ ،‬مجلت ‪ ،‬محافل و قصه ها و دانستانهاي نا مسسسلمانان‬
‫و آناني را كه اعمال شان مخالف احكام دين مقدس اسلم ميباشد بيشكش نماييم‬
‫سوال دوم ‪ :‬آيا منظور از تشبسه در لباس ‪ ،‬تقاليد ‪ ،‬عادات ‪ ،‬فرهنك ‪ ،‬نام و غيره است ؟‬
‫جواب ‪ :‬بلي تشبه تمامي ابعاد زنده گي را شامل ميشود ‪،‬‬
‫مشابهت با كافران در نامهاي شان ‪ :‬هرگاه طفلي بدنيا ميايد والدين اين طفل با كي محبسست زيسساد‬
‫دارنسسد ؟ هرگسساه محبتسسش بسسا الس باشسسد ‪ ،‬كوشسسش ميكنسسد كسسه يكسسي از نامهسساي اللسسسه ) جسسل جللسسه (‬
‫متعال) جل جلله ( )جل جلله ( را اختيار نموده و قبل از آن كلمه عبد )بنده ( را كذاشسسته طفلسسش‬
‫را به آن نام نامكزاري نمايد ‪ ،‬مثل عبدال – عبدالرحمن – عبدالرحيم و غيره ‪.‬‬
‫و يا هم محبت اين شخص با پيامبران و يا صسسحابه كسسرام ميباشسسد ‪ ،‬و ايسسن شسخص بسسه اسسساس‬
‫محبت با خدا و يا هم با كسسسانيكه اللسسسه ) جسسل جللسسه ( متعسسال) جسسل جللسسه ( )جسسل جللسسه ( آنسسانرا‬
‫دوست دارد ‪ ،‬نام مناسبي براي فرزندش اختيار مينمايد ‪ ،‬ولي برعكس هرگاه اين شخص محبسست‬
‫با يك هنرمند غير مسلمان داشته باشد ‪ ،‬و هرشب به عوض اينكسه در منسزل بسا اولد هساي خسويش‬
‫قصه هاي پيامبران و صحابه را بيان نمايد ‪ ،‬آنانرا به تماشاي افلم خارجي ‪ ،‬و برنامه هاي مبتذل‬
‫و مخالف دين مقدس اسلم تشويق نمايد ‪ ،‬محبت همين هنرمندان فلمي كه اكثر آنان نسا مسسسلمانان و‬
‫ياهم دشمنان اسلم ميباشند در قلب خودش ‪ ،‬خانمش و فرزندانش زيسساد ميشسسود ‪ ،‬و بسسه اسسساس ايسسن‬
‫محبت غير مشروع و نا جايز در هنكسام بسدنيا آوردن يسك طفسل معصسوم او را در نخسستين مرحلسه‬
‫حيات با نامهاي غير اسلمي و غير ديني نا مكزاري مينمايند ‪ ،‬علت اساسسسي اختيسسار نامهسساي غيسسر‬
‫اسلمي محبت است ‪ ،‬اكر اين شخص محبت با صحابه پيامبر داشسست ‪ ،‬ميتوانسسست از هسسزاران نسام‬
‫‪104‬‬

‫مردان و زنان صحابه يك نامي را براي فرزندش اختيار نمايد ‪ ،‬ولسسي محبسست او نسسسبت بسسه خسسدا ‪،‬‬
‫پيامبر و صحابه كرام با هنرمندان خارجي غير مسلمان زياد بوده ‪ ،‬و خواسسستند فرزنسسد خسسود را بسسا‬
‫نام وي مشابهت دهند ‪ ) .‬من تشبه بقوم فهو منهم ( ‪.‬‬
‫مشابهت با كافران در لباس ‪:‬‬

‫حكم ياد گرفت ن جادو‬
‫ياد گرفت ن جادو حرام و هرگاه وسمميله اشممراك شممياطين باشممد كفراسممت ‪،‬‬
‫استعمال سحر هم كفراست ‪،‬‬

‫حكم رد جادو‬
‫هرگاه رد جممادو بمما آيممات قممرآن و دعاهمماي شممرعي و ادويممه مبمماح باشممد‬
‫مشكل نيست‬
‫هرگاه رد جادو با وسايل غير مشروع باشد ‪ ،‬مثل رد جادو با جادو باشممد‬
‫اكثريت علماي آنرا ناجايز ميدانند ‪.‬‬

‫حكم اتفاق دادن بين خانم و شوهر با جادو‬
‫اين كار حرام است ‪ ) ،‬عطف ( اتفاق دادن ‪ ،‬و ) صرف ( تفرقه انداختن‬
‫كه هر دو با جادو حرام ميباشد ‪.‬‬

‫حكم رفتن به نزد كاهنان ) فالبين ها (‬
‫سؤال ‪ :‬بعضي مردم به نزد فالبين ها رفته و و درمورد امممور غيممبي در آينممده‬
‫از آنان ميبرسند حكم آنها جيست ؟‬
‫جواب ‪ :‬كسانيكه نزد كاهن ) فالبين ( ها ميروند سه حكم دارند ‪:‬‬
‫‪-1‬رفتن بممه نممزد فممالبين و پرسمميدن از وي بممدون اينكممه او را در سممخنانش‬
‫تصديق نمايد ‪ ،‬اين كارحرام است و گناه آن شممخص اينسممت كممه چهممل روزه‬
‫نمازش قبممول نميشممود ‪ ،‬حضممرت نممبي كريممم ) صمملى اللممه عليممه وسمملم (‬
‫ميفرمايد ‪ ) :‬من أتى عرافا فسأله لم تقبل له صلة أربعين يوما او أربعيممن‬
‫ليلة ( ) رواه مسلم (‬
‫‪ -2‬اينكه به نزد آن فممالبين رفتممه از او سمموالي نمايممد و جممواب آن فممالبين را‬
‫تصديق نمايد ‪ .‬اين كفر به خدا جل جلله ( ميباشد ‪ .‬زيرا درين كممار بشممر را‬
‫در دعواي دانستن غيب تصديق نموده اسممت ‪ ،‬اللممه ) جممل للممه ( ميفرمايممد ‪:‬‬
‫) قل ل يعلم من في السماوات و الرض الغيب إل الله ( النمل ‪65/‬‬
‫‪-3‬اينكه به نزد فالبين رفته او را سوالي كند تا دروغش را بممه مممردم‬
‫بفهماند ‪ ،‬و براي مردم بگويد كه اين كمراهي ‪ ،‬و كهانت اسممت ‪ ،‬ايممن عمممل‬
‫كناه نيست ‪.‬‬

‫‪105‬‬

‫حكم بند نمودن نظربند‬
‫بروايت احمد ابوداوود ‪ ،‬و ابن ماجه و ابممن حبممان و حمماكم از نممبي كريممم‬
‫)صلى الله عليه وسلم ( ) إن الرقى و التمائم و التولة شرك (‬
‫عن عقبه بن عامر ) رضي الله عنه ( ان النبي )صلى الله عليمه وسملم (‬
‫قال ‪ :‬من تعلق تميمة فل أتم الله له ‪ ،‬و من تعلق ودعة فل ودع اللممه لمممه‬
‫له و عن عقبة بن عامر بلفظ ) منن تعلق تميمة فقد أشرك (‬
‫تميمية آنست كه زنان بعضي جيز ها را براي جشم نزدن ‪ ،‬جن ‪ ،‬و مرض‬
‫در كردن و يا باربند اطفال آويزان ميكنند ‪ .‬مانند استخوان ها ‪ ،‬مهره هما‬
‫‪ ،‬ميخ ها ‪ ،‬طلسم ها ‪ 1/162‬فتاوى المرأة المسلمة ‪.‬‬

‫شوم گرفت ن بعضي از روز ها ماه و عدد ها‬
‫سممؤال ‪ :‬بعضممي از مممردم ممماه صممفر را شمموم ميداننممد و سممفر در آن را‬
‫خطرناك و بعضي ها هم بعضي روزها را شوم ميدانند و در آن سفر را‬
‫سؤال ‪ :‬شموم دانسمتن مماه هما از عمادات جماهلي اسممت ) حضممرت محممد‬
‫) صلى الله عليه وسلم ( ميفرمايد ) ل عدوى و ل طيرة و ل هامة و ل صممفر(‬
‫رواه البخاري و مسلم ‪.‬‬
‫همچنان در زمان جاهليت روز جهار شنبه را شوم ميدانسممتند و نكمماح نمممودن‬
‫در شهر شوال را نيز شوم ميدانستند ‪ ،‬و حضرت بي بي عايشممه )رضممي اللممه‬
‫عنها ( ميگويد ‪ :‬تزوجني رسممول اللممه ) صمملى اللممه عليممه وسمملم ( فممي شممهر‬
‫شوال فمن كان عنده أحظى مني ( فتاوى المرأة المسلمة ‪ ،‬تاليف محمد بممن‬
‫ابراهيم الشيخ و ديگران ‪ ،‬حمعية احياء التراث السلمي ‪1/133 ،‬‬

‫حكم استخفاف و استهزاء به دين‬
‫سوال ‪ :‬بعضي مردم فكاهي هايي ميگويند كه درآن الله ) جل جلله ( را )‬
‫العياذ بالله ( به استهزاء و مسخره ميكيرند ‪ ،‬حكم اين نوع فكاهي ها جيست‬
‫؟‬
‫) ولئن سألتهم ليقولن انما كنا نخوض و نلعب قل أبممالله وآيمماته ورسمموله‬
‫كنتم تستهزؤون ل تعتذروا قد كفرتم بعد ايمانكم ( التوبه ‪65‬‬
‫مسممخركي بممه ديممن خممدا ‪ ،‬دشممنان دادن ديممن ‪ ،‬دشممنام دادن خممدا و پيممامبر‪ ،‬و‬
‫مسخره كي به خدا و پيامبر كفريست كه انسان را از ملت اسلم خارج ميكند‬
‫‪ 141 /1‬فتاوى المرأة المسلمه‬

‫‪106‬‬

‫افغانستان ‪ -‬كابل‬

‫دين حقيقي به نزد اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله (‬
‫جسساَءهُْم اْلِعْلسُم َبْغًيسسا‬
‫ن َبْعسِد َمسسا َ‬
‫ل ِمس ْ‬
‫ب ِإ ّ‬
‫ن ُأوُتسسوا اْلِكَتسسا َ‬
‫ف اّلسِذي َ‬
‫خَتَلس َ‬
‫لُم َوَما ا ْ‬
‫سَ‬
‫لْ‬
‫ل ا ِْ‬
‫عْنَد ا ِّ‬
‫ن ِ‬
‫ن الّدي َ‬
‫)ِإ ّ‬
‫َبْيَنُهْم ( دين حقيقي به نزد ال ) جل جلله ( دين مقدس اسلم اسسست ‪ ،‬اهسسل كتسساب بعسسد ازينكسسه‬
‫علم به اين مسألة بخاطر سركشي اختلف نمودنسسد ‪ ،‬زيسسرا اللسسسه ) جسسل جللسسه ( متعسسال) جسسل‬
‫جلله ( متعال ) جل جلله ( براي تمامي انسانها دين اسلم را فرستاده است ‪ ،‬تمامي پيامبرا‬
‫ن الهي مردم را به اسلم دعوت ميكردند ‪ ،‬نامهاي ديگري مثل يهوديت ‪ ،‬مسيحيت ‪ ،‬وغيسسره‬
‫نامهايي اند كه انسسسانها بعسسدازتغييردين حقيقسسي الهسسي بسسراي اديسسان دسسست سسساخته خسسود اختيسسار‬
‫نمودند ‪ ،‬وآنرا اديان الهي قرار دادند ‪ ،‬هرگاه به قرآن عظيم الشان كه كتاب الهي است نظر‬
‫اندازيم ميبينم كه دين حقيقي تمام پيامبران را اسلم بيان داشته و تمامي آنان را مسلمان گفته‬
‫بلكه در رد ادعاي آنان كه مي گفتند ابراهيم ) عليسه السسلم ( يهسودي يسا نصسراني بسود قسرآن‬
‫ميفرمايد ‪:‬‬
‫) ما كان ابراهيم يهوديا ول نصرانيا ولكن كان مسلما (‬
‫يقول القرآن في إبراهيم ) إذ قال له ربه أسلم قال أسلمت لرب العالمين ( البقرة ‪131/‬‬
‫يوسف ) أنت ولي في الدنيا والخرة توفني مسلما والحقني بالصالحين ( يوسف ‪101/‬‬
‫سليمان ) و أوتينا العلم من قبلها و كنا مسلمين ( النمل ‪42/‬‬
‫دين بني يعقوب ) قالوا نعبد إلهك وإله آبائك إبراهيم وإسماعيل وإسحاق إلهسا واحسدا ونحسن لسه‬
‫مسلمون ( البقرة ‪133/‬‬
‫موسى ) وقال موسى يا قوم إن كنتم آمنتم بال فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين ( يونس ‪84/‬‬
‫عيسى ) فلما أحسن عيسى منهم الكفر قال من أنصاري إلى ال قسسال الحواريسسون نحسسن أنصسسار‬
‫ال آمنا بال و أشهد بأنا مسلمون ( آل عمران ‪52/‬‬
‫ن ( الذاريات ‪36 /‬‬
‫سِلِمي َ‬
‫ن اْلُم ْ‬
‫ت ِم ْ‬
‫غْيَر َبْي ٍ‬
‫جْدَنا ِفيَها َ‬
‫)َفَما َو َ‬
‫) جل جلله (‬

‫جسسا‬
‫حَر ً‬
‫صسْدَرُه ضَسّيًقا َ‬
‫ل َ‬
‫جَعس ْ‬
‫ضسّلُه َي ْ‬
‫ن ُي ِ‬
‫ن ُيسِرْد َأ ْ‬
‫لِم َوَم ْ‬
‫سَ‬
‫لْ‬
‫صْدَرُه ِل ِْ‬
‫ح َ‬
‫شَر ْ‬
‫ن َيهِدَيُه َي ْ‬
‫ل َأ ْ‬
‫ن ُيِرْد ا ُّ‬
‫)َفَم ْ‬
‫ن ( النعام ‪125/‬‬
‫ل ُيْؤِمُنو َ‬
‫ن َ‬
‫عَلى اّلِذي َ‬
‫س َ‬
‫ج َ‬
‫ل الّر ْ‬
‫ل ا ُّ‬
‫جَع ُ‬
‫ك َي ْ‬
‫سَماِء َكَذِل َ‬
‫صّعُد ِفي ال ّ‬
‫َكَأّنَما َي ّ‬
‫‪107‬‬

‫ازينكه مخاطب قرآن عظيم الشان انسانها وجن است ‪ ،‬بناء دين حقيقي آنسسان نيسسز اسسسلم اسسست‬
‫درسوره جن خود آنها بيان ميدارند كه درميان ما مسلمانان و سركشسسان قسسرار دارنسسد ‪َ) :‬وَأّنسسا‬
‫شًدا ( الجن ‪14 /‬‬
‫حّرْوا َر َ‬
‫ك َت َ‬
‫سَلَم َفُأْوَلِئ َ‬
‫ن َأ ْ‬
‫ن َفَم ْ‬
‫طو َ‬
‫سُ‬
‫ن َوِمّنا اْلَقا ِ‬
‫سِلُمو َ‬
‫ِمّنا اْلُم ْ‬
‫مفهوم عبادت ‪ :‬عبادت طاعت اللسه ) جسسل جللسسه ( متعسسال) جسسل جللسسه ( ) جسسسل جللسسسه ( اسسست ‪ ،‬و‬
‫هرگاه انسان اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( ) جسسل جللسسه ( را در امسسور دنيسسوي واخسسروي‬
‫خويش اطاعت نمايد ‪ ،‬سبب كامكاري وي ميشود ‪ .‬تمامي پيامبران واديان الهي انسسسان را بسسه‬
‫عبادت اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( ) جل جلله ( دعوت نموده اند ‪:‬‬
‫) وإلى عاد أخاهم هودا قال يا قوم اعبدال ( العراف ‪65/‬‬
‫) وإلى ثمود أخاهم صالحا قال يا قوم اعبدوا ال ( العراف ‪73/‬‬
‫وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا ال ( العراف ‪85/‬‬
‫) وقد أرسلنا نوحا إلى قومه فقال ياقوم اعبدوا ال ( المؤمنون ‪23/‬‬
‫) و إبراهيم إذ قال لقومه اعبدوا ال واتقوه ( العنكبوت ‪16/‬‬
‫وقال المسيح يا بني إسرائيل اعبدوا ال ربي وربكم ( المائدة ‪72/‬‬
‫) واسال من ارسلنا من قبلك من رسلنا أجعلنا من دون الرحمن آلهة يعبدون ( الزخرف ‪45/‬‬
‫) وما خلقت النس والجن إل ليعبدون (‬
‫در مورد امت پيامبر) صلى ال عليه وسلم ( كه قرآن عظيم الشان را برايشان منحيسسث كتسساب‬
‫عَلْيُكسمْ‬
‫ت َ‬
‫ت َلُكسْم ِديَنُكسْم َوَأْتَمْمس ُ‬
‫كامل الهي فرستاده نيزدين اسلم بيان شسسده اسسست ‪) :‬اْلَيسْوَم َأْكَمْلس ُ‬
‫لَم ِديًنا( المائدة ‪3/‬‬
‫سَ‬
‫لْ‬
‫ت َلُكْم ا ِْ‬
‫ضي ُ‬
‫ِنْعَمِتي َوَر ِ‬
‫و درخاتمه ميگويد ‪:‬‬
‫ن ( آل عمران ‪85/‬‬
‫سِري َ‬
‫خا ِ‬
‫ن اْل َ‬
‫خَرِة ِم ْ‬
‫لِ‬
‫ل ِمْنُه َوُهَو ِفي ا ْ‬
‫ن ُيْقَب َ‬
‫لِم ِديًنا َفَل ْ‬
‫سَ‬
‫لْ‬
‫غْيَر ا ِْ‬
‫ن َيْبَتِغ َ‬
‫)َوَم ْ‬

‫مفهوم آیت شریف ) ربنا ل تجعلنا فتنـة للذین كفروا (‬
‫حِكیُم ( الممتحنة ‪5/‬‬
‫ت اْلَعِزیُز اْل َ‬
‫ك َأْن َ‬
‫غِفْر َلَنا َرّبَنا ِإّن َ‬
‫ن َكَفُروا َوا ْ‬
‫جَعْلَنا ِفْتَنًة ِلّلِذی َ‬
‫) َرّبَنا َل َت ْ‬

‫‪108‬‬

‫نكاح‬
‫نكاح سنت پیامبر* میباشد و هرگاه انسان تواناني جسمي و مالي داشته باشد نكاح بالیش واجب‬
‫میباشد هرگاه كسي توانایي جسمي داشته باشد و توانایي مالي نداشته باشد در مورد آن رسول ال ـ نــبي‬
‫كریم ) صلي ال علیه وسلم ( میفرماید ‪ :‬أي جوانان هرگاه كسي از شما بتواند كه ازدواج نماید بــس بایــد‬
‫ازدواج كند زیرا ازدواج كردن بــراي جشــم و شــرمكاه انســان نكهدارنــده اســت ‪ ،‬و اكــر كســي ازدواج كــرده‬
‫نمیتاواند یا توانایي آنرا نداشته باشــد بــس بایــد روزه بگیــرد زیــرا روزه بــراي او وســیله محــافظت اســت ‪،‬‬
‫منظور از حدیث شریف اینست كه هرگاه جوان مسلمان توانایي داشته باشد كه ازدواج كند مطابق این امر‬
‫پیامبر* حتما باید ازدواج نماید ‪ ،‬زیرا از دواج مانع جشم برناموسهاي مردم میباشد ‪ ،‬و همچنــان انســان را‬
‫از زنا و اعمال نا جایز وقایه مینماید ‪ ،‬و هرگاه كسي توانایي جسمي داشــته باشــد ولــي توانــایي مصــارف‬
‫مالي ازدواج را نداشته بس او باید براي وقایه جشم و جسمش از كناه روزه هاي نفلي بگیرد ‪ ،‬زیرا انســان‬
‫روزه داردر روزهــاي روزه جشــمان خــود را از تــرس اللـــه ) جــل جللــه ( متعــال) جــل جللــه ( از دیــدن‬
‫نامحرمان حفظ مینماید زیرا انسان مسلمان با تمام بدن خویش روزه میگیرد جشــمان خـود را از نامحرمــان‬
‫نكهمیدارد و گوشهاي خود را از شنیدن لهو وسخنان بیجا و حرام حفظ میكند و بزبــان خــود ســخنان نــاروا‬
‫را نمیگوید بناء این جوان در هنكام روز از آنجه توجه اش را به حرام جلب میكند وقــایه میشــود ‪ ،‬وازینكــه‬
‫روزه در نفس انسان تاثیر میكند مانع ارتكاب جریمه میشود ‪.‬‬

‫اختیارهمسر ونامزد‬
‫بسیاري مردم وقتي میخواهند ازدواج نمایند ‪ ،‬در جستجوي دختران زیبا و یا فامیلهاي بولدار و نامدار‬
‫میباشد ‪ ،‬پیامبر* میفرماید ‪ :‬كه مردم زنان را بخاطر جهـار علـت ازدواج مینمایـد ‪ ،‬بخـاطر مـالش ‪ ،‬بخـاطر‬
‫نسبش ‪ ،‬سوم بخاطر بخاطر زیبایي اش و جهارم بخاطر دیــانتش ‪ ،‬بــس تــواي جــوان مســلمان دیــانت را در‬
‫نظر داشته باش ‪ ،‬زیرا به این گفته پیامبر* روابط فامیلي و رضایت شوهر را زنان دین دار خوب مراعــات‬
‫‪109‬‬

‫كرده میتوانند ‪ ،‬زیرا بسیاري اوقات دیده شده است كــه زنــان زیبــا بخــاطر اخلق بــد شــان طلق شــده انــد ‪،‬‬
‫وزنان بانسب به سبب افتخارات خویش در نظر شوهران تحقیر شده اند و كاهي هــم مــال ســبب اخلف بیــن‬
‫خانم و شوهر شده است ولي همیشه دین داري سبب شـده كـه اعضـاي فامیـل اورا دوسـت بدارنـد ‪ ،‬وهمـه‬
‫اورا احترام نماید و شوهرش از او راضي باشد زیرا زن مســلمان و بــا دیــانت احــترام بزركــان مینمایــد ‪ ،‬از‬
‫استخدام الفاظ زشت اجتناب میكند ‪ ،‬ودرهنكامیكه اعضاي فامیل شــوهرش بــه اوظلــم كنــد بخــاطر رضــایتال‬
‫) جل جلله ( صبر میكند ‪ ،‬اللـــه ) جــل جللــه ( متعــال) جـل جللـه ( متعـال میفرمایـد ) واسـتعینوا بالصـبر‬
‫والصلة ( در مصیبت ها با صبر ونماز كمك بخواهید ‪ ،‬زن بهــترین نعمتــال ) جــل جللــه ( اســت ‪ ،‬حضــرت‬
‫عبدال بن عمر& میفرماید ‪ :‬كه رسول اكرم نبي كریم ) صلي ال علیه وسلم ( مي گفت ‪ :‬دنیا همه نعمت‬
‫هاي كرانبهایال ) جل جلله ( است ‪ ،‬كرانبهاترین نعمتال ) جل جلله ( زن صالحه میباشد ‪ ،‬حضرت امــامه‬
‫) رضي ال عنه ( میفرماید كه نبي كریم نبي كریم ) صلي ال علیه وسـلم ( فرمـود انسـان مـؤمن بعـد از‬
‫تقــوى و برهیزكــاري از هیــج جیزدیگراســتفاده زیــاد نكــرده اســت مكــر از ازخــانم نیكوكــار زیــرا اكــر خــانم‬
‫نیكوكارش را امر نماید طاعتش میكند و اكر بطرفش نظر كنــد خوشــحال میشــود ‪ ،‬و اكــر در بــاره اش قســم‬
‫میخورد او را برائت میدهد ‪ ،‬واكر از خانه اش دوركردد خانمش درنفس خود او مــال شــوهرش امــانت كــار‬
‫میباشد ‪.‬‬

‫نعمت در دیدكاه ها ي مختلف‬
‫مسلماني میگوید من با شخص غربي ملقات داشتم او برایم در قسمت نعمت برسید‬
‫برایش گفتم كه‬

‫نعمتهای الهی‬
‫سرچشمه تمام آداب و اخلق مراعات ادب با ذات اللـــه ) جــل جللــه ( متعــال) جــل جللــه ( متعــال‬
‫)جل جلله( میباشد ‪ ،‬ال ) جل جللـه ( ذات مقــدس اســت خــالق همــه بشـریت اسـت ‪ ،‬مهربــانتراز‬
‫مــادرو پــدر و ســایر دوســتان میباشــد ‪ ،‬او تعــالى هریــك مــا را بــا زیبــایي خاصــي آفریــد ‪ ،‬تمــامي‬
‫ضروریات بدن مارا بدون كدام قیمت و مصارف پــولي تكمیــل نمــود ‪ ،‬هرگــاه بــه بــدن خــود متــوجه‬
‫شویم میبینیم كه هــر عضــو بــدن مــا ارزش بســیار زیــادي دارد ‪ ،‬و هرگــاه كــدام مــا بــه ســبب کــدام‬
‫اكسیدنت و یا واقعه دیگري یك عضو وجود خویش را از دست دهد ‪ ،‬داكتران بــراي فعــال ســاختن‬
‫آن عضو بدن انسان از نزد مریض هزاران دولر مطالبه مینمایند ‪ ،‬بیایید تصور نماییم كــه هرگــاه‬
‫جشمان ما در اثر یك حادثه ترافیكي ازبین رود و ما از دیدن همهء زیبایي ها جهـان محـروم كردیـم‬
‫و روز روشن بالي ما شب تاریك گردد ‪ ،‬هرگاه به نزد طبیبي رویم او براي مـا بگویـد كـه شـما‬
‫به خریداري یك جشم ضــرورت داریــد كـه شـاید جنــد هـزار دولر تمــام شــود و یــا هـم كــدام یـك از‬
‫دوستان تان حاضر گردد كه یك جشم خود را به شما هدیه دهد ‪ ،‬هرگــاه بــه نــزد هــزاران دوســت‬
‫بسیار صــمیمي خـویش رویــم ‪ ،‬همـه ابــا ورزنــد و ازهـدیه دادن جشــم خـویش برایمــان عـذر بیــش‬
‫نمایند ‪ ،‬و یك تن از دوستان ما آماده شود و با بسیار ایثار و ازخود كذري یــك جشــم خــود را بــراي‬
‫ما هدیه دهد ‪ ،‬وما به كمك آن دوست مهربان دوباره ) البته با تحمل مصــارف زیــاد عملیــات ( دو‬
‫‪110‬‬

‫باره به دیدن این جهان وزیبایي هایش قادر كردیم ‪ ،‬و بتوانیم زنده گي خویش را بشكل نورمــال آن‬
‫به بیش بریم موقف ما در مقابل آن دوستیكه چنین ایثار نموده است جي خواهد بود ‪ ،‬آیا در تمام‬
‫عمر مرهون احسانش نخواهیم بود ‪ ،‬و هرگاه آن دوست از ما بخواهد كه برایش خــدمتي نمــاییم ‪،‬‬
‫آیا در انجام آن امر تكاسل خواهیم نمود ‪ ،‬ویــاهم كــدام وقــت در مقــابلش بــي ادبــي خــواهیم نمــود ؟‬
‫هركز ‪ .‬به همین سان ممكن است سایر اعضاي بدن خویش را تصور نماییم و ببینم كه خالق جهان‬
‫هر عضو بدن ما را به شـكل رایكـان بـا تمـامي زیبـایي هـا خلـق نمـوده اسـت ‪ ،‬مـارا محتـاج كسـي‬
‫نكذاشته تا دست طلب بسوي انساني دراز نماییم ‪ ،‬و هرگاه هـر عضــو بــدن بــه قیمــت هــاي كــزاف‬
‫فروخته میشد ‪ ،‬جند تن ما میتوانستیم كه آنرا خریداري نمــوده و وجــود خــویش را تكمیــل نمــاییم ؟‬
‫شـایان ایـن مرحمـت الهـي اسـت كـه مـا شـكر او را بجـا آوریـم و آداب را بـا اللــه ) جـل جللـه (‬
‫متعال) جل جلله ( عالمیان مراعات نماییم‬

‫‪111‬‬

‫منفممممي كرايممممي علممممت‬
‫اساسي عقب ماني مردم‬
‫یكي از مشكل عقب ماني مردم مـا در عصـر امـروزي اسـتفاده از وســایل پیشــرفته و تولیــدات‬
‫كنوني جهان بكونه منفي آن میباشد ‪ ،‬كه این استفاده منفي هم براي زنده گــي شخصــي فامیــل‬
‫ها و هم براي كشور ایجاد بد بختي مینماید ‪.‬‬
‫بكونه مثال در عصر امروزي تقریبا یك قرن اخیر وسایل تكنولوزي زیادي اختراع كردیــده كــه‬
‫اكثریت این وسایل با قیمت هاي كزاف به كشور ما انتقال شده است ‪ ،‬این وسایل پیشــرفته كــه‬
‫همه داراي جهات مثبت ومنفي میباشد ‪ ،‬و مردم جهان كوشش مینمایند تــا حــد اكــثر از بخــش‬
‫مثبت آن استفاده نمایند ‪ ،‬و با استفاده مثبت وسـایل در زمینـه بیشـرفت تعلیـم و تربیـه ‪ ،‬علـم‬
‫ودانش ‪ ،‬بهبود زنده گي خانواده كي وترقي كشور خویش استفاده مینمایند ‪ ،‬مثل ‪ :‬از رادیــو‬
‫وتلویزیون هاي خویش براي تدریس ‪ ،‬تعلیم ‪ ،‬تربیه ‪ ،‬و غیره امــور مثبــت اســتفاده میشــود ‪،‬‬
‫اكنون در بسیاري از تلویزیون هاي كشورهاي جهان مشاهده میكنیم كـه برنــامه هــاي خاصــي‬
‫براي تعلیم دین ‪ ،‬تعلیم كمپیوتر ‪ ،‬تعلیم سواد ‪ ،‬مناقشات سیاسي ‪ ،‬وفلم هاي تربیتي كه جوانان‬
‫‪ ،‬نوجوانان و اطفال را به مسوولیت هاي شان متوجه میسازد نشر میشــود ‪ ،‬همچنــان برنــامه‬
‫هاي ویزه خانواده ‪ ،‬مسوولیت پدران ‪ ،‬مادران ‪ ،‬حفظ صحت فامیل ‪ ،‬وقــایه از امــراض وجــود‬
‫دارد كه با مشاهده هر برنامه وضعیت اخلقي ‪ ،‬صحي ‪ ،‬تعلیمي و فرهنكي جوانان روز بــروز‬
‫زیاد شـده و حتـا از فلـم هـاي كـارتوني و داسـتاني بـراي رسـیدن بـه یـك هـدف مفیـد اسـتفاده‬
‫میشود ‪ .‬سینما كه یك وسیله تربیوي خوب میباشد نیز براي اهداف تعلیمي و تربیتي اســتفاده‬
‫میكردد ‪ ،‬ولي برعكس در كشور ما غالبا این امور مثبت مد نظر نبوده بلكه ســینما هــاي شــهر‬
‫همیشه افلم مبتذل و غیر اخلقي را صرفا بخاطر بول یــابي بــه نمــایش میكزارنــد و در مــورد‬
‫اخلق و تعلیم و تربیه جوانان و نوجوانان هیحكاهي فكر نمیكنند ‪ .‬روي همین علــت اســت كــه‬
‫این سینما ها وقت مخصوصي نداشته بلكه در تمامي روز نشـرات دارنــد و بــا تقــدیم فلــم هــاي‬
‫مبتذل شاكردان مكتب را وادار به فرار از مكتب نموده و راه هاي دزدي ‪ ،‬زنا ‪ ،‬شرابخواري ‪،‬‬
‫قتل ‪ ،‬تجاوز بردیگران را از همین فلم هاي سینما ها یاد میكیرند ‪.‬‬
‫اكثریت مردم مـا دموكراســي را بـه معنـاي بــي بنـد وبــاري میشناسـند ‪ ،‬و فكـر میكننـد كـه‬
‫دموكراسي یعني بیرون رفت از دایره اخلق و انسانیت بوده و انسان میتواند هر جرمي را به‬
‫آزادي انجام دهد ‪.‬‬
‫اكنون كه در كشور تلـویزون هـاي آزاد و شخصـي میتواننـد بطـور بیسـت و جهـار سـاعته‬
‫تشرات دارند ‪ ،‬مسوولین این تلویزیون ها هیــج تــوجهي بــه تعلیــم وتربیــه اطفــال ‪ ،‬و جوانــان‬
‫ندارند ‪ ،‬آنها صرفا برنــامه هــا و فلــم هــاي خــارجي را بــدون در نظــر داشــت ‪ ،‬دیــن ‪ ،‬كلتــور ‪،‬‬
‫فرهنك ‪ ،‬اخلق ‪ ،‬تربیه ‪ ،‬آداب و وویزه كي هاي مردم ما نشر میكنند ‪ ،‬و ایــن نشــرات بــي بنــد‬
‫‪112‬‬

‫وبار بعضي از تلویزیون ها و نشرات بیست و جهار ساعته رادیو ها كه غالبا شكل شنیده نــي‬
‫برنامه هاي تلویزیوني را دارند ‪ ،‬سبب میشود كه روزانه كمیت جنایت و جرم در كشــور زیــاد‬
‫گردد ‪ ،‬و جوانان ما همه روزه هنوز هم بد اخلق كردند ‪.‬‬
‫كمبیوتر كه یك وسیله پیشرفته بوده و از آن میتوان براي بیشرفت تعلیم و تربیه ‪ ،‬و ترقي‬
‫كشور استفاده نمود ‪ ،‬اكنون در بسیاري از دكانها صرفا بــراي ثبــت موســیقي هــاي دلخــراش‬
‫موبایل ها استفاده میشود ‪ ،‬هرگاه بخواهیم یك مقاله را در كمبوترهــاي شــهري جــاب نمــاییم‬
‫مجبوریم كه صد ها افغاني را صرف نماییم ‪ ،‬زیرا اغلب كمبــوتر هــا در دسـت اشخاصــي قــرار‬
‫دارد كه از آن استفاده مثبت نمي كنند ‪ ،‬ولي معلمین مكــاتب ‪ ،‬اسـتادان بوهنتونهــا و مـامورین‬
‫كشور ‪ ،‬وسایر دانشمندان و قلم بدستان نمیتوانند در منازل خویش كمبیوترداشته باشند ‪ ,‬آنرا‬
‫بصورت مثبت آن استفاده نمایند ‪.‬‬
‫انترنت كه جدیدا در كشور ما رواج یافته و بعضي از مراكــز آن در شــهر تأســیس كردیــده ‪،‬‬
‫ولي متأسفانه كه منفي كرایي مردم ما آنرا نیــز از اهمیــت اصــلي اش دور نگهداشــته اســت ‪،‬‬
‫درین مراكز دیده میشود كه غالبا جوانان به عوض استفاده از منابع معلوماتي مثبت انترنت ‪،‬‬
‫از برنامه هاي منفي آن استفاده میكنند كه در ینصورت نه تنهــا بــول خــویش را بیجــا مصــرف‬
‫نموده اند بلكه این وسیله را نیز از جمله وسایل منفي و مضر براي جامعه ساخته اند ‪.‬‬
‫موبایل ‪ :‬موبایل یك وسیله ضروري براي انسان است كه‬
‫هرگاه بخواهیم كه كشور ما بیشرفت وترقي نماید ‪ ،‬و اطفال و جوانان ما از تعلیــم و تربیــه‬
‫مثبت برخوردار شوند لزم است كه مسئولین در زمینــه تــوجه شــانرا مبــذول دارنــد ‪ .‬اكنــون‬
‫سوال میشود كه مسئولین كي ها اند ؟‬
‫در باسخ این سـوال بایـد گفـت كـه مـا سـه قسـم حكـومت داریـم كـه حكـام ایـن سـه حكـومت‬
‫مسئولین حقیقي میباشند ‪:‬‬
‫‪ -4‬حكومت کوچک ) شخصیت انســان (‪ :‬حكــومت کوچــک كــه اراضــي آن جســم خــود‬
‫انسان ‪ ،‬و حاكم آن نیز خود آن شخص میباشد است ‪ ،‬عقل انسان به مثابه رئیس جمهور‬
‫و سایر اعضاي بدن كابینه اش را تشـكیل میدهنـد لزم اسـت كـه بـراي فـرد مسـلمان در‬
‫نخست از خود سازي آغاز نماید یعني كوشش كند تا خود را مثبت كرا ساخته ازوسایل و‬
‫داشته هاي امروزي به نفع خود و جامعه خویش استفاده نماید ‪ ،‬و آنجه ســبب بــد بخــتي‬
‫خودش و جامعه اش میكردد اجتناب ورزد ‪.‬‬
‫‪ -5‬حكومت متوسط ) خــانواده ( ‪ :‬خــانواده انســان منحیــث یــك حكومــتي اســت كــه پــدر‬
‫رئیس حكومت ‪ ،‬مادر صدراعظم و سایر اعضاي فامیل مانند یك كابینه اجرایوي میباشند‬
‫‪113‬‬

‫‪ ،‬درخانواده مسؤولیت زیاد بدون پدر است و بعد از آن مسؤولیت متوجه مـادر میكـردد ‪،‬‬
‫و به همین سلسله اولد هاي بزرك هریكي به اساس سن ‪ ،‬تجربه ‪ ،‬تعلیم و دانش خویش‬
‫مسؤولیت دارند ‪ ،‬هرگاه پدر شخص مثبت كرا باشد و مطابق این حكم الهي عمل نماید‬
‫كه میگوید ‪ ) :‬یا أیها الذین آمنوا قوا انفسكم و اهلیكم نارا وقــود هــا النــاس والحجــارة (‬
‫ترجمه ‪ :‬اي مؤمنان ! شما خود و اعضاي فامیل تانرا از آتش دوزخیكه هیــزم آن ســنكها‬
‫و مردمان اند وقایه نمایید ‪ .‬در ینصــورت هیــج مشــكلي در فامیــل وجــود نخواهــد داشــت‬
‫زیرا پدر مهربان كوشش مینماید تا از وسایل دست داشته و امكانات موجود فامیل بــراي‬
‫خیر زنده گي دنیا وآخرت فرزندش كار نماید ‪ ،‬و براي اولد خویش همیشه زمینه خیر و‬
‫بهبود شانرا مهیا سازد ‪ .‬متوجه فامیل میباشد كه در ‪ 24‬ساعت زنده گي خویش به كــدام‬
‫امــور مشــغول انــد ‪ ،‬برنــامه هــاي تلویزیــوني جقــدر در اخلق و تربیــه آنهــا تــاثیر مثبــت‬
‫ویامنفي میكند ‪ ،‬اعضاي فامیل حقدر به درس و تعلیــم علقمنــدي دارد و بــه همیــن شــكل‬
‫همیشه متوجه هر امر فامیل بوده و بدین شكل ایــن حكــومت کوچــک را بخــوبي رهــبري‬
‫نموده سبب سعادت آن فامیل میكردد ‪.‬‬
‫‪ -6‬حكومت بزرك ) دولت ( ‪ :‬اكنون نوبت به حكومت عمومي میرسد ‪ ،‬این حكــومت كــه‬
‫هر عضو آن در مقابل مــردم ‪ ،‬ملــت ‪ ،‬و اللـــه ) جــل جللــه ( متعــال) جــل جللــه ( ) جــل‬
‫جلله ( مسؤولیت دارند ‪ ،‬مسولین بزرك جامعه میباشند ‪ ،‬حكومت را لزم است تــا بــراي‬
‫تربیه معنوي اولد كشور جدا متوجه باشد ‪ ،‬براي تعلیم و تربیه كامهاي استواري بردارد‬
‫‪ ،‬تنهــا بــاز نمــودن جنــد مكتــب بــدون مراقبــت و تفــتیش مســؤولیت حكــومت را مرفــوع‬
‫نمیسازد ‪ ،‬و مسؤولیت تعلیم و تربیه كشــور تنهــا بــه دوش وزارت معــارف و تحصــیلت‬
‫عــالي نبــوده بلكــه وزارت اطلعــات وفرهنــك و وزارت داخلــه ووزارت حــج و اوقــاف ‪،‬‬
‫ووزارت ترانسبورت نیز مسؤولیت بزركي در قبال تعلیم و تربیه دارند ‪ ،‬زیرا به اساس‬
‫تقسیم اوقات بیست و جهار ساعته یك جوان یا نوجــوان مــدت بنــج إلــى شــش ســاعت در‬
‫مكتـب و بوهنتـون میباشـند‪ ،‬و بـاقي وقـت خـویش را در خـانه ‪ ،‬بـازار ‪ ،‬امـاكن تفریـح ‪،‬‬
‫مساجد ‪ ،‬سرویس هاي شهري و غیره صرف مینمایند ‪ ،‬كه هر كاه هر وزارتي بدانــد كــه‬
‫جقدر وقت یك همشـري مـا در مربوطـات مسـولیت وي سـبري میكـردد و بـراي وضـعیت‬
‫تعلیمي و تربیوي آن برنامه ریزي نماید ‪ ،‬كشورما به كلستان و مردم ما صاحب معنــویت‬
‫عالي و بیشرفت نهایت زود خواهند شد ‪.‬‬
‫مسؤوليت هاي وزارت اطلعات وفرهنك‬
‫وزارت اطلعــات وفرهنــك از جملــه وزارت هاییســت كــه روزانــه ملیــون هــاي مشــتري‬
‫دارد ‪ ،‬زیــرا تمــام روزنــامه هــا ‪ ،‬جرایــد ‪ ،‬مجلت ‪ ،‬فلــم هــاي داخلــي و خــارجي ‪ ،‬رادیــو و‬
‫تلویزیون هاي آزاد و حكومتي ‪ ،‬سینما ها ‪ ،‬تیاترها ‪ ،‬مراكز تفریح و غیره بـه شـكل مسـتقیم‬
‫‪114‬‬

‫تحت صلحیت و كنترول وزارت اطلعات و كلتور قرار دارد ‪ ،‬مسؤولیت وزارت اطلعــات و‬
‫كلتور درین ختم نمیكردد كه فقط براي افتتاح نشرات آزاد كــار نمایــد ‪ ،‬و هــر یكــي را اختیــار‬
‫دهد تا بي بند وبار برنامه ریزي نماید و هرجه خواست نشر كند ‪ ،‬بلكه همیشــه آزادي مثبــت‬
‫داخل یك جوكاتي میباشد كه مطابقت با دیانت ‪ ،‬كلتور ‪ ،‬فرهنك مردم آن سرزمین باشد ‪ ،‬ایــن‬
‫وزارت مسؤولیت دارد براي هر نشریه ) خواه صوتي و تصویري باشد ویاهم قلمي ( تفهیــم‬
‫نماید ‪ ،‬تا نشرات خویش را در جوكات عقیده و فرهنك ملت مسلمان كشور ما عیار ســازند ‪،‬‬
‫و بــراي مــردم مــا جیــزي را تقــدیم نماینــد تــا ســطح تعلیــم ‪ ،‬تربیــه ‪ ,‬ادب و اخلق جوانــان و‬
‫نوجوانان را بلند برد ‪ ،‬و از آنجه كه سبب انعدام اخلق و آداب میكردد ‪ ،‬و یــاهم جوانــان را‬
‫مرتبط به فرهنك هاي بیكانكان میسازد اجتناب ورزند ‪ .‬هرگاه وزارت اطلعات وفرهنك در‬
‫فكر فرهنك اصیل كشور مان نباشند بس وزارت فرهنك گفته نخواهد شد ‪ .‬و هرگاه وزارت‬
‫فرهنك به بي فرهنك ها اجازه دهد تا مطابق خواهشات خویش جوانان ما را بــه بــي فرهنكــي‬
‫تشویق نمایند ‪ ،‬بس این نام خویش را تعویض نماید ‪ ،‬زیــرا شایســته نیســت كــه نــام مخــالف‬
‫عمل باشد ‪.‬‬
‫وزارت اطلعات وفرهنك باید تمام نشرات روزانه را مراقبت و تفتیش نمایـد و آنــرا در‬
‫ترازوي تعلیم و تربیه انداخته سنجش نمایـد كــه ایــن نشــرات جــي تــاثیري در تعلیــم و تربیــه‬
‫اولد این كشور دارد ‪ ،‬همیشه كوشش نماید تا برنامه هاي رادیو ها و تلویزیــون هــا را زیــر‬
‫میكروسكوب متخصصین تعلیم و تربیه قرار دهند ‪ ،‬و به ســینما هــا و كســت فروشــان اجــازه‬
‫ندهند تا فلمهاي غیر اخلقي را به دسترس جوانان ما قرار دهند ‪ ،‬زیــرا فرهنــك كشــور مــان‬
‫فرهنك اخلق است ‪ ،‬و باید این فرهنك اخلقي خویش را مبدل به فرهنك كساني نمود كه بــد‬
‫اخلقي ها جزء فرهنك شان است ‪.‬‬
‫وزارت فرهنك را شايسته است كه در برنامه ها ي تلويزوني از دانشمندان وزارت هاي‬
‫تعليم و تربيه ‪ ،‬تحصيلت عالي ‪ ،‬وحج و اوقاف استفاده نموده و براي اصلح نشسسرات كشسسور‬
‫مطابق نظريات تربيوي و تعليمي آن اجراات نمايد ‪.‬‬
‫مسؤولیت وزارت داخله‬
‫مسولیت وزارت ترانسبورت‬
‫مسؤولیت وزارت حج و اوقاف‬
‫مسؤولیت وزارت معارف ‪:‬‬
‫مسؤولیت وزارت تحصیلت عالي و مسلكي ‪:‬‬

‫‪115‬‬

‫لللللل ل للل لل لللل للللل للللل للللل للل لللللل‬

‫للل لللل لللللل لللللل‬

‫یكي از احادیث زنده گي ساز پیامبر ) صلى ال علیه وســلم ( اینســت كــه میفرمایــد ) دع مــا‬
‫یریبك إلى ما ل یریبك ( آنجه ترا به شك میاندازد از آن صرف نظر كن و خود را مشغول آنجــه‬
‫ساز كه در آن هیج شكي نیست ‪ .‬صحابه كرام و مؤمنان حقیقي این حدیث شریف را همیشه مد‬
‫نظر داشتند و میدارند ‪ ،‬و هرگاه كدام كار ‪ ،‬خوراك ‪ ،‬محفل ‪ ،‬رواج ‪ ،‬و یا غیره امــور در نــزد‬
‫شان مشكوك میبود و از حلل و حرام بودن آن كامل متیقن نمیبودند از آن به اساس این حــدیث‬
‫شــریف اجتنــاب میورزیدنــد ‪ .‬همچنــان هنكــام نظــر در موضــوعي بــه نــزد دانشــمندان وعلمــاي‬
‫میرفتند كه آنها صلحیت فتوا و حكم در شریعت اســلمي را دارا میبودنــد ‪ ،‬و در زمــان صــحابه‬
‫كرام از فتوا دادن حذر مینمودند ‪ ،‬آنــان مــي گفتنــد كــه مفــتي بــه نیــابت از اللـــه ) جــل جللــه (‬
‫متعال) جل جلله ( )( صــحبت میكنــد ‪ ،‬ولزم اســت ‪ ،‬تــا در فتــواي خــویش كــامل دقیــق باشــد و‬
‫شخصي باید فتوا بدهد كه به تمامي احكام الهي عالم باشد ‪ ،‬و علومي را خوانده باشــد كــه او را‬
‫شایسته فتوا دهي كرداند ‪ ،‬و روي همین ملحوظ هر كاه كسي به نــزد یــك صـحابي میرفـت او از‬
‫دادن فتوا اجتناب نموده و آن شخص را به نزد صحابي دیگري كه او را نسبت به خــود عــالمتر‬
‫میدانست میفرستاد ‪ ،‬و باز آن صحابي نیز جرئت نكرده فتوا نمیداد و براي آن شخص مي گفــت‬
‫تا به نزد شخص دیگري كه نسبت به او عالمتر بود برود و از نزدش استفسار نماید ‪.‬‬
‫اكنون باید برسید كه فتوا جیست ؟ جواب بسیار ساده اینست كه حكم نمودن حلل و حــرام‬
‫بودن یك جیز و یا هم جایز و نا جایز بودن یك موضوع فتوا گفته میشــود ‪ ،‬هرگــاه از كســي‬
‫ببرسیم كه خوردن كوشتیكه آنرا یك نا مسلمان كشته باشد حلل است و یا حرام ‪ ،‬و آن شــخص‬
‫در جواب به حرمت یا حلل بودن آن حكم كند این فتــوا گفتـه میشــود ‪ .‬و مشـكل فتــوا در همیـن‬
‫است كه هر كاه انسان جیزي را حــرام میبنــدارد و آن بــه نــزد اللـــه ) جــل جللــه ( متعــال) جــل‬
‫جلله ( )( حلل باشد ‪ ،‬و یا هــم جیــزي را حلل بگویــد در حــالیكه آن جیــز در نــزد اللـــه ) جــل‬
‫جلله ( متعال) جل جلله ( )( حرام باشد ‪ ،‬كناه بزركي را مرتكب میشــود ‪ ،‬زیــرا حلل را حــرام‬
‫گفتن و حرام را حلل گفتن سبب كفر یك انسان میشود ‪ .‬و هرگاه كسي بــدون علــم و دانــش و‬
‫معرفت شرعي موضوع در مسالهء ابراز نظر نماید خود را كناهكار نموده است ‪.‬‬

‫‪116‬‬

‫مشكل حرام خوري بسیاري از مردم در عصر ما همین است كه بسیاري از مردم خــود را مفــتي‬
‫ساخته و براي خود راه هاي خلصي از حرام را _ البتــه بــه نظــر خــود شــان – بــاز میكننــد ‪ ،‬و‬
‫هرگاه با كدام مشكلي كه آنان را در شــك میانــدازد روبــرو میشــوند خــود شــان فــورا ابــراز نظــر‬
‫نموده و براي خود بهانه هایي را بیدا میكنند ‪ ،‬و هرگاه یك عالم و یا شخص متــدیني برایشــان‬
‫در مورد حكم اسلمي را بیان نماید ‪ ،‬آن شخص را به باد مسـخره گرفـت ه و ازینكـه تعـداد ایــن‬
‫اشخاص خود خواه در جــامعه بیشــتر اســت ‪ ،‬بــا اســتفاده از اكــثریت آراء آن شــخص متــدین را‬
‫ملمت مینمایند و براي رد نمودن گفته هایش هزاران دلیل بیجــا و بــي مــورد بیــش میكننــد ‪ ،‬و‬
‫فكر میكنند كه این موقف آنان درست بوده و سبب خلص آنها خواهد شد ‪ ،‬ولي باید دانست كــه‬
‫در امور دیني جال و نیرنك نمودن در حقیقت خود را فریب دادن است ‪ ،‬زیرا نتیجه عمــل بــد بــه‬
‫خود انسان رجوع میكند ‪ ،‬و هر انسان مطابق هر ذره ء اعمــالش محاسـبه میشـود ‪ ،‬و هرگـاه‬
‫شخصي قصدا براي فریب مردم و یا هم فریب خود و فامیل خــود حللــي را حــرام و حرامــي را‬
‫حلل توجیه نماید كناهش به مرحله كفر میرسد ) العیاذ بال (‬
‫بكونه مثال بسیاري از رشوت خوران عصر حاضر نام رشوت را تغییر داده بنام ) بیــدا و بنــاه (‬
‫و هم ) تحفه و هدیه ( رشوت میخورند ‪ ،‬و هرگاه برایشان گفته شود كه رشوت به هرنام كه‬
‫باشد حرام است دلیل میاورند كه شرایط امروزي ایجاب میكند انســان رشــوت بخــورد در غیــر‬
‫آن زنده نمودن بسیار مشكل است ‪ ،‬آنان با بول رشوت در موتر هاي لكــس ‪ ،‬خــانه هــاي مجلــل‬
‫زنده گي میكنند و بـا خـوراك هـاي متنـوع و مهمـاني هـاي بـي دربـي خـود را بهـتر از دیگـران‬
‫میدانند ‪ ،‬در حالیكه انسان متدین میتواند با بول حلل بدون داشتن موتر شخصي ‪ ،‬ویــاهم خــانه‬
‫لوكس ‪ ،‬و مهماني ها و محافل زنده گي شرافتنمدانه نماید ‪.‬‬
‫بعضي از كسانیكه از ستر وحجاب بي خبرند و یاهم تحت تأثیر‬

‫دلیل عقلي قرآني براي شناخت خالق حقیقي‬
‫س‬
‫حِر ِبَما َینَف ـُع الّنــا َ‬
‫جِري ِفي اْلَب ْ‬
‫ك اّلِتي َت ْ‬
‫ف الّلْیِل َوالّنَهاِر َواْلُفْل ِ‬
‫ل ِ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫ت َواَْلْر ِ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ِإ ّ‬
‫ف الّرَیــاحِ‬
‫صِری ِ‬
‫ن ُكّل َداّبٍة َوَت ْ‬
‫ث ِفیَها ِم ْ‬
‫ض َبْعَد َمْوِتَها َوَب ّ‬
‫حَیا ِبِه اَْلْر َ‬
‫ن َماٍء َفَأ ْ‬
‫سَماِء ِم ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫ل ِم ْ‬
‫َوَما َأنَزَل ا ُّ‬
‫ن البقرة ‪(164)/‬‬
‫ت ِلَقْوٍم َیْعِقُلو َ‬
‫لَیا ٍ‬
‫ض َ‬
‫سَماِء َواَْلْر ِ‬
‫ن ال ّ‬
‫خِر َبْی َ‬
‫سّ‬
‫ب اْلُم َ‬
‫حا ِ‬
‫سَ‬
‫َوال ّ‬
‫ب آل عمران ‪(190)/‬‬
‫ت ُِلوِلي اَْلْلَبا ِ‬
‫لَیا ٍ‬
‫ف الّلْیِل َوالّنَهاِر َ‬
‫ل ِ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫ت َواَْلْر ِ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ِإ ّ‬

‫‪117‬‬

‫ت‬
‫خَلْق ـ َ‬
‫ض َرّبَنا َمــا َ‬
‫ت َواَْلْر ِ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫جُنوِبِهْم َوَیَتَفّكُرو َ‬
‫عَلى ُ‬
‫ل ِقَیاًما َوُقُعوًدا َو َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن َیْذُكُرو َ‬
‫اّلِذی َ‬
‫ب الّناِر ( آل عمران ‪191/‬‬
‫عَذا َ‬
‫ك َفِقَنا َ‬
‫حاَن َ‬
‫سْب َ‬
‫ل ُ‬
‫طً‬
‫َهَذا َبا ِ‬
‫خَر َلُك ـْم‬
‫سّ‬
‫ت ِرْزًقا َلُكْم َو َ‬
‫ن الّثَمَرا ِ‬
‫ج ِبِه ِم ْ‬
‫خَر َ‬
‫سَماِء َماًء َفَأ ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫ض َوَأنَزَل ِم ْ‬
‫ت َواَْلْر َ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خَل َ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫ا ُّ‬
‫خَر َلُكْم اَْلنَهاَر إبراهیم ‪(32) /‬‬
‫سّ‬
‫حِر ِبَأْمِرِه َو َ‬
‫ي ِفي اْلَب ْ‬
‫جِر َ‬
‫ك ِلَت ْ‬
‫اْلُفْل َ‬
‫ن َوِمْنُهـْم َمـ ْ‬
‫ن‬
‫جَلْیـ ِ‬
‫عَلــى ِر ْ‬
‫شــي َ‬
‫ن َیْم ِ‬
‫طِنـِه َوِمْنُهـْم َمـ ْ‬
‫عَلى َب ْ‬
‫شي َ‬
‫ن َیْم ِ‬
‫ن َماٍء َفِمْنُهْم َم ْ‬
‫ق ُكّل َداّبٍة ِم ْ‬
‫خَل َ‬
‫ل َ‬
‫َوا ُّ‬
‫يٍء َقِدیٌر النور‪(45) /‬‬
‫ش ْ‬
‫عَلى ُكّل َ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫شاُء ِإ ّ‬
‫ل َما َی َ‬
‫ق ا ُّ‬
‫خُل ُ‬
‫عَلى َأْرَبٍع َی ْ‬
‫شي َ‬
‫َیْم ِ‬
‫حِیــي‬
‫حَیاَهــا َلُم ْ‬
‫ن اّلـِذي أَ ْ‬
‫ت ِإ ّ‬
‫ت َوَرَبـ ْ‬
‫عَلْیَهــا اْلَمــاَء اْهَتـّز ْ‬
‫شَعًة َفـِإَذا َأنَزْلَنــا َ‬
‫خا ِ‬
‫ض َ‬
‫ك َتَرى اَْلْر َ‬
‫ن آَیاِتِه َأّن َ‬
‫َوِم ْ‬
‫يٍء َقِدیٌر فصلت ‪(39) /‬‬
‫ش ْ‬
‫عَلى ُكّل َ‬
‫اْلَمْوَتى ِإّنُه َ‬
‫ن‬
‫ن ِإ ْ‬
‫خَلَقُهـ ّ‬
‫ل اّلـِذي َ‬
‫جُدوا ِّ‬
‫سُ‬
‫س َوَل ِلْلَقَمِر َوا ْ‬
‫شمْ ِ‬
‫جُدوا ِلل ّ‬
‫سُ‬
‫س َواْلَقَمُر َل َت ْ‬
‫شْم ُ‬
‫ن آَیاِتِه الّلْیُل َوالّنَهاُر َوال ّ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن فصلت ‪(37)/‬‬
‫ُكْنُتْم ِإّیاُه َتْعُبُدو َ‬
‫ن‬
‫ن ِإ ْ‬
‫خَلَقُهـ ّ‬
‫ل اّلـِذي َ‬
‫جُدوا ِّ‬
‫سُ‬
‫س َوَل ِلْلَقَمِر َوا ْ‬
‫شمْ ِ‬
‫جُدوا ِلل ّ‬
‫سُ‬
‫س َواْلَقَمُر َل َت ْ‬
‫شْم ُ‬
‫ن آَیاِتِه الّلْیُل َوالّنَهاُر َوال ّ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن الروم ‪(37) /‬‬
‫ُكْنُتْم ِإّیاُه َتْعُبُدو َ‬
‫ن ِفــي َذِل ـ َ‬
‫ك‬
‫ض َبْع ـَد َمْوِتَهــا ِإ ّ‬
‫ي ِبِه اَْلْر َ‬
‫حِ‬
‫سَماِء َماًء َفُی ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫طَمًعا َوُیَنّزُل ِم ْ‬
‫خْوًفا َو َ‬
‫ق َ‬
‫ن آَیاِتِه ُیِریُكْم اْلَبْر َ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن الروم ‪(24 /‬‬
‫ت ِلَقْوٍم َیْعِقُلو َ‬
‫لَیا ٍ‬
‫َ‬
‫ن الروم‪(23) /‬‬
‫سَمُعو َ‬
‫ت ِلَقْوٍم َی ْ‬
‫لَیا ٍ‬
‫ك َ‬
‫ن ِفي َذِل َ‬
‫ضِلِه ِإ ّ‬
‫ن َف ْ‬
‫ن آَیاِتِه َمَناُمُكْم ِبالّلْیِل َوالّنَهاِر َواْبِتَغاُؤُكْم ِم ْ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن الــروم ‪) /‬‬
‫ت ِلْلَعــاِلِمی َ‬
‫لَیــا ٍ‬
‫ك َ‬
‫ن ِفي َذِل َ‬
‫سَنِتُكْم َوَألَْواِنُكْم ِإ ّ‬
‫ف َأْل ِ‬
‫ل ُ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫ت َواَْلْر ِ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ُ‬
‫ن آَیاِتِه َ‬
‫َوِم ْ‬
‫‪(22‬‬
‫ن الروم ‪(20) /‬‬
‫شُرو َ‬
‫شٌر َتنَت ِ‬
‫ب ُثّم ِإَذا َأْنُتْم َب َ‬
‫ن ُتَرا ٍ‬
‫خَلَقُكْم ِم ْ‬
‫ن َ‬
‫ن آَیاِتِه َأ ْ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن النمل ‪(93) /‬‬
‫عّما َتْعَمُلو َ‬
‫ك ِبَغاِفٍل َ‬
‫سُیِریُكْم آَیاِتِه َفَتْعِرُفوَنَها َوَما َرّب َ‬
‫ل َ‬
‫حْمُد ِّ‬
‫َوُقْل اْل َ‬
‫ن الحدید‪(17 /‬‬
‫ت لََعّلُكْم َتْعِقُلو َ‬
‫لَیا ِ‬
‫ض َبْعَد َمْوِتَها َقْد َبّیّنا َلُكْم ا ْ‬
‫ي اَْلْر َ‬
‫حِ‬
‫ل ُی ْ‬
‫ن ا َّ‬
‫عَلُموا َأ ّ‬
‫اْ‬
‫يٍء‬
‫شـ ْ‬
‫عَلــى ُكـّل َ‬
‫ك َأّنـُه َ‬
‫ف ِبَرّبـ َ‬
‫ق َأَوَلْم َیْكـ ِ‬
‫ح ّ‬
‫ن َلُهْم َأّنُه اْل َ‬
‫حّتى َیَتَبّی َ‬
‫سِهْم َ‬
‫ق َوِفي َأْنُف ِ‬
‫لَفا ِ‬
‫سُنِریِهْم آَیاِتَنا ِفي ا ْ‬
‫َ‬
‫شِهیٌدفصلت ‪(53/‬‬
‫َ‬

‫نفقه نمودن بالي اعضاي فامیل عبادت است‬
‫‪118‬‬

‫ت َقــالَ‬
‫ن َثاِب ٍ‬
‫ي ْب ُ‬
‫عِد ّ‬
‫خَبَرِني َ‬
‫شْعَبُة َقاَل َأ ْ‬
‫حّدَثَنا ُ‬
‫ن ِمْنَهاٍل َقاَل َ‬
‫ج ْب ُ‬
‫جا ُ‬
‫حّ‬
‫حّدَثَنا َ‬
‫درصحیح بخاري آمده است ‪َ :‬‬
‫عَلــى‬
‫جـُل َ‬
‫ق الّر ُ‬
‫سـّلَم َقــاَل ِإَذا َأْنَفـ َ‬
‫عَلْیـِه َو َ‬
‫لـ َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫ي َ‬
‫ن الّنِب ّ‬
‫عْ‬
‫سُعوٍد َ‬
‫ن َأِبي َم ْ‬
‫عْ‬
‫ن َیِزیَد َ‬
‫ل ْب َ‬
‫عْبَد ا ِّ‬
‫ت َ‬
‫سِمْع ُ‬
‫َ‬
‫صَدَقٌة‬
‫سُبَها َفُهَو َلُه َ‬
‫حَت ِ‬
‫َأْهِلِه َی ْ‬

‫ازدواج عبادت است‬

‫الیمان‬
‫‪ -8‬الیمان بال‬
‫ألف ‪ :‬وجوب معرفة ال و توحیده‬
‫ب ‪ :‬وجوب الیمان بال‬
‫ج ‪ :‬التوكل على ال عز وجل‬
‫د ‪ :‬الخوف من ال عزوجل‬
‫هـ ‪ :‬محبة ال من الیمان‬
‫و ‪ :‬لقاء ال من الیمان‬
‫ز ‪ :‬ما یذكر في الذات و النعوت‬
‫ح ‪ :‬ما یذكر في أسماء ال‬
‫‪119‬‬

‫الیمان بالملئكة‬
‫‪-9‬‬
‫‪ -10‬الیمان بالرسل‬
‫‪ -11‬الیمان بالكتب‬
‫‪ -12‬الیمان بالیوم الخر‬
‫‪ -13‬الیمان بالقدر خیره وشره‬
‫‪ -14‬الیمان بالجن‬
‫نواقض الیمان‬
‫‪ -6‬الشرك‬
‫‪ -7‬الكفر‬
‫‪ -8‬النفاق‬
‫‪ -9‬البتداع في الدین‬
‫‪ -10‬السحـــر‬

‫شرك ‪:‬‬
‫ســوُل‬
‫عْن ـُه َقــاَل َقــاَل َر ُ‬
‫لـ َ‬
‫ي ا ُّ‬
‫ضَ‬
‫ل َر ِ‬
‫عْبِد ا ِّ‬
‫ن َ‬
‫ق عَ ْ‬
‫شِقی ٌ‬
‫حّدَثَنا َ‬
‫ش َ‬
‫عَم ُ‬
‫حّدَثَنا اَْل ْ‬
‫حّدَثَنا َأِبي َ‬
‫ص َ‬
‫حْف ٍ‬
‫ن َ‬
‫عَمُر ْب ُ‬
‫حدَّثَنا ُ‬
‫َ‬
‫خ ـَل‬
‫ش ـْیًئا َد َ‬
‫ل َ‬
‫ك ِبــا ِّ‬
‫ش ـِر ُ‬
‫ت َل ُی ْ‬
‫ن َما َ‬
‫ت َأَنا َم ْ‬
‫خَل الّناَر َوُقْل ُ‬
‫شْیًئا َد َ‬
‫ل َ‬
‫ك ِبا ِّ‬
‫شِر ُ‬
‫ت ُی ْ‬
‫ن َما َ‬
‫سّلَم َم ْ‬
‫عَلْیِه َو َ‬
‫ل َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫لِ َ‬
‫ا ّ‬
‫جّنَة‬
‫اْل َ‬

‫ايمان سبب راحت جسم و‬
‫روح ميكردد ‪:‬‬
‫ايمممان بمما تقمموا و اخلص سممبب وقممايه انسممان از تكليممف همماي روحممي و‬
‫مادي ‪ ،‬در دنيا وآخرت ميكممردد ‪ .‬زيممرا انسممان مممؤمن بمما داشممتن عقيممدهء‬
‫اسلمي روحا وجسممما از عممذاب همماي الهممي وقممايه ميكممردد ‪ ،‬بسممياري از‬
‫مشكلت رواني ‪ ،‬مادي ‪ ،‬اجتماعي ‪ ،‬اقتصادي ‪ ،‬تشويش هاي روحي ‪ ،‬و‬
‫غيره از كناهان مختلف عايد حال انسان ميكردد ‪.‬‬
‫اول ‪ :‬خلصي از تشويش هاي روحي در دنيا ‪ :‬انسمممان‬
‫به اندازهء قوت ايمان خويش در زنده گي راحت ميباشد ‪ ،‬هرقممدر درجهممء‬
‫ايمان قوي باشد ‪ ،‬به همممان انممدازه درجممه راحممت در زنممده گممي زيمماده تممر‬
‫ميباشد ‪ ،‬زيرا مسلمان حقيقي بممه مفهمموم حقيقممي ايممن حممديث شممريف‬
‫عقيده دارد كه حضرت عبممدالله بممن عبمماس ) رضممي اللممه عنهممما ( روايممت‬
‫نموده است ‪ ،‬اوميگويد ‪ :‬روزي درعقب پيامبر) صمملى اللممه عليممه وسمملم (‬
‫‪120‬‬

‫بودم ‪ ،‬آنحضرت ) صلى الله عليه وسلم ( گفت ‪ :‬اي بسممممر ! مممن برايممت‬
‫كلماتي را ياد ميدهم آنرا حفظ نما ‪:‬‬
‫اللمه ) جل جلله ( متعممال) جممل جللممه ( ) جممل جللممه ( را بممه يمماد داشممته‬
‫باش ‪ ،‬تا اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( ) جممل جللممه ( تممرا حفممظ‬
‫نمايد ‪.‬‬
‫اللمه ) جل جلله ( متعممال) جممل جللممه ( ) جممل جللممه ( را بممه يمماد داشممته‬
‫باش ‪ ،‬او را هميشه با خود ميابي‬
‫هرگاه سؤالي مينمممودي ‪ ،‬از اللمممه ) جممل جللممه ( متعممال) جممل جللممه (‬
‫سوال نما‬
‫هرگاه كمك ميخواستي از اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( كمممك‬
‫بخواه‬
‫بدانكه اكر تمامي ملت براي ضرر رسمماندن بممه تممو جمممع شمموند تمما برايممت‬
‫منفعتي برسانند ‪ ،‬آنها هيج نفعي رسانده نميتواند ‪ ،‬مكر آنجه اللمه ) جل‬
‫جلله ( متعال) جل جلله ( برايت نوشته است ‪.‬‬
‫و اكر تمامي ملت براي ضرر رساندن به تو با هم جمع شوند ‪ ،‬به تو هيممج‬
‫ضرري رسانده نميتواند ‪ ،‬مكر آنجممه را اللمممه ) جممل جللممه ( متعممال) جممل‬
‫جلله ( برعليمه تو نوشته است ‪ .‬قلم ها برداشته شده ‪ ،‬و رنك كتابها نيز‬
‫خشك شده است ‪(1) .‬‬
‫هرگاه مسلماني به مفهوم اين حديث شريف به شممكل كامممل آن ايمممان‬
‫داشته باشد ‪ ،‬هيجكاهي از انساني خوف نميكند ‪ ،‬و با عقيممدهء اسمملم بممه‬
‫راحت زنده گي خويش را به سر ميبرد ‪ ،‬زيرا آنجممه بممراي او نوشممته شممده‬
‫است ‪ ،‬رسيدني است ‪ ،‬رزق او ‪ ،‬راحت او ‪ ،‬مقممدار روز همماي زنممده گممي ‪،‬‬
‫لحظهء وفات او از دنيا ‪.‬‬
‫دروس عقيدتي كه از ين حديث شريف استفاده ميكردد ‪:‬‬
‫هرگاه انسان با خدا باشد ‪ ،‬خدا با اوست ) فمماذكروني اذكركممم‬
‫‪-7‬‬
‫واشكروا لمي ولتكفممرون ( اللمممه ) جمل جللممه ( متعممال) جممل جللممه (‬
‫متعال ميفرمايد ‪ :‬مرا به ياد داشته باشيد ‪ ،‬تا من شممما را بيمماد داشممته‬
‫باشم ‪ ،‬شكر مرا نماييد ‪ ,‬وكفران نعمت نكنيد ‪.‬‬
‫انسممان مممؤمن بايممد علقهممء خممود را بممه اللمممه ) جممل جللممه (‬
‫‪-8‬‬
‫متعممال) جممل جللممه ( قمموي نممموده ‪ ،‬و هرجيزيكممه ميخواهممد ‪ ،‬ازخممدا‬
‫بخواهد ‪ ،‬وتوجه خويش را از مخلوق به خممالق بكردانممد ‪ ،‬هرجممه سممؤال‬
‫ميكند از خدا سؤال نمايد ‪.‬‬
‫كمك رساندن به مخلوقات از وظممايف بروردكممار اسممت ‪ ،‬كممه بمما‬
‫‪-9‬‬
‫رحمت خويش براي انسان در مشكلت كمك ميرساند ‪ ،‬وانسان مممؤمن‬
‫هميشه در وقت ضرورات ميگويد ‪ :‬يا الله ‪ ،‬يا الله ‪ ،‬يا الله ‪.‬‬
‫مؤمن حقيقي در نماز هاي خويش هميشممه ميگويممد ) إيمماك نعبممد ‪ ،‬وإيمماك‬
‫نسممتعين ( بروردكممارا ! خمماص تممرا عبممادت ميكنيممم و خمماص از تممو كمممك‬
‫ميخواهيم ‪.‬‬

‫‪121‬‬

‫هيج كسي براي انسان ضرري رسممانده نميتوانممد ‪ ،‬مكممر آنجممه را‬
‫‪-10‬‬
‫اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( برايش نوشته است ‪ ،‬بناء خمموف‬
‫از انسان با داشتن عقيدهء راسخ دور ميكممردد ‪ ،‬زيممرا انسممان نميتوانممد‬
‫براي كسي ضرر برسمماند ‪ ،‬وايممن امممر بممه مراتممب در زنممده گممي انسممان‬
‫اتفاق ميافتد كه زماني يك تعداد اشخاص ميخواهند براي انسممان ضممرر‬
‫برسانند ‪ ،‬ولي اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( نخواسممته اسممت‬
‫كه ضرر آنها براي انسان تأثير نمايممد ‪ ،‬برعكممس ميممبينيم كممه بمما وجممود‬
‫كوشش انسان ها آن ضرر بممه نفممع انسممان ميباشممد و بممه هميممن علممت‬
‫اللمه ) جممل جللممه ( متعممال) جممل جللممه ( ) جممل جللممه ( ميفرمايممد ‪ :‬و‬
‫عسى أن تكرهوا شيئا وهو خير لك ( بسيار اوقات شما از جيزي تنفممر‬
‫مينماييد ‪ ،‬ولي آن جيز به خير شما ميباشد ‪.‬‬
‫انسانها نميتواند بممراي انسممان فايممدهء برسمانند كممه آنممرا اللمممه‬
‫‪-11‬‬
‫) جل جلله ( متعال) جل جلله ( براي انسان مقدر ننموده باشد ‪ ،‬بلكه‬
‫همكاري آنان در همان جارجوبي خواهممد بممود كممه اللمممه ) جممل جللممه (‬
‫متعال) جل جلله ( براي انسمان لزم ديمده اسمت ‪ ،‬و بمه هميمن دليمل‬
‫بسياري اوقات هرگاه بسياري از دوستان انسان براي انسان كمكممي‬
‫كرده نميتوانند ‪ ،‬و كاهي هم دوستان انسان ميخواهند برايممش ضممرري‬
‫برسانند ‪ ،‬ولي به كمك اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جللممه ( انسممان‬
‫بيكانه وناشناسي به كمك انسان شتافته او را ياري ميكند ‪،‬كه اين امر‬
‫در حقيقت دليل روشن به همين عقيده است كه كسي فايدهء رسانده‬
‫نميتواند ‪ ،‬مكر آنجه را اللمه ) جل جللممه ( متعممال) جممل جللممه ( بممراي‬
‫انسان مقدر نموده است ‪.‬‬
‫انسان مممؤمن عقيممده دارد ‪ ،‬كممه او رزق كممس ديگممري را خممورده‬
‫‪-12‬‬
‫نميتواند ‪ ،‬وهمچنان هيچكسي نميتواند رزق وروزی اورا بخممورد ‪ ،‬زيممرا‬
‫مقممدار رزق و روزي ‪ ،‬نوشمميدني همما ‪ ،‬حيممات ومممرگ بممراي هممر كسممي‬
‫ازجانب اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( تعييممن شممده اسممت ‪ ،‬در‬
‫بسياري حادثات ميبينم كه با انفجار بم همه هلك شممده انممد ‪ ،‬ولممي در‬
‫ميان آنها شخصی سالم مانده ‪ ،‬وحتى در جنگهمماي اول ودوم جهمماني‬
‫كه مليون ها انسان به قتل رسيدند ‪ ،‬انسانهايي هم بودند كه بعد ازين‬
‫جنگها به سن صد سالگي رسيدند ‪ ،‬وياهم گاهي شده است كه جوانان‬
‫بسيار نيرومنممد در زلزلممه همما هلك شممده انممد ‪ ،‬در حمماليكه يممك انسممان‬
‫شصت ‪ ،‬هفتاد سالهء ضعيف بعد از جندين روز از زيرخرابه ها جان بمه‬
‫سلمت بممرده اسممت ‪ ،‬زيممرا وقمتي اجمل نرسميده باشممد ‪ ،‬هيممج حمادثه ء‬
‫نميتواند ‪ ،‬عمر انسان را ختم كند ‪ ،‬و برعكس در وقت اجل بسا اوقات‬
‫انسان جوان ونيرومند ‪ ،‬يكباره برزمين سقوط نموده ميميرد ‪.‬‬
‫انسان مؤمن با عقيدهء راسخ به بسيار راحت زنده گي ميكند ‪ ،‬زيرا او بمما‬
‫خدا محبت دارد ‪ ،‬و ميداند كه اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جللممه ( اورا‬
‫نيز دوست دارد ‪ ،‬اين صورت زيبا ‪ ،‬عقممل ودانممش ‪ ،‬صممحت اعضمماي بممدن ‪،‬‬
‫وساختمان وجود متوازن با طبيعت ‪ ،‬انواع ميوه هاي ‪ ،‬غذا همما ‪ ،‬ويتممامين‬

‫‪122‬‬

‫ها ‪ ،‬اكسيجن وساير غازات همه نعمت هاي الهي انممد كممه بممراي انسممان و‬
‫درخدمت انسان ميباشند ‪ ،‬اين فرد مؤمن ميدانممد كممه ايممن دوسممتي اللمممه‬
‫) جل جلله ( متعال) جل جلله ( است كه براي مممن ايممن همممه وسممايل را‬
‫حت را فراهم نموده ‪ ،‬و اين اعضاي سالم بدن را اعطاء نممموده اسممت ‪ ،‬و‬
‫زماني احساس ميكند كه چنین دوست مهربان دارد كه براي فقير وغني‬
‫دوجشم ‪ ،‬يممك بينممي ‪ ،‬يممك معممده ‪ ،‬يممك قلممب داده اسممت ‪ ،‬وهيممج كسممي را‬
‫برتريت نداده كه سه جشم داشته باشد ‪ ،‬بلكه براي همممه يكسممان عممادلنه‬
‫نعمات خويش را تقسيم نموده است ‪ ،‬او اين دوست بممزرك را يممار ويمماور‬
‫خود ميداند و در تمامي مشكلت زنده گي به او رجوع نموده در هر ركعت‬
‫نماز به او تعهد مينمايد ) إياك نعبممد و إيمماك نسممتعين ( خمماص تممرا عبممادت‬
‫ميكنم و خاص از ازتو كمك ميخواهيممم ‪ .‬او ميداند كممه خممدايي را كممه مممن‬
‫ازهمه بيشتر دوست دارم او نيز مرا دوست دارد ‪ ،‬و تمممامي مشممكلتم را‬
‫حممل مينمايممد ‪ ،‬بنمماء در زمممان رسمميدن مشممكلت فممورا بممه دربممار آن ذات‬
‫بزركوار نيايش نموده ‪ ،‬سربنده كي خمم نممموده ‪ ،‬سمجده كنممان از دوسمت‬
‫عزيز ومهربان خويش طلب كمك مينمايد ‪.‬‬
‫اين مؤمن در وقت رسيدن به مشكلت نيز با ايمان قوي عمممل مينمايممد ‪،‬‬
‫او ميداند كممه زممماني دوسممت مهربممانم مممرا امتحممان ميكنممد و در مشممكلي‬
‫مواجه ميسازد ‪ ،‬براي اينست كه به عوض آن اجر دنيوي ويا اخروي برايم‬
‫لزم ديده است ‪ ،‬او ميداند كه اكر از بعضي نعمات دنيوي محروم هستم ‪،‬‬
‫يا به سبب كسالت خودم بوده ‪ ،‬وياهم اللمممه ) جممل جللممه ( متعممال) جممل‬
‫جلله ( متعال برايم نعمت بهترازينرا در روز قيامت فراهم خواهد نمود ‪،‬‬
‫بناء مؤمن كامل با خوردن غذا بسيار عادي ‪ ،‬بوشيدن لباس عادي ‪ ،‬زنممده‬
‫گي بسيار عادي همان لذتي را ميبرد و همان سممعادتي را نصمميب ميشممود‬
‫كه بسياري از مردمان كمراه و بيدين با داشتن مليون ها وبليون همماي آن‬
‫سعاد ت را ندارند ‪.‬‬
‫دانشمندان ميگويند كه سعادت اصل در مال و ثروت نيست ‪ ،‬بلكه سعادت‬
‫انسان در قناعت است ‪ ،‬هرگاه كسي در زنده گي خويش به هممر حممالتي‬
‫كه باشد قناعت داشته باشد ‪ ،‬انسان با سممعادت دنيمما بممه حسمماب ميممرود ‪،‬‬
‫ولي عدم قناعت در داشتن مال وثروت زياد سبب بد بختي ميكردد ‪:‬‬
‫يا قناعت بر كند يا خاك كور‬
‫جشم طمع آدمي زاد را‬
‫اين قناعت بواسطهء ايمان قوي حاصل ميكردد ‪.‬‬
‫در حديث شريف است كه انسان فقير نسبت به انسان متمول ‪ 500‬سال‬
‫قبل داخل جنت ميكردد ‪ ،‬زيرا انسان فقير‬
‫در كشورهاي غربي سالنه ده ها هزار انسان دست به خود كشي ميزند ‪،‬‬
‫هزاران نوع امراض در آنجا شيوع نموده است ‪،‬‬
‫فإن له معيشة ضنكا‬
‫در كشور هاي‬

‫‪123‬‬

‫‪-------------------------------------------------‬‬‫لـ‬
‫ظ ا َّ‬
‫حَف ْ‬
‫تا ْ‬
‫ك َكِلَما ٍ‬
‫عّلُم َ‬
‫لُم ِإّني ُأ َ‬
‫غَ‬
‫سّلَم َیْوًما َفَقاَل َیا ُ‬
‫عَلْیِه َو َ‬
‫ل َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫ل َ‬
‫سوِل ا ِّ‬
‫ف َر ُ‬
‫خْل َ‬
‫ت َ‬
‫س َقاَل ُكْن ُ‬
‫عّبا ٍ‬
‫ن َ‬
‫ن اْب ِ‬
‫عْ‬
‫) ‪َ (1‬‬
‫ن‬
‫عَلـْم َأ ّ‬
‫ل َوا ْ‬
‫ن ِبـا ِّ‬
‫سـَتِع ْ‬
‫ت َفا ْ‬
‫سـَتَعْن َ‬
‫ل َوِإَذا ا ْ‬
‫سَأْل ا َّ‬
‫ت َفا ْ‬
‫سَأْل َ‬
‫ك ِإَذا َ‬
‫جاَه َ‬
‫جْدُه ُت َ‬
‫ل َت ِ‬
‫ظ ا َّ‬
‫حَف ْ‬
‫َیْحَفْظَك ا ْ‬

‫ك َوَلـوْ‬
‫لـ َلـ َ‬
‫يٍء َقـْد َكَتَبـُه ا ُّ‬
‫شـ ْ‬
‫ك ِإّل ِب َ‬
‫يٍء َلـْم َیْنَفُعــو َ‬
‫شـ ْ‬
‫ك ِب َ‬
‫ن َیْنَفُعــو َ‬
‫عَلى َأ ْ‬
‫ت َ‬
‫جَتَمَع ْ‬
‫اُْلّمَة َلْو ا ْ‬
‫لُم‬
‫ت اَْلْق َ‬
‫ك ُرِفَع ـ ْ‬
‫عَلْی ـ َ‬
‫لـ َ‬
‫يءٍ َقْد َكَتَبُه ا ُّ‬
‫ش ْ‬
‫ك ِإّل ِب َ‬
‫ضّرو َ‬
‫يٍء َلْم َی ُ‬
‫ش ْ‬
‫ك ِب َ‬
‫ضّرو َ‬
‫ن َی ُ‬
‫عَلى َأ ْ‬
‫جَتَمُعوا َ‬
‫اْ‬
‫ح رواه البخاري‬
‫حی ٌ‬
‫صِ‬
‫ن َ‬
‫سٌ‬
‫ح َ‬
‫ث َ‬
‫حِدی ٌ‬
‫ف َقاَل َهَذا َ‬
‫ح ُ‬
‫صُ‬
‫ت ال ّ‬
‫جّف ْ‬
‫َو َ‬

‫دوم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي مادي دنيوي‬
‫سوم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي سايكولوزي‬
‫) روانمي ( در آخرت ‪:‬‬
‫جهارم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي مادي روز آخرت ‪:‬‬
‫‪:‬‬

‫شرط قبولي عمل انسان‬
‫عمل مسلمان به دو شرط قبول میكردد‬
‫اخلص ‪:‬‬
‫‪-4‬‬
‫هرگاه كسي در عمل خود با اللـه ) جــل جللــه ( متعــال) جــل جللــه ( ) جــل جللــه ( كســي دیگـري را‬
‫شریك نماید ‪ ،‬اللـه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( متعال تمام آن عمل را براي آن شخص مقابــل تــرك‬
‫مینماید ‪.‬‬
‫مطابقت عمل با طریقه پیامبر ) صلى ال علیه وسلم (‬
‫‪-5‬‬
‫اعمالیكه مصارف مادي دارد شرط سومي دارد كه آن عمل باید باك باشــد إن ال ـ طیــب‬
‫‪-6‬‬
‫ب‬
‫طّیــ ٌ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫س ِإ ّ‬
‫سّلَم َأّیَها الّنا ُ‬
‫عَلْیِه َو َ‬
‫ل َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫ل َ‬
‫سوُل ا ِّ‬
‫ن َأِبي ُهَرْیَرَة َقاَل َقاَل َر ُ‬
‫عْ‬
‫ل یقبل إل طیبا ٍ) َ‬
‫ت‬
‫طّیَبــا ِ‬
‫ن ال ّ‬
‫سُل ُكُلــوا ِم ـ ْ‬
‫ن َفَقاَل َیا َأّیَها الّر ُ‬
‫سِلی َ‬
‫ن ِبَما َأَمَر ِبِه اْلُمرْ َ‬
‫ل َأَمَر اْلُمْؤِمِنی َ‬
‫ن ا َّ‬
‫طّیًبا َوِإ ّ‬
‫َل َیْقَبُل ِإّل َ‬
‫ت َما َرزَْقَناُكْم ُث ـّم َذَك ـرَ‬
‫طّیَبا ِ‬
‫ن َ‬
‫ن آَمُنوا ُكُلوا ِم ْ‬
‫عِلیٌم َوَقاَل َیا َأّیَها اّلِذی َ‬
‫ن َ‬
‫حا ِإّني ِبَما َتْعَمُلو َ‬
‫صاِل ً‬
‫عَمُلوا َ‬
‫َوا ْ‬
‫حـَراٌم‬
‫شـَرُبُه َ‬
‫حـَراٌم َوَم ْ‬
‫طَعُمـُه َ‬
‫ب َوَم ْ‬
‫ب َیا َر ّ‬
‫سَماِء َیا َر ّ‬
‫غَبَر َیُمّد َیَدْیِه ِإَلى ال ّ‬
‫ث َأ ْ‬
‫شَع َ‬
‫سَفَر َأ ْ‬
‫طیُل ال ّ‬
‫جَل ُی ِ‬
‫الّر ُ‬
‫ك ( انسان كه یــك مخلــوق عــادي اســت هرگــاه‬
‫ب ِلَذِل َ‬
‫جا ُ‬
‫سَت َ‬
‫حَراِم َفَأّنى ُی ْ‬
‫ي ِباْل َ‬
‫غِذ َ‬
‫حَراٌم َو ُ‬
‫سُه َ‬
‫َوَمْلَب ُ‬
‫برایش خوراكي و یا نوشیدني بیش گردد كه در ظــرف بزركـي باشـد ‪ ،‬ولـي بــه انـدازه یـك سـر‬
‫سوزن حیز مردار در آن افتاده باشد ‪ ،‬قبول نمیكند ‪ ،‬واز پذیرش آن ابا مي ورزد ‪.‬‬

‫بسم الله الرحمن الرحيم‬
‫لللللل للل لللل للللل‬

‫‪124‬‬

‫هرگاه بين دين مقدس اسلم و ساير اديان مقايسه نماييم‬
‫‪ ،‬بخوبي مشاهده ميكنيم كه دين مقدس اسلم برتريت زيادي‬
‫نسبت به ساير در بخش هاي مختلف خسسويش دارد ‪ .‬و هميسسن‬
‫برتريت هاي دين اسلم اسسست كسسه بيسسروان سسساير اديسسان را بسسه‬
‫خود جلب مينمايد ‪.‬‬
‫ساير اديان بشري به دو بخش تقسيم شده اند ‪:‬‬
‫بخش اول ‪ :‬معتقدات و ادياني اند كه تنها بخش روحسسي را‬
‫مطرح نموده ‪ ،‬وهرگاه كسي بخواهد مطابق برنامه هسساي ايسسن‬
‫اديان متدين شود ‪ ،‬بايد از ماديت دوري نموده ‪ ،‬و يا به عبسساره‬
‫ديگر ترك دنيا نمايسد و در مغساره هسا و سسوراخ هساي كسوه هسا‬
‫رفته مصروف عبادت شود ‪ ،‬وياهم براي رسسسيدن بسسه مقامسسات‬
‫عالي اين دين از ازدواج ‪ ،‬وزنده گي در خانواده دورشده و بسسه‬
‫عبادت در معابد ببردازد ‪.‬‬
‫بيروان چنین اديان به دو مشكل اساسي مواجه ميشوند ‪،‬‬
‫يا اينكه ازين دين صرف نظر نموده به بيسسديني رو مياورنسسد ‪ .‬و‬
‫يا اينكه در جريان تعهد خود به بيروي دساتير اين دين مخفيانه‬
‫مرتكب كناه ميشوند ‪ ،‬زيرا انسسسان اصسسل از دوبخسسش مسسادي و‬
‫معنوي )روحي ( تشكيل شده است ‪ ،‬و با نهسسادن بسسه ضسسرورت‬
‫هاي مادي انسان مشكلتي را بار مياورد ‪ .‬زيرا بسياري غرايز‬
‫انساني است كه در صورت بنسسدش راه قسسانوني و مشسسروع بسسا‬
‫وسايل غيرمشروع خود را اشباع مينمايد ‪ .‬و دينيكه اين غرايز‬
‫وضرورات انساني را در نظسسر نگيسسرد حتمسسا بيسسروان خسسود را يسسا‬
‫ازدست ميدهد ويا هم بيسسروان مجرمسي را بوجسود ميساورد كسه‬
‫اضرار بزركي به جامعه خواهند نمود ‪.‬‬
‫بخش دوم ‪ :‬معتقداتي اند كه تنها در محور ماديات ميجرخند و بخش معنسسوي ) روحسسي ( حيسات انسسسان را بسسه بسساد‬
‫فراموشي گرفت ه اند ‪ ،‬اين اديان و معتقدات كه غالبا از منابع فكري بشسسري سرجشسسمه سسسرانجام سسسبب بسسد بخسستي هسساي‬
‫ميكردد كه بيروان آن با نداشتن بخش معنوي ) روحي ( گرفت ار خلل هاي درحيات خويش ميكردنسسد كسسه آثسسار آنسسرا در‬
‫بسياري از كشورهاي پيشرفته مشاهده مينماييم ‪ ،‬بيروان اين نوع معتقدات هميشه بهبسسود خسسود را درمسسسايل مسسادي زنسسده‬
‫گي ميبينند و هرگاه دركدام بخش ماديت ناكام ماندند فورا دست به خود كشي ميزنند ‪ .‬و كاهي هم با وجود داشتن منسسابع‬
‫مادي خوب و دست داشتن به ملذات زنده گي احساس كمبود ي ميكنند ‪ ،‬زيرا انسان نميتواند كه حيسسات خسسويش را بسسدون‬
‫ضرورت هاي روحي بخوبي بسر برد ‪.‬‬
‫ويزه كي هاي دين مقدس اسلم‬

‫‪125‬‬

‫‪ -1‬اسسسلم باسسسخكوي دوبخشسسي مسسادي ومعنسسوي انسسسان‬
‫است ‪ :‬ويزه كي دين مقدس اسلم درين است كه دو بخسسش‬
‫اساسي ضرورت هاي حيات انساني را مراعات مينمايد ‪ ،‬دين‬
‫مقدس اسلم ماديت ومعنويت را مانند دو بال يك برنده قسسرار‬
‫ميدهد ‪ ،‬به همين سان كه يك برنده نميتواند با يسسك بسسال بسسرواز‬
‫نمايد ‪ ،‬بسسه هميسسن سسسان انسسسان نميتوانسسد بسسا يسسك بخسسش مسسادي‬
‫يامعنوي زنده گي كند بلكه اسلم تمامي غرايز مادي و معنوي‬
‫انسان را بصسسورت كامسسل در نظسسر گرفسست ه ‪ ،‬و مسسسلمانان را‬
‫براي مراعات هر دو بخش رهنمايي مينمايد ‪.‬‬
‫‪-2‬حضرت پيامبر) صلی اللسسه علیسسه وسسسلم ( اسسسلم محمسسد‬
‫) صلى الله عليه وسلم ( ميفرمايد ‪ :‬اعمل لدنياك كأنك تعيش‬
‫أبدا و اعمل لخرتك كانك تموت غدا ( براي زنسسده گسسي دنيسسايي‬
‫ات چنان كسسار كسسن كسسه كسسويي هميشسسسه زنسسده هسسستي ‪ ،‬وبسسراي‬
‫آخرتت چنان عمل نما كه كويي فردا ميميري ‪.‬‬
‫اين حديث شريف فكر انسان در دو بخش بصسسورت منظسسم‬
‫ترتيب وتنظيم مينمايد ‪ ،‬و به مسلمان ميفهمانسسد كسسه در مسسورد‬
‫زنده گي دنيا هميشه بايد كار كرد ‪ ،‬و چنان كار نمود كه شسسايد‬
‫انسان هميشه زنده باشد ‪ ،‬ولي در عين حسسال نبايسد زنسسده گسی‬
‫آخرت را فراموش نمود ‪ ،‬براي آخرت نيز به اعمال خير چنان‬
‫مبادرت ورزد كسسه شسسايد فسسردا وقسست مردنسسش اسسست ‪ ،‬بسسا ايسسن‬
‫قاعده انسان ميتوان شكل وسطيت را اختيار نمايد ‪.‬‬
‫اللسه ) جسسل جللسسه ( متعسسال ) جسسل جللسسه ( بسسراي مؤمنسسان‬
‫تعليم ميدهد كه در دعاهاي خويش بگويند ) ربنا آتنا في السسدنيا‬
‫حسنسة و في الخرة حسنسسسسة و قنسسا عسسذاب النسسار ( بروردكسسارا‬
‫براي ما نيكي دنيا و آخرت را نصيب نما ‪.‬‬
‫بعضي از كسانيكه به گوشه نشسسيني هسسا و دوري از مسسردم‬
‫ميخواستند در مغسساره هسساي كسسوه بسسه عبسسادت مشسسغول شسسوند ‪،‬‬
‫پيامبر) صلی اللسسه علیسسه وسسسلم ( ) صسسلي اللسسه عليسسه وسسسلم (‬
‫فرمود ‪ ) :‬ل رهبانية في السلم (‬

‫‪126‬‬

‫وزماني هم جند شخص از صحابه پيامبر) صسسلی اللسسه علیسسه‬
‫وسلم ( به خانه اش رفته در مسسورد زنسسده گسسی پيسسامبر) صسسلی‬
‫الله علیه وسلم ( استفسار نمودند ‪ ،‬ديدند كسسه پيسسامبر) صسسلی‬
‫الله علیه وسلم ( اسلم ازدواج نموده ‪ ،‬شبانكاه هم عبسسادت‬
‫ميكند وهم در هنكام خواب استراحت مينمايد ‪ ،‬روزانسسه كسساهي‬
‫روزه ميگیرد ‪ ،‬وروز هاي ديگري را بدون روزه به سر ميبرد ‪.‬‬
‫آنان از عمل پيامبر) صلی الله علیه وسلم ( تعجب نمودند‬
‫‪ ،‬ولي دليل گفتند كه پيسسامبر) صسسلی اللسسه علیسسه وسسسلم ( ايسسن‬
‫امور را براي اين ميكند كسسه از تمسسامي كناهسسان معسساف اسسست ‪،‬‬
‫ولي ما مثل پيامبر) صلی اللسسه علیسسه وسسسلم ( نيسسستيم ‪ ،‬يكسسي‬
‫تصميم گرفت كسسه هيجكسساهي ازدواج نكنسسد ‪ ،‬و عمرخسسود را در‬
‫عبادت بكزرانسسد ‪ ،‬ديگسسري گفسست مسسن هيحكسساهي شسسب خسسواب‬
‫نميكنم و ميخواهم تمامي شسسب را بسسه عبسسادت سسسبري نمسسايم ‪،‬‬
‫‪ -2‬شسسسموليت ديسسسن‬
‫وسسسسومي هسسسم‬
‫مقدس اسلم ‪ :‬دين اسلم شامل تمام بخش هاي اقتصادي ‪،‬‬
‫اجتماعي ‪ ،‬معنوي ‪ ،‬روحي ‪ ،‬سياسي ‪ ،‬فردي و غيره ميباشد ‪.‬‬
‫‪-3‬عالميت دين مقدس اسلم ‪ :‬دين مقدس اسسسلم‬
‫مخصسسوص كسسدام منطقسسه يسسي خسساص ‪ ،‬مليسست خسساص ‪ ،‬قسسوم‬
‫خاص ‪ ،‬رنك خاص نيست ‪ ) ،‬كلكم من آدم و آدم من تراب‬
‫( همه شما از حضرت آدم خلق شده ايد و حضسسرت آدم از‬
‫خاك بيدا شده ‪ ،‬همسسه اقسسوام از اولده حضسسرت آدم ) عليسسه‬
‫السلم ( ميباشسسند ‪ ،‬و ازينكسسه همسسه از يسسك مسسادر وپسسدرخلق‬
‫شده اند ‪ ،‬وبنسسده يسسك خسسالق هسسستند ‪ ،‬ديسسن الهسسي نيسسز لزم‬
‫اسسست ‪ ،‬اختلفسسات قسسومي ‪ ،‬لسسساني ‪ ،‬نسسزادي و غيسسره را‬
‫درنظرنداشته باشد ‪ ،‬بلكه اللسه ) جل جلله ( متعال ) جل‬
‫جللسسه ( ايسسن ديسسن را ديسسن همكسساني وعسسالمي قسسرارداده‬
‫است ‪ ،‬بهترين انسانان در نزد اللسه ) جل جللسسه ( متعسسال‬
‫) جسسل جللسسه ( اشسسخاص برهيزكسسار وبسساتقوا ميباشسسد ) إن‬
‫اكرمكم عندالله اتقاكم( اين دروس ما را به بحسسث جديسسدي‬

‫‪127‬‬

‫ميكشاند كه ) مفهوم عبادت دراسسسلم ( را مسسورد مطسسالعه‬
‫قرار دهيسسسسسم ‪.‬‬
‫روزنامه ملي انيس در شماره )‪ (65‬جهارشنبه ‪ 18‬جوزاي‬
‫سال ‪ 1384‬مطابق ‪ 8‬جون ‪ 2005‬در صفحه بنجم خويش‬
‫تحت عنوان ) بيرزن انكليسي ثروتش را به سكها بخشيسسد‬
‫( چنین نوشته است ‪ :‬يك بيرزن بولدار انكليسي در كمسسال‬
‫نا بوري يك مليون و دوصد هزار بوند از ثسسروت خسسود را بسسه‬
‫سكلها واكذار كرد ‪ ،‬به كزارش روزنامه سان مسساريون هسسي‬
‫وود از اهالي مانجسسستربا وجسسود داشسستن وارث ‪ ،‬بسسه اراده و‬
‫ميل شخصي خود به بنياد خيريه سكلها مراجعه كرد و همه‬
‫ثروت خود را به نام اين بنياد كرد تا در راه خدمات رساني‬
‫به سكها خرج كنند‬
‫خانم هي وود نهايتا در اثر نارسايي قلبي در كذشت و بس‬
‫از مرك وارث او كه دو برادر و يك خواهر بودنسسد بسسا مطلسسع‬
‫شدن از اقدام او سخت شوكه و مبهوت شدند ‪ ،‬خسسدمتكار‬
‫بنجاه وسه ساله وي كسسه جوليسسا مسسورك ترويسسد نسسام دارد بسسه‬
‫روزنامه سان گفت كسه او از خسانواده هسايش بيسزار بسود و‬
‫تنها ) حيوانات خانواده او بودند ( ‪.‬‬

‫تشبمه بمه غير مسلمانان‬
‫حضرت پيامبر) صلی اللممه علیممه وسمملم ( )صمملي اللممه عليممه‬
‫وسلم ( ميفرمايممد ‪ ) :‬مممن تشبمممه بقمموم فهممو منهمممم ( هرگمماه‬
‫كسي خود را با كدام قومي مشابهت دهد او از جمله آنان است‬
‫‪ .‬در فهممم ايممن حممديث شممريف بممراي بسممياري از مسمملمِانان‬
‫مشكلتي رونما كرديده است و ياهم هدف اصلي ايممن حممديث را‬
‫نفهميده سوالت ذيل را مطرح ميسازند ‪:‬‬
‫‪ -5‬آيا خود را مشابه ديگممران سمماختن كاربممد اسممت ؟ هرگمماه‬
‫جواب مثبت باشد چرا ؟‬
‫‪ -6‬آيا منظور از تشبمه در لباس ‪ ،‬تقاليممد ‪ ،‬عممادات ‪ ،‬فرهنممگ ‪،‬‬
‫نام و غيره است ؟‬
‫‪ -7‬هدف از مانند آنان شدن چيست ؟‬

‫‪128‬‬

‫‪ -8‬آيمما از اساسممات فكممري ‪ ،‬سياسممي ‪ ،‬اقتصممادي ديگممران‬
‫استفاده نمودن كار نا جايز است ‪ ،‬وتحت عنوان تشبه ميايممد يمما‬
‫خيممر ؟‬
‫درينجا لزم است ايممن سممؤالت را بممه شممكل مفصممل آن جممواب ارائه‬
‫نمود ‪ .‬در پاسخ سوال اول بايد عرض نمود كه بلي خود را مشابه ديگممران‬
‫ساختن كار بد است ‪ ،‬و هرگاه بخواهيم علت آنرا بممدانيم بايممد پرسمميد كممه‬
‫چرا انسان خود را مشابه با ديگري ميسازد ‪ ،‬دانشمندان بممدين نظممر انممد‬
‫كه اساس تشبه را محبت و دوستي تشمكيل ميدهمد ‪ .‬زيمرا انسمان زمماني‬
‫ميخواهد به ديگري خود را مشابه سازد كه او را دوست داشممته باشممد ‪ ،‬و‬
‫محبت او در قلب او جا داشته باشد ‪ ،‬صحابه پيامبر) صلي الله عليه وسلم‬
‫( آنحضرت را قلبا دوست داشتند و به اساس اين محبت قلبي ميخواستند‬
‫خود را مشابه پيامبر)صلي الله عليمه وسملم ( سمازند و در زنمده گمي ‪24‬‬
‫ساعته خويش او را نمونه مثال تمامي معايير زنده گممي خممويش گردانيممده‬
‫خمذُ ممن دون الل ّم َ‬
‫ه‬
‫دا ي ُ ِ‬
‫ن ي َت ّ ِ‬
‫ب الل ّم ِ‬
‫ِ‬
‫و ِ‬
‫حم ّ‬
‫م كَ ُ‬
‫دا ً‬
‫ه أنم َ‬
‫حب ّممون َ ُ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫ه ْ‬
‫س َ‬
‫ِ ْ ُ ِ‬
‫بودند ‪َ ).‬‬
‫ن َ الّنا ِ‬
‫ّ‬
‫مُنوا أ َ‬
‫ه( البقرة ‪ 165/‬ترجمممه ‪ ) :‬بعضممي از مردمممان بممه‬
‫حّبا ل ِل ِ‬
‫وال ّ ِ‬
‫شد ّ ُ‬
‫ذي َ‬
‫نآ َ‬
‫َ‬
‫غير از اللمه ) جل جلله ( شريكاني ميگيرند با آنان ممما ننممد محبممت اللمممه‬
‫) جل جلله ( )جل جلله ( محبت ميكنند اما كسانيكه ايمممان دارنممد محبممت‬
‫شديد ي با الله ) جل جلله ( دارند ‪( .‬‬
‫حضرت انمس ) رضممي اللمه عنممه ( ميفرمايمد كمه حضممرت نمبي كريمم‬
‫)صلي الله عليه وسلم ( فرمود ‪ :‬ايمممان نمممي آرد يكممي از شممما و مممؤمن‬
‫كامل نميگردد تا اينكه من نسبت به پدر ‪ ،‬فرزند و تمممامي مممردم دوسممت‬
‫داشته تر نباشم ‪.‬‬
‫بناء نظر به حكم آيت قرآني فوق اساس ايمان محبت است ‪ ،‬و‬
‫مردم به اساس محبت و دوستي به عبادت اشممخاص و اشممياء ميپردازنممد ‪,‬‬
‫ولي مسلمان حقيقي به اساس محبممت زيممادي كممه بمما پروردگممار عالميممان‬
‫دارد ‪ ،‬و محبت و دوستي او با اللمه ) جممل جللممه ( عالميممان بسمميار قمموي‬
‫است ‪ ،‬اللمممه )جممل جللممه ( را بممي نهممايت دوسممت ميداشممته باشممد ‪ ،‬و بممه‬
‫همچنان‬
‫اساس همين محبت كسي را در عبادت او شريك نميسازد ‪.‬‬
‫به اساس حديث پيامبر)صلي الله عليه وسلم ( ايمان كامل بممه محبممت بمما‬
‫رسول الله )صلي الله عليه وسلم ( تعلق دارد ‪ ،‬حضرت محمد )صلي الله‬
‫عليه وسلم ( مؤمن حقيقي وكامل را بممه اسمماس هميممن محبممت معرفممي‬
‫نموده است ‪ ،‬زيرا ممؤمن كاممل كسمي اسمت كمه محبمت و دوسمتي او بما‬
‫پيامبر)صلي الله عليه وسلم ( از محبت و دوستي با پدر ‪ ،‬فرزند و سمماير‬
‫دوستان و اقارب زياده تر باشد ‪ ،‬حقيقت اينست كممه انسممان مسمملمان بمما‬
‫هركسي محبت ميكند با پممدر ‪ ،‬فرزنممد ‪ ،‬دوسممتان و هممر انسممان را دوسممت‬
‫ميداشته باشد ‪ ،‬ولي مطلب اساسي اين حديث شريف اينست كممه محبممت‬
‫ديگران نبايد بر محبت خدا و پيامبرش افزونتر باشد ‪ ،‬زيرا محبممت اسمماس‬
‫اطاعت و پيروي است ‪ ،‬و انسان مسلمان با وجود دوست داشتن ديگممران‬
‫در هنگام اختيار اعمال از نخسممتين دوسممتان آغمماز نمايممد ‪ ،‬يعنممي اطمماعت‬

‫‪129‬‬

‫خداوپيامبرش را بر اطاعت تمامي مردم ترجيح دهد ‪ ،‬ولممي هرگمماه خممداي‬
‫ناخواسته محبت شخص با انسان ديگري ترجيح حاصل نمايد ‪ ،‬درينصممورت‬
‫بايد دانست که انسان راه خدا و پيامبر را گذاشته به راه آن انسممان سممير‬
‫وحركت مينمايد ‪ ،‬و از او اطاعت نموده نا فرماني خدا و پيامبر را مينمايد‬
‫‪ .‬و ازينكه اساس مشابهت را محبت تشكيل ميدهد ‪ ،‬تشبه به هممر شممخص‬
‫مقدار محبت آن شخص را با جانب مقابلش بيان ميدارد ‪ ،‬و خط فكري او‬
‫را تعيين مينمايد ‪ ،‬به همين اساس اللمه ) جل جلله ( )جممل جللممه ( هممر‬
‫كسي را به اساس محبتش در روز آخرت پاداش ميدهد ‪.‬‬
‫به گونه مثال ‪ :‬چرا يك انسان خود را با انسان ديگري و بممه ويممزه يممك نمما‬
‫مسلمان مشابهت ميدهد ؟ در پاسخ ميتوان گفممت ‪ :‬علممت اصمملي اينسممت‬
‫كه محبت آن شخص در قلبش جا گرفته ميخواهممد بممه اسمماس ايممن محبممت‬
‫قلبي از او پيروي نمايد ‪ ،‬خود را مانند او سازد ‪.‬‬
‫چرا اين محبت به ايممن انممدازه زيمماد شممده اسممت ؟ جممواب واضممح اسممت ‪،‬‬
‫دانشمندان ميگويند ) زمانيكه يك موضمموع در زبممان زيمماد تكممرار شممود آن‬
‫موضوع در قلب اسممتقرار حاصممل مينمايممد ( روي هميممن دليممل هرگمماه در‬
‫مجالس و نشست هايمان با اعضاي فاميل ‪ ،‬دوستان و ساير مردم ذكممر و‬
‫ياد اللمه ) جل جلله ( ) جل جلله ( زياد باشد ‪ ،‬اين ذكممر و فكممر الهممي در‬
‫قلب استقرار حاصل نموده و محبت اللمه ) جل جللممه ( ) جممل جللممه ( و‬
‫پيامبر) صلی الله علیه وسلم ( ش در دلها جا ميگیممرد ‪ ،‬ولممي برعكممس آن‬
‫هرگاه صحبت هاي ما با اعضاي خانواده ‪ ،‬دوستان و ساير همنشممينان بممه‬
‫عوض ياد خدا وپيامبر) صلی الله علیه وسلم ( ش در مورد ساير اشممخاص‬
‫و به ويزه بي دينان باشد ‪ ،‬و هميشه براي فاميل خويش افلم ‪ ،‬كست ها‬
‫‪ ،‬مجلت ‪ ،‬محافل و قصه همما و دانسممتانهاي نمما مسمملمانان و آنمماني را كممه‬
‫اعمال شان مخالف احكام دين مقدس اسلم ميباشد بيشكش نماييم‬
‫سوال دوم ‪ :‬آيا منظور از تشبمه در لباس ‪ ،‬تقاليد ‪ ،‬عادات ‪ ،‬فرهنممك ‪،‬‬
‫نام و غيره است ؟‬
‫جواب ‪ :‬بلي تشبه تمامي ابعاد زنده گی را شامل ميشود ‪،‬‬
‫مشابهت با كافران در نامهاي شان ‪ :‬هرگاه طفلممي بممدنيا ميايممد والممدين‬
‫اين طفل با كي محبت زياد دارند ؟ هرگاه محبتش با الله باشد ‪ ،‬كوشممش‬
‫ميكند كه يكي از نامهاي اللمه ) جل جلله ( )جل جلله ( را اختيار نموده‬
‫و قبل از آن كلمه عبد )بنده ( را كذاشته طفلش را به آن نممام نممامكزاري‬
‫نمايد ‪ ،‬مثل عبدالله – عبدالرحمن – عبدالرحيم و غيره ‪.‬‬
‫و يا هم محبت اين شخص با پيامبر) صلی الله علیه وسلم ( ان و يمما‬
‫صحابه كرام ميباشد ‪ ،‬و اين شخص به اساس محبممت بمما خممدا و يمما هممم بمما‬
‫كسانيكه اللمه ) جل جلله ( )جل جلله ( آنانرا دوست دارد ‪ ،‬نام مناسبي‬
‫براي فرزندش اختيار مينمايد ‪ ،‬ولي برعكس هرگاه اين شممخص محبممت بمما‬
‫يك هنرمند غير مسلمان داشته باشد ‪ ،‬و هرشب به عوض اينكممه در منممزل‬
‫با اولد هاي خويش قصه هاي پيامبر) صلی الله علیه وسلم ( ان و صحابه‬
‫را بيان نمايد ‪ ،‬آنانرا به تماشمماي افلم خممارجي ‪ ،‬و برنممامه همماي مبتممذل و‬

‫‪130‬‬

‫مخالف دين مقدس اسلم تشويق نمايد ‪ ،‬محبت هميممن هنرمنممدان فلمممي‬
‫كممه اكممثر آنممان نمما مسمملمانان و يمماهم دشمممنان اسمملم ميباشممند در قلممب‬
‫خودش ‪ ،‬خانمش و فرزندانش زياد ميشود ‪ ،‬و به اساس ايممن محبممت غيممر‬
‫مشممروع و نمما جممايز در هنكممام بممدنيا آوردن يممك طفممل معصمموم او را در‬
‫نخستين مرحله حيمات بما نامهماي غيممر اسمملمي و غيمر دينممي نما مكمزاري‬
‫مينمايند ‪ ،‬علت اساسي اختيار نامهاي غير اسلمي محبت است ‪ ،‬اكر اين‬
‫شممخص محبممت بمما صممحابه پيممامبر) صمملی اللممه علیممه وسمملم ( داشممت ‪،‬‬
‫ميتوانست از هزاران نام مردان و زنان صحابه يك نامي را براي فرزندش‬
‫اختيار نمايد ‪ ،‬ولي محبت او نسبت به خدا ‪ ،‬پيامبر) صلی الله علیه وسلم‬
‫( و صحابه كرام با هنرمندان خارجي غير مسلمان زياد بوده ‪ ،‬و خواستند‬
‫فرزند خود را با نام وي مشابهت دهند ‪ ) .‬من تشبه بقوم فهو منهم ( ‪.‬‬
‫مشابهت با كافران در لباس ‪:‬‬

‫بي تفاوتي ها در ستر وحجاب سبب هلكت‬
‫ميشود‬
‫يكي از اشتباهات بسيار خطرناك خممواهران مسمملمان ممما در موضمموع‬
‫ستر و حجاب بعضي از عادت ها و اختلط هاي فاميلي ميباشد ‪ .‬مثل‬
‫‪ :‬بسياري از مردم در بيشروي شان بعضي از اطفممالي بمموده انممد كممه‬
‫سن آنان به بلوغ نرسيده و نظر به رواج ازينكه عيور ‪ ،‬بسران عيور ‪،‬‬
‫عيور خواهران ‪ ،‬و بسران شان ‪ ،‬بسران ماما ‪ ،‬بسران كاكمما ‪ ،‬وغيممره‬
‫كسانيكه رفت و آمد شان درخانه هاي شان زياد بوده ‪ ،‬يا باهم خممورد‬
‫كلن شده اند و ياهم آنها نسبت به او خورد بوده اند و اكنون همه به‬
‫مرحلممه بلمموغ رسمميده انممد ‪ ،‬و آنممان ازينكممه بمماهم عممادت شممده انممد ‪ ،‬و‬
‫هميشه باهم نشست و برخواست كرده اند ‪ ،‬بمما بممي تفماوتي بمما آنمان‬
‫معامله ميكنند ‪ ،‬مثل از عيور ها و بسران آنها كممه جديممدا جمموان شممده‬
‫اند ستر نميكنند و حتا در قسمممت موهمما ‪ ،‬دسممتان ‪ ،‬و يمماهم در اثنمماي‬
‫شير دادن اولد هاي شان بمما بممي تفمماوتي عمممل ميكننممد ‪ ،‬و ايممن بممي‬
‫تفاوتي سممبب كنمماه بزرگممی برايشممان ميشممود ‪ ،‬زيممرا هنكمماميكه سممن‬
‫كسي به جواني رسد ‪ ،‬ومحرم نباشممد تمممام احكممام شممريعت اسمملمي‬
‫بعد ازبلوغ خود آن خواهر و يا هم بالغ شدن ساير نامحرمان بمماليش‬
‫فرض ميكردد ‪ ،‬و اين خواهر مسلمان بايد در هنكام مقابممل شممدن بمما‬

‫‪131‬‬

‫آنان بي بروا نباشد ‪ ،‬زيرا نممامحرم بمما يكجمما بممزرك شممدن ‪ ,‬يمما هممم در‬
‫بيشروي انسان بزرك شدن محرم نميكردد ‪ ،‬و شايد آنان فكر كنند كه‬
‫ما با هم مانند خواهر و برادر بزرك شده ايم ‪ ،‬ويا هم جوانممان كممه در‬
‫بيشروي ما بزرك شده اند ‪ ،‬مانند اولد ما هستند ‪ ،‬ويا اينكه دخممتران‬
‫ما با آن بسران مانند برادر وخواهر زنده گی كممرده انممد و اكنممون كممه‬
‫جوان شده اند احساس بيكانگی نميكننممد بلكممه بممه شممكل عممادي بمماهم‬
‫نشست و برخواست ميكنند ‪ ،‬اينكممونه سممخنان و اسممتدللت نظريممات‬
‫شخصممي هممر انسممان اسممت كممه نبايممد ايممن نظريممات شخصممي شممكل‬
‫مشممروعيت شممرعي را بممه خممود بگیممرد ‪ ،‬زيممرا اكممر ايممن موضمموعات‬
‫مشروعيت ميداشتند و با بزرك شدن دريكجا ‪ ،‬ويا هم جوان شممدن در‬
‫مقابل جشمان اسنان بعد از سبري نمودن سممن خممورد در مقابممل ممما‬
‫مشروعيت ميداشت و سببي از اسباب محرم شدن ميبود ‪ ،‬آنرا ما در‬
‫كتممب شممريعت اسمملمي ميخوانممديم ‪ ،‬ولممي هيجكمماهي دريممن مممورد‬
‫معافيتي از طرف شريعت اسمملم بيممان نشممده اسممت ‪ ،‬و روي هميممن‬
‫علت است كه كسالت و بي تفاوتي در چنین موارد سبب كناه بزرگی‬
‫ميشود كه لزم است خواهران ‪ ،‬مممادران ووالممدين محممترم ايممن حكممم‬
‫الهممي را در نظممر داشممته از رواج همما و بممي تفمماوتي همماي خممود داري‬
‫نمايند ‪ .‬زيرا با زنده گی نمودن دريك حممويلي و يمما هممم بممزرك شممدن‬
‫يكجا حكم شريعت تغيير نميكنممد و مسمملمانانيكه ميخواهنممد عصمميان و‬
‫نافرماني اللمه ) جل جلله ( )جل جلله ( را نكنند درين موارد تمموجه‬
‫بيشتر نمايند ‪.‬‬

‫سترو حجاب به اساس رقابت‬
‫يكي از عادات باطليكه امروز در بين بعضي از مسلمانان بممي خممبر از‬
‫دين رواج يافته است اينست كه بعضي از مردان به خانم همماي شممان‬
‫ميگوينممد از ينكممه فلن دوسممت ‪ ،‬همسممايه و يمماهم بممرادر خوانممده ام‬
‫خانمش را از من ستر نكرد بنمماء شممما هممم از ايشممان سممتر نكنيممد ‪ ،‬و‬
‫هرگاه كسي را ببينند كه خانمش از او ستر ميكند فورا به خانم خممود‬
‫ميگويد كه از فلن مرد ستر كن زيرا خانمش ازمن ستر ميكند ‪.‬‬
‫اين فكر كامل مخالف احكام شريعت اسمملمي ميباشممد ‪ ،‬وبممه اسمماس‬
‫اشخاص محممرم و نممامحرم تثممبيت نميكممردد بلكممه محممرم و نممامحرم را‬
‫شريعت اسلمي تعيين وتثبيت نموده است و هرگاه كسي به اسمماس‬
‫اعتبارات مختلف خممانم خممود را مجبممور ميسممازد تمما سممتر خممود را دور‬
‫نمايد در حقيقت كناه بزرگی را متحمل شده است ‪.‬‬

‫خواهرخوانده ‪ ،‬برادرخوانده و فرزندي گرفممت ن‬
‫حرمت را ازبين نميبرد‬
‫بعضي از مردمان در عصر حاضر رواج دارند كه زن بيكانهء را خممواهر‬
‫ميخوانند وياهم زناني اند كه مردان بيكانه را برادر خوانده و ميگويممد‬
‫‪132‬‬

‫كه اين برادر قرآني من اسممت ‪ ،‬و بممه اسمماس ايممن گفتممه بمما آن مممرد‬
‫بيكممانه و نممامحرم خممودش ‪ ،‬دخممترانش و سمماير اعضمماي فاميممل شممان‬
‫آزادانه نشسته بدون ستر و حجاب حتا به بعضي سممفرها نيممز بمما ايممن‬
‫مرد هم سفر ميشوند ‪ ،‬و هرگاه برسيده شود كه شما با كي به سفر‬
‫رفته بوديد ميگويند با برادر قرآني ام ‪.‬‬
‫درشريعت اسلمي برادرخوانده ‪ ،‬خواهرخوانده ‪ ،‬مادر خوانممده ‪،‬‬
‫پدرخوانده ‪ ،‬بسر خوانده و غيره محرم انسان شده نميتواند ‪ ،‬نشست‬
‫و برخواست با مرد بيكانه به اساس برادر خوانده گی و يا پدر خوانده‬
‫گی قطعا حرام ميباشد ‪.‬‬
‫در زمان جاهليت مردم رواج داشتند كه كسي را بسر خممود مممي‬
‫گفتند و همه اورا بنام آن شخص صدا ميكردنممد ‪ ،‬و حتمما خممود حضممرت‬
‫محمد )صلي الله عليه وسلم ( حضرت زيممد بممن حممارثه را بسممر خممود‬
‫خوانده بود و همه كس اورا زيد بسر محمممد مممي گفتنممد ‪ ،‬ولممي حكممم‬
‫قرآن عظيم الشان چنین نازل شد ‪:‬‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ن َ ْ‬
‫ُ‬
‫عم َ‬
‫ع َ‬
‫م اللِئي‬
‫و ِ‬
‫ن ِ‬
‫ف ِ‬
‫ل ِ‬
‫وا َ‬
‫ج َ‬
‫ممما َ‬
‫فمي َ‬
‫ه ل َِر ُ‬
‫ج َ‬
‫ما َ‬
‫م ْ‬
‫جكم ْ‬
‫و َ‬
‫ل الل ّ ُ‬
‫َ‬
‫ل أْز َ‬
‫ه َ‬
‫جم ْ‬
‫ج ٍ‬
‫قلب َي ْم ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫م َ‬
‫عم َ‬
‫م‬
‫ل أد ْ ِ‬
‫ن ِ‬
‫ت ُظا ِ‬
‫هُرو َ‬
‫ج َ‬
‫مما َ‬
‫م َ‬
‫ه ّ‬
‫من ْ ُ‬
‫ولك ْ‬
‫م ذَل ِكم ْ‬
‫م أب َْنماءَك ْ‬
‫عَيماءَك ْ‬
‫و َ‬
‫همات ِك ْ‬
‫نأ ّ‬
‫قم ْ‬
‫م َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫ه يَ ُ‬
‫ب ِأ َ ْ‬
‫سِبي َ‬
‫قو ُ‬
‫و‬
‫ل)‪(4‬ادْ ُ‬
‫م ُ‬
‫عو ُ‬
‫و ُ‬
‫ه ِ‬
‫وا ِ‬
‫ل ال َ‬
‫دي ال ّ‬
‫و يَ ْ‬
‫ه ْ‬
‫ه ْ‬
‫ح ّ‬
‫والل ُ‬
‫هك ْ‬
‫هم َ‬
‫ه َ‬
‫ق َ‬
‫م َ‬
‫ف َ‬
‫م ِلَبائ ِ ِ‬
‫س ُ‬
‫م َ‬
‫ه َ‬
‫أَ ْ‬
‫م‬
‫فإ ِ ْ‬
‫م ِ‬
‫موا آَباءَ ُ‬
‫ط ِ‬
‫عن ْدَ الل ّ ِ‬
‫فإ ِ ْ‬
‫في ال ّ‬
‫م تَ ْ‬
‫ق َ‬
‫واِليك ُ ْ‬
‫و َ‬
‫وان ُك ُ ْ‬
‫ه ْ‬
‫عل َ ُ‬
‫ن لَ ْ‬
‫ممم َ‬
‫ن َ‬
‫خ َ‬
‫دي ِ‬
‫ْ‬
‫و َ‬
‫ت ُ‬
‫ه‬
‫ما أ َ ْ‬
‫س َ‬
‫ح ِ‬
‫م بِ ِ‬
‫كا َ‬
‫ما ت َ َ‬
‫جَنا ٌ‬
‫م ُ‬
‫مد َ ْ‬
‫ول َك ِ ْ‬
‫ن الل ّ ُ‬
‫قُلوب ُك ُ ْ‬
‫ع ّ‬
‫ن َ‬
‫خطَأت ُ ْ‬
‫في َ‬
‫عل َي ْك ُ ْ‬
‫ول َي ْ َ‬
‫م َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ما)‪ (5‬الحزاب ‪5-4 /‬‬
‫حي‬
‫ر‬
‫را‬
‫فو‬
‫غ‬
‫ِ‬
‫ً‬
‫ً َ‬

‫مفهمموم آيممت شممريف ) ربنمما ل تجعلنمما فتنمممة‬
‫للذين كفروا (‬

‫فر ل ََنا ربن َمما إن ّم َ َ‬
‫وا ْ‬
‫ن كَ َ‬
‫زيمُز‬
‫فت ْن َ ً‬
‫عل َْنا ِ‬
‫ة ل ِل ّ ِ‬
‫ت ال ْ َ‬
‫َ ّ‬
‫ج َ‬
‫) َرب َّنا َل ت َ ْ‬
‫ك أن ْم َ‬
‫ذي َ‬
‫غ ِ ْ‬
‫فُروا َ‬
‫ع ِ‬
‫ِ‬
‫م ( الممتحنة ‪5/‬‬
‫ح ِ‬
‫ال ْ َ‬
‫كي ُ‬

‫نكاح‬
‫‪133‬‬

‫نكاح سنت پيامبر) صلی الله علیه وسلم ( * ميباشد و هرگاه‬
‫انسان تواناني جسمي و مالي داشته باشد نكاح باليش واجممب ميباشممد‬
‫هرگاه كسي توانايي جسمي داشته باشد و توانايي مالي نداشممته باشممد‬
‫در مممورد آن رسممول اللممه نممبي كريممم ) صمملي اللممه عليممه وسمملم (‬
‫ميفرمايد ‪ :‬أي جوانان هرگاه كسي از شما بتواند كه ازدواج نمايممد بممس‬
‫بايممد ازدواج كنممد زيممرا ازدواج كممردن بممراي جشممم و شممرمكاه انسممان‬
‫نكهدارنده است ‪ ،‬و اكممر كسمي ازدواج كمرده نميتاوانمد يما توانممايي آنممرا‬
‫نداشته باشد بس بايد روزه بگیرد زيرا روزه بممراي او وسمميله محممافظت‬
‫است ‪ ،‬منظور از حديث شريف اينست كه هرگاه جوان مسلمان توانايي‬
‫داشته باشد كه ازدواج كند مطابق اين امر پيامبر) صلی الله علیه وسلم‬
‫( * حتما بايد ازدواج نمايد ‪ ،‬زيرا از دواج مانع جشم برناموسمهاي ممردم‬
‫ميباشد ‪ ،‬و همچنان انسان را از زنا و اعمال نا جمايز وقمايه مينمايمد ‪ ،‬و‬
‫هرگاه كسي توانايي جسمي داشته باشد ولممي توانممايي مصممارف مممالي‬
‫ازدواج را نداشته بس او بايد براي وقايه جشم و جسمش از كنمماه روزه‬
‫هاي نفلي بگیرد ‪ ،‬زيرا انسان روزه داردر روزهاي روزه جشمان خود را‬
‫از ترس اللمه ) جل جلله ( از ديدن نامحرمان حفظ مينمايد زيرا انسان‬
‫مسلمان با تمام بدن خويش روزه ميگیرد جشمان خممود را از نامحرمممان‬
‫نكهميممدارد و گوشممهاي خممود را از شممنيدن لهممو وسممخنان بيجمما و حممرام‬
‫حفظ ميكند و بزبان خممود سممخنان نمماروا را نميگويممد بنمماء ايممن جمموان در‬
‫هنكام روز از آنجه تمموجه اش را بممه حممرام جلممب ميكنممد وقممايه ميشممود ‪،‬‬
‫وازينكه روزه در نفس انسان تاثير ميكند مانع ارتكاب جريمه ميشود ‪.‬‬

‫نعمت در ديدكاه ها ي مختلف‬
‫مسلماني ميگويد من با شخص غربي ملقممات داشممتم او برايممم در‬
‫قسمت نعمت برسيد‬
‫برايش گفتم كه‬

‫نعمتهای الهی‬
‫سرچشمممه تمممام آداب و اخلق مراعممات ادب بمما ذات اللمممه ) جممل‬
‫جللممه ( متعممال )جممل جللممه( ميباشممد ‪ ،‬اللممه ) جممل جللمممه ( ذات‬
‫مقدس است خالق همه بشريت اسممت ‪ ،‬مهربممانتراز مممادرو پممدر و‬
‫ساير دوستان ميباشد ‪ ،‬او تعالى هريممك ممما را بمما زيبممايي خاصممي‬
‫آفريد ‪ ،‬تمامي ضروريات بدن مارا بدون كممدام قيمممت و مصممارف‬
‫پولي تكميل نمود ‪ ،‬هرگاه به بدن خود متمموجه شممويم ميممبينيم كممه‬
‫هر عضو بدن ما ارزش بسيار زيممادي دارد ‪ ،‬و هرگمماه كممدام ممما بممه‬
‫‪134‬‬

‫سبب کدام اكسيدنت و يا واقعه ديگري يك عضو وجود خممويش را‬
‫از دست دهد ‪ ،‬داكتران براي فعال ساختن آن عضو بدن انسممان از‬
‫نزد مريض هزاران دولر مطالبه مينمايند ‪ ،‬بياييد تصور نماييم كه‬
‫هرگاه جشمان مما در اثمر يمك حمادثه ترافيكمي ازبيمن رود و مما از‬
‫ديدن همهء زيبايي ها جهان محروم كرديم و روز روشن بممالي ممما‬
‫شب تاريك كردد ‪ ،‬هرگاه به نزد طبيبي رويم او براي ما بگويد كممه‬
‫شما به خريداري يك جشم ضرورت داريد كه شايد جند هممزار دولر‬
‫تمام شود و يا هم كدام يك از دوستان تممان حاضممر كممردد كممه يممك‬
‫جشم خود را به شما هديه دهممد ‪ ،‬هرگمماه بممه نممزد هممزاران دوسممت‬
‫بسيار صميمي خويش رويم ‪ ،‬همه ابا ورزند و ازهممديه دادن جشممم‬
‫خويش برايمان عذر بيش نمايند ‪ ،‬و يممك تممن از دوسممتان ممما آممماده‬
‫شود و با بسيار ايثار و ازخممود كممذري يممك جشممم خممود را بممراي ممما‬
‫هديه دهد ‪ ،‬وما به كمك آن دوست مهربان دوباره ) البته با تحمممل‬
‫مصممارف زيمماد عمليمات ( دو بماره بممه ديممدن ايممن جهممان وزيبمايي‬
‫هايش قادر كرديم ‪ ،‬و بتوانيم زنده گی خممويش را بشممكل نورمممال‬
‫آن به بيش بريم موقف ممما در مقابممل آن دوسممتيكه چنیممن ايثممار‬
‫نموده است جي خواهد بود ‪ ،‬آيا در تمممام عمممر مرهممون احسممانش‬
‫نخواهيم بود ‪ ،‬وهرگاه آن دوست از ما بخواهد كه برايممش خممدمتي‬
‫نماييم ‪ ،‬آيا در انجام آن امر تكاسممل خممواهيم نمممود ‪ ،‬ويماهم كممدام‬
‫وقت در مقابلش بي ادبي خواهيم نمود ؟ هركز ‪ .‬به هميممن سممان‬
‫ممكن است ساير اعضاي بدن خويش را تصور نماييم و بممبينم كممه‬
‫خالق جهان هر عضو بدن ما را به شكل رايكان بمما تمممامي زيبممايي‬
‫ها خلق نموده است ‪ ،‬مارا محتاج كسممي نكذاشممته تمما دسممت طلممب‬
‫بسوي انساني دراز نماييم ‪ ،‬وهرگاه هر عضو بدن به قيمممت همماي‬
‫كزاف فروخته ميشد ‪ ،‬جند تن ممما ميتوانسممتيم كممه آنممرا خريممداري‬
‫نموده و وجود خممويش را تكميممل نممماييم ؟ شممايان ايممن مرحمممت‬
‫الهي است كه ما شكر او را بجمما آوريممم و آداب را بمما اللمممه ) جممل‬
‫جلله ( عالميان مراعات نماييم‬

‫فرهنك اسلمي‬

‫‪135‬‬

‫ممممم مممممم م ممممم ممم مممممم‬
‫تاثير فرهنك ‪ ،‬كلتممور ‪ ،‬عنعنممات ‪ ،‬ورواج همما در حيممات‬
‫بشر بسيار قوي بوده و انسانها هميشه تابع اين امور‬
‫ميباشند ‪ ،‬ولي بايد در نظر داشممت كممه زممماني آفتمماب‬
‫دين مقدس اسلم در شبه جزيره عربممي در خشمميد و‬
‫مردم در مكه مكرمه و مدينه منوره كرايش خممويش را‬
‫به ديممن مقممدس اسمملم اعلن نمودنممد ‪ ،‬در آنزمممان در‬
‫ميان آنها داراي فرهنك ها ‪ ،‬تقاليد و عنعنات زيممادي‬
‫بودند كه اين تقاليد آنان نهاد همماي فرهنگممی قممديمي‬
‫بسيار عريقممي در بيممن آنممان داشممت و لممي مسمملمانان‬
‫آنروز همه عادات و تقاليد خويش را در مقابل آ يينممه‬
‫قرآن قرار دادند و هر آنجه با اسلم مطممابقت داشممت‬
‫آنممرا بممذيرفته و بممه آن عمممل ميكردنممد ولممي عممادات ‪،‬‬
‫عنعنممات و امممور فرهنگممی و كلتمموري خممويش را كممه‬
‫مخالفت با دين مقدس اسلم داشت ترك نمودنممد ‪ ،‬تمما‬
‫بتوانند مسمملمانان حقيقممي شممده و مطممابق ارشممادات‬
‫الهي عمل نمايند ‪ ،‬زيرا دين مقدس اسلم دين جممامع‬
‫و كامل بوده كه تمممامي ابعمماد حيممات بشممري را در بممر‬
‫داشته ‪ ،‬و بهبود انسان هم در گرفممت ن احكممام الهممي‬
‫بصورت كل ميباشممد ‪ ،‬زيممرا حيممات بشممر زممماني تغييممر‬
‫ميكند كه دين مانند يك كتله متكامممل تطممبيق و عملممي‬
‫كردد ) يا أيها الذين آمنوا ا دخلو في السلم كافة و ل‬
‫تتبعوا خطمموات الشمميكان ( اي مؤمنممان شممما بممه ديممن‬
‫مقدس ا سلم بصورت كامل داخل شويد و از كامهاي‬
‫شيطان بيروي نكنيد ‪.‬‬
‫اما زماني دين مقممدس اسمملم در سمماير بلد عممالم‬
‫انتشار نمود و مردم كرايش خويش را به دين مقممدس‬
‫اسلم اعلم داشتند و بممه عقيممده توحيممد سممر تسممليم‬
‫‪136‬‬

‫نهادنممد ‪ ،‬شممايد بمما تممأثير بممذيري از تقاليممد و عنعنممات‬
‫خويش و يا هم با عدم درك اسلم بصممورت متكامممل و‬
‫يكبارجه آن بسياري از عادات و تقاليد خممويش را كممه‬
‫زاده فرهنك هاي قديم و غير اسلمي بوده فراممموش‬
‫نكردند خواستد اين عادات و تقاليد را حفممظ نممموده و‬
‫به بهانه هاي مختلف از آنها دفاع نموده و يمما هممم در‬
‫هنكام تصادم اين تقاليد با احكام دين مقدس اسمملم ‪،‬‬
‫علقمندي شان به تقاليممد و عنعنممات بيشممتر بمموده كممه‬
‫اين امر مخالف سيرت پيامبر) صلی الله علیه وسلم (‬
‫* وصحابه كرام و در ديممن مقممدس اسمملم نيممز قابممل‬
‫قبممول نميباشممد ‪ .‬بكممونه مثممال ديممن مقممدس اسمملم‬
‫ميخواهممد تمما مممردم از امممور حممرام اجتنمماب نممموده و‬
‫اكثريت توجه شان به حلل باشد م م روي ايممن ملحمموظ‬
‫دين مقدس اسلم حلل را سمماده و آسممان سمماخته و‬
‫راه رسمميدن بممه حممرام را سممخت نممموده تمما انسممان‬
‫مسلمان به حلل بيشتر دستياب باشد ‪ ،‬ما در احاديث‬
‫پيامبر) صلی الله علیه وسلم ( صلي الله عليه وسلم‬
‫ميخوانيم كه زماني يك صحابي دخممتر جمموان ميداشممت‬
‫براي پيامبر) صلی الله علیه وسلم ( * عممرض مينمممود‬
‫كه دختري دارم و ميخممواهم آنممرا بممه كممدام مممؤمن بممه‬
‫نكاح شرعي بدهم ‪ ،‬پيامبر) صمملی اللممه علیممه وسمملم (‬
‫يكتن از صحابه را كه هنوز ازدواج نكرده بممود ميخوانممد‬
‫و برايش ازدواج با آن دختر را بيشنهاد ميكند ولممي آن‬
‫صحابي از فقر و بيجارگی خويش خبر ميدهد وپيامبر)‬
‫صلی اللممه علیممه وسمملم ( صملي اللمه عليممه وسملم در‬
‫مقابل مهر حفظ جند سورهء از قرآن آن دخممتر را بممه‬
‫نكاح آن صممحابي فقيممر و نممادار در مممي آورد ‪ ،‬و بممدين‬
‫صورت آن شخص فقير ميتواند كه زنممده خممويش را بمما‬
‫ازدواج حلل و آسان بيگیري نمايد ‪ ،‬ولممي برعكممس آن‬
‫سممماده گمممی در نكممماح و دوري از مصمممارف زيممماد كمممه‬
‫‪137‬‬

‫هرجممواني ميتوانسممت بممه سمماده گممی ازدواج امممروز‬
‫ميبينيم كه به سبب عادات ‪ ،‬رواج ها ‪ ،‬و عنعنممات غيممر‬
‫مشروع ازدواج حل ل بسيار سخت و بر مصرف شده‬
‫و بر عكس آن تصاوير برهنه ‪ ،‬فلممم همماي مبتممذل ‪ ،‬كممه‬
‫جوانان را به سوي حرام ميكشاند بي نهايت زياد شده‬
‫است ‪ ،‬زمان يك جوان مسلمان بخواهد بصممورت حلل‬
‫و مشممروع ازدواج نمايممد ‪ ،‬هممزاران مشممكلي را بايممد‬
‫تحمممل نمايممد ‪ ،‬او مجبممور ميشممود كممه هممزاران هممزار‬
‫افغاني طويانه بدهد ‪ ،‬براي اقممارب خممويش و اقممارب‬
‫عممروس غممذا همماي متنمموع ‪ ،‬لبمماس همماي مختلممف ‪ ،‬بمما‬
‫مصارف هن گفت را تهيه نمايمد ‪ ،‬آن جموان كمه شمايد‬
‫ماهانه بنج يا شش هزار افغمماني عايممد داشممته باشممد ‪،‬‬
‫مجبممور اسممت كممه معمماش ده سمماله خممود را مصممرف‬
‫عروسي و شيريني خوري و عيدي و نمموروزي نمايممد ‪،‬‬
‫وبالخره ساليان درازي با قرض داراي خممويش دسممت‬
‫و كريبان باشد ‪ ،‬و مردم اين حالت آن جوان را تماشمما‬
‫مينماينممد و در حمماليكه آن جمموان و فاميممل در هنكممام‬
‫عروسي و شيريني خوري از قرض و وام سممخت رنممج‬
‫ميبرند اقارب شان با بوشيدن لبمماس همماي قشممنك ‪ ،‬و‬
‫انتخمماب آواز همماو رقممص همما لممذت ميبرنممد ‪ ،‬ايممن نمموع‬
‫فرهنممك همما بمما فرهنممك اسمملمي مخممالفت داشممته و‬
‫هيجكاه اسلم براي اقارب عروس اجازه نميدهد كه با‬
‫خواهشات كزاف و كمر شكن سبب رنج فاميممل داممماد‬
‫شوند ‪ ،‬و اين ظلم را روا دارند كه يمما داممماد برايشممان‬
‫مصارف هوتل ‪ ،‬طويانه ‪ ،‬و غيره را ببردازد و يماهم از‬
‫دادن دختر شان معممذرت بخواهنممد ‪ .‬دخممتر فروشممي و‬
‫خموردن طويمانه جمزء فرهنممك اسملم نيسمت ‪ ،‬اسملم‬
‫براي فاميممل عممروس حممق نميدهممد كممه خممون داممماد را‬
‫بمكند او را قرض دار سازند ‪ ،‬و بدون در نظممر داشممت‬
‫توانمممايي وي او را مجبمممور سمممازند كمممه بمممه تممممامي‬
‫‪138‬‬

‫خواهشممات آنممان لبيممك گويممد ‪ .‬ايممن دوري از فرهنممك‬
‫اسلمي سبب شده تا هزاران جمموان بممدون ازدواج بممه‬
‫سن سي و جهل سمالگی برسممند ‪ ،‬و نما كزيممر مرتكمب‬
‫جرايم اخلقي كردند كمه كنماه همممه بمه دوش كسماني‬
‫است كه به عوض مراعات احكام اسمملمي از كلتممور و‬
‫عنعنات خويش بيروي ميكنند ‪.‬‬
‫هرگاه در مراسم خاك سباري جنازه ء يكي از اقممارب‬
‫خويش توجه نماييم ميممبينم كممه عممادات غيممر اسمملمي‬
‫درين مراسم مسلط‬
‫بوده و زماني كسي از دوستان ما فوت مينمايد ما به‬
‫عوض اينكه در غم و اندوه آن دوسممت از دسممت رفتممه‬
‫توحجه نماييم ‪ ،‬بر عكس آن ميبينم كه اقارب متمموفى‬
‫مجبور شده تما بمراي صممرف غممذاي عزممما دهنممده كمان‬
‫حركت نموده و هرگاه در خممانه خممويش بممولي نداشممته‬
‫باشد ‪ ،‬فورا در جستجوي قرض شده و غم او دو جنممد‬
‫ميشود زيممرا او مجبممور اسممت در جاشممت آنممروز بممراي‬
‫دوصد الي سه صد نفريكه در جنازه اشتراك نموده اند‬
‫غممذاتهيه نمايممد در غيممر آن مممورد مسممخره همممه قممرار‬
‫خواهد گرفت ‪ ،‬آنانيكه اين غممذا را ميخورنممد بممه كممدام‬
‫مشممروعيت آنممرا ميخورنممد آيمما خمموردن غممذا در خممانه‬
‫شخص غم ديده رواست ‪ ،‬آيا دين مقدس اسلم بممراي‬
‫اين مممردم اجممازه ميدهممد كممه غممم دوسممتان را دو جنممد‬
‫نمايند ‪ ،‬نممه ايممن مخممالف ديممن ولممي مطممابق عممادات و‬
‫تقاليد است ‪ ،‬كه مردم بخش ديني آنرا زيممر بمما نممموده‬
‫مطابق عادات و رواج خويش حركت ميكننممد ‪ ،،‬أيكمماش‬
‫اين ماتم تنها در روز دفن متوفى ختم ميشد و اقارب‬
‫متوفى صرفا يكروز اين رنج را متحمل ميشدند و لممي‬
‫بر عكس اين مراسم در روز دوم و سوم ‪ ،‬شممب همماي‬
‫جمعه و روز جهل نيممز دوام داشممته و اقممارب متمموفى‬
‫مجبورند تا بول زيادي به هرشكلي كه ميشممود حاصممل‬
‫‪139‬‬

‫نمايند و براي عزا دهنمده كمان غمذا هماي متنموع تهيمه‬
‫نمايند در غير آن در هر مجلسي مورد طعن آنها قرار‬
‫گرفت ه و مجبور خواهند شد كه ايممن شممرمنده گممی و‬
‫ملمتي را به دوش كشند ‪.‬‬
‫اكنون سموال ميشمود كمه آيما مجبمور سماختن ممردم ‪،‬‬
‫خمموردن غممذا ي شممان ‪ ،‬و قممرض دار سمماختن اقممارب‬
‫متوفه مطابق شريعت و ديممن مقممدس اسمملم اسممت ؟‬
‫بصراحت ميتوان گفت كه دين مقدس اسلم مخممالف‬
‫ظلم و تجاوز بممر ديگممران ميباشممد ‪ ،‬ونممه تنهمما چنیممن‬
‫عمادات را تاييممد نميكنممد بلكممه مسمملمانان را از چنیممن‬
‫مظممالم جممدا نهممي مينمايممد ‪ .‬بلكممه اسمملم همكمماري و‬
‫كمممك در مراسممم غممم را وظيفممه هرفممرد مسمملمان‬
‫ميداند ‪ ،‬و هرگاه بخواهيم كه در مراسم تممدفين ‪ ،‬عممزا‬
‫داري و غيممره احكممام اسمملم را مراعممات نممماييم لزم‬
‫است تا اقارب متوفى را بكزاريم كه متوجه رنج و غم‬
‫خويش باشند و ممما بمراي مراسممم تممدفين و عممزا داري‬
‫آنممان همكمما ري نممماييم ‪ ،‬هركسممي از منممزل خممويش‬
‫غذايي براي آنان حاضر نمايد ‪ ،‬و يك قطرهممء آب آنهمما‬
‫را نيز ننوشيم ‪.‬‬
‫درمراسم عروسي ازدواج‬
‫اصل دين مقدس اسلم‬

‫‪140‬‬

‫حكم كمك خواستن از اشخاص‬

‫حكم ياد گرفت ن جادو‬
‫ياد گرفت ن جادو حرام و هرگاه وسمميله اشممراك شممياطين باشممد كفراسممت ‪،‬‬
‫استعمال سحر هم كفراست ‪،‬‬

‫حكم رد جادو‬
‫هرگاه رد جممادو بمما آيممات قممرآن و دعاهمماي شممرعي و ادويممه مبمماح باشممد‬
‫مشكل نيست‬
‫هرگاه رد جادو با وسايل غير مشروع باشد ‪ ،‬مثل رد جادو با جادو باشممد‬
‫اكثريت علماي آنرا ناجايز ميدانند ‪.‬‬

‫حكم اتفاق دادن بين خانم و شوهر با جادو‬
‫اين كار حرام است ‪ ) ،‬عطف ( اتفاق دادن ‪ ،‬و ) صرف ( تفرقه انداختن‬
‫كه هر دو با جادو حرام ميباشد ‪.‬‬

‫حكم رفتن به نزد كاهنان ) فالبين ها (‬
‫سؤال ‪ :‬بعضي مردم به نزد فالبين ها رفته و و درمورد امممور غيممبي در آينممده‬
‫از آنان ميبرسند حكم آنها جيست ؟‬
‫جواب ‪ :‬كسانيكه نزد كاهن ) فالبين ( ها ميروند سه حكم دارند ‪:‬‬
‫‪-1‬رفتن بممه نممزد فممالبين و پرسمميدن از وي بممدون اينكممه او را در سممخنانش‬
‫تصديق نمايد ‪ ،‬اين كارحرام است و گناه آن شممخص اينسممت كممه چهممل روزه‬
‫نمازش قبممول نميشممود ‪ ،‬حضممرت نممبي كريممم ) صمملى اللممه عليممه وسمملم (‬
‫ميفرمايد ‪ ) :‬من أتى عرافا فسأله لم تقبل له صلة أربعين يوما او أربعيممن‬
‫ليلة ( ) رواه مسلم (‬
‫‪ -2‬اينكه به نزد آن فممالبين رفتممه از او سمموالي نمايممد و جممواب آن فممالبين را‬
‫تصديق نمايد ‪ .‬اين كفر به خدا جل جلله ( ميباشد ‪ .‬زيرا درين كممار بشممر را‬
‫در دعواي دانستن غيب تصديق نموده اسممت ‪ ،‬اللممه ) جممل للممه ( ميفرمايممد ‪:‬‬
‫) قل ل يعلم من في السماوات و الرض الغيب إل الله ( النمل ‪65/‬‬
‫‪-3‬اينكه به نزد فالبين رفته او را سوالي كند تا دروغش را بممه مممردم‬
‫بفهماند ‪ ،‬و براي مردم بگويد كه اين كمراهي ‪ ،‬و كهانت اسممت ‪ ،‬ايممن عمممل‬
‫كناه نيست ‪.‬‬

‫‪141‬‬

‫حكم بند نمودن نظربند‬
‫بروايت احمد ابوداوود ‪ ،‬و ابن ماجه و ابممن حبممان و حمماكم از نممبي كريممم‬
‫)صلى الله عليه وسلم ( ) إن الرقى و التمائم و التولة شرك (‬
‫عن عقبه بن عامر ) رضي الله عنه ( ان النبي )صلى الله عليمه وسملم (‬
‫قال ‪ :‬من تعلق تميمة فل أتم الله له ‪ ،‬و من تعلق ودعة فل ودع اللممه لمممه‬
‫له و عن عقبة بن عامر بلفظ ) منن تعلق تميمة فقد أشرك (‬
‫تميمية آنست كه زنان بعضي جيز ها را براي جشم نزدن ‪ ،‬جن ‪ ،‬و مرض‬
‫در كردن و يا باربند اطفال آويزان ميكنند ‪ .‬مانند استخوان ها ‪ ،‬مهره هما‬
‫‪ ،‬ميخ ها ‪ ،‬طلسم ها ‪ 1/162‬فتاوى المرأة المسلمة ‪.‬‬

‫شوم گرفت ن بعضي از روز ها ماه و عدد ها‬
‫سممؤال ‪ :‬بعضممي از مممردم ممماه صممفر را شمموم ميداننممد و سممفر در آن را‬
‫خطرناك و بعضي ها هم بعضي روزها را شوم ميدانند و در آن سفر را‬
‫سؤال ‪ :‬شموم دانسمتن مماه هما از عمادات جماهلي اسممت ) حضممرت محممد‬
‫) صلى الله عليه وسلم ( ميفرمايد ) ل عدوى و ل طيرة و ل هامة و ل صممفر(‬
‫رواه البخاري و مسلم ‪.‬‬
‫همچنان در زمان جاهليت روز جهار شنبه را شوم ميدانسممتند و نكمماح نمممودن‬
‫در شهر شوال را نيز شوم ميدانستند ‪ ،‬و حضرت بي بي عايشممه )رضممي اللممه‬
‫عنها ( ميگويد ‪ :‬تزوجني رسممول اللممه ) صمملى اللممه عليممه وسمملم ( فممي شممهر‬
‫شوال فمن كان عنده أحظى مني ( فتاوى المرأة المسلمة ‪ ،‬تاليف محمد بممن‬
‫ابراهيم الشيخ و ديگران ‪ ،‬حمعية احياء التراث السلمي ‪1/133 ،‬‬

‫حكم استخفاف و استهزاء به دين‬
‫سوال ‪ :‬بعضي مردم فكاهي هايي ميگويند كه درآن الله ) جل جلله ( را )‬
‫العياذ بالله ( به استهزاء و مسخره ميكيرند ‪ ،‬حكم اين نوع فكاهي ها جيست‬
‫؟‬
‫) ولئن سألتهم ليقولن انما كنا نخوض و نلعب قل أبممالله وآيمماته ورسمموله‬
‫كنتم تستهزؤون ل تعتذروا قد كفرتم بعد ايمانكم ( التوبه ‪65‬‬
‫مسممخركي بممه ديممن خممدا ‪ ،‬دشممنان دادن ديممن ‪ ،‬دشممنام دادن خممدا و پيممامبر‪ ،‬و‬
‫مسخره كي به خدا و پيامبر كفريست كه انسان را از ملت اسلم خارج ميكند‬
‫‪ 141 /1‬فتاوى المرأة المسلمه‬

‫‪142‬‬

‫خود سازي يا جامعه سازي كار برد‬
‫دين‬
‫ممموتر بنممج كممار آرايممي شممده تمما كممه ممموتر شممده‬
‫است ‪:‬‬
‫‪ -6‬كشف معدن‬
‫‪ -7‬استخراج معدن‬
‫‪ -8‬ذوب معممدن‬
‫‪ -9‬قطعه سازي‬
‫‪ -10‬اتصال اين قطعه‬
‫دين جي كار ميكند ‪ ،‬هركاري را ما براي سمماختن‬
‫يك ماشين ميكنيم ‪ ،‬دين بالي ما ميكند‬
‫‪ -1‬دين ما را كشف ميكند ‪ ،‬اكممر ديممن نباشممد‬
‫ما خود را كشف نكرده ايم ‪ ،‬مثل كسممانيكه‬
‫دين نممدارد ‪ ،‬نظريممات مختلممف دارنممد ‪ ،‬يكممي‬
‫ميگويممد ااسمماس انسممان شممهورت اسممت‪،‬‬
‫ديگري ميگويد اانسان يك موجممود اقتصممادي‬
‫اسممت ‪ ،‬هرگمماه خممورد ن اكممر امتيمماز باشممد‬
‫حيوانات بيشترميخورد ‪ ،‬بلند بردن وزن اكر‬
‫كمممال باشممد ‪ ،‬مممورجه بنجمماه جنممد خممود بممار‬
‫ميممبرد ‪ ،‬اكممر ديممدن كمممال باشممد بعضممي‬
‫حيوانات زير برف را ميبينند ‪ ،‬اكر بو نمودن‬
‫كمال باشد بعضي از حيوانممات بمما بونمممودن‬
‫زود كشف ميكند ‪ ،‬بلكممه ديممن بممراي انسممان‬
‫جيز ديگري ميگويد ‪:‬‬
‫توخليفه است‬
‫يخرجهم من الظلمات إلى النور‬
‫‪143‬‬

‫دين انسان را مياموزاند كه‬
‫‪ -2‬دين ما را استخ‬
‫‪ -3‬راج ميكند مثل معدن‬
‫‪ -4‬ذوب معممدن‬
‫‪ -5‬قطعه سازي‬
‫‪ -6‬اتصال اين قطعه‬
‫‪-7‬‬

‫العقيدة في اللغسسة ‪ :‬هو العقد والرب‬
‫العقيدة ‪ :‬من عقد في القلب للمعرفسسة‬
‫دور العقيدة و كيف يبحث عنها‬
‫دورها اهم روح التي يتحرك بها كسسل الشسسيء كسسدور السسروح فسسي‬
‫الجسد‬
‫العقيدة هي السائق‬
‫يجب على النسان أن يعرف العقيدة نقلية و عقليسسة‬
‫المام ابوحنيفه كان تلميذ جعفر الصادق‬

‫اخلص‬
‫تفسير نمونه در تفسيرآيت دوم سوره زمر () إل ل الدين الخالص ( ميفرمايد ‪:‬‬
‫در آيه بعد بار ديگر روى مساءله ))اخلص (( تاءكيد كرده مى گويد آگاه باشيد دين خسسالص‬
‫از آن خدا است ! )ال ل الدين الخالص (‪.‬‬
‫‪144‬‬

‫اين عبارت تاب دو معنى دارد‪:‬‬
‫نخست اينكه ‪ :‬آنچه را خدا مى پذيرد تنها دين خالص اسسست ‪ ،‬و تنهسسا تسسسليم بيقيسسد و شسسرط در‬
‫برابر فرمان او است و هر گونه شرك و رياء و آميختسسن قسسوانين الهسسى بسسه غيسسر آن مسسردود و‬
‫مطرود است ‪.‬‬
‫ديگر اينكه ‪ :‬دين و آئين خالص را تنها از خدا بايد گرفت ‪ ،‬چرا كه هر چه ساخته و پرداخته‬
‫افكار انسانها است نارسا است ‪ ،‬و آميخته با خطا و اشتباه است ‪.‬‬
‫ولى با توجه به آنچه در ذيل آيه سابق آمد معنى اول مناسبتر به نظر مسسى رسسسد‪ ،‬چسسرا كسسه در‬
‫آنجا فاعل اخلص ‪ ،‬بندگان هستند‪ ،‬بنابراين خلوص در آيه مورد بحث نيز بايد از ناحيه آنها‬
‫رعايت شود‪.‬‬
‫لس عليسسه و آلسسه و سسّلم ( نقسسل‬
‫شاهد ديگر اين سخن حديثى است كه از پيغمبر گرامى )صسسلى ا ّ‬
‫شده است كه مردى خدمتش آمد و عرض كرد‪ :‬يا رسول ال ! انا نعطى اموالنا التماس الذكر‬
‫ل عليسسه و آلسسه و سسّلم ( ل‪ ،‬قسال يسسا رسسول الس ! انسسا‬
‫فهل لنا من اجر؟ فقال رسول ال )صلى ا ّ‬
‫ل عليه و آلسسه و س سّلم ( ان‬
‫نعطى التماس ‍ الجر و الذكر فهل لنا اجر؟ فقال رسول ال )صلى ا ّ‬
‫ل عليه و آله و سّلم ( هسسذه اليسسة‬
‫ال تعالى ل يقبل ال من اخلص له ‪ ،‬ثم تل رسول ال )صلى ا ّ‬
‫لس عليسسه و آلسسه و سسّلم ( مسسا امسسوال خسسود را بسسه‬
‫ال ل الدين الخالص ‪ :‬اى رسول خدا )صسسلى ا ّ‬
‫ديگران مى بخشيم تا اسم و رسمى در ميان مردم پيدا كنيم آيا پاداشى داريم ؟ فرمود نه ‪.‬‬
‫مجددا عرض كرد‪ :‬گاهى هم براى اجر الهى و هم به دست آوردن نام مى بخشيم آيسسا پاداشسسى‬
‫داريم ؟ پيامبر فرمود‪ :‬خداوند چيزى را قبسسول نمسسى كنسسد مگسسر اينكسسه خسسالص بسسراى او باشسسد‪،‬‬
‫سپس اين آيه را تلوت كرد ))ال ل الدين الخالص ((‪.‬‬
‫به هر حال اين آيه در حقيقت بيان دليل براى آيه قبسسل اسسست ‪ ،‬در آنجسسا مسسى گويسسد‪ :‬خسسدا را از‬
‫روى اخلص عبادت كن ‪ ،‬و در اينجا مى افزايد‪ :‬بدانيد خدا تنها عمل خالص را مى پذيرد‪.‬‬
‫در آيات قرآن و احاديث اسلمى روى مساءله اخلص بسيار تكيه شده اسسست ‪ ،‬شسسروع جملسسه‬
‫مورد بحث با ))ال(( كه معمول براى جلب توجه گفته مى شود نشانه ديگرى نيز بر اهميسست‬
‫اين موضوع است ‪.‬‬
‫تفسير الميزان در آيت دوم سوره زمر ميكويد ‪:‬‬
‫از خلل آيات اين سوره برميآيد كه مشركين معاصر رسسسول خسسدا )صسسلي اليسسه عليسسه و آلسسه و‬
‫سلم ( از آن جناب درخواست كردهاند كه از دعوتش به سوى توحيد و از تعرض به خسسدايان‬
‫ايشان صرف نظر كند‪ ،‬وگرنه نفرين خدايان گريبانش را خواهد گرفسست‪ .‬در پاسسسخ آنسسان ايسسن‬
‫سوره كه به وجهي قرين سوره ص است‪ ،‬نازل شده و به آن جناب تاكيد كرده كسسه ديسسن خسسود‬
‫را خالص براى خداى سبحان كند‪ ،‬و اعتنايي بسسه خسسدايان مشسسركين نكنسسد‪ ،‬و علوه بسسر آن بسسه‬
‫مشركين اعلم نمايد كه مامور به توحيد و اخلص دين است‪ ،‬توحيد و اخلصي كسسه آيسسات و‬
‫ادله وحي و عقل همه بر آن تسواتر دارنسد‪ .‬و لسذا ميسبينيم خسداى سسبحان در خلل سسوره چنسد‬
‫نوبت كلم را متوجه اين مساله ميسازد‪ ،‬مثل در آغاز سوره ميفرمايد ‪ :‬فاعبد ال مخلصسسا لسسه‬
‫الدين و باز در آيه بعدى ميفرمايد ‪ :‬ا ل الدين الخالص سپس در وسط سسسوره دوبسساره بسسه ايسسن‬
‫‪145‬‬

‫مساله بر ميگردد و ميفرمايد ‪ :‬قل اني امرت ان اعبد ال مخلصا لسسه السسدين و بسساز در آيسسه ‪14‬‬
‫ميفرمايد ‪ :‬قل ال اعبد مخلصا له ديني و در آيسه ‪ 15‬ميفرمايسد ‪ :‬فاعبسدوا مسا شسئتم مسن دونسه‪.‬‬
‫آنگاه در آيه ‪ 30‬اعلم ميدارد كه ‪ :‬انک ميت و انهم ميتون ‪ ...‬و در آيسسه ‪ 36‬ميپرسسسد ‪ :‬اليسسس‬
‫ال بكاف عبده و يخوفونک بالذين من دونه و در آيه ‪ 39‬تهديسسد ميكنسسد بسسه اينكسسه ‪ :‬قسسل يسسا قسسوم‬
‫اعملوا علي مكانتكم اني عامسسل و در آيسسه ‪ 64‬ميفرمايسسد ‪ :‬قسسل ا فغيسسر الس تسسامروني اعبسسد ايهسسا‬
‫الجاهلون و همچنين اشارات ديگسرى كسه همسه دلسست بسر ايسن دارد كسه مشسركين از آن جنساب‬
‫خواسته بودند دست از دعوت به توحيد بردارد‪ .‬آنگاه به استدل بر يكتايي خسسدا در ربسسوبيت و‬
‫الوهيت پرداخته‪ ،‬هم از طريق وحي و هم از طريق برهان عقلسسي‪ ،‬و هسسم از راه مقايسسسه بيسسن‬
‫مومنين و مشركين‪ ،‬آن را اثبات ميكند‪ .‬و مقايسه مزبور مقايسهاى لطيسسف اسسست‪ .‬چنسسد نسسوبت‬
‫مومنين را به بهترين اوصاف ستوده‪ ،‬و به پاداشهايي كه به زودى در آخسسرت دارنسسد بشسسارت‬
‫ميدهد‪ .‬و هر جا سخن از مشركين بسسه ميسسان آورده ‪ -‬علوه بسسر وبسسال اعمالشسسان‪ ،‬كسسه در دنيسسا‬
‫گريبانشان را ميگيرد‪ ،‬وبالي نظير آن وبالها كه به ساير امتهاى گذشته به كيفسر تكسسذيب آيسسات‬
‫خدا رسيد‪ ،‬و آن عبارت بود از خسسوارى در دنيسسا كسسه البتسسه عسسذاب آخسسرت قابسسل مقايسسسه بسا آن‬
‫نيست ‪ -‬ايشان را به خسران و عذاب آخرت بشارت ميدهد‪ .‬و به همين منظور در اين سسسوره‬
‫ و مخصوصا در آخرش ‪ -‬روز قيامت را به روشنترين اوصافش وصف كرده‪ ،‬و در همين‬‫جا سوره را خاتمه داده است ‪ .‬و اين سسسوره بسسه شسسهادت سسسياق آيسساتش در مكسسه نسسازل شسسده‪ ،‬و‬
‫چنين به نظر ميرسد كه يک دفعه نسسازل شسسده باشسسد‪ ،‬چسسون آيسسات آن بسسسيار بسسه هسسم مربسسوط و‬
‫متصل است‪ .‬و اين ده آيه كه ما از اول آن آورديم‪ ،‬هم از طريق وحي دعوت ميكند‪ .‬و هم از‬
‫طريق حجتهاى عقلي‪ ،‬و نخست روى سخن را متوجه رسول خدا )صسسلي اليسسه عليسسه و آلسسه و‬
‫سلم ( ميكند‪ .‬تنزيل الكتاب من ال العزيز الحكيم كلمه تنزيل الكتاب خبر است‬

‫امتيازات دين‬
‫‪ -1‬دين قداست دارد چون قمانون خداسمت ‪ ،‬هرگماه مما ديمن مقمدس‬
‫الهي را با ساير ابتكارات و روش هاي بشري مقايسه نممماييم ميممابيم‬
‫كه دين الهي نسبت به ساير راه ها قداست دارد ‪ ،‬بگونه مثال هرگمماه‬
‫براي پسري گفته شود كه پدرت ترا خواسته و يا هم استادت ترا صدا‬
‫ميزند ‪ ،‬اين توصيه پدر و استاد قداست دارد نسبت به اينكممه بممراي ان‬
‫طفل گفته شود كه مردي ترا صدا ميزند ‪ ،‬و برايت امممري ميكنممد ‪ ،‬آن‬
‫جوان به هدايت يك مرد عادي آنقدر قداست نميدهد ولي بالمقابل‬

‫‪146‬‬

‫تتت تتتتت‬
‫تتتتت تتتتت‬
‫تتتت‬
‫تتتتتتتتت‬
‫تتتتتتتت‬

‫‪147‬‬

‫تتتتت تتتتتت‬
‫تتتتت‬
‫فهميدن دليل مردمان بيدين بسيار مهم و ضروري ميباشد زيرا با فهميسسدن‬
‫دليل آنان كه همه به اساس وسوسه هاي شيطاني ميباشسسد ‪ ،‬انسسسان ميتوانسسد خسسود را‬
‫از چنيسسن وسوسسسه هسساي نجسسات دهسسد ‪ ،‬قسسرآن عظيسسم الشسسان وسسسنت پيسسامبر و سسسخنان‬
‫دانشمندان اسلمي دليل آنان را بيان داشته وبراي ما ميفهمانند كه چگسسونه شسسيطان‬
‫بسياري از مردم را با بعضي از دليل پوچ و اوهام وشبهات از راه حق منصسسرف‬
‫ميسازد ‪ ،‬و بهتراست رد اين شبهات را دانسته تا ايمان خويش را هنوز هسسم قسسوي و‬
‫مستحكم سازيم ‪.‬‬
‫ن(‬
‫صسو َ‬
‫خُر ُ‬
‫ل َي ْ‬
‫ن ُهسْم ِإ ّ‬
‫عْلسٍم ِإ ْ‬
‫ن ِ‬
‫ك ِمس ْ‬
‫عَبسْدَناُهْم َمسا َلُهسْم ِبسَذِل َ‬
‫ن َمسا َ‬
‫حَمسا ُ‬
‫شساَء الّر ْ‬
‫َوَقاُلوا َلسْو َ‬
‫الزخرف‪20/‬‬
‫عادات مجرمان‬
‫) إن الذين أجرموا كانوا من الذين آمنوا يضحكون ‪ ...‬يتغامزون (‬

‫مجرمان چگونه دعوتگران راه حق را آسيب‬
‫ميرسانند ؟‬
‫هرگاه به آيات قرآني بصورت دقيق متسسوجه شسسويم ميابيسسسم‬
‫كه هر دعوتگر راه حق به يك سلسله مشسسكلت روبسسرو ميكسسردد‬
‫كه اين مشاكل توسط اشخاص بيخبر از دين صسسورت ميبسسذيرد ‪،‬‬
‫دانشمندان اسلمي و داعيان راه حق بدين نظرند كسسه مسسسلمان‬
‫مخلص هميشه مورد تاخت و تاز بيخسسردان قسسرار ميگيسسرد و روي‬
‫همين اصل حضرت لقمان حكيم ) عليه السسسلم ( بسسه فرزنسسدش‬
‫نصايحي دارد كه قرآن عظيسسم الشسسان نصسسيحت هسساي او را نقسسل‬
‫‪148‬‬

‫مينمايسسد ‪ ،‬تسسا عسسبرتي بسسراي رهسسروان راه حسسق كسسردد ‪ ،‬حضسسرتش‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ر‬
‫معُْرو ِ‬
‫ن ال ْ ُ‬
‫ف َوان ْس َ‬
‫م سْر ب ِسسال ْ َ‬
‫صَلةَ وَأ ُ‬
‫ي أقِ ْ‬
‫م ال ّ‬
‫ه ع َس ْ‬
‫ميفرمايد )َياب ُن َ ّ‬
‫منك َس ِ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ن ذ َل ِ َ‬
‫صاب َ َ‬
‫مسسوِر( لقمسسان ‪ 17/‬اي‬
‫ك ِ‬
‫ك إِ ّ‬
‫ن عَْزم ِ اْل ُ‬
‫صب ِْر عََلى َ‬
‫ما أ َ‬
‫َوا ْ‬
‫م ْ‬
‫بسرم ‪ ،‬نماز را ادا نما ‪ ،‬و مردمان را به راه نيك دعوت كن و از‬
‫بدي ها منع نمسسا و در مصسسيبت هسساييكه متسسوجه ات ميشسسود صسسبر‬
‫نما ‪ ،‬اين است عزم را سخ در امور ‪.‬‬
‫علماي اسلم ميبرسند كه جرا لقما ن حكيم براي بسسسرش‬
‫نصيحت نمود تا بعد از دعوت بسسه راه حسسق در مصسسيبت هسسا صسسبر‬
‫نمايد ‪ ،‬و علتش را همين ميدانند كه هر داعي راه حق حتمسسا بسسه‬
‫مصيبتي مبتل ميكردد كه لزم است صبر اختيار نمايد ‪ .‬دانشمند‬
‫ديگري ميگويد كسه بعسد از ) إيساك نعبسد ( در نمساز هساي خسويش‬
‫) اياك نستعين ( را ميخوانيم ‪ ،‬زيرا عبسسادت و دعسسوت مصسسيبت‬
‫هاي و آزمايش هايي در قبال دارد كه انسان با استعانت و كمك‬
‫اللسه ) جل جلله ( )جل جلله ( به رهايي از آن مصايب اسسستدعا‬
‫مينمايد ‪.‬‬
‫ابن كثير در تفسير اين آيت مباركه ميفرمايد ‪ ) :‬دعوت كننسسده‬
‫به نيكي ها و منع كننده از بدي حتما ضرري را متقبل ميكسسردد ‪،‬‬
‫بناء لقمان بسرش را به صبر امر نمود ‪.‬‬
‫نوعيت اذيت‬
‫آنسسانيكه در راه خسسدا قسسدم مينهنسسد و مسسردم را بسسه نيكسسي هسسا‬
‫دعوت ميكننسسد ‪ ،‬بسسه يسسك سلسسسله از مصسسيبت هسسا و رنسسج هسسا مبتل‬
‫ميكردد كه قرآن عظيم الشان نوعيت اذيت آنانرا چنین تعريسسف‬
‫نموده است ‪:‬‬
‫‪ ) -1‬خنسسده و اسسستهزاء نمسسودن ( ‪ :‬اللسسسه ) جسسل جللسسه ( متعسسال‬
‫ميفرمايد ‪ ) :‬إن ال ّذي َ‬
‫ح ُ‬
‫موا َ‬
‫ن(‬
‫ن ال ّ ِ‬
‫كاُنوا ِ‬
‫كو َ‬
‫ضس َ‬
‫من ُسسوا ي َ ْ‬
‫نأ ْ‬
‫ِ ّ‬
‫نآ َ‬
‫جَر ُ‬
‫ذي َ‬
‫م ْ‬
‫ِ َ‬
‫المطففين ‪ 29/‬مجرمان بر مؤمنان خنده ميكننسسد ‪ ،‬ايسسن برنسسامه‬
‫مجرمسسان اسسست كسسه بسسراي ضسسعيف سسساختن مؤمنسسان آنهسسا را بسسه‬
‫مسخره گرفت ه و بر آنان ميخندند ‪.‬‬
‫‪ -2‬غمزه و اشسسارات مسسسخره آميسسزه نمسسودن ‪ :‬مردمسسان مجسسرم‬
‫عادت دارند كه بسسا اشسسارات و لمسسز وغسسز و اسسستخدام كنايسسات بسسر‬
‫‪149‬‬

‫مؤمنان ضرر ميرسانند ) و إ ِ َ‬
‫ن( المطففيسسن‪/‬‬
‫مُزو َ‬
‫م ي َت ََغا َ‬
‫مّروا ب ِهِ ْ‬
‫ذا َ‬
‫‪ 30‬هرگسساه بسسر مؤمنسسان بكزرنسسد بسسر ايشسسان بسسا جشسسم طعسسن و‬
‫استهزاء بنكرند ‪.‬‬
‫‪ -3‬برمؤمنان فكاهي گفتن ‪ :‬مردمان مجرم عادت دارند كه بسسا‬
‫يكجا شدن با بقيه مجرمان از جملت استهزاء آميز كسسار گرفسست‬
‫ه مؤمنان را مورد ريشسسخند و نيشسسخند خسسود قسسرار ميدهنسسد و بسسر‬
‫آنسسان فكسساهي ميگوينسسد و ميخندنسسد ‪ ،‬اللسسسه ) جسسل جللسسه ( )(‬
‫َ‬
‫ميفرمايد ‪ ) :‬وَإ ِ َ‬
‫ن ( المطففين ‪/‬‬
‫ذا انَقل َُبوا إ َِلى أهْل ِهِ ْ‬
‫م انَقل َُبوا فَك ِِهي َ‬
‫‪ 31‬و جون از حضسسور محفسسل مؤمنسسان بسسسوي كسسسان خسسود بسساز‬
‫كردند به سخن مزاح و فكاهي با هم تفريح ميكنند ‪.‬‬
‫‪ -4‬نسبت كمراهي و انحراف را به مؤمنان نمودن ‪ :‬برنامه ديگر‬
‫مجرمسسان اينسسست كسسه مؤمنسسان حقيقسسي را بسسه جهسسل و كمراهسسي‬
‫نسبت ميدهند و به ديگران ميگويند كه كه ايسسن مردمسسان كمسسراه‬
‫اند از حقيقيت خسسبر ندارنسسد ‪ ،‬اللسسسه ) جسسل جللسسه ( )( ميفرمايسسد‬
‫) وإ َ َ‬
‫ن ( المطففيسسن‪ 32 /‬و جسسون‬
‫ضسساّلو َ‬
‫ن هَسؤَُلِء ل َ َ‬
‫م َقاُلوا إ ِ ّ‬
‫ذا َرأوْهُ ْ‬
‫َِ‬
‫مؤمنان را ببينند گويند ‪ :‬ايشان به حقيقت مردم كمراهي هستند‬
‫‪.‬‬
‫قرآن عظيم الشان مؤمنان مخلص را آكسساه ميسسسازد كسسه برنسسامه‬
‫مجرمان هميشه و در طول تاريخ حيات بشر همين بسسوده كسسه بسسا‬
‫خنده ها ‪ ،‬نيشخند ها ‪ ،‬اشارات كنسسايه آميسسز ‪ ،‬فكسساهي گفتسسن ‪ ،‬و‬
‫مؤمنسسان را منحسسرف و كمسسراه خطسساب نمسسودن آزار و اذيسست‬
‫ميكنند ‪ .‬و مؤمنان و داعيان راه حق خط مستقيم توحيسسد و يكتسسا‬
‫برستي را با نيت خير رساني به ساير بشر تعقيب مينمايند ‪.‬‬

‫(‪.‬‬

‫جللین در تفسیر وسیله‬

‫میگوید ‪ :‬ما يقربكم إليسسه من طاعتسسه ‪.‬‬

‫‪150‬‬

‫تتتتت تتت تتتتت‬
‫همه مسلمانان بدين عقيده اند كه ما بسسه وحسسدانيت اللسسسه ) جسسل جللسسه ( ) جسسل جللسسه ( ايمسسان‬
‫داريم وتمامي احكام الهي را بدون كم وكاست ميبذيريم ‪ ،‬ولي نقطه يي مهسسم اينسسست كسسه كسسدام‬
‫ايمان ها مورد قبول باركاه بروردكار است ؟ ايمان مقبسسول بسسه اسسساس و زيربنسساي اسسستواري‬
‫محكم ميباشد كه ميتوان در جمله ايمان هاي مقبول اين ايمانها را بكونه مثال بيان داشت ‪:‬‬
‫ن‬
‫جُنوِبِهْم َوَيَتفَّك سُرو َ‬
‫عَلى ُ‬
‫لَ ِقَياًما َوُقُعوًدا َو َ‬
‫نا ّ‬
‫ن َيْذُكُرو َ‬
‫ايمان به اساس فكر‪) :‬اّلِذي َ‬
‫‪-1‬‬
‫ب الّنسساِر ( آل‬
‫عسَذا َ‬
‫ك َفِقَنسسا َ‬
‫حاَن َ‬
‫سسْب َ‬
‫ل ُ‬
‫طً‬
‫ت َهسَذا َبسسا ِ‬
‫خَلْق َ‬
‫ض َرّبَنا َما َ‬
‫لْر ِ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ِفي َ‬
‫عمران ‪ 191/‬مؤمنان حقيقي كساني اند كه اللسه ) جل جلله ( ) جسسل جللسسه ( را در‬
‫حالت ايستاده ‪ ،‬نشسته و بربهلوخفته ياد مينمايند ‪ ،‬و در بيدايش آسمانها و زميسسن فكسسر‬
‫ميكننسسد ‪ ،‬و ميگوينسسد ‪ :‬بروردكسسارا ايسسن همسسه را باطسسل خلسسق نكسسرده اي ‪ ،‬بسساكي اسسست‬
‫مرترا ‪ ،‬مار از عذاب دوزخ نكهدار (‬
‫ايمان با همراي عمل ) آمنوا و عملسسوا الصسسالحات ( فسسرق بيسسن مسسسجد مسسساجد‬
‫‪-2‬‬
‫المساجد صالح ‪ ،‬صسسالحون الصسسالحون و منظسسور از الصسسالحون يعنسسي تمسسامي اعمسسال‬
‫شان صالح است ‪.‬‬
‫ايمان بايدار ) قالوا ربنا ال ثم استقاموا ( هركسي بايد بداند كه جقدر ايمان‬
‫‪-3‬‬
‫دارد ‪ ،‬اكر بخاطر يك روبيسه دروغ ميگويد ‪ ،‬ايمانش به اندازه يكروبيه است ‪ ،‬واكر بخسساطر‬
‫صد روبيه است ‪ ،‬به همين شكل ‪.‬‬
‫ايمان پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( ) صلى ال عليه وسلم ( جقسدر بسود ؟ زمساني كفسار مكسه‬
‫براي دست كشيدن از دعوت به اسلم وهمكون شدن با ايشان به پيامبر) صلی ال عليه وسلم‬
‫( بيشنهادات مال ‪ ،‬قدرت و ازدواج را نمودند ‪ ،‬پيامبر) صلی ال عليه وسسسلم ( ) صسسلى الس‬
‫عليه وسلم ( برايشان گفت ‪ :‬هرگاه آفتاب را به دست راستم نهيد و مهتسساب را بسسه دسسستم جبسسم‬
‫دهيد من ازراه دعوت برنميكردم ‪.‬‬
‫يعني اكر تمامي نعمات دنيا را كه به اندازه آفتاب ومهتاب ارزش داشسسته باشسسيد برايسسم فراهسسم‬
‫سازيد من راه دعوت به اسلم را هركز ترك نميكنم ‪.‬‬
‫اين بود قوت ايمان آنحضرت صلى ال عليه وسلم‬
‫‪ -4‬ايمان خالص ‪ ) :‬الذين آمنوا و لم يلبسوا إيمانهم بظلم (‬

‫‪151‬‬

‫علت گریز مردم از دین‬
‫براي بسياري از مردم اين سؤال پيسسدا ميشسسود كسسه بسسا وجسسود ايسسن دليسسل زيسسادي كسسه خوانسسديم ‪،‬‬
‫فطرت ‪ ،‬عقل ‪ ،‬علم ودانش همه اين موضوع را ثسسابت ميكنسسد كسسه يسسك انسسسان عاقسسل ‪ ،‬صسساحب‬
‫فطرت سليم ‪ ،‬ودانشمند بايد كرايش زيادي به دين مقدس اسلم داشته باشسسد ‪ ،‬بسسس علسست فسسرار‬
‫مردم از دين جيسسست ؟‬
‫در باسخ ميتوان كفت كه يك سلسله از اموري وجود دارد كه سبب دوري وتنفر مردم از ديسسن‬
‫ميكردد كه عبارت اند از ‪:‬‬
‫‪ -1‬ندانستن حقایق دین ‪ :‬مشسسكل اساسسسي اينسسست كسسه بسسسياري ازمسسردم حقسسايق دينسسي را درك‬
‫نكرده وفكر ميكنند كه زنده گي دنيسسا همسسسهء آنچسسه اسسست كسسه انسسسان بايسسد بسسدان اهتمسسام حاصسسل‬
‫نمايد ‪ ،‬اين انسان زماني حقايق را درك ميكند كه فرشته مرگ او را خفه نموده روحسسش را از‬
‫بدنش خارج نمايد ‪ ،‬فرعون ساليان طسسولني دعسسواي خسسدايي ميكسسرد ‪ ،‬و سسسخنان پيسسامبر را بسسه‬
‫مسخره گي ميگرفت ‪ ،‬ودليلي را بيان ميداشت كه تنها خودش به آن قناعت داشسست ‪ ،‬ومسسسير‬
‫اساسي خويش را فراموش كرده بود ‪ ،‬ولي زمانييكه عزرائيل ) عليه السسسلم ( را بسسه چشسسمان‬
‫خود ديد ‪ ،‬زيرا زمان مرگ پرده غيسب دور شسده وانسسسان بسسا چشسسمان خسويش ملسك المسوت را‬
‫ميبيند ‪ ،‬فورا صدا نمود كه ايمان آوردم ‪ ،‬قرآن عظيم الشان قصسسه يسسي فرعسسون را چنيسسن بيسسان‬
‫ل َوَأَنسسا ِمس ْ‬
‫ن‬
‫سسَراِئي َ‬
‫ت ِبسِه َبُنسسو ِإ ْ‬
‫ل اّلِذي آَمَن ْ‬
‫ل ِإَلَه ِإ ّ‬
‫ت َأّنُه َ‬
‫ل آَمْن ُ‬
‫ق َقا َ‬
‫حّتى ِإَذا َأْدَرَكُه اْلَغَر ُ‬
‫ميدارد ‪َ ) :‬‬
‫ن ( تا اينكه غرق گرديد گفت ‪ :‬ايمان آوردم به اينكه هيچ خدايي نيست بجسسز آن خسسدايي‬
‫اْلُمسِْلِمي َ‬
‫كسه اولده يعقسوب عليسه السسلم بسه آن ايمسان آورده اسست ‪ ،‬و مسن از جملسه مسسلمانان هسستم ‪.‬‬
‫يونس ‪ 90/‬زماني فرعون درآخرين لحظات عمر كه تمامي حقايق را به چشمان ديد ‪ ،‬دانست‬
‫كه آنچه حضرت موسى عليه السلم ميگفت حسسق بسسود ‪ ،‬ومسسن بسسا تكسسبر از پيسسروي حسسق دوري‬
‫نمودم ‪ ،‬بناء اللسه ) جل جلله ( متعال ايمان چنيسسن اشسسخاص را بعسسد ازديسسدن ملسسك المسسوت بسسه‬
‫وجود اللسه ) جل جلله ( اعتراف ميكند نميپذيرد ‪ ،‬وروي همين علت در جواب فرعون گفت‬
‫ك آَيسًة‬
‫خْلفَس َ‬
‫ن َ‬
‫ن ِلَمس ْ‬
‫ك ِلَتُكسسو َ‬
‫ك ِبَبسَدِن َ‬
‫جيس َ‬
‫ن)‪َ(91‬فاْلَيْوَم ُنَن ّ‬
‫سِدي َ‬
‫ن اْلُمْف ِ‬
‫ت ِم ْ‬
‫ل َوُكْن َ‬
‫ت َقْب ُ‬
‫صْي َ‬
‫ع َ‬
‫ن َوَقْد َ‬
‫لَ‬
‫‪َ) :‬أا ْ‬
‫ن( يونس ‪ 92 -91/‬اكنون ) ايسسن اعسستراف را ميكنسسي (‬
‫ن آَياِتَنا َلَغاِفُلو َ‬
‫عْ‬
‫س َ‬
‫ن الّنا ِ‬
‫ن َكِثيًرا ِم ْ‬
‫َوِإ ّ‬
‫درحاليكه قبل نافرماني كردي و از جملهسء انسسانهاي فسساد كسار بسودي ‪ ،‬امسروز مسا بسدن تسرا‬
‫) بعدازمردن از غرق شدن ( نجات ميدهيم ‪ ،‬تا اينكه براي مردمان آينده نشسسانه يسسي از نهسسايت‬
‫متكبران باشي ‪ ،‬و بسياري از مردمان از علمات قدرت ما غافل هستند ‪.‬‬

‫‪152‬‬

‫اللسه ) جل جلله ( متعال ايمان او را نپذيرفت زيسرا ‪ ،‬ايمسان يسك امسر غيسبي اسست و هرگساه‬
‫انسان درهنگام مردن به چشمان خود همه چيز را ببيند ايمانش مورد قبسسول پروردگسسار قسسرار‬
‫نميگيرد ‪.‬‬
‫سسا‬
‫ل َينَفسُع َنْف ً‬
‫ك َ‬
‫ت َرّبس َ‬
‫ض آَيسا ِ‬
‫اللسه ) جل جلله ( متعال درين باره ميفرمايد ‪َ ) :‬يسْوَم َيسْأِتي َبْعس ُ‬
‫لَ( النعام ‪ 158 /‬روزيكه بعضي از علمات قسسدرت پروردگسسارت‬
‫ن َقْب ُ‬
‫ت ِم ْ‬
‫ن آَمَن ْ‬
‫ِإيَماُنَها َلْم َتُك ْ‬
‫آشكار گردد ‪ ،‬درين روز ايمان هيچ كسي كه قبل ايمان نداشته پذيرفته نميشود ‪.‬‬
‫‪ :2‬اضافه شدن بعضي از خرافات به دین ‪ :‬دين بمثابسه ء آبي است كه هرتشنه بدان نيسساز‬
‫دارد ‪ ،‬وانسانها عقل وفطرتا به دين نياز مند هستند ‪ ،‬ولي هرگاه شما تشنه باشيد ‪ ،‬و بسسراي‬
‫شما آبي داده شود كه درآن يك مقسسدار كثسسافت افتسساده باشسسد از پسسذيرش آن امتنسساع ميورزيسسد بسسه‬
‫همين شكل هرگاه خرافات ها ‪ ،‬رواج هسسا ‪ ،‬عسسادات ‪ ،‬عنعنسسات ‪ ،‬كلتورهسساي منفسسي ‪ ،‬وغيسسره‬
‫داخل دين گردند ‪ ،‬مردم از پذيرش اين دين منصرف ميشوند ‪ ،‬وهرگاه بخواهيم كه ديگسسران‬
‫را به دين دعوت نماييم بايد ديني را برايشان تقديم نماييم كه تمسسامي آن مطسسابق قسسرآن وسسسنت‬
‫پيامبر باشد ‪ ،‬وكوشش نماييم از بسياري امور خرافي كه بنسسام ديسسن تقسسديم ميگسسردد جلسسوگيري‬
‫نماييم ‪.‬‬
‫‪ -3‬عمل ناقص بعضي از متدینین ‪ :‬مثال قبلي دريسسن مسسورد نيسسز اسسستعمال ميگسسردد ‪ ،‬هرگسساه‬
‫انسسساني تشسسنه باشسسد و بخواهسسد آب بخسسورد ‪ ،‬ولسسي گيلس آب را كسسسي برايسسش بيسساورد كسسه‬
‫سروصورتش غير تميز ‪ ،‬و ياهم با أسلوب بسيار خشسسن و بسسد اخلقسسي آنسسرا تقسسديم نمايسسد ‪ ،‬آن‬
‫شخص از نوشيدن آن آب صرف نظر ميكند ‪.‬‬
‫به همين سبب بسياري از انسانهاييكه خود را متدين ميدانند ولي اخلق درست ندارند ‪ ،‬آداب‬
‫اجتماعي را مراعات نميكنند ‪ ،‬در سخنان خويش آبروي جانب مقابل را مراعسسا ت نميكننسسد ‪،‬‬
‫وياهم در وقت مواجه شدن با حرام از پول حرام اجتناب نميكنند ‪ ،‬و اعمال شان نيز به شسسكل‬
‫كامل آن با اسلم مطسسابقت نداشسسته گسساهي از اسسسلم وگسساهي هسسم خواهشسسات نفسسسي خسسويش را‬
‫تطبيق مينمايند ‪ ،‬اينگسسونه اشسسخاص سسسبب ميشسسوند كسسه مسسردم از ديسسن بگريزنسسد ‪ ،‬و يسسا اينكسسه‬
‫بسياري از دعوتگران نميتوانند بازبان روز ‪ ،‬با حكمت ‪ ،‬با استفاده ازوسايل پيشرفته ‪ ،‬مردم‬
‫را خطاب نمايند ‪ ،‬بلكه بسسا اسسساليب خسسود ‪ ،‬بسسه دعسسوت ميپردازنسسد ‪ ،‬سسسبب تنفسسر مسسردم از ديسسن‬
‫ميگردند ‪ ،‬اللسه ) جل جلله ( متعال براي پيامبر ) صلى ال عليه وسلم ( ميفرمايد ‪ :‬و داعيا‬
‫إلى ال بإذنسه ( اي پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( ترا دعوتگر براه خدا تعييسسن نمسسوديم كسسه بسسه‬
‫اجازه اللسه ) جل جلله ( دعوت نمايي ‪ ،‬يعني دعوت پيامبر بايسسد مطسسابق اسسسلوب ‪ ،‬منهسسج و‬
‫طريقه يي باشد كه آنرا اللسه ) جل جلله ( بيان داشته است ‪ ،‬ببيند اللسه ) جل جلله ( بسسراي‬
‫حضرت موسى وهارون كه دو پيامبر بود ند ‪ ،‬وبه نزد فرعون براي دعوتش ميرفتند گفت ‪:‬‬
‫) فقول له قول لينا ( پس براي فرعون سخنان نرم بگوييد ‪.‬‬
‫روزي شخصي به نزد هارون الرشيد آمده گفت ‪ :‬ميخواهم سخنان تنسسدي بسسراي رهنمسسايي ات‬
‫بگويم ‪ .‬هارون الرشيد گفت ‪ :‬برادر اللسه ) جل جللسسه ( متعسسال كسسساني را كسسه نسسسبت بسسه تسسو‬
‫بسيارمنزلت زياد داشتند ) موسى وهارون را ( به نزد كسي فرستاد كه نسبت بسسه مسسن بسسسيار‬
‫گنهكار بود )فرعون ( ولي برايشان گفت كه ‪ :‬برايش سخنان نرم بگوييسسد ‪ ،‬بنسساء تسسو بسسه كسسدام‬
‫‪153‬‬

‫حق ميخواهي مرا با سخنان تند وسخت خطاب نمايي ؟ در مورد نرمش مؤمنان و بسسه ويسسزه‬
‫آنانيكه دعوت مينمايد ‪ ،‬درسي ديگسسري را قسسرآن كريسسم بيسسان داشسسته و اللسسسه ) جسسل جللسسه (‬
‫ضسسوا ِمس ْ‬
‫ن‬
‫ب لَْنَف ّ‬
‫ظ اْلَقْلس ِ‬
‫غِلي َ‬
‫ظا َ‬
‫ت َف ّ‬
‫ت َلُهْم َوَلْو ُكْن َ‬
‫ل ِلْن َ‬
‫ن ا ِّ‬
‫حَمٍة ِم ْ‬
‫براي پيامبرش ميفرمايد ‪َ :‬فِبَما َر ْ‬
‫حس ّ‬
‫ب‬
‫ل س ُي ِ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل س ِإ ّ‬
‫عَلى ا ِّ‬
‫ل َ‬
‫ت َفَتَوّك ْ‬
‫عَزْم َ‬
‫لْمِر َفِإَذا َ‬
‫شاِوْرُهْم ِفي ا َْ‬
‫سَتْغِفْر َلُهْم َو َ‬
‫عْنُهْم َوا ْ‬
‫ف َ‬
‫ع ُ‬
‫ك َفا ْ‬
‫حْوِل َ‬
‫َ‬
‫ن ( آل عمران‪ (159/‬به سبب رحمت ال تعالى برايشان نرم شسسدي ‪ ،‬هرگسساه تنسسدخو ‪،‬‬
‫اْلُمَتَوّكِلي َ‬
‫وسنگدل ميبودي ‪ ،‬مردم از اطرافت فرار مينمودند ‪ ،‬آنانرا عفو نما ‪ ،‬برايشان استغفار نمسسا ‪،‬‬
‫در امور با ايشان مشوره كن ‪ ،‬وهرگاه تصسميم گرفستي بسه اللسسسه ) جسل جللسه ( توكسل نمسسا ‪،‬‬
‫اللسه ) جل جلله ( متوكلن را دوست دارد ‪.‬‬
‫و گاهي هسسم آنسسانيكه ديگسسران را بسسه ديسسن دعسسوت مينماينسسد ‪ ،‬خسسود شسان درتطسسبيق عملسسي ديسسن‬
‫نواقصي دارند كه ديگران با ديدن آنان از دين دوري ميكنند ‪ ،‬اين چنين اشخاص نخست بايسد‬
‫خود سازي نمايند وسپس به جامعه سازي بپردازند ‪.‬‬
‫هرگاه علت اساسي دخول بسياري از مردمسسان را بسسه ديسسن مقسسدس اسسسلم در زمسسان حضسسرت‬
‫پيامبر) صلى ال عليه وسلم ( وصحابه كرام ) رضي الس عنهسسم ( مسسورد ارزيسسابي قراردهيسسم‬
‫خواهيم ديد كه اكثريت مسردم اخلق ‪ ،‬اعمسال نيكسو ‪ ،‬روش پسسنديده يسي آنسانرا ديسده بسه ديسن‬
‫مقدس اسلم مشرف ميشدند ‪.‬‬
‫حضرت پيامبر)صلى اللسسه عليسسه وسسسلم ( در هرزمسسان و مكسسان متسسوجه‬
‫بدي ها نسسه بلكسسه رعسسايت اخلق اسسسلمي ‪ ،‬عفسسو و بخشسسايش و دعسسوت‬
‫بسسسوي اسسسلم را وجيبسسه اساسسسي خسسويش دانسسسته و حتسسا در لحظسسات‬
‫بسياردقيق با وجود تعديات و ظلم و تجاوزات ديگران به اخلق اسلمي‬
‫متمسك بودند ‪ ،‬روی همين علت اللسه ) جل جلله ( متعال )جل جلله‬
‫( مسلمانانرا به پيروی از اخلق و افعال رسول اللسسه )صسسلى اللسسه عليسسه‬
‫وسلم ( حكم ميفرمايد ) ولكم في رسول الله اسسسوة حسسسنة لمسسن كسسان‬
‫يرجو الله واليوم الخر(‬
‫يكي از نمونه هاي بارز اخلق كامل حضرت پيامبر)صسسلى اللسسه عليسسه‬
‫وسلم ( درحالت جنگ و فتح اسلمي ميباشد ‪ ،‬كه ميتسسوان حسسوادث فتسسح‬
‫مكه مكرمه را به گونه مثال بيان داشت ؟‬
‫پيامبر) صلى الله عليه وسلم ( در ماه مبسسارك رمضسسان سسسال هشسستم‬
‫هجري قمري مدينه منوره را بسسا ده هسسزار صسسحابه كسسرام ) رضسسوان اللسسه‬
‫عليهم اجمعين ( به قصد فتح مكه ترك نمودند ‪ ،‬وقتي به منطقه ) كديد‬
‫( رسيدند روزه هاي شانرا بسسا آذان مغسسرب افطسسار نمودنسسد و سسسپس بسسه‬
‫سيرخويش دوام داده در وقت نماز خفتن به مرظهران ) وادي فاطمه‬
‫( رسيدند ‪ .‬پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( صحابه كرام را امر نمودند تسسا‬
‫درينجا توقف كنند ‪.‬‬

‫‪154‬‬

‫ابوسفيان كه رهبر مشركين مكه و ساليان طويلي با مسلمانان جنگيده‬
‫بود ‪ ،‬متوجه شد كه لشكر اسلم اطراف مكه مكرمه را محاصره نموده‬
‫اند ‪ ،‬او كه چارهء جزء تسليمي نديد ‪ ،‬با حضرت عباس ) رضي الله عنه‬
‫( که سوار قاطر پيامبر ) ص( بود به نسسزد آنحضسسرت )صسسلی اللسسه عليسسه‬
‫وسلم ( رفت ‪ ،‬در راه از مقابل خيمه هاي مجاهسسدين عبسسور ميكردنسسد و‬
‫هر صحابي پيامبر كه آنانرا ميديدند ميگفتند كه كاكای پيامبر)صسسلی اللسسه‬
‫عليه وسلم ( سوار قاطر پيامبر)صسسلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( اسسست ‪ ،‬در‬
‫نزديكي خيمه پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( حضرت عمر ) رضسي اللسسه‬
‫عنه ( ابو سفيان را با حضرت عباس ) رضسسي اللسسه عنسسه ( ديسسد ‪ ،‬برايسسش‬
‫گفت ‪ :‬الحمد لله كسسه ايسسن دشسسمن خسسدا را بسسدون كسسدام معاهسسده وپيمسسان‬
‫دستگير نموديم سپس حضرت عمر )رضی الله عنه ( از پيامبر)صسسلی‬
‫الله عليه وسلم ( اجازه ميخواهد تا سر اين مجسسرم را قطسسع نمايسسد ولسسي‬
‫حضرت عباس )رض( به پيامبر)صلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( ميگويسسد كسسه‬
‫من او را امان داده ام ‪ ،‬حضسسرت پيسسامبر)صسسلی اللسسه عليسسه وسسسلم ( بسسه‬
‫حضرت عباس اجازه ميدهسد تسا شسسب او را بسا خسود نگهسدارد وفسسردا بسه‬
‫نزدش بياورد ‪ ،‬فسسرداي آنسسروز ابسسو سسسفيان بسسه خيمسسه پيسسامبر) ص( داخسسل‬
‫ميشود ‪ ،‬حضرت پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( همه دشمني ها و ظلسسم‬
‫و تجاوزات ابوسفيان را ناديده گرفتسسه بسسا اخلق و تواضسسع بسسه ابوسسسفيان‬
‫ميگويد ‪ :‬اي ابوسفيان آيا وقت آن نرسسسيده كسسه ل إلسسه إل اللسسه بگسسويي ؟‬
‫ابوسفيان در پاسخ ميگويد ‪ :‬ما در وپدرم فداي تسسو بسساد ‪ ،‬چقسسدر حليسسم ‪،‬‬
‫كريم و خويش دوستي ! راستي اگر جزء اللسسسسه ) جسسل جللسسه ( خسسدايي‬
‫بود ‪ ،‬بايد به داد من ميرسيد ‪.‬‬
‫بعسسد از آنكسسه ابسسو سسسفيان مسسسلمان ميشسسود بسسا ز حضسسرت عبسساس بسسه‬
‫پيامبر)صلی الله عليسسه وسسسلم ( ميگويسسد ‪ :‬اي پيسسامبر خسسدا ! ابسسو سسسفيان‬
‫مرديست كه افتخارات را دوست دارد ‪ .‬برايش چيزي بده ‪ .‬پيامبر)صلی‬
‫الله عليه وسلم ( فرمان صادر ميكند كه هركسي از مردم مكسسه داخسسل‬
‫خانه ابوسفيان گسسردد در امسان ميباشسد هركسسه در خسانه اش را بسست در‬
‫امسسان اسسست و هركسسه داخسسل بيسست اللسسه شسسريف شسسد در امسسان اسسست ‪.‬‬
‫) الرحيق المختوم ‪(453 /‬‬
‫ابوسفيان كه از دشمنان سرسخت اسلم و مسلمانان بود و هيچ ظلمي‬
‫را در حق پيامبر )صلی الله عليه وسلم (و صحابه دريسسغ ننمسسود ولسسي بسسا‬

‫‪155‬‬

‫آنهمه بد بختي ها پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( گناهان او را بسسه رخسسش‬
‫نكشيد از او دعوت نمود كه به دين مقدس اسلم مشرف گردد ‪.‬‬
‫نه تنها پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( اين اخلق را با نخستين ملقات با‬
‫رهبر مشركان مراعسسات مينمايسسد بلكسسه در هنگسسام داخسسل شسسدن بسسه مكسسه‬
‫مكرمه با تواضع زياد سر مباركش را چنان پايين گرفته بسسود كسسه ريسسش‬
‫مباركش به گردن شترش تماس ميكرد )الرحيق المختوم ‪(453 /‬‬
‫بعد ازينكه مكه مكرمه فتح شد و همه مردم براي شنيدن پيسسام حضسسرت‬
‫محمد )صلی الله عليه وسلم ( منتظر بودنسد ‪ :‬پيسامبر )صسلی اللسه عليسسه‬
‫وسلم (بعداز حمد وثناي اللسسسه ) جسسل جللسسه ( درنهسسايت خطسسابه اش بسسه‬
‫قريشيان گفت ‪ :‬اي مردم قريش ! شما چي فكسسر ميكنيسسد مسسن بسسا شسسما‬
‫چي خواهم كرد ؟ گفتند ‪ :‬كمان نيك ميسسبريم ‪ ،‬شسسما بسسرادر جسسوانمرد ‪ ،‬و‬
‫برادرزادهء جوانمرد هستيد ‪ ،‬پيامبر )صلی الله عليه وسلم ( گفت ‪ :‬مسسن‬
‫براي شما همان سخنان حضرت يوسف عليه السلم را كه به برادرانش‬
‫گفته بسود ميگسسويم ‪ ) :‬ل تسثريب عليكسسم اليسسوم ( امسسروز ملمسستي برشسسما‬
‫نيست ‪ .‬برويد همه آزاد هستيد ‪ ) .‬الرحيق المختوم ‪(457 /‬‬
‫همين اخلق نيكوي پيامبر )صلی الله عليه وسسسلم ( و عفسسو و بخشسسايش‬
‫مسلمانان بود كه اهل مكه به نزد پيامبر)صلی الله عليه وسسسلم ( آمسسده‬
‫گروه گروه به دين مقدس اسلم مشرف ميشدند و با پيامبر)صلی الله‬
‫عليه وسلم ( بيعسست ميكردنسسد ) إذا جسساء نصسسرالله والفتسسح ورأيسست النسساس‬
‫يدخلون في دين الله افواجا (‬
‫بعد ازينكه پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( از بيعسست مسسردان فسسارغ گرديسسد‬
‫نوبت بيعت زنان شد ‪ ،‬همه زنان به نزد پيامبر )صلی الله عليه وسسسلم (‬
‫آمده به ايمان مشرف شدند ‪ ،‬و با پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( بيعسست‬
‫نمودند در بين آنسسان هنسسد خسسانم ابوسسسفيان كسسسيكه درجنسسگ پسسدر بينسسي و‬
‫گوشهاي شهداي مسلمانان را قطسسع مينمسسود ‪ ،‬شسسكم كاكسساي پيسسامبر را‬
‫دريسسد و جگسسرش را درآورد و جويسسد ‪ ،‬خسسود را درلبسساس ناشسسناخته ز د تسسا‬
‫پيامبر)صلی الله عليه وسلم ( اورا نشناسسسد وزمسساني پيسسامبر)صسسلی اللسسه‬
‫عليه وسلم ( اورا شناخت با خنده برايش گفت كه تو هند هستي ‪ ،‬گفت‬
‫‪ :‬بلي ‪ .‬اي پيامبرخدا ! از آنچه گذشته است عفو نما ‪ ،‬پيامبرگفت ‪ :‬عفسسا‬
‫الله عنك ) اللسه ) جل جلله ( ترا عفو نمايد‪ ).‬الرحيق المختوم ‪(460 /‬‬
‫‪ -4‬تفســیر ناصــحیح از دیــن ‪ :‬درعصسسر امسسروزي تفسسسير نادرسسستي از ديسسن سسسبب اساسسسي‬
‫دوري مردم ازدين ميباشد ‪ ،‬اين تفسير نادرست از دين به دو علت صورت ميپذيرد ‪:‬‬
‫‪156‬‬

‫اول ‪ :‬علت هاي مغرضانسه ء بعضي از دشمنان اسلم ‪ :‬بسياري از دشمن دين كه خسسود در‬
‫صف شيطان قرار گرفته اند ‪ ،‬و به اساس اعمسسال زشسست شسسان ‪ ،‬قلسسب هسساي شسسان كامسسل سسسيه‬
‫ن ( المطففين ‪14‬‬
‫سُبو َ‬
‫عَلى ُقُلوِبِهْم َما َكاُنوا َيْك ِ‬
‫ن َ‬
‫ل َرا َ‬
‫ل َب ْ‬
‫وتيره شده است )َك ّ‬
‫تفسير قرطبي در تفسير اين آيت مبارك چنين توضيح ميدهد ‪ :‬مفسران ميگوينسسد كسسه منظسسور‬
‫از كلمه ) ران ( درينجا گناه بالي گناه است تا اينكه قلسب سسياه گسردد ‪ .‬ايسن مردمسانيكه قلسسب‬
‫هاي شان سيه شده وميخواهند ديگران را نيز به همين مرض مبتل سازند ‪ ،‬كوشسش مينماينسد‬
‫كه ديسن را بسه شسكل ناصسحيح تفسسير نماينسد ‪ ،‬احيانسا يسك بخشسي از ديسن را گرفتسه و بسدون‬
‫درنظرداشت تمامي جوانب آن ‪ ،‬براي ديگران ميگويد كه اين دين است ‪،‬‬
‫هرگاه كسي دين مقدس اسلم را بخوبي مطسسالعه ننمايسسد و يسساهم بسسه‬
‫مراجع و كتب غير مسلمانان رجوع نموده بخواهد دين اسلم را از آنسسان‬
‫بياموزد هرگز نميتواند به حق رسد و يا هم حقانيت ديسن مقسدس اسسلم‬
‫را درك نمايد زيرا اشسسخاص متعصسسب كليسسسا و حكومتهسساي اسسستعمار گسسر‬
‫اسلم را به شكل غير صحيح به مردم معرفسسي ميدارنسسد ‪ ،‬پيسسامبر) صسسلی‬
‫الله عليه وسلم ( را دور ازشخصسسيت اصسسلي اش معرفسسي ميدارنسسد ‪ ،‬و‬
‫مسلمانان را منحيث انسانهاي تروريست ‪ ،‬بي دانش و بد اخلق معرفي‬
‫ميكنند ‪ ،‬و ميگويند كه بد اخلقي ها ‪ ،‬قتل ‪ ،‬تجاوز به ديگران جزء احكام‬
‫اسلم است ‪ ،‬غالبا بعضي از اشتباهات تعدادي از مسلمانان بي علسسم را‬
‫وسسيله قسسرار داده ‪ ،‬تصساوير عيسوب بعضسسي مسسلمانان را اسسساس بسسراي‬
‫شناخت اسلم قرار ميدهند ‪ ،‬بعضي از جنسسگ هسساي داخلسسي را كسسه بسسدون‬
‫رضسسايت اکسسثريت ملسست هسسای مسسسلمان بسسه اسسساس بعضسسي از مشسساكل‬
‫وتعصبات بين بعضی از گروه ها و احزاب سياسی صورت ميگيسسرد آنسسرا‬
‫متعلق بسسدين دانسسسته ‪ ،‬ديسسن مقسسدس اسسسلم را متهسسم ميسسسازند ‪ ،‬وبسسدين‬
‫وسيله پوششي را براي حق جستجو نموده چشسسمان غربيسسان را از درك‬
‫حقانيت اسلم ميپوشانند ولي دانشسمندان و اشسسخاص اكاديميسسك بسسراي‬
‫نيل حقيقسست ميكوشسسند ‪ ،‬تسسا واقعيسست را از قسسرآن عظيسسم الشسسان وسسسنت‬
‫پيسسامبر) صسسلی اللسسه علیسسه وسسسلم ( واز كتابهسساي اسسسلمي كسسه اسسسلم را‬
‫بصورت درست معرفي ميدارند ‪ ،‬دريابند ‪ ،‬آقای فرناندس كسسه يكسسي از‬
‫كشيشان مسيحيت بود ‪ ،‬و به اساس حقجويي بالخره بسسه ديسسن مقسسدس‬
‫اسسسلم مشسسرف كرديسسد ‪ ،‬دريسن مسسورد ميگويسسد ‪ :‬بعضسسي از كتسسبي را كسسه‬
‫درمسسورد اسسسلم بسسود از كتابخسسانه يكسسي از پوهنتسسون هسساي تنصسسير شسسهر‬
‫زامبوانگا حاصل نمودم ‪ ،‬و ازينكه مؤلفين اين كتب غير مسلمانان بودند‬
‫اسلم را مطابق نظر خويش تفسير مينمودنسسد ‪ ،‬بسسدين ملحسسوظ بسسه ايسسن‬
‫كتابها قناعتم حاصل نشده بخود گفتسسم ‪ :‬چسسرا اسسسلم را از خلل نبشسسته‬
‫هاي مسلمانان مطالعه ننمايم ؟‬
‫‪157‬‬

‫آقای سسسامی فرنانسسدس ‪ ،‬اسسسباب قنسساعتش را بسسه ديسسن مقسسدس اسسسلم‬
‫چنين بيان ميدارد ‪:‬‬
‫) در حقيقت سه محور اساسي بود كه مرا به اسلم جسسذب نمسسود و ايسسن‬
‫امور را بغير از اسلم در اديان ديگري نيافتم ‪:‬‬
‫اسلم موافق فطرت طبيعي بشريت است ‪.‬‬
‫‪-10‬‬
‫كامل بودن ) شموليت ( اسلم ‪ ،‬زيرا اسلم شامل بخش هسسا‬
‫‪-11‬‬
‫سياسي ‪ ،‬نظام حكسسم ‪ ،‬اقتصسساد ‪ ،‬نظسسام مسسالي ‪ ،‬روابسسط فسساميلي و‬
‫اجتماعي ‪ ،‬و جوانب روحي فطري ميباشد ‪.‬‬
‫پيام جهاني اسلم ‪ :‬اصل انسان از آدم و حواء ميباشسسد ‪،‬‬
‫‪-12‬‬
‫و تمامي بشر مانند برادران ميباشسسند ‪ ،‬ضسسرورتي بسسه پيوسسستن بسسه‬
‫كدام حزب سياسي ‪ ،‬يا موسسه اجتماعي و يا سسازمان اقتصسادي‬
‫نداري همين كه مسلمان هستي كافي است ‪ ،‬و تمامي ارتباطسساتي‬
‫را كه اين سازمان ها در غرب لزم ميگرداننسسد در اسسسلم موجسسود‬
‫است ‪ ،‬زيسسرا غربيهسسا معسساني اخسسوت ‪ ،‬بسسرادري ‪ ،‬همكسساري ‪ ،‬تكافسسل‬
‫اجتمسساعي و غيسسره را ندارنسسد ‪ ،‬بنسسابرين سسسازمانهاي خيريسسه را بنسسام‬
‫) برادرز هود ( براي پر نمودن اين جوانب مفقسسود در حيسسات شسسان‬
‫تاسيس نموده انسسد ‪ ،‬امسسا مسسسلمانان ضسسرورت بسسه ايسسن مؤسسسسات‬
‫ندارند زيرا مسلمانان همه به يك خدا ‪،‬يك قسسرآن ‪ ،‬يسسك پيسسامبر ‪ ،‬و‬
‫يك قبله با وجود اختلفات رنگ و زبان جمع ميباشند ‪.‬‬
‫دوم ‪ :‬علت هاي جاهلنـه ‪ :‬بعضي از مردم اند كه اسلم را به اسسساس درك نادرسسست خسسود‬
‫تفسيرميكنند ‪ ،‬آنان اكرجه دشمن اسلم نيستند ‪ ،‬وياهم طرفسسدار زيسساد اسسسلم هسسستند ‪ ،‬ولسسي بسسا‬
‫تفاسير غلط ونادرست به عوض اينكسسه خسسدمتي بسسه اسسسلم نماينسسد ‪ ،‬مسسردم را از اسسسلم متنفسسر‬
‫ميسازند ‪ ،‬بسياري ازعسسادات قسسومي ‪ ،‬قبلسسي ‪ ،‬رواج هسا ‪ ،‬تعصسسبات ‪ ،‬عنعنسسات غيراسسسلمي ‪،‬‬
‫محبت هاي افراطي به بعضي از شخصيت هاي اسسسلمي كسسه حتسسا آنسسانرا از مقسسام انسسساني بسسه‬
‫الوهيت ميكشانند ‪ ،‬و غيره امور مخالف اسلم را چنان صبغه ء ديني ميدهند ‪ ،‬و چنان براي‬
‫مردم معرفي ميكنند كه جانب مقابل با بي خبري از دين ‪ ،‬ازين اعمال متنفر شده ‪ ،‬وبا لخره‬
‫از دين مقدس اسلم نيز كريز مينمايد ‪.‬‬
‫‪ -5‬كريز از مسؤوليت واشباع غرايز‪ :‬مردمان بيدين ميدانند كسسه پسسذيرش ديسسن يسسك سلسسسله از‬
‫مسؤوليت هايي دارد كه مسسانع بسسسياري از خسسود خسسواهي هسسا ‪ ،‬تكبرهسسا ‪ ،‬شسسهوت برسسستي هسا ‪،‬‬
‫تعصبات ‪ ،‬و غيره امور منفي ميكردد ‪ ،‬بكونهء مثال ‪ :‬روزي يكتن از استادان ما كسسه دكتسسورا‬
‫در عقيده اسلمي داشت گفت ‪ :‬فرعون نسبت به بسياري مردم ديسسن را خسسوب ميدانسسست ‪ ،‬مسسا‬
‫تعجب كرديم ‪ ،‬استاد گفت ‪ :‬يكي از مقربان فرعون برايش گفت ‪ :‬كه مشكل شما با حضرت‬
‫موسى ) عليه السلم ( هميشه در گفتن يك كلمه است ‪ ،‬آيا امكان ندارد كه اين كلمه را بزبسسان‬

‫‪158‬‬

‫بياوري و مشكلتت را با موسى حل نمايي ؟ فرعون گفست ‪ :‬ايسن كلمسه ) ل إلسه إل اللسسسه (‬
‫داراي مفهوم بسيار وسيع است ‪ ،‬هرگاه اين كلمه را بخوانم مسسن بسا سسساير ايسسن غلمسسان حقسسوق‬
‫مساوي حاصل مينمايم ‪ ،‬ولزم است ‪ ،‬آنان را از غلمي خويش رها نمايم ‪ ،‬و من ماننسسد آنسسان‬
‫يك انسان عادي كردم ‪.‬‬
‫فرعون ميدانست كه با گفتن اين كلمه تمامي خود خواهي هسساي وي از بيسسن رفتسسه و نميتوانسسد‬
‫كه به همان تكبر ‪ ،‬خود خواهي ‪ ،‬ظلم ‪ ،‬تجاوز ‪ ،‬شهوت راني خسسويش ادامسسه دهسسد ‪ ،‬بسسه هميسسن‬
‫شكل ساير مردمان بيدين نيمخواهند با پذيرش دين خسسود را از بسسي بنسسد وبسساري هسسا ‪ ،‬اسسستفاده‬
‫جويي ها و لذت هاي حرام دور سازند ‪ ،‬آنان ميخواهند با ديسانت مخسالفت نماينسد تسا زمينسه را‬
‫براي خود برستي آماده سازند ‪ ،‬خسسود قسانون بسسازند ‪ ،‬خسود آنسسرا مشسسروعيت دهنسسد ‪ ،‬كنساه را‬
‫قسانوني سسازند ‪ ،‬زنسا را تشسويق نماينسد ‪ ،‬شسراب را حلل داننسد ‪ ،‬جسور و جبسال و تجساوز بسه‬
‫حرمات ديگران را براي خود عادي قرار دهند ‪ ،‬هرگاه دين باشسسد ‪ ،‬ايسسن اشسسخاص مجبورنسسد‬
‫كه تمامي اين امسور زشسست را از بيسسن برنسسد ‪ ،‬زناكساران بسه محكمسسه كشسانده ميشسوند ‪ ،‬شسسراب‬
‫خوران جزا ميبينند ‪ ،‬جينل هاي فحاشي مسدود ميكردد ‪ ،‬از قاتلن قصاص گرفت ه ميشسسود ‪،‬‬
‫بناء مردمانيكه به چنين اعمال مبتل هستند نه دين ميخواهند و نه هم حكومت اسلمي ‪.‬‬
‫تأثیر بذیري از محیط ‪ :‬محيط ‪ ،‬دوسسستان ‪ ،‬همنشسسينان ‪ ،‬اعضسساي فاميسسل ‪ ،‬وغيسسره كسسسانيكه‬
‫باانسسسان روابسسط روزانسسه دارنسسد ‪ ،‬بسسالي شخصسسيت انسسسان تسسأثير حتمسسي ميداشسسته باشسسند ‪،‬‬
‫پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( ) صلى ال عليه وسلم ( دوستان خوب را به فروشسسنده عطسسر و‬
‫دوستان بد را به كسيكه آتش ميافروزد تشبيه نموده است ‪ ،‬زيرا زمسساني كسسسي بسسا فروشسسنده ء‬
‫عطر دوستي داشته باشد ‪ ،‬هروقتي با دوست خود ملقات نمايد و دوستش برايش عطري هسسم‬
‫ندهد او از بوي خوش عطرش استفاده ميكند به همين كونه دوستان متسسدين ‪ ،‬بسسا تقسسوا ‪ ،‬امسسانت‬
‫كار وخدا ترس انسان را به سوي نيكي ها ميكشاند ‪ ،‬ودوستان بد مانند افروزنسسده آتسسش هرگسساه‬
‫نخواهد به دوستش ضرري برساند ‪ ،‬ازينكه وظيفه اش آتش در دادن اسسست ‪ ،‬زمسساني دوسسستش‬
‫با او مينشيند حتما جرقه هاي آتش بسسالي او بسساد شسسده ودر لباسسسهايش سسسوراخ هسسايي را ايجسساد‬
‫ميكند ‪ ،‬وياهم بوي دود و كرمي آتسش اورا خسسسته مينمايسد ‪ ،‬بهميسن سسان دوسستان بسد اخلق ‪،‬‬
‫بيدين ‪ ،‬كمراه ‪ ،‬بي تقوا و خدا ناترس انسان را به كارهاي بسسد ‪ ،‬و كمراهسسي دعسسوت مينمايسسد ‪،‬‬
‫وبالخره دوست خود را در هلكت مياندازد ‪.‬‬
‫خاندان نبسسوتش كسسسسسسسسسسسسسسسسسسم شد‬
‫بسر نوح با بسسدان بنشسسسسسسست‬
‫بي نيكان گرفت و مرد م شسسسسسسسسسسد‬
‫سك اصحاب كهفت روزي جند‬
‫اطفال هميشه با ايمان فطري خلق ميشوند ولي در هنكام جواني از ايمان والدين متأثر شسسده ‪،‬‬
‫هرگاه والدين شان مردمان مؤمن و نيكوكار باشند ‪ ،‬اطفال نيز از آنها بيروي نموده ‪ ،‬به نيكي‬
‫و ايمان و تقوا عادت نموده درهنكام جواني نيز مؤمنان صادق ميشوند وهرگسساه والسسدين شسسان‬
‫يهودي ‪ ،‬نصراني ‪ ،‬بت برست ‪ ،‬بي نماز ‪ ،‬بيدين ‪ ،‬بي تقوا باشند ‪ ،‬اولد هايشان نيزمتسسأثر بسسه‬
‫والدين شده مانند آنها ميكردند ‪ ،‬به همين سان ساير دوسسستان و همنشسسينان بسسالي انسسسان تسسأثير‬
‫نمو‬
‫ده ‪ ،‬انسان را بسه همان راهي ميبرند كه آنان به آن عادت دارند ‪.‬‬
‫‪159‬‬

‫عناد وتكبر ‪ :‬تكبر عبارت از يك غريزه ء شيطاني است كه در آغاز خلقت انسان ‪ ،‬ابليسسس را‬
‫ن( البقرة‪ 34 /‬ابا ورزيد و تكبر‬
‫ن اْلَكاِفِري َ‬
‫ن ِم ْ‬
‫سَتْكَبَر َوَكا َ‬
‫از پذيرش امر الهي مانع شد ‪َ) ،‬أَبى َوا ْ‬
‫نمود و از جمله كافران بود ‪.‬‬
‫هرگسساه زنسسده گسسي بسسسياري از كسسافران وبيسسدينان را در طسسول تاريسسخ بشسسريت مطسسالعه نمسساييم ‪،‬‬
‫خواهيم ديد كه ابوجهل ‪ ،‬ابو لهب ‪ ،‬ابوطالب ‪ ،‬و سايركفار عصر پيامبر) صلی ال عليه وسلم‬
‫( با وجود شناخت شخصيت صادقانه پيامبر) صلی الس عليسسه وسسسلم ( ديسسن اسسسلم را بخسساطر‬
‫تكبر و خود خواهي هاي خويش انكار نمودند ‪ ،‬درزمان ساير پيامبر) صلی ال عليه وسسسلم (‬
‫ان مردمان متكبر مي گفتند ‪ ،‬آيا به اين پيامبر) صلی ال عليسسه وسسسلم ( فقيسسر ايمسان بيساوريم ‪،‬‬
‫جرا پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( يكي از زعماي ما تعيين نشده ؟‬
‫نوح عليه السلم بعد از صد ها سال دعوت به بروردكار گفت ‪َ) :‬وِإّنسسي ُكّلَمسسا َدعَسْوُتُهْم ِلَتْغفِسَر‬
‫سسِتْكَباًرا ) مسسن هرگسساهي‬
‫سسَتْكَبُروا ا ْ‬
‫صسّروا َوا ْ‬
‫شْوا ِثَياَبُهْم َوَأ َ‬
‫سَتْغ َ‬
‫صاِبَعُهْم ِفي آَذاِنِهْم َوا ْ‬
‫جَعُلوا َأ َ‬
‫َلُهْم َ‬
‫ايشان را دعوت ميكنم تسا ايشسسانرا آمسسرزش نمسسايي ‪ ،‬انكشسستان خسسود را در كسسوش هسساي خسسويش‬
‫ميكزارند ‪ ،‬و ‪ ،‬خود را درلباس هاي خود ميبوشاند ‪ ،‬ودرمخالف بسسا حسسق اصسسرار ميورزنسسد ‪،‬‬
‫بسيار تكبر ميكنند ( نوح ‪7 /‬‬
‫شّد ِمّنا ُقّوًة ( اما قوم عاد بس تكبر نمود‬
‫ن َأ َ‬
‫ق َوَقاُلوا َم ْ‬
‫حّ‬
‫ض ِبَغْيِر اْل َ‬
‫لْر ِ‬
‫سَتْكَبُروا ِفي ا َْ‬
‫عاٌد َفا ْ‬
‫)َفَأّما َ‬
‫ند درزمين بدون حق ‪ ،‬و گفتند كيست نسبت به ما صاحب قوت زياد ؟ فصلت ‪15 /‬‬
‫ن( اينان كساني بودند كه هرگاه برايشان ل إله إل‬
‫سَتْكِبُرو َ‬
‫ل َي ْ‬
‫ل ا ُّ‬
‫ل ِإَلَه ِإ ّ‬
‫ل َلُهْم َ‬
‫)ِإّنُهْم َكاُنوا ِإَذا ِقي َ‬
‫ال گفته ميشد تكبر مينمودند ( الصافات ‪35 /‬‬
‫) در عصور امروزي نيز انسانهايي متكبر خسود را نسسبت بسه سسايرين برتسر دانسسته خسود را‬
‫قانونكذار ‪ ،‬قسسانون دان ‪ ،‬حسساكم ‪ ،‬و برتسسراز همسسه دانسسسته ‪ ،‬وبسسا انسسانيت وتكبرشسسيطاني حسسق را‬
‫نميبذيرند ‪.‬‬
‫‪ -11‬حفظ منافع ‪ :‬مردمان بي ايمان منفعت خويش را در بيديني ميبينند ‪ ،‬زيرا آنان تصور‬
‫ميكننسسد كسسه هرگسساه بسسولي را درراه خسسدا مصسسرف كننسسد بيهسسوده مصسسرف ميشسسود ‪ ،‬ولسسي‬
‫خبرندارند كه آنجه را انسان براي خود مصرف ميكنسسد ‪ ،‬ازبيسسن رفتسسه و آنجسسه را در راه‬
‫خدا مصرف ميكننسسد بسساقي مانسسده ودرروز آخسسرت از هفسست إلسسى هفتصسسد جنسسد بسساداش آنسسرا‬
‫ميبينند ‪.‬‬
‫‪ -12‬حرام ها را براي خود حلل كردن ‪ :‬يكي از اسباب فرار از دين استفاده جويي هاست‬
‫‪ ،‬زيرا هرگاه به مردمان بيدين گفته شود كه رشوت حرام است ‪ ،‬خسسوردن كوشسست هسساي‬
‫ذبح نشده به طريقه اسلمي حرام است ‪ ،‬گرفت ن طويانه حرام اسسست ‪ ،‬فسسورا خسسود را از‬
‫جوكات دين خارج نموده وبالي دين مسخره كي ميكنند ‪.‬‬
‫‪ -13‬عدم بیان بعضي از ظواهر فطري‬
‫جهل از دین‬
‫فاصله بین اسلم شناسان و سایر متخصصین ‪ :‬هرگاه به تاريخ اسلم مراجعه نماييم ميسسابيم‬
‫كه اكثريت مردم اسلم شناس بودند ‪ ،‬حتا بسياري از فيلسوفان ‪ ،‬ساينس دانسسان ‪ ،‬فلسسك دانسسان ‪،‬‬
‫‪160‬‬

‫رياضي دانان ‪ ،‬طبيبسسان ‪ ،‬هنرمنسدان ‪ ،‬شساعران ‪ ،‬اديبسان معلومسات وافسري از ديسن داشستند ‪،‬‬
‫وبسياري از اختراعات ‪ ،‬گفته ها ي خويش را از اسلم ميگرفت نسسد ‪ ،‬فسسارابي ‪ ،‬السسبيروني ‪،‬‬
‫ابن رشد ‪ ،‬سيد جمال الدين افغاني ‪ ،‬ابوعلي ابن سيناي بلخي ‪ ،‬حافظ ‪ ،‬سعدي ‪ ،‬مولناي روم ‪،‬‬
‫همسسه وهمسسه دانشسسمندان بسسزرك ديسسن اسسسلم بودنسسد ‪ ،‬رؤسسساي دولسست ‪ ،‬بادشسساهان ‪ ،‬وزراء ‪،‬‬
‫سياستمداران و ساير كاركنان دولت آنقدر در دين وعقيده معلومات داشتند كسسه اسسسلم جسسزء ل‬
‫ينفك تمامي تخصصات در زمان بود كه مدنيت اسلم تمامي جهان را مبهسسوت ومتحيرسسساخته‬
‫بود ‪ ،‬ولي در عصر استعمال انكليسها خواستند تا بين مسلمان و ساير رشته هسسا فاصسسله ايجسساد‬
‫كنند ‪ ،‬در هند بريطانوي مكتب هايي را ايجاد نمودنسسد كسسه غالبسسا بسسه ضسسد اسسسلم شسساكرد تربيسسه‬
‫مينمودند ‪ ،‬يا آنانرا به اديان منسوخ دعوت ميكردنسسد ويسساهم كوشسسش ميكردنسسد كسسه حسسد اقسسل از‬
‫عقيده ء اسلمي دور باشند ‪ ،‬زيرا با استفاده از كمراهي و نشر فساد ميتوانستند كه كشورهاي‬
‫اسلمي را استعمال نمايند ‪ ،‬انكليسسسها ديدنسسد كسسه در هنسسد كسسه شسسامل ) هنسسد – باكسسستان – بنكلسسه‬
‫ديش ‪ ،‬وكشمير( بود جنسدين قسسرن مسسسلمانان حكسسومت نمسسوده انسسد ‪ ،‬بنساء بسسا تفرقسه بيسسن اسسسلم‬
‫وغيرمسلمانان از يكطرف ‪ ،‬وتربيه مسلمانان به مخالفت از دين از سوي ديگر عمل كردند ‪،‬‬
‫بالي علماي دين كه بخش مهم جامعه را تشسسكيل ميسسداد معاشسسات دولسستي را قطسسع نمودنسسد ‪ ،‬تسسا‬
‫دستان شان بسوي مردم دراز باشد ‪ ،‬ونتوانند حسسق را بيسسان دارنسسد ‪ ،‬اسسستعمار كسسران مضسسامين‬
‫اخلق اسلمي ‪ ،‬قرآن شناسي ‪ ،‬و فرهنك اسلمي را از مكاتب و بوهنتون ها از بيسسن بردنسسد ‪،‬‬
‫تا جوانان از احكام اسلمي خالي الذهن باشند ‪ ،‬وآنان بتوانند مغزهاي شانرا از افكار بيديني ‪،‬‬
‫و دوري دين از تمامي ابعاد زنده گي اسلمي خالي نموده درمقابسل آنسانرا بسه پسذيرش اديسان‬
‫منسوخ وياهم افكارالحادي آماده سازند ‪ .‬آنان كوشش نموددند كسسه متخصصسسان اسسسلمي را در‬
‫جارجوب مدرسسسه هسساي قلسسف نمسسوده از سسساير علسسوم تكنولسسوزي بيخبرسسسازند ‪ ،‬و علوه بسسرآن‬
‫نشرات و اطلعات جمعي استعمار كران تبليغ مينمودند كه دين اسلم مخالف علم ‪ ،‬سسساينس ‪،‬‬
‫تكنوروزي وبيشرفت جامعه است ‪ ،‬زماني كشور تان بيشسسرفت ميكنسسد كسسه احكسسام اسسسلم را از‬
‫خانه هاي تان دور نموده ‪ ،‬دفاتر رسمي ‪ ،‬وادارات دولتي را به سيستم هاي غيراسلمي عيار‬
‫نماييد ‪ ،‬وقوانين اسلمي را كامل محو نموده و دانشمندان اسلمي را به خسساك وخسسون كشسسيد ‪.‬‬
‫بعضي ازرهبران كشور هاي اسلمي مثل مصطفى كمال كه خود را آته ترك ) پسسدر تركهسسا(‬
‫ميدانست چنين احكام را بالي كشسورخويش تطسسبيق نمسسود كسه نسه تنهسسا همسان عزتيكسسه تركيسسه‬
‫داشت و مركز خلفت اسلمي بود ‪ ،‬ازبين رفت ‪ ،‬تا هنوز نتوانسته كه در جمله كشسسور هسساي‬
‫صنعتي باشد ‪ ،‬و حتا از جندين سال علقمند شموليت در اتحاديه اروبا است ولي با بهانه هاي‬
‫مختلفي رد ميكردد ‪.‬‬
‫اين سياسسست اسسستعماري اثسري زيسادي دركشسسورهاي اسسسلمي داشسست ‪ ،‬و فاصسله بزركسي بيسن‬
‫دانشمندان ومتخصصان اسلمي و ساير متخصصان ايجاد شد ‪ ،‬اين فاصسسله سسسبب شسسد كسسه دو‬
‫طرف از يكديگر تنفر نموده يكديگر را به نامها والقاب مختلفي متهم نمايند و با بسسروز چنيسسن‬
‫خلفسسات كشسسورهاي اسسسلمي بسسه جنسسك هساي خانمانسسسوز ‪ ،‬ويرانسسي هسسا ‪ ،‬وخرابسسه هسسا مبسسدل‬
‫كرديد ‪.‬‬

‫‪161‬‬

‫ولي بالمقابل بهم اسلم به اسلوب عصري واكاديميك اين فاصله را در بسسسياري از كشسسور هسسا‬
‫از بين برده ‪ ،‬وامروز علماي ازهر شريف ‪ ،‬بوهنتون قم ايران ‪ ،‬وساير بوهنتون هسساي جهسسان‬
‫اسلمي چنين فاصله ها را تاحسسدي از بيسسن بسسرده انسسد ‪ ،‬و كشورهايشسسان روز بسسروز بيشسسرفت‬
‫مينمايد ‪ ،‬وهرگاه اين فاصله از بين رفته ومردم همه حقايق اسلم را درك نمايند ‪ ،‬وبدانند كسسه‬
‫عَل س ٍ‬
‫ق‬
‫ن َ‬
‫ن ِم س ْ‬
‫سا َ‬
‫لن َ‬
‫ق ا ِْ‬
‫خَل َ‬
‫ق‪َ -‬‬
‫خَل َ‬
‫ك اّلِذي َ‬
‫سِم َرّب َ‬
‫قرآن عظيم الشان درنخستين آيت ميگويد ) اْقَرْأ ِبا ْ‬
‫ن َما لَْم َيْعَلْم ( بخسسوان بنسسام بروردكسسارت كسسه‬
‫سا َ‬
‫لن َ‬
‫عّلَم ا ِْ‬
‫عّلَم ِباْلَقَلِم ‪َ -‬‬
‫لْكَرُم‪ -‬اّلِذي َ‬
‫ك ا َْ‬
‫=اْقَرْأ َوَرّب َ‬‫ترا خلق نمود ‪ ،‬انسانرا از يك بارجه خون خلق نمود ‪ ،‬بخوان بروردكارت بسياركريم است ‪،‬‬
‫آنكه بواسطه قلم علم آموخت ‪ ،‬براي انسان انجه را نميدانست آموخت ‪ .‬العلق ‪5 -1 /‬‬
‫خِبير( المجالة ‪11 /‬‬
‫ن َ‬
‫ل ِبَما َتْعَمُلو َ‬
‫ت َوا ُّ‬
‫جا ٍ‬
‫ن ُأوُتوا اْلِعْلَم َدَر َ‬
‫ن آَمُنوا ِمْنُكْم َواّلِذي َ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫َيْرَفْع ا ُّ‬
‫‪ -14‬بي سلیقه كي در رساندن دین ‪ :‬پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( اسلم خود را عالم نه‬
‫بلكه معلم بيان داشته است ) إنما بعثت معلما ( عسسالم كسسسي اسسست كسسه خسسودش بسسا زحمسسات‬
‫زياد علمي را آموخته ‪ ،‬وكاهي در رساندن علم خويش به ديگران ‪ ،‬ضعيف ميباشد ‪ ،‬ولي‬
‫معلم بودن يك هنر اسسست ‪ ،‬هنسسر افهسسام وتفهيسسم دارد ‪ ،‬معلسسم حقيقسسي كسسسي اسسست كسسه علسسم‬
‫خويش را براي شاكردان خود ‪ ،‬چنان تلقين نمايد كه تمامي شاكردان بسسا درجسسات مختلسسف‬
‫فهم ‪ ،‬از اواستفاده كرده بتوانند ‪ ،‬معلم بسسا دانشسستن هنسسر آمسسوزش و بسسرورش ‪ ،‬بسسا اسسساليب‬
‫بسيار عالي علمي وهنري ‪ ،‬شاكردان را به فهم مطلب ياري ميرسانند ‪ ،‬پيامبر) صلی ال‬
‫عليسسه وسسسلم ( اسسسلم ) صسسلى ال س عليسسه وسسسلم ( بسسا اسسستفاده از همسسان حكمسست ودانشسسيكه‬
‫دعوتگران حقيقي ميداشته باشند ‪ ،‬در زمسسان خسسروج از مكسسه مكرمسسه بسسا حضسسرت ابسسوبكر‬
‫صديق هجرت نمود ولي با همين حكمت توانست كه بعد از جنسسد سسال بسا ده هسسزار انسسسان‬
‫قران صفت دو باره به مكه بر كردد ‪ ،‬و راه حق را چنان بيان دارد كه تاريسخ بشسريت از‬
‫بيروزي مؤمنان آن عصر در تعجبند ‪.‬‬
‫با تأسسسف بسسسياري از دعسسوتگران سسسليقه يسسي خسسوبي در دعسسوت نداشسسته ‪ ،‬نميتواننسسد ديسسن را بسسا‬
‫فصاحت وبلغتيكه شايسته ء هر عصر است ‪ ،‬تبليغ نمايند ‪ ،‬وياهم وسايل دعسسوت را اسسستفاده‬
‫نمايند ‪ ،‬تلويزيون ميتواند وسيلهء خوبي براي دعوت بسسه راه حسسق باشسسد ‪ ،‬انسسترنت ميتوانسسد كسسه‬
‫صداي حق را به تمامي مردم رساند ‪ ،‬كمبسوتر ميتوانسد كسه وسسيله ء خسسوبي بسسراي نشسسر حسق‬
‫كردد ‪ ،‬بارجه هاي تمثيلي هدفمند اسلمي ‪ ،‬فلم هاي هدفمند ‪ ،‬حتسسا فلسسم هسساي كسسارتوني وغيسسره‬
‫ميتواننسسد كسه وسسايلي بسراي دعسوت كردنسد ‪ ،‬ولسي بسي سسسليقه كسسي دعسوتگران ‪ ،‬عسدم اخلص‬
‫درهنكام دعوت ‪ ،‬كمي معلومات عصري ‪ ،‬صحبت هاي براكنده در مجالس ‪ ،‬عدم احترام به‬
‫شخصيت مدعو ‪ ،‬خشونت درهنكام مجادله ها ‪ ،‬نداشتن مثالهاي زنده مطابق عصر‪ ،‬عدم فهسسم‬
‫اساليب جديد دعوت ‪ ،‬بي خبري از فقه واقع ‪ ،‬نشناختن دشمن عصسسر‪ ،‬دوري از مقتضسسيات‬
‫عصر ‪ ،‬و ساير امورمنفي كه مانع راه دعوت ميكردند سبب ميشود كسسه بسسسياري از مسسردم از‬
‫دين كريز نمايند ‪ ) .‬ربنا ل تجعلنا فتنسسة للذين كفروا ( ججججججج‬
‫‪-15‬‬

‫عقب مانده كي ها‬

‫‪162‬‬

‫نقش حس وعقل درخداشناسي‬

‫عقسسل كسسه بخسسش اساسسسي بسسدن انسسسان را تشسسكيل ميدهسسد ‪ ،‬و تمسسامي‬
‫معلومات هاي وارده را سنجش مينمايد ‪ ،‬ولي مشسسكل عقسسل تنهسسا دريسسن‬
‫اسست كسه تمسامي معلومسات وي صسرف از طريسق ) حسواس پنجگسانه (‬
‫ميباشد‪.‬‬
‫مشكل حواس پنجگانه ‪ :‬حواس بنحكانه انسان‬
‫‪ -1‬ضعف يا نمما تممواني حممواس بنحكممانه ‪ :‬بسسا وجسسود اينكسسه‬
‫انسان براي ر‬
‫رسسسيدن بسسه بسسسياري از حقسسايق از حسسواس بنجكسسانهء خسسويش اسسستفاده‬
‫ميكند ‪ ،‬مشكل اين حواس در ضعف آنها سسست ‪ ،‬زيسسرا ايسسن حسسواس تنهسسا‬
‫درساحهء محدودي كار ميكنند كه بالتر از آنرا نميتوانند احساس كننسسد ‪،‬‬
‫مثل ‪:‬‬
‫حس باصره ) جشم ( ‪ :‬جشم انسان ازديدن بسياري از حقايق موجوده‬
‫كه ‪ 100%‬ثابت اسست عساجز ميباشسسد ‪ ،‬مكروبهسا وموجسودات كوجسك را‬
‫ديده نميتواند ‪ ،‬بناء براي ديدن مكروبها تازمسسانيكه انسسسان نتوانسسسته بسسود‬
‫كه ميكروسسسكوب بسسسازد ‪ ،‬عسساجز بسسود ‪ ،‬بنسساء ايسسن حسسواس بسسراي تقسسويهء‬
‫خويش به وسايلي ضرورت دارد تا اندازهء قوت آنرا بيشتر سازد ‪.‬‬
‫جشم نميتواند جيزهساي دور را ببينسد ‪ ،‬دانشسمندان علسوم فلسك در قسديم‬
‫الزمسسان در مسسورد سسستاره كسسان واجسسرام سسسماوي بحسسث هسسا ومطالعسساتي‬
‫داشتند ‪ ،‬ولي مردم از بذيرفتن بسياري آنها كه قابل ديدن برايشان نبود‬
‫شك داشتند‪ ،‬وحتا در اروبا زماني بعضي از علماي فلسسك درمسسورد كسسروي‬
‫بودن زمين نظر دادند ‪ ،‬حكومت هاي وقت آنانرا به قتل رساندند ‪ ،‬زيسسرا‬
‫اين نظر مخالف اعتقادات آنان بود ‪ ،‬ولي با كشف نمودن تلسكوب اين‬
‫مشكل حل شد ‪ ،‬واكنون براي ديدن اين اجسسرام سسسماوي وكسسروي بسسودن‬
‫زمين تلسكوب ميتوانسسد جشسسم را قسسوت بينسسش بيشسستر دهسسد ‪ ،‬تسا همسسه را‬
‫بخوبي مشاهده نمايد ‪.‬‬
‫همجنان سفر هاي كيهسساني نيسسز انسسسان را قسسادر سسساخت تسسا تصسساويري از‬
‫اجرام سماوي را به مردم نشان دهد ‪ ،‬وآنان بسسه حقسسايق زيسسادي قنسساعت‬
‫كنند ‪.‬‬

‫‪163‬‬

‫براي ديدن كرويات خون ‪ ،‬تركيبات خون ‪ ،‬مكروبها وغيره لبراتوار هايي‬
‫وجود دارد كه وظيفهء اين لبراتوارها صرف كمك براي جشمان انسسسان‬
‫است كه انسان ميتواند اشياي كوجكي را ببيند ‪.‬‬
‫كوش هسساي انسسسان نيسسز درسسساحهء محسسدودي كسسار ميكنسسد ‪ ،‬ولسسي وسسسايل‬
‫راديسسويي وتلويزيسسوني ومخسسابراتي وتيلفسسوني ايسسن مشسسكل كسسوش را رفسسع‬
‫نموده برايش امكان ميدهد تا از ساحات دوري ديدن نمايد ‪.‬‬
‫بناء اين مشكل انسسسان اسسست كسسه بسسسياري از موجسسودات را نميتوانسسد بسسا‬
‫حواس خويش درك نمايد ‪ ،‬و با فهميدن اين ضعف وناتواني حواس ‪ ،‬بسسا‬
‫وجود عاجزي از ديدن وحس نمودن بسياري ازموجودات ‪ ،‬به موجوديت‬
‫آنان به اساس آثار آنها قناعت نمايد ‪.‬‬
‫انسان نميتواند كه انرزي برق را ببيند ‪ ،‬ولي آثار فعلي برق او را مجبور‬
‫ميسازد كه به موجودي بنام برق عقيده داشته باشد ‪ ،‬قوه جاذبهء زمين‬
‫قابل مشاهده نيست ‪ ،‬ولي آثار آن همه را قناعت داده تا نظريهء علمي‬
‫جاذبيت زمين را ببذيرند ‪.‬‬
‫‪ -2‬منحصر بودن حواس انسان دربنج حس ‪ :‬هركسساه يسسك حسسس شخصسسى‬
‫ناقص باشد ‪ ،‬فهمانسسدن يسسك حقيقيسستي كسسه بواسسسطه همسسان حسسسس درك‬
‫ميكردد برايش بسيار مشكل ميباشد ‪ ،‬مثل ‪ :‬براي شخصيكه نابينا تولسسد‬
‫شده نميتوان رنكها را بيان داشت ‪ ،‬او نميتواند رنك سرخ و آبي را درك‬
‫كنسد ‪ ،‬زيرا حسيكه اين وظيفه را انجسسام ميدهسسد ‪ ،‬نسساقص اسسست ‪ ،‬و هيسسج‬
‫بروفيسوري نميتواند او را به فرق رنكها كامل متيقن سازد ‪ ،‬مكر اينكسسه‬
‫آن شخص باشنيدن اين حقيقت كه رنكها متفاوت است قنسساعت نمايسسد ‪،‬‬
‫ولي با آنهم ازحكونكي آن عاجز ميباشد ‪.‬‬
‫بناء در حواس بنجكانه انسان دو مشكل وجود دارد ‪:‬‬
‫‪ -1‬مشكل ضعيف بودن آنها كه احيانا بسسا وسسسايل حسسل ميكسسردد ‪،‬‬
‫مثل ميكروسكوب ‪ ،‬تيلسكوب ‪ ،‬مخابرات ‪.‬‬
‫‪ -2‬مشكل منحصر بسسودن ايسسن حسسواس صسسرف در بنسسج حسسس كسسه‬
‫صرفا با قناعت ميتوان آن شخص را تا اندازهء قناعت داد ‪.‬‬
‫راه حل براي اين مشكلت ‪:‬‬
‫دانشمندان راه حل بسياري اين نسسواقص حسسسي را بسسا درك نتايسسج و آثسسار‬
‫آنجه با حواس درك نميكردد قبسسول نمسسوده انسسد ‪ ،‬وعقسسل انسسسان بسسه ايسسن‬
‫نتيجه رسيده است كه مشكل انحصار دربنج حسسس ‪ ،‬و ضسسعيف بسسودن آن‬

‫‪164‬‬

‫صرف از يك راه ميتواند حل كردد ‪ ،‬كه هنكام عاجزي حواس حقايق را‬
‫به اساس آثار ‪ ،‬نتايج و دليل عقلي ببذيريم ‪.‬‬
‫اكرجسسه مسساهمه ميكروبهسسا را نديسسده ايسسم ولسسي زمسساني داكسستران بسسراي مسسا‬
‫ميكويند كه مكروب وجود دارد ‪ ،‬و بسياري از امراض به سبب ميكروبها‬
‫بيدا ميشود ‪،‬ما بسسا ديسسدن ايسسن آثسسار وقنسساعت بسسه علسسم طسسب بسسدون ديسسدن‬
‫ميكروبها قناعت مينماييم ‪ ،‬به همين شسسكل زمسساني دانشسسمندان ميكوينسسد‬
‫كه زمين كروي شكل است ‪ ،‬اكرجه همه به تلسكوب دسترسسسي ندارنسسد‬
‫بلكه به كفته دانشمندان به كسسروي بسسودن زميسسن قنسساعت داريسسم ‪ ،‬واينكسسه‬
‫آفتاب جند مرتبه ازكرهء زمين بزركتراست ‪ ،‬و ما تاحسسال نتوانسسسته ايسسم‬
‫كه آنرا با جشمان خويش ببينيم ‪ ،‬ما ميدانيم كه اين مشكل ماسسست كسسه‬
‫نميتوانيم آفتاب را با بزركي اش ببينيم زيرا جشمان مسسا همسسه جيسسز را از‬
‫فاصله هاي دور بسيار كوجك ميبيند ‪ ،‬وياهم جشمان ما ازديدن بسسسياري‬
‫از موجودات عاجز است ‪.‬‬
‫مؤمنان با دانستن اين حقايق درك ميكنند كه موجودات زيسسادي درجهسسان‬
‫وجود دارند كه حواس ما از درك آنها ويا ديدن آنها عاجزند ‪ .‬وازينكه آثار‬
‫اين موجودات را بخوبي درك نموده اند به اين نتيجه رسيده اند كه بايسسد‬
‫به اين موجودات ايمان داشت وقناعت نمود ‪.‬‬
‫وهركاه درينجا موضوع وجود خداونسسد مسسورد مطسسالعه قسسرار ميكيسسرد ايسسن‬
‫انسان دانشمند فورا حكم مينمايد كه حسسواس مسسن از احسسساس بسسسياري‬
‫مخلوقات مادي ‪ ،‬محسسوس و غيرغيسبي عاجزاسست بسس جطورميتوانسد‬
‫كسه خالق متعال ويا مخلوقسساتي را كسسه درجملسسه غيبيسسات هسسستند ‪ ،‬ببينسسد ‪.‬‬
‫بناء به اساس آثار قسسدرت الهسسي ‪ ،‬و تفكسسر در خلقسست آسسسمانها ‪ ،‬زميسسن ‪،‬‬
‫انسانها وساير مخلوقات بدين عقيده ميرسسد كسه ) ربنسا مسا خلقست هسذا‬
‫باطل ( بروردكارا اين همه را باطل خلق نكسسرده اي ‪ .‬وبسسه وجسسود خسسالق‬
‫اينها ايمان مياورد ‪.‬‬
‫نقص دركجا است‬

‫نقص اساسي در محدوديت وانحصارحواس اسسست ‪ ،‬هركسساه مسسا حسسواس‬
‫قويتري ميداشتيم ميتوانستيم بسسسياري از موجسسودات را بسسدون اسسستخدام‬
‫وسايل كشف نماييم ‪ ،‬دانشمندان بي بردند كه بعضي ازحيوانات نسسبت‬
‫به انسانها در بعضي از حواس قويتر ميباشند ‪ ،‬مثل ‪:‬‬
‫براي كشف مواد مخدر ‪ ،‬اسلحه ‪ ،‬ماين ها و غيره اموال قاجاقي سسسكها‬
‫را تربيه ميكنند ‪ ،‬زيرا آنان دانستند كه حس شامعهء سكها بسسسيار قسسوي‬

‫‪165‬‬

‫ميباشد ‪ ،‬وميتواند بسسه مجسسرد بسسوي كسسردن مسساين ‪ ،‬اسسسلحه ‪ ،‬مسسواد مخسسدر‬
‫واموال قاجاقي را كشف نمايد ‪.‬‬
‫اين حواس انسان هنكام رسسسيدن اجسسل وختسسم حيسسات دنيسسا قسسوي شسسده و‬
‫انسسسان ميتوانسسد كسسه حضسسرت جبريسسل ) عليسسه السسسلم ( را ببينسسد ‪ ،‬مثل ‪:‬‬
‫فرعون كه دعواي ربوبيت مينمود و خود را خداوند بسسزرگ ميدانسسست و‬
‫ميگفت ) أنا ربكم العلي ( من خدای بزرگ شما هستم ‪ ،‬با مجرد ديدن‬
‫ملك الموت ) عازرائيل عليه السسسلم ( در اثنسساي غسسرق صسسدا زد ) آمنسست‬
‫برب موسى و هارون ( به پروردگسسار موسسسي و هسسارون ايمسسان آوردم ‪ ،‬و‬
‫لي در جوابش گفته شد ) الن و قد عصيت ( اكنون وقتش نيست زيسسرا‬
‫َ‬
‫س سَراِئي َ‬
‫ن‬
‫م فِْرع َسوْ ُ‬
‫ل ال ْب َ ْ‬
‫تو نافرماني نمسسودي ‪) .‬وَ َ‬
‫جاوَْزن َسسا ب ِب َن ِسسي إ ِ ْ‬
‫ح سَر فَسأت ْب َعَهُ ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه ال ْغََرقُ َقا َ‬
‫حّتى إ ِ َ‬
‫ذي‬
‫ه إ ِّل ال ّس ِ‬
‫جُنود ُه ُ ب َغًْيا وَع َد ًْوا َ‬
‫وَ ُ‬
‫ه َل إ ِل َس َ‬
‫ت أن ّس ُ‬
‫من ْس ُ‬
‫لآ َ‬
‫ذا أد َْرك َ ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ت قَب ْس ُ‬
‫سَراِئي َ‬
‫ت‬
‫سل ِ ِ‬
‫ل وَأَنا ِ‬
‫ن)(أاْل َ‬
‫م ْ‬
‫ت ب ِهِ ب َُنو إ ِ ْ‬
‫ل وَك ُن ْس َ‬
‫صسي ْ َ‬
‫ن ال ْ ُ‬
‫من َ ْ‬
‫آ َ‬
‫ن وَقَد ْ ع َ َ‬
‫مي َ‬
‫م ْ‬
‫ْ‬
‫ن( يونس ‪90/91 :‬‬
‫م ْ‬
‫س ِ‬
‫ف ِ‬
‫ِ‬
‫ن ال ُ‬
‫دي َ‬
‫م ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫من ّسسا ب ِسسالل ّهِ وَ ْ‬
‫مسسا َرأْوا ب َأ َ‬
‫حسد َهُ‬
‫سسَنا قَسساُلوا آ َ‬
‫خداوند متعسسال ميفرمايسسد كسسه ‪ :‬فَل َ ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫م يَ ُ‬
‫م ْ‬
‫ة‬
‫ك ي َن ْ َ‬
‫وَك َ َ‬
‫س سن ّ َ‬
‫شرِ ِ‬
‫س سَنا ُ‬
‫مسسا َرأْوا ب َأ َ‬
‫م لَ ّ‬
‫مان ُهُ ْ‬
‫م ِإي َ‬
‫فعُهُ ْ‬
‫ن فَل َ ْ‬
‫ما ك ُّنا ب ِهِ ُ‬
‫فْرَنا ب ِ َ‬
‫كي َ‬
‫ك ال ْ َ‬
‫سَر هَُنال ِ َ‬
‫ن( غافر‪85-84 /‬‬
‫عَباد ِهِ وَ َ‬
‫الل ّهِ ال ِّتي قَد ْ َ‬
‫ت ِفي ِ‬
‫خ ِ‬
‫كافُِرو َ‬
‫خل َ ْ‬
‫دراحاديث شريف آمده است كسسه انسسسانها درروز قيسسامت خداونسسد ) جسسل‬
‫جلله ( را ميبينند ‪ ،‬زيرا براي انسان همان قوتي داده ميشود كسه تحمسل‬
‫نمايد خداوند متعال را ببيند درحاليكه درزنده كي دنيا حتا كوه ها توانايي‬
‫عظمت وبزركسسي بروردكسسار متعسسال را نداشسسته و زمسساني موسسسى ) عليسسه‬
‫مسسا‬
‫السلم ( خواست خداوند ) جل جلله ( را بسا جشسمان خسسود ببينسسد )وَل َ ّ‬
‫ب أ َرِِني َأنظ ُْر إ ِل َي ْ َ‬
‫ك قَسسا َ‬
‫ه َقا َ‬
‫ن ت ََران ِسسي‬
‫مي َ‬
‫سى ل ِ ِ‬
‫ل َر ّ‬
‫َ‬
‫مو َ‬
‫ه َرب ّ ُ‬
‫م ُ‬
‫قات َِنا وَك َل ّ َ‬
‫جاَء ُ‬
‫ل ل َس ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه‬
‫ست َ َ‬
‫سو ْ َ‬
‫مسسا ت َ َ‬
‫ل فَإ ِ ْ‬
‫ن انظْر إ ِلى ال َ‬
‫ه فَ َ‬
‫نا ْ‬
‫جلسسى َرب ّس ُ‬
‫ف ت ََراِني فَل ّ‬
‫مكان َ ُ‬
‫قّر َ‬
‫جب َ ِ‬
‫وَلك ِ ْ‬
‫َ‬
‫ه دَ ّ‬
‫ت إ ِل َي ْس َ‬
‫حان َ َ‬
‫ما أفَسساقَ قَسسا َ‬
‫ك‬
‫صعِ ً‬
‫كا وَ َ‬
‫سسب ْ َ‬
‫ل َ‬
‫ل ِل ْ َ‬
‫ل ُ‬
‫مو َ‬
‫ك ت ُب ْس ُ‬
‫قا فَل َ ّ‬
‫خّر ُ‬
‫جعَل َ ُ‬
‫سى َ‬
‫جب َ ِ‬
‫َ‬
‫وَأ ََنا أوّ ُ‬
‫ن ( العراف ‪143/‬‬
‫مؤ ْ ِ‬
‫ل ال ْ ُ‬
‫مِني َ‬

‫‪.‬‬

‫‪166‬‬

‫لللللل للل لللل‬
‫للللل‬
‫هرگاه بين دين مقدس اسلم و ساير اديان مقايسه نماييم ‪ ،‬بخسسوبي مشسساهده ميكنيسسم كسسه‬
‫دين مقدس اسلم برتريت زيادي نسبت به سسساير در بخسش هساي مختلسف خسويش دارد ‪ .‬و‬
‫همين برتريت هاي دين اسلم است كه بيروان ساير اديان را به خود جلب مينمايد ‪.‬‬
‫ساير اديان بشري به دو بخش تقسيم شده اند ‪:‬‬
‫بخش اول ‪ :‬معتقدات و ادياني اند كه تنها بخسسش روحسسي را مطسسرح نمسسوده ‪ ،‬وهرگسساه‬
‫كسي بخواهد مطابق برنامه هاي اين اديان متدين شود ‪ ،‬بايد از ماديت دوري نموده ‪ ،‬و يا‬
‫به عباره ديگر ترك دنيا نمايسسد و در مغسساره هسسا و سسسوراخ هسساي كسسوه هسسا رفتسسه مصسسروف‬
‫عبادت شود ‪ ،‬وياهم براي رسيدن بسه مقامسات عسالي ايسن ديسن از ازدواج ‪ ،‬وزنسده گسي در‬
‫خانواده دورشده و به عبادت در معابد ببردازد ‪.‬‬
‫بيروان چنين اديان به دو مشكل اساسي مواجه ميشوند ‪ ،‬يا اينكسسه ازيسسن ديسسن صسسرف‬
‫نظر نموده به بيديني رو مياورند ‪ .‬و يا اينكه در جريان تعهد خود بسسه بيسسروي دسسساتير ايسسن‬
‫دين مخفيانه مرتكب كناه ميشوند ‪ ،‬زيرا انسان اصل از دوبخش مادي و معنوي )روحي (‬
‫تشكيل شده است ‪ ،‬و با نهادن به ضرورت هسساي مسسادي انسسسان مشسسكلتي را بسسار ميسساورد ‪.‬‬
‫زيرا بسياري غرايز انساني است كه در صورت بنسسدش راه قسسانوني و مشسسروع بسسا وسسسايل‬
‫غيرمشروع خود را اشباع مينمايد ‪ .‬و دينيكه اين غرايسسز وضسسرورات انسسساني را در نظسسر‬
‫نگيرد حتما بيروان خود را يا ازدست ميدهد ويا هم بيسسروان مجرمي را بوجود مياورد كه‬
‫اضرار بزركي به جامعه خواهند نمود ‪.‬‬
‫بخسسش دوم ‪ :‬معتقسسداتي انسسد كسسه تنهسسا در محسسور ماديسسات ميجرخنسسد و بخسسش معنسسوي‬
‫) روحي ( حيات انسان را به باد فراموشي گرفت ه اند ‪ ،‬اين اديان و معتقدات كه غالبسسا از‬
‫منابع فكري بشري سرجشمه سرانجام سبب بد بختي هاي ميكردد كه بيروان آن با نداشتن‬
‫بخش معنوي ) روحي ( گرفت ار خلسل هساي درحيسات خسويش ميكردنسد كسه آثسار آنسرا در‬
‫بسياري از كشورهاي پيشرفته مشاهده مينماييم ‪ ،‬بيروان اين نوع معتقسسدات هميشسسه بهبسسود‬
‫خود را درمسايل مادي زنده گي ميبينند و هرگاه دركدام بخسسش مسساديت ناكسسام ماندنسسد فسسورا‬
‫دست به خود كشي ميزنند ‪ .‬و كاهي هم با وجود داشتن منابع مادي خوب و دسسست داشسستن‬
‫به ملذات زنده گي احساس كمبود ي ميكننسسد ‪ ،‬زيسسرا انسسسان نميتوانسسد كسسه حيسسات خسسويش را‬
‫بدون ضرورت هاي روحي بخوبي بسر برد ‪.‬‬
‫ويزه كي هاي دين مقدس اسلم‬
‫‪ -1‬اسلم باسخكوي دوبخشي مادي ومعنوي انسان است ‪ :‬ويزه كي دين مقدس اسلم‬
‫درين است كه دو بخش اساسي ضرورت هسساي حيسات انسساني را مراعسسات مينمايسسد ‪ ،‬ديسن‬
‫مقدس اسلم ماديت ومعنويت را مانند دو بال يك برنده قرار ميدهد ‪ ،‬به همين سان كه يسسك‬
‫‪167‬‬

‫برنده نميتواند با يك بال برواز نمايد ‪ ،‬به هميسسن سسسان انسسسان نميتوانسسد بسسا يسسك بخسسش مسسادي‬
‫يامعنوي زنده گي كند بلكه اسلم تمامي غرايز مادي و معنسسوي انسسسان را بصسسورت كامسسل‬
‫در نظر گرفت ه ‪ ،‬و مسلمانان را براي مراعات هر دو بخش رهنمايي مينمايد ‪.‬‬
‫‪-2‬حضرت پيسامبر) صسلی الس عليسه وسسلم ( اسسلم محمسد ) صسلى الس عليسه وسسلم (‬
‫ميفرمايد ‪ :‬اعمل لدنياك كأنك تعيش أبدا و اعمل لخرتك كانك تموت غدا ( براي زنده گسسي‬
‫دنيايي ات چنان كار كن كه كويي هميشسه زنده هستي ‪ ،‬وبراي آخرتت چنان عمل نمسسا كسسه‬
‫كويي فردا ميميري ‪.‬‬
‫اين حديث شريف فكر انسان در دو بخش بصورت منظم ترتيسسب وتنظيسسم مينمايسسد ‪ ،‬و‬
‫به مسلمان ميفهماند كه در مورد زنده گي دنيا هميشه بايد كار كرد ‪ ،‬و چنان كار نمود كسسه‬
‫شايد انسان هميشه زنده باشد ‪ ،‬ولي در عين حال نبايد زنده گي آخرت را فراموش نمسسود ‪،‬‬
‫براي آخرت نيز به اعمال خير چنان مبادرت ورزد كه شايد فردا وقت مردنش اسسست ‪ ،‬بسسا‬
‫اين قاعده انسان ميتوان شكل وسطيت را اختيار نمايد ‪.‬‬
‫اللسه ) جل جلله ( متعال ) جل جلله ( بسسراي مؤمنسسان تعليسسم ميدهسسد كسسه در دعاهسساي‬
‫خسسويش بگوينسسد ) ربنسسا آتنسسا فسسي السسدنيا حسنسسسة و فسسي الخسسرة حسنسسسسة و قنسسا عسسذاب النسسار (‬
‫بروردكارا براي ما نيكي دنيا و آخرت را نصيب نما ‪.‬‬
‫بعضي از كسانيكه به گوشه نشيني ها و دوري از مسسردم ميخواسسستند در مغسساره هساي‬
‫كوه به عبادت مشغول شوند ‪ ،‬پيسامبر) صسلی الس عليسه وسسلم ( ) صسلي الس عليسه وسسلم (‬
‫فرمود ‪ ) :‬ل رهبانية في السلم (‬
‫وزماني هم جند شخص از صحابه پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( بسسه خسسانه اش رفتسسه‬
‫در مورد زنده گي پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( استفسار نمودند ‪ ،‬ديدند كه پيامبر) صلی‬
‫ال عليه وسلم ( اسلم ازدواج نموده ‪ ،‬شسبانكاه هسم عبسسادت ميكنسسد وهسم در هنكسام خسسواب‬
‫استراحت مينمايد ‪ ،‬روزانه كاهي روزه ميگيرد ‪ ،‬وروز هسساي ديگسسري را بسسدون روزه بسسه‬
‫سر ميبرد ‪.‬‬
‫آنان از عمل پيامبر) صلی الس عليسسه وسسسلم ( تعجسسب نمودنسسد ‪ ،‬ولسسي دليسسل گفتنسسد كسسه‬
‫پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( اين امور را براي اين ميكنسسد كسسه از تمسسامي كناهسسان معسساف‬
‫است ‪ ،‬ولي مسسا مثسسل پيسسامبر) صسسلی الس عليسسه وسسسلم ( نيسسستيم ‪ ،‬يكسسي تصسسميم گرفسست كسسه‬
‫هيجكاهي ازدواج نكند ‪ ،‬و عمرخود را در عبادت بكزراند ‪ ،‬ديگري گفت مسسن هيحكسساهي‬
‫شسسب خسسواب نميكنسسم و ميخسسواهم تمسسامي شسسب را بسسه عبسسادت سسسبري نمسسايم ‪ ،‬وسسسومي هسسم‬
‫‪ -2‬شموليت دين مقدس اسلم ‪ :‬دين اسلم شامل تمام بخسسش هسساي اقتصسسادي ‪ ،‬اجتمسساعي ‪،‬‬
‫معنوي ‪ ،‬روحي ‪ ،‬سياسي ‪ ،‬فردي و غيره ميباشد ‪.‬‬
‫‪-3‬عالميت دين مقدس اسلم ‪ :‬دين مقسسدس اسسسلم مخصسسوص كسسدام منطقسسه يسسي‬
‫خاص ‪ ،‬مليت خاص ‪ ،‬قسسوم خسساص ‪ ،‬رنسسك خسساص نيسسست ‪ ) ،‬كلكسسم مسسن آدم و آدم مسسن‬
‫تراب ( همه شما از حضرت آدم خلق شده ايد و حضرت آدم از خاك بيدا شده ‪ ،‬همسسه‬
‫اقسسوام از اولده حضسسرت آدم ) عليسه السسسلم ( ميباشسند ‪ ،‬و ازينكسسه همسسه از يسسك مسادر‬
‫وپدرخلق شده اند ‪ ،‬وبنده يك خالق هستند ‪ ،‬دين الهي نيز لزم است ‪ ،‬اختلفات قومي‬
‫‪168‬‬

‫‪ ،‬لساني ‪ ،‬نزادي و غيسسره را درنظرنداشسسته باشسسد ‪ ،‬بلكسسه اللسسسه ) جسسل جللسسه ( متعسسال‬
‫) جل جلله ( اين دين را دين همكاني وعالمي قرارداده است ‪ ،‬بهترين انسسسانان در‬
‫نزد اللسه ) جل جلله ( متعال ) جل جللسسه ( اشسسخاص برهيزكسسار وبسساتقوا ميباشسسد‬
‫) إن اكرمكم عندال اتقاكم( اين دروس مسسا را بسسه بحسسث جديسسدي ميكشسساند كسسه ) مفهسسوم‬
‫عبادت دراسلم ( را مورد مطالعه قرار دهيسسسسسم ‪.‬‬
‫روزنامه ملي انيس در شسسماره )‪ (65‬جهارشسسنبه ‪ 18‬جسسوزاي سسسال ‪ 1384‬مطسسابق ‪8‬‬
‫جون ‪ 2005‬در صفحه بنجسم خسسويش تحست عنسوان ) بيسسرزن انكليسسسي ثروتسسش را بسسه‬
‫سكها بخشيسسد ( چنين نوشته است ‪ :‬يك بيرزن بولدار انكليسي در كمال نا بسوري يسك‬
‫مليون و دوصد هزار بونسسد از ثسسروت خسسود را بسسه سسسكلها واكسسذار كسسرد ‪ ،‬بسسه كسسزارش‬
‫روزنامه سان ماريون هي وود از اهالي مانجستربا وجود داشسستن وارث ‪ ،‬بسسه اراده و‬
‫ميل شخصي خود به بنياد خيريه سكلها مراجعه كرد و همه ثروت خود را به نام ايسسن‬
‫بنياد كرد تا در راه خدمات رساني به سكها خرج كنند‬
‫خانم هي وود نهايتا در اثر نارسايي قلبي در كذشت و بسسس از مسسرك وارث او كسسه دو‬
‫برادر و يك خواهر بودند با مطلسسع شسسدن از اقسسدام او سسسخت شسسوكه و مبهسسوت شسسدند ‪،‬‬
‫خدمتكار بنجاه وسه ساله وي كه جوليا مورك ترويد نام دارد به روزنامه سسسان گفسست‬
‫كه او از خانواده هايش بيزار بود و تنها ) حيوانات خانواده او بودند ( ‪.‬‬
‫هرفرد مسلمان در زنده گي خويش‬

‫للللل للل للل‬
‫لللللللل‬
‫حضرت پيامبر)صلي ال عليه وسلم ( ميفرمايد ‪ ) :‬من تشبسه بقسسوم فهسسو منهسسسم (‬
‫هرگاه كسي خود را با كدام قومي مشابهت دهد او از جملسسه آنسسان اسسست ‪ .‬در فهسسم ايسسن‬
‫حديث شريف براي بسياري از مسلمِانان مشكلتي رونما كرديده اسسست و يسساهم هسسدف‬
‫اصلي اين حديث را نفهميده سوالت ذيل را مطرح ميسازند ‪:‬‬
‫‪ -9‬آيا خود را مشابه ديگران ساختن كاربد است ؟ هرگاه جواب مثبت باشد چسسرا‬
‫؟‬
‫‪ -10‬آيا منظور از تشبسه در لباس ‪ ،‬تقاليد ‪ ،‬عادات ‪ ،‬فرهنگ ‪ ،‬نام و غيره است ؟‬
‫‪ -11‬هدف از مانند آنان شدن چيست ؟‬
‫‪169‬‬

‫‪ -12‬آيا از اساسات فكري ‪ ،‬سياسي ‪ ،‬اقتصادي ديگران استفاده نمودن كار نا جايز‬
‫است ‪ ،‬وتحت عنوان تشبه ميايد يا خيسسر ؟‬
‫درينجا لزم است اين سؤالت را به شكل مفصل آن جواب ارائه نمود ‪ .‬در پاسسسخ سسسوال اول‬
‫بايد عرض نمود كه بلي خود را مشابه ديگران ساختن كار بد است ‪ ،‬و هرگاه بخسسواهيم علسست آنسسرا‬
‫بدانيم بايد پرسيد كه چرا انسان خود را مشابه با ديگري ميسازد ‪ ،‬دانشسسمندان بسسدين نظسسر انسسد كسسه‬
‫اساس تشبه را محبت و دوستي تشكيل ميدهد ‪ .‬زيرا انسسسان زمسساني ميخواهسسد بسسه ديگسسري خسسود را‬
‫مشسسابه سسسازد كسسه او را دوسسست داشسسته باشسسد ‪ ،‬و محبسست او در قلسسب او جسسا داشسسته باشسسد ‪ ،‬صسسحابه‬
‫پيسسامبر) صسسلي الس عليسسه وسسسلم ( آنحضسسرت را قلبسسا دوسسست داشسستند و بسسه اسسساس ايسسن محبسست قلسسبي‬
‫ميخواستند خود را مشابه پيامبر)صلي ال عليه وسلم ( سازند و در زنده گي ‪ 24‬ساعته خسويش او‬
‫لس‬
‫ن ا ِّ‬
‫ن ُدو ِ‬
‫خسُذ ِمس ْ‬
‫ن َيّت ِ‬
‫س َمس ْ‬
‫ن الّنا ِ‬
‫را نمونه مثال تمامي معايير زنده گي خويش گردانيده بودند ‪َ ).‬وِم ْ‬
‫لس( البقسرة ‪ 165/‬ترجمسه ‪ ) :‬بعضسي از مردمسان بسه‬
‫حّبسا ِّ‬
‫شّد ُ‬
‫ن آَمُنوا َأ َ‬
‫ل َواّلِذي َ‬
‫ب ا ِّ‬
‫ح ّ‬
‫حّبوَنُهْم َك ُ‬
‫َأنَداًدا ُي ِ‬
‫غير از اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( شريكاني ميگيرند با آنان ما نند محبت اللسسسه ) جسسل‬
‫جلله ( متعال) جل جلله ( )جل جلله ( محبت ميكنند اما كسانيكه ايمان دارند محبت شسسديد ي بسسا‬
‫ال ) جل جلله ( دارند ‪( .‬‬
‫حضرت انس ) رضي ال عنه ( ميفرمايد كسسه حضسسرت نسسبي كريسسم )صسسلي الس عليسسه وسسسلم (‬
‫فرمود ‪ :‬ايمان نمي آرد يكي از شما و مؤمن كامل نميگردد تا اينكه من نسسسبت بسسه پسسدر ‪ ،‬فرزنسسد و‬
‫تمامي مردم دوست داشته تر نباشم ‪.‬‬
‫بناء نظر به حكم آيت قرآني فوق اساس ايمان محبت است ‪ ،‬و مردم به اساس محبسست‬
‫و دوستي به عبادت اشخاص و اشياء ميپردازند ‪ ,‬ولي مسلمان حقيقي به اساس محبت زيادي كه بسسا‬
‫پروردگار عالميان دارد ‪ ،‬و محبت و دوستي او با اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( عالميان‬
‫بسيار قوي است ‪ ،‬اللسه )جل جلله ( را بي نهايت دوست ميداشته باشد ‪ ،‬و به اساس همين محبسست‬
‫كسي را در عبادت او شريك نميسازد ‪ .‬همچنان به اساس حديث پيامبر)صلي ال عليه وسلم (‬
‫ايمان كامل به محبت با رسول ال )صلي ال عليه وسلم ( تعلق دارد ‪ ،‬حضرت محمسسد )صسسلي الس‬
‫عليه وسلم ( مؤمن حقيقي وكامل را به اساس همين محبت معرفي نموده است ‪ ،‬زيرا مؤمن كامسسل‬
‫كسي است كه محبت و دوستي او با پيامبر)صلي ال عليسسه وسسسلم ( از محبسست و دوسسستي بسسا پسسدر ‪،‬‬
‫فرزند و ساير دوستان و اقارب زياده تر باشد ‪ ،‬حقيقت اينست كه انسان مسلمان با هركسي محبسست‬
‫ميكند با پدر ‪ ،‬فرزند ‪ ،‬دوستان و هسسر انسسسان را دوسسست ميداشسسته باشسسد ‪ ،‬ولسسي مطلسسب اساسسسي ايسسن‬
‫حديث شريف اينست كه محبت ديگران نبايد بر محبت خدا و پيامبرش افزونتر باشد ‪ ،‬زيرا محبسست‬
‫اساس اطاعت و پيروي است ‪ ،‬و انسان مسلمان با وجود دوست داشتن ديگسسران در هنگسسام اختيسسار‬
‫اعمال از نخستين دوستان آغاز نمايد ‪ ،‬يعنسسي اطسساعت خسسداوپيامبرش را بسسر اطسساعت تمسسامي مسسردم‬
‫ترجيح دهد ‪ ،‬ولي هرگاه خداي ناخواسته محبت شخص بسا انسسسان ديگسسري ترجيسسح حاصسسل نمايسسد ‪،‬‬
‫درينصورت بايد دانست که انسسسان راه خسسدا و پيسسامبر را گذاشسسته بسسه راه آن انسسسان سسسير وحركسست‬
‫مينمايد ‪ ،‬و از او اطاعت نموده نا فرماني خدا و پيامبر را مينمايسسد ‪ .‬و ازينكسسه اسسساس مشسسابهت را‬
‫محبت تشسسكيل ميدهسسد ‪ ،‬تشسبه بسسه هسر شسخص مقسسدار محبسست آن شسخص را بسسا جسانب مقسابلش بيسان‬

‫‪170‬‬

‫ميدارد ‪ ،‬و خط فكري او را تعيين مينمايد ‪ ،‬به همين اساس اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله‬
‫( )جل جلله ( هر كسي را به اساس محبتش در روز آخرت پاداش ميدهد ‪.‬‬
‫به گونه مثال ‪ :‬چرا يك انسان خود را با انسان ديگري و به ويزه يك نا مسلمان مشسابهت ميدهسد ؟‬
‫در پاسخ ميتوان گفت ‪ :‬علت اصلي اينست كه محبت آن شسسخص در قلبسسش جسسا گرفتسسه ميخواهسسد بسسه‬
‫اساس اين محبت قلبي از او پيروي نمايد ‪ ،‬خود را مانند او سازد ‪.‬‬
‫چرا اين محبت به اين اندازه زياد شده است ؟ جواب واضح است ‪ ،‬دانشمندان ميگويند ) زمانيكه‬
‫يك موضوع در زبان زيسساد تكسسرار شسسود آن موضسسوع در قلسسب اسسستقرار حاصسسل مينمايسسد ( روي‬
‫همين دليل هرگاه در مجالس و نشست هايمان با اعضاي فاميل ‪ ،‬دوستان و ساير مردم ذكر و ياد‬
‫اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( ) جل جلله ( زيسساد باشسسد ‪ ،‬ايسسن ذكسسر و فكسسر الهسسي در قلسسب‬
‫استقرار حاصل نموده و محبت اللسه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( ) جل جللسسه ( و پيسسامبرش‬
‫در دلها جا ميگيرد ‪ ،‬ولي برعكس آن هرگاه صحبت هسساي مسسا بسسا اعضسساي خسسانواده ‪ ،‬دوسسستان و‬
‫ساير همنشينان به عوض ياد خدا وپيامبرش در مورد ساير اشخاص و به ويزه بي دينان باشسسد ‪ ،‬و‬
‫هميشه براي فاميل خويش افلم ‪ ،‬كست ها ‪ ،‬مجلت ‪ ،‬محافل و قصه ها و دانستانهاي نا مسسسلمانان‬
‫و آناني را كه اعمال شان مخالف احكام دين مقدس اسلم ميباشد بيشكش نماييم‬
‫سوال دوم ‪ :‬آيا منظور از تشبسه در لباس ‪ ،‬تقاليد ‪ ،‬عادات ‪ ،‬فرهنك ‪ ،‬نام و غيره است ؟‬
‫جواب ‪ :‬بلي تشبه تمامي ابعاد زنده گي را شامل ميشود ‪،‬‬
‫مشابهت با كافران در نامهاي شان ‪ :‬هرگاه طفلي بدنيا ميايد والدين اين طفل با كي محبسست زيسساد‬
‫دارنسسد ؟ هرگسساه محبتسسش بسسا الس باشسسد ‪ ،‬كوشسسش ميكنسسد كسسه يكسسي از نامهسساي اللسسسه ) جسسل جللسسه (‬
‫متعال) جل جلله ( )جل جلله ( را اختيار نموده و قبل از آن كلمه عبد )بنده ( را كذاشسسته طفلسسش‬
‫را به آن نام نامكزاري نمايد ‪ ،‬مثل عبدال – عبدالرحمن – عبدالرحيم و غيره ‪.‬‬
‫و يا هم محبت اين شخص با پيامبران و يا صسسحابه كسسرام ميباشسسد ‪ ،‬و ايسسن شسخص بسسه اسسساس‬
‫محبت با خدا و يا هم با كسسسانيكه اللسسسه ) جسسل جللسسه ( متعسسال) جسسل جللسسه ( )جسسل جللسسه ( آنسسانرا‬
‫دوست دارد ‪ ،‬نام مناسبي براي فرزندش اختيار مينمايد ‪ ،‬ولي برعكس هرگاه اين شخص محبسست‬
‫با يك هنرمند غير مسلمان داشته باشد ‪ ،‬و هرشب به عوض اينكسه در منسزل بسا اولد هساي خسويش‬
‫قصه هاي پيامبران و صحابه را بيان نمايد ‪ ،‬آنانرا به تماشاي افلم خارجي ‪ ،‬و برنامه هاي مبتذل‬
‫و مخالف دين مقدس اسلم تشويق نمايد ‪ ،‬محبت همين هنرمندان فلمي كه اكثر آنان نسا مسسسلمانان و‬
‫ياهم دشمنان اسلم ميباشند در قلب خودش ‪ ،‬خانمش و فرزندانش زيسساد ميشسسود ‪ ،‬و بسسه اسسساس ايسسن‬
‫محبت غير مشروع و نا جايز در هنكسام بسدنيا آوردن يسك طفسل معصسوم او را در نخسستين مرحلسه‬
‫حيات با نامهاي غير اسلمي و غير ديني نا مكزاري مينمايند ‪ ،‬علت اساسسسي اختيسسار نامهسساي غيسسر‬
‫اسلمي محبت است ‪ ،‬اكر اين شخص محبت با صحابه پيامبر داشسست ‪ ،‬ميتوانسسست از هسسزاران نسام‬
‫مردان و زنان صحابه يك نامي را براي فرزندش اختيار نمايد ‪ ،‬ولسسي محبسست او نسسسبت بسسه خسسدا ‪،‬‬
‫پيامبر و صحابه كرام با هنرمندان خارجي غير مسلمان زياد بوده ‪ ،‬و خواسسستند فرزنسسد خسسود را بسسا‬
‫نام وي مشابهت دهند ‪ ) .‬من تشبه بقوم فهو منهم ( ‪.‬‬
‫مشابهت با كافران در لباس ‪:‬‬

‫‪171‬‬

‫حكم ياد گرفتمن جادو‬
‫ياد گرفممت ن جممادو حممرام و هرگمماه وسمميله اشممراك شممياطين باشممد‬
‫كفراست ‪ ،‬استعمال سحر هم كفراست ‪،‬‬
‫حكم رد جادو‬
‫هرگاه رد جادو با آيات قممرآن و دعاهمماي شممرعي و ادويممه مبمماح‬
‫باشد مشكل نيست‬
‫هرگاه رد جادو با وسايل غير مشروع باشممد ‪ ،‬مثممل رد جممادو بمما‬
‫جادو باشد اكثريت علماي آنرا ناجايز ميدانند ‪.‬‬
‫حكم اتفاق دادن بين خانم و شوهر با جادو‬
‫اين كار حرام است ‪ ) ،‬عطف ( اتفاق دادن ‪ ،‬و ) صرف (‬
‫تفرقه انداختن كه هر دو با جادو حرام ميباشد ‪.‬‬
‫)حكم رفتن به نزد كاهنان)فالبين ها‬

‫سؤال ‪ :‬بعضي مردم به نزد فالبين ها رفته و و درمورد امور غيممبي‬
‫در آينده از آنان ميبرسند حكم آنها جيست ؟‬
‫جواب ‪ :‬كسانيكه نزد كاهن ) فالبين ( ها ميروند سه حكم دارند ‪:‬‬
‫‪-1‬رفتممن بممه نممزد فممالبين و پرسمميدن از وي بممدون اينكممه او را در‬
‫سممخنانش تصممديق نمايممد ‪ ،‬ايممن كممارحرام اسممت و گنمماه آن شممخص‬
‫اينست كه چهل روزه نمازش قبول نميشود ‪ ،‬حضرت نبي كريممم‬
‫) صلى الله عليه وسلم ( ميفرمايد ‪ ) :‬من أتممى عرافمما فسممأله لممم‬
‫تقبل له صلة أربعين يوما او أربعين ليلة ( ) رواه مسلم (‬
‫‪ -2‬اينكه به نممزد آن فممالبين رفتممه از او سمموالي نمايممد و جممواب آن‬
‫فالبين را تصديق نمايد ‪ .‬اين كفممر بممه خممدا جممل جللممه ( ميباشممد ‪.‬‬
‫زيممرا دريممن كممار بشممر را در دعممواي دانسممتن غيممب تصممديق نممموده‬
‫اسممت ‪ ،‬اللممه ) جممل للممه ( ميفرمايممد ‪ ) :‬قممل ل يعلممم مممن فممي‬
‫السماوات و الرض الغيب إل الله ( النمل ‪65/‬‬

‫‪172‬‬

‫‪-3‬اينكه به نزد فالبين رفته او را سوالي كند تا دروغش را به‬
‫مردم بفهماند ‪ ،‬و براي مردم بگويممد كممه ايممن كمراهممي ‪ ،‬و كهممانت‬
‫است ‪ ،‬اين عمل كناه نيست ‪.‬‬

‫حكم بند نمودن نظربند‬

‫بروايت احمد ابوداوود ‪ ،‬و ابن ماجه و ابن حبان و حاكم از نبي‬
‫كريم )صلى الله عليممه وسمملم ( ) إن الرقممى و التمممائم و التولممة‬
‫شرك (‬
‫عن عقبه بن عامر ) رضي الله عنه ( ان النبي )صلى الله عليممه‬
‫وسلم ( قال ‪ :‬من تعلق تميمة فل أتم الله له ‪ ،‬و من تعلق ودعة‬
‫فل ودع الله لمه له و عن عقبة بن عامر بلفظ ) منن تعلق تميمة‬
‫فقد أشرك (‬
‫تميمية آنست كه زنممان بعضممي جيممز همما را بممراي جشممم نممزدن ‪،‬‬
‫جن ‪ ،‬و مرض در كردن و يا باربند اطفال آويزان ميكنند ‪ .‬ماننممد‬
‫استخوان ها ‪ ،‬مهممره همما ‪ ،‬ميممخ همما ‪ ،‬طلسممم همما ‪ 1/162‬فتمماوى‬
‫المرأة المسلمة ‪.‬‬

‫شوم گرفت ن بعضي از روز‬
‫ها ماه و عدد ها‬
‫سؤال ‪ :‬بعضي از مردم ماه صفر را شوم ميدانند و سفر در آن‬
‫را خطرناك و بعضي ها هم بعضي روزهمما را شمموم ميداننممد و در آن‬
‫سفر را‬

‫‪173‬‬

‫سؤال ‪ :‬شوم دانستن ماه ها از عممادات جمماهلي اسممت ) حضممرت‬
‫محمد ) صلى الله عليه وسلم ( ميفرمايد ) ل عممدوى و ل طيممرة و ل‬
‫هامة و ل صفر( رواه البخاري و مسلم ‪.‬‬
‫همچنان در زمان جاهليت روز جهار شنبه را شوم ميدانستند و نكاح‬
‫نمودن در شهر شوال را نيممز شمموم ميدانسممتند ‪ ،‬و حضممرت بممي بممي‬
‫عايشه )رضي الله عنها ( ميگويد ‪ :‬تزوجني رسول الله ) صلى اللممه‬
‫عليه وسلم ( في شهر شوال فمن كان عنده أحظى منممي ( فتمماوى‬
‫المرأة المسلمة ‪ ،‬تاليف محمد بن ابراهيم الشيخ و ديگران ‪ ،‬حمعيممة‬
‫احياء التراث السلمي ‪1/133 ،‬‬

‫حكم استخفاف و استهزاء به‬
‫دين‬

‫سوال ‪ :‬بعضي مردم فكاهي هايي ميگويند كممه درآن اللممه ) جممل‬
‫جلله ( را ) العياذ بالله ( به استهزاء و مسخره ميكيرند ‪ ،‬حكم ايممن‬
‫نوع فكاهي ها جيست ؟‬
‫) ولئن سألتهم ليقولن انما كنا نخوض و نلعب قل أبممالله وآيمماته‬
‫ورسوله كنتم تستهزؤون ل تعتذروا قد كفرتم بعد ايممانكم ( التموبه‬
‫‪65‬‬
‫مسممخركي بممه ديممن خممدا ‪ ،‬دشممنان دادن ديممن ‪ ،‬دشممنام دادن خممدا و‬
‫پيامبر‪ ،‬و مسخره كي به خدا و پيامبر كفريست كه انسان را از ملت‬
‫اسلم خارج ميكند ‪ 141 /1‬فتاوى المرأة المسلمه‬

‫افغانستان ‪ -‬كابل‬

‫‪174‬‬

‫فرهنك اسلمي‬

‫ممممم مممممم م ممممم ممم مممممم‬
‫تاثیر فرهنك ‪ ،‬كلتــور ‪ ،‬عنعنــات ‪ ،‬ورواج هــا در حیــات بشــر بســیار قــوي بــوده و انســانها‬
‫همیشه تابع این امور میباشند ‪ ،‬ولي باید در نظر داشت كه زماني آفتاب دین مقدس اسلم‬
‫در شبه جزیره عربي در خشید و مردم در مكه مكرمه و مدینه منوره كرایش خویش را به‬
‫دین مقدس اســلم اعلن نمودنــد ‪ ،‬در آنزمــان در میــان آنهــا داراي فرهنــك هــا ‪ ،‬تقالیــد و‬
‫عنعنات زیادي بودند كه این تقالید آنان نهــاد هـاي فرهنكـي قـدیمي بسـیار عریقــي در بیــن‬
‫آنان داشت و لي مسلمانان آنـروز همـه عـادات و تقالیــد خــویش را در مقابـل آ یینــه قــرآن‬
‫قرار دادند و هر آنجه بـا اسـلم مطـابقت داشـت آنـرا بـذیرفته و بـه آن عمـل میكردنـد ولـي‬
‫عادات ‪ ،‬عنعنات و امور فرهنكي و كلتوري خویش را كــه مخــالفت بــا دیــن مقــدس اســلم‬
‫داشت ترك نمودند ‪ ،‬تا بتوانند مسلمانان حقیقي شده و مطابق ارشادات الهي عمل نمایند ‪،‬‬
‫زیرا دین مقــدس اســلم دیـن جــامع و كامــل بــوده كــه تمــامي ابعــاد حیــات بشــري را در بــر‬
‫داشته ‪ ،‬و بهبود انسان هم در گرفت ن احكام الهي بصورت كل میباشــد ‪ ،‬زیــرا حیــات بشــر‬
‫زماني تغییر میكند كه دین مانند یك كتله متكامل تطبیق و عملي گردد ) یا أیها الذین آمنوا‬
‫ا دخلو في السلم كافة و ل تتبعوا خطوات الشیكان ( اي مؤمنان شما به دیــن مقــدس ا ســلم‬
‫بصورت كامل داخل شوید و از كامهاي شیطان بیروي نكنید ‪.‬‬
‫اما زماني دین مقدس اسلم در سایر بلد عالم انتشار نمود و مــردم كرایــش خــویش را‬
‫به دین مقدس اسلم اعلم داشتند و بــه عقیــده توحیــد ســر تســلیم نهادنــد ‪ ،‬شــاید بــا تــأثیر‬
‫بذیري از تقالید و عنعنات خویش و یا هم با عدم درك اسلم بصورت متكامل و یكبارجه آن‬
‫بســیاري از عــادات و تقالیــد خــویش را كــه زاده فرهنــك هــاي قــدیم و غیــر اســلمي بــوده‬
‫فراموش نكردند خواستد این عادات و تقالید را حفظ نموده و به بهانه هاي مختلف از آنهــا‬
‫دفاع نموده و یا هم در هنكام تصادم این تقالید با احكام دین مقدس اسلم ‪ ،‬علقمندي شان‬
‫به تقالید و عنعنات بیشتر بوده كه این امر مخــالف ســیرت پیــامبر * وصــحابه كــرام و در‬
‫دین مقدس اسلم نیز قابل قبول نمیباشد ‪ .‬بكونه مثال دین مقدس اسلم میخواهد تــا مــردم‬
‫از امور حرام اجتناب نموده و اكثریت توجه شــان بــه حلل باشــد ــ روي ایــن ملحــوظ دیــن‬
‫مقدس اسـلم حلل را سـاده و آســان ســاخته و راه رســیدن بــه حــرام را ســخت نمـوده تـا‬
‫انسان مسلمان به حلل بیشتر دستیاب باشد ‪ ،‬ما در احادیث پیامبر صــلي ال ـ علیــه وســلم‬
‫‪175‬‬

‫میخوانیم كه زمـاني یــك صـحابي دخــتر جــوان میداشــت بــراي پیــامبر* عـرض مینمـود كـه‬
‫دختري دارم و میخواهم آنرا به كدام مؤمن به نكاح شرعي بدهم ‪ ،‬پیــامبر یكتــن از صــحابه‬
‫را كه هنوز ازدواج نكرده بود میخواند و برایش ازدواج با آن دختر را بیشنهاد میكنــد ولــي‬
‫آن صحابي از فقر و بیجاركي خویش خبر میدهد وپیــامبر صــلي الـ علیــه وســلم در مقابــل‬
‫مهر حفظ جند سورهء از قرآن آن دختر را به نكاح آن صحابي فقیر و نــادار در مــي آورد ‪،‬‬
‫و بدین صورت آن شخص فقیر میتواند كه زنده خویش را با ازدواج حلل و آســان بیكیــري‬
‫نمایــد ‪ ،‬ولــي برعكــس آن ســاده كــي در نكــاح و دوري از مصــارف زیــاد كــه هرجــواني‬
‫میتوانست به ساده كي ازدواج امروز میبینیم كــه بــه ســبب عــادات ‪ ،‬رواج هــا ‪ ،‬و عنعنــات‬
‫غیــر مشــروع ازدواج حل ل بســیار ســخت و بــر مصــرف شــده و بــر عكــس آن تصــاویر‬
‫برهنه ‪ ،‬فلم هاي مبتذل ‪ ،‬كه جوانان را به سوي حرام میكشاند بي نهایت زیاد شــده اســت ‪،‬‬
‫زمان یك جوان مسلمان بخواهد بصورت حلل و مشروع ازدواج نماید ‪ ،‬هزاران مشكلي را‬
‫باید تحمل نماید ‪ ،‬او مجبور میشود كه هزاران هــزار افغــاني طویــانه بدهــد ‪ ،‬بــراي اقــارب‬
‫خویش و اقارب عروس غذا هاي متنوع ‪ ،‬لبــاس هــاي مختلــف ‪ ،‬بــا مصــارف هــن گفــت را‬
‫تهیه نماید ‪ ،‬آن جوان كه شاید ماهانه بنج یا شش هزار افغاني عاید داشــته باشــد ‪ ،‬مجبــور‬
‫است كه معاش ده ساله خود را مصــرف عروســي و شــیریني خــوري و عیــدي و نــوروزي‬
‫نماید ‪ ،‬وبالخره سالیان درازي با قرض داراي خویش دست و كریبان باشد ‪ ،‬و مــردم ایــن‬
‫حــالت آن جــوان را تماشــا مینماینــد و در حــالیكه آن جــوان و فامیــل در هنكــام عروســي و‬
‫شــیریني خــوري از قــرض و وام ســخت رنــج میبرنــد اقــارب شــان بــا بوشــیدن لبــاس هــاي‬
‫قشنك ‪ ،‬و انتخاب آواز هاو رقص ها لذت میبرند ‪ ،‬این نــوع فرهنــك هــا بــا فرهنــك اســلمي‬
‫مخالفت داشته و هیجكاه اسلم براي اقارب عروس اجازه نمیدهد كه با خواهشات كــزاف و‬
‫كمر شكن سبب رنــج فامیــل دامــاد شــوند ‪ ،‬و ایــن ظلــم را روا دارنــد كــه یــا دامــاد برایشــان‬
‫مصارف هوتل ‪ ،‬طویانه ‪ ،‬و غیره را ببردازد و یاهم از دادن دختر شان معــذرت بخواهنــد ‪.‬‬
‫دختر فروشي و خوردن طویانه جزء فرهنك اسلم نیست ‪ ،‬اسلم براي فامیــل عـروس حـق‬
‫نمیدهد كه خون داماد را بمكند او را قرض دار سازند ‪ ،‬و بدون در نظر داشت توانــایي وي‬
‫او را مجبور سازند كه به تمامي خواهشات آنان لبیك گوید ‪ .‬این دوري از فرهنـك اسـلمي‬
‫سبب شده تا هزاران جوان بدون ازدواج بـه سـن سـي و جهـل سـالكي برسـند ‪ ،‬و نـا كزیـر‬
‫مرتكب جرایم اخلقي كردند كه كناه همه به دوش كساني است كه به عوض مراعات احكـام‬
‫اسلمي از كلتور و عنعنات خویش بیروي میكنند ‪.‬‬
‫هرگاه در مراسم خــاك ســباري جنــازه ء یكــي از اقـارب خــویش تــوجه نمــاییم میــبینم كــه‬
‫عادات غیر اسلمي درین مراسم مسلط‬
‫بوده و زماني كسي از دوسـتان مـا فـوت مینمایـد مـا بـه عـوض اینكـه در غـم و انـدوه آن‬
‫دوست از دست رفته توحجه نماییم ‪ ،‬بر عكس آن میبینم كه اقارب متــوفى مجبــور شــده تــا‬
‫براي صرف غذاي عزما دهنده كان حركت نموده و هرگاه در خانه خــویش بــولي نداشــته‬
‫باشد ‪ ،‬فورا در جســتجوي قــرض شــده و غــم او دو جنــد میشــود زیــرا او مجبــور اســت در‬
‫جاشت آنروز براي دوصد الي سه صد نفریكه در جنازه اشتراك نموده اند غذاتهیه نماید در‬
‫‪176‬‬

‫غیر آن مـورد مسـخره همـه قـرار خواهـد گرفـت ‪ ،‬آنـانیكه ایـن غـذا را میخورنـد بـه كـدام‬
‫مشروعیت آنرا میخورند آیا خوردن غذا در خانه شخص غم دیده رواست ‪ ،‬آیا دین مقــدس‬
‫اسلم براي این مردم اجازه میدهد كه غم دوستان را دو جند نماینــد ‪ ،‬نــه ایــن مخــالف دیــن‬
‫ولي مطابق عادات و تقالید است ‪ ،‬كه مردم بخش دیني آنرا زیر با نمـوده مطـابق عـادات و‬
‫رواج خویش حركت میكنند ‪ ،،‬أیكاش این ماتم تنها در روز دفن متوفى ختم میشــد و اقــارب‬
‫متوفى صرفا یكروز این رنج را متحمل میشدند و لي بــر عكــس ایــن مراســم در روز دوم و‬
‫سوم ‪ ،‬شب هاي جمعه و روز جهل نیز دوام داشته و اقارب متوفى مجبورند تا بول زیادي‬
‫به هرشكلي كه میشود حاصل نمایند و براي عزا دهنده كان غــذا هــاي متنــوع تهیــه نماینــد‬
‫در غیر آن در هر مجلســي مــورد طعـن آنهــا قــرار گرفــت ه و مجبــور خواهنــد شــد كــه ایــن‬
‫شرمنده كي و ملمتي را به دوش كشند ‪.‬‬
‫اكنون ســوال میشــود كــه آیــا مجبــور ســاختن مــردم ‪ ،‬خــوردن غــذا ي شــان ‪ ،‬و قــرض دار‬
‫ساختن اقارب متوفه مطابق شریعت و دین مقدس اسلم است ؟ بصراحت میتوان گفـت كـه‬
‫دین مقدس اسلم مخالف ظلم و تجاوز بر دیگران میباشد ‪ ،‬ونه تنها چنین عادات را تایید‬
‫نمیكند بلكه مسلمانان را از چنین مظالم جدا نهي مینماید ‪ .‬بلكه اسلم همكاري و كمك در‬
‫مراسم غم را وظیفه هرفرد مسلمان میداند ‪ ،‬و هرگاه بخواهیم كه در مراسم تدفین ‪ ،‬عــزا‬
‫داري و غیره احكـام اسـلم را مراعـات نمـاییم لزم اسـت تـا اقـارب متـوفى را بكزاریـم كـه‬
‫متــوجه رنــج و غــم خــویش باشــند و مــا بــراي مراســم تــدفین و عــزا داري آنــان همكــا ري‬
‫نماییم ‪ ،‬هركسي از منزل خویش غذایي براي آنان حاضر نمایـد ‪ ،‬و یـك قطرهـء آب آنهـا را‬
‫نیز ننوشیم ‪.‬‬
‫درمراسم عروسي ازدواج‬
‫اصل دین مقدس اسلم‬

‫تاریخ ‪2005 -4-5‬‬

‫‪177‬‬

‫لللللل ل للل لل لللل للللل للللل للللل للل‬
‫لللللل‬
‫للل لللل لللللل لللللل‬
‫یكي از احادیث زنده گي ساز پیامبر ) صلى ال علیه وسلم ( اینست كه میفرماید ) دع ما یریبك إلى ما ل‬
‫یریبك ( آنجه ترا به شك میاندازد از آن صرف نظر كن و خود را مشغول آنجه ســاز كــه در آن هیــج شــكي‬
‫نیست ‪ .‬صحابه كرام و مؤمنان حقیقي این حدیث شریف را همیشه مد نظــر داشــتند و میدارنــد ‪ ،‬و هرگــاه‬
‫كدام كار ‪ ،‬خوراك ‪ ،‬محفل ‪ ،‬رواج ‪ ،‬و یا غیره امور در نزد شان مشكوك میبود و از حلل و حرام بودن آن‬
‫كــامل مــتیقن نمیبودنــد از آن بــه اســاس ایــن حــدیث شــریف اجتنــاب میورزیدنــد ‪ .‬همچنــان هنكــام نظــر در‬
‫موضوعي به نزد دانشمندان وعلمــاي میرفتنــد كــه آنهــا صــلحیت فتــوا و حكــم در شــریعت اســلمي را دارا‬
‫میبودند ‪ ،‬و در زمان صحابه كرام از فتوا دادن حذر مینمودند ‪ ،‬آنان مي گفتند كــه مفـتي بــه نیـابت از اللـــه‬
‫) جل جلله ( متعال) جل جلله ( )( صحبت میكند ‪ ،‬ولزم است ‪ ،‬تــا در فتــواي خــویش كــامل دقیــق باشــد و‬
‫شخصي باید فتوا بدهد كه به تمامي احكام الهي عالم باشد ‪ ،‬و علومي را خوانده باشد كه او را شایسته فتوا‬
‫دهي كرداند ‪ ،‬و روي همین ملحوظ هر كاه كسي به نزد یك صحابي میرفت او از دادن فتوا اجتناب نمــوده و‬
‫آن شخص را به نزد صحابي دیگري كه او را نسبت به خود عالمتر میدانست میفرستاد ‪ ،‬و باز آن صــحابي‬
‫نیز جرئت نكرده فتوا نمیداد و براي آن شخص مي گفت تا به نزد شخص دیگــري كــه نســبت بــه او عــالمتر‬
‫بود برود و از نزدش استفسار نماید ‪.‬‬
‫اكنون باید برسید كه فتوا جیست ؟ جواب بسیار ساده اینست كـه حكـم نمـودن حلل و حـرام بـودن یـك‬
‫جیز و یا هم جایز و نا جایز بودن یك موضوع فتوا گفته میشــود ‪ ،‬هرگــاه از كســي ببرســیم كــه خــوردن‬
‫كوشتیكه آنرا یك نا مسلمان كشته باشد حلل است و یا حــرام ‪ ،‬و آن شــخص در جــواب بــه حرمــت یــا حلل‬
‫‪178‬‬

‫بودن آن حكم كند این فتوا گفته میشود ‪ .‬و مشكل فتـوا در همیـن اسـت كـه هـر كـاه انسـان جیـزي را حـرام‬
‫میبندارد و آن به نزد اللـه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( )( حلل باشد ‪ ،‬و یا هــم جیــزي را حلل بگویــد‬
‫در حالیكه آن جیز در نزد اللـه ) جل جلله ( متعــال) جــل جللــه ( )( حــرام باشــد ‪ ،‬كنــاه بزركــي را مرتكــب‬
‫میشود ‪ ،‬زیرا حلل را حرام گفتن و حـرام را حلل گفتـن سـبب كفـر یـك انسـان میشـود ‪ .‬و هرگـاه كسـي‬
‫بدون علم و دانش و معرفت شرعي موضوع در مسالهء ابراز نظر نماید خود را كناهكار نموده است ‪.‬‬
‫مشكل حرام خوري بسیاري از مردم در عصر ما همین است كــه بســیاري از مــردم خــود را مفــتي ســاخته و‬
‫براي خود راه هاي خلصي از حرام را _ البته به نظر خود شان – باز میكنند ‪ ،‬و هرگــاه بــا كــدام مشــكلي‬
‫كه آنان را در شك میاندازد روبرو میشوند خود شان فورا ابراز نظر نموده و براي خود بهانه هایي را بیــدا‬
‫میكنند ‪ ،‬و هرگاه یك عالم و یا شخص متدیني برایشان در مورد حكم اسلمي را بیان نماید ‪ ،‬آن شخص را‬
‫به باد مسخره گرفت ه و ازینكه تعداد این اشخاص خود خواه در جامعه بیشتر است ‪ ،‬با اســتفاده از اكــثریت‬
‫آراء آن شخص متدین را ملمت مینمایند و براي رد نمودن گفته هایش هزاران دلیل بیجا و بي مورد بیــش‬
‫میكنند ‪ ،‬و فكر میكنند كه این موقف آنان درست بوده و سبب خلص آنها خواهد شد ‪ ،‬ولي بایــد دانســت كــه‬
‫در امور دیني جال و نیرنك نمودن در حقیقت خود را فریب دادن است ‪ ،‬زیرا نتیجه عمل بد بــه خــود انســان‬
‫رجوع میكند ‪ ،‬و هر انسان مطـابق هـر ذره ء اعمـالش محاســبه میشـود ‪ ،‬و هرگـاه شخصــي قصـدا بـراي‬
‫فریب مردم و یا هم فریب خــود و فامیــل خـود حللـي را حــرام و حرامــي را حلل تـوجیه نمایــد كنــاهش بــه‬
‫مرحله كفر میرسد ) العیاذ بال (‬
‫بكونه مثال بسیاري از رشوت خوران عصر حاضر نام رشوت را تغییر داده بنام ) بیدا و بناه ( و هم ) تحفه‬
‫و هدیه ( رشوت میخورند ‪ ،‬و هرگاه برایشان گفته شود كه رشوت به هرنام كه باشد حــرام اســت دلیــل‬
‫میاورند كه شرایط امروزي ایجاب میكند انسان رشوت بخورد در غیر آن زنده نمودن بسیار مشــكل اســت ‪،‬‬
‫آنان با بول رشوت در موتر هاي لكس ‪ ،‬خانه هاي مجلل زنده گي میكنند و با خوراك هاي متنوع و مهماني‬
‫هاي بي دربي خود را بهتر از دیگران میدانند ‪ ،‬در حالیكه انسان متدین میتواند بــا بــول حلل بــدون داشــتن‬
‫موتر شخصي ‪ ،‬ویاهم خانه لوكس ‪ ،‬و مهماني ها و محافل زنده گي شرافتنمدانه نماید ‪.‬‬
‫بعضي از كسانیكه از ستر وحجاب بي خبرند و یاهم تحت تأثیر‬

‫دلیل عقلي قرآني براي شناخت خالق حقیقي‬
‫حِر ِبَمــا‬
‫جِري ِفي اْلَب ْ‬
‫ك اّلِتي َت ْ‬
‫ف الّلْیِل َوالّنَهاِر َواْلُفْل ِ‬
‫ل ِ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫ت َواَْلْر ِ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ِإ ّ‬
‫ث ِفیَهــا ِم ـ ْ‬
‫ن‬
‫ض َبْعَد َمْوِتَها َوَب ـ ّ‬
‫حَیا ِبِه اَْلْر َ‬
‫ن َماٍء َفَأ ْ‬
‫سَماِء ِم ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫ل ِم ْ‬
‫س َوَما َأنَزَل ا ُّ‬
‫َینَفُع الّنا َ‬
‫ن‬
‫لَیــاتٍ ِلَقـْوٍم َیْعِقُلــو َ‬
‫ض َ‬
‫سـَماِء َواَْلْر ِ‬
‫ن ال ّ‬
‫خِر َبْیـ َ‬
‫سّ‬
‫ب اْلُم َ‬
‫حا ِ‬
‫سَ‬
‫ح َوال ّ‬
‫ف الّرَیا ِ‬
‫صِری ِ‬
‫ُكّل َداّبٍة َوَت ْ‬
‫البقرة ‪(164)/‬‬

‫‪179‬‬

‫ب آل عمــران ‪/‬‬
‫لَیاتٍ ُِلوِلي اَْلْلَبا ِ‬
‫ف الّلْیِل َوالّنَهاِر َ‬
‫ل ِ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫ت َواَْلْر ِ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ِإ ّ‬
‫)‪(190‬‬
‫ت َواَْلْرضِ‬
‫س ـَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ـ ِ‬
‫ن ِفــي َ‬
‫جُنوِبِهْم َوَیتََفّك ـُرو َ‬
‫عَلى ُ‬
‫ل ِقَیاًما َوُقُعوًدا َو َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن َیْذُكُرو َ‬
‫اّلِذی َ‬
‫ب الّناِر ( آل عمران ‪191/‬‬
‫عَذا َ‬
‫ك َفِقَنا َ‬
‫حاَن َ‬
‫سْب َ‬
‫ل ُ‬
‫طً‬
‫ت َهَذا َبا ِ‬
‫خَلْق َ‬
‫َرّبَنا َما َ‬
‫ت ِرْزًقــا‬
‫ن الّثَمـَرا ِ‬
‫ج ِبـِه ِمـ ْ‬
‫خَر َ‬
‫سَماِء َماًء َفـَأ ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫ض َوَأنَزَل ِم ْ‬
‫ت َواَْلْر َ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خَل َ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫ا ُّ‬
‫خَر َلُكْم اَْلنَهاَر إبراهیم ‪(32) /‬‬
‫سّ‬
‫حِر ِبَأْمِرِه َو َ‬
‫ي ِفي اْلَب ْ‬
‫جِر َ‬
‫ك ِلَت ْ‬
‫خَر َلُكْم اْلُفْل َ‬
‫سّ‬
‫َلُكْم َو َ‬
‫ن‬
‫جَلْی ـ ِ‬
‫عَلــى ِر ْ‬
‫شــي َ‬
‫ن َیْم ِ‬
‫طِنِه َوِمْنُه ـْم َم ـ ْ‬
‫عَلى َب ْ‬
‫شي َ‬
‫ن َیْم ِ‬
‫ن َماٍء َفِمْنُهْم َم ْ‬
‫ق ُكّل َداّبٍة ِم ْ‬
‫خَل َ‬
‫ل َ‬
‫َوا ُّ‬
‫يٍء َقِدیٌر النور‪(45) /‬‬
‫ش ْ‬
‫عَلى ُكّل َ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫شاُء ِإ ّ‬
‫ل َما َی َ‬
‫ق ا ُّ‬
‫خُل ُ‬
‫عَلى َأْرَبٍع َی ْ‬
‫شي َ‬
‫ن َیْم ِ‬
‫َوِمْنُهْم َم ْ‬
‫حَیاَهــا‬
‫ن اّلِذي َأ ْ‬
‫ت ِإ ّ‬
‫عَلْیَها اْلَماَء اْهَتّزتْ َوَرَب ْ‬
‫شَعًة َفِإَذا َأنَزْلَنا َ‬
‫خا ِ‬
‫ض َ‬
‫ك َتَرى اَْلْر َ‬
‫ن آَیاِتِه َأّن َ‬
‫َوِم ْ‬
‫يٍء َقِدیٌر فصلت ‪(39) /‬‬
‫ش ْ‬
‫عَلى ُكّل َ‬
‫حِیي اْلَمْوَتى ِإّنُه َ‬
‫َلُم ْ‬
‫لـ‬
‫جُدوا ِّ‬
‫سـ ُ‬
‫شـْمسِ َوَل ِلْلَقَمـِر َوا ْ‬
‫جُدوا ِلل ّ‬
‫سـ ُ‬
‫س َواْلَقَمـُر َل َت ْ‬
‫شـْم ُ‬
‫ن آَیاِتِه الّلْیُل َوالّنَهاُر َوال ّ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن فصلت ‪(37)/‬‬
‫ن ُكْنُتْم ِإّیاُه َتْعُبُدو َ‬
‫ن ِإ ْ‬
‫خَلَقُه ّ‬
‫اّلِذي َ‬
‫لـ‬
‫جُدوا ِّ‬
‫سـ ُ‬
‫شـْمسِ َوَل ِلْلَقَمـِر َوا ْ‬
‫جُدوا ِلل ّ‬
‫سـ ُ‬
‫س َواْلَقَمـُر َل َت ْ‬
‫شـْم ُ‬
‫ن آَیاِتِه الّلْیُل َوالّنَهاُر َوال ّ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن الروم ‪(37) /‬‬
‫ن ُكْنُتْم ِإّیاُه َتْعُبُدو َ‬
‫ن ِإ ْ‬
‫خَلَقُه ّ‬
‫اّلِذي َ‬
‫ي ِبِه اَْلْرضَ َبْع ـَد َمْوِتَهــا‬
‫حِ‬
‫سَماِء َماًء َفُی ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫طَمًعا َوُیَنّزُل ِم ْ‬
‫خْوًفا َو َ‬
‫ق َ‬
‫ن آَیاِتِه ُیِریُكْم اْلَبْر َ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن الروم ‪(24 /‬‬
‫ت ِلَقْوٍم َیْعِقُلو َ‬
‫لَیا ٍ‬
‫ك َ‬
‫ن ِفي َذِل َ‬
‫ِإ ّ‬
‫سـَمُعو َ‬
‫ن‬
‫لَیــاتٍ ِلَقـْوٍم َی ْ‬
‫ك َ‬
‫ن ِفــي َذِلـ َ‬
‫ن َفضِْلِه ِإ ّ‬
‫ن آَیاِتِه َمَناُمُكْم ِبالّلْیِل َوالّنَهاِر َواْبِتَغاُؤُكْم ِم ْ‬
‫َوِم ْ‬
‫الروم‪(23) /‬‬
‫لَیــاتٍ‬
‫ك َ‬
‫ن ِفــي َذِل ـ َ‬
‫س ـَنِتُكْم َوَأْل ـَواِنُكْم ِإ ّ‬
‫ف َأْل ِ‬
‫ل ُ‬
‫خِت َ‬
‫ض َوا ْ‬
‫ت َواَْلْر ِ‬
‫س ـَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ـ ُ‬
‫ن آَیــاِتِه َ‬
‫َوِم ـ ْ‬
‫ن الروم ‪(22) /‬‬
‫ِلْلَعاِلِمی َ‬
‫ن الروم ‪(20) /‬‬
‫شُرو َ‬
‫شٌر َتنَت ِ‬
‫ب ُثّم ِإَذا َأْنُتْم َب َ‬
‫ن ُتَرا ٍ‬
‫خَلَقُكْم ِم ْ‬
‫ن َ‬
‫ن آَیاِتِه َأ ْ‬
‫َوِم ْ‬
‫ن النمل ‪(93) /‬‬
‫عّما َتْعَمُلو َ‬
‫ك ِبَغاِفٍل َ‬
‫سُیِریُكْم آَیاِتِه َفَتْعِرُفوَنَها َوَما َرّب َ‬
‫ل َ‬
‫حْمُد ِّ‬
‫َوُقْل اْل َ‬
‫ن الحدید‪(17 /‬‬
‫لَیاتِ َلَعّلُكْم َتْعِقُلو َ‬
‫ض َبْعَد َمْوِتَها َقْد َبّیّنا َلُكْم ا ْ‬
‫ي اَْلْر َ‬
‫حِ‬
‫ل ُی ْ‬
‫ن ا َّ‬
‫عَلُموا َأ ّ‬
‫اْ‬
‫‪180‬‬

‫عَلـى‬
‫ك َأّنـُه َ‬
‫ف ِبَرّب َ‬
‫ق َأَوَلْم َیْك ِ‬
‫ح ّ‬
‫ن َلُهْم َأّنُه اْل َ‬
‫حّتى َیَتَبّی َ‬
‫سِهْم َ‬
‫ق َوِفي َأْنُف ِ‬
‫لَفا ِ‬
‫سُنِریِهْم آَیاِتَنا ِفي ا ْ‬
‫َ‬
‫شِهیٌدفصلت ‪(53/‬‬
‫يٍء َ‬
‫ش ْ‬
‫ُكّل َ‬

‫نفقه نمودن بالي اعضاي فامیل عبادت است‬
‫عـِديّ‬
‫خَبَرِنــي َ‬
‫شْعَبُة َقاَل َأ ْ‬
‫حّدَثَنا ُ‬
‫ن ِمْنَهاٍل َقاَل َ‬
‫ج ْب ُ‬
‫جا ُ‬
‫حّ‬
‫حّدَثَنا َ‬
‫درصحیح بخاري آمده است ‪َ :‬‬
‫سّلَم َقالَ‬
‫عَلْیِه َو َ‬
‫ل َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫ي َ‬
‫ن الّنِب ّ‬
‫عْ‬
‫سُعوٍد َ‬
‫ن َأِبي َم ْ‬
‫عْ‬
‫ن َیِزیَد َ‬
‫ل ْب َ‬
‫عْبَد ا ِّ‬
‫ت َ‬
‫سِمْع ُ‬
‫ت َقاَل َ‬
‫ن َثاِب ٍ‬
‫ْب ُ‬
‫صَدَقٌة‬
‫سُبَها َفُهَو َلُه َ‬
‫حَت ِ‬
‫عَلى َأْهِلِه َی ْ‬
‫جُل َ‬
‫ق الّر ُ‬
‫ِإَذا َأْنَف َ‬
‫ازدواج عبادت است‬

‫‪181‬‬

‫ايمان سبب راحت جسم و روح ميكردد ‪:‬‬
‫ايمان با تقوا و اخلص سبب وقايه انسان از تكليف هاي روحي‬
‫و مادي ‪ ،‬در دنيا وآخرت ميكردد ‪ .‬زيرا انسان مممؤمن بمما داشممتن‬
‫عقيممدهء اسمملمي روحمما وجسممما از عممذاب همماي الهممي وقممايه‬
‫ميكممردد ‪ ،‬بسممياري از مشممكلت روانممي ‪ ،‬مممادي ‪ ،‬اجتممماعي ‪،‬‬
‫اقتصادي ‪ ،‬تشويش هاي روحي ‪ ،‬و غيره از كناهان مختلف عايد‬
‫حال انسان ميكردد ‪.‬‬
‫اول ‪ :‬خلصي از تشويش هاي روحي در دنيا ‪ :‬انسان به انممدازهء‬
‫قوت ايمان خويش در زنده گي راحممت ميباشممد ‪ ،‬هرقممدر درجهممء‬
‫ايمان قوي باشمد ‪ ،‬بمه هممان انمدازه درجمه راحمت در زنمده گمي‬
‫زياده تر ميباشد ‪ ،‬زيرا مسلمان حقيقي به مفهوم حقيقممي ايممن‬
‫حديث شريف عقيده دارد كه حضرت عبدالله بن عبمماس ) رضممي‬
‫اللممه عنهممما ( روايممت نممموده اسممت ‪ ،‬اوميگويممد ‪ :‬روزي درعقممب‬
‫پيامبر) صلى الله عليه وسلم ( بودم ‪ ،‬آنحضرت ) صلى الله عليه‬
‫وسلم ( گفت ‪ :‬اي بسممر ! من برايت كلماتي را ياد ميدهم آنممرا‬
‫حفظ نما ‪:‬‬
‫اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جللممه ( ) جممل جللممه ( را بممه يمماد‬
‫داشته باش ‪ ،‬تا اللمه ) جمل جللممه ( متعممال) جممل جللمه ( ) جممل‬
‫جلله ( ترا حفظ نمايد ‪.‬‬
‫اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جللممه ( ) جممل جللممه ( را بممه يمماد‬
‫داشته باش ‪ ،‬او را هميشه با خود ميابي‬
‫هرگاه سؤالي مينمودي ‪ ،‬از اللمممه ) جممل جللممه ( متعممال) جممل‬
‫جلله ( سوال نما‬
‫هرگماه كمممك ميخواسمتي از اللممه ) جمل جللمه ( متعمال) جمل‬
‫جلله ( كمك بخواه‬
‫بدانكه اكر تمامي ملت براي ضرر رساندن به تممو جمممع شمموند تمما‬
‫برايت منفعتي برسانند ‪ ،‬آنها هيج نفعي رسانده نميتواند ‪ ،‬مكممر‬
‫آنجه اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( برايت نوشته است ‪.‬‬
‫و اكر تمامي ملت براي ضرر رساندن به تو با هممم جمممع شمموند ‪،‬‬
‫به تو هيج ضرري رسممانده نميتوانممد ‪ ،‬مكممر آنجممه را اللمممه ) جممل‬
‫جلله ( متعال) جل جلله ( برعليمه تممو نوشممته اسممت ‪ .‬قلممم همما‬
‫برداشته شده ‪ ،‬و رنك كتابها نيز خشك شده است ‪(1) .‬‬
‫هرگاه مسلماني به مفهوم اين حديث شممريف بممه شممكل كامممل‬
‫آن ايمان داشته باشد ‪ ،‬هيجكاهي از انساني خوف نميكند ‪ ،‬و بمما‬
‫‪182‬‬

‫عقيدهء اسلم به راحت زنده گي خويش را به سر ميممبرد ‪ ،‬زيممرا‬
‫آنجممه بممراي او نوشممته شممده اسممت ‪ ،‬رسمميدني اسممت ‪ ،‬رزق او ‪،‬‬
‫راحت او ‪ ،‬مقدار روز هاي زنده گي ‪ ،‬لحظهء وفات او از دنيا ‪.‬‬
‫دروس عقيدتي كه از ين حديث شريف استفاده ميكردد ‪:‬‬
‫هرگاه انسان با خدا باشد ‪ ،‬خدا با اوسممت ) فمماذكروني‬
‫‪-13‬‬
‫اذكركممم واشممكروا لممي ولتكفممرون ( اللمممه ) جممل جللممه (‬
‫متعممال) جممل جللممه ( متعممال ميفرمايممد ‪ :‬مممرا بممه يمماد داشممته‬
‫باشيد ‪ ،‬تا من شما را بياد داشممته باشممم ‪ ،‬شممكر مممرا نماييممد ‪,‬‬
‫وكفران نعمت نكنيد ‪.‬‬
‫انسان مؤمن بايد علقهء خود را به اللمه ) جممل جللممه (‬
‫‪-14‬‬
‫متعممال) جممل جللممه ( قمموي نممموده ‪ ،‬و هرجيزيكممه ميخواهممد ‪،‬‬
‫ازخدا بخواهد ‪ ،‬وتوجه خويش را از مخلوق به خممالق بكردانممد ‪،‬‬
‫هرجه سؤال ميكند از خدا سؤال نمايد ‪.‬‬
‫كمك رساندن به مخلوقات از وظايف بروردكممار اسممت ‪،‬‬
‫‪-15‬‬
‫كه با رحمت خويش براي انسان در مشكلت كمممك ميرسمماند ‪،‬‬
‫وانسان مؤمن هميشه در وقت ضرورات ميگويد ‪ :‬يا اللممه ‪ ،‬يمما‬
‫الله ‪ ،‬يا الله ‪.‬‬
‫مؤمن حقيقي در نماز هاي خويش هميشه ميگويد ) إياك نعبممد ‪،‬‬
‫وإياك نستعين ( بروردكارا ! خاص ترا عبادت ميكنيممم و خمماص از‬
‫تو كمك ميخواهيم ‪.‬‬
‫هيج كسي براي انسان ضممرري رسممانده نميتوانممد ‪ ،‬مكممر‬
‫‪-16‬‬
‫آنجه را اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( برايش نوشممته‬
‫اسممت ‪ ،‬بنمماء خمموف از انسممان بمما داشممتن عقيممدهء راسممخ دور‬
‫ميكردد ‪ ،‬زيرا انسان نميتواند براي كسي ضرر برساند ‪ ،‬وايممن‬
‫امر به مراتب در زنده گي انسان اتفاق ميافتد كه زممماني يممك‬
‫تعداد اشخاص ميخواهنممد بممراي انسممان ضممرر برسممانند ‪ ،‬ولممي‬
‫اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( نخواسته است كه ضرر‬
‫آنها براي انسان تأثير نمايممد ‪ ،‬برعكممس ميممبينيم كممه بمما وجممود‬
‫كوشش انسان ها آن ضرر به نفع انسان ميباشد و بممه هميممن‬
‫علت اللمه ) جل جللممه ( متعممال) جممل جللممه ( ) جممل جللممه (‬
‫ميفرمايد ‪ :‬و عسممى أن تكرهمموا شمميئا وهممو خيممر لممك ( بسمميار‬
‫اوقات شما از جيزي تنفر مينماييد ‪ ،‬ولي آن جيز به خير شما‬
‫ميباشد ‪.‬‬

‫‪183‬‬

‫انسانها نميتواند براي انسان فايممدهء برسممانند كممه آنممرا‬
‫‪-17‬‬
‫اللمه ) جل جللممه ( متعممال) جممل جللممه ( بممراي انسممان مقممدر‬
‫ننموده باشد ‪ ،‬بلكه همكاري آنان در همممان جممارجوبي خواهممد‬
‫بود كه اللمه ) جل جلله ( متعممال) جممل جللممه ( بممراي انسممان‬
‫لزم ديده است ‪ ،‬و به هميممن دليممل بسممياري اوقممات هرگمماه‬
‫بسمممياري از دوسمممتان انسمممان بمممراي انسمممان كمكمممي كمممرده‬
‫نميتواننممد ‪ ،‬و كمماهي هممم دوسممتان انسممان ميخواهنممد برايممش‬
‫ضرري برسانند ‪ ،‬ولي به كمك اللمه ) جل جلله ( متعال) جل‬
‫جلله ( انسان بيكانه وناشناسي به كمك انسان شممتافته او را‬
‫ياري ميكند ‪،‬كه ايمن اممر در حقيقممت دليمل روشممن بممه هميمن‬
‫عقيده است كه كسي فايدهء رسانده نميتواند ‪ ،‬مكممر آنجممه را‬
‫اللمه ) جل جللممه ( متعممال) جممل جللممه ( بممراي انسممان مقممدر‬
‫نموده است ‪.‬‬
‫انسان مممؤمن عقيممده دارد ‪ ،‬كممه او رزق كممس ديگممري را‬
‫‪-18‬‬
‫خورده نميتوانممد ‪ ،‬وهمچنممان هيچكسممي نميتوانممد رزق وروزی‬
‫اورا بخورد ‪ ،‬زيرا مقدار رزق و روزي ‪ ،‬نوشمميدني همما ‪ ،‬حيممات‬
‫ومرگ براي هر كسي ازجانب اللمه ) جل جلله ( متعال) جممل‬
‫جلله ( تعيين شده است ‪ ،‬در بسممياري حادثمات ميممبينم كممه بمما‬
‫انفجار بم همه هلك شمده انممد ‪ ،‬ولممي در ميمان آنهمما شخصمی‬
‫سالم مانده ‪ ،‬وحتى در جنگهاي اول ودوم جهمماني كممه مليممون‬
‫ها انسان به قتل رسيدند ‪ ،‬انسانهايي هم بودند كه بعممد ازيممن‬
‫جنگها به سن صد سالگي رسيدند ‪ ،‬وياهم گمماهي شممده اسممت‬
‫كه جوانان بسمميار نيرومنممد در زلزلممه همما هلك شممده انممد ‪ ،‬در‬
‫حاليكه يك انسان شصت ‪ ،‬هفتاد سالهء ضعيف بعممد از جنممدين‬
‫روز از زيرخرابه ها جان به سلمت بممرده اسممت ‪ ،‬زيممرا وقممتي‬
‫اجل نرسيده باشممد ‪ ،‬هيممج حممادثه ء نميتوانممد ‪ ،‬عمممر انسممان را‬
‫ختم كند ‪ ،‬و برعكس در وقت اجل بسمما اوقممات انسممان جمموان‬
‫ونيرومند ‪ ،‬يكباره برزمين سقوط نموده ميميرد ‪.‬‬
‫انسان مؤمن با عقيدهء راسخ به بسيار راحت زنده گممي ميكنممد ‪،‬‬
‫زيرا او بمما خممدا محبممت دارد ‪ ،‬و ميدانممد كممه اللمممه ) جممل جللممه (‬
‫متعال) جل جلله ( اورا نيز دوست دارد ‪ ،‬اين صورت زيبا ‪ ،‬عقل‬
‫ودانممش ‪ ،‬صممحت اعضمماي بممدن ‪ ،‬وسمماختمان وجممود متمموازن بمما‬
‫طممبيعت ‪ ،‬انممواع ميمموه همماي ‪ ،‬غممذا همما ‪ ،‬ويتممامين همما ‪ ،‬اكسمميجن‬
‫وسمماير غممازات همممه نعمممت همماي الهممي انممد كممه بممراي انسممان و‬
‫‪184‬‬

‫درخدمت انسان ميباشند ‪ ،‬اين فرد مؤمن ميداند كه اين دوستي‬
‫اللمه ) جل جلله ( متعال) جل جلله ( اسممت كممه بممراي مممن ايممن‬
‫همه وسايل را حت را فراهم نموده ‪ ،‬و اين اعضمماي سممالم بممدن‬
‫را اعطاء نموده است ‪ ،‬و زماني احساس ميكند كه چنین دوست‬
‫مهربممان دارد كممه بممراي فقيممر وغنممي دوجشممم ‪ ،‬يممك بينممي ‪ ،‬يممك‬
‫معده ‪ ،‬يك قلب داده است ‪ ،‬وهيج كسي را برتريت نداده كه سممه‬
‫جشممم داشممته باشممد ‪ ،‬بلكممه بممراي همممه يكسممان عممادلنه نعمممات‬
‫خويش را تقسيم نموده است ‪ ،‬او اين دوست بزرك را يار وياور‬
‫خود ميداند و در تمامي مشكلت زنده گي به او رجوع نممموده در‬
‫هر ركعت نماز به او تعهد مينمايد ) إياك نعبمد و إيمماك نسممتعين (‬
‫خاص ترا عبممادت ميكنممم و خمماص از ازتممو كمممك ميخواهيممممم ‪ .‬او‬
‫ميداند كه خدايي را كه من ازهمه بيشتر دوست دارم او نيز مممرا‬
‫دوست دارد ‪ ،‬و تمامي مشكلتم را حل مينمايممد ‪ ،‬بنمماء در زمممان‬
‫رسيدن مشكلت فورا به دربار آن ذات بزركمموار نيممايش نممموده ‪،‬‬
‫سربنده كي خم نموده ‪ ،‬سجده كنممان از دوسممت عزيممز ومهربممان‬
‫خويش طلب كمك مينمايد ‪.‬‬
‫اين مؤمن در وقت رسيدن به مشكلت نيز با ايمممان قمموي عمممل‬
‫مينمايد ‪ ،‬او ميداند كه زماني دوست مهربانم مرا امتحان ميكنممد‬
‫و در مشكلي مواجه ميسازد ‪ ،‬براي اينست كه به عمموض آن اجممر‬
‫دنيوي ويا اخروي برايم لزم ديممده اسممت ‪ ،‬او ميدانممد كممه اكممر از‬
‫بعضي نعمات دنيوي محروم هستم ‪ ،‬يا به سممبب كسممالت خممودم‬
‫بوده ‪ ،‬ويماهم اللممه ) جمل جللمه ( متعمال) جمل جللممه ( متعممال‬
‫برايم نعمت بهترازينرا در روز قيامت فراهم خواهد نمممود ‪ ،‬بنمماء‬
‫مؤمن كامل با خوردن غذا بسيار عادي ‪ ،‬بوشيدن لبمماس عممادي ‪،‬‬
‫زنده گي بسيار عادي همان لذتي را ميممبرد و همممان سممعادتي را‬
‫نصيب ميشود كه بسياري از مردمان كمممراه و بيممدين بمما داشممتن‬
‫مليون ها وبليون هاي آن سعاد ت را ندارند ‪.‬‬
‫دانشمندان ميگويند كمه سمعادت اصمل در ممال و ثمروت نيسمت ‪،‬‬
‫بلكه سعادت انسان در قناعت است ‪ ،‬هرگاه كسي در زنده گي‬
‫خويش به هر حالتي كه باشممد قنمماعت داشممته باشممد ‪ ،‬انسممان بمما‬
‫سعادت دنيا به حساب ميرود ‪ ،‬ولي عدم قناعت در داشممتن مممال‬
‫وثروت زياد سبب بد بختي ميكردد ‪:‬‬
‫يا قناعت بر كند يا خاك كور‬
‫جشم طمع آدمي زاد را‬
‫اين قناعت بواسطهء ايمان قوي حاصل ميكردد ‪.‬‬
‫‪185‬‬

‫در حديث شريف است كه انسان فقير نسبت به انسممان متمممول‬
‫‪ 500‬سال قبل داخل جنت ميكردد ‪ ،‬زيرا انسان فقير‬
‫در كشورهاي غربي سممالنه ده همما هممزار انسممان دسممت بممه خممود‬
‫كشي ميزند ‪ ،‬هزاران نوع امراض در آنجا شيوع نموده است ‪،‬‬
‫فإن له معيشة ضنكا‬
‫در كشور هاي‬
‫‪-------------------------------------------------‬‬‫عّلُمـ َ‬
‫ك‬
‫لمُ ِإّنـي ُأ َ‬
‫غَ‬
‫سّلَم َیْوًمـا َفَقـاَل َیـا ُ‬
‫عَلْیِه َو َ‬
‫ل َ‬
‫صّلى ا ُّ‬
‫ل َ‬
‫سوِل ا ِّ‬
‫ف َر ُ‬
‫خْل َ‬
‫ت َ‬
‫س َقاَل ُكْن ُ‬
‫عّبا ٍ‬
‫ن َ‬
‫ن اْب ِ‬
‫عْ‬
‫)‪َ (1‬‬
‫ن ِبــالِّ‬
‫سـَتِع ْ‬
‫ت َفا ْ‬
‫سـَتَعْن َ‬
‫لـ َوِإَذا ا ْ‬
‫سـَأْل ا َّ‬
‫ت َفا ْ‬
‫سـَأْل َ‬
‫ك ِإَذا َ‬
‫جاَهـ َ‬
‫جـْدُه ُت َ‬
‫ل َت ِ‬
‫ظ ا َّ‬
‫حَف ْ‬
‫كا ْ‬
‫ظَ‬
‫حَف ْ‬
‫ل َی ْ‬
‫ظ ا َّ‬
‫حَف ْ‬
‫تا ْ‬
‫َكِلَما ٍ‬
‫ك َوَلـْو‬
‫لـ َلـ َ‬
‫يٍء َقـْد َكَتَبـُه ا ُّ‬
‫شـ ْ‬
‫ك ِإّل ِب َ‬
‫يٍء َلـْم َیْنَفُعــو َ‬
‫شـ ْ‬
‫ك ِب َ‬
‫ن َیْنَفُعــو َ‬
‫عَلـى َأ ْ‬
‫ت َ‬
‫جَتَمَعـ ْ‬
‫ن اُْلّمَة َلْو ا ْ‬
‫عَلْم َأ ّ‬
‫َوا ْ‬
‫جّفـ ْ‬
‫ت‬
‫لُم َو َ‬
‫ك ُرِفَعـتْ اَْلْق َ‬
‫عَلْیـ َ‬
‫لـ َ‬
‫يٍء َقـْد َكَتَبـُه ا ُّ‬
‫شـ ْ‬
‫ك ِإّل ِب َ‬
‫ضـّرو َ‬
‫يٍء َلـْم َی ُ‬
‫ش ْ‬
‫ك ِب َ‬
‫ضّرو َ‬
‫ن َی ُ‬
‫عَلى َأ ْ‬
‫جَتَمُعوا َ‬
‫اْ‬
‫ح رواه البخاري‬
‫حی ٌ‬
‫صِ‬
‫ن َ‬
‫سٌ‬
‫ح َ‬
‫ث َ‬
‫حِدی ٌ‬
‫حفُ َقاَل َهَذا َ‬
‫صُ‬
‫ال ّ‬
‫دوم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي مادي دنيوي ‪:‬‬
‫سوم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي سايكولوزي ) روانمي ( در آخرت ‪:‬‬
‫جهارم ‪ :‬خلصي از عذاب هاي مادي روز آخرت ‪:‬‬
‫شرط قبولي عمل انسان‬
‫عمل مسلمان به دو شرط قبول میكردد‬
‫اخلص ‪:‬‬
‫‪-7‬‬
‫هرگاه كسي در عمل خود با اللـه ) جل جلله ( متعال) جــل جللــه ( ) جــل جللــه ( كســي‬
‫دیگري را شریك نماید ‪ ،‬اللـه ) جــل جللــه ( متعــال) جــل جللــه ( متعــال تمــام آن عمــل را‬
‫براي آن شخص مقابل ترك مینماید ‪.‬‬
‫مطابقت عمل با طریقه پیامبر ) صلى ال علیه وسلم (‬
‫‪-8‬‬
‫اعمالیكه مصارف مادي دارد شرط سومي دارد كه آن عمل باید باك باشد إن‬
‫‪-9‬‬
‫سـّلَم‬
‫عَلْی ـِه َو َ‬
‫لـ َ‬
‫ص ـّلى ا ُّ‬
‫لـ َ‬
‫سوُل ا ِّ‬
‫ن َأِبي ُهَرْیَرَة َقاَل َقاَل َر ُ‬
‫عْ‬
‫ال طیب ل یقبل إل طیبا ٍ) َ‬
‫ن‬
‫سـِلی َ‬
‫ن ِبَمــا َأَمـَر ِبـِه اْلُمْر َ‬
‫لَ َأَمَر اْلُمْؤِمِنی َ‬
‫نا ّ‬
‫طّیًبا َوِإ ّ‬
‫ب َل َیْقَبُل ِإّل َ‬
‫طّی ٌ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫س ِإ ّ‬
‫َأّیَها الّنا ُ‬
‫عِلیـٌم َوَقــاَل َیــا‬
‫ن َ‬
‫حا ِإّنــي ِبَمــا َتْعَمُلــو َ‬
‫صاِل ً‬
‫عَمُلوا َ‬
‫ت َوا ْ‬
‫طّیَبا ِ‬
‫ن ال ّ‬
‫سُل ُكُلوا ِم ْ‬
‫َفَقاَل َیا َأّیَها الّر ُ‬
‫غَبـَر‬
‫ث َأ ْ‬
‫شـَع َ‬
‫سـَفَر َأ ْ‬
‫طیـُل ال ّ‬
‫جـَل ُی ِ‬
‫ت َما َرَزْقَناُكْم ُثّم َذَكَر الّر ُ‬
‫طّیَبا ِ‬
‫ن َ‬
‫ن آَمُنوا ُكُلوا ِم ْ‬
‫َأّیَها اّلِذی َ‬
‫غِذ َ‬
‫ي‬
‫حَراٌم َو ُ‬
‫سُه َ‬
‫حَراٌم َوَمْلَب ُ‬
‫شَرُبُه َ‬
‫حَراٌم َوَم ْ‬
‫طَعُمُه َ‬
‫ب َوَم ْ‬
‫ب َیا َر ّ‬
‫سَماِء َیا َر ّ‬
‫َیُمّد َیَدْیِه ِإَلى ال ّ‬
‫ك ( انســان كــه یــك مخلــوق عــادي اســت هرگــاه برایــش‬
‫ب ِلَذِل َ‬
‫جا ُ‬
‫سَت َ‬
‫حَراِم َفَأّنى ُی ْ‬
‫ِباْل َ‬
‫خوراكي و یا نوشیدني بیش گردد كه در ظرف بزركي باشد ‪ ،‬ولي به اندازه یك ســر‬
‫سوزن حیز مردار در آن افتاده باشد ‪ ،‬قبول نمیكند ‪ ،‬واز پذیرش آن ابا مي ورزد ‪.‬‬
‫‪186‬‬

‫نظر علماي اسلم در مورد واسطه قرار دادن مخلوقات‬
‫مشركان قريش عادت داشتند كه مجسمه انسانها را به شكل تصاوير ومجسمه هسساي سسساخته ‪،‬‬
‫وآنانرا واسطه براي حصسسول رضسسايت خداونسسد بيسسش ميكردنسسد ‪ ،‬آنسسان ميكفتنسسد كسسه مسسا بسسسيار‬
‫كناهكار هستيم ‪ ،‬و با اين كناه وروسياكي نميتوانيم مستقيما به خداوند دعا كنيم بلكه ايسسن بتهسسا‬
‫كه شخصيت هاي عالي بودند وبه دربار خداوند بسيار مقرب ونزديك هستند آنانرا ما وسسسيله‬
‫ساخته تا خداوند ما را ببخشد ‪ ،‬حضرت بيامبر اين نظر آنانرا نظسسر مشسسركانه بيسسان داشسست و‬
‫ن‬
‫ص َواّلسِذي َ‬
‫خساِل ُ‬
‫ن اْل َ‬
‫لس السّدي ُ‬
‫ل ِّ‬
‫آنانرا از ين كار منع نمود ‪ ،‬خداوند متعال در مورد ميكويد ‪َ) :‬أ َ‬
‫حُكسُم َبْيَنُهسْم ِفسسي َمسسا ُهسْم ِفيسِه‬
‫ل َي ْ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل ُزْلَفى ِإ ّ‬
‫ل ِلُيَقّرُبوَنا ِإَلى ا ِّ‬
‫ن ُدوِنِه َأْوِلَياَء َما َنْعُبُدُهْم ِإ ّ‬
‫خُذوا ِم ْ‬
‫اّت َ‬
‫ب َكّفار ( اكاه باشيد كه دين خالص بسسراي خداونسسد اسسست ‪،‬‬
‫ن ُهَو َكاِذ ٌ‬
‫ل َيْهِدي َم ْ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن ِإ ّ‬
‫خَتِلُفو َ‬
‫َي ْ‬
‫آنانيكه بغيراز خداوند ديكران را اولياء ) دوستان ( كرفته اند ‪ ،‬وميكوينسد ‪ :‬مسا آنسانرا عبسادت‬
‫نميكنيم مكر براي اينكه آنان ما را به خداونسسد نزديسسك سسسازد ‪ ،‬خداونسسد در مسسورد ايسسن اختلف‬
‫شان حكم خواهد نمود ‪ ،‬وخداوند هيج دروغكسسوي كسسافر را دوسسست نسسدارد ‪ .‬آيسسن آيسست شسسريف‬
‫عملكرد قريشيان را بسيار بد دانسته و براي شان گفت كه شما ميگوييد كه ما ال ) جل جلله‬
‫( را عبادت ميكنيم ولي اين بتان را براي نزديكي به خداوند واسسسطه ووسسسيله قسسرار ميسسدهيم ‪،‬‬
‫اين عمل كرد شما يك دروغ و كفر ميباشد ‪ ،‬زيرا اين كار شسسما مخسسالف عقتيسسده توحيسسد وخسسدا‬
‫برستي است ‪.‬‬
‫قرطبي ميگويد ‪ :‬حضرت قتاده كفست ‪ :‬هركساه بسسه ايشسان كفتسه ميشسسد كسه كسسه بروردكسسار تسان‬
‫كيست ‪ ،‬خالق تان كيست ‪ ،‬آسمانها ‪ ،‬زمين را كي خلق نمسسوده ؟ وكسسي از آسسسمان آب را فسسرو‬
‫ميرود ؟ ميكفتسسسند ‪ :‬اللسسه ) جل جلله (‬
‫وقتي برايشان كفته ميشد كه ‪ :‬بس جرا اين بتان را عبادت ميكنيد ؟‬
‫ميكفتند ‪ :‬تا ما را به خداوند نزديك سازد ‪ ،‬و براي ما در نزد خداوند شفاعت كنند ‪.‬‬
‫الكلبي ميكويد ‪ :‬جواب اين سخن در سوره الحقاف ) َفلول نصرهم الذين اتخذوا من دون ال‬
‫قربانا آلهة" ]الحقاف‪[28 :‬‬
‫ابن كثير ميگويد ‪ :‬قتادة والسدي ومالك از حضرت زيد بن أسلم وابن زيد روايسست ميكننسسد كسسه‬
‫"إل ليقربونا إلى ال زلفى" به معناي شفاعت كردن براي مسسا ‪ ،‬و مسسا را بسسه نسسزد خسسدا نزديسسك‬
‫ساختن است‬
‫ابن كثير ميكويد ‪ :‬اين سخن مشركان در تمامي زمانه هاست ‪ ،‬ولي تمامي بيسسامبران بسسه ضسسد‬
‫اين عقيده ومنه نمودن مردم ازين فكر برخواستند ‪ ،‬وبه يكتا برستي و يكانگي خداونسسد ايشسسان‬
‫را دعوت نمودند ‪ ،‬وبرايشان گفتند كه ايسسن سسسخناني اسسست كسسه مشسسركان بسسراي خسسود اخسستراع‬
‫نموده اند ‪ ،‬خداوند به جنين اعمال اجازه نداده ‪ ،‬وبسسه آن رضسسايت نداشسسته بلكسسه آنسسرا بسسد تلقسسي‬
‫نموده و آنانرا ازين كار منسسع نمسسوده اسسست ‪) .‬ولقسسد بعثنسسا فسسي كسسل أمسسة رسسسول أن أعبسسدوا الس‬
‫واجتنبوا الطاغوت( مادر هر امتي بيسسامبري فرسسستاديم كسسه الس را عبسسادت كنيسسد واز طسساغوت‬
‫ببرهيزيد )وما أرسلنا من قبلك مسسن رسسسول إل نسسوحي إليسسه أنسسه ل إلسسه إل أنسسا فاعبسسدون ( هيسسج‬
‫بيامبري را قبل از تو نفرستاديم مكر اينكه برايشان وحي فرستاديم كه هيج معبسسودي بغيسسر از‬
‫‪187‬‬

‫من نيست ‪ ،‬بس صرف مرا عبادت كنيد ‪ " .‬ابن کثير علوه ميکند ‪ :‬خداوند خسسبر داده اسسست‬
‫كه تمامي فرشته ها خواه درآسمانها‬
‫هستند ويا از جمله ملئكه هاي مقرب همه بنده هاي خداوند بسسوده ‪ ،‬نميتواننسسد شسسفاعت كسسسي‬
‫را بدون اجازه ء ورضايت خداوند بكنند ‪ ،‬فرشته كسان مثسسل والسي هساي باشساهان نيسسستند كسسه‬
‫بدون اجازه بادشاه خواه رضايت داشته باشد يا نداشته باشد شفاعت ميكنند‬
‫)إن ال ل يهدي من هو كاذب كفار( ال تعالي دروغكويان و نعمت فراموشانرا هدايت نميكند‬
‫‪.‬‬
‫در تفسير قرطبي در تفسير اين آيت ميگويد ‪:‬‬
‫در تفسير ابن كثيبر ميگويد ‪:‬‬
‫از محمد بسر قيس كفت ‪ :‬يغوث ويعوق ونسر سه شخص نيكوكار وازجمله اولياء ال در‬
‫فاصله زمني بين حضرت آدم ونوح ) عليهما السلم ( بودند ‪ ،‬ويكتعداد از بيرواني داشسستند ‪،‬‬
‫وقتي وفات نمودند ‪ ،‬بيروان شان كفتند ‪ :‬اكر تصوير ها و مجسمه هاي اينان را داشته باشيم‬
‫در وقت ديدن به آنان علقمندي ما به عبادت بيشتر ميشود ‪ ،‬تصسساوير آنسسان را كشسسيده بيسسش‬
‫خود نكهداشتند ‪ ،‬وقتي آنها مردند ‪ ،‬شيطان به نزد اولد هاي شان آمده وكفت كسسه بسدران تسان‬
‫آنها را عبادت ميكردند ‪ ،‬واز آنها در باريدن باران كمك ميخواستند و به ايسسن شسسكل آنسسان ايسسن‬
‫بت ها ومجسمه ها را عبادت كردند ‪.‬‬
‫يعقوب بسر أبي المطهر ميكويد كه أبسسي جعفسسر نمسساز ميخوانسسد و كسسسانيكه درمجلسسس نشسسسته‬
‫بودند ا بن المهلب را ياد كردند ‪ ،‬او هنكامي از نمازش فارغ شد كفت كه ابن مهلب در جايي‬
‫كشته شد كه در آنجا مردم به غير از خداوند انسان را عبسسادت كردنسسد ‪ ،‬كفسست ‪ :‬شخصسسي در‬
‫آنجا بود كه بسيار انسان نيك وصالح بود كه درميان مرد م بسيار محبسسوب بسسود ‪ ،‬وهنكسساميكه‬
‫وفات نمود همه در اطراف قبر او در شهر بابسسل جمسسع شسسده و نسساله وفريسساد مينمودنسسد ‪ ،‬جسسون‬
‫شيطان اين حادثه را مشاهده نمود ‪ ،‬در شكل انساني آمسسده برايشسسان كفسست ‪ :‬آيسسا ميخواهيسسد كسسه‬
‫تصاوير اين شخص را براي تان ترسيم نمايم ‪ ،‬شما آنرا در مجالس تان بكذاريد ‪ ،‬وهروقسستي‬
‫او را بياد داشته باشيد كفتند ‪ :‬بلي‬
‫شيطان براي آنان اين كسسار را كسسرد ‪ ،‬بسساز برايشسسان كفسست ‪ :‬آيسسا ميخواهيسسد كسسه مجسسسمه ء ايسسن‬
‫شخص را براي هركدام تان بسازم تا در خانه هاي تسسان كذاشسسته ‪ ،‬واو را بيسساد داشسسته باشسسد ‪،‬‬
‫كفتند ‪ :‬بلي‬
‫شيطان برايشان مجسمه هاي اين شخص را ساخت ‪ ،‬و زماني اولد هاي شسسان ايسسن مجسسسمه‬
‫ها را درخانه هاي خويش بعد از بدران يافتند به عبادت آنان برداختند ‪ .‬بنسساء ايسسن همسسان بسستي‬
‫بود كه بنام ) ود ( عبادت كرديد ‪.‬‬
‫ن ُدوِن سِه َأْوِلَيسساَء‬
‫خُذوا ِم س ْ‬
‫ن اّت َ‬
‫تفسیر نمونه اين آيت شريف را جنين تفسير نموده است ‪َ ) :‬واّلِذي َ‬
‫ل ُزْلَفى ( ‪:‬‬
‫ل ِلُيَقّرُبوَنا ِإَلى ا ِّ‬
‫َما َنْعُبُدُهْم ِإ ّ‬
‫) كسممانى كممه غيممر از خممدا را اوليمماى خممود پممذيرفته انممد و‬
‫دليلشان اين است كه اينها را نمممى پرسممتيم مگممر بممه خمماطر‬
‫اينكه ما را به خداوند نزديك كنند‪ ،‬خداونممد روز قيممامت ميممان‬
‫‪188‬‬

‫آنها در آنچه اختلف داشتند داورى مى كند و آنجمما اسممت كممه‬
‫فساد و تباهى اعمال و افكارشان بر همگان آشكار مى شود‬
‫‪.‬‬
‫مولف تفسير نمونه در ادامممه ميكويممد ‪ :‬ايممن آيممه در حقيقممت‬
‫تهديدى است قاطع براى مشركان كه در روز قيامت كه روز‬
‫برطرف شدن اختلفات و آشكار شدن حقائق است در ميممان‬
‫آنها داورى مى كند‪ ،‬و آنان را به كيفر اعمالشان مى رساند‪،‬‬
‫علوه بر اينكه در صحنه محشر در برابممر همگممان رسمموا مممى‬
‫شوند‪.‬‬
‫در اينجا منطق بت پرستان به روشنى بيان شده است ‪.‬‬
‫توضيح اينكه ‪:‬‬
‫بعضى معتقدند يكى از سرچشمه هاى بت پرستى اين اسممت‬
‫كه گروهى به زعم خود ذات پاك خداوند را بزرگتر از آن مى‬
‫دانستند كه عقل و فكر ما به آن راه يابد‬
‫و بممر ايممن اسمماس او را منممزه از ايممن مممى دانسممتند كممه ممما‬
‫مستقيما او را مورد عبادت خويش قرار دهيم ‪ ،‬بنابراين بايد‬
‫به كسانى روى آوريم كه ربوبيت و تدبير اين عممالم از سمموى‬
‫خداوند بر عهده آنها گذارده شممده اسممت ‪ ،‬و آنهمما را واسممطه‬
‫ميان خود و او قرار دهيم ‪.‬‬
‫آنها را بممه عنمموان ))اربمماب (( و خممدايان بپممذيريم و پرسممتش‬
‫كنيم تا ما را به خدا نزديك كنند‪ ،‬آنها همان فرشممتگان و جممن‬
‫و به طور كلى وجودات مقدس عالمند‪.‬‬
‫سپس از آنجا كه دسترسى به اين مقدسين نيز امكممان پممذير‬
‫نبممود تمثممال و سمممبلى بممراى آنهمما مممى سمماختند و آنهمما را‬
‫پرستش مى كردند‪ ،‬و اينها همان بتهمما بودنممد‪ ،‬و چممون ميممان‬
‫اين تمثالها و وجود مقدسين يك نوع وحدت قائل بودند بتهمما‬
‫را نيز ))ارباب (( و خدايان خود مى پنداشتند‪.‬‬
‫به اين ترتيب خممدايان در نممزد آنهمما همممان موجممودات ممكنممى‬
‫بودند كه از سوى خداوند عالم آفريده شده بودند‪ ،‬و به زعممم‬
‫آنها مقربان درگاه حق و اداره كنندگان امممور جهممان بممه امممر‬
‫پروردگار بودند‪ ،‬و خدا را رب الربمماب )خممداى خممدايان ( مممى‬
‫دانستند كه خممالق و آفريممدگار عممالم هسممتى اسممت ‪ ،‬و گرنممه‬
‫كمتر كسى از بت پرستان معتقد بود كه اين بتهاى سممنگى و‬

‫‪189‬‬

‫چوبى و يا حتى خدايان پندارى آنها يعنى فرشممتگان و جممن و‬
‫مانند آن خالق و آفريدگار اين جهان مى باشد‪.‬‬
‫البته بت پرسممتى سرچشمممه همماى ديگممرى نيممز دارد از جملممه‬
‫اينكه احترام فوق العاده به انبياء و نيكممان گمماهى سممبب مممى‬
‫شد كممه تمثممال آنهمما را بعممد از مرگشممان مممورد احممترام قممرار‬
‫دهند‪ ،‬و با گذشت زمان اين تمثالها جنبه استقللى پيدا كرده‬
‫‪ ،‬و احترام نيز تبديل به پرستش مى شممد‪ ،‬و بممه هميممن علممت‬
‫مساءله مجسمه سازى در اسلم شديدا نهى شده است ‪.‬‬
‫اين امر نيز در تواريخ آمده است كه عرب جمماهلى بممه خمماطر‬
‫احترام فوق العاده اى كه براى كعبممه و سممرزمين مكممه قممائل‬
‫بود گاهى قطعات سنگى از آنجا را با خود به نقاط ديگر مى‬
‫برد و مورد احترام و كم كم پرستش ‍ قرار مى داد‪.‬‬
‫و در هر حال اينها منافاتى بمما آنچمه در داسمتان ))عمممرو بممن‬
‫لحى (( نقل شده ندارد كه او به هنگام سفر به شممام صممحنه‬
‫هائى از بت پرستى را مشاهده كرد و براى اولين بار بتى را‬
‫با خود از آنجمما بممه حجمماز آورد‪ ،‬و پرسممتش بتممان از آن زمممان‬
‫معمول شد‪ ،‬چرا كه هر يك از آنچه گفتيم يكى از ريشه همماى‬
‫بت پرستى را بيان مى كند و انگيزه شاميان در پرستش بتها‬
‫نيز از همين امور يا مانند آن سرچشمه مى گرفت ‪.‬‬
‫اما در هر صورت اينها همه اوهام و خيالت بى اساسى بممود‬
‫كه از مغزهاى ناتوان تممراوش مممى كممرد‪ ،‬و مممردم را از جمماده‬
‫اصيل خداشناسى منحرف مى ساخت ‪.‬‬
‫صاحب تفسير نمونممه ميكويممد ‪ :‬قممرآن مجيممد مخصوصمما روى‬
‫اين نكته تاءكيد مى كند كه انسان بدون هيچ واسطه اى مممى‬
‫تواند با خداى خود تماس گيرد‪ ،‬با او سمخن گويمد‪ ،‬راز و نيماز‬
‫كند‪ ،‬حاجت بطلبد تقاضاى عفو و توبه كند‪ ،‬اينهمما همممه از آن‬
‫او و در اختيار و قدرت او است ‪.‬‬
‫سوره ))حمد(( بيانگر اين واقعيت اسممت چممرا كممه بنممدگان بمما‬
‫خوانممدن ايممن سمموره بممه طممور مممداوم در نمازهمماى روزانممه‬
‫مستقيما با پروردگار خود ارتباط برقرار مى كنند‪ ،‬او را مى‬
‫خواننممد و بممدون هيممچ واسممطه اى از او تقاضمما مممى كننممد و‬
‫حاجات خويش را مى طلبند‪.‬‬
‫طرز استغفار و توبه در برنامه هاى اسلمى و همچنيممن هممر‬
‫گونه تقاضا از خداوند بزرگ كه دعاهاى ماءثوره ممما مملممو از‬
‫‪190‬‬

‫آن است همگى نشان مى دهد كممه اسمملم هيچگممونه واسممطه‬
‫اى در اين مسائل قممائل نشممده اسممت و ايممن همممان حقيقممت‬
‫توحيد است ‪.‬‬
‫حتى مساءله شفاعت و توسل به اولياء الله نيز مقيد به اذن‬
‫پروردگار و اجازه او است و تاءكيدى است بر همان مسمماءله‬
‫توحيد‪.‬‬
‫و بايد هم چنين رابطه اى برقرار باشد‪ ،‬چرا كممه او بممه ممما از‬
‫خود ما نزديكتر است ‪ ،‬چنانكه قرآن مى گويد‪ :‬و نحممن اقممرب‬
‫اليممه مممن حبممل الوريممد‪)) :‬ممما بممه انسممان از رگ گممردن او‬
‫نزديكتريم ((! )ق ‪ (16 -‬و اعلموا ان الله يحول بيممن المممرء و‬
‫قلبممه ‪)) :‬بدانيممد خداونممد ميممان انسممان و دل او قممرار دارد((!‬
‫)انفال ‪.(24 -‬‬
‫با اين حال نه او از ما دور است ‪ ،‬و نممه ممما از او دوريممم ‪ ،‬تمما‬
‫نيازى به واسطه باشد‪ ،‬او از هممر كممس ديگممر بممه ممما نزديكممتر‬
‫است ‪ ،‬در همه جا حضممور دارد‪ ،‬و در درون قلممب ممما جمماى او‬
‫است ‪.‬‬
‫بنابراين پرستش واسطه ها‪ ،‬خواه فرشتگان و جممن و ماننممد‬
‫آنها باشند‪ ،‬و خواه پرستش بتهاى سنگى و چوبى ‪ ،‬يك عمل‬
‫بممى اسمماس و دروغيممن اسممت ‪ ،‬بممه علوه كفممران نعمتهمماى‬
‫پروردگار محسوب مى شود‪ ،‬چرا كه بخشنده نعمممت سممزاوار‬
‫پرستش است نه اين موجودات بى جان يا سراپا نياز‪.‬‬
‫لذا در پايان آيممه مممى گويممد‪ :‬خداونممد كسممى را كممه دروغگممو و‬
‫كفران كننده است هرگز هدايت نمى كنممد )ان اللممه ل يهممدى‬
‫من هو كاذب كفار(‬
‫نه هدايت به راه مستقيم در اين جهان ‪ ،‬نه به سمموى بهشممت‬
‫در جهممان ديگممر چممرا كممه خممود مقممدمات بسممته شممدن درهمماى‬
‫هدايت را فراهم ساخته است ‪ ،‬زيرا خداونممد فيممض هممدايتش‬
‫را به زمينه هائى مى فرستد كه ليق و آممماده پممذيرش آننممد‪،‬‬
‫نه دلهائى كه آگاهانه هر گونه آمادگى را در خود نابود كممرده‬
‫اند‪(.‬‬
‫تفسير الميزان ميكويد ‪ ) :‬و الذين اتخذوا من دونه اولياء ما نعبممدهم ا‬
‫ليقربونا الي الله زلفي ‪ ...‬در سابق گفتيم كه مسلک وثنيت‬
‫معتقد است كه خداى سبحان بزرگممتر از آن اسممت كممه ادراک‬
‫‪191‬‬

‫انسانها محيط بر او شود‪ ،‬نه عقلش ميتوانممد او را درک كنممد‬
‫و نه وهم و حسممش‪ .‬پممس او منممزه از آن اسممت كممه ممما‪ ،‬روى‬
‫عبادت را متمموجه او كنيممم‪ .‬نمماگزير واجممب ميشممود كممه از راه‬
‫تقرب بممه مقربيممن او بممه سمموى او تقممرب جمموييم و مقربيممن‬
‫درگاه او همان كسانياند كه خداى تعالي تدبير شوون مختلف‬
‫عالم را به آنممان واگممذار كممرده‪ .‬ممما بايممد آنممان را اربمماب خممود‬
‫بگيريممم‪ ،‬نممه خممداى تعممالي را‪ .‬سممپس همانهمما را معبممود خممود‬
‫بدانيم و به سويشان تقرب بجوييم تا آنها به درگاه خدا ما را‬
‫شفاعت كنند‪ ،‬و ما را به درگاه او نزديک سازند‪ .‬و ايممن آلهممه‬
‫و ارباب عبارتند از ملئكممه و جممن و قديسممين از بشممر‪ ،‬اينهمما‬
‫ارباب و آلهه حقيقي ما هستند‪ .‬و اما اين بتها كممه در بتكممده‬
‫همما و معابممد نصممب ميكننممد‪ ،‬تمثالهممايي از آن اربمماب و آلهممه‬
‫هستند‪ ،‬نه اينكه راستي خود اين بتها خدا باشممند‪ .‬چيممزى كممه‬
‫هست عوام آنها بسا ميشود كه بين بتها و اربمماب آنهمما فممرق‬
‫نگذاشته‪ ،‬خود بتها را هم ميپرستند همان طممور كممه اربمماب و‬
‫آلهممه را ميپرسممتند‪ .‬عممرب جمماهليت هممم ايممن طممور بودنممد‪ .‬و‬
‫همچنين عوامهاى صابئين‪ .‬بسا ميشود كه فرقي بين بتهمماى‬
‫كواكب و كممواكب كممه آنهمما نيممز بتهمماى ارواح موكممل بممر آنهمما‬
‫هستند‪ ،‬و بين ارواح كممه اربمماب و آلهممه حقيقممي نممزد خممواص‬
‫صابئين هستند‪ ،‬فرقي نميگذارند ‪ .‬به هر حممال پممس اربمماب و‬
‫آلهه معبود در نممزد وثنيممت هسممتند‪ ،‬و ايممن اربمماب موجمموداتي‬
‫ممكن و مخلوقند‪ ،‬چيزى كه هست خداوند ايممن مخلوقممات را‬
‫از آنجا كه مقرب درگمماه خممود ميدانممد موكممل بممر تممدبير عممالم‬
‫كممرده و هممر يممک را بممر حسممب مقممام و منزلممتي كممه دارد‬
‫ممماموريتي داده‪ .‬و اممما خممود خممداى سممبحان بممه غيممر از خلممق‬
‫كردن و پديد آوردن كار ديگممرى نممدارد‪ ،‬و او رب اربمماب و الممه‬
‫آلهه اسممت‪ .‬حممال كممه ايممن معمماني را متمموجه شممدى ميتممواني‬
‫بفهمي كه منظور از آيه مورد بحث كممه ميفرمايممد ‪ :‬و الممذين‬
‫اتخذوا من دونه اولياء چيست ؟ منظمور هميمن وثنيممت اسمت‬
‫كه قائلند غير از خدا اربابي دگممر هسممتند‪ ،‬كممه امممور عممالم را‬
‫تدبير ميكنند‪ ،‬و ربوبيت و تدبير منسوب به ايشممان اسممت‪ ،‬نممه‬
‫منسوب به خداى تعالي‪ .‬پس در نظر وثنيت اين اربمماب مممدبر‬
‫امور هستند‪ ،‬نتيجهاش هم اين است كه پس بايممد در مقابممل‬
‫هميممن اربمماب خاضممع شممد و آنهمما را عبممادت كممرد تمما ممما را از‬
‫‪192‬‬

‫منافعي برخوردار و بلها و ضررها را دفع كنند‪ .‬و حتي بايممد‬
‫از اينها تشكر كرد ‪ ،‬چون كارها همه به دست آنان اسممت‪ ،‬نممه‬
‫به دست خدا‪ .‬پس معلوم شممد كممه مممراد از اتخمماذ اوليمماء ايممن‬
‫است كه مشركين به غير از خممدا اربممابي ميگيرنممد‪ ،‬و خلصممه‬
‫ميخواهيم بگمموييم وليمت و ربمموبيت قريمب المعنممي هسممتند‪،‬‬
‫چون رب به معناى مالک مدبر است و ولي بممه معنمماى مالممک‬
‫تدبير و يا متصدى تدبير است‪ .‬و به همين جهت دنبممال كلمممه‬
‫اوليا مساله عبادت را ذكر كممرده و فرممموده ‪ :‬ممما نعبممدهم ال‬
‫ليقربونا‪ .‬بنابراين‪ ،‬كلمه الذين در جمله و الممذين اتخممذوا مممن‬
‫دونه اولياء مبتدا و خبر آن جمله ان الله يحكم ‪ ...‬ميباشممد‪ .‬و‬
‫مراد از الذين مشركين است كممه قممائل بممه ربمموبيت شممركا و‬
‫الوهيت آنها هسممتند‪ ،‬و بمراى خمدا ربموبيت و الوهيممتي قمائل‬
‫نيستند‪ ،‬مگر عوام آنهمما‪ ،‬كممه معتقدنممد خممدا هممم بمما اربمماب در‬
‫معبوديت شريک است‪ .‬و جمله ما نعبدهم ا ليقربونا الي الله‬
‫زلفي تفسيرى است براى معناى اتخاذ اوليا به جمماى خممدا‪ .‬و‬
‫اين جمله حكايت كلم مشممركين اسممت و يمما بممه تقممدير قممول‬
‫اسمت كمه در ايمن صمورت تقمدير آن يقولممون مما نعبممدهم ‪...‬‬
‫است‪ ،‬يعني ميگويند ما شركاء را نميپرستيم مگر بدين جهت‬
‫كه آنها ما را قدمي به سوى خدا نزديک كنند‪ .‬پممس مشممركين‬
‫از خدا به سوى غير خدا عممدول كممرده انممد و اگممر مشركشممان‬
‫ميناميم از اين جهت اسممت كممه مشممركين بممراى خممدا شممريک‬
‫قممائل شممده انممد‪ ،‬يعنممي غيممر خممدا را اربمماب و آلهممه عممالم‬
‫خواندهاند‪ ،‬و خدا را رب و اله آن ارباب و آلهممه ناميممده انممد‪(.‬‬
‫ختم سخنان تفسير الميزان ‪.‬‬
‫تفسير نور ميكويد ‪:‬‬
‫ً‬
‫) بتپرستان گمان مىكردند انسان نمىتوانممد مسممتقيما بمما خممدا‬
‫دس دارد‪ ،‬لممذا‬
‫ارتباط برقرار كند و نيمماز بممه واسممطههاى مق م ّ‬
‫دسممين تمثممالى مىسمماختند كممه بممه مممرور زمممان ايممن‬
‫براى مق ّ‬
‫سمبلها به صورت بت در آمد‪( .‬‬
‫در تفسير ) إياك نعبد وإياك نستعين ( تفسير ابن كثير ميگويد ‪:‬‬

‫‪193‬‬

‫قرأ السبعة والجمهور بتشديد الياء من "إياك" وقرأ عمرو بسسن فايسسد بتخفيفهسسا مسسع الكسسسر وهسسي‬
‫قراءة شاذة مردودة لن إيا ضوء الشمس وقرأ بعضهم "إياك" بفتح الهمزة وتشديد اليسساء وقسسرأ‬
‫بعضهم هياك بالهاء بدل الهمزة كما قال الشاعر‪:‬‬
‫موارده ضاقت عليك مصادره‬
‫فهياك والمر الذي إن تراحبت‬
‫ونستعين بفتح النون أول الكلمسسة فسسي قسسراءة الجميسسع سسسوى يحيسسى بسسن وثسساب والعمسسش فإنهمسسا‬
‫كسراها وهي لغة بني أسد وربيعة وبني تميسم والعبسادة فسي اللغسة مسن السذل يقسال طريسق معبسد‬
‫وبعير معبد أي مذلل وفي الشرع عبارة عما يجمسع كمسسال المحبسة والخضسوع والخسوف‪ .‬وقسسدم‬
‫المفعول وهو إياك وكرر للهتمام والحصر أي ل نعبد إل إياك ول نتوكل إل عليسسك وهسسذا هسسو‬
‫كمال الطاعة‪ .‬والدين كله يرجع إلى هذين المعنيين‪ .‬وهذا كما قسسال بعسسض السسسلف الفاتحسسة سسسر‬
‫القرآن وسرها هذه الكلمة "إياك نعبد وإياك نستعين" فالول تبرؤ من الشرك والثاني تبرؤ مسسن‬
‫الحول والقوة والتفويض إلى ال عز وجل وهذا المعنى في غير آية من القرآن كما قال تعسسالى‪:‬‬
‫"فاعبده وتوكل عليه وما ربك بغافل عما تعملسسون" "قسل هسسو الرحمسسن آمنسسا بسه وعليسسه توكلنسسا"‬
‫"رب المشرق والمغرب ل إله إل هسسو فاتخسسذه وكيل" وكسسذلك هسسذه اليسسة الكريمسسة "إيسساك نعبسسد‬
‫وإياك نستعين" وتحول الكلم من الغيبة إلى المواجهسة بكساف الخطساب وهسو مناسسبة لنسه لمسا‬
‫أثنى على ال فكانه اقترب وحضر بين يدي ال تعالى فلهذا قسسال‪" :‬إيسساك نعبسسد وإيسساك نسسستعين"‬
‫وفي هذا دليل على أن أول السورة خبر من ال تعالى بالثناء على نفسه الكريمة بجميل صسسفاته‬
‫الحسنى وإرشاد لعباده بأن يثنوا عليه بذلك ولهذا ل تصح صلة من لم يقل ذلك وهو قادر عليه‬
‫كما جاء في الصحيحين عن عبادة بن الصامت قال‪ :‬قال رسول ال صسسلى الس عليسسه وسسسلم "ل‬
‫صلة لمن لم يقرأ بفاتحة الكتاب"‪ .‬وفي صحيح مسلم من حديث العلء بسسن عبسسدالرحمن مسسولى‬
‫الحرقة عن أبيه عن أبي هريره عن رسول ال صلى ال عليه وسسلم "يقسول الس تعسالى قسسمت‬
‫الصلة بيني وبين عبدي نصفين فنصفها لسسي ونصسسفها لعبسسدي ولعبسسدي مسسا سسسأل إذا قسسال العبسسد‬
‫"الحمد ل رب العالمين" قال ال حمدني عبدي وإذا قال "الرحمن الرحيم" قال ال س أثنسسى علسسي‬
‫عبدي فإذا قال‪" :‬مالك يوم الدين" قال ال مجدني عبدي وإذا قال "إيسساك نعبسسد وإيسساك نسسستعين"‬
‫قال هذا بيني وبين عبدي ولعبدي مسسا سسسأل فسسإذا قسسال "إهسسدنا الصسسراط المسسستقيم صسسراط السسذين‬
‫أنعمت عليهم غير المغضوب عليهسسم ول الضسسالين" قسسال هسسذا لعبسسدي ولعبسسدي مسسا سسسأل" وقسسال‬
‫الضحاك عن ابن عباس رضي ال عنهما "إياك نعبد" يعني إيسساك نوحسسد ونخسساف ونرجسسوك يسسا‬
‫ربنا ل غيرك "وإياك نستعين" على طاعتك وعلى أمورنا كلها وقال قتسسادة "إيسساك نعبسسد وإيسساك‬
‫نستعين" يأمركم أن تخلصوا له العبادة وأن تستعينوه على أموركم وإنما قدم "إياك نعبد" علسسى‬
‫"وإياك نستعين" لن العبادة له هي المقصودة والستعانة وسيلة إليها والهتمسسام والحسسزم تقسسديم‬
‫ما هو الهم فالهم وال أعلم‪ .‬فإن قيسسل‪ :‬فمسسا معنسسى النسسون فسسي قسسوله تعسسالى "إيسساك نعبسسد وإيسساك‬
‫نستعين" فإن كانت للجمع فالداعي واحد وإن كانت للتعظيم فل يناسب هذا المقسسام؟ وقسسد أجيسسب‬
‫بأن المراد من ذلك الخبار عن جنس العباد والمصلي فرد منهم ول سيما إن كسسان فسسي جماعسسة‬
‫أو إمامهم فأخبر عن نفسه وعن إخوانه المؤمنين بالعبادة التي خلقوا لجلها وتوسط لهسسم بخيسسر‬
‫ومنهم من قال يجوز أن تكون للتعظيم كأن العبد قيسسل لسه إذا كنست داخسل العبسسادة فسأنت شسسريف‬
‫وجاهك عريض فقل "إياك نعبد وإياك نستعين" وإن كنت خارج العبادة فل تقل نحن ول فعلنسسا‬
‫‪194‬‬

‫ولو كنت في مائة ألف أو ألف ألف لحتياج الجميع إلى ال عز وجل وفقرهم إليسسه‪ .‬ومنهسسم مسسن‬
‫قال إياك نعبد ألطف في التواضع من إياك عبدنا لما في الثاني من تعظيم نفسه من جعلسسه نفسسسه‬
‫وحده أهل لعبادة ال تعالى الذي ل يستطيع أحد أن يعبده حق عبادته ول يثنسسي عليسسه كمسسا يليسسق‬
‫به والعبادة مقام عظيم يشرف به العبد لنتسابه إلى جناب ال تعالى كما قال بعضهم‪:‬‬
‫فإنه أشرف أسمائي‬
‫ل تدعني إل بياعبدها‬
‫وقد سمى ال رسوله صلى ال عليه وسلم بعبده في أشرف مقاماته فقال‪" :‬الحمد ل الذي أنسسزل‬
‫على عبده الكتاب" "وأنه لما قام عبدال يدعوه" "سبحان الذي أسسسرى بعبسسده ليل" فسسسماه عبسسدا‬
‫عند إنزاله عليه وعند قيامه في الدعوة وإسرائه به وأرشده إلى القيام بالعبادة في أوقات يضيق‬
‫صدره من تكذيب المخالفين حيث يقول "ولقد نعلم أنك يضيق صدرك بما يقولون فسسسبح بحمسسد‬
‫ربك وكن من الساجدين واعبد ربك حسستى يأتيسسك اليقيسسن" وقسسد حكسسى السسرازي فسسي تفسسسيره عسسن‬
‫بعضهم أن مقام العبودية أشرف من مقام الرسالة لكسسون العبسسادة تصسسدر مسسن الخلسسق إلسسى الحسسق‬
‫والرسالة من الحق إلى الخلق قال ولن ال يتولى مصالح عبده والرسول يتسسولى مصسسالح أمتسسه‬
‫وهذا القول خطأ والتوجيه أيضا ضعيف ل حاصل له ولسسم يتعسسرض لسسه السسرازي بتضسسعيف ول‬
‫رد‪ .‬وقال بعض الصوفية العبادة إما لتحصيل ثواب أو درء عقسساب قسسالوا وهسسذا ليسسس بطسسائل إذ‬
‫مقصوده تحصيل مقصوده وإما للتشريف بتكاليف الس تعسسالى وهسسذا أيضسسا عنسسدهم ضسسعيف بسسل‬
‫العالي أن يعبد ال لذاته المقدسة الموصوفة بالكمال قالوا ولهذا يقول المصسسلي‪ :‬أصسسلي لس ولسسو‬
‫كان لتحصيل الثواب ودرء العقاب لبطلت الصسسلة وقسسد رد ذلسسك عليهسسم آخسسرون وقسسالوا‪ :‬كسسون‬
‫العبادة ل عز وجل ل ينافي أن يطلب معها ثوابا ول أن يدفع عذابا كما قال ذلك العرابي‪ :‬أما‬
‫إني ل أحسن دندنتك ول دندنة معاذ إنما أسأل ال الجنة وأعوذ به من النسسار فقسسال النسسبي صسسلى‬
‫ال عليه وسلم "حولها ندندن"‪.‬‬
‫د ر تفسير قرطبي ميگويد ‪:‬‬
‫"إياك نعبد" رجع من الغيبة إلى الخطاب على التلوين; لن مسسن أول السسسورة إلسى هاهنسسا خسبرا‬
‫عن ال تعالى وثناء عليه‪ ,‬كقوله "وسقاهم ربهم شسرابا طهورا" ]النسسسان‪ .[21 :‬ثسسم قسسال‪" :‬إن‬
‫هذا كان لكم جزاء"‪ .‬وعكسه‪" :‬حتى إذا كنتسسم فسسي الفلسسك وجريسسن بهسسم" ]يسسونس‪ [22 :‬علسسى مسسا‬
‫يأتي‪.‬‬
‫و"نعبد" معناه نطيع; والعبسسادة الطاعسسة والتسسذلل‪ .‬وطريسسق معبسسد إذا كسسان مسسذلل للسسسالكين; قسسال‬
‫الهروي‪ .‬ونطق المكلف به إقرار بالربوبية وتحقيق لعبادة الس تعسسالى; إذ سسسائر النسساس يعبسسدون‬
‫سواه من أصنام وغير ذلك‪.‬‬
‫"وإياك نستعين" أي نطلب العون والتأييد والتوفيق‪ .‬قال السلمي في حقائقه‪ :‬سسسمعت محمسسد بسسن‬
‫عبدال بن شسساذان يقسسول‪ :‬سسسمعت أبسسا حفسسص الفرغسساني يقسسول‪ :‬مسسن أقسسر ب "إيسساك نعبسسد وإيسساك‬
‫نستعين" فقد برئ من الجبر والقدر‪ .‬إن قيل‪ :‬لم قدم المفعول على الفعل؟ قيل لسسه‪ :‬قسسدم اهتمامسسا‪,‬‬
‫وشأن العرب تقديم الهم‪ .‬يذكر أن أعرابيا سبب آخر فأعرض المسبوب عنه; فقال له السسساب‪:‬‬
‫إياك أعني‪ :‬فقال له الخر‪ :‬وعنك أعرض; فقدما الهم‪ .‬وأيضسسا لئل يتقسسدم ذكسسر العبسسد والعبسسادة‬
‫على المعبود; فل يجوز نعبدك ونستعينك‪ ,‬ول نعبد إياك ونستعين إياك; فيقدم الفعل على كنايسسة‬
‫المفعول‪ ,‬وإنما يتبع لفظ القرآن‪ .‬وقال العجاج‪:‬‬
‫‪195‬‬

‫واغفر خطاياي وكثر ورقي‬

‫إياك أدعسو فتقبل ملقي‬
‫ويروى‪ :‬وثمر‪ .‬وأما قول الشاعر‪:‬‬
‫إليك حتى بلغت إياكا‬
‫فشاذ ل يقاس عليه‪ .‬والورق بكسر الراء من الدراهم‪ ,‬وبفتحها المسسال‪ .‬وكسسرر السسسم لئل يتسسوهم‬
‫إيسساك نعبسسد ونسسستعين غيسسرك‪ .‬الجمهسسور مسسن القسسراء والعلمسساء علسسى شسسد اليسساء مسسن "إيسساك" فسسي‬
‫الموضعين‪ .‬وقرأ عمرو بن قائد‪" :‬إياك" بكسر الهمزة وتخفيف الياء‪ ,‬وذلك أنسسه كسسره تضسسعيف‬
‫الياء لثقلها وكون الكسرة قبلها‪ .‬وهذه قراءة مرغوب عنها‪ ,‬فإن المعنى يصير‪ :‬شمسسسك نعبسسد أو‬
‫ضوءك; وإياة الشمس )بكسر الهمزة(‪ :‬ضوءها; وقد تفتح‪ .‬وقال‪:‬‬
‫أسف فلم تكدم عليه بإثمد‬
‫سقته إياة الشمس إل لثاته‬
‫فإن أسقطت الهاء مددت‪ .‬ويقال‪ :‬الياة للشمس كالهالة للقمر‪ ,‬وهي الدارة حولها‪ .‬وقسسرأ الفضسسل‬
‫الرقاشي‪" :‬أياك" )بفتح الهمزة( وهي لغسسة مشسسهورة‪ .‬وقسسرأ أبسسو السسسوار الغنسسوي‪" :‬هيسساك" فسسي‬
‫الموضعين‪ ,‬وهي لغة; قال‪:‬‬
‫موارده ضاقت عليك مصادره‬
‫فهياك والمر الذي إن توسعت‬
‫"وإياك نستعين" عطف جملة على جملة‪ .‬وقرأ يحيسى بسن وثساب والعمسش‪" :‬نسستعين" بكسسر‬
‫النون‪ ,‬وهي لغة تميم وأسد وقيس وربيعة; ليدل على أنه من استعان‪ ,‬فكسرت النون كما تكسسسر‬
‫ألف الوصل‪ .‬وأصل "نستعين" نستعون‪ ,‬قلبت حركة الواو إلى العين فصارت يسساء‪ ,‬والمصسسدر‬
‫استعانة‪ ,‬والصل استعوان; قلبت حركة الواو إلى العين فانقلبت ألفا ول يلتقي سسساكنان فحسسذفت‬
‫اللف الثانية لنها زائدة‪ ,‬وقيل الولى لن الثانية للمعنى‪ ,‬ولزمت الهاء عوضا‪.‬‬
‫مفهوم ) واسطه ( وسيله در دين مقدس اسلم‬
‫قرآن وسيله است ) تلوت قرآن وعمل به قرآن وسسسيله بسسزرك الهسسي بسسراي رسسسيدن بسسه جنسست‬
‫الهي و نجات از دوزخ ميباشد (‬
‫هرگاه سنت پيامبر را تطبيق نماييم ‪ ،‬همين تطبق سنت بهترين وسيله براي حصول رضاي‬
‫پيامبر است ‪،‬‬
‫به گفته هاي رهبران ‪ ،‬متقيان ‪ ،‬امامان ‪ ،‬علما و دانشمندان اسلمي عمل كردن خسسود وسسسيله‬
‫نجات است براي انسان مؤمن ‪.‬‬
‫امسسا تعسسدادي ازمسسردم بسسا حركسسات غيسسر معقسسول و اعمسساليكه رضسسايت اللسسسه ) جسسل جللسسه (‬
‫متعال) جل جلله ( وپيامبر در آن نيست كار هاي ناروا نموده بسساز بسسه زيسسارت دوسسستان خسسدا‬
‫ميروند ‪ ،‬دوستان خدا هيج كاهي به آنها هيج كمكي نخواهد كرد ‪.‬‬
‫بهترين وسيله اعمال انسان است ‪.‬‬
‫‪196‬‬

‫ن ( المائدة ‪35/‬‬
‫حو َ‬
‫سِبيِلِه َلَعّلُكْم ُتْفِل ُ‬
‫جاِهُدوا ِفي َ‬
‫سيَلَة َو َ‬
‫ل َواْبَتُغوا ِإَلْيِه اْلَو ِ‬
‫ن آَمُنوا اّتُقوا ا َّ‬
‫َياَأّيَها اّلِذي َ‬
‫در تفسیر ابن كثیر در تفسیر این آیت آمده است ‪:‬‬
‫يقول تعالى آمرا عباده المؤمنين بتقواه وهي إذا قرنت بطاعته كسسان المسسراد بهسسا النكفسساف عسسن‬
‫المحارم وترك المنهيات وقد قال بعدها" وابتغوا إليه الوسيلة " قال سفيان الثوري‪ :‬عسسن طلحسسة‬
‫عن عطاء عن ابن عباس أي القربة وكذا قال مجاهد وأبو وائل والحسن وقتسسادة وعبسسد ال س بسسن‬
‫كثير والسدي وابن زيد وغير واحد وقال قتادة أي تقربوا إليه بطاعته والعمل بما يرضيه وقرأ‬
‫ابن زيد" أولئك الذين يدعون يبتغسسون إلسسى ربهسسم الوسسسيلة " وهسسذا السسذي قسساله هسسؤلء الئمسسة ل‬
‫خلف بين المفسرين فيه وأنشد عليه ابن جرير قول الشاعر‪:‬‬
‫وعاد التصافي بيننا والوسائل‬
‫إذا غفل الواشون عدنا لوصلنا‬
‫والوسيلة هي التي يتوصل بها إلى تحصيل المقصود والوسيلة أيضا علم على أعلى منزلسة فسي‬
‫الجنة وهي منزلة رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ -‬وداره في الجنة وهي أقسسرب أمكنسسة الجنسسة‬
‫إلى العرش وقد ثبت في صحيح البخاري من طريق محمد بن المنكدر عن جسسابر بسسن عبسسد ال س‬
‫قال‪ :‬قال رسول ال صلى ال عليه وسلم‪" :‬من قسسال حيسسن يسسسمع النسسداء اللهسسم رب هسسذه السسدعوة‬
‫التامة والصلة القائمة آت محمدا الوسيلة والفضيلة وابعثه مقاما محمودا الذي وعدته إل حلسست‬
‫له الشفاعة يوم القيامة " "حديث آخر" في صحيح مسلم من حديث كعب عسسن علقمسسة عسسن عبسسد‬
‫الرحمن بن جبير عن عبد ال سمع النبي ‪ -‬صلى الس عليسسه وسسسلم‪ -‬يقسسول‪ ":‬إذا سسسمعتم المسسؤذن‬
‫فقولوا مثل ما يقول ثم صلوا علي فإنه من صلى علي صلة صلى ال عليه عشرا ثم سسسلوا لسسي‬
‫الوسيلة فإنها منزلة في الجنة لتنبغي إل لعبد من عباد ال وارجو أن أكون أنا هو فمن سأل لي‬
‫الوسيلة حلت عليه الشفاعة " " حديث آخر" قال المام أحمد‪ :‬حدثنا عبد الرزاق أخبرنا سسسفيان‬
‫عن ليث عن كعب عن أبي هريره أن رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ -‬قال‪ ":‬إذا صليتم علسسي‬
‫فسلوا لي الوسيلة" قيل‪ :‬يا رسول ال وما الوسيلة؟ قسال‪ ":‬أعلسسى درجسسة فسي الجنسسة ل ينالهسا إل‬
‫رجل واحد وأرجو أن أكون أنا هو" ورواه الترمسسذي عسسن بنسسدار عسسن أبسسي عاصسسم عسسن سسسفيان‬
‫الثوري عن ليث بن أبي سليم عن كعب قال حدثني أبو هريرة به ثم قسسال‪ :‬غريسسب وكعسسب ليسسس‬
‫بمعروف ل نعرف أحدا روى عنه غير ليث بن أبي سليم‪ " .‬حسسديث آخسسر" عسسن أبسسي هريسسرة ‪-‬‬
‫رضي ال عنه‪ -‬قال‪ :‬أبو بكر بن مردويسسه حسسدثنا عبسسد البسساقي بسسن قسانع حسسدثنا محمسسد بسسن نصسسر‬
‫الترمذي حدثنا عبد الحميد بن صالح حدثنا ابن شهاب عن ليث عن المعلي عن محمد بن كعسسب‬
‫عن أبي هريرة رفعه قال‪ ":‬صلوا علي صلتكم وسلوا ال لسسي الوسسسيلة فسسسألوه أو أخسسبرهم أن‬
‫الوسيلة درجة في الجنة ليس ينالها إل رجل واحد وأرجو أن أكسسون أنسسا"‪ " .‬حسسديث آخسسر" قسسال‬
‫الحافظ أبو القاسم الطبراني‪ :‬أخبرنا أحمد بن علي البار حدثنا الوليسسد بسسن عبسسد الملسك الحرانسسي‬
‫حدثنا موسى بن أعين عن ابن أبي ذئب عن محمد بن عمرو بن عطاء عن ابن عباس قال‪ :‬قال‬
‫رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ ":-‬سلوا ال لي الوسيلة لنه لم يسألها لسسي عبسسد فسسي السسدنيا إل‬
‫كنت له شهيدا أو شفيعا يوم القيامة" ثم قال الطبراني‪ :‬لم يروه عن ابن أبي ذئب إل موسسسى بسسن‬
‫أعين كذا قال وقد رواه ابن مردويه حدثنا محمد بن علي بن دحيم حدثنا أحمد بسسن حسسازم حسسدثنا‬
‫عبيد ال موسى حدثنا موسى بن عبيدة عن محمد بن عمرو بسسن عطساء فسسذكر بإسسناده نحسوه‪" .‬‬
‫حديث آخر "روى ابن مردويه بإسناديه عن عمارة بن غزية عن موسسسى بسسن وردان أنسسه سسسمع‬
‫‪197‬‬

‫أبا سعيد الخدري يقول قال رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪" :-‬إن الوسيلة درجة عند ال ليس‬
‫فوقها درجة فسلوا ال أن يؤتيني الوسيلة على خلقه‪ " .‬حسسديث أخسسر" روى ابسسن مردويسسه أيضسسا‬
‫من طريقين عن عبد الحميد بن بحر حدثنا شريك عن أبي إسحاق عن الحسارث عسن علسي عسن‬
‫النبي ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ -‬قال‪ ":‬في الجنة درجة تسسدعى الوسسسيلة فسسإذا سسسألتم الس فسسسلوا لسسي‬
‫الوسيلة قالوا‪ :‬يا رسول ال من يسكن معك قال‪ :‬علي وفاطمة والحسن والحسسسين " هسذا حسسديث‬
‫غريب منكر من هذا الوجه وقال‪ :‬ابن أبي حاتم حدثنا علي بن الحسين حسسدثنا الحسسسن الدشسستكي‬
‫حدثنا أبو زهير حدثنا سعيد بن طريف عن علي بن الحسين الزدي مولى سالم بن ثوبان قسسال‪:‬‬
‫سمعت علي بن أبي طالب ينادي على منبر الكوفة‪ :‬يا أيها الناس إن في الجنة لؤلؤتين إحداهما‬
‫بيضاء والخرى صفراء أما الصفراء فإنها إلى بطنسسان العسسرش والمقسسام المحمسسود مسسن اللؤلسسؤة‬
‫البيضاء سبعون ألف غرفة كل بيت منها ثلثة أميال وغرفها وأبوابهسسا وأسسسرتها وسسسكانها مسسن‬
‫عرق واحد واسمها الوسيلة لمحمد ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ -‬وأهل بيته والصفراء فيها مثل ذلسسك‬
‫هي لبراهيم ‪ -‬عليه السلم‪ -‬وأهل بيته‪ .‬وهسسذا أثسسر غريسسب أيضسسا وقسسوله" وجاهسسدوا فسسي سسسبيله‬
‫لعلكم تفلحون " لما أمرهم بسسترك المحسسارم وفعسسل الطاعسسات أمرهسسم بقتسسال العسسداء مسسن الكفسسار‬
‫والمشركين الخارجين عن الطريق المستقيم والتسساركين للسسدين القسسويم ورغبهسسم فسسي ذلسسك بالسسذي‬
‫أعده للمجاهدين في سبيله يوم القيامة‪ :‬من الفلح والسعادة العظيمسسة الخالسسدة المسسستمرة السستي ل‬
‫تبيد ول تحول ول تزول في الغرف العالية الرفيعسسة المنسسة الحسسسنة مناظرهسسا الطيبسسة مسسساكنها‬
‫التي من سكنها ينعم ل ييأس ويحيا ل يموت ل تبلى ثيابه ول يفنى شبابه‪.‬‬
‫در تفسیر قرطبي میگوید ‪ :‬الوسيلة هي القربة عن أبي وائل والحسن ومجاهد وقتسسادة وعطسساء‬
‫والسد وابن زيد وعبدال بن كثير‪ ,‬وهي فعيلة من توسلت إليه أي تقربت; قال عنترة‪:‬‬
‫أن يأخذوك تكحلي وتخصني‬
‫إن الرجال لهم إليك وسيلة‬
‫والجمع الوسائل; قال‪:‬‬
‫إذا غفل الواشون عدنا لوصلنا‬

‫وعاد التصافي بيننا والوسائل‬

‫ويقال‪ :‬منه سلت أسأل أي طلبت‪ ,‬وهما يتساولن أي يطلسسب كسسل واحسسد مسسن صسساحبه; فالصسسل‬
‫الطلب; والوسيلة القربة التي ينبغي أن يطلب بها‪ ,‬والوسيلة درجة في‬
‫الجنة‪ ,‬وهي التي جاء الحديث الصحيح بهسسا فسسي قسسوله عليسسه الصسسلة والسسسلم‪) :‬فمسسن سسسأل لسسي‬
‫الوسيلة حلت له الشفاعة(‪.‬‬
‫جللین در تفسیر وسیله میگوید ‪ :‬ما يقربكم إليسسه من طاعتسسه ‪.‬‬

‫‪198‬‬

‫قريشيان بتان را دوست خود قرار داده آنانرا وسيله تقرب به باركان الهي ميدانستند‬
‫ميدانستند‬
‫ن ُدوِنسِه َأْوِلَيسساَء تفسسسير قرطسسبي ميگويسسد ‪ :‬يعنسسي الصسسنام‬
‫خُذوا ِم ْ‬
‫ن اّت َ‬
‫ص َواّلِذي َ‬
‫خاِل ُ‬
‫ن اْل َ‬
‫ل الّدي ُ‬
‫ل ِّ‬
‫َأ َ‬
‫خَتِلُفو َ‬
‫ن‬
‫حُكُم َبْيَنُهْم ِفي َما ُهْم ِفيِه َي ْ‬
‫ل َي ْ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل ُزْلَفى إِ ّ‬
‫ل ِلُيَقّرُبوَنا ِإَلى ا ِّ‬
‫والخبر محذوف‪َ .‬ما َنْعُبُدُهْم ِإ ّ‬
‫ب َكّفاٌر ‪ /‬الزمر‪(3)/‬‬
‫ن ُهَو َكاِذ ٌ‬
‫ل َيْهِدي َم ْ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ِإ ّ‬
‫قرطبي ميگويد ‪:‬‬
‫قال قتادة‪ :‬كانوا إذا قيل لهسسم مسسن ربكسسم وخسسالقكم؟ ومسسن خلسسق السسسماوات والرض وأنسسزل مسسن‬
‫السسماء ماء؟ قالوا ال‪ ,‬فيقال لهم ما معنى عبادتكم الصنام؟ قالوا‬
‫ليقربونا إلى ال زلفى‪ ,‬ويشفعوا لنا عنده‪ .‬قال الكلسسبي‪ :‬جسسواب هسسذا الكلم فسسي الحقسساف "فلسسول‬
‫نصرهم الذين اتخذوا من دون ال قربانا آلهة" ]الحقاف‪[28 :‬‬
‫والزلفى القربة; أي ليقربونا إليه تقريبا‪ ,‬فوضع "زلفى" في موضع المصدر‪ .‬وفسسي قسسراءة ابسسن‬
‫مسعود وابن عباس ومجاهد "والذين اتخذوا من دونه أولياء قالوا ما‬
‫ي )والذين اتخذوا من دونه أولياء ما نعبدكم إل‬
‫نعبدهم إل ليقربونا إلى ال زلفى" وفي حرف ُأب ّ‬
‫لتقربونا إلى ال زلفى" ذكره النحاس‪ .‬قال‪ :‬والحكاية في هذا‬
‫بينة‪.‬‬
‫ابن كثير ميگويد ‪ :‬وقال قتادة في قوله تبارك وتعالى "أل ل الدين الخسسالص" شسسهادة أن ل إلسسه‬
‫إل ال ثم أخبر عز وجل عن عباد الصنام من المشركين أنهم يقولون "ما نعبسسدهم إل ليقربونسسا‬
‫إلى ال زلفى" أي إنما يحملهم على عبادتهم لهم أنهم عمدوا إلسسى أصسسنام اتخسسذوها علسسى صسسور‬
‫الملئكة المقربين في زعمهم فعبدوا تلك الصور تنزيل لذلك منزلة عبسسادتهم الملئكسسة ليشسسفعوا‬
‫لهم عند ال تعالى فينصرهم ورزقهم وما ينوبهم من أمور الدنيا فأما المعاد فكانوا جاحسسدين لسسه‬
‫كافرين به‪ .‬قال قتادة والسدي ومالك عن زيد بن أسلم وابن زيد "إل ليقربونا إلى ال زلفى" أي‬
‫ليشفعوا لنا ويقربونا عنده منزلة ولهذا كانوا يقولون في تلبيتهم إذا حجوا في جسساهليتهم لبيسسك ل‬
‫شريك لك إل شريكا هو لك تملكه وما ملك وهذه الشبهة هي التي اعتمدها المشركون فسسي قسسديم‬
‫الدهر وحديته وجاءتهم الرسل صلوات ال وسلمه عليهم أجمعين بردها والنهي عنها والدعوة‬
‫إلى إفراد العبادة ل وحده ل شريك له وأن هذا شيء اخسسترعه المشسسركون مسسن عنسسد أنفسسسهم لسسم‬
‫يأذن ال فيه ول رضي به بل أبغضه ونهى عنه "ولقد بعثنا في كل أمة رسسسول أن أعبسسدوا ال س‬
‫واجتنبوا الطاغوت" "وما أرسلنا من قبلك من رسول إل نوحي إليه أنه ل إله إل أنا فاعبسدون"‬
‫وأخبر أن الملئكة التي في السموات من الملئكة المقربين وغيرهم كلهم عبيد خاضعون ل ل‬
‫‪199‬‬

‫يشفعون عنده إل بإذنه لمن ارتضى وليسوا عنده كالمراء عند ملسسوكهم يشسسفعون عنسسدهم بغيسسر‬
‫إذنهم فيما أحبه الملوك وأبوه "فل تضربوا ل المثال" تعالى ال عسن ذلسك علسوا كسبيرا وقسوله‬
‫عز وجل "إن ال يحكم بينهم" أي يوم القيامة "فيما هم فيه يختلفون" أي سيفصسسل بيسسن الخلف‬
‫يوم معادهم ويجزي كل عامل بعمله" ويوم يحشسسرهم جميعسسا ثسسم يقسسول للملئكسسة أهسسؤلء إيسساكم‬
‫كانوا يعبدون قالوا سبحانك أنت ولينا من دونهم بل كانوا يعبدون الجن أكسسثرهم بهسسم مؤمنسسون"‬
‫وقوله عز وجل "إن ال ل يهدي من هو كاذب كفار" أي ل يرشد إلى الهداية من قصده الكذب‬
‫والفتراء على ال تعالى وقلبه كافر بآياته وحججه وبراهينه ثم بيسسن تعسسالى أنسسه ل ولسسد لسسه كمسسا‬
‫يزعمه جهلة المشركين في الملئكة والمعاندون من اليهود والنصارى في العزير وعيسى‪.‬‬

‫مفهوم ) واسطه ( وسيله در دين مقدس اسلم‬
‫قرآن وسيله است ) تلوت قرآن وعمل به قرآن وسسسيله بسسزرك الهسسي بسسراي رسسسيدن بسسه جنسست‬
‫الهي و نجات از دوزخ ميباشد (‬

‫‪200‬‬

‫هرگاه سنت پيامبر) صلی الس عليسسه وسسسلم ( را تطسسبيق نمسساييم ‪ ،‬هميسسن تطبسسق سسسنت بهسسترين‬
‫وسيله براي حصول رضاي پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( است ‪،‬‬
‫به گفته هاي رهبران ‪ ،‬متقيان ‪ ،‬امامان ‪ ،‬علما و دانشمندان اسلمي عمل كردن خسسود وسسسيله‬
‫نجات است براي انسان مؤمن ‪.‬‬
‫امسسا تعسسدادي ازمسسردم بسسا حركسسات غيسسر معقسسول و اعمسساليكه رضسسايت اللسسسه ) جسسل جللسسه (‬
‫وپيامبر) صلی ال عليه وسلم ( در آن نيست كار هاي ناروا نمسسوده بسساز بسسه زيسسارت دوسسستان‬
‫خدا ميروند ‪ ،‬دوستان خدا هيج كاهي به آنها هيج كمكي نخواهد كرد ‪.‬‬
‫عناصر العقيدة ستسسة‬
‫آمنت بالله إلى آخره ‪.‬‬

‫عناصرالعقيدة‬

‫طرق التي تؤدى إلى العقيدة الصحيحة‪ :‬الصحيحة‬
‫هل هناك اختلفات عقديسة‬
‫التشبيه والتمثل ممنوع في العقيدة‬
‫ليس كمثله شيء‬
‫الجوهر ) المادة ( العرض ) الطاقة ( استخدام اصطلحات المناطقة‬
‫الله تعالى منزه الجوهرية والعرضية‬
‫عقل مخلوق فكل ما يخطر مخلوق‬
‫الكهرباء ل يمكن تخيلها‬
‫الجاذبية‬
‫الطاقسة‬
‫العقيدة في اللغسسة ‪ :‬هو العقد والرب‬
‫العقيدة ‪ :‬من عقد في القلب للمعرفسسة‬
‫دور العقيدة و كيف يبحث عنها‬
‫دورها اهم روح التي يتحرك بها كل الشيء كدور الروح في الجسد‬
‫العقيدة هي السائق‬
‫يجب على النسان أن يعرف العقيدة نقلية و عقليسسة‬
‫المام ابوحنيفه كان تلميذ جعفر الصادق‬

‫‪201‬‬

‫اخلص‬
‫تفسير نمونه در تفسيرآيت دوم سوره زمر () إل ل الدين الخالص ( ميفرمايد ‪:‬‬
‫در آيه بعد بار ديگر روى مساءله ))اخلص (( تاءكيد كرده مى گويد آگاه باشيد دين خسسالص‬
‫از آن خدا است ! )ال ل الدين الخالص (‪.‬‬
‫اين عبارت تاب دو معنى دارد‪:‬‬
‫نخست اينكه ‪ :‬آنچه را خدا مى پذيرد تنها دين خالص اسسست ‪ ،‬و تنهسسا تسسسليم بيقيسسد و شسسرط در‬
‫برابر فرمان او است و هر گونه شرك و رياء و آميختسسن قسسوانين الهسسى بسسه غيسسر آن مسسردود و‬
‫مطرود است ‪.‬‬
‫ديگر اينكه ‪ :‬دين و آئين خالص را تنها از خدا بايد گرفت ‪ ،‬چرا كه هر چه ساخته و پرداخته‬
‫افكار انسانها است نارسا است ‪ ،‬و آميخته با خطا و اشتباه است ‪.‬‬
‫ولى با توجه به آنچه در ذيل آيه سابق آمد معنى اول مناسبتر به نظر مسسى رسسسد‪ ،‬چسسرا كسسه در‬
‫آنجا فاعل اخلص ‪ ،‬بندگان هستند‪ ،‬بنابراين خلوص در آيه مورد بحث نيز بايد از ناحيه آنها‬
‫رعايت شود‪.‬‬
‫لس عليسسه و آلسسه و سسّلم ( نقسسل‬
‫شاهد ديگر اين سخن حديثى است كه از پيغمبر گرامى )صسسلى ا ّ‬
‫شده است كه مردى خدمتش آمد و عرض كرد‪ :‬يا رسول ال ! انا نعطى اموالنا التماس الذكر‬
‫ل عليسسه و آلسسه و سسّلم ( ل‪ ،‬قسال يسسا رسسول الس ! انسسا‬
‫فهل لنا من اجر؟ فقال رسول ال )صلى ا ّ‬
‫ل عليه و آلسسه و س سّلم ( ان‬
‫نعطى التماس ‍ الجر و الذكر فهل لنا اجر؟ فقال رسول ال )صلى ا ّ‬
‫ل عليه و آله و سّلم ( هسسذه اليسسة‬
‫ال تعالى ل يقبل ال من اخلص له ‪ ،‬ثم تل رسول ال )صلى ا ّ‬
‫لس عليسسه و آلسسه و سسّلم ( مسسا امسسوال خسسود را بسسه‬
‫ال ل الدين الخالص ‪ :‬اى رسول خدا )صسسلى ا ّ‬
‫ديگران مى بخشيم تا اسم و رسمى در ميان مردم پيدا كنيم آيا پاداشى داريم ؟ فرمود نه ‪.‬‬
‫مجددا عرض كرد‪ :‬گاهى هم براى اجر الهى و هم به دست آوردن نام مى بخشيم آيسسا پاداشسسى‬
‫داريم ؟ پيامبر فرمود‪ :‬خداوند چيزى را قبسسول نمسسى كنسسد مگسسر اينكسسه خسسالص بسسراى او باشسسد‪،‬‬
‫سپس اين آيه را تلوت كرد ))ال ل الدين الخالص ((‪.‬‬
‫به هر حال اين آيه در حقيقت بيان دليل براى آيه قبسسل اسسست ‪ ،‬در آنجسسا مسسى گويسسد‪ :‬خسسدا را از‬
‫روى اخلص عبادت كن ‪ ،‬و در اينجا مى افزايد‪ :‬بدانيد خدا تنها عمل خالص را مى پذيرد‪.‬‬
‫در آيات قرآن و احاديث اسلمى روى مساءله اخلص بسيار تكيه شده اسسست ‪ ،‬شسسروع جملسسه‬
‫مورد بحث با ))ال(( كه معمول براى جلب توجه گفته مى شود نشانه ديگرى نيز بر اهميسست‬
‫اين موضوع است ‪.‬‬
‫تفسير الميزان در آيت دوم سوره زمر ميكويد ‪:‬‬
‫از خلل آيات اين سوره برميآيد كه مشركين معاصر رسسسول خسسدا )صسسلي اليسسه عليسسه و آلسسه و‬
‫سلم ( از آن جناب درخواست كردهاند كه از دعوتش به سوى توحيد و از تعرض به خسسدايان‬
‫‪202‬‬

‫ايشان صرف نظر كند‪ ،‬وگرنه نفرين خدايان گريبانش را خواهد گرفسست‪ .‬در پاسسسخ آنسسان ايسسن‬
‫سوره كه به وجهي قرين سوره ص است‪ ،‬نازل شده و به آن جناب تاكيد كرده كسسه ديسسن خسسود‬
‫را خالص براى خداى سبحان كند‪ ،‬و اعتنايي بسسه خسسدايان مشسسركين نكنسسد‪ ،‬و علوه بسسر آن بسسه‬
‫مشركين اعلم نمايد كه مامور به توحيد و اخلص دين است‪ ،‬توحيد و اخلصي كسسه آيسسات و‬
‫ادله وحي و عقل همه بر آن تسواتر دارنسد‪ .‬و لسذا ميسبينيم خسداى سسبحان در خلل سسوره چنسد‬
‫نوبت كلم را متوجه اين مساله ميسازد‪ ،‬مثل در آغاز سوره ميفرمايد ‪ :‬فاعبد ال مخلصسسا لسسه‬
‫الدين و باز در آيه بعدى ميفرمايد ‪ :‬ا ل الدين الخالص سپس در وسط سسسوره دوبسساره بسسه ايسسن‬
‫مساله بر ميگردد و ميفرمايد ‪ :‬قل اني امرت ان اعبد ال مخلصا لسسه السسدين و بسساز در آيسسه ‪14‬‬
‫ميفرمايد ‪ :‬قل ال اعبد مخلصا له ديني و در آيسه ‪ 15‬ميفرمايسد ‪ :‬فاعبسدوا مسا شسئتم مسن دونسه‪.‬‬
‫آنگاه در آيه ‪ 30‬اعلم ميدارد كه ‪ :‬انک ميت و انهم ميتون ‪ ...‬و در آيسسه ‪ 36‬ميپرسسسد ‪ :‬اليسسس‬
‫ال بكاف عبده و يخوفونک بالذين من دونه و در آيه ‪ 39‬تهديسسد ميكنسسد بسسه اينكسسه ‪ :‬قسسل يسسا قسسوم‬
‫اعملوا علي مكانتكم اني عامسسل و در آيسسه ‪ 64‬ميفرمايسسد ‪ :‬قسسل ا فغيسسر الس تسسامروني اعبسسد ايهسسا‬
‫الجاهلون و همچنين اشارات ديگسرى كسه همسه دلسست بسر ايسن دارد كسه مشسركين از آن جنساب‬
‫خواسته بودند دست از دعوت به توحيد بردارد‪ .‬آنگاه به استدل بر يكتايي خسسدا در ربسسوبيت و‬
‫الوهيت پرداخته‪ ،‬هم از طريق وحي و هم از طريق برهان عقلسسي‪ ،‬و هسسم از راه مقايسسسه بيسسن‬
‫مومنين و مشركين‪ ،‬آن را اثبات ميكند‪ .‬و مقايسه مزبور مقايسهاى لطيسسف اسسست‪ .‬چنسسد نسسوبت‬
‫مومنين را به بهترين اوصاف ستوده‪ ،‬و به پاداشهايي كه به زودى در آخسسرت دارنسسد بشسسارت‬
‫ميدهد‪ .‬و هر جا سخن از مشركين بسسه ميسسان آورده ‪ -‬علوه بسسر وبسسال اعمالشسسان‪ ،‬كسسه در دنيسسا‬
‫گريبانشان را ميگيرد‪ ،‬وبالي نظير آن وبالها كه به ساير امتهاى گذشته به كيفسر تكسسذيب آيسسات‬
‫خدا رسيد‪ ،‬و آن عبارت بود از خسسوارى در دنيسسا كسسه البتسسه عسسذاب آخسسرت قابسسل مقايسسسه بسا آن‬
‫نيست ‪ -‬ايشان را به خسران و عذاب آخرت بشارت ميدهد‪ .‬و به همين منظور در اين سسسوره‬
‫ و مخصوصا در آخرش ‪ -‬روز قيامت را به روشنترين اوصافش وصف كرده‪ ،‬و در همين‬‫جا سوره را خاتمه داده است ‪ .‬و اين سسسوره بسسه شسسهادت سسسياق آيسساتش در مكسسه نسسازل شسسده‪ ،‬و‬
‫چنين به نظر ميرسد كه يک دفعه نسسازل شسسده باشسسد‪ ،‬چسسون آيسسات آن بسسسيار بسسه هسسم مربسسوط و‬
‫متصل است‪ .‬و اين ده آيه كه ما از اول آن آورديم‪ ،‬هم از طريق وحي دعوت ميكند‪ .‬و هم از‬
‫طريق حجتهاى عقلي‪ ،‬و نخست روى سخن را متوجه رسول خدا )صسسلي اليسسه عليسسه و آلسسه و‬
‫سلم ( ميكند‪ .‬تنزيل الكتاب من ال العزيز الحكيم كلمه تنزيل الكتاب خبر است‬

‫امتيازات دين‬
‫‪ -1‬دين قداست دارد چون قانون خداسممت ‪ ،‬هرگمماه ممما ديممن‬
‫مقممدس الهممي را بمما سمماير ابتكممارات و روش همماي بشممري‬
‫مقايسه نماييم ميابيم كه دين الهي نسممبت بممه سماير راه هما‬
‫قداست دارد ‪ ،‬بگونه مثال هرگاه براي پسري گفته شممود كممه‬
‫‪203‬‬

‫پدرت ترا خواسممته و يمما هممم اسممتادت تممرا صممدا ميزنممد ‪ ،‬ايممن‬
‫توصيه پدر و اسممتاد قداسممت دارد نسممبت بممه اينكممه بممراي ان‬
‫طفل گفته شود كه مردي تممرا صممدا ميزنممد ‪ ،‬و برايممت امممري‬
‫ميكند ‪ ،‬آن جوان بممه هممدايت يممك مممرد عممادي آنقممدر قداسممت‬
‫نميدهد ولي بالمقابل‬

‫تتت تتتتت تتتتت تتتتت تتتت تتتتتتتتت‬
‫تتتتتتتت‬

‫‪204‬‬

‫تتتتت تتتتتت تتتتت‬
‫فهميدن دليل مردمان بيدين بسيار مهم و ضروري ميباشد زيرا با فهميدن دليل آنان كه‬
‫همه به اساس وسوسه هاي شيطاني ميباشسسد ‪ ،‬انسسسان ميتوانسسد خسسود را از چنيسسن وسوسسسه هسساي‬
‫نجات دهد ‪ ،‬قرآن عظيم الشان وسنت پيامبر و سخنان دانشمندان اسلمي دليسسل آنسسان را بيسسان‬
‫داشته وبراي ما ميفهمانند كه چگونه شيطان بسياري از مسسردم را بسسا بعضسي از دليسسل پسوچ و‬
‫اوهام وشبهات از راه حق منصرف ميسازد ‪ ،‬و بهتراست رد اين شبهات را دانسسسته تسسا ايمسسان‬
‫خويش را هنوز هم قوي و مستحكم سازيم ‪.‬‬
‫ن( الزخرف‪20/‬‬
‫صو َ‬
‫خُر ُ‬
‫ل َي ْ‬
‫ن ُهْم ِإ ّ‬
‫عْلٍم إِ ْ‬
‫ن ِ‬
‫ك ِم ْ‬
‫عَبْدَناُهْم َما َلُهْم ِبَذِل َ‬
‫ن َما َ‬
‫حَما ُ‬
‫شاَء الّر ْ‬
‫َوَقاُلوا َلْو َ‬
‫عادات مجرمان‬
‫) إن الذين أجرموا كانوا من الذين آمنوا يضحكون ‪ ...‬يتغامزون (‬

‫(‪.‬‬
‫جللین در تفسیر وسیله میگوید ‪ :‬ما يقربكم إليسسه من طاعتسسه ‪.‬‬

‫تتتتت تتت تتتتت‬
‫همه مسلمانان بدين عقيده اند كه ما بسسه وحسسدانيت اللسسسه ) جسسل جللسسه ( ) جسسل جللسسه ( ايمسسان‬
‫داريم وتمامي احكام الهي را بدون كم وكاست ميبذيريم ‪ ،‬ولي نقطه يي مهسسم اينسسست كسسه كسسدام‬
‫ايمان ها مورد قبول باركاه بروردكار است ؟ ايمان مقبسسول بسسه اسسساس و زيربنسساي اسسستواري‬
‫محكم ميباشد كه ميتوان در جمله ايمان هاي مقبول اين ايمانها را بكونه مثال بيان داشت ‪:‬‬
‫ن‬
‫جُنوِبِهْم َوَيَتفَّك سُرو َ‬
‫عَلى ُ‬
‫لَ ِقَياًما َوُقُعوًدا َو َ‬
‫نا ّ‬
‫ن َيْذُكُرو َ‬
‫‪ -4‬ايمان به اساس فكر‪) :‬اّلِذي َ‬
‫ب الّنسساِر ( آل‬
‫عسَذا َ‬
‫ك َفِقَنسسا َ‬
‫حاَن َ‬
‫سسْب َ‬
‫ل ُ‬
‫طً‬
‫ت َهسَذا َبسسا ِ‬
‫خَلْق َ‬
‫ض َرّبَنا َما َ‬
‫لْر ِ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خْل ِ‬
‫ِفي َ‬
‫عمران ‪ 191/‬مؤمنان حقيقي كساني اند كه اللسه ) جل جلله ( ) جسسل جللسسه ( را در‬
‫‪205‬‬

‫حالت ايستاده ‪ ،‬نشسته و بربهلوخفته ياد مينمايند ‪ ،‬و در بيدايش آسمانها و زميسسن فكسسر‬
‫ميكننسسد ‪ ،‬و ميگوينسسد ‪ :‬بروردكسسارا ايسسن همسسه را باطسسل خلسسق نكسسرده اي ‪ ،‬بسساكي اسسست‬
‫مرترا ‪ ،‬مار از عذاب دوزخ نكهدار (‬
‫ايمان با همراي عمل ) آمنوا و عملسسوا الصسسالحات ( فسسرق بيسسن مسسسجد مسسساجد‬
‫‪-5‬‬
‫المساجد صالح ‪ ،‬صسسالحون الصسسالحون و منظسسور از الصسسالحون يعنسسي تمسسامي اعمسسال‬
‫شان صالح است ‪.‬‬
‫ايمان بايدار ) قالوا ربنا ال ثم استقاموا ( هركسي بايد بداند كه جقدر ايمان‬
‫‪-6‬‬
‫دارد ‪ ،‬اكر بخاطر يك روبيسه دروغ ميگويد ‪ ،‬ايمانش به اندازه يكروبيه است ‪ ،‬واكر بخسساطر‬
‫صد روبيه است ‪ ،‬به همين شكل ‪.‬‬
‫ايمان پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( ) صلى ال عليه وسلم ( جقسدر بسود ؟ زمساني كفسار مكسه‬
‫براي دست كشيدن از دعوت به اسلم وهمكون شدن با ايشان به پيامبر) صلی ال عليه وسلم‬
‫( بيشنهادات مال ‪ ،‬قدرت و ازدواج را نمودند ‪ ،‬پيامبر) صلی ال عليه وسسسلم ( ) صسسلى الس‬
‫عليه وسلم ( برايشان گفت ‪ :‬هرگاه آفتاب را به دست راستم نهيد و مهتسساب را بسسه دسسستم جبسسم‬
‫دهيد من ازراه دعوت برنميكردم ‪.‬‬
‫يعني اكر تمامي نعمات دنيا را كه به اندازه آفتاب ومهتاب ارزش داشسسته باشسسيد برايسسم فراهسسم‬
‫سازيد من راه دعوت به اسلم را هركز ترك نميكنم ‪.‬‬
‫اين بود قوت ايمان آنحضرت صلى ال عليه وسلم‬
‫‪ -4‬ايمان خالص ‪ ) :‬الذين آمنوا و لم يلبسوا إيمانهم بظلم (‬

‫‪-1‬‬

‫اسلمي شناسي معاصر‬

‫‪206‬‬

‫لللل للل ) لللل‬
‫لللللل للل (‬
‫ل ( البقسسرة‪/‬‬
‫حّبا ِّ‬
‫شّد ُ‬
‫ن آَمُنوا َأ َ‬
‫ل َواّلِذي َ‬
‫ب ا ِّ‬
‫ح ّ‬
‫حّبوَنُهْم َك ُ‬
‫ل َأنَداًدا ُي ِ‬
‫ن ا ِّ‬
‫ن ُدو ِ‬
‫خُذ ِم ْ‬
‫ن َيّت ِ‬
‫س َم ْ‬
‫ن الّنا ِ‬
‫)َوِم ْ‬
‫‪ ) 165‬الس ولسسي السسذين آمنسسوا يخرجهسسم مسسن الظلمسسات إلسسى النسسور( ) قسسل أغيرالس أتخسسذ وليسسا‬
‫فاطرالسماوات والرض (‬
‫ن( الجاثية‪/‬‬
‫ي اْلُمّتِقي َ‬
‫ل َوِل ّ‬
‫ض َوا ُّ‬
‫ضُهْم َأْوِلَياُء َبْع ٍ‬
‫ن َبْع ُ‬
‫ظاِلِمي َ‬
‫ن ال ّ‬
‫شْيًئا َوِإ ّ‬
‫ل َ‬
‫ن ا ِّ‬
‫ك ِم ْ‬
‫عن َ‬
‫ن ُيْغُنوا َ‬
‫)ِإّنُهْم َل ْ‬
‫‪19‬‬
‫ي ِفسي‬
‫ت َوِل ّ‬
‫ض َأْن َ‬
‫لْر ِ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫طَر ال ّ‬
‫ث َفا ِ‬
‫حاِدي ِ‬
‫لَ‬
‫ل ا َْ‬
‫ن َتْأِوي ِ‬
‫عّلْمَتِني ِم ْ‬
‫ك َو َ‬
‫ن اْلُمْل ِ‬
‫ب َقْد آَتْيَتِني ِم ْ‬
‫)َر ّ‬
‫ن( يوسف ‪101/‬‬
‫حي َ‬
‫صاِل ِ‬
‫حْقِني ِبال ّ‬
‫سِلًما َوَأْل ِ‬
‫خَرِة َتَوّفِني ُم ْ‬
‫لِ‬
‫الّدْنَيا َوا ْ‬
‫‪207‬‬

‫ن( آل عمران ‪68/‬‬
‫ي اْلُمْؤِمِني َ‬
‫ل َوِل ّ‬
‫)َوا ُّ‬
‫غو ُ‬
‫ت‬
‫طسسا ُ‬
‫ن َكَفسُروا َأْوِلَيسساُؤهُْم ال ّ‬
‫ت ِإَلسسى الّنسسوِر َواّلسِذي َ‬
‫ظُلَمسسا ِ‬
‫ن ال ّ‬
‫جُهسْم ِمس ْ‬
‫خِر ُ‬
‫ن آَمُنسسوا ُي ْ‬
‫ي اّلسِذي َ‬
‫ل َوِلس ّ‬
‫)ا ُّ‬
‫ن( البقرة‪257/‬‬
‫خاِلُدو َ‬
‫ب الّناِر ُهْم ِفيَها َ‬
‫حا ُ‬
‫صَ‬
‫ك َأ ْ‬
‫ت ُأْوَلِئ َ‬
‫ظُلَما ِ‬
‫ن الّنوِر ِإَلى ال ّ‬
‫جوَنُهْم ِم ْ‬
‫خِر ُ‬
‫ُي ْ‬
‫عسَذابٌ‬
‫ل َأْوِلَياَء َوَلُهسْم َ‬
‫ن ا ِّ‬
‫ن ُدو ِ‬
‫خُذوا ِم ْ‬
‫ل َما اّت َ‬
‫شْيًئا َو َ‬
‫سُبوا َ‬
‫عْنُهْم َما َك َ‬
‫ل ُيْغِني َ‬
‫جَهّنُم َو َ‬
‫ن َوَراِئِهْم َ‬
‫)ِم ْ‬
‫ظيٌم( الجاثية‪10/‬‬
‫عِ‬
‫َ‬
‫يٍء َقسِديٌر(‬
‫شس ْ‬
‫ل َ‬
‫عَلسسى ُكس ّ‬
‫ي الَمسْوَتى َوُهسَو َ‬
‫حس ِ‬
‫ي َوُهسَو ُي ْ‬
‫ل ُهسَو اْلسَوِل ّ‬
‫ن ُدوِنسِه َأْوِلَيسساَء َفسا ُّ‬
‫خُذوا ِمس ْ‬
‫)َأْم اّت َ‬
‫الشورى‪9/‬‬
‫ن الَّ‬
‫ل ُزْلَفى ِإ ّ‬
‫ل ِلُيَقّرُبوَنا ِإَلى ا ِّ‬
‫ن ُدوِنِه َأْوِلَياَء َما َنْعُبُدُهْم ِإ ّ‬
‫خُذوا ِم ْ‬
‫ن اّت َ‬
‫ص َواّلِذي َ‬
‫خاِل ُ‬
‫ن اْل َ‬
‫ل الّدي ُ‬
‫ل ِّ‬
‫)َأ َ‬
‫ب َكّفاٌر( الزمر‪3/‬‬
‫ن ُهَو َكاِذ ٌ‬
‫ل َيْهِدي َم ْ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن ِإ ّ‬
‫خَتِلُفو َ‬
‫حُكُم َبْيَنُهْم ِفي َما ُهْم ِفيِه َي ْ‬
‫َي ْ‬
‫ت َلَبْيس ُ‬
‫ت‬
‫ن اْلُبُيسسو ِ‬
‫ن َأْوَهس َ‬
‫ت َبْيًتسسا َوِإ ّ‬
‫خسَذ ْ‬
‫ت اّت َ‬
‫ل اْلَعنَكُبسسو ِ‬
‫ل َأْوِلَيسساَء َكَمَثس ِ‬
‫ن ا ِّ‬
‫ن ُدو ِ‬
‫خُذوا ِم ْ‬
‫ن اّت َ‬
‫ل اّلِذي َ‬
‫)َمَث ُ‬
‫ن( العنكبوت‪41/‬‬
‫ت َلْو َكاُنوا َيْعَلُمو َ‬
‫اْلَعْنَكُبو ِ‬
‫ن( يونس ‪62/‬‬
‫حَزُنو َ‬
‫ل ُهْم َي ْ‬
‫عَلْيِهْم َو َ‬
‫ف َ‬
‫خْو ٌ‬
‫ل َ‬
‫ل َ‬
‫ن َأْوِلَياَء ا ِّ‬
‫ل ِإ ّ‬
‫)َأ َ‬
‫ن‬
‫ن اْلُمنَكِر َوُيِقيُمسسو َ‬
‫عْ‬
‫ن َ‬
‫ف َوَيْنَهْو َ‬
‫ن ِباْلَمْعُرو ِ‬
‫ض َيْأُمُرو َ‬
‫ضُهْم َأْوِلَياُء َبْع ٍ‬
‫ت َبْع ُ‬
‫ن َواْلُمْؤِمَنا ُ‬
‫)َواْلُمْؤِمُنو َ‬
‫حِكيسٌم( التوبسسة‪/‬‬
‫عِزيٌز َ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل ِإ ّ‬
‫حُمُهْم ا ُّ‬
‫سَيْر َ‬
‫ك َ‬
‫سوَلُه ُأْوَلِئ َ‬
‫ل َوَر ُ‬
‫ن ا َّ‬
‫طيُعو َ‬
‫ن الّزَكاَة َوُي ِ‬
‫لَة َوُيْؤُتو َ‬
‫صَ‬
‫ال ّ‬
‫‪71‬‬
‫ن( العراف ‪27/‬‬
‫ل ُيْؤِمُنو َ‬
‫ن َ‬
‫ن َأْوِلَياَء ِلّلِذي َ‬
‫طي َ‬
‫شَيا ِ‬
‫جَعْلَنا ال ّ‬
‫)ِإّنا َ‬

‫للللللل‬
‫ذكر ‪ ) :‬الذين يذكرون ال قياما وقعودا وعلى جنسسوبهم ( ) فسساذكروني اذكركسسم وا شسسكروا لسسي‬
‫ول تكفرون (‬
‫شكر‪ ) :‬لئن شكرتم لزيدنكم ( ابراهيم ‪7/‬‬

‫للللل‬
‫دعا ‪ ) :‬وإذا سألك عبادي عني فإني قريب أجيب دعوة الداع إذا دعان فليستجيبوا لي وليومنوا‬
‫بي لعلكم ‪،،،،،‬‬

‫‪208‬‬

‫لللللل لللل للل لل‬
‫لللل للللل ن‬
‫طيًرا( النسان‪7/‬‬
‫سَت ِ‬
‫شّرُه ُم ْ‬
‫ن َ‬
‫ن َيْوًما َكا َ‬
‫خاُفو َ‬
‫ن ِبالّنْذِر َوَي َ‬
‫ذكر ‪ ) :‬وليوفوا نذورهم ( )ُيوُفو َ‬
‫سّيا( مريم‪26/‬‬
‫ن ُأَكّلَم اْلَيْوَم ِإن ِ‬
‫صْوًما َفَل ْ‬
‫ن َ‬
‫حَما ِ‬
‫ت ِللّر ْ‬
‫حًدا َفُقوِلي ِإّني َنَذْر ُ‬
‫شِر َأ َ‬
‫ن اْلَب َ‬
‫ن ِم ْ‬
‫)َفِإّما َتَرْي َ‬
‫صاٍر( البقرة‪270/‬‬
‫ن َأن َ‬
‫ن ِم ْ‬
‫ظاِلِمي َ‬
‫ل َيْعَلُمُه َوَما ِلل ّ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن َنْذٍر َفِإ ّ‬
‫ن َنَفَقٍة َأْو َنَذْرُتْم ِم ْ‬
‫)َوَما َأنَفْقُتْم ِم ْ‬
‫ق( الحج ‪/‬‬
‫ت اْلَعِتي ِ‬
‫طّوُفوا ِباْلَبْي ِ‬
‫ضوا َتَفَثُهْم َوْلُيوُفوا ُنُذوَرُهْم َوْلَي ّ‬
‫ُثّم ِلَيْق ُ‬

‫‪-1‬‬

‫نظر علماي اسلم در مورد واسطه قرار دادن مخلوقات‬
‫مشركان قريش عادت داشتند كه مجسمه انسانها را به شكل تصاوير ومجسمه هسساي سسساخته ‪،‬‬
‫وآنانرا واسطه براي حصسسول رضسسايت خداونسد بيسش ميكردنسد ‪ ،‬آنسان ميگفتنسد كسه مسسا بسسيار‬
‫كناهكار هستيم ‪ ،‬و با اين كناه وروسياكي نميتوانيم مستقيما به خداوند دعا كنيم بلكه ايسسن بتهسسا‬
‫كه شخصيت هاي عالي بودند وبه دربار خداوند بسيار مقرب ونزديك هستند آنانرا ما وسسسيله‬
‫ساخته تا خداوند ما را ببخشد ‪ ،‬حضرت پيامبسسر اين نظر آنانرا نظر مشركانه بيسسان داشسست و‬
‫ن‬
‫ص َواّلسِذي َ‬
‫خساِل ُ‬
‫ن اْل َ‬
‫لس السّدي ُ‬
‫ل ِّ‬
‫آنانرا از ين كار منع نمود ‪ ،‬خداوند متعال در مورد ميكويد ‪َ) :‬أ َ‬
‫حُكسُم َبْيَنُهسْم ِفسسي َمسسا ُهسْم ِفيسِه‬
‫ل َي ْ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل ُزْلَفى ِإ ّ‬
‫ل ِلُيَقّرُبوَنا ِإَلى ا ِّ‬
‫ن ُدوِنِه َأْوِلَياَء َما َنْعُبُدُهْم ِإ ّ‬
‫خُذوا ِم ْ‬
‫اّت َ‬
‫ب َكّفار ( اگاه باشيد كه دين خالص بسسراي خداونسسد اسسست ‪،‬‬
‫ن ُهَو َكاِذ ٌ‬
‫ل َيْهِدي َم ْ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن ِإ ّ‬
‫خَتِلُفو َ‬
‫َي ْ‬
‫آنانيكه بغيراز خداوند ديسگران را اولياء ) دوستان ( گرفته اند ‪ ،‬وميكويند ‪ :‬ما آنسسانرا عبسسادت‬
‫نميكنيم مكر براي اينكه آنان ما را به خداونسسد نزديسسك سسسازد ‪ ،‬خداونسسد در مسسورد ايسسن اختلف‬
‫شان حكم خواهد نمود ‪ ،‬وخداوند هيچ دروغكسسوي كسسافر را دوسسست نسسدارد ‪ .‬آيسسن آيسست شسسريف‬
‫عملكرد قريشيان را بسيار بد دانسته و براي شان گفت كه شما ميگوييد كه ما ال ) جل جلله‬
‫( را عبادت ميكنيم ولي اين بتان را براي نزديكي به خداوند واسسسطه ووسسسيله قسسرار ميسسدهيم ‪،‬‬
‫اين عمل كرد شما يك دروغ و كفر ميباشد ‪ ،‬زيرا اين كار شسسما مخسسالف عقتيسسده توحيسسد وخسسدا‬
‫برستي است ‪.‬‬

‫‪209‬‬

‫قرطبي ميگويد ‪ :‬حضرت قتاده گفست ‪ :‬هرگساه بسسه ايشسان گفتسه ميشسسد كسه كسسه پروردگسسار تسان‬
‫كيست ‪ ،‬خالق تان كيست ‪ ،‬آسمانها ‪ ،‬زمين را كي خلق نمسسوده ؟ وكسسي از آسسسمان آب را فسسرو‬
‫ميرود ؟ ميگفتسسسند ‪ :‬ال ) جل جلله (‬
‫وقتي برايشان گفته ميشد كه ‪ :‬بس چرا اين بتان را عبادت ميكنيد ؟‬
‫ميگفتند ‪ :‬تا ما را به خداوند نزديك سازد ‪ ،‬و براي ما در نزد خداوند شفاعت كنند ‪.‬‬
‫الكلبي ميكويد ‪ :‬جواب اين سخن در سوره الحقاف ) َفلول نصرهم الذين اتخذوا من دون ال‬
‫قربانا آلهة" ]الحقاف‪[28 :‬‬
‫ابن كثير ميگويد ‪ :‬قتادة والسدي ومالك از حضرت زيد بن أسلم وابن زيد روايسست ميكننسسد كسسه‬
‫"إل ليقربونا إلى ال زلفى" به معناي شفاعت كردن براي مسسا ‪ ،‬و مسسا را بسسه نسسزد خسسدا نزديسسك‬
‫ساختن است‬
‫ابن كثير ميكويد ‪ :‬اين سخن مشركان در تمامي زمانه هاست ‪ ،‬ولي تمامي پيامبسسران به ضسسد‬
‫اين عقيده ومنه نمودن مردم ازين فكر برخواستند ‪ ،‬وبه يكتا برستي و يكانگي خداونسسد ايشسسان‬
‫را دعوت نمودند ‪ ،‬وبرايشان گفتند كه ايسسن سسسخناني اسسست كسسه مشسسركان بسسراي خسسود اخسستراع‬
‫نموده اند ‪ ،‬خداوند به چنين اعمال اجازه نداده ‪ ،‬وبسسه آن رضسسايت نداشسسته بلكسسه آنسسرا بسسد تلقسسي‬
‫نموده و آنانرا ازين كار منسسع نمسسوده اسسست ‪) .‬ولقسسد بعثنسسا فسسي كسسل أمسسة رسسسول أن أعبسسدوا الس‬
‫واجتنبوا الطاغوت( مادر هر امتي پيامبسسري فرستاديم كسسه الس را عبسسادت كنيسسد واز طسساغوت‬
‫ببرهيزيد )وما أرسلنا من قبلك مسسن رسسسول إل نسسوحي إليسسه أنسسه ل إلسسه إل أنسسا فاعبسسدون ( هيسسچ‬
‫پيامبسسري را قبل از تو نفرستاديم مكر اينكه برايشان وحي فرستاديم كه هيچ معبودي بغير از‬
‫من نيست ‪ ،‬بس صرف مرا عبادت كنيد ‪ " .‬ابن کثير علوه ميکند ‪ :‬خداوند خسسبر داده اسسست‬
‫كه تمامي فرشته ها خواه درآسمانها‬
‫هستند ويا از جمله ملئكه هاي مقرب همه بنده هاي خداوند بسسوده ‪ ،‬نميتواننسسد شسسفاعت كسسسي‬
‫را بدون اجازه ء ورضايت خداوند بكنند ‪ ،‬فرشته كسان مثسسل والسي هساي باشساهان نيسسستند كسسه‬
‫بدون اجازه بادشاه خواه رضايت داشته باشد يا نداشته باشد شفاعت ميكنند‬
‫)إن ال ل يهدي من هو كاذب كفار( ال تعالي دروغكويان و نعمت فراموشانرا هدايت نميكند‬
‫‪.‬‬
‫در تفسير قرطبي در تفسير اين آيت ميگويد ‪:‬‬
‫در تفسير ابن كثيبر ميگويد ‪:‬‬
‫از محمد بسر قيس گفت ‪ :‬يغوث ويعوق ونسر سه شخص نيكوكار وازجمله اولياء ال در‬
‫فاصله زمني بين حضرت آدم ونوح ) عليهما السلم ( بودند ‪ ،‬ويكتعداد از بيرواني داشسستند ‪،‬‬
‫وقتي وفات نمودند ‪ ،‬بيروان شان گفتند ‪ :‬اگر تصوير ها و مجسمه هاي اينان را داشته باشيم‬
‫در وقت ديدن به آنان علقمندي ما به عبادت بيشتر ميشود ‪ ،‬تصسساوير آنسسان را كشسسيده بيسسش‬
‫خود نكهداشتند ‪ ،‬وقتي آنها مردند ‪ ،‬شيطان به نزد اولد هاي شان آمده وگفت كسسه بسدران تسان‬
‫آنها را عبادت ميكردند ‪ ،‬واز آنها در باريدن باران كمك ميخواستند و به ايسسن شسسكل آنسسان ايسسن‬
‫بت ها ومجسمه ها را عبادت كردند ‪.‬‬

‫‪210‬‬

‫يعقوب بسر أبي المطهر ميكويد كه أبسسي جعفسسر نمسساز ميخوانسسد و كسسسانيكه درمجلسسس نشسسسته‬
‫بودند ا بن المهلب را ياد كردند ‪ ،‬او هنكامي از نمازش فارغ شد گفت كه ابن مهلب در جايي‬
‫كشته شد كه در آنجا مردم به غير از خداوند انسان را عبسسادت كردنسسد ‪ ،‬گفسست ‪ :‬شخصسسي در‬
‫آنجا بود كه بسيار انسان نيك وصالح بود كه درميان مرد م بسيار محبسسوب بسسود ‪ ،‬وهنكسساميكه‬
‫وفات نمود همه در اطراف قبر او در شهر بابسسل جمسسع شسسده و نسساله وفريسساد مينمودنسسد ‪ ،‬جسسون‬
‫شيطان اين حادثه را مشاهده نمود ‪ ،‬در شكل انساني آمسسده برايشسسان گفسست ‪ :‬آيسسا ميخواهيسسد كسسه‬
‫تصاوير اين شخص را براي تان ترسيم نمايم ‪ ،‬شما آنرا در مجالس تان بكذاريد ‪ ،‬وهروقسستي‬
‫او را بياد داشته باشيد گفتند ‪ :‬بلي‬
‫شيطان براي آنان اين كسسار را كسسرد ‪ ،‬بسساز برايشسسان گفسست ‪ :‬آيسسا ميخواهيسسد كسسه مجسسسمه ء ايسسن‬
‫شخص را براي هركدام تان بسازم تا در خانه هاي تسسان كذاشسسته ‪ ،‬واو را بيسساد داشسسته باشسسد ‪،‬‬
‫گفتند ‪ :‬بلي‬
‫شيطان برايشان مجسمه هاي اين شخص را ساخت ‪ ،‬و زماني اولد هاي شسسان ايسسن مجسسسمه‬
‫ها را درخانه هاي خويش بعد از بدران يافتند به عبادت آنان برداختند ‪ .‬بنسساء ايسسن همسسان بسستي‬
‫بود كه بنام ) ود ( عبادت گرديد ‪.‬‬
‫ن ُدوِن سِه َأْوِلَيسساَء‬
‫خُذوا ِم س ْ‬
‫ن اّت َ‬
‫تفسیر نمونه اين آيت شريف را چنين تفسير نموده است ‪َ ) :‬واّلِذي َ‬
‫ل ُزْلَفى ( ‪:‬‬
‫ل ِلُيَقّرُبوَنا ِإَلى ا ِّ‬
‫َما َنْعُبُدُهْم ِإ ّ‬
‫) كسانى كه غير از خدا را اوليماى خمود پمذيرفته انمد و دليلشمان ايمن‬
‫است كه اينها را نمى پرستيم مگر بمه خماطر اينكممه مما را بمه خداونمد‬
‫نزديك كنند‪ ،‬خداونممد روز قيممامت ميممان آنهمما در آنچممه اختلف داشممتند‬
‫داورى مى كند و آنجا است كه فساد و تباهى اعمال و افكارشممان بممر‬
‫همگان آشكار مى شود ‪.‬‬
‫مولف تفسير نمونه در ادامممه ميكويممد ‪ :‬ايممن آيممه در حقيقممت تهديممدى‬
‫است قاطع براى مشركان كه در روز قيامت كممه روز برطممرف شممدن‬
‫اختلفات و آشكار شدن حقائق است در ميان آنها داورى مممى كنممد‪ ،‬و‬
‫آنان را به كيفر اعمالشان مى رساند‪ ،‬علوه بر اينكه در صحنه محشر‬
‫در برابر همگان رسوا مى شوند‪.‬‬
‫در اينجا منطق بت پرستان به روشنى بيان شده است ‪.‬‬
‫توضيح اينكه ‪:‬‬
‫بعضى معتقدند يكممى از سرچشمممه همماى بممت پرسممتى ايممن اسممت كممه‬
‫گروهى به زعم خود ذات پاك خداوند را بزرگتر از آن مى دانستند كممه‬
‫عقل و فكر ما به آن راه يابد‬
‫و بر اين اساس او را منزه از اين مى دانستند كمه مما مسمتقيما او را‬
‫مورد عبادت خويش قرار دهيم ‪ ،‬بنابراين بايد به كسممانى روى آوريممم‬
‫كه ربوبيت و تدبير اين عالم از سموى خداونمد بمر عهمده آنهما گممذارده‬
‫شده است ‪ ،‬و آنها را واسطه ميان خود و او قرار دهيم ‪.‬‬

‫‪211‬‬

‫آنها را به عنوان ))ارباب (( و خدايان بپذيريم و پرستش كنيم تا ما را‬
‫بممه خممدا نزديممك كننممد‪ ،‬آنهمما همممان فرشممتگان و جممن و بممه طممور كلممى‬
‫وجودات مقدس عالمند‪.‬‬
‫سپس از آنجا كه دسترسممى بممه ايممن مقدسممين نيممز امكممان پممذير نبممود‬
‫تمثال و سمبلى براى آنها مى ساختند و آنها را پرستش مممى كردنممد‪،‬‬
‫و اينها همان بتها بودند‪ ،‬و چون ميان اين تمثالهمما و وجممود مقدسممين‬
‫يك نوع وحدت قائل بودند بتها را نيز ))اربمماب (( و خممدايان خممود مممى‬
‫پنداشتند‪.‬‬
‫به اين ترتيب خدايان در نزد آنها همان موجودات ممكنى بودند كممه از‬
‫سوى خداوند عالم آفريده شده بودند‪ ،‬و به زعم آنهمما مقربممان درگمماه‬
‫حق و اداره كنندگان امور جهان به امر پروردگار بودند‪ ،‬و خممدا را رب‬
‫الربمماب )خممداى خممدايان ( مممى دانسممتند كممه خممالق و آفريممدگار عممالم‬
‫هستى است ‪ ،‬و گرنه كمتر كسى از بت پرستان معتقممد بممود كممه ايممن‬
‫بتهاى سنگى و چوبى و يا حتى خدايان پندارى آنها يعنى فرشممتگان و‬
‫جن و مانند آن خالق و آفريدگار اين جهان مى باشد‪.‬‬
‫البته بت پرستى سرچشمه هاى ديگرى نيز دارد از جمله اينكه احترام‬
‫فوق العاده به انبياء و نيكان گاهى سبب مممى شممد كممه تمثممال آنهمما را‬
‫بعممد از مرگشممان مممورد احممترام قممرار دهنممد‪ ،‬و بمما گذشممت زمممان ايممن‬
‫تمثالها جنبه استقللى پيدا كرده ‪ ،‬و احممترام نيممز تبممديل بممه پرسممتش‬
‫مى شد‪ ،‬و به همين علممت مسمماءله مجسمممه سممازى در اسمملم شممديدا‬
‫نهى شده است ‪.‬‬
‫اين امر نيز در تواريخ آمده است كه عممرب جمماهلى بممه خمماطر احممترام‬
‫فوق العاده اى كه براى كعبه و سرزمين مكه قائل بود گاهى قطعات‬
‫سنگى از آنجا را با خود به نقاط ديگر مى بممرد و مممورد احممترام و كممم‬
‫كم پرستش ‍ قرار مى داد‪.‬‬
‫و در هر حال اينها منافاتى بما آنچممه در داسممتان ))عمممرو بمن لحممى ((‬
‫نقل شده ندارد كه او بممه هنگممام سممفر بممه شممام صممحنه هممائى از بممت‬
‫پرستى را مشاهده كرد و براى اولين بممار بمتى را بمما خممود از آنجمما بمه‬
‫حجاز آورد‪ ،‬و پرستش بتان از آن زمان معمول شد‪ ،‬چرا كه هر يممك از‬
‫آنچه گفتيم يكى از ريشه هاى بت پرستى را بيان مممى كنممد و انگيممزه‬
‫شاميان در پرستش بتها نيز از همين امور يا مانند آن سرچشمه مممى‬
‫گرفت ‪.‬‬
‫اما در هر صورت اينها همه اوهام و خيممالت بممى اساسممى بممود كممه از‬
‫مغزهممماى نممماتوان تمممراوش ممممى كمممرد‪ ،‬و ممممردم را از جممماده اصممميل‬
‫خداشناسى منحرف مى ساخت ‪.‬‬
‫صاحب تفسير نمونممه ميكويد ‪ :‬قرآن مجيد مخصوصمما روى ايممن نكتممه‬
‫تاءكيد مى كند كه انسان بدون هيممچ واسممطه اى مممى توانممد بمما خممداى‬
‫خود تمماس گيممرد‪ ،‬بمما او سممخن گويممد‪ ،‬راز و نيمماز كنممد‪ ،‬حماجت بطلبممد‬

‫‪212‬‬

‫تقاضاى عفو و توبه كند‪ ،‬اينها همممه از آن او و در اختيممار و قممدرت او‬
‫است ‪.‬‬
‫سوره ))حمد(( بيانگر اين واقعيت است چرا كه بندگان با خواندن اين‬
‫سوره به طور مداوم در نمازهاى روزانه مستقيما بمما پروردگممار خممود‬
‫ارتباط برقرار مى كنند‪ ،‬او را مى خوانند و بدون هيممچ واسممطه اى از‬
‫او تقاضا مى كنند و حاجات خويش را مى طلبند‪.‬‬
‫طرز استغفار و تمموبه در برنممامه همماى اسمملمى و همچنيممن هممر گممونه‬
‫تقاضمما از خداونممد بمزرگ كممه دعاهمماى مماءثوره مما مملممو از آن اسممت‬
‫همگى نشان مى دهد كه اسلم هيچگونه واسممطه اى در ايممن مسممائل‬
‫قائل نشده است و اين همان حقيقت توحيد است ‪.‬‬
‫حممتى مسمماءله شممفاعت و توسممل بممه اوليمماء اللممه نيممز مقيممد بممه اذن‬
‫پروردگار و اجازه او است و تاءكيدى است بر همان مساءله توحيد‪.‬‬
‫و بايد هم چنين رابطه اى برقرار باشد‪ ،‬چرا كمه او بمه مما از خمود مما‬
‫نزديكتر است ‪ ،‬چنانكه قرآن مى گويمد‪ :‬و نحممن اقممرب اليمه ممن حبممل‬
‫الوريممد‪)) :‬ممما بممه انسممان از رگ گممردن او نزديكممتريم ((! )ق ‪ (16 -‬و‬
‫اعلموا ان الله يحول بين المرء و قلبه ‪)) :‬بدانيد خداوند ميممان انسممان‬
‫و دل او قرار دارد((! )انفال ‪.(24 -‬‬
‫با اين حال نه او از ما دور است ‪ ،‬و نه ما از او دوريمم ‪ ،‬تما نيمازى بمه‬
‫واسطه باشد‪ ،‬او از هر كس ديگر به ممما نزديكممتر اسممت ‪ ،‬در همممه جمما‬
‫حضور دارد‪ ،‬و در درون قلب ما جاى او است ‪.‬‬
‫بنابراين پرسممتش واسممطه همما‪ ،‬خممواه فرشممتگان و جممن و ماننممد آنهمما‬
‫باشند‪ ،‬و خواه پرستش بتهاى سنگى و چوبى ‪ ،‬يك عمل بى اسمماس و‬
‫دروغين اسممت ‪ ،‬بممه علوه كفممران نعمتهمماى پروردگممار محسمموب مممى‬
‫شود‪ ،‬چرا كه بخشنده نعمت سزاوار پرستش است نه ايممن موجممودات‬
‫بى جان يا سراپا نياز‪.‬‬
‫لذا در پايان آيه مى گويد‪ :‬خداوند كسى را كه دروغگو و كفران كننده‬
‫است هرگز هدايت نمى كند )ان الله ل يهدى من هو كاذب كفار(‬
‫نه هدايت به راه مستقيم در اين جهان ‪ ،‬نه به سوى بهشت در جهممان‬
‫ديگر چرا كه خود مقدمات بسته شدن درهاى هدايت را فراهم ساخته‬
‫است ‪ ،‬زيرا خداوند فيض هدايتش را به زمينه هممائى مممى فرسممتد كممه‬
‫ليق و آماده پذيرش آنند‪ ،‬نه دلهائى كه آگاهممانه هممر گممونه آمممادگى را‬
‫در خود نابود كرده اند‪(.‬‬
‫تفسسسير الميسسزان ميكويسسد ‪ ) :‬و الذين اتخممذوا مممن دونممه اوليمماء ممما نعبممدهم ا‬
‫ليقربونا الي الله زلفي ‪ ...‬در سابق گفتيم كه مسمملک وثنيممت معتقممد‬
‫است كه خداى سبحان بزرگتر از آن است كه ادراک انسانها محيط بر‬
‫او شود‪ ،‬نه عقلش ميتواند او را درک كند و نه وهم و حسش‪ .‬پممس او‬
‫منزه از آن است كه ما‪ ،‬روى عبادت را متوجه او كنيم‪ .‬نمماگزير واجممب‬
‫ميشود كه از راه تقمرب بمه مقربيمن او بمه سموى او تقمرب جموييم و‬
‫‪213‬‬

‫مقربين درگاه او همان كسانياند كه خداى تعالي تدبير شوون مختلف‬
‫عالم را به آنان واگذار كرده‪ .‬ما بايد آنممان را اربمماب خممود بگيريممم‪ ،‬نممه‬
‫خداى تعالي را‪ .‬سپس همانهمما را معبممود خممود بممدانيم و بممه سويشممان‬
‫تقرب بجوييم تا آنها به درگمماه خممدا ممما را شممفاعت كننممد‪ ،‬و ممما را بممه‬
‫درگاه او نزديک سازند‪ .‬و اين آلهه و ارباب عبارتند از ملئكه و جممن و‬
‫قديسين از بشر‪ ،‬اينها ارباب و آلهه حقيقي ما هستند‪ .‬و اما اين بتها‬
‫كه در بتكده ها و معابد نصب ميكننممد‪ ،‬تمثالهممايي از آن اربمماب و آلهممه‬
‫هستند‪ ،‬نه اينكه راستي خود اين بتهمما خممدا باشممند‪ .‬چيممزى كممه هسممت‬
‫عوام آنها بسا ميشود كه بين بتها و ارباب آنهمما فممرق نگذاشممته‪ ،‬خممود‬
‫بتها را هم ميپرستند همان طور كه ارباب و آلهه را ميپرسممتند‪ .‬عممرب‬
‫جاهليت هم اين طور بودند‪ .‬و همچنين عوامهاى صابئين‪ .‬بسا ميشود‬
‫كه فرقي بين بتهاى كواكب و كواكب كه آنها نيز بتهاى ارواح موكممل‬
‫بر آنها هسممتند‪ ،‬و بيممن ارواح كممه اربمماب و آلهممه حقيقممي نممزد خممواص‬
‫صابئين هستند‪ ،‬فرقممي نميگذارنممد ‪ .‬بممه هممر حممال پممس اربمماب و آلهممه‬
‫معبممود در نممزد وثنيممت هسممتند‪ ،‬و ايممن اربمماب موجمموداتي ممكممن و‬
‫مخلوقند‪ ،‬چيزى كه هست خداوند اين مخلوقات را از آنجا كممه مقممرب‬
‫درگاه خود ميداند موكل بر تدبير عممالم كممرده و هممر يممک را بممر حسممب‬
‫مقام و منزلتي كه دارد ماموريتي داده‪ .‬و اما خود خممداى سممبحان بممه‬
‫غير از خلق كردن و پديد آوردن كممار ديگممرى نممدارد‪ ،‬و او رب اربمماب و‬
‫اله آلهه است‪ .‬حال كه اين معاني را متوجه شدى ميتواني بفهمي كه‬
‫منظور از آيه مممورد بحممث كممه ميفرمايممد ‪ :‬و الممذين اتخممذوا مممن دونممه‬
‫اولياء چيسممت ؟ منظممور هميممن وثنيممت اسمت كممه قائلنمد غيمر از خممدا‬
‫اربابي دگر هستند‪ ،‬كه امور عالم را تدبير ميكنند‪،‬‬
‫ربوبيت و تدبير منسوب به ايشان است‪ ،‬نه منسوب به خداى تعممالي‪.‬‬
‫پس در نظر وثنيت اين ارباب مدبر امور هسممتند‪ ،‬نتيجهمماش هممم ايممن‬
‫است كه پس بايد در مقابل همين ارباب خاضع شممد و آنهمما را عبممادت‬
‫كرد تا ما را از منممافعي برخمموردار و بلهمما و ضممررها را دفممع كننممد‪ .‬و‬
‫حتي بايد از اينها تشكر كرد ‪ ،‬چون كارها همه به دست آنان است‪ ،‬نه‬
‫به دست خدا‪ .‬پس معلوم شد كه مراد از اتخمماذ اوليمماء ايممن اسممت كممه‬
‫مشركين به غير از خدا اربابي ميگيرنممد‪ ،‬و خلصممه ميخممواهيم بگمموييم‬
‫وليت و ربوبيت قريب المعني هستند‪ ،‬چون رب به معناى مالک مدبر‬
‫است و ولي به معنمماى مالممک تممدبير و يمما متصممدى تممدبير اسممت‪ .‬و بممه‬
‫همين جهت دنبال كلمه اوليا مساله عبادت را ذكر كممرده و فرممموده ‪:‬‬
‫ما نعبدهم ال ليقربونا‪ .‬بنابراين‪ ،‬كلمه الذين در جمله و الذين اتخممذوا‬
‫من دونه اولياء مبتدا و خبر آن جمله ان الله يحكم ‪ ...‬ميباشد‪ .‬و مراد‬
‫از الذين مشركين است كممه قممائل بممه ربمموبيت شممركا و المموهيت آنهمما‬
‫هستند‪ ،‬و براى خدا ربوبيت و الوهيتي قائل نيستند‪ ،‬مگر عمموام آنهمما‪،‬‬
‫كه معتقدند خدا هم با ارباب در معبمموديت شممريک اسممت‪ .‬و جملممه ممما‬

‫‪214‬‬

‫نعبدهم ا ليقربونا الي الله زلفي تفسيرى اسممت بممراى معنمماى اتخمماذ‬
‫اوليا به جاى خدا‪ .‬و ايمن جملمه حكمايت كلم مشمركين اسمت و يما بمه‬
‫تقدير قول است كه در اين صورت تقدير آن يقولممون ممما نعبممدهم ‪...‬‬
‫است‪ ،‬يعني ميگويند ما شركاء را نميپرستيم مگر بدين جهت كممه آنهمما‬
‫ما را قدمي به سوى خدا نزديک كنند‪ .‬پس مشركين از خممدا بممه سمموى‬
‫غير خدا عدول كرده اند و اگر مشركشان ميناميم از اين جهت اسممت‬
‫كه مشركين براى خدا شريک قائل شده اند‪ ،‬يعني غير خممدا را اربمماب‬
‫و آلهه عالم خواندهاند‪ ،‬و خممدا را رب و الممه آن اربمماب و آلهممه ناميممده‬
‫اند‪ (.‬ختم سخنان تفسير الميزان ‪.‬‬

‫مفهوم ) واسطه ( وسيله در دين مقدس اسلم‬
‫قرآن وسيله است ) تلوت قرآن وعمل به قرآن وسسسيله بسسزرك الهسسي بسسراي رسسسيدن بسسه جنسست‬
‫الهي و نجات از دوزخ ميباشد (‬
‫هرگاه سنت پيامبر را تطبيق نماييم ‪ ،‬همين تطبق سنت بهترين وسيله براي حصول رضاي‬
‫پيامبر است ‪،‬‬
‫به گفته هاي رهبران ‪ ،‬متقيان ‪ ،‬امامان ‪ ،‬علما و دانشمندان اسلمي عمل كردن خسسود وسسسيله‬
‫نجات است براي انسان مؤمن ‪.‬‬
‫اما تعدادي ازمردم با حركات غير معقول و اعماليكه رضايت ال ) جل جلله ( متعال) جسل‬
‫جلله ( وپيامبر در آن نيست كار هاي نسساروا نمسسوده بسساز بسسه زيسسارت دوسسستان خسسدا ميرونسسد ‪،‬‬
‫دوستان خدا هيچ گاهي به آنها هيچ كمكي نخواهد كرد ‪.‬‬
‫بهترين وسيله اعمال انسان است ‪.‬‬
‫ن ( المائدة ‪35/‬‬
‫حو َ‬
‫سِبيِلِه َلَعّلُكْم ُتْفِل ُ‬
‫جاِهُدوا ِفي َ‬
‫سيَلَة َو َ‬
‫ل َواْبَتُغوا ِإَلْيِه اْلَو ِ‬
‫ن آَمُنوا اّتُقوا ا َّ‬
‫َياَأّيَها اّلِذي َ‬
‫در تفسیر ابن كثیر در تفسیر این آیت آمده است ‪:‬‬
‫يقول تعالى آمرا عباده المؤمنين بتقواه وهي إذا قرنت بطاعته كان المراد بها النكفاف عن المحسسارم وتسسرك‬
‫المنهيات وقد قال بعدها" وابتغوا إليه الوسيلة " قال سفيان الثوري‪ :‬عن طلحة عن عطاء عن ابن عبسساس أي‬
‫القربة وكذا قال مجاهد وأبو وائل والحسن وقتادة وعبد ال بن كسسثير والسسسدي وابسسن زيسسد وغيسسر واحسسد وقسسال‬
‫قتادة أي تقربوا إليه بطاعته والعمل بما يرضيه وقرأ ابن زيد" أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة‬
‫" وهذا الذي قاله هؤلء الئمة ل خلف بين المفسرين فيه وأنشد عليه ابن جرير قول الشاعر‪:‬‬
‫وعاد التصافي بيننا والوسائل‬
‫إذا غفل الواشون عدنا لوصلنا‬

‫‪215‬‬

‫والوسيلة هي التي يتوصل بها إلى تحصيل المقصود والوسيلة أيضا علم على أعلى منزلسسة فسسي الجنسسة وهسسي‬
‫منزلة رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ -‬وداره في الجنة وهي أقرب أمكنة الجنة إلى العسسرش وقسسد ثبسست فسي‬
‫صحيح البخاري من طريق محمد بن المنكدر عن جابر بن عبسسد الس قسسال‪ :‬قسسال رسسسول الس صسسلى الس عليسه‬
‫وسلم‪" :‬من قال حين يسمع النداء اللهم رب هذه الدعوة التامة والصلة القائمة آت محمدا الوسسسيلة والفضسسيلة‬
‫وابعثه مقاما محمودا الذي وعدته إل حلت له الشفاعة يسسوم القيامسسة " "حسسديث آخسسر" فسسي صسسحيح مسسسلم مسسن‬
‫حديث كعب عن علقمة عن عبد الرحمن بن جبير عن عبد ال سمع النبي ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ -‬يقول‪ ":‬إذا‬
‫سمعتم المؤذن فقولوا مثل ما يقول ثم صلوا علي فإنه من صلى علي صلة صلى ال عليه عشرا ثم سلوا لي‬
‫الوسيلة فإنها منزلة في الجنة لتنبغي إل لعبد من عباد ال وارجسو أن أكسون أنسا هسو فمسن سسأل لسي الوسسيلة‬
‫حلت عليه الشفاعة " " حديث آخر" قال المام أحمد‪ :‬حدثنا عبد الرزاق أخبرنا سفيان عسسن ليسسث عسسن كعسسب‬
‫عن أبي هريره أن رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسسسلم‪ -‬قسسال‪ ":‬إذا صسسليتم علسسي فسسسلوا لسسي الوسسسيلة" قيسسل‪ :‬يسسا‬
‫رسول ال وما الوسيلة؟ قال‪ ":‬أعلى درجة في الجنة ل ينالها إل رجل واحد وأرجو أن أكون أنا هو" ورواه‬
‫الترمذي عن بندار عن أبي عاصم عن سفيان الثوري عن ليث بن أبي سليم عن كعب قال حدثني أبو هريرة‬
‫به ثم قال‪ :‬غريب وكعب ليس بمعروف ل نعرف أحدا روى عنه غير ليث بن أبي سليم‪ " .‬حديث آخر" عسسن‬
‫أبي هريرة ‪ -‬رضي ال عنه‪ -‬قال‪ :‬أبو بكر بن مردويسسه حسسدثنا عبسسد البسساقي بسسن قسسانع حسسدثنا محمسسد بسن نصسسر‬
‫الترمذي حدثنا عبد الحميد بن صالح حدثنا ابن شهاب عن ليث عسسن المعلسسي عسسن محمسسد بسسن كعسسب عسسن أبسسي‬
‫هريرة رفعه قال‪ ":‬صلوا علي صلتكم وسلوا ال لي الوسيلة فسألوه أو أخبرهم أن الوسيلة درجة في الجنسسة‬
‫ليس ينالها إل رجل واحد وأرجو أن أكون أنا"‪ " .‬حسديث آخسر" قسال الحسافظ أبسو القاسسم الطسبراني‪ :‬أخبرنسا‬
‫أحمد بن علي البار حدثنا الوليد بن عبد الملك الحراني حدثنا موسى بن أعين عن ابن أبسسي ذئب عسسن محمسسد‬
‫بن عمرو بن عطاء عن ابن عباس قال‪ :‬قال رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ ":-‬سلوا ال لسسي الوسسسيلة لنسسه‬
‫لم يسألها لي عبد في الدنيا إل كنت له شهيدا أو شفيعا يوم القيامة" ثم قال الطبراني‪ :‬لسسم يسسروه عسسن ابسسن أبسسي‬
‫ذئب إل موسى بن أعين كذا قال وقد رواه ابن مردويه حدثنا محمد بن علي بن دحيم حسسدثنا أحمسسد بسسن حسسازم‬
‫حدثنا عبيد ال موسى حدثنا موسى بن عبيدة عن محمد بن عمرو بسن عطساء فسذكر بإسسناده نحسوه‪ " .‬حسديث‬
‫آخر "روى ابن مردويه بإسناديه عن عمارة بن غزية عن موسى بن وردان أنه سمع أبا سعيد الخدري يقول‬
‫قال رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪" :-‬إن الوسيلة درجة عند ال ليس فوقهسسا درجسسة فسسسلوا الس أن يسسؤتيني‬
‫الوسيلة على خلقه‪ " .‬حديث أخر" روى ابن مردويه أيضا من طريقين عن عبد الحميد بن بحر حدثنا شريك‬
‫عن أبي إسحاق عن الحارث عن علي عن النسسبي ‪ -‬صسسلى الس عليسسه وسسسلم‪ -‬قسسال‪ ":‬فسسي الجنسسة درجسسة تسسدعى‬
‫الوسيلة فإذا سألتم ال فسلوا لي الوسيلة قالوا‪ :‬يسا رسسول الس مسن يسسكن معسك قسال‪ :‬علسي وفاطمسة والحسسن‬
‫والحسين " هذا حديث غريب منكر من هذا الوجه وقال‪ :‬ابن أبي حاتم حدثنا علي بن الحسسسين حسسدثنا الحسسسن‬
‫الدشتكي حدثنا أبو زهير حدثنا سعيد بن طريف عن علسي بسن الحسسين الزدي مسولى سسالم بسن ثوبسان قسال‪:‬‬
‫سمعت علي بن أبي طالب ينادي على منبر الكوفسسة‪ :‬يسسا أيهسسا النسساس إن فسسي الجنسسة لؤلسسؤتين إحسسداهما بيضسساء‬
‫والخرى صفراء أما الصفراء فإنها إلى بطنان العرش والمقام المحمسسود مسن اللؤلسؤة البيضسساء سسسبعون ألسف‬
‫غرفة كل بيت منها ثلثة أميال وغرفها وأبوابها وأسرتها وسكانها من عرق واحد واسمها الوسيلة لمحمسسد ‪-‬‬
‫صلى ال عليه وسلم‪ -‬وأهل بيته والصفراء فيها مثل ذلك هي لبراهيم ‪ -‬عليه السلم‪ -‬وأهل بيتسسه‪ .‬وهسسذا أثسسر‬
‫غريب أيضا وقوله" وجاهدوا في سبيله لعلكم تفلحون " لما أمرهسسم بسسترك المحسسارم وفعسسل الطاعسسات أمرهسسم‬
‫بقتال العداء من الكفار والمشركين الخارجين عن الطريق المستقيم والتاركين للدين القويم ورغبهم في ذلك‬
‫بالذي أعده للمجاهدين في سبيله يوم القيامة‪ :‬من الفلح والسعادة العظيمة الخالدة المستمرة السستي ل تبيسسد ول‬
‫تحول ول تزول في الغرف العالية الرفيعة المنة الحسنة مناظرها الطيبة مساكنها السستي مسسن سسسكنها ينعسسم ل‬
‫ييأس ويحيا ل يموت ل تبلى ثيابه ول يفنى شبابه‪.‬‬

‫‪216‬‬

‫در تفسیر قرطبي میگوید ‪ :‬الوسيلة هي القربة عسسن أبسسي وائل والحسسسن ومجاهسسد وقتسسادة وعطسساء‬
‫والسد وابن زيد وعبدال بن كثير‪ ,‬وهي فعيلة من توسلت إليه أي تقربت; قال عنترة‪:‬‬
‫أن يأخذوك تكحلي وتخصني‬
‫إن الرجال لهم إليك وسيلة‬
‫والجمع الوسائل; قال‪:‬‬
‫إذا غفل الواشون عدنا لوصلنا‬

‫وعاد التصافي بيننا والوسائل‬

‫ويقال‪ :‬منه سلت أسأل أي طلبت‪ ,‬وهما يتساولن أي يطلب كل واحد من صاحبه; فالصل الطلب; والوسيلة‬
‫القربة التي ينبغي أن يطلب بها‪ ,‬والوسيلة درجة في‬
‫الجنة‪ ,‬وهي التي جاء الحديث الصحيح بها في قوله عليه الصلة والسلم‪) :‬فمن سسسأل لسسي الوسسسيلة حلسست لسسه‬
‫الشفاعة(‪.‬‬

‫جللین در تفسیر وسیله‬

‫میگوید ‪ :‬ما يقربكم إليسسه من طاعتسسه ‪.‬‬

‫قريشيان بتان را دوست خود قرار داده آنانرا وسيله تقرب به باركان الهي ميدانستند‬
‫ميدانستند‬
‫ن ُدوِنسِه َأْوِلَيسساَء تفسسسير قرطسسبي ميگويسسد ‪ :‬يعنسسي الصسسنام‬
‫خُذوا ِم ْ‬
‫ن اّت َ‬
‫ص َواّلِذي َ‬
‫خاِل ُ‬
‫ن اْل َ‬
‫ل الّدي ُ‬
‫ل ِّ‬
‫َأ َ‬
‫خَتِلُفو َ‬
‫ن‬
‫حُكُم َبْيَنُهْم ِفي َما ُهْم ِفيِه َي ْ‬
‫ل َي ْ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل ُزْلَفى إِ ّ‬
‫ل ِلُيَقّرُبوَنا ِإَلى ا ِّ‬
‫والخبر محذوف‪َ .‬ما َنْعُبُدُهْم ِإ ّ‬
‫ب َكّفاٌر ‪ /‬الزمر‪(3)/‬‬
‫ن ُهَو َكاِذ ٌ‬
‫ل َيْهِدي َم ْ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ِإ ّ‬
‫قرطبي ميگويد ‪:‬‬
‫قال قتادة‪ :‬كانوا إذا قيل لهسسم مسسن ربكسسم وخسسالقكم؟ ومسسن خلسسق السسسماوات والرض وأنسسزل مسسن‬
‫السسماء ماء؟ قالوا ال‪ ,‬فيقال لهم ما معنى عبادتكم الصنام؟ قالوا‬
‫ليقربونا إلى ال زلفى‪ ,‬ويشفعوا لنا عنده‪ .‬قال الكلسسبي‪ :‬جسسواب هسسذا الكلم فسسي الحقسساف "فلسسول‬
‫نصرهم الذين اتخذوا من دون ال قربانا آلهة" ]الحقاف‪[28 :‬‬
‫والزلفى القربة; أي ليقربونا إليه تقريبا‪ ,‬فوضع "زلفى" في موضع المصدر‪ .‬وفسسي قسسراءة ابسسن‬
‫مسعود وابن عباس ومجاهد "والذين اتخذوا من دونه أولياء قالوا ما‬
‫‪217‬‬

‫ي )والذين اتخذوا من دونه أولياء ما نعبدكم إل‬
‫نعبدهم إل ليقربونا إلى ال زلفى" وفي حرف ُأب ّ‬
‫لتقربونا إلى ال زلفى" ذكره النحاس‪ .‬قال‪ :‬والحكاية في هذا‬
‫بينة‪.‬‬
‫ابن كثير ميگويد ‪ :‬وقال قتادة في قوله تبارك وتعالى "أل ل الدين الخسسالص" شسسهادة أن ل إلسسه‬
‫إل ال ثم أخبر عز وجل عن عباد الصنام من المشركين أنهم يقولون "ما نعبسسدهم إل ليقربونسسا‬
‫إلى ال زلفى" أي إنما يحملهم على عبادتهم لهم أنهم عمدوا إلسسى أصسسنام اتخسسذوها علسسى صسسور‬
‫الملئكة المقربين في زعمهم فعبدوا تلك الصور تنزيل لذلك منزلة عبسسادتهم الملئكسسة ليشسسفعوا‬
‫لهم عند ال تعالى فينصرهم ورزقهم وما ينوبهم من أمور الدنيا فأما المعاد فكانوا جاحسسدين لسسه‬
‫كافرين به‪ .‬قال قتادة والسدي ومالك عن زيد بن أسلم وابن زيد "إل ليقربونا إلى ال زلفى" أي‬
‫ليشفعوا لنا ويقربونا عنده منزلة ولهذا كانوا يقولون في تلبيتهم إذا حجوا في جسساهليتهم لبيسسك ل‬
‫شريك لك إل شريكا هو لك تملكه وما ملك وهذه الشبهة هي التي اعتمدها المشركون فسسي قسسديم‬
‫الدهر وحديته وجاءتهم الرسل صلوات ال وسلمه عليهم أجمعين بردها والنهي عنها والدعوة‬
‫إلى إفراد العبادة ل وحده ل شريك له وأن هذا شيء اخسسترعه المشسسركون مسسن عنسسد أنفسسسهم لسسم‬
‫يأذن ال فيه ول رضي به بل أبغضه ونهى عنه "ولقد بعثنا في كل أمة رسسسول أن أعبسسدوا ال س‬
‫واجتنبوا الطاغوت" "وما أرسلنا من قبلك من رسول إل نوحي إليه أنه ل إله إل أنا فاعبسدون"‬
‫وأخبر أن الملئكة التي في السموات من الملئكة المقربين وغيرهم كلهم عبيد خاضعون ل ل‬
‫يشفعون عنده إل بإذنه لمن ارتضى وليسوا عنده كالمراء عند ملسسوكهم يشسسفعون عنسسدهم بغيسسر‬
‫إذنهم فيما أحبه الملوك وأبوه "فل تضربوا ل المثال" تعالى ال عسن ذلسك علسوا كسبيرا وقسوله‬
‫عز وجل "إن ال يحكم بينهم" أي يوم القيامة "فيما هم فيه يختلفون" أي سيفصسسل بيسسن الخلف‬
‫يوم معادهم ويجزي كل عامل بعمله" ويوم يحشسسرهم جميعسسا ثسسم يقسسول للملئكسسة أهسسؤلء إيسساكم‬
‫كانوا يعبدون قالوا سبحانك أنت ولينا من دونهم بل كانوا يعبدون الجن أكسسثرهم بهسسم مؤمنسسون"‬
‫وقوله عز وجل "إن ال ل يهدي من هو كاذب كفار" أي ل يرشد إلى الهداية من قصده الكذب‬
‫والفتراء على ال تعالى وقلبه كافر بآياته وحججه وبراهينه ثم بيسسن تعسسالى أنسسه ل ولسسد لسسه كمسسا‬
‫يزعمه جهلة المشركين في الملئكة والمعاندون من اليهود والنصارى في العزير وعيسى‪.‬‬

‫‪218‬‬

‫حكم كمك خواستن از اشخاص‬
‫عبادت فكري يا عقيدتي ‪ :‬عبادتي است كه به عقيده و فكر انسان تعلسسق ميگيسسرد ‪ ) ،‬كسسسيكه‬
‫يك ساعت در مخلوقات ال ) جل جلله ( فكر نمايد از عبادت شصت سال عبادت بي ريسا‬
‫بهترتر است (‬
‫عبادت فكر در امور ذيل بر آورده ميكردد ‪:‬‬
‫‪ -1‬معرفت خالق حقيقي و طاعت به خالق حقيقي‬
‫‪ -2‬شناخت صفات كامل خالق‬
‫‪ -3‬دوري از شرك و آنجه در آن شك وشبهه شرك باشد ‪.‬‬
‫حضرت ابو بكر بيان داشت ‪ :‬أن كنتم تعبدون محمدا فقد مات و إن كنتم تعبدون ال فهسسو حسسي‬
‫ل يمت ‪.‬‬
‫مسيحان با محبت زيادي كه با حضرت عيسى داشتند ‪ ،‬اورا فرزند خدا قراردادنسسد او شسسريك‬
‫در الوهيت ساختند ‪/‬‬
‫قل هو ال احد ‪ ،‬ال الصمد لم يلد ولم يولد ولم يكن له كفوا احد ‪.‬‬
‫كفار قريش بعضي از اشخاص را مانند لت ‪ ،‬عزى ‪ ،‬منات ‪ ،‬منات ‪ ،‬و غيره بسسا ال س ) جسسل‬
‫جلله ( شريك ساختند ‪ ،‬مردم قريش كافر مطلسسق نبسسود نسسد قسسرآن عظيسسم الشسسان در مسسور آنسسان‬
‫ميگويد ‪:‬‬
‫ن اْلَعِزيُز اْلَعِليمُ( الزخرف ‪(9) /‬‬
‫خَلَقُه ّ‬
‫ن َ‬
‫ض َلَيُقوُل ّ‬
‫لْر َ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خَل َ‬
‫ن َ‬
‫سَأْلَتُهْم َم ْ‬
‫ن َ‬
‫َولَِئ ْ‬
‫ن‬
‫لس ِإ ْ‬
‫ن ا ِّ‬
‫ن ُدو ِ‬
‫ن ِم س ْ‬
‫عو َ‬
‫ل َأَفَرَأْيُتْم َمسسا َت سْد ُ‬
‫ل ُق ْ‬
‫ن ا ُّ‬
‫ض َلَيُقوُل ّ‬
‫لْر َ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خَل َ‬
‫ن َ‬
‫سَأْلَتُهْم َم ْ‬
‫ن َ‬
‫َوَلِئ ْ‬
‫حَمِتسِه ُقسلْ‬
‫سسَكاتُ َر ْ‬
‫ن ُمْم ِ‬
‫ل ُهس ّ‬
‫حَمسٍة َهس ْ‬
‫ضسّرِه َأْو َأَراَدِنسسي ِبَر ْ‬
‫ت ُ‬
‫شسَفا ُ‬
‫ن َكا ِ‬
‫ل ُه ّ‬
‫ضّر َه ْ‬
‫ل ِب ُ‬
‫َأَراَدِني ا ُّ‬
‫ن الزمر ‪(38)/‬‬
‫ل اْلُمَتَوّكُلو َ‬
‫عَلْيِه َيَتَوّك ُ‬
‫ل َ‬
‫سِبي ا ُّ‬
‫حْ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫ل َيْعَلُمسسو َ‬
‫ل َأْكَثُرهُسْم َ‬
‫لس َبس ْ‬
‫حْمسُد ِّ‬
‫ل اْل َ‬
‫لُس ُقس ْ‬
‫نا ّ‬
‫ض َلَيُقسسوُل ّ‬
‫لْر َ‬
‫ت َوا َْ‬
‫سَماَوا ِ‬
‫ق ال ّ‬
‫خَل َ‬
‫ن َ‬
‫سَأْلَتُهْم َم ْ‬
‫ن َ‬
‫َوَلِئ ْ‬
‫لقمان ‪(25/‬‬
‫مفهوم ) واسطه ( وسيله در دين مقدس اسلم‬
‫قرآن وسيله است ) تلوت قرآن وعمل به قرآن وسسسيله بسسزرك الهسسي بسسراي رسسسيدن بسسه جنسست‬
‫الهي و نجات از دوزخ ميباشد (‬
‫‪219‬‬

‫هرگاه سنت پيامبر) صلی الس عليسسه وسسسلم ( را تطسسبيق نمسساييم ‪ ،‬هميسسن تطبسسق سسسنت بهسسترين‬
‫وسيله براي حصول رضاي پيامبر) صلی ال عليه وسلم ( است ‪،‬‬
‫به گفته هاي رهبران ‪ ،‬متقيان ‪ ،‬امامان ‪ ،‬علما و دانشمندان اسلمي عمل كردن خسسود وسسسيله‬
‫نجات است براي انسان مؤمن ‪.‬‬
‫امسسا تعسسدادي ازمسسردم بسسا حركسسات غيسسر معقسسول و اعمسساليكه رضسسايت السس ) جسسل جللسسه (‬
‫وپيامبر) صلی ال عليه وسلم ( در آن نيست كار هاي ناروا نمسسوده بسساز بسسه زيسسارت دوسسستان‬
‫خدا ميروند ‪ ،‬دوستان خدا هيچ گاهي به آنها هيچ كمكي نخواهد كرد ‪.‬‬
‫بهترين وسيله اعمال انسان است ‪.‬‬
‫ن ( المائدة ‪35/‬‬
‫حو َ‬
‫سِبيِلِه َلَعّلُكْم ُتْفِل ُ‬
‫جاِهُدوا ِفي َ‬
‫سيَلَة َو َ‬
‫ل َواْبَتُغوا ِإَلْيِه اْلَو ِ‬
‫ن آَمُنوا اّتُقوا ا َّ‬
‫َياَأّيَها اّلِذي َ‬
‫در تفسیر ابن كثیر در تفسیر این آیت آمده است ‪:‬‬
‫يقول تعالى آمرا عباده المؤمنين بتقواه وهي إذا قرنت بطاعته كان المراد بها النكفاف عن المحسسارم وتسسرك‬
‫المنهيات وقد قال بعدها" وابتغوا إليه الوسيلة " قال سفيان الثوري‪ :‬عن طلحة عن عطاء عن ابن عبسساس أي‬
‫القربة وكذا قال مجاهد وأبو وائل والحسن وقتادة وعبد ال بن كسسثير والسسسدي وابسسن زيسسد وغيسسر واحسسد وقسسال‬
‫قتادة أي تقربوا إليه بطاعته والعمل بما يرضيه وقرأ ابن زيد" أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة‬
‫" وهذا الذي قاله هؤلء الئمة ل خلف بين المفسرين فيه وأنشد عليه ابن جرير قول الشاعر‪:‬‬
‫وعاد التصافي بيننا والوسائل‬
‫إذا غفل الواشون عدنا لوصلنا‬
‫والوسيلة هي التي يتوصل بها إلى تحصيل المقصود والوسيلة أيضا علم على أعلى منزلسسة فسسي الجنسسة وهسسي‬
‫منزلة رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ -‬وداره في الجنة وهي أقرب أمكنة الجنة إلى العسسرش وقسسد ثبسست فسي‬
‫صحيح البخاري من طريق محمد بن المنكدر عن جابر بن عبسسد الس قسسال‪ :‬قسسال رسسسول الس صسسلى الس عليسه‬
‫وسلم‪" :‬من قال حين يسمع النداء اللهم رب هذه الدعوة التامة والصلة القائمة آت محمدا الوسسسيلة والفضسسيلة‬
‫وابعثه مقاما محمودا الذي وعدته إل حلت له الشفاعة يسسوم القيامسسة " "حسسديث آخسسر" فسسي صسسحيح مسسسلم مسسن‬
‫حديث كعب عن علقمة عن عبد الرحمن بن جبير عن عبد ال سمع النبي ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ -‬يقول‪ ":‬إذا‬
‫سمعتم المؤذن فقولوا مثل ما يقول ثم صلوا علي فإنه من صلى علي صلة صلى ال عليه عشرا ثم سلوا لي‬
‫الوسيلة فإنها منزلة في الجنة لتنبغي إل لعبد من عباد ال وارجسو أن أكسون أنسا هسو فمسن سسأل لسي الوسسيلة‬
‫حلت عليه الشفاعة " " حديث آخر" قال المام أحمد‪ :‬حدثنا عبد الرزاق أخبرنا سفيان عسسن ليسسث عسسن كعسسب‬
‫عن أبي هريره أن رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسسسلم‪ -‬قسسال‪ ":‬إذا صسسليتم علسسي فسسسلوا لسسي الوسسسيلة" قيسسل‪ :‬يسسا‬
‫رسول ال وما الوسيلة؟ قال‪ ":‬أعلى درجة في الجنة ل ينالها إل رجل واحد وأرجو أن أكون أنا هو" ورواه‬
‫الترمذي عن بندار عن أبي عاصم عن سفيان الثوري عن ليث بن أبي سليم عن كعب قال حدثني أبو هريرة‬
‫به ثم قال‪ :‬غريب وكعب ليس بمعروف ل نعرف أحدا روى عنه غير ليث بن أبي سليم‪ " .‬حديث آخر" عسسن‬
‫أبي هريرة ‪ -‬رضي ال عنه‪ -‬قال‪ :‬أبو بكر بن مردويسسه حسسدثنا عبسسد البسساقي بسسن قسسانع حسسدثنا محمسسد بسن نصسسر‬
‫الترمذي حدثنا عبد الحميد بن صالح حدثنا ابن شهاب عن ليث عسسن المعلسسي عسسن محمسسد بسسن كعسسب عسسن أبسسي‬
‫هريرة رفعه قال‪ ":‬صلوا علي صلتكم وسلوا ال لي الوسيلة فسألوه أو أخبرهم أن الوسيلة درجة في الجنسسة‬
‫ليس ينالها إل رجل واحد وأرجو أن أكون أنا"‪ " .‬حسديث آخسر" قسال الحسافظ أبسو القاسسم الطسبراني‪ :‬أخبرنسا‬

‫‪220‬‬

‫أحمد بن علي البار حدثنا الوليد بن عبد الملك الحراني حدثنا موسى بن أعين عن ابن أبسسي ذئب عسسن محمسسد‬
‫بن عمرو بن عطاء عن ابن عباس قال‪ :‬قال رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪ ":-‬سلوا ال لسسي الوسسسيلة لنسسه‬
‫لم يسألها لي عبد في الدنيا إل كنت له شهيدا أو شفيعا يوم القيامة" ثم قال الطبراني‪ :‬لسسم يسسروه عسسن ابسسن أبسسي‬
‫ذئب إل موسى بن أعين كذا قال وقد رواه ابن مردويه حدثنا محمد بن علي بن دحيم حسسدثنا أحمسسد بسسن حسسازم‬
‫حدثنا عبيد ال موسى حدثنا موسى بن عبيدة عن محمد بن عمرو بسن عطساء فسذكر بإسسناده نحسوه‪ " .‬حسديث‬
‫آخر "روى ابن مردويه بإسناديه عن عمارة بن غزية عن موسى بن وردان أنه سمع أبا سعيد الخدري يقول‬
‫قال رسول ال ‪ -‬صلى ال عليه وسلم‪" :-‬إن الوسيلة درجة عند ال ليس فوقهسسا درجسسة فسسسلوا الس أن يسسؤتيني‬
‫الوسيلة على خلقه‪ " .‬حديث أخر" روى ابن مردويه أيضا من طريقين عن عبد الحميد بن بحر حدثنا شريك‬
‫عن أبي إسحاق عن الحارث عن علي عن النسسبي ‪ -‬صسسلى الس عليسسه وسسسلم‪ -‬قسسال‪ ":‬فسسي الجنسسة درجسسة تسسدعى‬
‫الوسيلة فإذا سألتم ال فسلوا لي الوسيلة قالوا‪ :‬يسا رسسول الس مسن يسسكن معسك قسال‪ :‬علسي وفاطمسة والحسسن‬
‫والحسين " هذا حديث غريب منكر من هذا الوجه وقال‪ :‬ابن أبي حاتم حدثنا علي بن الحسسسين حسسدثنا الحسسسن‬
‫الدشتكي حدثنا أبو زهير حدثنا سعيد بن طريف عن علسي بسن الحسسين الزدي مسولى سسالم بسن ثوبسان قسال‪:‬‬
‫سمعت علي بن أبي طالب ينادي على منبر الكوفسسة‪ :‬يسسا أيهسسا النسساس إن فسسي الجنسسة لؤلسسؤتين إحسسداهما بيضسساء‬
‫والخرى صفراء أما الصفراء فإنها إلى بطنان العرش والمقام المحمسسود مسن اللؤلسؤة البيضسساء سسسبعون ألسف‬
‫غرفة كل بيت منها ثلثة أميال وغرفها وأبوابها وأسرتها وسكانها من عرق واحد واسمها الوسيلة لمحمسسد ‪-‬‬
‫صلى ال عليه وسلم‪ -‬وأهل بيته والصفراء فيها مثل ذلك هي لبراهيم ‪ -‬عليه السلم‪ -‬وأهل بيتسسه‪ .‬وهسسذا أثسسر‬
‫غريب أيضا وقوله" وجاهدوا في سبيله لعلكم تفلحون " لما أمرهسسم بسسترك المحسسارم وفعسسل الطاعسسات أمرهسسم‬
‫بقتال العداء من الكفار والمشركين الخارجين عن الطريق المستقيم والتاركين للدين القويم ورغبهم في ذلك‬
‫بالذي أعده للمجاهدين في سبيله يوم القيامة‪ :‬من الفلح والسعادة العظيمة الخالدة المستمرة السستي ل تبيسسد ول‬
‫تحول ول تزول في الغرف العالية الرفيعة المنة الحسنة مناظرها الطيبة مساكنها السستي مسسن سسسكنها ينعسسم ل‬
‫ييأس ويحيا ل يموت ل تبلى ثيابه ول يفنى شبابه‪.‬‬
‫در تفسیر قرطبي میگوید ‪ :‬الوسيلة هي القربة عسسن أبسسي وائل والحسسسن ومجاهسسد وقتسسادة وعطسساء‬
‫والسد وابن زيد وعبدال بن كثير‪ ,‬وهي فعيلة من توسلت إليه أي تقربت; قال عنترة‪:‬‬
‫أن يأخذوك تكحلي وتخصني‬
‫إن الرجال لهم إليك وسيلة‬
‫والجمع الوسائل; قال‪:‬‬
‫إذا غفل الواشون عدنا لوصلنا‬

‫وعاد التصافي بيننا والوسائل‬

‫ويقال‪ :‬منه سلت أسأل أي طلبت‪ ,‬وهما يتساولن أي يطلب كل واحد من صاحبه; فالصل الطلب; والوسيلة‬
‫القربة التي ينبغي أن يطلب بها‪ ,‬والوسيلة درجة في‬
‫الجنة‪ ,‬وهي التي جاء الحدیث الصحیح بها في قوله علیه الصلة والسلم‪) :‬فمن سأل لي الوسیلة حلت له‬
‫الشفاعة‬

‫كفر‬
‫‪221‬‬

‫كفممر درلغممت بوشمميدن ‪ ،‬سممروبوش نهممادن و كممافر را كممافر‬
‫ميكويند زيرا او فطرت خويش را ميبوشاند ‪ ،‬و سربوشممي را‬
‫بالي فطرت كذاشته است ‪.‬‬
‫كفر ظلم است ‪ ،‬زيرا ظلم كذاشتن چميزي در غيممر محممل آن‬
‫ميباشد ‪ ،‬كافر نه به فطرت خود و نه هممم بممه فطممرت جهممان‬
‫هستي فكر ميكند ‪ ،‬هردو را ميبوشاند ‪ ،‬بممه هممردو بممي تمموجه‬
‫است ‪.‬‬
‫شمرك واسباب آن‬
‫امام بخاري حديث شريف را از حضرت عبدال ابسسن عبسساس ) رضسسي الس عنسسسه ( چنيسسن نقسسل‬
‫لس‬
‫صسّلى ا ُّ‬
‫ي َ‬
‫ت الّنِبس ّ‬
‫سسِمْع ُ‬
‫عَلى اْلِمْنَبسِر َ‬
‫عْنُه َيُقولُ َ‬
‫ل َ‬
‫ي ا ُّ‬
‫ضَ‬
‫عَمَر َر ِ‬
‫سِمَع ُ‬
‫س َ‬
‫عّبا ٍ‬
‫ن َ‬
‫ن اْب ِ‬
‫عْ‬
‫ميكنسسد ‪َ :‬‬
‫لس‬
‫عْبسُد ا ِّ‬
‫عْبسُدُه َفُقوُلسسوا َ‬
‫ن َمْرَيسَم َفِإّنَمسسا َأَنسسا َ‬
‫صسساَرى اْبس َ‬
‫ت الّن َ‬
‫طَر ْ‬
‫طُروِني َكَما َأ ْ‬
‫ل ُت ْ‬
‫ل َ‬
‫سّلَم َيُقو ُ‬
‫عَلْيِه َو َ‬
‫َ‬
‫سوُلُه حديث ‪ 3189‬بخاري شريف ‪ .‬حضرت عبدال بن عباس رضسسي الس عنهمسسا فرمسسود‬
‫َوَر ُ‬
‫كسسه مسسن از حضسسرت عمسسر) رضسسي السس عنسسه ( شسسنيدم كسسه بسسالي منسسبرميگفت كسسه مسسن از‬
‫پيامبسسر) صلى ال عليه وسلم ( شنيدم كه ميگفت ‪ :‬زياده روي درمدح من مانند نصرانيان كه‬
‫درمورد بسر مريم كردند نكنيسسد ‪ ،‬من بنده خداوند هستسسم ‪ ،‬بكوييد كه بنده خدا ورسولش ‪.‬‬
‫فتح الباري در شرح اين حديث شريف ميفرمايسسد ‪ ) :‬ل تطرونسسي ( الطسسراء مسسدح باطسسل را‬
‫كويند مثل كسي را توصيف نمودم و در توصيفش افسسراط نمسسودم ‪ ،‬منظسسور از ) كمسسا أطسسرت‬
‫النصارى ابن مريم ( جنانجه نصراني هاي حضرت عيسسسى عليسسه السسسلم را از منزلسست بنسسده‬
‫كي خارج نموده او را به الوهيت كشانيدند ‪.‬‬
‫نصراني ها كمان نمودند كه محبت زياديكه با حضرت عيسى ) عليه السلم ( دارنسسد ‪ ،‬او را‬
‫توصيف زياد مينمايند ‪ ،‬و درتوصسسيف ومسسدح وي افسسراط نمسسوده بسسالخره الفسساظي را برايسسش‬
‫اسسستعمال كردنسسد كسسه او را از مقسسام مخلسسوقيت كشسسيده ‪ ،‬صسسفات خداونسسدي را برايسسش دادنسسد ‪،‬‬
‫ْاگرچسه اين زياده روي در اصل يك نوع دسيسسه يكسسي از دشسسمنان حضسسرت مسسسيح كسسه بنسسام‬
‫شاول ) بولس ( يهودي بود بلن شده بود ‪ ،‬ولي بعدها بصورت عام ميان نصراني هسسا بخسسش‬
‫گرديد ‪ ،‬و آنان ‪ ،‬پيامبسسر الهي را ‪ ،‬از صفات انساني بيرون آورده ‪ ،‬برايش صفات خداوندي‬
‫را دادند ‪ ،‬وبسسه اسساس ايسن محبست افراطسي ومسدح افراطسي خسود را مشسرك سساختند ‪ ،‬زيسرا‬
‫توصيف زياد يك انسان كه از مرحله انسسساني خسسارج كسسردد ‪ ،‬و صسسفات از خداونسسد بسسوي داده‬
‫شود ‪ ،‬در حقيقت تجاوز است به ذات خداوند ‪ ،‬كه اين تجاوز شرك ناميده ميشود‪.‬‬
‫خداوند متعال براي هدايت امت پيامبسسر) صلى ال عليه وسلم ( در مورد شخصيت و اندازهء‬
‫شسساُء‬
‫ن َي َ‬
‫عَلسسى َم س ْ‬
‫ن َ‬
‫ل َيُم س ّ‬
‫ن ا َّ‬
‫شٌر ِمْثُلُكْم َوَلِك ّ‬
‫ل َب َ‬
‫ن ِإ ّ‬
‫حُ‬
‫ن َن ْ‬
‫سُلُهْم ِإ ْ‬
‫ت َلُهْم ُر ُ‬
‫تواناني آنان به فرمود )َقاَل ْ‬
‫ن( ابراهيسسم ‪/‬‬
‫ل اْلُمْؤِمُنسسو َ‬
‫لس َفْلَيَتَوّكس ْ‬
‫عَلسسى ا ِّ‬
‫ل َو َ‬
‫ن ا ِّ‬
‫ل ِبِإْذ ِ‬
‫ن ِإ ّ‬
‫طا ٍ‬
‫سْل َ‬
‫ن َنْأِتَيُكْم ِب ُ‬
‫ن َلَنا َأ ْ‬
‫عَباِدِه َوَما َكا َ‬
‫ن ِ‬
‫ِم ْ‬
‫‪222‬‬

‫‪ 11‬پيامبسسران شان براي شان گفت كه ما مثل شما بشر هستيم ‪ ،‬ولي خداوند بالي بعضي از‬
‫بنده كان خويش منت كذاشتسه ‪ ،‬ما نميتوانيم كه هيچ تسلطي بدون اجازه خداوند داشته باشيم ‪،‬‬
‫ومؤمنان هميشه به خداوند توكل ميكنند ‪.‬‬
‫درين آيت شريف براي مؤمنان حقيقت شخصيت تمامي پيامبسسران را بيسسان داشسست كسسه ايشسسان‬
‫همه بيروان خويش را در مورد شخصيت خويش مطلع نموده بسسه آنسسان ميگفتنسسد كسسه مسسا بشسسر‬
‫هستيم ‪ ،‬مثل شما انسان هستيم ‪ ،‬بنده هاي خداونسسد هسسستيم ‪ ،‬وتوانسسايي و قسسدرت مسسا بسسه همسسان‬
‫اندازه است كه خداوند ) جل جلله ( براي ما اجازه داده است ‪.‬‬
‫خداوند متعال براي پيامبسسرامرميكند تا ويزه كي هاي خويش را براي آنان بيسسان دارد ‪ ) :‬قسسل‬
‫ل املك لنفسي نفعا ول ضرا ورشدا ‪ ،‬قل إني لسسن يجيرنسسي مسسن الس احسسد ولسسن أجسسد مسسن دونسسسه‬
‫ملتحدا (الجن ‪ ) 22-21/‬قل ل أملك لنفسي نفعا ول ضرا إل ماشاء ال ولو كنت أعلسسم الغيسسب‬
‫لستكثرت من الخير وما مسني السوء إن أنا إل نذير وبشير لقوم يؤمنون ( العراف ‪188/‬‬
‫ل( الزخرف ‪59/‬‬
‫سَراِئي َ‬
‫ل ِلَبِني ِإ ْ‬
‫جَعْلَناُه َمَث ً‬
‫عَلْيِه َو َ‬
‫عْبٌد َأْنَعْمَنا َ‬
‫ل َ‬
‫ن ُهَو ِإ ّ‬
‫)ِإ ْ‬
‫هرگاه دعوت تمامي پيامبسسران را مطالعه نماييم ‪ ،‬همسه ء آنهسا بسه بنسده كسي خسويش اعستراف‬
‫نموده وبراي بيروان خويش به صراحت بيان ميداشتند كه ما بنده خدا هستيسسم ‪:‬‬
‫خداوند متعال براي پيامبسسر ما حضرت محمد ) صلى ال عليه وسلم ( نيز امر نمود كه براي‬
‫صحابه كرام ) رضي ال عنهم ( و ساير بيروان خويش بفهمان كه تو يسسك انسسسان ‪ ،‬مخلسسوق ‪،‬‬
‫جسوا ِلَقساَء َرّبسِه‬
‫ن َيْر ُ‬
‫ن َكسسا َ‬
‫حٌد َفَمس ْ‬
‫ي َأّنَما ِإَلُهُكْم ِإَلٌه َوا ِ‬
‫حى ِإَل ّ‬
‫شٌر ِمْثُلُكْم ُيو َ‬
‫ل ِإّنَما َأَنا َب َ‬
‫وبشر هستي )ُق ْ‬
‫حًدا( بكواي پيامبسسر كه من مثل شما انسان ميباشم‬
‫ك ِبِعَباَدِة َرّبِه َأ َ‬
‫شِر ْ‬
‫ل ُي ْ‬
‫حا َو َ‬
‫صاِل ً‬
‫ل َ‬
‫عَم ً‬
‫ل َ‬
‫َفْلَيْعَم ْ‬
‫‪ ،‬وبرايم از طرف خداونسسد وحسسي نسسازل ميكسسردد ‪ ،‬خسسداي شسسما خسسداي يگانسسسه اسسست ‪ ،‬وهركسسه‬
‫ملقات پروردگار خويش را آرزو دارد ‪ ،‬بايد كه اعمال نيك نموده و هيچ كسي را به خداوند‬
‫شرك نسازد ‪ .‬الكهف ‪110/‬‬
‫حضرت پيامبسسر ) صلى ال عليه وسلم ( هميشه براي بيروان خود ميگفت كه من بنسسدهء خسسدا‬
‫هستم ‪ ،‬از ميان شما يك انسان ميباشم ‪ ،‬كه خداونسد ) جسل جللسه ( مسرا بسراي رهنمسايي شسما‬
‫فرستاده است ‪.‬‬
‫تمامي دانشمندان اسلمي نسبت بنده كي پيامبسسر را بسسه خداونسسد يسسك صسسفت بسسزرك بسسراي وي‬
‫جِد‬
‫سِ‬
‫ن اْلَم ْ‬
‫ل ِم ْ‬
‫سَرى ِبَعْبِدِه َلْي ً‬
‫ن اّلِذي َأ ْ‬
‫حا َ‬
‫سْب َ‬
‫دانسته اند خداوند متعال در سوره أسرا ميفرمايد ‪ُ ) :‬‬
‫حْوَلُه ِلُنِرَيُه ِمنْ آَياِتَنا ( السراء ‪1 /‬‬
‫صى اّلِذي َباَرْكَنا َ‬
‫لْق َ‬
‫جِد ا َْ‬
‫سِ‬
‫حَراِم ِإَلى اْلَم ْ‬
‫اْل َ‬
‫تفسير قرطي درشرح كلمه ) عبسسده ( ميكويد ‪) :‬علماء گفتند كسسه هرگسساه نسسسبت بسسه اسسسم عبسسد‬
‫) بنده خدا ( نام شريف تري ميبود ‪ ،‬خداوند متعال براي حضرت نبي كريم ) صلى الس عليسسه‬
‫وسسسلم ( دريسسن حسسالت بزركسسي پيامبسسسسر اسسستعمال مينمسسود ‪ .‬قشسسيري ميكويسسد ‪ :‬وقسستي خداونسسد‬
‫پيامبسسر را به نزد حضرتش دعوت نمود ‪ ،‬و بسسه منسسازل بزركسسي او را رسسساند ‪ ،‬برايسسش لقسست‬
‫عبديت را تلقين نمود ‪ ،‬تا بيروانش متواضع باشند ‪.‬‬
‫‪223‬‬

‫خداوند متعال وظايف وق‬

‫خداوند كي رادوست دارد وكي را دوست ندارد ؟‬
‫كسانيرا كه دوست دارد ‪:‬‬
‫ص( الصف ‪4/‬‬
‫صو ٌ‬
‫ن َمْر ُ‬
‫صّفا َكَأّنُهْم ُبنَيا ٌ‬
‫سِبيِلِه َ‬
‫ن ِفي َ‬
‫ن ُيَقاِتُلو َ‬
‫ب اّلِذي َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ن ا َّ‬
‫)ِإ ّ‬
‫ن( الممتحنة‪8/‬‬
‫طي َ‬
‫سِ‬
‫ب اْلُمْق ِ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ن ا َّ‬
‫)ِإ ّ‬
‫كسانيرا كه دوست ندارد ‪:‬‬
‫خوٍر( الحديد ‪23/‬‬
‫ل َف ُ‬
‫خَتا ٍ‬
‫ل ُم ْ‬
‫ب ُك ّ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫)َوا ُّ‬
‫ن( الشورى ‪40/‬‬
‫ظاِلِمي َ‬
‫ب ال ّ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫)ِإّنُه َ‬
‫ن( الروم ‪45/‬‬
‫ب اْلَكاِفِري َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫)ِإّنُه َ‬
‫ن( القصص ‪77/‬‬
‫سِدي َ‬
‫ب اْلُمْف ِ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ض ِإ ّ‬
‫لْر ِ‬
‫ساَد ِفي ا َْ‬
‫ل َتْبِغ اْلَف َ‬
‫)َو َ‬
‫صسَبِة‬
‫حُه َلَتُنسسوُء ِباْلُع ْ‬
‫ن َمَفسساِت َ‬
‫ن اْلُكُنسسوِز َمسسا ِإ ّ‬
‫عَلْيِهْم َوآَتْيَناُه ِم س ْ‬
‫سى َفَبَغى َ‬
‫ن َقْوِم ُمو َ‬
‫ن ِم ْ‬
‫ن َكا َ‬
‫ن َقاُرو َ‬
‫)ِإ ّ‬
‫ن( القصص‪76/‬‬
‫حي َ‬
‫ب اْلَفِر ِ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ح ِإ ّ‬
‫ل َتْفَر ْ‬
‫ل َلُه َقْوُمُه َ‬
‫ُأوِلي اْلُقّوِة ِإْذ َقا َ‬
‫ن َكُفوٍر(الحج‪38/‬‬
‫خّوا ٍ‬
‫ل َ‬
‫ب ُك ّ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ن آَمُنوا ِإ ّ‬
‫ن اّلِذي َ‬
‫عْ‬
‫ل ُيَداِفُع َ‬
‫ن ا َّ‬
‫)ِإ ّ‬
‫ن( النحل ‪23/‬‬
‫سَتْكِبِري َ‬
‫ب اْلُم ْ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫)ِإّنُه َ‬
‫لس‬
‫طّه سُروا َوا ُّ‬
‫ن َيَت َ‬
‫ن َأ ْ‬
‫حّبسسو َ‬
‫ل ُي ِ‬
‫جسسا ٌ‬
‫ن َتُقوَم ِفيِه ِفيِه ِر َ‬
‫ق َأ ْ‬
‫حّ‬
‫ل َيْوٍم َأ َ‬
‫ن َأّو ِ‬
‫عَلى الّتْقَوى ِم ْ‬
‫س َ‬
‫س َ‬
‫جٌد ُأ ّ‬
‫سِ‬
‫)َلَم ْ‬
‫ن( التوبة ‪108/‬‬
‫طّهِري َ‬
‫ب اْلُم ّ‬
‫ح ّ‬
‫ُي ِ‬
‫ن ( التوبة‪7/‬‬
‫ب اْلُمّتِقي َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ن ا َّ‬
‫)ِإ ّ‬
‫ن( النفال‪58/‬‬
‫خاِئِني َ‬
‫ب اْل َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫)ِإ ّ‬
‫ن( العراف ‪55/‬‬
‫ب اْلُمْعَتِدي َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫خْفَيًة ِإّنُه َ‬
‫عا َو ُ‬
‫ضّر ً‬
‫عوا َرّبُكْم َت َ‬
‫)اْد ُ‬
‫ن( العراف ‪31/‬‬
‫سِرِفي َ‬
‫ب اْلُم ْ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫سِرُفوا ِإّنُه َ‬
‫ل ُت ْ‬
‫شَرُبوا َو َ‬
‫)َوُكُلوا َوا ْ‬
‫ن( المائدة‪93/‬‬
‫سِني َ‬
‫حِ‬
‫ب اْلُم ْ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫)َوا ُّ‬
‫ن(‬
‫ب اْلُمْعَتسِدي َ‬
‫حس ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫لس َ‬
‫ن ا َّ‬
‫ل َتْعَتسُدوا ِإ ّ‬
‫لس َلُكسْم َو َ‬
‫ل ا ُّ‬
‫حس ّ‬
‫ت َمسسا َأ َ‬
‫طّيَبسسا ِ‬
‫حّرُموا َ‬
‫ل ُت َ‬
‫ن آَمُنوا َ‬
‫)َياَأّيَها اّلِذي َ‬
‫المائدة‪87/‬‬
‫عِليًما( النساء‪148/‬‬
‫سِميًعا َ‬
‫ل َ‬
‫ن ا ُّ‬
‫ظِلَم َوَكا َ‬
‫ن ُ‬
‫ل َم ْ‬
‫ل ِإ ّ‬
‫ن اْلَقْو ِ‬
‫سوِء ِم ْ‬
‫جْهَر ِبال ّ‬
‫ل اْل َ‬
‫ب ا ُّ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫)َ‬
‫خّواًنا َأِثيًما( النساء‪107/‬‬
‫ن َ‬
‫ن َكا َ‬
‫ب َم ْ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫)ِإ ّ‬
‫خّواًنا َأِثيًما( آل عمران ‪107 /‬‬
‫ن َ‬
‫ن َكا َ‬
‫ب َم ْ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫ن ا َّ‬
‫)ِإ ّ‬
‫ن( آل عمران ‪146/‬‬
‫صاِبِري َ‬
‫ب ال ّ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫)َوا ُّ‬
‫ل َكّفاٍر َأِثيٍم( البقرة ‪276/‬‬
‫ب ُك ّ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫)َوا ُّ‬
‫ن( البقرة ‪222/‬‬
‫طّهِري َ‬
‫ب اْلُمَت َ‬
‫ح ّ‬
‫ن َوُي ِ‬
‫ب الّتّواِبي َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ن ا َّ‬
‫)ِإ ّ‬

‫‪224‬‬

‫ساَد( البقرة ‪205 /‬‬
‫ب اْلَف َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُي ِ‬
‫ل َ‬
‫)َوا ُّ‬
‫)‬

‫إن بحـــثي درمـــورد ) إن صـــلتي ونســـكي ومحیـــاي‬
‫سـِكي‬
‫صــلِتي َوُن ُ‬
‫ن َ‬
‫ومماتي ل رب العــالمین ( ) ُقـْل ِإ ّ‬
‫ن(النعام‪162/‬‬
‫ب اْلَعاَلِمی َ‬
‫ل َر ّ‬
‫حَیاي َوَمَماِتي ِّ‬
‫َوَم ْ‬
‫تفسير قرطبي درتفسير ميكويد ‪ :‬قيل‪ :‬المراد بها هنا صلة الليل‪ .‬وقيل‪ :‬صلة العيسسد‪ .‬والنسسسك‬
‫جمع نسيكة‪ ,‬وهي الذبيحة‪ ,‬وكذلك قال مجاهد والضحاك وسعيد بن جسسبير وغيرهسسم‪ .‬والمعنسسى‪:‬‬
‫ذبحي في‬
‫الحج والعمرة‪ .‬وقال الحسن‪ :‬نسكي ديني‪ .‬وقال الزجاج‪ :‬عبسسادتي; ومنسسه الناسسسك السسذي يتقسسرب‬
‫إلى ال بالعبادة‪ .‬وقال قوم‪ :‬النسك في هذه الية جميع أعمال البر‬
‫والطاعات; من قولك نسك فلن فهو ناسك‪ ,‬إذا تعبد‪.‬‬
‫محياي ‪ :‬أي ما أعمله في حياتي‬
‫مماتي ‪ :‬أي ما أوصي به بعد وفاتي‬
‫ل رب العالمين ‪ ) :‬أي أفرده بالتقرب بها إليه‪ .‬وقيل‪" :‬ومحياي ومماتي ل" أي حياتي وموتي‬
‫له‪ .‬وقرأ الحسن‪" :‬نسكي" بإسكان السين‪ .‬وأهل المدينة "ومحياي" بسسسكون اليسساء فسسي الدراج‪.‬‬
‫والعامة بفتحها; لنه يجتمع ساكنان‪ .‬قال النحاس‪ :‬لم يجزه أحد مسن النحسويين إل يسونس‪ ,‬وإنمسسا‬
‫أجازه لن قبله ألفا‪ ,‬واللف المدة التي فيها تقسسوم مقسسام الحركسسة‪ .‬وأجسساز يسسونس آضسسربان زيسسدا‪,‬‬
‫وإنما منع النحويون هذا لنه جمع بين ساكنين وليس في الثسساني إدغسسام‪ ,‬ومسن قسرأ بقسسراءة أهسل‬
‫المدينة وأراد أن يسلم من اللحن وقف على "محياي" فيكون غير لحسسن عنسسد جميسسع النحسسويين‪.‬‬
‫وقرأ ابن أبي إسحاق وعيسى بن عمر وعاصم الجحدري "ومحيسسي" بتشسسديد اليسساء الثانيسسة مسسن‬
‫غير ألف; وهي لغة عليا مضر يقولون‪ :‬قفي وعصي‪ .‬وأنشد أهل اللغة‪:‬‬
‫سبقوا هوي وأعنقوا لهواهم‬
‫قال الكيا الطبري‪ :‬قول تعالى‪" :‬قل إنني هداني ربي إلسسى صسسراط مسسستقيم" إلسسى قسسول‪" :‬قسسل إن‬
‫صلتي ونسكي ومحياي ومماتي ل رب العالمين" استدل به الشافعي على افتتاح الصلة بهسسذا‬
‫الذكر; فإن ال أمر نبيه صلى ال عليه وسلم وأنزل في كتابه‪ ,‬ثم ذكر حسسديث علسسي رضسسي ال س‬
‫عنه‪ :‬أن النبي صلى ال عليه وسسسلم كسسان إذا افتتسسح الصسسلة قسسال‪" :‬وجهسست وجهسسي للسسذي فطسسر‬
‫السماوات والرض حنيفا وما أنا من المشركين‪ .‬إن صلتي ونسكي ومحياي وممسساتي ل س رب‬
‫‪225‬‬

‫العالمين ‪ -‬إلى قوله ‪ -‬وأنا من المسسسلمين(‪ .‬قلسست‪ :‬روي مسسسلم فسسي صسسحيحه عسسن علسسي بسسن أبسسي‬
‫طالب عن رسول ال صلى ال عليه وسلم أنه كسان إذا قسام إلسى الصسلة قسال‪) :‬وجهست وجهسي‬
‫للذي فطسسر السسسماوات والرض حنيقسسا ومسسا أنسسا مسسن المشسسركين‪ .‬إن صسسلتي ونسسسكي ومحيسساي‬
‫ومماتي ل رب العالمين ل شريك له وبذلك أمرت وأنا أول المسلمين‪ .‬اللهسسم أنسست الملسسك ل إلسسه‬
‫إل أنت‪ ,‬أنت ربي وأنا عبدك ظلمت نفسي واعترفت بذنبي فاغفر لي ذنوبي جميعا إنه ل يغفر‬
‫الذنوب إل أنت واهدني لحسن الخلق ل يهسسدي لحسسسنها إل أنسست واصسسرف عنسسي سسسيئها ل‬
‫يصرف عني سيئها إل أنت لبيك وسعديك والخيسسر كلسسه فسسي يسسديك والشسسر ليسسس إليسسك‪ .‬تبسساركت‬
‫وتعاليت‪ .‬أستغفرك وأتوب إليك‪ .‬الحديث‪ .‬وأخرجه الدارقطني وقال في آخره‪ :‬بلغنا عن النضر‬
‫بن شميل وكان من العلماء باللغة وغيرها قال‪ :‬معنسى قسسول رسسول الس صسلى الس عليسسه وسسسلم‬
‫)والشر ليس إليك( الشر ليس مما يتقرب به إليك‪ .‬قال مالك‪ :‬ليس التوجيه فسسي الصسسلة بسسواجب‬
‫على الناس‪ ,‬والواجب عليهم التكبير ثم القراءة‪ .‬قال ابن القاسسسم‪ :‬لسسم يسسر مالسسك هسسذا السسذي يقسسوله‬
‫الناس قبل القراءة‪ :‬سبحانك اللهم وبحمدك‪ .‬وفي مختصر ما ليس في المختصر‪ :‬أن مالكسسا كسسان‬
‫يقوله في خاصة نفسه; لصحة الحديث به‪ ,‬وكان ل يراه للناس مخافسسة أن يعتقسدوا وجسوبه‪ .‬قسال‬
‫أبو الفرج الجوزي‪ :‬وكنت أصلى وراء شيخنا أبي بكر الدينوري الفقيه في زمان الصبا‪ ,‬فرآني‬
‫مرة أفعل هذا فقال‪ :‬يا بني‪ ,‬إن الفقهاء قد اختلفوا في وجسسوب قسسراءة الفاتحسة خلسسف المسسام‪ ,‬ولسم‬
‫يختلفوا أن الفتتاح سنه‪ ,‬فاشتغل بالواجب ودع السنن‪ .‬والحجة لمالك قوله صلى ال عليه وسلم‬
‫للعرابي الذي علمه الصلة‪) :‬إذا قمت إلى الصلة فكبر ثم اقرأ( ولم يقل ل سبح كما يقول أبو‬
‫حنيفة‪ ,‬ول قل وجهت وجهي‪ ,‬كما يقول الشافعي