P. 1
محاضرات في اللسانيات التطبيقية

محاضرات في اللسانيات التطبيقية

|Views: 557|Likes:
منشور بواسطةsayf02

More info:

Published by: sayf02 on Feb 21, 2010
حقوق الطبع:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/07/2011

pdf

text

original

ةيبعشلا ةيطارقيدلا ةيرئازلا ةيروهملا

راشب ةعماج







:


2
تُمُبـخنا ثاَُاغهنا
1
داذعإ : تبشلىب ٍفـن
تَُاغَلا وىهعنا و بشعنا بدلا ذهعب طوسذناب فهكي راخعأ .
ساشب تعياخ


ٌشظَ مخذي :

ص٤ُوٟ صُ٤ز و ن٣خىٓ ضخر صُوُسؿ شش٧دك ٌششسٛخ ١دغٜٛخ , ١ىُزسولخ ٦ٛود٤عَ ل
رغمُ ١وشطدوبخ , و ١د٣ىُٛخ و دى٤بخ ٢ٟ صٔللعٟ و شنؽٗ ٙدُـؤ د٠ّ٣ب و
دؼَؤ ذشوٛخ .
2
صوزدععٟ غلؼ ٚلخشب صَٜىـٛخ ٥سىٜسظ شنغٟ ف ٌىٌٜٛخ و ندغٜٛخ طسد ّشٟ
, ٍعدعلخ ٦ػشً ٍشوَ ١ؤ ٚسٓ ٦ٜٗ ٖٛر و :
أ - ٙولخ سىـٛخ ٍُِ , ٞعخ ٦ُٜه ْٜـَ ١دٗ دب ءد٠ٜوٛخ ٌٚعشؤ Grammaire -
ىم٤ٛخ ٌؤ . ْـ٤بخ ًٜه د٠جدٓ ١دٗ ٌزٛخ صعخسذٛخ ٢ٟ مى٤ٛخ خز٧ ١دٗ ذٓ و
, دتخزٛ صٌٜٛخ صُشوٟ ٍذهعغَ ل صُ٠ٜه صَشل٣ صَؤ ٢ٟ دُٛدخ ١دٗ و , دنب و
رغمُ ذهخىٓ نػىٛ صُٔػ صَسدُوٟ ظعؤ ًٜه ٦ظدهـىظ ذُّش .
ذ - ضشهك ندؽٛخ سىـٛخ ف و دُـىٛىُِٜٛخ Philologie
*
- صٌٜٛخ ٦ُٔ ٌؤ . و
صَسذ٤٘غٛخ صعسذب ٦ظإش٣ ف ؾسظسخ ٜٞه ٍ٧ , تٛخ صُ٠ٜوٛخ صٗشبدز ١شعٓخ ث
ٍىٛوو ظـغًؤ شَسذُ د٧ؤذز Friedrich august wolf ٝده 1777 نعهخ ذٓ و

1
- ضًشُٔث غدجضُث حد٧ث ذٜؼُٔ ز٤ٗجغُث ز٘غُث زذِؽ ٠ِػ ٢لطُ زدشهٞد رجضع٧ث جٛجوُأ سثشػجقٓ زػٞٔؾٓ
ز٤ؼٓجؾُث ز٘غُث ٢ك جودجع سجشد ٢ؼٓجؾُث 2002 - 2003 .
2
- سج٤ٗجغُِث - شةثضؾُث زؼٓجؽ جٛسذظص ١ششذُث ٕجغُِث ِْػ ٢ك زِؾٓ . ٝ ز٤ٗجغُِث ِّٞؼُث ذٜؼٓ
ز٤صٞظُث . دذؼُث : 4 . ّجػ 1973 - 1974 . ٍجوٓ : د : ـُجط ػجقُث : سج٤ٗجغُِث ِْػ ٠ُإ َخذٓ
ظ٣ذقُث . ز٤دشؼُث زـُِث ٢عسذٓ ٟٞضغٔد عُٜٞ٘ث ٢ك سج٤ٗجغُِث شعأ . ص : 19
*
philologie
Etude de la langue et de la littérature. La philologie classique s'intéresse au grec et au
latin, la philologie moderne étudie les langues vivantes.



3
دؼَؤ ضدغعابخ خَسدظ و ّلخلخ و ذدلدز دبدمطؤ , لب ١ىوغَ خى٣دٗ رب
دهُٜه ُْٜوعٛخ و دهَٜوإظ و صىظ٤ٛخ ؾسػ . ٢ٟ صىظ٣ نز ص٣سدٔبخ لب خىحب
شسىفهبخ ضد٠ٜ٘ٛخ ندوٟ ًٜه ٍّشوعٜٛ صِٜعب سىظه , ضجدظخ ذَذب وؤ
شظه وؤ رَدؤ ذىٜعؤ . ٝدُٔٛ صُػسلخ ٞتدعخسذز صٌٜٛخ ٦ُٔ ءد٠ٜه ذهٟ ٖٛزٛ
صُيسدعٛخ صُ٤غٛلخ . ٢٘ٛ , ٖٛر ٢ٟ ًٞشٛخ ًٜه , و شدوذب ٞتدعخسد طٜك
صَىٌٜٛخ شش٧دلٛخ ؾىٛو ًٜه شضـده , ْٜـبخ دهٟد٠ع٧خ صُعدعلخ دبىُه ٢ٟ ١ل
صزىع٘بخ صٌٜٛدز ذُلىٛخ و , صٓىـ٤بخ صٌٜٛخ ٢ه ٝدعٛخ دهُوضه و .
1

ج - ١سدٔبخ صٌٜٛخ ٜٞه شهك ػٛدؽٛخ سىـٛخ ف و , لدوٛدز ٦ظإش٣ طـسظسخ ذٓ و
ذىز ض٣خشُ ٌىٌٜٛخ Fanz Bopp

, ٝده سذطؤ رب 1816 دذي ٌزٛخ ٝدبخ ٦زدعٗ
١خى٤وز ١سدٔبخ صٌٜٛخ ٜٞه دلُٟ : ( صُعَش٘غ٤غٛخ صٌٜٛخ ف ََشظعٛخ ٝدل٣ ٢ه
صُ٣دٟشبخ و صُعسدِٛخ و صُ٤ُظلٛخ و صُ٣د٣ىُٛخ ٢ٟ ٚ٘ز د٣سدٟٔ ) , ٝده سذطؤ ث
1833 ٢ه ٦زدعٗ ( صُعَش٘غ٤غٜٛ ١سدٔبخ ىم٤ٛخ , صَذ٤غٛخ و , صُ٤ُٟسلخ و , صُ٤ُظلٛخ و
, صُ٣دبلخ و صُؿىٔٛخ و صيذٔٛخ صُُلغٛخو صُ٣خىعٜٛخ و )
2
.
١سدٔبخ ضدٌٜٛخ ٜٞه ظُعإظ ٦٣دٟ٘ةز ٢َ٘ ل ذىز ١ؤ شٗزٛدز شَذبخ و ,
صُعَش٘غ٤غٛخ صٌٜٛخ ٍدشعٗخ لىٛ . دؽٛدؼ خذ٧دش صُعَش٘غ٤غٛخ ضءدـ ذٔٛ - لب
صُ٤ُظلٛخ و صُ٣د٣ىُٛخ ر٣دـ - صعخسذٜٛ نعوؤ و تٟؤ شذهدٓ ضشُىُ . دب و
صُظخىٟ دهدػوؤ ضشُو صُعَش٘غ٤غٛخ صٌٜٛ ١ؤ ٍدشعٗلخ خز٧ صُهؤ ٢ٟ َهدػ
ضدٌٜٛخ َٜعب نز ص٤٘٠بخ ص٣سدٔبخ ٙد٘شؤ ٚٗ شسدؼل نل٤ٛخ نـٔ٤ٟ ىب ًٜه
3
.
صُعَش٘غ٤غٛخ صُهؤ لب خنشٟ شٛىٟ ظٗدٟ ٙىَٔ : ( ذُلىٛخ طدعلخ ٍ٧ صُعَش٘غ٤غٛخ ١ب
ٜٞوٛخ خزب كُمظٛخ ذُلىٛخ ذششبخ ًٔسظ ٍىع و ١سدٔبخ صٌٜٛخ ٦ِٔٛ , صٌٜٛخ ٦ُٔ لده و

1
- ٕج٘٣دشك ش٤عٞع ١د : زٓجؼُث ز٤٘غُ٧ث ٢ك طٝسد . ٝ ػٝجشُث ذٔؾٓ ٝ ١دجٓشوُث ـُجط زٔؽشص
ز٘٤ؾػ ذٔقٓ . حجضٌُِ ز٤دشؼُث سثذُث . ظٗٞص . 1985 . ص : 17 – 18 .

Franz Bopp
Mayence 1791 - Berlin 1867
Linguiste allemand. ¾ Sa Grammaire comparée des langues indo-européennes (1833
- 1852) est à l'origine de la linguistique comparatiste.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
2
- د . ٙذذػ ٢قؽثشُث : ز٤دشؼُث خضٌُث ٢ك زـُِث ٚوك . ز٤دشؼُث زؼُٜ٘ث سثد . سٝش٤د . 1979 . ص : 14
3
- ٕج٘٣دشك ش٤عٞع ١د : زٓجؼُث ز٤٘غُ٧ث ٢ك طٝسد . ٝ ػٝجشُث ذٔؾٓ ٝ ١دجٓشوُث ـُجط زٔؽشص
ز٘٤ؾػ ذٔقٓ . ص : 18 - 19 .


4
صُعَش٘غ٤غٛخ ٍشوَ ل ٌزٛخ ١سدٔبخ , ضدُػدَشٛخ ٍشوَ ل ٌزٛخ ِٖٜٛخ لده ١إش ٦٣إش .
)
1
.
يشٓ ذىٔوَ و ذىز ٙد٠هل ١دٗ ذٔٛ Jacob Grimm
*
ضدعخسذٛخ ظعاٟ
صُ٣دٟشبخ , ٦زدعٗ شش٣ ٌزٛخ و ( ندبلخ ىم٤ٛخ ) نز دٟ 1822 - 1830 , و
ٖعخس ٍٗشنخذٛخ لدوٛخ ٙد٠هل ١دٗ Rask
*
, ٙىطلخ ٢ه ٦زدعٗ شش٣ ٌزٛخ و
ٌىٌٜٛخ ػمسٛخ سد٧دصخ ف كػخىٛخ شؼلخ صيذٔٛخ صَذ٤ٜغَلخ صٌٜٛ لولخ , رب
صٌٜٛخ ٜٞه و صٌٜٛخ ٦ُٔ نز ٍفه٤بخ ضُُ٠عٛخ ٥دبدز صُهلخ صٌٛدز صهدغٟ خىهدع .
ضدظظخعٜٛ صُوسعٛخ ٢ٟ صٌٜٛخ ٜٞه شَشب لب ُٚبدز كػخو سىوشز خوشوش ذٔٛ
صٌٜٛخ ١ى٘ظ ١ؤ صُهإز خىٗسدؤ صِٜعخبخ ( ٍوُسؿ مىػىٟ ) .
ٖعخس ٙدٓ : ( ٍوُسؿ مىػىٟ صٌٜٛخ , ٍوُسـٛخ خَسدعٛخ ٦سشظ دهععخسد و . )
.
ذىز ٙدٓ و : ( صَىؼه صُوُسؿ ٝدغـؤ دنؤ ًٜه ضدٌٜٛخ لب شل٤٣ ١ؤ ٌٍس٤َ ,
شدوذب ن٣خىٔٛ دُٔو ١ى٘عظ , شدُمٜٛ ٍٜخخد ؤذسب دُٔو سىـعظ و , ضىب ث
دهغِ٣ ٞهُ ًٜه شسددٓ ١ى٘ظ ل نل . ) .
يشٓ و ٖعخس و ذىز ١ؤ نٓخىٛخ , صٌٜٛخ ١ؤ دذط ف ٥ىلشؿ دٟ و
ٍوُسؿ مىػىٟ , ٞ٧زُٟلظ ًٜه خنسٗ خنؼإظ خوشؼؤ ذٓ , ٖحٛوؤ ًٜه صطدب و
خىُشه ٢َزٛخ , ذوز د٠ُُ , دذبخ نَىم٤ٛدز , خىِشعَ٘ ل ٞنؤ ءلا٧ يؤس رب
رغمُ ٌىٌٜٛخ طسذٛخ ف خذَذـ دفه٤ٟ , َٜعب ٞهعسد مىػىٟ ١ؤ خوؤس ٚز
صٌٜٛخ ٦ُٔ مىػىٟ ٢ه : خءضـ دهِطىز صٌٜٛخ لب صٌٜٛخ ٦ُُٔ شل٤َ ١دٗ د٠٤ُسُ

1
- د . ٙذذػ ٢ؾفثشُث : ندجغُث غؽشُٔث : ص : 16 .
*
Grimm
Nom de deux frères, linguistes et écrivains allemands :
Jacob Grimm, Hanau 1785 - Berlin 1863, fondateur de la philologie allemande, et
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
Rasmus Rask
Br ّ ndekilde, près d'Odense, 1787 - Copenhague 1832
Linguiste danois. ¾ Il a établi la parenté de nombreuses langues indo-européennes ;
c'est l'un des fondateurs de la grammaire comparée.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


5
صٟؤ صُدٔؼ ٢ٟ , ٦ظخزز د٠جدٓ دُوُسؿ دهىػىٟ دهِطىز ٌىٌٜٛخ دهُٛب شل٣ , ١ؤ ٌٍس٤َ و
صطدبخ ٦ععخسد ٦ٛ ١ى٘ظ .
صُٜٔه ٝىٜه لب ٝىٜوٛخ ٚٗ ؿ٧د٤بخ ءد٠ٜه و صِعلِٛخ ٞغٓ نل و , و
صُوُسؿ ٝىٜه , صُوُسـٛخ ٝىٜوٛخ طب ٞه٠ٜه ١ىَىٌٜٛخ ؾسدؤ . ؾزس إش٣ ذٓ و
ضدٌٜٛخ ٙىطؤ طٛود٤ظ تٛخ ضدعخسذٛخ صـىٟ نؼإعز صُوُسـٛخ ٝىٜوٛدز صٌٜٛخ ٜٞه .
و ٦هىػىٟ دوذل ٞعشَ صٌٜٛخ ٜٞه زخؤ ششه نعدعٛخ ١شٔٛخ شخخوؤ ز٤ٟ و
٦فه٤ٟ , شغَىع ٌد ذ٣د٤َدشُ نس٘ٛخ ٌشغَىغٛخ لدوٛخ سىهك نٟ شهلُ
Ferdinand
SAUSSURE de

( 1857 - 1913 ) , ى٧ كُمظٛخ صٌٜٛخ ٜٞه مىػىٟ ١ؤ ٢ٜهؤ رب
دتخزٛ و دتخر ف صٌٜٛخ .
1
ٙىَٔ : ( ٝل٘ٛخ ش٧دلٟ نُب ٢ٟ ءذز ٌر تددز ١ى٘عظ صُ٤غٛلخ شددٟ ١ب
ششؼمعبخ ٟٞلخ وؤ صشلىعبخ ذىوشٛخ ٝل٘ز شٟلخ ْٜوظ ءخىع ٌششسٛخ , ف
ؽدـبلخ شظه ف وؤ صُُ٘عل٘ٛخ وؤ صُٔعوٛخ سىظوٛخ . شظه ٚٗ ف بعوبخ و
ؾُٔ بدلخ ٝل٘ٛخ و كُمظٛخ ظُٛ سىظوٛخ ٥ز٧ ٢ٟ , ٙد٘شؤ نُب ٢٘ٛ و
نسوعٛخ . )
2

خز٘٧ و , نعىع سىهك ز٤ٟ و , ًٜه صُ٤غٛلخ صُِطىٛخ ضدعخسذٛخ ضشؼد٘ظ
١ىَُ٘شٟلخ و ١ىُزوسولخ ١ىَىٌٜٛخ دهوػو صُٔٓد ظَُدٟٔ , خز٧ ف شٗز٣ و
ٌى٘غ٣دزوشظ ٍعوشٛخ ندغٜٛخ لدوٛخ ٝدٔبخ (1890-1938)

Troubetskoï, Nikola

.


Saussure, Ferdinand de
(1857-1913) Linguiste suisse dont le Cours de linguistique générale, publié après sa
mort, en 1916, a servi de fondement à une nouvelle approche du langage.
Encyclopédie 2000. Cd 1
1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 18 - 19 .
2
- ٕج٘٣دشك ش٤عٞع ١د : زٓجؼُث ز٤٘غُ٧ث ٢ك طٝسد . ٝ ػٝجشُث ذٔؾٓ ٝ ١دجٓشوُث ـُجط زٔؽشص
ز٘٤ؾػ ذٔقٓ . ص : 24 .

Troubetskoï, Nikolaï
(1890-1938) Linguiste d'origine russe. Il a été un membre éminent, avec R. Jakobson
et S. Kartsevski, du cercle linguistique de Prague.
Influencé par Ferdinand de Saussure, il publie, en 1939, les Principes de phonologie
où, pour la première fois, il propose une distinction précise entre phonétique et
phonologie (étude des phonèmes. Encyclopédie 2000. Cd 1



6
١ىغسٗدـ ر٣دـ لب صسدز ىؼه ى٧ و
*
ىخشز صٜٔل ف . ٝده شش٣ 1939 ٦زدعٗ
دُـىٛى٤ِٛخ تددسٟ phonologie

- ضخىطلخ َجدكو ٜٞه . صٓذز ٦ُُ دذل ػُل
ٜٞوٛخ خز٧ دوذل , ُٖظىٛى٤ُ ٢ه ٥ضُب تٛخ ّخىِٛخ ٖٛزٗ نز و phonétique

.
ضدَشل٤ٛخ ٥ز٧ ٢٘ٛ , صَىُ٤سٛخ ٦عُ٠غظ ًٜه كٜـطؤ دٟ ط٣ىٗ تٛخ و
Structuralisme
*
, صَىٌٜٛخ نسٛدز ؽشِبخ و ذُلىٛخ دهٟد٠ع٧ل خشل٣ , طًِٜؤ ذٓ
تٛخ صَىٌٜٛخ شسذٔٛخ وؤ صٜ٘بدز صٜٔوعبخ ش٧خىلٛخ ى٧ و صعخسذٛخ ٢ٟ دٟد٧ دس٣دـ
ٝل٘ٛخ ًٜه ١دغ٣لٛ طم٤ٟ . ١دغٜٛ نؿدسٛخ ٝدل٤ٛخ دٟدب طعد٤ظ دنؤ د٠ٗ ,
٢٘ي ل رب , صعب صُِطو صُٜ٠وز ٥سخشعؤ ًٜه ٍشوعٛخ ٙخىللخ ٢ٟ ٙدل صَإز
, َُ٤ظعٛخ و ضُخشعٛخ ضدُٜ٠ه يذوعظ ل صؿدغسز دنل . ٢ه َش٘ٛخ دٟؤ
سىوش ١ود ٢ٟ ضخسدسوٛخ ٜٞ٘عبخ دهُُ ىشَِ تٛخ ٦ٜؽٟ ءد٤ز وؤ صَسىظٛخ ٦ٌُط

*
Roman Jakobson
Moscou 1896 - Boston 1982
Linguiste américain d'origine russe. ¾ Après avoir participé aux travaux du cercle
linguistique de Prague, il s'établit en 1941 aux رtats-Unis. Ses recherches ont porté sur
la phonologie, la psycholinguistique, la théorie de la communication, l'étude du
langage poétique (Essais de linguistique générale, 1963 - 1973).
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001

phonologie
Science qui s'attache à analyser la fonction des sons des langues naturelles et à en
isoler les différents phonèmes. Ses principes de base ont été mis au point par
Jakobson et Troubetskoï dans les années 30. Encyclopédie 2000. Cd 1

phonétique
Etude des sons d'une langue, du fonctionnement des organes qui, chez l'homme, en
permettent la production (appareil phonateur et articulatoire qui sont le pharynx, le
larynx, la langue, les lèvres, et les dents. Les sons ainsi émis sont physiquement
étudiés, à l'aide d'appareils acoustiques. Encyclopédie 2000. Cd 1
*
structuralisme nom masculin
1. Courant de pensée des années 1960 dont l'influence, un temps prépondérante, s'est
étendue à la philosophie et aux diverses sciences humaines, et dont la méthode d'étude
des structures s'est traduite par la primauté accordée à la synchronie sur l'évolution
des faits et à la totalité sur l'individu, avec pour conséquence une remise en cause
généralisée des représentations fondatrices de l'identité personnelle ou sociale. (Lévi-
Strauss, Piaget, Lacan, Althusser, Foucault, Derrida, Barthes se rattachent, à des titres
divers, au structuralisme.)
2. [Linguistique] Démarche théorique qui consiste à envisager la langue comme une
structure, c'est-à-dire un ensemble d'éléments entretenant des relations formelles.
Synonyme : linguistique structurale.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


7
٦٤ٟ , ٦ععسد٠ب ٝدَلخ شب ًٜه ِٚـٛخ دهسغعَ٘ تٛخ صُِٛخ ٙىطلخ ٖٜظ ٍ٧ و
٦ـُب و ٦َىزؤ صٌٜٛ , ضمِٜٛ صٜزدٓ نً شذُوز ٚلظ . سدل٣لخ طِٛ دٟ ٙوؤ و
صُِطىٛخ صهض٤ٛخ ضجدٔ٣ لب , ٍَ٘شٟلخ لدوٛخ شسذٔٛخ وؤ صٜ٘بخ صُهؤ ذٗؤ و
ٍ٘غٟىشظ ٝؤىظ

CHOMSKY AVRAM NAOM ٝده دىٛىبخ 1928 , ٦عَشل٣ و
ٌذُٛىعٛخ وؤ ٍَٜىمعٛخ ىم٤ٛخ ٞعدز دهؼذلؤ تٛخ شنهشٛخ .
1 1

صٛىٟٔ ًٜه صُ٣دغ٣لخ صٌٜٛخ صزسدٟٔ ف صَُٜىمعٛخ صَذُٛىعٛخ صَشل٤ٛخ ض٘ظشظ و
صُهخذزلخ ٍ٧ صُعدعؤ . خدذه ؿع٤َ ١ؤ ٜٞ٘ع٠ٜٛ كُعَ كعِ٤ٟ ٝدل٣ صُ٣دغ٣لخ صٌٜٛدُ
ٚسٓ ٢ٟ دههدب ٦ٛ ْسغَ ل ٚ٠بخ ٢ٟ ٥د٤عٟ نً .
2

٢ٟ و صَىُ٤سٛخ ضدُ٣دغٜٛخ ٢ٟ شنسٗ شددِععخ ضدٌٜٛخ ٜٞوظ ٜٞه ددِععخ ذٓ و
ٌذُٛىعٛخ ىم٤ٛخ , ضدَشل٤ٛدز ١وشؼإعَ ضدٌٜٛخ ُٜٞوعز ١ىٌٜش٤بخ ١ىزشبخ كسطؤ ػُل
ٞهطدظعخخ ١خذُٟ ف يىظٔٛخ دهعُهإز ١ىو٤عَٔ و صُ٣دغٜٛخ . شؼإعٛخ يدؤ خز٘٧ و
ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ف ؿ٧د٤بخ ٢ٟ ذَذوٛخ سىهك لب ذَخضعبخ , ًٜه صُ٤سٟ ؿ٧د٤ٟ ٍ٧ و
صُ٣دغٛ ضدَشل٣ . صٗشعشبخ ضدظظخعٛخ ضإش٣ زجذ٤ه و , ظِ٤ٛخ ٜٞه شهلُ
ٌىٌٜٛخ صُزشعٛخ ٜٞه و ٌىٌٜٛخ , ١دغٜٛدز ١د٠عهَ دهلٗ و , ذلخو ٚٗ ٢٘ٛ و
٦عَوخص ٢ٟ ٦عسذَ د٠ه٤ٟ



Chomsky, Avram Noam
(Né en 1928) Linguiste américain, auteur d'une nouvelle analyse du langage appelée
"grammaire générative".
Celle-ci prend la syntaxe comme support pour établir un lien entre la phonétique et la
sémantique, c'est-à-dire entre le son et le sens.
Ouvrages
- Structures syntaxiques (1957) ;
- Aspects de la théorie syntaxique (1965) ;
- la Linguistique cartésienne (1966.
Chomsky fut aussi un opposant virulent à la guerre du Viêt-Nam. Certains livres
politiques qu'il publia sont restés célèbres :
- l'Amérique et ses nouveaux mandarins (1969) ;
- Economie politique des droits de l'homme (1981) ;
- Langage et politique (1989. Encyclopédie 2000. Cd 1

1
- سج٤ٗجغُِث - شةثضؾُث زؼٓجؽ جٛسذظص ١ششذُث ٕجغُِث ِْػ ٢ك زِؾٓ : ٚغلٗ ٍجؤُث . ص : 20 .
2
- ػسٞؽ ط٬ً د : ٢دشؼُث َلطُث ٝ ز٤٘غُ٧ث . ْ٘ٔٗ زؼذطٓ . سٝش٤د . 1981 . ص : 17 .


8
يشخؤ ٝىٜوز صَىٓ ؿجدشو ضدُ٣دغٜٛ ١ؤ ٍوشوبخ ٢ٟ . زخإظ ٝىٜوٛخ ٥ز٧ و
ضدَشل٣ ده٤ٟ , ضدَشل٣ دب شُىظ و . ٝىٜوٛخ ٖٜظ نز دوذل نػو روظٛخ ٢ٟ ٖٛزٛ
ضدُ٣دغٜٛخو
1
, ٞت صُ٣دغ٣ب صُطدخ صٌٜٛخ ١ل , دهغِ٣ صـسذٛدز , ٢ٟ ٚٗ
صُـىٛىزشع٣لخ , صُـىٛىُغغٛخو , صُـىٛىُ٘غٛخو , ضلدلخ ءىش٣ شغَِ دب صِغِٜٛخ و
ىع٣لدٗ صٗشعشبخ - صُ٤غٛؤ , ىُعىغغٛخ و - صُ٤غٛؤ , ىُ٘غٛخ و - صُ٤غٛؤ , صِغُٜ و
صٌٜٛخ , ضدُ٣دغٜٛدز ضشؼإظ ذٓ ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ّشؿ و بدلخ ذٔ٤ٛخ رُٛدعؤ ١ؤ د٠ٗ
, صُعدعلخ ده٠ُ٧دِٟ و دتدُفه٤ٟ ده٤ٟ ضذ٠ععخ و .
2
ثاغهنا ىُهعح ىهع و ثاَُاغهنا :
صٜب لب شسدشلخ ٢ٟ ذزل ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ٜٞوز ضدُ٣دغٜٛخ صٓله ًٜه ٍشوعٜٛ
ضد٠ٜغبخ ٢ٟ , ده٤ٟ و :
١دِ٤ط صَىٌٜٛخ ضدٟىٜوبخ :
1 . صَىٌٜٛخ ٦عٜ٘ب صٜظعٟ ٜٞ٘عبدز صٜٔوعٟ ضدٟىٜوٟ , ٚ٠ي ذٛىَ ١دغ٣ب ٚٗ ١ل
ٌىٌٜٛخ ٚوِٛخ ًٜه ضخدخذوععخ , يُطو ضدُٛآ و ضخدده رغعَ٘ ث
ٚطخىعٛخ ضدُؼعٟٔ ُْو دبد٠وععخ و صٌٜٛخ ٜٞوظ ٢ٟ ٦٤٘ب صُٜ٠ه ضخسدهٟو
صِٜعخبخ
3
. شدذوعٟ ضلدل دب ١دغ٣لخ ذ٤ه صَىٌٜٛخ صُ٤سٛخ ١ؤ ٍ٘غٟىشظ بعوَ
: صَشـُ لوؤ صٛدل : ( ىدٟذٜٛ لولخ صٜلشبخ ٍ٧ ) , صُـعو ضلدمُ
: ( ِٚـٛخ ذ٤ه ذـىظ ) , دُسغ٣ شسدٓ صٛدمُ ( يٛدسٛخ ١دغ٣لخ ذ٤ه ذـىظ ) .
4
2 . ٢ٟ َٛإعظ صعب صَشل٣و صُ٠ٜه صُشوٟ ٍ٧ و ضدُ٣دغٜٛخ لدوز صٜٔوعٟ ضدٟىٜوٟ
ضد٠ٜغبخو ضدَشل٤ٛخ مى٠ب .

1
-- ٕج٘٣دشك ش٤عٞع ١د : زٓجؼُث ز٤٘غُ٧ث ٢ك طٝسد . ٝ ػٝجشُث ذٔؾٓ ٝ ١دجٓشوُث ـُجط زٔؽشص
ز٘٤ؾػ ذٔقٓ . ص : 25 .
2
- ػسٞؽ ط٬ً د : ٢دشؼُث َلطُث ٝ ز٤٘غُ٧ث : ص : 15 .
3
- سج٤ٗجغُِث - شةثضؾُث زؼٓجؽ جٛسذظص ١ششذُث ٕجغُِث ِْػ ٢ك زِؾٓ : ٚغلٗ ٍجؤُث . ص : 21
4
- د . ٢عجلُث سدجوُث ذذػ ١شٜلُث : ز٤دشؼُث زـُِث ٝ سج٤ٗجغُِث . سثذ٣ٞػ سثٝشش٘ٓ . سٝش٤د .
1988 . ص : 43


9
سىٟلخ ٢ٟ د٠ه٤ُز ضُ٠عٛخ خذز ١بو ٍسدوبخو ضدٟىٜوبخ ٢ٟ نِ٤ظٛخ ١ؤ نٓخىٛخ
دهُٜه ِْعبخ صعزدؽٛخ , ٜٞوز ضدُ٣دغٜٛخ ٜٞه صٓله صُشوب ١دُعدعؤ ١لخذٟ ده
ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ :
- و ٌششسٛخ ١دغٜٛخ ْجدٔل ٢ه َش٘ٛخ لب ًوغَ ٌشل٣ ٜٞه ضدُ٣دغٜٛخ
٥سخشعؤ ًٜه ٍشوعٛخ .
- ط٣دٗ ءخىع ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ لب ٍذهَ ٍُٔسـظ ٜٞه ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ٜٞه
صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ٢ٟ ٦سغَ٘ دب وؤ دشِٛخ إش٤ٟ ٢ٟ ضدٌٜٛخ ٥ز٧ .
نٜٔبخ د٤ٜٟإظ خرب , د٠ه٤ُز ص٠جدٔٛخ صَىٔٛخ صٜظٛخ يذٟ د٤ٛ نسظ , دهلُ٘
سخش٠ععدز غوسٛخ د٠هؼوسٛ ١دـدعي , د٣خذُٟ ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ٚٔل ف ذي ندغٜٛدُ
صُ٠ٜوٛخ ٦ظدَشل٣ سدسعخل دُٜ٠ه , بشبخ و , ٚزدٔبدز , ُٜٞوظ ١خذُٟ ف ؾدعي
ٜٞه دهعسؼؤ تٛخ صٟدوٛخ ن٣خىٔٛخ صُشوٟ ًٜه ٦سُٛدعؤ و ٦ٓشؿ نسَ ١ؤ ضدٌٜٛخ
ػَذبخ ضدُ٣دغٜٛخ .
ضدُ٣دغٜٛخ ٜٞه نز دٟ صخشزةز صُِٜٗ صوَشغٛخ صُهىػىبخ صلللبخ ١ؤ نٓخىٛخ
ٙدظِ٣خ و ٚخخذظ دوذل ٢ٟ ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ٜٞه و . ٢٘ٛ , ٢ٟ ًٞشٛخ ًٜه و
شذَذشٛخ صٜظٛخ , ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ٜٞه ١ةُ , صُُٔسـعٛخ ٦عٌسط ر٣دـ لب ىهُ ,
رغمُ ضدُ٣دغٜٛخ ٜٞوز ْٜوعَ ل , صُزشعٛخ ٜٞوٗ يشخؤ ٝىٜه نٟ ٚخخذعَ ٚز ,
ظِ٤ٛخ ٜٞه و , ٝل٘ٛخ عخشٟؤ ٜٞه و , مد٠عـلخ ٜٞه و .. لخ . ٝىٜوٛخ ٥زهُ
ٍلعخلخ ذشؤ دهُُ ػمسٛخ ؿ٧د٤ٟ و دهُخذ٧ؤ َٜعب , ده٤ٟ ذلخو ٚ٘ٛ و
دب ٞعهَ تٛخ صَوخضٛخ ٢ٟ دهعسؽَ صطدخ ضدَشل٣ , ف ده٤ُز د٠ُُ ٟٚد٘عظ دنؤ لب
ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ١خذُٟ .
ٜٞه ٍجدظخؤ ًٜه وؤ ٥ذلو ندغٜٛخ ًٜه ذ٠عو٣ ١ؤ ُٚمعغَ خز٧ ًٜه و
٥ذلو صُزشعٛخ , ضدٌٜٛخ ُٜٞوعز صطدبخ ٚٗدشبخ ٚل ف ٥ذلو ظِ٤ٛخ لده ًٜه وؤ
. ضدٟد٠ع٧لخ شدذوعبخ صُُٔسـعٛخ ٚٔبخ خز٧ صوُسؿ ًٜه ُٚٛد خز٧ و , ٚٔل ىهُ


10
ٍ٠ٜه طدعؤ ًٜه ذشخشٛخ و ِٚـٛخ ذ٤ه ٌىٌٜٛخ ى٠٤ٛخ ش٧خىك ف ػمسَ ٍهدب
ذدغعٗلخ ضدَشل٣ ٢ٟ شذ٠عغبخ صُزشعٛخ ٜٞه و ظِ٤ٛخ ٜٞه ْجدٔل ًٜه نسٟ .
1






تغهنا ىّهعح ثاَشظَ و ثاغهنا ىُهعح ىهع
- تُكىهغنا تَشظُنا :
صُٗىٜغٛخ Béhaviorisme

لده دهغعؤ ظِ٤ٛخ ٜٞه طسخذٟ ٢ٟ صعسذٟ
ٍَ٘شٟلخ ١خىُبخ Watson
*
ٝده ٥سذطؤ ١دُز ف دهعه ٢ٜهؤ و 1912 .
ًٜه دُ٠ٜه ًءدش٣ب ظِ٤ٛخ ٜٞه ءدش٣ب صٛدمععخ ًٜه صُٗىٜغٛخ صعسذبخ ضذٗؤ
ٍهىٛخ ضدُـوٟ طدعؤ , طدعلخ ٚ٘شَ ٌزٛخ ؾُٔ ى٧ ٕىٜغٛخ ١ؤ ضبعهخ و
ٍ٠ٜوٛخ ظِ٤ٛخ ٜٞوٛ ٍهىػىبخ , ٥ذلو ٕىٜغٛخ ١ؤ ٖٛر - ٍهىٛخ ظُٛ و -
صُهىػىبخ صللل٠ٜٛ نؼي ١ؤ ٢٘ي .

1
- سج٤ٗجغُِث - شةثضؾُث زؼٓجؽ جٛسذظص ١ششذُث ٕجغُِث ِْػ ٢ك زِؾٓ : ٚغلٗ ٍجؤُث . ص 21 - 22
– 23 - 24 - 25 .

behaviorisme
n.m. (angl. "comportement") Doctrine psychologique d'étude du comportement sous
différentes conditions environnantes (le réflexe conditionné), née avec Thorndike
(l'Intelligence animale, 1898) et développée par John B. Watson, Pavlov et Becterev.
Refusant de fonder la psychologie sur l'étude de phénomènes non observables,
Watson choisit de la fonder sur l'étude expérimentale des phénomènes objectifs,
exploitables statistiquement. Ces expériences de laboratoire, fondées sur le principe
stimulus-réponse, donnent lieu à de très nombreuses études comportementales portant
sur l'homme ou sur les animaux.
*
John Broadus Watson
Greenville, Caroline du Sud, 1878 - New York 1958
Psychologue américain. ¾ Il fut le fondateur et le principal théoricien du
béhaviorisme (le Béhaviorisme, 1925).
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


11
٦ٜٗ ظِ٤ٛخ ٜٞوز شل٤ٛخ شددهب شسوشػ لب صعسذبخ ٥ز٧ طهد ٖٛر ًٜه و
دهعلللٟ ٢٘ي تٛخ صُهىػىبخ شطد٤وٛخ صعخسد لب ذ٤عغَ ١ؤ شسوشػ لب و ,
ضخنؽبخ ف ٚؽ٠عظ تٛخ شطد٤وٛخ ٥ز٧ ( ٝ ) ضدزدفععلخ ف و ( ط ) ٌداظ تٛخ
ضخنؽبخ ٥ز٧ دهُٛب .
كَششعٛخ ءد٠ٜه صعخسذٛ شددٟ ٚ٘شَ ٦ظخر ذب ٍبخ ٢جد٘ٛخ ١ؤ صُٗىٜغٛخ بعوظ
دُـىٛىَضُِٛخ و . تٛخ ضدزدفععلخ صعخسد ًٜه ؾُٔ شظعٔعُ ظِ٤ٛخ ٜٞه شددٟ دٟؤ
ص٤ُوٟ ضخنؽٟ نؼإعز ٍبخ ٢جد٘ٛخ ٝىَٔ . صعخسذٛخ ٥ز٧ ٍذت و , نُٗىٜغٛخ رغل
, ضدزدفععلخ و ضخنؽبخ نز ؾزشظ تٛخ ن٣خىٔٛخ وؤ ضدٓلوٛخ ذَذب لب .
1
و
صُُِكىٛخ ضدَشل٤ٛخ و صُؿدسظسلخ ضدَشل٤ٛخ ًٜه صُٗىٜغٛخ صَشل٤ٛخ ٚ٠شظ :
أ ) تُؿابحسلا ثاَشظُنا :
سدُ٘لخ و ٙدوُلخ نز ضدٓلوٛخ نوظ صُؿدسظسلخ . ؽدسظسلخ ٙد٘شؤ ٢ٟ و :
١خشعٓلخ , ٦زدشعٛخ و , ددؼعٛخ و , صُسسغٛخ و , نزدععٛخ و . ٥ز٧ صشزؤ ٢ٟ و
١خشعٓلخ ٙد٘شلخ , دٟ ١دغ٣ب ذ٤ه ٢ٟضٛخ ف نعزسدٔعٟ نظبخ مىٓو ى٧ و . و
يشخلخ شببخ شٗزعَ ١دغ٣لخ خز٧ ٚوي ْلل ٢ٟص ف نظببخ يذلب مىٓو
. ضدٌٜٛخ ٜٞوظ ف دبدل خسود روَٜ ١خشعٓلخ ١ى٣دٓ ٙخضَ ل و , صشزؤ ٢ٟ و
صُٛدعٛخ صُٗىٜغٛخ ضدَشل٤ٛخ صٟدوٛخ صَشل٤ٛخ ٥ز٧ موشُ :
1 - كَاذَسىثن ؽابحسلا ثاَشظَ connexionisme :
صزدفععلخ و َٓىبخ نز ؽدسظسلخ ؤذسٟ ًٜه صَشل٤ٛخ ٥ز٧ ٝىٔظ و . ٍشوَ
خنٌظ دشِٛخ ٚخخد ػي ٌزٛخ ٍـسدبخ ٟٚدوٛخ ٦٣إز َٓىبخ َٖخذ٣سىؼ . صزدفععلخ دٟؤ
دشِٛخ دهَذسَ تٛخ ٚوِٛخ دودس ٍهُ . ْٜوعَ ؽدسظسلخ ١ؤ لب َٖخذ٣سىؼ نشَ
ده٤ٟ شنؽٗ ٟٚخىوز :
- ٜٞوعٛخ ف سخش٠ععلخ لب دشِٛخ نُذظ تٛخ ٍوشلٛخ نو٣ و دخذوععلخ .
- ؽدسظسلخ شددَص و َٚذوظ ى٧ و رَسذعٛخ .

1
- د . ٍجًٔ ػثذٌد , قُثس ا مصس د : ٚؾٛج٘ٓ ٝ ظلُ٘ث ِْػ ٖ٣دج٤ٓ ٠ُإ َخذٓ . زؼ٤ِطُث سثد .
سٝش٤د . ؽ ( 2 ) 1985 . ص : 8 , 9 .


12
- ٜٞوعبخ يذٛ ٙىسٔٛخ وؤ مدسشلخ ْٔب صٛدل ف ٜٞوعٛخ ف سخش٠ععلخ وؤ شؼلخ
.
- يشخلخ صُ٠ُٜوعٛخ َٓخىبخ ف شؼلخ سدشع٣خ .
1
صَشل٤ٛخ ٥ز٧ ف َٖخذ٣سىؼ ١ؤ صطلبخ و - صَشل٣ - و صٛودلدز ٜٞوعٛخ
إـبخ - ١خشبخ ١ب و ضدزدفععلخ و ضخنؽبخ نز ضدؿدسظسخ ى٧ ٜٞوعٛخ ١ب ٢ّ ُز
ضدؿدسظسلخ ٖٜظ صَىٔظ ًٜه ذهدغَ ذخىؽٛخ ١ب و ٜٞوعٜٛ طدعؤ سخش٘عٛخ و ,
دهُدوػب لب ٌداَ ذدٔوٛخ د٠٤ُز
ذىٜعإز ٞعَ ٜٞوعٛخ ١ؤ ضدسؼل ١خىُل ًٜه صزشب َٖخذ٣سىؼ يشـؤ ذٓ و
إـبخ و صٛودلخ , ٢ه صؿدٔغز كعَِ ذدز ٦ٛ ضِٓ ٚخخد دوجدـ دـٓ نػىُ
٦ُٜه ؾٌؼٛخ َْشؿ , ط٣دٗ صَخذسٛخ ف ذدسٛخ كعِٛ ؾٔٛخ ضلودب ١ؤ ذـو و
كب و د٠ُل٤ظ شؽٗخ ضلودلخ طمسطؤ سخش٘عٛخ ذوز صٔللٛخ ضخشبخ ف و صُجخىشه
ضِٔٛخ ذدز كعُ ٢ٟ ضلودب شذه ذوز ؾٔٛخ .
2 - فىهفابن ٍؿششنا طاكعَلا تَشظَ :
لب ٌداَ نؽٟ دىـو صفُع٣ غذي ٜٞوعٛخ ١ؤ ًٜه ٍىُٜدز صَشل٤ٛخ ض٤ظ
ٜٞوعٛخ لب ٌداظ صزدفععخ غوذل . ٜٞوعٛخ صَشل٣ صَشل٤ٛخ ٥ز٧ ً٠غظ ٖٛزٛ
دشِٛخ يذٛ ٜٞوعٛخ غذي ٍ٘ٛ نؽبخ دىـو ؽخشعشخ ٢ٟ ذزل رب ٍؿششٛخ .
دىـو شسوشػ ٢ٟ ذٗإعَ ٍ٘ٛ ١خىُبخ ًٜه صزشب ءخشـةز ٍىُٜدز ٝدٓ
ٜٞوعٛخ صُٜ٠ه غخذلل نؽبخ , ضد٣خىُبخ يذلل نَىب صُٜ٠وز ٝدُٔ , ٚسٓ و
طشـ ضىط ٖٛر ْسغَ ٚوـ ٝدوـٛخ يذٔعز ٝىَٔ ١ؤ , سخش٘ظ ذوز ذـىُ
طشبخ ضىط مدب دشفب ُٚغَ ١خىُبخ ذدوٛ ١ؤ ٖٛر , ًٜه ٖٛر ّٙد و
ٜٞوعٛخ غوذل , نؽبخ دىـىٛ خشل٣ , طشبخ ضىط ى٧ و .
- فىهفاب ذُع ىهعخنا ئدابي :

1
- جٓشخ ق٣جٗ د , ػجؾف ٢ِػ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث . ش٣ٌُٞث . زكشؼُٔث ُْجػ . ؽ : ( 1988 ) . ص
: 55


13
- ضَضعخنا أذبي : دهسٔهؤ و ص٤ُوٟ صزدفععخ ٕد٤٧ ط٣دٗ خرب ٦٣خ ٦ز ذظَٔ و
صزىًشبخ صزدفععلخ ٖٜظ غوذل ضلد٠علخ ٢ٟ ذَضَ ٖٛر ١ةُ شإُدٟ٘ .
- ضَضعخنا ؽوشش :
- شششدسٟ صزدفععلخ ذوز ضَضوعٛخ ١ىَ٘ .
- صزدفععلٛ رعد٤بخ سذٔٛدز ضَضوعٛخ ١ىَ٘ ١ؤ .
- ءافـَلا أذبي : ءدِـ٣لدز ذظَٔ و ذىًشٟ نً صزدفععخ طؼذل خرب ٦٣ؤ
صزدفععلخ ٖٜظ ءدِـ٣خ لب ٖٛر ٌداَ دهُُ .
- تُعاغلا ٍي ٍيسذخنا ضهخخنا أذبي : دشِٛخ غَشوظ ٦ز ذظَٔ و
صـسذعٟ صَٔشـز ٖٛر و دهُُ ذىًشٟ نً صزدفععخ ٦َذٛ طؼذلؤ تٛخ ضخنؽ٠ٜٛ .
ٙدؽٟ : ٦َذٛ ْزدع نؽٟ دىـىٛ ذوظبخ دىوط ٢ٟ ٍدي ضخش , ّلٌ٣خ ى٧ و
٦ٜـوظ و ذوظبخ . ٙوضظ تل ضخشٟ شذه ذوظبخ ف دىوظٜٛ ضخشٛخ عشو٣ ٖٛزٛ
صس٧شٛخ ٦٤ٟ
- شًغنا أذبي : شششدسٟ نؽ٠ٜٛ دشِٛخ صهـخىٟ ٦ز ذظَٔ و .
1
ب ) تُفُظىنا ثاَشظُنا Théories fonctionnelles :
صُٗىٜغٛخ صَشل٤ٛخ ٢ٟ ءضـ ٍ٧ و , دنؤ ف صُؿدسظسلخ ضدَشل٤ٛخ ٢ه َٜعب
صزدفععلخ و نؽبخ نز صٓله صٟدٓةز ٍِع٘ظ ل , ُٞ٧دِبخ غوز ٢٠ؼُظ ٚز
دتدَشل٣ صشزؤ ٢ٟ و ٕىٜغٛخ ف ُٚخعٛخ و نِ٘عٛخ ٚؽٟ صُُشوبخ :
1 - مْ لاعهن ضفالا تَشظَ Hull
*
:

1
- ٢ف٬شُث ؿ٬ط ٖد ا ذذػ : ١ٞدشضُث ظلُ٘ث ِْػ . شٗشضٗإ قِٓ .
*
Clark Leonard Hull
Akron, رtat de New York, 1884 - New Haven, Connecticut, 1952


14
شذَخضعٟ و صـسذعٟ صُٜ٠ه ُٜٞوعٛخ صَشل٤ٛخ ٥ز٧ طمػو ذٓ و , دهُُ ٞعَ
صزدفععلدز نؽبخ ؾزس , رٗشبخ لب ؾُغسٛخ ٢ٟ ٙدٔع٣لدز ٖٛد و . ٚخذعظ و
شددوٛخ شىٔٗ ٜٞوعٛخ ًٜه ٢جد٘ٛخ نفشظ ٟٚخىه , صَٔشـز صحُسٛخ نٟ َُ٘عٛخ و
شُوٛدز ك٠غظ . شـوٛخ و مىبخ ٚؽٟ صُٛولخ ضُخىبخ ٚخذعظ ٖٛزٛ .. دٟذ٤ُ
ٖٛزٛ صزدفععلٛ ٙد٠هلدز ٝىَٔ ٢جد٘ٛخ ١ةُ ضُدبخ شهلَ , غذل ضَضوعٛخ ث خرةُ
َُ٘عٛخ و ٜٞوعٛخ .
2 - شُكُغن تُئاشخلا تَشظَ
*
Skinner Théories opérationnelles :
ش٤ُ٘ع ضُي Skinner صزدفععلخ ٢ٟ نـن ٢ز :
- دذب نؽب ٚوُ شدشٗ غذب ضدزدفععخ , ٚظسٛخ نُـٔظ ٢ه ٞـد٤ٛخ ءد٘سٛخ ٚؽٟ
- دذب نؽٟ دىـو ١ود غذب ضدزدفععخ , ضخءخشـلخ ٞعخ دهُٜه ْٜـَ و
opérants , صُحُسٛخ د٧سدؼأز ٍشوظ لولخ ٍلب ٍهُ , ضخنؽبخ ٢ٟ شؽٗؤ . و
ٝخذٓلخ ًٜه ٍشبخ وؤ صـخسذٛخ ذىٗس وؤ شسدُغٛخ شددُٓ ٖٛر ًٜه صٜؽٟلخ ٢ٟ .
دٟ ١دٟ٘ ىىٜز لب ٍذت صبدشعٟ ضخءخشـب دهٜٗ ٥زهُ , عخشعُخ ٍهذعغظ ل
دهؼذي نؽٟ دىـو . طدعلخ ى٧ دُجدٜٔظ غذي ٢٘ي ٕىٜغٛخ ١إز عخشعُلخ و
صُجخشـلخ صَشل٤ٛخ ٦ُٜه طٟدٓ ٌزٛخ .
ضَضوعٛخ ٝىهِٟ ى٧ ش٤ُ٘ع صَشل٣ ٦ُٜه طٟدٓ ٌزٛخ ندؽٛخ ٝىهِبخ و , و
٦ز نو٣ , ذدٔوٛدز دهؼِب وؤ شإُد٘بدز ضدزدفععلخ شَضوظ د٤َؤس د٠ٗ .

Psychologue américain. ¾ Il a étudié les processus d'apprentissage (Principes du
comportement, 1943).
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
Burrhus Frederic Skinner
Susquehanna, Pennsylvanie, 1904 - Cambridge, Massachusetts, 1990
Psychologue américain. ¾ Auteur de travaux sur l'apprentissage et les
conditionnements opérants, il a développé un courant radical et autonome au sein du
béhaviorisme.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


15
ضدزدفععلخ ضَدب ىهُ ػٛدؽٛخ ٝىهِبخ دٟؤ : ضدزدفععلخ ١ؤ ش٤ُ٘ع نوَ و
غوسٛخ دهؼوز ٢ه شضَد٠عٟ نً صبدشعٟ ١ى٘ظ شٟلخ صَخذز ف , ضَضوعٛخ ١ؤ نً
دهُِ٤ظظ و ضدزدفععلخ ضُب ٢ٟ دشِٛخ ٢٘ي .
1
َٖخذ٣سىؼ د٧خشـؤ تٛخ دهغِ٣ صزشفعٛخ ش٤ُ٘ع يشـؤ , ص٠ٌ٣ ضىط دب ٍدػؤ و
نؽبخ دىـو دشفب ٜٞوعٛخ غوذل لب ٌداَ دب صوُخشٛخ ًٜه ؾٔٛخ ؾٌؼَ دٟذ٤ه
( ص٠ٌ٤ٛخ ضىط ) .
ٜٞوعٛدز ٝىَٔ ىهُ ٝل٘ٛخ ٦٠ٜوظ ذ٤ه ِٚـٛخ ٦ٜوَِ دٟ ش٤ُ٘ع صَشل٣ كػىظ و
٦غِ٤ز . ًٜه ءد٤ز ِٚـٛخ يذٛ ضدزدفععلخ دخدضظ و ٜٞوعٛخ ٖٛر خعشعَ و
نُفشعٛخ وؤ ءد٤ؽٛخ صِط ف ٦َذٛخو ٢ٟ د٧دٜٔعَ تٛخ ضخصضوبخ
2
:
ش٤ُ٘ع يشَ Skinner ٕىٜغٛخ ٢ٟ ٝده ؾن صٌٜٛخ ١ؤ , صُلِٜٛخ ضخنؽبخ ١ؤ و
ضَضوعٛخ َْشؿ ٢ه ِٚـٛخ دهسغعَ٘ تٛخ صُلِٜٛخ ضدزدفععلخ ذُٛىظ صُـىٛىُسٛخ و
٢َشخِخ صـعخىز ٞعَ ٌزٛخ , ضدزدفععلخ ٢ٟ نـن ن٤٘ع ضُي ٖٛزز و :
1 - ثاُعذخغلا : ضدزدفععلدز ٝدُٔٛخ ؿجدع٣ د٧صضوظ صُلِٛ ضدزدفععخ ٍ٧ و
.
2 - ثاًُغلا : خز٧ ضجدظخ غوز د٧نؽعغظ صُلِٛ ضدزدفععخ ٍ٧ و
نؽبخ .
كُمظٛخ ٍلِٜٛخ ءخدلدز ؾسظشٟ صُزديلخ ضخضَضوعٜٛ ِٚـٛخ ٍٜٔظ و . دٟؤ
صُلِٜٛخ ضدزدفععلخ ٦ُُ سش٘ظ ٌزٛخ سذٔٛدز صضوععُ ذدغعٗلخ صُٜ٠ه .
ذُٔوعٛخ يٛدز ١خذُٟ ٌىٌٜٛخ ٕىٜغٛخ ١ؤ لب ش٤ُ٘ع ر٧زَ . ٚؽي ٦٣ؤ يشَ ,
صُٛده ذـ صـسد لب و , صؼوسىبخ صَششسٛخ صوُسـٛخ ٢ٟ نسٗ ءضـ . ذهدغَ ٖٛزٛ
٢َشخِخ ذ٤ه ضخزٛخ صُشوٟ ًٜه , كػىظ قِٜعٛخ صُٜ٠ه ١ل , شدده , شؿؤ
ٜٞ٘ع٠ٜٛ صُظخشٛخ .

1
- جٓشخ ق٣جٗ د , ػجؾف ٢ِػ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص : 56 ,. 57 , 58 , 59 .
2
- ٢ف٬شُث ؿ٬ط ٖد ا ذذػ : ١ٞدشضُث ظلُ٘ث ِْػ . شٗشضٗإ قِٓ


16
نز ٍؿششٛخ ؾزشٛخ صـعخىز ٝل٘ٛخ و صٌٜٛخ ذدغعٗخ ش٧خىك ش٤ُ٘ع شغَِ
صزدفععلخ و صزشفعٛخ . ٌىٌٜٛخ ٕىٜغٛخ ىن ف صُؼخسىٛخ سددظبخ صُهؤ لب نشَ .
دذشَ و , دؼَؤ , ٌىٌٜٛخ ن٠علخ صُهؤ ًٜه , ف تسخىـٛخ صُِكىز ٦ٟدُٓ ذٗاُُ
ضخزٛخ َطو , ٚلَ ٦ٜٗ ٕىٜغٛخ ١ةُ ِٚـٜٛ ٦ٟذَٔ ٌزٛخ ١ىوٛخ ١وذز ٦٣ؤ و
مخو نً ( ٍهد٠عـخ ؾدع٣ ٍهىٛدُ , ذُلىٛخ ٙوضوبخ ١دغ٣لخ ّدـ٣ ف ذـىَ ل . )
.
1
٦غِ٤ز ٜٞوعَ ١ؤ ري زُ٠ٜعٛخ ١ؤ لب ىهذَ ش٤ُ٘ع ١ؤ صطلبخ و , ١خو
٦ُ٠ٜوٟ ٢ٟ ضَضوعٛخ ًٜٔعَ , ضَضوعٛخ ضخشٟ شددَص شسوشػ ًٜه ذٗاَ و . ؤذسٟ و
صُزشعٛخ ٙدب ف ٦ز ٙى٠وٟ ضَضوعٛخ , خنسٗ دلدب ًٓل و .
و ٍ٘غظىُُ٘ ٙدؽٟؤ ٢ٟ ١وشخإعبخ صُٗىٜغٛخ صعسذبخ ءد٠ٜه شؼإظ ذٔٛ و
٢َششوٛخ ١شٔٛخ ٢ٟ ضد٤ُؼلؽٛخ ف دب ٝدٓ تٛخ ٍىُٜدز غدبإز دَسىٛ , خوشؼإظ و
ن٤٘ع صَشل٤ز دؼَؤ . وؤ ٚوُ دودس ٢ٟ َٛإعظ صٌٜٛخ ١ؤ ًٜه خىِٔظخ ذٓ و
دشِٛخ يذٛ شدده دُهد٠عـخ ٙىسٔبخ ٚ٘شٛخ كسظز صُـسدخ ضخشؼاب ضدزدفععخ
ءخضـ ٢ٟ ن٠علخ ٦ٛ ٦ٟذَٔ دٟ ٚؼِز . ٢َضب لب صُِٛخ ٥زب ِٚـٛخ ٚطىعَ و
ّشؿ شذوز دُُٔؤ دهوُعىظ نُـعغَ تٛخ ٚ٠بخ ؾردن . دُُٔؤ ص٠ٜ٘ز ذظَٔ و
صٛلذٛخ و ٍشظٛخ و ىم٤ٛخ ضدٓله .
2
صُ٣دغٜٛخ ضدَشل٤ٛخ ٢ٟ ١وشخإعبخ صُٗىٜغٛخ صعسذبخ ءد٠ٜه ددِععخ ذٓ و , و
ٌىٌٜٛخ ظِ٤ٛخ ٜٞه ٦عُ٠غظ ًٜه كٜـظَ دٟ خى٣ىُ٘ صُسَشفعٛخ ٝىٜوٛخ ٢ٟ .
دذب تٛخ ءدس٣لٛ صُػدَشٛخ صَشل٤ٛخ ًٜه ٦٤ٟ ٞغٓ ف ظِ٤ٛخ ٜٞه ذ٠عهخ ذٓ و
صٛىٔ٤بخ ءدس٣لٛ دُ٠ٗ دعدُٓ . ٖشٛخ صُ٠٘ز طدَٔ ص٤ُوٟ صٛدعس ف ٙىٔ٤بخ ءدس٣لدُ
صٛدعشٛخ ٥ز٧ ٦وُشظ تٛخ . ضخىطلخ ضُب و ٕخسدلخ ضدُٜ٠ه دُسَشب طسذَ و
صَىٌٜٛخ . نز ضُ٠عٛدز ك٠غظ تٛخ يشٌظٛخ صَىٌٜٛخ شذلىٛخ ى٧ ٌىٌٜٛخ ضىظٛدُ
ندوبخ و يُظٛخ َٜعب . نزدععٛدز صَىٌٜٛخ ضخىطلخ ٕخسدب ٞعَ و , ١ؤ ٢٘ي خزٛ

1
- ػسٞؽ ط٬ً د : ٢دشؼُث َلطُث ٝ ز٤٘غُ٧ث : ص : 108 , 109 , 110
2
- ندجغُث غؽشُٔث . ص : 26 .


17
نوٟ ٌىٌٛ ضىط شؼخ ف صَىٌٛ ضخىطؤ سىهك ضلد٠علخ دذب . لب نش٣ و
ص٤ُوٟ صٌٛ ٦٠ٜوظ ءد٤ؼؤ صَىٌٜٛخ ضخىطلخ نز ضدؿدسظسلخ ٥ز٧ ٝذخعغَ دشِٛخ ١ؤ .
ضد٠ٜ٘ٛخ نز ضدؿدسظسلخ ٢ٟ مى٤ٛخ خز٧ ذب و . ٢ٟ دذه ٢ٟ ١ى٘عظ ص٠ٜ٘ٛدُ
صَىٌٜٛخ ضخىطلخ . وؤ ضد٠ٜ٘ٛخ سىهك شظخىظ ضدذل صُ٠ٗ ضدعخسد صب و
صٌٜٛخ ف ضد٠ٜ٘ٛخ ٚعلع غوز .
ًظٓإز دشِٛخ دب رُفعغَ تٛخ صُلِٜٛخ ضدزدفععلخ ٌىٌٜٛخ ظِ٤ٛخ ءد٠ٜه طسد
شضِب ضد٠ٜٗ ًٜه خدس صهشغٛخ ٢ٟ ٢٘ي دٟ , ً٠غَ دٟ ذَذب ٍذب
صُلِٜٛخ ضدؿدسظسلدز . ذسدفعٛخ ٢ٟ ؾرى٠٤ٛخ خز٧ ُٖٛب و :



شحاىخنا ةاـعلا ثاًهكنا ةضفلا تًهكنا
56.00 ٍخاع دساب
28.00 ءاخش
18.00 حهث
15.00 ذُهخ
5.00 حَس
4.00 داشب
4.00 حهثي
صِٜعخبخ ضدٌٜٛخ ف دهغِ٣ ٍ٧ ص٤ُوٟ شضِب ص٠ٜ٘ٛ خشظخىظ شؽٗلخ صزدفععلخ ١ؤ نسظ
صٌٜٛ صُٛلذٛخ ٍلخى٤ٛخ ضدعخسذٛخ غوز طٛود٤ظ . ٕد٤٧ ١ؤ لؽٟ نسظ ذُٔ
ءدُشلخ ضجدظب ضخىطلخ ضجدظخ نز ضدٓلوٛخ غوز , ًهذَ دٟ ى٧ و
صُظىظٛخ صَضٟشٛدز . ضىظٛدُ ( a ) شنس٘ٛخ ءدُشلدز ؾسظشَ دٟ شؽٗؤ ؾسظشَ لؽٟ ,
ضىظٛخ ؾسظشَ د٠ُُ ( i ) شنٌظٛخ ءدُشلدز .
للذٛخ ُٞ٠وعٛخ شش٧دك صُُىُٜدسٛخ صعسذبخ طعسد . ضخنؽبخ ١ؤ ٝىٜوبدُ
لؽ٠ُ دهغِ٣ صُؿششٛخ صزدفععلخ نؽظ ٍٜطلخ ٍؿششٛخ نؽبخ ٢ٟ صسَشٔٛخ صُجدَضُِٛخ
٥شظخىظ يٜسَ تىظٛخ نؽبخ ١دٗ خرب 1000 يٜسَ ٌزٛخ ضىظٛخ ١ةُ ضظش٧ 1100 وؤ
900 صُؿششٛخ صزدفععلخ ذٛىَ ١ؤ ٢٘ي ضظش٧ , ُٞ٠وعٛخ شش٧دلٛخ ٥ز٧ ً٠غظ و


- ز٘٤ؼٓ زًِٔ شًر ٠ِػ زدشؾضُث ّٞوص - رضلقُٔث زٌُِٔجد ٠ػذص - غػجخُث دشلُث ٠ِػ ٖ٤ؼض٣ ٝ
رششجذٓ ٚ٘ٛر ٠ِػ شطخص ٢ضُث ٠ُٝ٧ث زٌُِٔجد زٌ٘ٔٓ زػشع ٠ظهأد خ٤ؾضغ٣ ٕأد زدشؾضُِ .


18
ٍجدَضُِٛخ , للذٛخ ُٞ٠وعٛخ شش٧دلز صٌٜٛخ ضخسدشب ًٜه دهُٔسـظ صٛدل ف ً٠غظ د٠ُُ
: نوٟ ٍلِٛ نؽٟ ًٜه ءد٤ز صُؿشش صزدفععخ دشِٛخ ذ٤ه غذب , ٦ٛ ٝذٔ٣ ث
ٙولخ نؽبدز صُٛلد صزخشٓ ًٜه ١دؼ نؽٟ , نوظ للد ُٞ٠وظ صب ٕد٤٧ ١دٗ خرةُ
ٙولخ نؽبخ نٟ د٧ذٛو تٛخ دهغِ٣ صزدفععلخ ذٛىَ ١ؤ نؽبخ ًٜه .
1





تُخىنىُبنا تَشظُنا :
صطدخ صَشـُ شسذٓ ٍ٧ صٌٜٛخ ١ؤ ٝدوٛخ د٧سدؿب ف صُـىٛىُسٛخ صَشل٤ٛخ نسظ
ٌششسٛخ ظ٤بدز , شذَذه ش٧خىلز ٖٛر طعسؼؤ ذٓ و , ده٤ٟ :
- ١دغ٣لٛ صُـىٛىَضُِٛخ و صُيششعٛخ ٍلخى٤ٛدز ضدؿدسظسخ ٌىٌٜٛخ ٕىٜغٜٛ ١ؤ , و
ْـ٤ٛخ و ن٠غٛخ ٌصدهـ رُٗشظ و صٌٜٛخ نز صٓلوٛخ ده٤ٟ , نز صٓلوٛخ ده٤ٟ و
٦ـسػ و ظِ٤عٛخ ٝد٘لب و ىدٟذٛخ و صٌٜٛخ .. لخ .
- صُُِ٘ز و لدوٛخ ٙدِؿؤ نُب ٦ز شي ُْٓد نٟص ٙوذـ رغل صٌٜٛخ سىـظ
شذلخو : ضخدشِبخ َُ٤ظظ تددسٟ ٜٞوعز ِٚـٛخ ؤذسَ , لب نشظ ل لولخ ضد٠ٜ٘ٛدُ
شدذب ءدُشؤ , ضخىطلخ رُٗشظ د٧دؼعٔب نُـعغَ ضدهى٠ب ٍ٧ ٚز . ل ٙوذبخ خز٧
صَىٌٜٛخ وؤ صُُدٔؽٛخ ضخنٌعز نٌعَ .
- صٌٜٛخ سىـظ َٓو صزىوط : ف سىـعظ صَىٓ ِٚـٛخ ذ٤ه ص٤ٟد٘ٛخ شسذٔٛخ ١ب
ضدزىوظٛخ يىٓؤ ٦ـو , ٢ٟ صزىع٘بخ صٌٜٛخ ذدغعٗخ ٢ٟ ٞظٛخ دلولخ نُـعغَ رب
شٗزظ صزىوط ١ود .
2

1
- د . ٍجًٔ ػثذٌد , قُثس ا مصس د : ٚؾٛج٘ٓ ٝ ظلُ٘ث ِْػ ٖ٣دج٤ٓ ٠ُإ َخذٓ . ص : 56 , 57 ,
58 .
2
- ػسٞؽ ط٬ً د : ٢دشؼُث َلطُث ٝ ز٤٘غُ٧ث : ص : 112 - 113 .


19
- ششسٛخ نٌٛ صُ٣دغ٣لخ صٌٜٛخ ُٜٞوظ ٢٘ي ل .
- صٗشعشٟ صُٛلد و صَىب و صُظىط ظعؤ ضدٌٜٛ ١ب , ِٚؿ ٌؤ ١دٟ٘ةز و
صٌٛ صَؤ ٜٞوظ ٦ٓشه وؤ ٦غ٤ـ ١دٗ د٠هٟ .
يشخؤ صُـىٛىُز و صُ٠غـ َجدكو ْـ٤ٛخ ءدؼهل ١ؤ , ؤذسَ ضىظٛدُ
ششف٤بخ ث صجشٛخ ث سذظٛخ ٢ٟ , ِٞٛخ ث . صٜلشٟ ِٚـٛخ ١د٤عؤ سىهك ١ةُ ٖٛزٛ
٦َذٛ ٌىٌٜٛخ ى٠٤ٛخ ف ص٠هٟ . ٥ءخدؤ صَٔشؿ ًٜه شؼؤ ٦ظىط مد٠غٛ ١ىَ٘ و
ىدٟذٛخ ؿؼ٤ز صـسظشٟ ذدغعٗلخ صهشع ١ؤ د٠ٗ ٌىٌٜٛخ , نسز دوضٟ ١دغ٣لخ و
٦ٛدعسب و ٦ٗخسدب و ٝل٘ٛخ مدب ضدُٜ٠ه ٢ه صٛواغٟ صًُدٟد . ً٠غظ و
صٌٜٛخ صٔـ٤ب .
1
- تُفشعلا ثاَشظُنا :
ضدَشل٤ٛخ ًٜه ؾدفعلدٗ ٢َششوٛخ ١شٔٛخ ٢ٟ ٙولخ َظ٤ٛخ ف ضشهك و
صُٗىٜغٛخ . نِ٘عٛخ صُـىٛى٘ع ًٜه دهٟد٠ع٧خ صُُشوبخ ضدَشل٤ٛخ ضٗشظ , و
صُشوبخ ٚٗدشٟ , ٕخسدلخ و , دتدَشل٣ صشزؤ ٢ٟ صُظخشٛخ و :
1 - تُـهـشلا تَشظُنا Théorie Gestalt
*
:
صُشوبخ و نِ٘عٛخ ف صَشل٣ ٍ٧ و . ؾزخشعٟ ٝدل٣ ى٧ ٚ٘ٛخ ١ؤ يشظ
ّدغ٣إز , صٜهدِعٟ ءخضـؤ ٢ٟ ١ىٟ٘ . صُ٤ٛخ ٝىهِٟ صُعدعلخ ده٠ُ٧دِٟ ٢ٟ ١ةُ ٖٛزٛ
رُٗشعٛخ وؤ , ٖٛزٗ و : نَصىعٛخ , ُٞل٤عٛخ و , نوبخ و , سدظسععلخ و ,
ٞهِٛخ و .

1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 114 - 115 - 116 .
*
gestaltisme [ge ٍ taltism] nom masculin
(de l'allemand Gestalt, structure)
[Psychologie, philosophie] Théorie due à K ِ hler, Wertheimer et Koffka, qui refuse
d'isoler les phénomènes les uns des autres pour les expliquer et qui les considère
comme des ensembles indissociables structurés (formes). [Cette théorie a notamment
permis de découvrir certaines lois de la perception.]
Synonyme : théorie de la forme.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


20
سدظسععلخ و ٕخسدلخ ًٜه صَشل٤ٛخ ٥ز٧ ف ُٜٞوعٛخ ذ٠عوَ , د٠هُٔخشَ دٟ و
ُٞل٤ظ شددهب ٢ٟ .
2 - تظحللاب ىُهعخنا :
خسوذ٣دز لدوٛخ دهُٛب دهد صَشل٣ ٍ٧ و , ضدزدفععخ ٜٞوعَ دشِٛخ ١ؤ ذٗؤ و
٢َشخِخ ٕىٜع صلللٟ دشفب شذَذـ . صُعدعؤ ُٞ٧دِٟ صؼلؼ ًٜه صَشل٤ٛخ ٝىٔظ :
- تُناذبلا ثاُهًعنا : صلللب شششدسبخ صزشفعٛخ ٢ه ٞـد٤ٛخ ُٜٞوعٛخ ى٧ و
٢َشخلخ ٕىٜع .
- تُفشعلا ثاُهًعنا : صىٟشٛخ ٚؽٟ ءدُشلٛ ٌضٟشٛخ ُٚؽ٠عٛخ ٜٞوظ دب نو٣ و
ٝدٓسلخ وؤ صُُٔعىبخ .
- تازنا ىُظُخنا ثاُهًع : ٞهٗىٜع طد٤ٛخ دب ٞل٤َ تٛخ صُُِ٘ٛخ ٍ٧ و ,
دب ١ىٜطىعَ تٛخ ؿجدع٤ٛخ َْشؿ ٢ه .
3 - ٍعاًخخلا ىُهعخنا تَشظَ :
ندوبدز صحُٜٟ صحُز ف غذي ُٜٞوعٛخ ١ؤ يشظ و , ٦ٜؼِز دشِٛخ رغَ٘ و
٢َشخِخ نٟ ٍهد٠عـلخ ٚهدِعٛخ . ده٤ٟ صٟده تددسٟ ًٜه صَشل٤ٛخ ٥ز٧ ٝىٔظ :
1 - صُهد٠عـلخ صحُسٛخ و دشِٛخ نز ٚهدِعٛخ صعخسد ٍ٧ ٕىٜغٛخ صعخسد ١ب .
2 - ١دٟ٘ و ١دٟص ف غذي ٕىٜغٛخ ١ب , رُٛدعإز ٦ِطو ٢٘ي و
صُوُسؿ يشخؤ و صُـىٛىُ٘ع .
3 - غوسٛخ دهؼوز ًٜه شؼاظ ١دغ٣لخ ضخبخ ١ب .
4 - ٍذ٧ ىب ٦ـىٟ ٕىٜع ١ب .
5 - رغمُ ضَضوعٛخ رُٛدعؤ و ٍخذ٧لدز دذمعَ ل ٕىٜغٛخ ١ب , ٢ه ٚز
ٖٛزٗ ٍخذ٧لخ ٥ز٧ ْٔب نٓىظ َْشؿ .
1

1
- جٓشخ ق٣جٗ د , ػجؾف ٢ِػ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص 61 , 62 , 64 , 65 .


21
4 - ُّخاُبن تَُُىكخنا وأ تُفشعلا تَشظُنا :
٦ُـدُز نعوَ ل Piaget

, طى٠ٜٟ ىب ًٜه و , صُ٤غٛؤ ىُ٘غٛدز . ل ٥ذب ٖٛزٛ
شِ٘ٛخ و ٕخسدلخ ى٠٤ز دهعٓله صهـ ٢ٟ لب صٌٜٛ ٦ظدَشل٣ وؤ ٦ظخسدسعخخ ف ّشـعَ .
1

٦سغَ٘ ٌزٛخ صٟذخ ف نؼَ ن٠عب ٢٠ػ ٞجدٓ ُٞل٤ظ ٍ٧ ٦ُـدُز ٌؤشز صٌٜٛخ
نِ٘عٛخ ٝذب صَشؼ صَشُ٘ ٚجدعو , ٦عُشوٟ ٢ه ١دغ٣لخ دب بوُُ .
نغٛلخ نوبدز ضخسدشب ِٚـٛخ دهلَِٜ تٛخ لولخ ضد٠ٜ٘ٛخ طغُٛ و , ٦سشظ ٍهُ
صىٟشٛخ , د٠ُل٤ظ ١ى٘ظ ١ؤ ١ود ٢ٟ ءدُشلدز دنخشٓب ٢٘ي ػُب . ف ٦ُـدُز ر٧زَ
١ؤ دذظٛخ خز٧ : ( صٌٛ ٢ٟ زخاظ و ضٟشٛخ ف شدٗدلخ صب شهلظ ضد٠ٜٗ ٙوؤ ١ؤ
صَىٌٜٛخ شسدشلخ ضدسؼ ظ٘وز ضٟشٛخ شّ ٌُظ شهلظ و صٛوضوٟ شسىظز ٍٗدب و سدس٘ٛخ .
) ِٚـٛخ ضدسًس ٢ٟ و شٟخوؤ ٢ٟ خشظل ِٚـٜٛ ٙولخ ٝل٘ٛخ ١ى٘عَ و . و
ؾُٔ ٞعلخ صٛدبخ ءدـهب ده صُ٠غعٛخ ١ى٘ظ ل , ٢٘ب ٚ٠ه ٢ه نسوعٛخ ٍ٧ ٚز
. صٜؽٟؤ ششِ٘ٛخ ٥ز٧ صٛلذٜٛ ٦ُـدُز ذشؼَ و , ده٤ٟ :


Piaget, Jean
(1896-1980) Célèbre psychologue suisse. Après des études de biologie et de zoologie,
il complète sa formation en étudiant la psychologie. Il fonde en 1955 le Centre
international d' épistémologie génétique afin de favoriser le développement des
connaissances, notamment en ce qui concerne l'enfant. Selon ses théories, l'enfant
passe par différentes phases de développement, la phase sensori-motrice entre 0 et 2
ans pendant laquelle l'enfant acquiert sa motricité et l'appréhension des objets
physiques, la phase préopératoire (entre 2 et 4 ans), la phase opératoire concrète (entre
4 et 11 ans), deux périodes pendant lesquelles l'enfant appréhende des problèmes
abstraits, et enfin la phase d'équilibre entre 11 et 15 ans pendant laquelle l'enfant
accède au raisonnement logique.
Il a aussi mis en évidence la liaison entre le développement psychogénétique et
l'enseignement et demeure malgré de nouvelles théories contradictoires, un pionnier
de la psychologie du développement.
Ouvrages
- le Langage et la pensée chez l'enfant (1924) ;
- la Naissance de l'intelligence chez l'enfant (1936) ;
- la Psychologie de l'intelligence (1947) ;
- la Perception (1955) ;
- Mémoire et intelligence (1968) ;
- Psychologie et pédagogie (1970) ;
- Epistémologie des sciences de l'homme (1972) ;
- Où va l'éducation ? (1972).
1
- ػسٞؽ ط٬ً د : ٢دشؼُث َلطُث ٝ ز٤٘غُ٧ث : ص : 126 .


22
- صِٜؿ ( ؤ ) َظ٣ و ص٤غٛخ ٢ع ف . ٢ٟ ذُِعغظ َُٗ صِٜـٛخ ٥ز٧ ٍشوظ
ذَشظ دٟ ْٔمعٛ سدس٘ٛخ . دب نُـٟ د٧ذفُ , ص٠ٜٗ ٚ٠وعغعُ Panna دب نشعٛ
ذبخ ذدًُ صٛدل ف تل دتدسًس ٢ه بوعٛ دهٜ٠وعغظ د٠ٗ ذبخ لب .
- ِٚؿ ( ذ ) ص٠ٜٗ ٚ٠وعغَ شهشؤ صغب و ص٤ع ٥ش٠ه Aplus لب شسدشلٛ
ٍِعي ١ؤ ١ود نَٔ ٌزٛخ ءٍشٛخ , ٦ـٔعُٜٛ ءٍشٛخ ٙدعسب صسوٛ لب نشُٛ و .
ص٠ٜٗ ٚ٠وعغَ كسطؤ شهشؤ صوسع و ص٤ع ش٠ه ف ٢٘ٛ Aplus ءذز لب نشُٛ
خدذب ءٍشٛخ
َطو لب ٍٗشل ٍغل ٚ٠ه لب شسدشلخ ٢ٟ ضد٠ٜ٘ٛخ ٙىمعظ خز٘٧ و
غخذللخ و صٔزدغٛخ ٙدوُلخ , ضٟشٛخ ٢ٟ ِٚـٛخ ذ٤ه سىـعٛخ ٞعَ صٜلشبخ ٥ز٧ ٍُِ
ندغٜٛخ دهٟىهِٟ ف صُُٔٔبخ شسدشلخ لب .
1
نْزنا ىًُناب ٌىغهنا ىًُنا تللع :
ٝىهِٟ ءىػ ًٜه لب ٞهِظ ١ؤ ٢٘ي ل ن٧زٛخ ى٠٤ٛخ صَىٛوؤ ١ؤ ٦ُـدُز يشَ
َُ٘عٛخ . ٝئلعٛخ و ذدوُععلخ دعُٜ٠ه ده نعُعدعؤ نعُٜ٠ه َُ٘عٛخ ٚ٠عشَ و .
ٙلخ دهًدط تٛخ نسٛخ ٢ٟ خدذه ى٠٤ٛخ ٢ٟ شدذب ششعُ ٚٗ ٢ٟ ٖٜي ِٚـٛدُ
صٔزدغٛخ ٦ظدؿدش٣ . صُوػو ٚٗ نسٛخ ٥ز٧ ف رهىعغَ ١ؤ لب ٦فعَ ىهُ خزٛ
٦هـخىظ شذَذـ . ٢ٟ دهى٣ ٦غِ٣ طٓىٛخ ف طسدب شذَذبخ ضدُوػىٛخ ١ؤ ذُز
ِٚـٛخ ًٜه شؼابخ ؾٌؼٛخ , صٔزدغٛخ نسٛخ َٚذوظ لب ٦وُذَ دب , يشخؤ شسدسوز وؤ ,
ؾعىٛخ نٟ ٝئلعٛخ لب . ًخرب َُ٘عٛخ ٚ٘شَ , ١صخىظ صٛدل , لب ى٧ دٟ ى٠٤ٛخ و
١صخىعٛخ خز٧ دشِٛخ دب ْٔمعَ تٛخ صُٜ٠وٛخ .
١صخىعٛخ ىب دشِٛخ شنغٟ ف ضدـب ٦ُـدُز ده٤ه غذمعَ تٛخ ٚلخشبخ ٚؽب .
دخشُلخ ٚ٘ٛ صسغ٤ٛدز ٦غِ٣ ْغ٤ٜٛ ٚلخشبخ ٥ز٧ سىهك رُظشظ نؼي و , تإظ و
لدعٛخ رُظشعٛخ ُْو صُعدعلخ ٦ٜلخشٟ :
2
أ - ٍكشلا ٍغلا ءاكزنا تهحشي :

1
- د . ٍجًٔ ػثذٌد , قُثس ا مصس د : ٚؾٛج٘ٓ ٝ ظلُ٘ث ِْػ ٖ٣دج٤ٓ ٠ُإ َخذٓ . ص : 99
2
- ٚغلٗ غؽشُٔث . ص : 100



23
دسَشٔظ صُ٣دؽٛخ ص٤غٛخ تل شدلىٛخ ٢ٟ ذعب , ؽدش٤ٛخ ٢ٟ ٙدٔع٣لدز ضُ٠عظ و
ٌدخسلخ ؽدش٤ٛخ لب دىٛىبخ ذ٤ه ٍعد٘و٣لخ . دٟ صٜلشٟ صُغبخ صٜلشبخ ذوظ و
صُ٤٧زٛخ ضدُٜ٠وٛخ سذظٟ ٍ٧ صَىٌٛ ٚسٓ .
ب - تَُاُعنا ثاُهًعنا تهحشي :
دسَشٔظ شششه صَددبخ ص٤غٛخ تل صُ٣دؽٛخ ص٤غٛخ ٢ٟ ذعب و , سىهلز ضُ٠عظ و
صُ٣دُوٛخ ضدُٜ٠وٛخ , صَٜىؿ صَنؼب ششعُ شؼخ ص٤ٟدؽٛخ وؤ صوزدغٛخ ىب . ذظَٔ و
شدشب صٟده ّدغ٣ؤ لب دهَٜىب وؤ دهُُ نِ٘عٛخ ٢٘ي تٛخ ٙدوُلخ ضدُٜ٠وٛدز , و
َُ٤ظعٛخ ٖٛر ًٜه صٜؽٟؤ ٢ٟ , صٔزدـبخ و ذوٛخ و ٚغٜغعٛدز رُظشعٛخ و ..
ج - تَسىظنا ثاُهًعنا تهحشي :
شؽٗلخ شِ٘ٛخ ٙد٘شؤ لب ٌداظ و شششه صُ٣دؽٛخ وؤ شششه صَددبخ ىب ؤذسظ و
٢َذشخشٛخ ذ٤ه خسىـظ . وؤ ؾدع٤ععلخ ًٜه خسددٓ صٜلشبخ ٥ز٧ ف ءدٗزٛخ وذٌَ
ءخشٔععلخ . ءدُشلٛ ٦ٟد٠ع٧خ لىَ ل دشِٛخ كُظَ , ٢٘ي تٛخ ٍسدو٠ٜٛ دنب و
ءدُشلخ ٥ز٧ ٢ٟ دهطلخععخ .
1
نسَ ٦ُـدُز ١ؤ صطلبخ و , ُْٓد ىب ًٜه و , صٜلشبخ ف ِٚـٛخ ٍخذ٧ؤ ١ؤ
لولخ , صعى٠ٜبخ ءدُشلخ ٙىل سىم٠عظ ششدسبخ شػدبخ ف دهٜٗ شظم٤ظ ٦ٛدوُؤ و
ٙود٤عبخ ف صوٓخىٛخ . صُُشوبخ صُلد٤ٛخ ف قدف٤ٛخ ٥دبدز ِٚـٛخ ؽدش٣ ٦فعَ , ٥دبدز و
صُِؿدوٛخ صُلد٤ٛخ ف قدُظسلدز سىوشٛخ . ضخنغِعٛخ دديب رٜـعَ ث ٢ٟ و ,
ٚطخىعٛخ ىب ٍوغٛدز صُلد٤ٛخ ٢ٟ ؤذسُُ ضخزٛدز ٦ٛد٠هؤ ٙىل ٙءدغعُُ , ذوَ ل و
تخزٛخ قدُظسلدز ٍِعَ٘ , صُشوبخ كسظظ تٛخ ٦ظدُدشعٗدز ٢َشخِخ سدسخب ٙودي و
ءدُشلٛ صزدفععلخ ٙذز ءدُشلدز . طغُٛ و خشهلٟ صٌٜٛخ ٦ُـدُز بعوَ خز٘٧ و
نٌُعٛخ خزب خسذظٟ . صَضُٟشعٛخ صُِكىٛخ ٢ٟ ٌىٌٜٛخ ِٚـٛخ ذدغعٗخ ٚٔع٤َ خز٘٧ و
صٜٔعغٟ صُظخر شسذٓ ذوز د٠ُُ كسظظ ١ؤ لب .
2




1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص 100 , 101 , 102 .
2
- ػسٞؽ ط٬ً د : ٢دشؼُث َلطُث ٝ ز٤٘غُ٧ث : ص : 128 , 129 , 130 , 131 .


24








- ٍكغيىشخن تُهَىحخنا وأ تَذُنىخنا تَشظُنا :
ٜٞوظ و صٌٜٛخ ضخدشِٟ غوز ذدغعٗخ ؤذسَ نل ِٚـٛخ ١ؤ ٍ٘غٟىشظ قلل
ٚ٠بخ ٢ٟ دهخى٣ؤ نسَ َُٗ و ىم٤ٛخ ذهخىٓ , ًٜه رغمُ خسددٓ ١ىَ٘ ل
ده٠ٜوظ تٛخ صَىم٤ٛخ ذهخىٔٛخ ًٜه ص٠جدٓ ٚب ٢َى٘ظ , ءد٤ز ًٜه خسددٓ ٥ذب ٚز
ٚسٓ ٢ٟ دهَ٠ٜوظ ٦ٛ ْسغَ ل رُٗخشظ و ٚب . ٍ٘غٟىشظ طوُد شش٧دلٛخ ٥ز٧
صَىٌٜٛخ شسذٔٛخ ٥دب دٟ نز ضُُ٠عٛدز د٧نغِظ لب compétence ٌىٌٜٛخ ءخدلخ و
performance ١دغ٣لخ يذٛ .
صسٗشٟ وؤ صـُغز صٜب صزدعٗ صَٔشؿ ى٧ ءخدلخ , ٌسدبخ ػَذبخ يىعغٟ ًٜه
٢ٟ ٦َذٛ دٟ نُسَ نجدسٛخ وؤ ٞوـٛخ شىٜل صٛدٔظبٛخ ١ب وؤ قىعِٟ ٕدسشٛخ ١ب د٤ٛىٓ ٚؽٟ
ٖٛر ىب و صوِظشٟ ١دبإز نٜغٛخ .
٢ٟ ١دغ٣لخ دهٜٔعَ ل ذهخىٓ ٢٠ؼعَ ءخدلخ ٝخد دٟ ٦٣ؤ ىهُ شسذٔٛدز دىظٔبخ دٟؤ
ٚسٓ , ٢ٟ د٧بؽز صُٛوؤ صَسىط ذهخىٓ شذه ٦ظشـٔز ٖٜعي ١دغ٣لخ ١ؤ عخشعُخ ٢٘ي
ٚ٠بخ رُٗشظ و ىم٤ٛخ ذهخىٓ ٢ٟ ٦٠ٜوظ و ٦سغعٗخ دٟ دنى٠ٗ .
٦٣ؤ ٍ٘غٟىشظ يشَ , ٦ػشه ْسع دٟ ْٜـٟ ٢ٟ و , نز ضُ٠عٛخ ٢٘ي
ُْ٠وٛخ رُٗشعٛخ و صٜ٠فٜٛ ٍمـغٛخ رُٗشعٛخ . ضُُ٠عٛخ خز٧ كُػىظ ٢٘ي و
ٍمـغٛخ رُٗشعٛخ ذهخىٓ ٍ٧ ِٚـٛخ يذٛ صُىٛإبخ ذهخىٔٛخ ١ؤ د٤ٛىٔز نخلخ ,
ؾزخوشٛخ و ٙخىللخ و ٙدوُلخ و ضدِظٛخ و ءدبلخ ١ؤ ٙىٔ٣ د٠ٜؽٟ .. ١ؤ و


25
مخى٣ؤ ٚ٠بخ : صسٗشٟ و صـُغز , ءخذ٣ وؤ صُسفوظ وؤ صُٟدهِععخ ٚب و ...
ٚ٠فٜٛ َُ٤ظعٛخ خز٧ ف صٓد ل ٢٘ٛ , د٠ه خذُٔوظ شؽٗؤ ٚ٠ب تإ٣ ذٓ د٤٣ل
صٔزدغٛخ ذهخىٔٛخ ٖٜظ ٦ٛىٔظ . ْغ٣ ٢ه َش٘ٛخ ى٧ صٜ٠فٜٛ ُْ٠وٛخ رُٗشعٛخ دٟؤ
صَشـِٛخ صَىٌٜٛخ شسذٔبخ ٢ٟ وؤ ٜٞ٘عبخ ضخر ٢ٟ صوزد٤ٛخ ذهخىٔٛخ . صوٓخىٛخ ١ب و
ٍ٧ ده٠ٜ٘ع٣ تٛخ ٚ٠بخ ١ؤ ٍ٧ صٌٜٛدز سدُ٘لخ ُٚطىظ و ٝل٘ٛخ ف صٟدبخ صَىٌٜٛخ
٥د٤سغعٗخ وؤ ٥د٤٠ٜوظ د٠ه صِٜعب شذَذـ ٚب , صٜ٠بخ ٥ز٧ ٞهِ٣ ٖٛر ًٞس و
صٛىهغز و شششدسٟ , صٌٜٛخ ٙدب ف مخذزلخ شظ٤ه د٤٧ و .
1

شدشِ٤ٟ صُٟلٗ ضخذلو ف صٜؽ٠عبخ نوبخ ضخذلو ٢ٟ َٛإعظ صُٔ٠وٛخ صُ٤سٛخ , ١ؤ و
صطدخ ذهخىٓ ٦٠ٜ٘ظ ٚسٓ ٝذخعغَ دشِٛخ ( َٚىمعٛخ ذهخىٓ ) , صُٜخخذٛخ صُ٤سٛخ َٚىمعٛ
صُـسدخ صُ٤ز لب , لوُ ّىـ٤بخ ٝل٘ٛخ ٍ٧ و . لب ٍدػؤ ٍ٘غٟىشظ ١ؤ نً
صٟد٧ صُػشُ ٖٛر , لدوٛخ ضدٌٛ نُب ف صبدشعٟ صُٜخخذٛخ ضدُ٤سٛخ ١ؤ ٍ٧ , و
٢٠ػ ٚخذظ ( صَىٌٜٛخ ضدُٜ٘ٛخ ) ضدٌٜٛخ نُب نز صٗشعشبخ شطد٤وٛخ ٌؤ .
2

صٟده شسىظز ذهخىٔٛخ دب نؼب تٛخ ؾزخىؼٛخ ٢ٟ ُٞل٤ظ ٍ٧ صُٜ٘ٛخ ذهخىٔٛدُ .
صٌٜٛخ ذهخىٓ صًدُط ف د٧شُىظ رـخىٛخ ؽوششٛخ ًٜه صُٜ٘ٛخ ذهخىٔٛخ ٥ز٧ ٌىعب و
, ده٤ُ٣خىٓ نغِظ صُُِٗ دذب تٛخ تددسبخ ًٜه و .
صَىٌٜٛخ ضدُٜ٘ٛخ ٢ٟ مخى٣ؤ صؼلؼ نز ٍ٘غٟىشظ ضُي و :
أ - تَشْىلا ثاُهكنا :
صٌٜٛخ شطد٤ه ده٤ٟ زخاظ صعسؽٟ ضدحُ صهى٠ب ٢ٟ ١ى٘عظ و , ده٤٠ػ ؾسذ٤ظ و
ءدبلخ و ٙدوُلخ صهى٠ب , ضدٌٜٛخ َطىز صٜٔوعبخ ضخدشِبدز ضعب ٍ٧ و .
ب - تَسىظنا ثاُهكنا :
ضدٌٜٛخ ٚٗ نز صٗشعشبخ ؾزخىؼٛخ و ن٣خىٔٛخ ٍ٧ و , ضجدظخ ٙود٤عظ و
صٌٜٛخ ذهخىٔٛ صِٛابخ ن٣خىٔٛخ .
ج - تًُُظُح ثاُهكنا :

1
- ٢ٜٔك دٞٔقٓ ٕثذ٣ص د : زـُِث زلغِك ٢ك . ز٤دشؼُث زؼُٜ٘ث سثد . سٝش٤د . ؽ 1985 . ص : 142 , 143
2
- ػسٞؽ ط٬ً د : ٢دشؼُث َلطُث ٝ ز٤٘غُ٧ث : ص : 42


26
غوسٛخ دهؼوسز ن٣خىٔٛخ ؽدسظسخ صُُِٗ ٙود٤عظ , ضدَىعغبخ ضدٓله و
ده٤ُز د٠ُُ صَىٌٜٛخ .
3




ثاغهنا ىُهعح حْاُي
شنؽٗ ذدسعل شددوٛخ ف صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ طسذظ , ده٤ٟ و :
- ٙدُـلخ لب صُ٤َذٛخ وؤ صُٓلخلخ وؤ صُزدلخ صُهلخ ضخر صيذٔٛخ ضدزدع٘ٛخ ٚٔ٣
صسٓدوعبخ . صُعَش٘غ٤غٛخ ٞهعٌٛ دى٤بخ طسد ذُٔ

خذُِٛخ طذٔبخ ٞبدعٗ نغِظ نُخذز
Védas

. ١ىُزسولخ طسد د٠ٗ يش٘ٛخ ١آشٔٛخ و صُزشوٛخ ١ى٠ٜغبخ و ذشوٛخ طسد و
صُ٤ُظلٛخ صٌٜٛخ و صَُٔشًلخ صٌٜٛخ .
- ٟٞلخ نز ٙدظظلخ شطخوؤ نُعىظ , و ٝىٜوٛخ ٚٔ٣ ف ضدٌٜٛخ ٢ٟ شددِععلخ و
صؽَذبخ ضدُـىٛى٤٘عٛخ . لب صـدبخ ٚؽٟ صَددٟ ضُخىب صعخسذٛخ ٥ز٧ صضوظ ٖٛزٛ
شسدفعٛخ ف صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ , صُس٤ـلخ ضدهخشعخلٛ ٚـدوٛخ ٙد٠وععلخ ف صسًس و
صهد٤ظٛخ و ٝىٜوٛخ ف . ١ى٠هَِ ٢َزٛخ ٢ٟ صوعخو صحِز نع٠عظ ل تٛخ صٟلخ و
صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ , صِٔشٛخ نؽظ صٛضه ف ًٔسظ .
1

3
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 144 , 145 .

sanskrit
Langue indo-aryenne de la catégorie des langues indo-iraniennes. Le sanskrit est la
langue des textes de l'hindouisme. Son étude est particulièrement utile pour la
comparaison des racines indo-européennes.
On divise généralement le sanskrit en sanskrit védique et sanskrit classique.
Le sanskrit védique est daté aux environs du Ier millénaire. Il est assez peu connu.
Le sanskrit classique connaît son âge d'or entre le Ve siècle av. J.-C. et le VIe siècle
apr. J.-C. A cette époque, il s'agit déjà d'une véritable langue littéraire, qui utilise des
caractères hiérarchisés (devanagari). Encyclopédie 2000. Cd 1

Veda
Livres sacrés de l'Inde en sanskrit au nombre de quatre, attribués à la révélation de
Brahma. Encyclopédie 2000. Cd 1
1
- ٖ٤٤ذضُث زِؾٓ :. ذِ٤لِٓٞد دسجٗٞ٣ : سجـُِث ظ٣سذص . ػٌٞد ـُجظُث ذٔقٓ زٔؽشص . دذؼُث : 15 .
ز٘ع : 2000 . ص : 53 .


27
شذَذه ؿ٧د٤ٟ ضدٌٜٛخ ظَسذظ ٍشه , ده٤ٟ :
1 . ٌذُهمخنا حهُلا :
٢ٟ ضدٌٜٛخ ظَسذظ ف صبشعٛخ وؤ ذهخىٔٛخ صَٔشؿ وؤ ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ ذوَ
ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ف ْجخشـٛخ ٝذٓؤ . ف صَٔشـٛخ ٥ز٧ سدشع٣خ ١ىؽلدسٛخ شغَِ و
ًـعىٛخ سىظوٛخ ز٤ٟ دزوسوؤ ف ده٠ٜوظ ددع تٛخ صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ١ؤ لب ٍػدبخ
صُ٣د٣ىُٛخ و صُ٤ُظلٛخ ط٣دٗ ٢َششوٛخ ١شٔٛخ صَخذز تل و . ١وشغَِ و , ٖٛزٗ
, ظَسذظ لب ١ى٘ظ دٟ ذشٓؤ رُٛدعؤ ٝخذخععدز لدوٛخ ْؿد٤ٟ شجدع ف دههىُش
صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ظَسذظ ف ٝلخ صٌٜٛخ , ظَسذعٛخ ف صمػخو صَٔشؿ ذدٌُز وؤ
ٜٞه و ضدُ٣دغٜٛ صُ٠ٜوٛخ ضخضف٤بخ سدسعهلخ نوز زخإظ و صُ٠ٜه ظعؤ ًٜه ص٠جدٓ
صُزشعٛخ ٝىٜه و مد٠عـلخ ٜٞه و ظِ٤ٛخ .
ًٜه ٍشوعٛخ َْشؿ ٢ه ٞعَ صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٜٞوظ ١ؤ ًٜه ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ ٝىَٔ
صٌٜٛخ ذهخىٓ , دهلِل ث , صزدع٘ٛخ و شءخشٔٛخ ف صٌٜٛخ ٝخذخععخ ًٜه دهُٔسـظ ث
ٝلخ صٌٜٛخ لب صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٢ٟ صبشعٛخ ى٧ دهىُش ضدسَسذعٛخ شؽٗؤ ١دٗ و , ١ل
صُزدع٘ٛخ صَىٌٜٛخ شسدهبخ ن٠ٜوعبخ ذدغعٗخ لب دعدعؤ ٍذهَ ؿه٤بخ خز٧ , ل و
صَىِشٛخ صَىٌٜٛخ شسدهبخ ٞبدغعٗخ لب ًوغَ . ششٗخزٛخ ًٜه ٙولخ ٝدٔبخ ف ذ٠عوَ ,
ضد٠ٜ٘ٛخ ٢ٟ ٞجخىٓ قِب زُٟلعٛخ ََٜ٘ ػُل
ٌذُِٜعٛخ ؿه٤بخ ضدُ٣دغٜٛخ ءد٠ٜه ٢ٟ ذَذوٛخ ذٔع٣خ . إـبخ ١ؤ ذُِٜٟىٜز ر٧ر
٢ٟ صهى٠ب ٚٔ٣ ف ٚؽ٠عَ صٌٜٛخ ظَسذظ سدسعهخ ى٧ ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ ف ٌش٧ىبخ
صَىم٤ٛخ وؤ صُ٠فوبخ ْجدٔبخ . ضد٠ٜ٘ٛخ ٢ٟ ذَذوٛخ شٗزظ زُ٠ٜعٛخ نُـعغَ ذٓ
صُس٤ـلخ , صُٛلذٛخ دتدٓدُع و ٚ٠بخ ٞهِٛخ ًٜه خسددٓ ٦ٜوي ل شٗزعٛخ ٖٛر ٢٘ٛ
, صٗسذبخ ذهخىٔٛخ ٢ٟ صهى٠ل صُٔـ٤ٟ مىـس صُٜ٠ه طغُٛ صٌٜٛخ ١ل , ١ؤ ٚز
ندغ٣لخ ٕىٜغٛدز ص٣شعٟٔ صُـزخشظ ضدُٜ٠ه بدع٘ٛخ و ٌىِشٛخ ٙد٠وععلخ و ٞهِٛخ
.
1

2 . ٌىُُبنا حهُلا :

1
- ٖ٤٤ذضُث زِؾٓ :. ذِ٤لِٓٞد دسجٗٞ٣ : سجـُِث ظ٣سذص . ػٌٞد ـُجظُث ذٔقٓ زٔؽشص : ص : 54 .


28
صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ْجخشؿ ٢ٟ صهى٠ب ى٧ بُٗشعٛخ وؤ ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ
ٟٚخىه صغب صفُع٣ ٢َششوٛخ ١شٔٛخ ٢ٟ ػٛدؽٛخ ذٔوٛخ ف ضشهك , ٍ٧و :
- صَسدُوبخ ر٣خىفٜٛ دهٜٗ صَد٤وٛخ طٛوؤ تٛخ صبشعٛخ و ذهخىٔٛخ صَٔشؿ غُس
صٌٜٛ تدُبخ ٙد٠وععلخ ذدغل ًٜه .
- ٌىُ٤سٛخ وؤ ٍِطىٛخ ضدُ٣دغٜٛخ ٜٞه سىهك .
- ٦٤ٟ صٔؽس٤بخ ٜٞوعٛخ ضدَشل٣ و ٍٗىٜغٛخ ظِ٤ٛخ ٜٞه سىهك , ١إز صٜجدٔٛخ و
ٕىٜع صٌٜٛخ ٜٞوظ .
- صُبخ صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ٜٞوظ لب صـدبخ ذَخضظ , صَضُٜبلخ صطدخ شسىظز و .
أ - ةششابلا تمَشـنا :
طد٤ٛخ ده٠ٜ٘عَ تٛخ صُظدُبخ صٌٜٛدز صَٔشـٛخ ٥ز٧ ط٠ع٧خ , لب طوع و
صَىِشٛخ ضخسدهبخ ن٠ٜوعبخ ذدغٗب . ٝذخعغَ د٧دؼعٔب ظَسذعٛخ ذوَ ل ٖٛزٛ
صبشعٛخ لدعٛدز و ٝلخ صٌٜٛخ , ءدُشلخ نز ؾزشٛخ َْشؿ ٢ه ٞعَ ُٜٞوعٛخ كسطؤ ٚز
صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ف دهكدِٛإز شذَذبخ ٙدوُلخ و .
صُوُسـٛخ صَٔشـٛدز شششدسبخ صَٔشـٛخ طُب , ف صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ًٜه ذ٠عوظ دنل
صٌٜٛخ ف دبد٠وععخ شؽَ٘ تٛخ و شذُِبخ ضخسدسوٛخ و ٚ٠بخ ٝذخعغظ و دهغَسذظ
صُٟىُٛخ . ٚ٠بخ ؽدسظسخ ٝذوٛ خشل٣ صُوُسـٛخ ٢ه ١ى٘ظ دٟ ذوزؤ ٍ٧ نٓخىٛخ ف ده٤٘ٛ
صُُٔٔل صُهد٠عـخ َٓخىٟ ٌإز , رُٗخشعٜٛ لُؽب ط٣دٗ ٚ٠بخ ٖٜظ ١ؤ خشل٣ و
دهُ٠ٜوظ دخشَ تٛخ صَىم٤ٛخ وؤ صُُشظٛخ . ٢ٟ لولخ ٚلخشبخ ف نُـعغظ ل دنؤ د٠ٗ
ٝلخ صٌٜٛخ ر٤ب .
ب - تُحلـطلا تمَشـنا :
نٓخىٛدز ٚظعظ ضدهىػىٟ ف صزدع٘ٛخ و شءخشٔٛخ لب صُللـطلخ صَٔشـٛخ طهد
ٍٟىُٛخ . ُٜٞغٛخ ْـ٤ٛخ ُٜٞوعز ط٠ع٧خ , يشخلخ صُظىظٛخ ر٣خىبدز و . ر٧ر
د٧سدظ٣ؤ , طُعىع ٌش٤٧ دطىظخ و Sweet صطدبخ دهظجدظخ صٌٛ ٚ٘ٛ ١ؤ ,
دهغَسذظ ف دتدهخشٟ ٌٍس٤َ تٛخ و .
1

1
- ػجؾف ٢ِػ د ٝ جٓشخ ق٣جٗ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص 172 , 173 , 174 , 175 .


29
ج - ةءاشمنا تمَشؿ :
صَُ٘شٟلخ ضدَلىٛدز ٢َششوٛخ ١شٔٛخ ٢ٟ ضد٤ُوزسلخ و ضد٤ُؼلؽٛخ ف ضشهك
شذمعبخ , لدوٛخ ءدبؤ ف دوعخو خسدشع٣خ ضششع٣خ ث , ُٜٞوعز طمب دنل ٖٛرو
ص٤٘ب شذٟ شظٓؤ ف صُس٤ـلخ صٌٜٛخ , و ده٤ُز دبدشظ دهُُ ذي رٛدـٛخ طٜوـ و
ٝلخ ُٜٞوظ صَٔشؿ نز . ١ود ده٠هُ صٛودب و شذَذبخ صٌٜٛخ شءخشٓ ًٜه ٝىٔظ
دهُٛب صبشعٛخ وؤ ٝلخ صٌٜٛخ لب شدىوٛخ . شءخشٔٛخ ٢ٟ ١دهى٣ ٕد٤٧ و :
1 . ةضكشلا ةءاشمنا : شنؽٗ صٜحعؤ دبىل ًـوظ شنظٓ ضخشُٔ ضب و .
2 . تععىلا ةءاشمنا : صـُغز صٌٜز صزىعٟ٘ صُٔش دسعٗ وؤ دظظٓ ٙود٤عظ .
صعٟدظٛخ شءخشٔٛخ ًٜه ُٜٞوعٛخ ض٘ظشَ نعٛدبخ ٍٓ و , د٧صدبب ًٜه رَسذعٛخ و
صُس٤ـلخ صٌٜٛدز نٔؿد٤ٛخ صهشع ٢ٟ ذشعٔظ صهشغز . صَٔشـٛخ ٥ز٧ رلدط ذٓ و
دهىُش شؽٗلخ ضد٠ٜ٘ٛخ ٞجخىٓ سىهك , ٜٞوظ ذ٤ه ده٠ٜوظ ٌشي ١دٗ تٛخ و
د٧ءد٤ؼؤ وؤ شءخشٔٛخ ءذز ف صسعد٤بخ رُٗخشعٛخ غوز .
ضخشِٜٔٛ صَشهبخ ءخشٔٛدز صَٔشـٛخ ٥ز٧ ط٤عهخ . ًٜه ضشظعٓدُ صزدع٘ٛخ دٟؤ
شءخشٔٛخ ءد٤ؼؤ د٧ى٠ٜوظ تٛخ رُٗخشعٛخ وؤ ضخدشِبخ ًٜه زُٟلعٛخ رَسذظ .
1
- تَشظبنا تَىفشنا تُعًغنا تمَشـنا :
صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ف صَىُ٤سٛخ ّشـٛخ ٞ٧ؤ ٍ٧ و . ٖٛزز طُب و
صٌٜٛ مد٠ععلخ نز لوؤ ن٠ب دنل ٞعلخ , دىـو نٟ ٌىِشٛخ دشٛخ ءدـهب ث
نوٟ ٢ه صُوٓخو شسىط ٢َى٘ظ ًٜه شذهدغ٠ٜٛ ٞعس وؤ شسىط ٚؽٟ ٌشظز شظ٤ه
دهغَسذظ ٌشي تٛخ صَىٌٜٛخ صٌُظٛخ .
ءد٠ٜه ٙد٠هؤ و صَىُ٤سٛخ ضدُ٣دغٜٛخ ءد٠ٜه ٙد٠هؤ لب صَٔشـٛخ ٥ز٧ ٙىطؤ دىوظ
ش٠بخ دى٤بخ ضدٌٛ خىعسد ٢َزٛخ ١دغ٣لخ . دبىطؤ دىوظ , ٖٛزٗ , ضدَشل٣ لب
ضَضوعٛدز ١ى٘عظ ضخدده صهى٠ب صٌٜٛخ ١ؤ يشظ تٛخ و ٍٗىٜغٛخ ظِ٤ٛخ ٜٞه . و
لوؤ صهُدشبدز صُٜطلخ ٦عٌٛ رغعَ٘ ١دغ٣لخ ١دٗ دب , ٥ز٧ ذدمطؤ ذٔعهخ ذُٔ

1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 175 , 176 .


30
ر٣دبخ ًٜه ٌىِشٛخ ر٣دبخ ٝذُ ىٛ صٛىهغز ٞعَ صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٜٞوظ ١ؤ صَٔشـٛخ
بدع٘ٛخ .
ضد٠ٜغٟ ظب ف صَٔشـٜٛ صُعدعلخ تددسبخ ١ىعٛىٟ لدوٛخ ضب :
1 . قىـُلا ولكنا ٍْ تغهنا , بىخكلا ولكنا ل : ٥ز٧ ضدؤ و
رظ٣خ رب صُ٠ُٜوعٛخ شددبخ رُظشظ و مى٣ ف ٌسزـ نٌظ لب ص٠ٜغبخ
صَىِشٛخ شدُبخ صٌٜٛخ ًٜه لولخ ٚلخشبخ ف ٝد٠ع٧لخ , ف ٙدٔع٣لخ ث
صزدع٘ٛخ و شءخشٔٛخ صٌٛ ٜٞوعٛ صٔللٛخ ٚلخشبخ .
2 . ثاداع تعىًم تغهنا : ذدغعٗخ ٚؽٟ ٞعَ صٌٜٛخ ٙدِؿلخ ذدغعٗخ
صُهد٠عـخ وؤ صُُدٔؼ وؤ صُٗىٜع شدده ٌؤ . ندغٜٛخ ؿه٤بخ ١دٗ ٖٛزٛ
ٍٗىٜع ؿه٤ٟ صَىُ٤سٛخ ٚك ف ضدٌٜٛخ ُٜٚمعٛ , ؿه٤بخ خز٧ بعهخ رب
صُـسدبخ ضدزدفععلخ ًٜه و صُٜخخذٛخ ضخنؽبخ ًٜه د٠جدٓ دٗىٜع صٌٜٛخ .
ٌىٌٛ نؽب صزدفععخ ى٧ تىط ْـ٣ ُٚ٘ , ٌىٌٛ نً وؤ .
1
صٌٜٛخ ٜٞوظ ٙدب ف ٍٗىٜغٛخ قشـٛدز ذُِٜٟىٜز ًٔظسخ ذٓ و , لدؽٟ ٝذٓ و
ٍـىٛىَضِٛخ ٦وزدؿ ًٜه ٢٧بُٛ دمػخو : ( ١دُش٠عَ ُٚـ و ٕدـ ١دٗ د٠٤ُسُ
صَٔذبخ ف , ١ؤ ٕدـ ٢ٟ طسٜـُ صَٜىؿ ششفش ًٜه صو٣دَ صلدِظ ُٚـ ضؤس
دب دهِـُٔٛ ر٧زَ . و دندغٛ و دتشف٤ل ٕشمُظ ُٚـ ٚوـ ٍـسدبخ نؽبخ خز٧
دهُعِش - تُيلك تُهًع - ٍـسدبخ نؽبخ خزب ُٚـ صزدفععخ ١ةُ خز٘٧ و
ٕدب يشخؤ شسدؼب كسظظ , صلدِعٛخ رٜفُٛ ششفشٛخ ْٜغعَ ٕدـ يش٣ ٖٛزٛ
دهٜٗإعٛ ُٚـ لب . ) .
٥ز٧ ف ٚؽ٠عَ ٍـىٛىَضِٛخ ٍٗىٜغٛخ غذبخ خزب ٌىُ٤سٛخ ندغٜٛخ ُٜٚمعٛخ ١ب
صُٜ٠وٛخ :
1 - ٝل٘ٛخ صُٜ٠وٛ صٔزدع صُوٓخو غخذلؤ ٕد٤٧ .
2 - صُٟل٘ٛخ صُٜ٠وٛخ .

1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 176 , 177 , 178 .


31
3 - ٝل٘ٛخ صُٜ٠وٛ صٔلل صُوٓخو غخذلؤ ٕد٤٧ .
1

لب يدؤ ذٓ دَدشُ و دُهد٠عـخ دٗىٜع دنىٗ صهـ ٢ٟ صٌٜٛخ لب شل٤ٛخ ١ب
ىب ًٜه دهخُعشظ ٌٍس٤َ تٛخ صُٗىٜغٛخ ضخددوٛخ ٢ٟ صهى٠ب دنؤ ًٜه دهغَسذظ
ن٠ٜوعبخ يذٛ ُٜٞع و كُمط .
- اهُع ثايىهعي ىهعَ ٌأ ل اتار تغهنا ىهعَ ٌأ ىهعلا ًهع : دىظٔبخ و
شض٧دبخ ذهخىٔٛخ ُٜٞوظ ١ىعسذبخ ر٤فعَ ١ؤ , ًٜه زُٟلعٛخ ذَىوظ ًٜه ٚ٠وٛخ و
شذُِٟ ٚب ٚ٘ش ًٜه صِٜعخبخ صَىٌٜٛخ ؽدنلخ ٝخذخععخ , شدُل ضدٓدُع ٢٠ػ و
صُهد٠عـلخ .
- اباحطأ اهيذخخغَ تنا تغهنا واذخخعا : تٛخ يُظٛخ ٙد٠وععخ ٖٛر نوَ و
نً وؤ صٛىسٟٔ ط٣دٗ خرب د٠ه شل٤ٛخ غٌز صٌٜٛدز ١ىُٜطلخ ١ىٔؿد٤ٛخ دهٜ٠وعغَ
صٛىسٟٔ , صـسخد ٝؤ صُٓخس .
- غعبنا اهؼعب ٍع فهخت ثاغهنا : ضدٌٜٛ ١ؤ ذٔعوَ ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ ١دٗ
صٗشعشٟ ضدِط . صُ٤ُظلٛخ دب طسذَ ١دٗ تٛخ صَٔشـز ضدٌٜٛخ طسذَ ١دٗ ٖٛزٛ
ددٔعهلخ ٖٛر خىؼُس ٌشظسٛخ صَىِشٛخ صُو٠غٛخ صَٔشـٛخ ذدمطؤ ١ؤ نً , و
صُسُٗشعٛخ و صُظىظٛخ ضلدلخ ف ضدٌٜٛخ نز ّوشِٛخ ًٜه ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ف خوضٗس
صُٛلذٛخ و . صُللـطلخ ضخنسوعٛخ ُٜٞوظ ًٜه ٖٛزٗ خوضٗس و Idiomes
*
, و
صبشعٛخ ٢ه خوذوعزخ , صسوظٛخ شذَذبخ ضخدشِبخ غوز نٟ لب د٧ىٟذخعغَ ل و .
صُو٠غٛخ صَٔشـٛخ ذ٠عوظ

صُ٠ُٜوعٛخ شددبخ عشه ف ؾسذعٛخ ؤذسٟ ًٜه , رب
رٓدوعٛدز دهغَسذظ ٌشي ؽدنؤ لب صٌٜٛخ شددبخ ٞغٔظ , ٚٗ نٟ ٍدؼظ ػُب

1
- د . شػُٞث ٕصجٓ : ظ٣ذقُث سج٤ٗجغُِث ِْػ ٢ك ز٤عجعأ ج٣جؼه . ط٬ؽ سثد . نشٓد . ؽ : 1988 . ص :
70
*
idiome [idjom] nom masculin
(grec idiôma)
Tout instrument de communication linguistique utilisé par une communauté (langue,
dialecte, patois, etc.).
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001

- ز٤عجعأ ذػثٞه ٠ِػ ز٣شظذُث ز٣ٞلشُث ز٤ؼٔغُث زو٣شطُث ذٔضؼص , ٢ٛ ٝ :
- غٔعث , ٌِْص , أشهث , خضًث .
- ز٣ٞلشُث ٖ٣سجٔضُِ قغٌُٔث ٍجٔؼضعث .
- سثٞقُث سثدجػ سٞطص ٢ضُث سج٤ؼػُٞث علف .


32
شذَذـ ضد٠ٜٗ شذَذـ شذلو . ف لب صَذُٜٔعٛخ صَٔشـٛخ ٢ه َٜعب ل دنةُ ٖٛزٛ
ر٣خىـ :
- صـسخذٛخ صٌٜٛخ و صَىِشٛخ صٌٜٛخ ًٜه ضُٗشعٛخ .
- غذمعٛخ و مد٠ععلخ ضخسدهب صَىٛولخ ءدـهب , و شءخشٔٛخ شسدهٟ ٙذز
صزدع٘ٛخ .
- دهُٜٜب ٙذز صٌٜٛخ ٝخذخععخ .
خنسٗ دلدب صَشظسٛخ صَىِشٛخ صُو٠غٛخ صَٔشـٛخ طٔل , تش ف ضششع٣خ و
٢َششوٛخ ١شٔٛخ ٢ٟ ضد٤ُعغٛخ ف لدوٛخ ءدبؤ . صُُشوبخ ضدَشل٤ٛخ سىهك نٟ ٢٘ٛ
ٌذُٛىعٛخ ىم٤ٛخ ف ٍ٘غٟىشظ صَشل٣ و

دههؤ ضلَذوظ طُشه :
- ًٜه رَسذعٛخ ٚسٓ ذهخىٔٛخ قششٛ شدىوٛخ لب نععدش و ٙوسدٗ شىهد
صَىٌٜٛخ ؽدنلخ , شءخشٔٛخ وؤ , صؼددلخ وؤ , صزدع٘ٛخ وؤ .
- يىعلخ و َٓخىبخ ًٜه ٞجدٔٛخ صٌٜٛخ ُٜٞوظ , ف صَىٌٜٛخ ؽدنلخ نػو و
صُٜوِٛخ صُظدُبخ ضلد٠وععلخ ٦سشَ يىعب : ١د٧دبخ سىٜسظ ذٓ و :
أ - لولا ِاتلا : سىظٛخ وؤ صَددبخ ءدُشلدز صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ف ١دوععخ و .
ب – ناثنا ِاتلا : ًٜه ضُٗشعٛخ نٟ ظَسذعٛخ ف صُظدُبخ َٓخىبخ ًٜه ذ٠عهخ و
َٓىٟ ٚٗ ف ٚ٠وعغظ تٛخ فدِٛلخ .
- نوبدز ٞعت صَىُ٤ز صَٔشؿ ٍ٧ و صُجدٔع٣لخ صَٔشـٛخ سىهك , ن٠ٜوعبخ نفشظ و
سخودلخ ُٚؽب وؤ صٜحعلخ قشـز صٛدوِٛخ صٗسدشبخ ًٜه , ذهخىٔٛدز نعوظ و .
1
ًٜه صُ٠ُٜوعٛخ صُٜ٠وٛخ نسَ صِٜعخبخ ٦ٔجخشـز ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ ١ؤ صطلبخ و
٢َسد٠عٛخ و سخش٘عٛخ و ششٗخزٛخ , دُسٜع ٜٞوعبخ ٚوي , شددبخ ١ى٘ظ ١ؤ ٝضٜعغَ دب

- ٠ِػ ِْؼضُٔث ذػجغص ٢ضُث ٝ ز٤ؽرُٞٔ٘ث َٔؾُث علف
رسٝجقُٔث .


- ١ٞ٤٘ذُث ؼُٜ٘ٔث ٢ٌغٓٞشص ٢ٌ٣شٓ٧ث ُْجؼُث ذوضٗث , ز٣شطك ٝ ز٣ض٣شؿ زِػجك رسذه زـُِث شذضػث رإ .
ٙذفٝ ٕجغٗ٩جد زظضخٓ رسذوُث ٙزٛ . َٔؾُث ًَ ذُٞص ٕأ غ٤طضغص رذُٞٓ زُآ ٝأ زٌ٘ٓ ذػثٞوُث شذضػث ٝ
ز٣ٞقُ٘ث . ٖٓ ذ٣ش٣ جٓ نِخ ٝ ْٜك ٖٓ ٌٚ٘ٔص ٢ضُث ز٤ذ٤ًشضُث رذػجوُث ٠ُإ ؾوك ػجضق٣ ِْؼضُٔث ٕئك يُزُ
ءجش٣ زـُ ز٣أ ٢ك َٔؾُث . شظٗأ : د . شػُٞث ٕصجٓ : ظ٣ذقُث سج٤ٗجغُِث ِْػ ٢ك ز٤عجعأ ج٣جؼه : ص :
115 .
1
- ػجؾف ٢ِػ د ٝ جٓشخ ق٣جٗ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص 178 . 179 , 180 , 181 , 183 .


33
ءدـخلخ ٢ٟ صُٛدخ صُ٠ُٜوعٛخ . ضدُوػىٛخ ٢ٟ صُوػو صـعخىز د٠جخد شددبخ ٝذَٔ
يىٔعٜٛ صوػدبخ صعوسذبخ . ُٜٞوعٛخ ف ٜٞوعبخ ءدـخؤ ٌٚعغَ - إـبدز ُٜٞوعٛخ .
ٍهخذزب نً لآ ؿه٤ٟ ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ , شدذب و صُِٟ٘ مدػوؤ لب ١دغ٣لخ نؼي
ٚطخىعٛخ ف , ل ٜٞوعبخ ١ةُ دُجضـ ششَدٌٟ يشخؤ مدػوؤ ف ٜٞوعبخ نػو خرةُ
صمُمظٛخ صَىٌٜٛخ صزدفععلخ ٦ٛ ١ى٘ظ .
3 . ٍهطاىخنا حهُلا

:
ٚش ٍفُظخشععخ نٌعز ٦ظإش٣ ف ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ ؾسظسخ : دتخر صٌٜٛخ لب ششل٤ٛخ
لوؤ دب دهِظظ تٛخ صَٔشـٛخ و , دُ٣دؼ ده٠٘ب تٛخ ظعلخ و ُٜٞوعٛخ رُٛدعؤ ,
دؽٛدؼ ُٜٞوعٛخ و ُٜٞوعٛخ يىعب و .
ُٜٞوظ ؿ٧د٤ٟ سىـظ ف يٛدز شؼؤ ٌذُٛىعٛخ ىم٤ٛخ ف ٍ٘غٟىشظ صَشل٤ٛ ١دٗ
صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ . ضيد٧ شٓؤ Hymes صَشل٤ٛخ ٥ز٧ , صمُمط دنؤ ذٗؤ و ,
صُهد٠عـلخ ضدٓدُغٛخ ٢ه صٌٜٛخ ٙضوظ دنؤ ٍ٧ ذُلىٛخ دهظٔ٣ ١ؤ نً . ف صٌٜٛخ
ن٠علخ و دخشُلخ ضدـدل ٢ه نسوعٛخ و ٚطخىعٛخ و رؿدخعٜٛ شخدؤ ٙولخ ٝدٔبخ .
دهعٓلوز و صٌٜٛخ صُِكىز ؾسظشٟ صِٜعخبخ صَىٌٜٛخ رُٗخشعٛخ ٝخذخععخ ١ةُ ٖٛزٛ
صُٛدعٛخ شسدسوٛخ ف دهظُخٜظ ٢٘ي تٛخ و صُهد٠عـلخ : و ؟ ٢ٟ نٟ ؟ غذمعَ ٢ٟ
ذهخىٓ ٕد٤٧ ١ؤ نوظ صٓلوٛخ ٥ز٧ ؟ نؼذمعبخ ٚٗ سود دٟ و ؟ ٢َؤ و ؟ تٟ
صُهد٠عـخ , صَىٌٜٛخ ذهخىٔٛخ ر٣دـ لب , ف صٌٜٛ دخشُلخ ٝخذخععخ ٞ٘ب تٛخ و
صِٜعخبخ َٓخىبخ .


- َطثٞص Communication ؽ٬دإ , َ٤طٞص , ٍجظصث , خؽجخص , زذؽجخٓ . جذ٣شوص ٢٘ؼص جًِٜ
: صٞٓثس ٍجٔؼضعث ( code ) زُجعس َوُ٘ . ٝ غةجؼذُث ٝ صجخش٧ث ٍجوضٗث ٠ِػ ّجؼُث ٙج٘ؼٓ ٢ك ٍذ٣
ز٤ػج٘ط ٝأ ز٤ؼ٤ذؽ َةجعٞد شخآ ٠ُإ ٕجٌٓ ٖٓ س٫ٞوُ٘ٔث ٝ غِغُث .
شخآ ٝ دشك ٖ٤د سثسجش٩ث ٢ك ٍدجذص ًَ ٠ِػ ن٤هذُث ٙج٘ؼٓ ٢ك َطثٞضُث ٍذ٣ , زػجٔؽ ٝ دشك ٖ٤د ,
ظٌؼُث ٝأ , زػجٔؽ ٝ زػجٔؽ ٖ٤د ٝأ . جٜٗئك ـ٤قظُث ٠٘ؼُٔجد زـُ يِضٔص ٫ ٢ضُث سجٗثٞ٤قُث جٓأ
زو٤هد س٫٫د شكٞص ٕأ جٌٜ٘ٔص ٢ضُث سجخشظُث ٝ سثءجٔ٣٩ث ٍ٬خ ٖٓ َطثٞضص . ذ٘ػ زـُِث ٌٕٞص ٝ
ثذؽ ض٤ٔضُٔث ٍجظص٬ُ ض٤ُٔٔث َٓجقُث ٢ٛ ٕجغٗ٩ث . ٍجوضٗث ٢٘ؼ٣ ١زُث ش٤ذؼضُجد َطثٞضُث ؾذصش٣ ج٘ٛ
َدجه ٠ُإ َػجك ٖٓ ١ش٤ذؼضُث ٕٞٔؼُٔث ( شخآ َػجك ) . شظٗأ - : د . َ٤ِخ ذٔفأ َ٤ِخ : ـ٤صجلٓ ْؾؼٓ
ز٤ٗجغٗ٩ث ِّٞؼُث . ص : 139 , 140 .


34
صَىٌٜٛخ شسذٔٛخ ٍٟىهِٟ ضيد٧ شٓؤ compétence ءخدلخ و performance , و
شسذٔٛخ كٜـظٟ ٍدػؤ ٚطخىعٛخ ًٜه صٜٟ٘ وؤ ٚطخىعٛخ communicative
compétence .
1
٦ٛىٔز شسذٔٛخ ٥ز٧ ضيد٧ قششَ و : ) صٓشوٟ رغعَ٘ ٌددوٛخ ِٚـٛخ ١ب
صَىٌٜٛخ ٚ٠بدز , رغمُ صَىٌٜٛخ صُلد٤ٛخ ٢ٟ صمُمط ٍ٧ ٚ٧ دشف٠ٗ ل ,
صِٜعخبخ صُهد٠عـلخ َٓخى٠ٜٛ ص٠جلٟ ٚ٠فٗ ٚز . ِٚـٛخ ١ةُ سدظعخدز و
ُٜٞغٛخ نسوعٛخ ًٜه ضخسذٔٛخ ٢ٟ خذُطس ٦غِ٤ٛ ١ىَ٘ ١ؤ نُـعغَ , ف ٕسدشَ و
ءخىغٛخ ذل ًٜه صُزدع٘ٛخ و صَىِشٛخ صُٜطخىعٛخ َٓخىبخ , ؤضفعَ ل ءضـ ٍ٧ و
صُٜطخىعٛخ َٓخىبخ ف نسوعٛخ ٚجدعو ٢ٟ د٧نً و صٌٜٛخ ٝخذخععخ ًٜه ٦ظسذٓ ٢ٟ
صِٜعخبخ . ( .
ذهخىٔٛخ ٢ٟ صٜب ًٜه صُٜطخىعٛخ صَشل٤ٛخ طٟدٓ , دهظخٜ٣ :
1 - ضدَشل٤ٛخ ًٜه صَشل٤ٛخ صُلد٤ٛخ ٢ٟ ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ ٝىَٔ
صُُشوبخ , ضدُٜ٠ه ٙلخ ٢ٟ ٞعظ شذٔوٟ صُٜ٠ه صٌٜٛخ ذدغعٗخ ١ل
ٜٞوعبخ يذٛ صُٜخخد , ١دغ٣لدُ , ؿ٣خى٧ يشَ د٠ٗ Hvang ,
٦وسـز ٦ظخزٛ ٞل٤ٟ ٢جدٗ , صبس طب ٝخوذٛخ ًٜه دوٓخو ظُٛ و
صُـسدبخ ضخنؽبخ و ٟٚخىوٛخ .
2 - صُهد٠عـخ صَىٌٛ صٜٟ٘ ٍ٧ صُس٤ـلخ صٌٜٛدز ٚطخىعٛخ صٜٟ٘ .
3 - ٍٜطخىعٛخ ٍُِكىٛخ ؾسذعٛخ طدعؤ ًٜه صَىٌٜٛخ شددبخ عشه ,
ٙخاغٛخ كسظَ ل ػُب : ٌٍس٤َ تٛخ صَىٌٜٛخ ذهخىٔٛخ ٍ٧ دٟ
ٙخاغٛخ كسظَ دنب و ؟ زُٟلعٜٛ ده٠ُٜوظ : صَىٌٜٛخ َجدكىٛخ ٍ٧ دٟ
ف صٌٜٛخ ٝخذخععخ ٢ٟ خى٤٘٠عَ تل زُٟلعٜٛ ده٠ُٜوظ ٌٍس٤َ تٛخ
صٜظٛخ ُْؼو كسطؤ صَىٌٜٛخ شددبخ ؾسذظ ١ؤ نوٟ و ؟ شدُبخ
ُٜٞوعٛخ ٍخذ٧إز .

1
- ػجؾف ٢ِػ د ٝ جٓشخ ق٣جٗ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص : 183 , 184 . 185 , 186 .


35
4 - ذوَ ل صَىٌٜٛخ شددبخ سدُعخخ , ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ ف ١إشٛخ ى٧ د٠ٗ
ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ و , صَىٌٜٛخ ذهخىٔٛدز دـسظشٟ , ًٜه د٠جدٓ كسطؤ ٚز
صُهد٠عـلخ َٓخىبخ و صُٜطخىعٛخ َجدكىٛخ ؾسذظ .
5 - تٛخ صُهد٠عـلخ و صُ٠ُٜوعٛخ و صَىٌٜٛخ َٓخىبخ ًٜه ضُٗشعٛخ
دحُش ٜٞوعٛ صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٝخذخععخ ف دُُشوٟ و دُُدٔؼ ٜٞوعبخ ضِب
دٟ .
6 - ٚؽٟ صٌٜٛ ٝخذخععل صُوٓخو َٓخىٟ ْٜب تٛخ ضدؿدش٤ٛدز ٝد٠ع٧لخ
: صٜحعلخ ٦ُـىظ , ضدٟىٜوبخ ُٚفغظ وؤ , سدُ٘لخ ٙددسظ وؤ , وؤ
شهدشبخ ٢ه نسوعٛخ ... ٝدٟص ف شسددسبخ ٚوـ يشخؤ شسدسوز و
ٜٞوعبخ .
7 - و صؿششلدٗ شدذوعبخ صَشظسٛخ صُو٠غٛخ ٚجدعىٛخ ٙد٠وععخ
سىظٛخ ...
1
ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ ٍشه , ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ ١إش ٦٣إش , ْجخشؿ سىهك :
صعٟدظٛخ صَٔشـٛخ , صُوُسـٛخ صَٔشـٛخ و , ءديلدز صزدفععلخ صَٔشؿ و , صَٔشؿ و
ن٠علخ ف صٌٜٛخ ٜٞوظ .
١وخشز ٙىَٔ Brown ن٠علخ ف صٌٜٛخ ٜٞوظ صَٔشؿ َطو ف : ( دخشُؤ ٝىَٔ
دؼوز ٞهؼٌز ًٜه ٍشوعٛدز نعسخذٛخ صهى٠ب , ٞه٤ُز صَدىٛخ ضدٓلوٛخ ْؼىظ و ,
صُٜطلخ ٞهعٌٜز غددمعٛخ ٙلخ ٢ٟ , ششجخد ف ١ىغٜي ث , طسذبخ ظٜي و
ششجخذٛخ ٥ز٧ ؾسدخ . ٦عٌٜز ٦ٛىَٔ ءٍش ٙىَٔ ١ؤ نعسخذٛخ ذلؤ رًشَ دٟذ٤ه و
صُس٤ـلخ صٌٜٛدز طسذبخ ٦بشعُُ صُٜطلخ , طسذبخ ٦ٛدٓ دٟ ندؽٛخ رٛدـٛخ ذُوَ و
صُس٤ـلخ صٌٜٛدز . سخىبخ ش٠عغَ خز٘٧ و . ؾَشش ًٜه سخىبخ ُٚفغظ ٢٘ي و
ٜٞوعٛخ ف شددَص ١ىعسخذٛخ ٦ُٛب ن٠عغُٛ . شؽٗؤ خسود زخإَ ١ؤ طسذ٠ٜٛ ٢٘ي و
صشٓد٤بخ و قششٛخ و ددشسلخ و ٦ُـىعٛخ ف صُٜهدُ ... ) .
ضخددٔع٣خ لب ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ عشوظ , ٍَٜ دٟ ف دهظخٜ٣ :

1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 187 , 188 , 189 , 190 .


36
- ضدٌٜٛخ ٚٗ دهُُ ٕشعشظ صُبده صٌسط ضخر ٍ٧ صُٜطخىعٛخ و صَىٌٜٛخ َجدكىٛخ
ده٠ٜوظ لب صـدل ف ظُٛ ٜٞوعبخ ١ةُ ٖٛزٛ , ٜٞوظ لب صـدل ف ى٧ دٟ سذٔز
ذهخىٔٛخ
- صٌٜٛخ شسدؼل ًٜه ضُٗشظ ى٧ صُهد٠عـلخ َجدكىٛخ ًٜه ضُٗشعٛخ . ٢٘ي ل و
ده٤ؿو ؾسدخ طعسد خرب صُس٤ـلخ شسدؼبخ ىبخ ْٜخ ف .
- و دب نٔؿد٤ٛخ شسدؼل لب ءد٠ع٣لخ ُْٔب ٍ٧ صُس٤ـلخ صٌٜٛ ١دٔظلخ صٛدل ىىٜز
٦ُُ ذىًشٟ نً شٟلخ خز٧ .
- صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ف صُٛدوٛخ شءدِ٘ٛخ ٌور نعسذبخ شُىظ شسوشػ .
- ضخسدسعخلخ صٜ٘شٟ , صسعد٤بخ ؽدنلخ شُىظ ٝذه و .
1



تَُاثنا تغهنا و تُهطلا تغهنا ىهعح :
ُٜٞوعٛخ ٙد٘شؤ ٢ٟ ٚ٘ش صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ٜٞوظ , ضدَشل٤ٛخ لب نؼي
صُُشوبخ ضدَشل٤ٛخ و صُٗىٜغٛخ . ْجخشـٛخ ٢ٟ شنؽٗ ر٣خىـ لب ٖٛزٗ نؼي
صُٜطلخ صٌٜٛخ ُٜٞوعز صطدبخ . طٛود٤ظ تٛخ صؽَذبخ ضدَشل٤ٛخ ٞ٧ؤ عشوعغ٣ ٖٛزٛ
ٝلخ صٌٜٛخ ُٜٞوعز صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ُٜٞوظ ضلط :
- كباـخنا تَشظَ :
صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٜٞوظ و ٝلخ صٌٜٛخ ذدغعٗخ ١ؤ لب صَشل٤ٛخ ٥ز٧ ر٧زظ
١دعٔزدـعٟ ١دعُٜ٠ه . صٌٜٛخ ٜٞوظ ًٜه ٝلخ صٌٜٛ نؼإظ ٌؤ ٕد٤٧ ظُُٜ ٖٛزٛ
صُس٤ـلخ . صَشل٤ٛخ ٥ز٧ , ٟٚخىوٛخ ٢ٟ ذَذوٛخ ٚ٧دفعظ دنؤ ٢ٟ ًٞشٛخ ًٜه
ٚؽٟ ٜٞوعٛخ ف صُعدعلخ : دشِٛخ ذ٤ه فشوبخ سىـعٛخ , و صُهد٠عـلخ ٍوشلٛخ وؤ
صُ٠ُٜوعٛخ , صَىزشعٛخ صُهؤ غوز ٖٜعب , ف شل٤ٛخ ن٠ٜو٠ٜٛ كُعظ رب
صُس٤ـلخ صٌٜٛخ و ٝلخ صٌٜٛخ ُٜٞوظ ف صبدشعبخ ضدُفُظخشععلخ .
2

1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 190 , 191 , 192 .
2
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 81 , 82


37
- ٍَابخنا تَشظَ :
لدوٛخ ذَ ًٜه ٢َششوٛخ ١شٔٛخ ٢ٟ ضد٤ُغ٠بخ ف ٢َدسعٛخ صَشل٣ ضشهك
ودل Lado . ؽدنلدز شنسٗ شسىظز شؼإعَ صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ذدغعٗخ ١ؤ يشظ و
ٝلخ صٌٜٛ صَىٌٜٛخ و صُظىظٛخ . ٖٜظ ٦سشظ تٛخ يُظٛخ و رُٗخشعٛخ ١ةُ ٖٛزٛ
صٛىهغز ده٠ٜوظ ٞعَ ٝلخ صٌٜٛخ ف شدىـىبخ . بديلخ ٚٔ٤ٛدز صُٜ٠وٛخ ٥ز٧ ً٠غظ و
. صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٜٞوظ َْشؿ ف صسٔه ٚ٘شظ دنةُ صِٜعخبخ رُٗخشعٛخ و يُظٛخ دٟؤ
, ٚخخذعٛخ ٦عُ٠غ٣ دٟ وؤ بٜغٛخ ٚٔ٤ٛخ ٢ه صبد٤ٛخ صَىٌٜٛخ ءدـخلخ رسغظ و
ٌىٌٜٛخ .
٢ٟ نعٌٜٛخ نز ٌىٌٜٛخ ٝدل٤ٛخ ف ٍلعخلخ وؤ ٦زدشعٛخ ١ةُ ٢َ٘ د٠هٟ و
صهـ , يشخؤ صهـ ٢ٟ صُس٤ـؤ صٌٛ ٜٞوظ و , ١دعِٜعب ١دعٛإغٟ ده : لولخ
صٌٛ ٚ٘ٛ صَىٌٜٛخ صُ٤سٛدز ْٜوعظ , نسوعٛخ و ٞهِٛخ صُٜ٠وز ١شعٔظ صُ٣دؽٛخ و . ٖٛزٛ
صـسذٛدز ُٜٞوعٛخ صَٔشؿ لب دعدعؤ دىوَ ٝلخ صٌٜٛدز صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ُٜٞوظ شؼإظ ١إُ
لولخ , نعٌٜٛخ صُ٤ز ٍلعخخ لب دىوَ دب شؽٗؤ .
- ءاـخلا مُهت تَشظَ :
٢َدسعٛخ صَشل٣ ًٜه ؾدفعلدٗ ءدـخلخ ُٜٚب صَشل٣ ضإش٣ . صَشل٤ٛخ ٥ز٧ يشظ
صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٚخخد ٢ٟ نس٤َ ذٓ ٌىٌٜٛخ ٚخخذعٛخ ١ؤ . ١ؤ ءد٠ٜوٛخ قلل ذٔٛ
صَىٌٜٛخ ذهخىٜٔٛ ثؿدبخ ٝخذخععلٛ خشل٣ ٝلخ صٌٜٛخ ٙد٠وععخ ف ١ىحـي ٙدِؿلخ
ده٠ٜوظ ٞب ْسع تٛخ . صٌٜٛخ ٜٞوظ ءد٤ؼؤ غذي ٦غِ٣ شٟلخ ى٧ شٟلخ خز٧
صُس٤ـلخ . ءدـخؤ ًٜه ٍشوعٜٛ ءدـخلخ ُٜٚب ًٜه صَشل٤ٛخ ٥ز٧ ضٗشظ ٖٛزٛ
ىهغٛخ , صُٔٔبخ ءدـخلخ ًٜه و , صُظىط ءدـخؤ لب ءدـخلخ ٥ز٧ َ٤ظظ ث
صُُشط وؤ صَىب وؤ , صُدػب وؤ ٍزل ءدـخؤ وؤ , رُظشظ وؤ ٙخذزب ءدـخؤ وؤ
دبدسعؤ ًٜه ٍشوعٛ ءدـخلخ ٥ز٧ طسذظ ٖٛر ذوز و , ٢ٟ صحشد٣ ٍ٧ ٚ٧
ٍ٧ وؤ ؟ دهغِ٣ صُس٤ـلخ صٌٜٛخ يُظٛخ نٟ ٚخخذظ ٢ٟ وؤ ؟ ٝلخ صٌٜٛدز ٚخخذعٛخ
؟ ٍٜطخىعٛخ َٓىبخ وؤ صُ٠ُٜوعٛخ صَٔشـٛخ ٢ه صبد٣
1

1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 83 .



38
- ؾباؼنا صاهلا تَشظَ :
٢شظخشٗ لدوٛخ دهغعؤ صَشل٣ ٍ٧ و , ص٠جدٔٛخ صٓلوٛخ ًٜه دعدعؤ ضٗشظ و
٦ـىبخ ُٜٞوعٛخ و ٍجدٜٔعٛخ ُٜٞوعٛخ نز . ٕد٤٧ ١ؤ ؾزدؼٛخ صدهبخ صَشل٣ ر٧زظ
صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ُٜٞوعٛ نعَٔشؿ :
1 . لولا تمَشـنا : دَسىوشل صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ذدغعٗخ ٍ٧ و
شدُبخ عخشًؤ ُْٔمعٛ صِٜعخبخ صُُٔٔبخ صُٜطخىعٛخ َٓخىبخ ف دهٟخذخععدز
صُوُسـٛخ . ٦ؼذي ٌزٛخ شؼلخ و يىعلخ لب ٦ـىعَ ٝد٠ع٧لخ ١ةُ ٖٛزٛ
ؾُلخ و ٍٜٔعبخ ذ٤ه صٌٜٛخ ٝخذخععخ , رُٗخشعٛخ صٓد ًٜه رظ٤َ ل و
صٜ٠وعغبخ صَىٌٜٛخ , دلسٛخ ف صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٜٞوظ ٖٛر ًٜه صٜؽٟلخ ٢ٟ و
دب صٔؿد٤ٛخ .
2 . تَُاثنا تمَشـنا : دَدخسب صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٜٞوظ ٍ٧ و , ٦ـىعَ رب
صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ذهخىٓ ٢ٟ ٢٘٠عٛخ لب ٝد٠ع٧لخ . ف ٞجدٔٛخ ؾ٠٤ٛخ خز٧
ؾسػ ف ٜٞوعبخ ٦ٛزسَ ٌزٛخ ذهبخ ًٜه ٝىَٔ نعسذبخ ٍخششةز طسخذبخ
ٖٛر شٟلخ ًؼعٓخ د٠ٜٗ ٦جدـخؤ كُمظظ و ٦عٌٛ .
1
- تُهحشلا تغهنا تَشظَ :
ده٠ٜوظ ٢ٟ ذَضبخ لب ٙىطىٛخ ذظٔز دتخر صٌٜٛخ صُس٤ـلخ ضدٌٜٛ ٜٞوعبخ ٝذخعغَ
. صٌٜٛخ ٦٣دٔظب يىعغٟ ٢َ٘ د٠هٟ و , صلدعبخ ٦عُٜعو ٍ٧ صٌٜٛخ ١ةُ , و
يُظٛخ و ضخدشِبخ ١وضب مى٠ب ٢ٟ ١ى٘عظ .
صطدبخ ٜٞوعبخ صٌٜٛ ١ؤ يشظ شل٣ ضدهـو شنخلخ ص٣وِخ ف ضشهك ذٓ و
٦ُٔو ٚ٠وظ ٌزٛخ دهٟدل٣ , صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ذدغعٗخ صٜلشٟ ْسغظ صُٜلشٟ صٌٛ ٍهُ
٢ٟ شدشـبخ ٙدٔع٣لخ ضدُٜ٠ه ٢ٟ صٜغٜع ٍ٧ صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ٜٞوظ ١ةُ ٖٛزٛ
صُذهعغبخ صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ذدغعٗخ لب ٜٞوعبدز نُذظ يشخؤ صٜلشٟ لب صٜلشٟ .
٦ُـدُز ذ٤ه صُ٤َى٘عٛخ وؤ صُُشوبخ صَشل٤ٛخ نٟ ٍٔعٜظ صَشل٤ٛخ ٥ز٧ ١ؤ كػخىٛخ و .
2

1
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 83 .
2
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 84 .


39
- تَىغهنا تَشظُنا :
ٕد٤٧ , دِ٣آ د٤ػشوععخ د٠ٜؽٟ , ٍ٧ و صٌٜٛخ َطو ف صُغُجس ضدَشل٣ صؼلؼ
: صَذُٜٔعٛخ صَٔشـٛخ , صَىُ٤سٛخ صَٔشـٛخ و , صَُٜىمعٛخ صَذُٛىعٛخ صَٔشـٛخ و . ٥ز٧
ضدٌٜٛخ ظَسذظ ؿ٧د٤ٟ ٦ُٜه طٟدٓ ٌزٛخ ٌشل٤ٛخ طدعلخ ٍ٧ غلؽٛخ ْجخشـٛخ - و
نهؤ : ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ , ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ و , ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ و .
- تَذُهمخنا تمَشـنا : ؾردن صُ٤ُظلٛخ صٌٜٛخ يُط ٢ٟ ضزبخ ذٓ و
صِٜعخبخ صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ َطىٛ .
- تَىُُبنا تمَشـنا : صَذُٜٔعٛخ صَٔشـٜٛ غُشٗ طٟدٓ و , و
ًٜه ذ٠عوظ صُهىػىٟ شسىظز دهعُ٤زؤ و صٌٜٛخ َطو ًٜه ضض٘ظسخ
صُس٤ـلخ صٌٜٛدز نُٜطلخ نٔؿد٤ٛخ ػَددلؤ ٢ٟ ٚ٠بخ ءخشٔععخ , ٝضعٜظ و
مى٠ب ٢ٟ صظٜخعغٟ رُٗخشظ و رٛخىٓ و يُط ٝذٔظ و ٖٛر ٚ٘ز
شؤشٔعغبخ صَىٌٜٛخ شددبخ .
- تُهَىحخنا تمَشـنا : ٢٘ي ٌزٛخ ٌىٌٜٛخ ٝدل٤ٛخ َطو ًٜه ٝىٔظ
صُس٤ـلخ صٌٜٛدز يُظٛخ و ٚ٠بخ ذُٛىظ ٦ٛلخ ٢ٟ , وؤ ٞ٘بخ صُ٣دٟ٘ب نٟ
صمُمظٛخ نً و صمُمظٛخ ٚ٠بخ نغِظ .
ده٤ٟ شذَذـ صَىٌٛ ددوزإز ٞعت ضدعخسد طٟدٓ شسىٗزبخ ضدَشل٤ٜٛ صُدػلدز و :
أ - دىظملا نعلا و فشلا نعلا : نوبخ صَشل٤ٛخ ٥ز٧ يشمعظ و
٦ٛد٘شإز : فشبخ , دىظٔبخ و , ٌصدلخ و , ٍؿدسظسلخ و ...
ب - ىهكخلا ِذظمَ ٌزنا نعلا نغفح .
ؾ - تمبغلا ثاػاشخفلا Présuppositions ٜٞ٘عبخ ٢٧ر ف ١ى٘ظ تٛخ
سخىبخ ءذز ٚسٓ نٟدغٛخ وؤ .
د - صىظُنا وأ ثَذلا مُهت نوبخ ضخنٌعٟ ٢ٟ نؽ٘ٛخ ٕد٤هُ
ٚ٘ٗ ػَذبخ يشب ًٜه دد٠عهلدز لب دهُٛب ٙىطىٛخ ٢٘ي ل تٛخ


40
صُجشبخ ضدٓلوٛخ ٙلخ ٢ٟ وؤ cohésion

صُجشبخ نً و cohérence

ػَذبخ وؤ ض٤ٛخ ف ذـىظ تٛخ
ِ - تُحاًغابنا Pragmatisme

نوٟ و ٝخذخععلخ صعخسد دب نو٣ و
ضخسدسوٛخ , ٍٜطخىعٛخ غذبخ وؤ ّدُغٛدز دتدٓله و .
1
- ٌىغهنا يىخلا :
سشٔبخ وؤ ؿٟد٣بٛخ ضد٣ى٘ب صبشعٛخ ده ٌىٌٜٛخ يىعلخ وؤ دخىبخ
صوسعبخ ُٜٞوعٛخ صَشل٤ٛ ٍِغِٜٛخ ٦ـىعٛخ ُْو . ؿه٤بخ ١دٗ ذٓ و
دَىٌٛ دهُٜٜب ٌشي تٛخ صُزدلخ صىظ٤ٛخ ًٜه شظعَٔ ٌذُٜٔعٛخ ,
رُٗخشعٛخ ٞجلَ دٟ صىظ٤ٛخ ٢ٟ ٍٔع٤َ ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ ١دٗ د٠٤ُز
شسشٔبخ صَىٌٜٛخ يُظٛخ . ًٜه ذ٠عهخ ذُٔ ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ دٟؤ
صُوٓخىٛخ شدُبخ ٢ٟ شرىخإٟ شدذوعٟ صىظ٣ . ؿه٤بخ و ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ
ٍشظٛخ و ىم٤ٛخ ف د٧ذُؤظ ت تٛخ صٌٜٛخ ًٜه ١خذ٠عوَ ٌىُ٤سٛخ .
ذوز ٢٤ٔظ ل تٛخ صٌٜٛخ ًٜه ذ٠عوَ ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ دٟؤ . ٖٛزٛ
دٟ نز ن٠بخ ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ ف صُ٠ُٜوعٛخ دخىبخ عشه ذ٤ه ري
صٌٜٛخ ٢ٟ ٍٟدل٣ ى٧ ( ذهخىٜٔٛ نػدخ ) ٢٤ٟٔ نً ى٧ دٟ و , و
دهـسذظ و شددبخ سدُعخخ ف ٖٛزز زخلخ .
2


- cohésion
Force qui unit entre elles les molécules et les atomes d'un même composé chimique.
Molécule

- cohérence
Etat de ce qui est assemblé de manière logique et harmonieuse. Cet état s'applique en
particulier à la lumière lorsque les ondes lumineuses ont la même longueur d'onde, la
même direction de polarisation, et la même phase vibratoire. Les ondes lumineuses
sont cohérentes si elles font partie du même train d'ondes avant d'être éventuellement
dissociées par réflexion, réfraction ou diffraction.

- pragmatisme (philosophie)
Depuis Charles Peirce, désignation d'une doctrine philosophique proche du
relativisme, de l'utilitarisme et du positivisme, qui reconnaît la nature de l'homme
d'après son action. Il évalue la véracité des doctrines, opinions et notions selon leur
utilité dans l'accomplissement des tâches pratiques qui se présentent au sujet à un
moment donné.
1
- ػجؾف ٢ِػ د ٝ جٓشخ ق٣جٗ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص : 223 , 224 .
2
- ندجغُث غؽشُٔث : ص : 205 , 206 .


41
٢َشز قشعٓخ ذٓ و Breen و نٛذ٣دٗ Candin صَىٌٜٛخ شددبخ سدُعخل
ٍ٧و نَدوٟ صغب ده٠ُل٤ظ و :
( ؤ ) - ٜٞوع٠ٜٛ صٟدبخ صُ٣خذـىٛخ ٍلخى٤ٛخ و صُشوبخ ًٜه ضُٗشعٛخ .
( ذ ) - صَشجخد صَٔشـز شددبخ عشه , صُـخ صَٔشـز ظُٛ و , ػُب
صُٜطخىعٛخ ٦ظخسذٓ ضَضوظ و صُ٠٤ظ ٜٞوعبخ نُـعغَ .
( ؾ ) - صَىٌٛ ضخذلو لب ل ضدؿدش٣ لب ٜٞوعٛخ ضخذلو ُٞغٔظ .
( د ) - شذلىٛخ ٚخخد شدذوعبخ ضدؿدش٤ٛخ صـعخىز ُٜٞوعٛخ صَسخش٠ععخ
شذلخىٛخ صُ٠ُٜوعٛخ .
( ٥ ) - ن٠ٜوعبخ مى٠ب نز ٍػودِظ طدعؤ ًٜه ٜٞوعٛخ صُٜ٠ه ٝدُٓ
, ٜٞوبخ نز و ٞه٤ُز و , وؤ ٍعسذبخ ذدع٘ٛخ و ٜٞوعبخ نز و
صَىٌٜٛخ شددبخ .
صُ٠ُٜوعٛخ صٜلش٠ٜٛ ٌىٌٜٛخ يىعلخ ٍٓ شل٤ٛخ ٌٍس٤َ ٦٣ةُ ؿه٤بخ ٢َ٘ د٠هٟ و
صٌٜٛخ ذدغعٗخ ف نعٜلشٟ نز ضُ٠عٛخ لب لدط ؾدبخ ندغٜٛخ ىهذَ :
- نسوعٛخ ًٜه صُعدعلخ صَىٌٜٛخ صٜ٘بخ ٜٞوعبخ دهُُ رغعَ٘ لوؤ صٜلشٟ
ُٜٞغٛخ . تٛخ صُُِكىٛخ رُٗخشعٛخ و فدِٛلخ ٢ٟ صهى٠ب سدُعخخ ٝضٜعغظ دب
صُشوبخ ١ى٤ُ نُب دهُُ ٕشعشظ , َٓخىبخ و فدِٛلخ مىُش شدهخشٟ نٟ
دهُؼعٔظ تٛخ .
- دخذهلخ ٢ٟ صَٜىؿ ششعُ ذوز تإظ صُ٣دؼ صٜلشٟ , دهُُ ٚ٠٘عغَ
صٌٜٛخ ٝخذخععخ ف صُ٤ِٛخ و صًُلسٛخ شسدهبخ ذدغعٗخ ٜٞوعبخ
1 .

- تُبُخلا ثاغهنا ظَسذح ف تَىغهنا نغ و تَىغهنا مياىعنا :
صَشل٤ٛدز ٚظعَ دٟ ٚٗ صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ظَسذظ ف صَىٌٜٛخ ٟٚخىوٛدز نو٣ و
ٌىٌٜٛخ يىعلخ و صَىٌٜٛخ . يشخلخ ؽوششٛخ ٍهُ صَىٌٜٛخ نً ٟٚخىوٛخ دٟؤ
٦ظءدِٗ و طسذبدز صٜظعبخ , ؿٟخبٛخ و ُٜٞوعٛخ ْجخشـز و .

1.
- سج٤ٗجغُِث - ٍجوٓ ١ششذُث ٕجغُِث ِْػ ٢ك زِؾٓ : د : ـُجط ػجقُث : سج٤ٗجغُِث ِْػ ٠ُإ َخذٓ
ظ٣ذقُث . ز٤دشؼُث زـُِث ٢عسذٓ ٟٞضغٔد عُٜٞ٘ث ٢ك سج٤ٗجغُِث شعأ . ص : 62 .


42
ل صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ظَسذظ ف صمـد٣ صُ٠ُٜوظ صَٔشؿ صَؤ ١ؤ ضدعخسذٛخ ن٠ب
ؽوشش صعع دهُُ شُىعظ ١ؤ ّذز , ٍ٧ و :
1 . ده٤ٟ ١ى٘عظ تٛخ شطد٤وٜٛ ٢و٠بخ ءدٔع٣لخ و سدُعخلخ
صَىٌٜٛخ شددبخ , ف ٦ُٜه ٙذظ دٟ نٟ يُظٛخ و فدِٛلخ دب نو٣ و
ٙد٠وععلخ و نػىٛخ .
2 . شذبخ رغل ٞلع٤بخ دهوَصىظ و شطد٤وٛخ ٥زب ؾُـخعٛخ
شسشٔبخ صُ٣دٟضٛخ , طوسذٛخ دذه رغب و .
3 . ف شسدعخبخ شطد٤وٛخ ٢ٟ شظ٤ه ٚٗ نػو و رُظشعٛخ
لب طسد ٢ٟ ؾسذعٛخ و ٝدفغ٣لخ شدهخشٟ نٟ رعد٤بخ طسذٛخ
شخآ .
4 . صٛدوُ و صوـد٣ صَٔشـز ن٠ٜوعبخ ًٜه شددبخ عشه ,
٢٘ب ذهـ ٚٓإز دنىٜسٔعَ ػُب , ذُـ ىب ًٜه و .
5 . تل ن٠ٜوعبخ ١د٧رؤ ف شددبخ ضَضوظ ٌؤ خُعشعٛخ
صَىِه صَٔشـز دبد٠وععخ ٢ٟ خى٤٘٠عَ .
6 . يىٔعٛخ ٌؤ سدسعخلخ و ٢َش٠عٛخ .
1
- ثاخالا و فاذْلا :
١دٗ ٌىزشظ ٝدل٣ ٌل ٍغُجشٛخ ٍذبخ ى٧ ُٜٞوعٛخ ٢ٟ صُٛده صـسد ىىٜز ١ب
صمػخو و شدذب و صيشط ٍخذ٧ؤ ضذِـُو خرب لب ٍذبخ خز٧ ْٔمعَ ل و .
ٝدغٓؤ صؼلؼ لب ٞغٔ٤ظ صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ لب صسغ٤ٛدز ٍخذ٧لخ ٥ز٧ , و
ٍ٧
1 - تياعنا فاذْلا :
شـشٟ ٍشوَ Morger صٟدوٛخ ٍخذ٧لخ : ( ٢ٟ صهى٠ل َطو دنؤ
٦ظخسذٓ ًٜه دب ٝدُٔٛخ ٙلخ ٢ٟ ٜٞوعبخ ٢٧نع تٛخ ضدُٗىٜغٛخ . ) .

1
- سج٤ٗجغُِث - شةثضؾُث زؼٓجؽ جٛسذظص ١ششذُث ٕجغُِث ِْػ ٢ك زِؾٓ : ز٤صٞظُث . دذؼُث : 4 . ّجػ
1973 - 1974 . ٍجوٓ : د : ـُجط ػجقُث : ظ٣ذقُث سج٤ٗجغُِث ِْػ ٠ُإ َخذٓ . ٢ك سج٤ٗجغُِث شعأ
ز٤دشؼُث زـُِث ٢عسذٓ ٟٞضغٔد عُٜٞ٘ث . ص :


43
ٍخىٗ ١د٠عُٛ دهُشوَ Lethan Khoi دنؤ : ( ٢ٟ صـعىعٟ صـسد ًٜه ضخسدسه
ذَذمعٛخ و ُٞ٠وعٛخ ػُل , ذ٤ه ٥سوذط نٓىعبخ ٍجده٤ٛخ ءخدلخ وؤ ٕىٜغٛخ َظظ
ٜٞوعبخ , نوٟ ٍعخسد سشٟٔ وؤ صُعخسد شددٟ ظَسذظ ذوز , صـٜغٛخ ٦وؼظ
ؿ٧د٤بخ ءد٤ز صُللط دب ٙىخبخ , صُعسذبخ رع٘ٛخ َُٛإظ و , شهلظ ٖٛزٛ
ٌىزشعٛخ ٚـوِٛخ زُِ٤ظ يىعغٟ ًٜه , وؤ صُـعخسد شذلىز صـسظشٟ ١ى٘ظ و
دذب ؽدشــ٣ . )
صٟدوٛخ ٍخذ٧لخ , ََشوعٛخ ٢ٟ كػخو ى٧ د٠ٗ , ضدٌٜٛخ ُٜٞوعٛ صسغ٤ٛدز
صٛوذٛخ د٧د٤سعظ تٛخ صٟدوٛخ صَىزشعٛخ ٍخذ٧لٛ طد٘و٣خ ٍ٧ صُس٤ـلخ , ٚؽب تٛخ و
ن٠علخ دىغظ تٛخ ضدهـىعٛخ وؤ صِغِٜٜٛ صُٜ٠وٛخ صبشعٛخ د٧سوذز .
2 - ثاساهلا فاذْأ :
وؤ شءخشٔٛخ وؤ مد٠ععلخ شسده٠ٗ ضخسدهٟ شذه لب صَىٌٜٛخ ضخسدهبخ ٞغٔ٤ظ و
صزدع٘ٛخ وؤ ػَذبخ . ٢ٟ صظودِعٟ ضدـسذز دهُٜه ضُٗشعٛخ ٞعَ ضخسدهبخ ٥ز٧
يشخؤ لب صُ٠ُٜوظ صٜلشٟ .
3 - تُكىهغنا فاذْلا :
ضلدب صؼلؼ ٚؽب و , ٍ٧ و : فشوبخ ٙدلخ , نخذـىٛخ ٙدلخ و , و
ٍٗشبخ ٙدلخ . لب دهُِ٤ظظ ٢٘ي صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ُٜٞوعٛ صسغ٤ٛدز ضلدلخ ٥ز٧
صُشوبدٗ شٌطؤ ضخذلو , ٞهِٛخ و , ُٜٚمعٛخ و , يىٔعٛخ و , ٙدسٔععلخ و ,
صزدفععلخ و , ُٞل٤عٛخ و , رُٗشعٛخ و ..
- تَُايضنا ةذلا و ىُهعخنا يىخغي و نًهعخلا :
شش٘سٟ صٜلشٟ ف صُ٣دؽٛخ صٌٜٛخ ظَسذظ صُٜؼُؤ ًٜه ضدعخسذٛخ ٞلوٟ ن٠ب
ش٠وٛخ ٢ٟ , دُهد٠عـخ و دَىزشظ رعد٤ٟ ٖٛر ١ؤو . يشَ ٢َشعع Stern ُٜٞوعٛخ ١ؤ
و صُُشط رُٗخشظ شددـب لب و , ص٤٘ٛ ١ود ٢ٟ صُ٣دؽٛخ صٌٜٛدز غذب لب ٌداَ ش٘سبخ
صَىب
صنزوس سدشؤ Roberts ذُِٜٟىٜز و Penfield - دبده ده و ذهوٟ ف ذدظهؤ
ٙدَشع٣ىٟ - نز نَٔ صُ٣دؽٛخ صٌٜٛخ ُٜٞوعٛ ٢ع ٚؼُؤ ١ؤ لب شششدوٛخ و صوزخشٛخ - ؤذسظ ػُل


44
١ل , ٢غٛخ خز٧ ذوز ؾسذعٛدز صُ٣دؽٛخ صٌٜٛخ ٜٞوظ صزىوط ذوز ٦ع٣وشٟو ٦ظسذٓ ذَِٔ ىدٟذٛخ
ُٜٞوعٛخ لب ذدغعٗلخ ٢ٟ ُٜٞوعٛخ ٚٔع٤ُُ , ٢غٛخ خز٧ ٍهخىٛخ .
٢هعخشٗ ذَؤ و Krashen , ٦ظخر ٌؤشٛخ , ٌىٌٜٛخ ٙدخدلخ صُٜ٠ه ١ؤ ذٗؤ و
Intake ل ص٤٘ٛ ١وذز غذمعٛخ و ٝل٘ٛخ ًٜه ١دغ٣لخ شسذٓ ١ؤ دهُُ يشَ تٛخ و
ٜٞوعٛخ ٢ٟ تإظ ذدغعٗلخ َْشؿ ٢ه ٚز نس٘ٛخ ٜٞوعبخ ٦فهع٤َ دٟ شدده ٌزٛخ ٍهخىٛخ
٦سش صُشوبخ ى٧ و صُهخىٛخ . ّىِعَ نس٘ٛخ ٜٞوعبخ ٚوب تٛخ غدبلخ غوز دىـو ٢ٟ ًٞشٛدزو
نٌظٛخ ًٜه ١ب لب رُٗخشعٛخ و يُظٛخ ششؽٗ و ندوبخ دذه و ضد٠ٜ٘ٛخ دذه ف
ُٜٞوظ ١ب كـسلخ ٌؤشٛخ ب٘ٛخ ف سىٟلخ ٖٜظ ٚٗ ٜٞوظ ٢ٟ ذَضَ شٌظٛخ ف صٌٜٛخ
.
صٜلشٟ ف صُ٣دؽٛخ صٌٜٛخ ُٜٞوظ لب ىهذظ ءخسِخ ٚٗ ١ةُ شٟلخ ٢َ٘ د٠هٟ و
صُجخذعزلخ , صٔلل صٜلشٟ ف صؽٛدؽٛخ صٌٜٛخ ُٜٞوظ ث .






تُبُخلا ثاغهنا ىُهعح ف اهخُهأ و تًُُهعخنا مئاعىنا .


1 . ٍعسذلا باخكنا :
ٍعسذبخ ذدع٘ٛخ ٚ٘ش , صَٜىؿ ششعِٛ و , ضدٌٜٛخ ُٜٞوعٛ شذُلىٛخ صُٜعىٛخ
صُس٤ـلخ . ذدعٗ ى٧ و ذلخو ذدعٗ يىع ٕد٤٧ ٢َ٘ ل ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ ٍُِ
سشٔبخ , و ؿٟد٣شز و ٍخذ٧ؤ ٢ٟ ٦ظدَىعب ٚ٘ز ؿه٤بخ ى٧ ١دٗ ذٓ و
شسوشػ لب صُ٠ُٜوعٛخ صـدبخ طهد ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ سىهك نٟ ١ؤ نً ضدهىػىٟ


45
ٞبد٠ه ف ن٠ٜو٠ٜٛ خذششٟ ١ىَ٘ ٍٗ ٜٞوبخ ذدعٗ صوشز , ذدعٗ صوشز لب و
زُ٠ٜعٛخ , صَىزشعٛخ ٍخذ٧لخ ٚ٠ب ْٔب صُُِ٘ز ٞ٠ط ٌزٛخ و , ضذَخضظ ث
صوٛدـبخ رعٗ و ضدسَسذعٛخ رعٗ ضشهلُ ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ نٟ رع٘ٛخ .. لخ .
ٙد٘شؤ ءخشؼ و ٦هى٤ظ ف ٍعسذبخ ذدع٘ٛخ ٦ز شٟ ٌزٛخ سىـعٛخ ٢َ٘ د٠هٟ و
٦وسؿ , يىعلخ ى٧ ٦ُُ طدعلخ ١ةُ - وؤ دهسُظشظ و صُ٠ُٜوعٛخ شددبخ سدُعخخ ٌب
دهـسذظ .
١د٠عَ دهسُظشظ و شددبخ سدُعخخ ١دٗ ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ و ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ ٍُِ
صَىٌٜٛخ ذهخىٜٔٛ دُٔسـظ و لُؽب ١ىَ٘ ١ؤ وذوَ ل ١ى٠ؼٟ طدعؤ ًٜه . ٖٛزٛ
و صُ٠ٜه و صُزدؤ دطىظ٣ ٞؼَ نٔزدغٛخ نفه٤بخ ٚك ف ٍعسذبخ ذدع٘ٛخ ١ةُ
صهى٤عٟ صُهد٠عـخ , دُسغ٣ ششخإعٟ ٚلخشٟ ف لب عشوظ ل .
صُظدُبخ صٌٜٛخ ٢ٟ د٧سدُعخخ ت ذٓ صَىٌٜٛخ شددبخ ١ةُ ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ دٟؤ
طد٤ٛخ دهٟذخعغَ تٛخ صُٜوِٛخ . ذدع٘ٛخ ف دهػشه قشـَ صُوُسؿ شددٟ ٍهُ
و َجدكىٛخ ًٜه ضُٗشعٛدز دٟب دهسُظشظ غوسٛخ يإظسخ ضل٘شبخ ٢ٟ صٜب صُعسذبخ
ضدهىػىبخ ًٜه دٟب .
1


2 . تَىبشخنا مئاعىنا :
ٚجدعىٛخ ٢ٟ زُٟلعٛخ ُٞهِظ ًٜه ٜٞوبخ ٦ز نوعغَ دٟ ٚٗ ٍ٧ ٚجدعىٛخ
صِٜعخبخ صُمُػىعٛخ
2
. ٍ٧ و , ّدؤ نسوعز , تٛخ صؽَذبخ صُ٠ُٜوعٛخ ٚجدعىٛخ
ُٜٞوعٛخ صُٜ٠ه ف ٚ٠وعغظ . صُ٠ُٜوعٛخ شضهـلخ ًٜه ٙذَ : ضلفغبدٗ , و
صؿششلخ , صدِٜعٛخ صدهـ و , ىَذُِٛخ و , صُِٛخ ضدسعدبخ و . ٖٛزٗ ٙذَ
صَشظسٛخ وؤ صُو٠غٛخ صؿششلخ ًٜه صٜفغبخ صُ٠ُٜوعٛخ دخىبخ ًٜه .
صُٛىش شؽٗؤ ٚجدعىٛخ ٝىهِٟ ١ؤ نً , نوَ رب , صُهلخ صٌٛدز صـسذز و ,
صَىزشعٛخ صُٜ٠وٛخ ٍخشؿؤ نز ٚهدِعٛخ ْٔب تٛخ رُٛدعلخ ٚٗ .
3

1
- ػجؾف ٢ِػ د ٝ جٓشخ ق٣جٗ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص : 205 , 206 , 207 .
2
- ْ٤ٛثشدإ ْ٤ِؼُث ذذػ : ز٤دشؼُث زـُِث ٢عسذُٔ ٢٘لُث ٚؽُٞٔث . شظٓ . فسجؼُٔث سثد . ؽ ( 11 . )
ص : 432 .
3
- ػجؾف ٢ِػ د ٝ جٓشخ ق٣جٗ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : 208


46
- تًُُهعخنا مئاعىنا عاىَأ :
نهى٣ لب ٚجدعىٛخ ٥ز٧ دس ٢٘ي :
أ ) - تُغلا مئاعىنا :
طخىبخ صـعخىز صُٜٔوٛخ يىٔٛخ ف شؼاَ دٟ ٍ٧ و , ءٍشٛخ ضخر عشوز ٖٛر و
, ٦ـرىن وؤ , ٖٛر ىب وؤ ٦ظسىط وؤ .
- تُغلا مئاعىنا تهثيأ :
1 - ءدُشلخ ضخور : نسوعٛخ طوسد ف صُٜعىٛخ ٥زب مدِع٣لخ ٢٘ي و ,
شش٧ص سدؼمععدٗ , ششب وؤ , ٜٞه وؤ , صهدع وؤ .. لخ .
2 – نسوعٛخ طوسد ف ٖٛزٗ دب ١دوعغَ و ص٠غب ؾردن , ؾرى٠٤ٗ شءخشٔٛخ وؤ
ششجدؿ , ص٤ُِع وؤ .. لخ .
3 – شءخشٔٛخ و نسوعٛخ طوسد ف دب نِع٤َ ؾرد٠٤ٛدٗ ٍ٧ و سىظٛخ . ذٓ و
صُزدلخ صىظ٤ٛخ ضظل ف ٚخذظ , ده٤٠ؼعَ تٛخ سدُ٘لخ كُػىعٛ ٚ٠وعغعُ
ض٤ٛخ .
4 - ضخسىسغٛخ : طسذبخ ده٤ه نٌعغَ ل صُعدعؤ صُٜعو ٍ٧ و . غوز ٙىٔز
نزشبخ : ( ٚظِٛخ ٚخذَ ٌزٛخ طسذبخ ١ب , شسىسغٛخ ٙد٠وععخ ٢غي ل ى٧ و
, طسذٟ َظ٣ ٌودغَ . ) .
5 - ضدلىٜٛخ و ضدٓدـسٛخ .
6 - شءخشٜٔٛ شذُـ ؾردن دهُُ ٚفغظ و صٜفغبخ صؿششلخ , ضخسخىبخ وؤ ..
لخ .
7 - ىَذُِٛخ و ٝلُلخ صؿششؤ .
8 – صُعسذبخ عسدوبخ و صهخرلخ .
ب ) تَىغهنا مئاعىنا :
فدِٛلخ صـعخىز صُٜٔوٛخ يىٔٛخ ف شؼاَ دٟ ٍ٧ و , ٙدؽٟ شٗزٗ , ٦ُسشعٛخ وؤ ,
ذؼٛخ وؤ , ٍدخشبخ وؤ .
- تَىغهنا مئاعىنا تهثيأ :


47
1 - صٜؽٟلخ .
2 - ص٣صخىبخ و ٦ُسشعٛخ .
3 - َطىٛخ و قششٛخ .
4 – ضدَد٘بخ و ضظٔٛخ .
1
- تُبُخلا ثاغهنا ىُهعح و تَىبشخنا مئاعىنا
صوسعبخ ظَسذعٛخ ْجخشـز ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ف صَىزشعٛخ ٚجدعىٛخ طـسظسخ . ٢٘ي و
مخى٣ؤ صوزسؤ لب صُ٠ُٜوعٛخ ٚجدعىٛخ ُٞغٔظ , ٍ٧ و :
- ٦ظخر ٍعخسذٛخ ؿه٤بخ ٢ٟ ًءضـ ١ى٘ظ تٛخ صُفه٤بخ ٚجدعىٛخ .
- ٍعخسذٛخ ؿه٤بخ رٜط ف ١ى٘ظ ل تٛخ ٚجدعىٛخ , ٚ٘شظ دنؤ نً
ُٜٞوعٛخ ضَضوعٛ رٛدـٛخ وؤ طسذبخ ٦ٜ٠وعغَ خذهدغٟ لٟده .
- ٜٞوعٛخ صُٜ٠وٛ ٚؼُؤ صٟذخ يذٔعٛ طسذبخ د٧ذوَ تٛخ ٚجدعىٛخ .
- ٌشي دٟ ًٜه رَسذعٛخ شددَص ٚـؤ ٢ٟ رٛدـٛخ دهٜ٠وعغَ تٛخ ٚجدعىٛخ
٦٠ٜوظ , ٜٞوعٛخ ضَضوظ ٌؤ .
ذدع٘ٛخ يىع صَىزشظ صُٜعو ٢ٟ ٕد٤٧ ٢َ٘ ل صَذُٜٔعٛخ صَٔشـٛخ ٍُِ
لجد٧ دـدع٣ب دهٟذخععخ ٍددط تٛخ و صَىُ٤سٛخ صَٔشـٛخ سىهك نٟ ٢٘ٛ ٍعسذبخ
صُ٣وشع٘ٛلخ شضهـلٛ , ٌىٌٜٛخ بعخبخ ٝخذخععدز تذز , ُٚفغعٛخ شضهـؤ و
صُو٠غٛخ , ْلل طٓو ف ٍ٠ُٜوعٛخ صدِٜعٛخ ت . صَٔشـٛخ ٝخذخععخ ذوز و
ٚجدعىٛخ ص٠جدٔٛ طُِػإُ لِخ رعدبخ شضهـؤ ضشهك صُٜطخىعٛخ صُُِكىٛخ .
2

3 - ٌىغهنا مخاذخنا interférence
*
:

1
- ْ٤ٛثشدإ ْ٤ِؼُث ذذػ : ز٤دشؼُث زـُِث ٢عسذُٔ ٢٘لُث ٚؽُٞٔث . شظٓ . فسجؼُٔث سثد : ص 432 ,
433 , 434 , 435 .
2
- ػجؾف ٢ِػ د ٝ جٓشخ ق٣جٗ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص : 208 , 209 .
*
- interférence nom féminin
1. Rencontre, conjonction de deux séries distinctes de phénomènes ; interaction.
L'interférence des faits démographiques et politiques.
2. [Physique] Phénomène résultant de la superposition d'oscillations ou d'ondes de
même nature et de fréquences égales ou voisines.

Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


48
ذل ٌؤ لب صُشوٟ ٍ٧ دهغِ٣ قشـظ تٛخ صٜ٘شبخ ١ؤ ٦ُ٤ُظسدٟ ٦زسذ٣ؤ يشَ
صُس٤ـلخ صٌٜٛخ صُ٤ز و صُٜطلخ ٦عٌٛ صُ٤ز نز ضُ٠عٛخ صُس٤ـلخ صٌٜٛخ ٜٞوعٟ نُـعغَ
ده٠ٜوعَ تٛخ . صٌٜٛخ ٍجد٤ؼ ًٜه قللَ ( صُغ٣شُ / صَضُٜبب ) لولخ صٛدبخ ف ٦٣ؤ
دهُُ ٙىَٔ تٛخ chien رٜٗ , صُ٣دؽٛخ صٛدبخ ف ٙىَٔ ١ؤ ٦ُٜه dog . دٟ خز٧ و
نز دُٜٗ ْزدـَ ٦ٜوي chien و dog شؼمعغظ تٛخ ضلدبخ ٚٗ ف ١ؤ ػُب dog
شؼمعغظ لولخ ف chien صُ٣دؽٛخ ف . ٙد٠وععخ لب لؽٟ ٌداَ دب chien-chaud
ْغ٣ ًٜه hot – dog شعَوذ٤غٛخ ٢ٟ نوٟ مى٣ ًٜه صٛلذٜٛ .
ذٛىعظ ١ؤ ١ود شؽٗؤ وؤ نعٌٛ ٙد٠وععخ ًٜه ١وسددٓ ٞ٧ ٚجلٓ ١ؤ نٓخىٛخ
ضدَىعغبخ ٚٗ ضب تٛخ ٌىٌٜٛخ ٚخخذعٛخ ش٧خىك ٞهَذٛ : ٍ٠فوبخ ذُوظٛخ ًٜه
ٌىم٤ٛخ و تىظٛخ و . ٌصدلخ ٙد٠وععلخ ٖٛزٗ ٌىٌٜٛخ ٚخخذعٛخ ٚ٠شَ .
1

4 - ثاسابخخلا :
ضخسدسعخلخ طٛخصدٟ , ٝىُٛخ تل , ٢٘ب يذٟ صُشوب صُعدعلخ صُٜعىٛخ
ؿٟخبٛخ يىعب ٢ٟ زُٟلعٛخ . ١ؤ ذز ل ٍخذ٧لخ ف نٌظ ٌؤ ١ةُ د٤٧ ٢ٟ و
ضخسدسعخلخ رُٛدعؤ ًٜه ظ٘و٤َ .
ٙد٘شلخ ١دٔظب ًٜه رظ٤َ ٝد٠ع٧لخ ١دٗ صَىُ٤سٛخ و صَذُٜٔعٛخ ْجخشـٛخ ف
صٌٜٛخ ٝخذخععدز شخإعٟ و ُٜٚٓ ٝد٠ع٧خ نٟ صَىٌٜٛخ . ضخسدسعخلخ ط٣دٗ ٖٛزٛ
ضخدشِبخ ًٜه ضٗشظ , صَىٌٜٛخ رُٗخشعٛخ و , صزدعٗ ًٜه ششخإعٟ ٚلخشٟ ف و
ءدش٣لخ , مى٠غبخ ٝل٘ٛخ ٞهُ و .
سدسعخدز ٝد٠ع٧لخ دخدصخ صُٜطخىعٛخ صُُِكىٛخ صَٔشـٛخ سىهك نٟ ٢٘ٛ
صَىِشٛخ سخىبخ َٓخىٟ ف صَىٌٜٛخ َجدكىٛخ و ضدٟخذخععلخ , نسوعٛخ سدسعخخ و
َطىٛدٗ بدع٘ٛخ , ضظٔٛخ و , ٚجدعشٛخ و , ضُخٜعٛخ و , ؽدٔ٤ٛخ دخذهب و
دٟ َٓىٟ وؤ دٟ مىػىٟ ٙىل صُغُجشٛخ .

1
- ٚ٘٤صسجٓ ١سذٗأ : زٓجػ ز٤٘غُأ ادجذٓ . ا مصس ٕٞٔ٣س زٔؽشص . سٝش٤د . زعثذقُث سثد . ؽ
٠ُٝ٧ث . 1990 . ص : 197 , 198 .



49
٦٣ؤ نٓخىٛخ , و صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ْجخشؿ ف سىـعٛخ ٢ٟ ًٞشٛخ ًٜه و
ٚجدعىٛخ و ضدُ٤ٔعٛخ ٙد٠وععخ ف , ف ٚؼدب سىـظ سىـعٛخ ٖٛر رلدظَ ل
ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ ٚك ف تل ضخسدسعخلخ ْجخشؿ , ٌشي ضُٗشعٛخ ٙخص دٟ رب
ٍٜطخىعٛخ ّدُغٛخ ًٜه صٜظِ٤بخ صَىٌٜٛخ ذهخىٔٛخ و ضخدشِبخ ًٜه . ١ؤ د٠ٗ
طٛخص دٟ ػَذبخ ًٜه شسذٔٛخ سدسعخل و مى٠غبخ ٞهِٛ صَىِشٛخ ضخسدسعخلخ
خذـ شدوذب .
1









اهخلع كئاشؿ و ولكنا عاشيأ
ٚعشبخ دهُُ ٕشعشَ شذٔوٟ صُٜ٠ه رؿدخعٛخ صُٜ٠ه ١ب ٚسٔعغبخو
*
. غذب ٙلخ ٢ٟ
شذٔوبخ ضدُٜ٠وٛخ ٢ٟ صٜغٜع
*
صُ٣دؽٛخ ٢ٟ ُٚحػ ءضـ ف ٞعظ , لآ ٚ٘شز و ْــجدُ
صهشغٛخ و صٓذٛخ . عخشٟؤ وؤ ضل٘شٟ شذه رؿدخعٛخ صُٜ٠ه ف شهلظ ٖٛزٛ .

1
- ػجؾف ٢ِػ د ٝ جٓشخ ق٣جٗ د : ز٤ذ٘ؽ٧ث سجـُِث : ص : 214 , 215 .
*
- , ؽشضش٣ ْضص ٢ٌُ خؽجخضُث ز٤ِٔػ ٕأ ٢ِ٣ جٓ شكٞص :
ز٤ؼٔغُث رسذوُث .
ز٤ِوؼُث رسذوُث .
ز٤ذظؼُث رسذوُث .
ز٤ِؼؼُث رسذوُث .
*
- - ّ٬ٌُث ز٤ِٔػ ْضص ق٤ً ؟
ؿششُث ٢ك حجٜع٩ث ٖٓ ذد٫ ٍثؤغُث ثزٛ ٠ِػ زدجؽ٪ُ , ٍٝجق٘ع جٌُ٘٘ٝ ٕجٌٓ٩ث سذه شٓ٧ث ؾ٤غذص : ٬غٓ
سٞط نط٘٣ ٕأ ضخش دثسأ ثرإ ( ح ) [b] طذق٣ يُر ٕجك ءضؽ ٢ك ْضص رذوؼُٔث سج٤ِٔؼُث ٖٓ زِغِع ٍ٬خ ٖٓ
ز٤ٗجغُث ٖٓ َ٤تػ , ٢ُآ ٌَشد ٝ زػشغُث ٝ زهذُث نــةجك .
- سٞظُِ ز٤صٞظُث رسٞظُث ؽجٓذُث ٢ػذضغ٣ ز٣ثذذُث ٢ك ( ح )
- سٞظُث نط٘د ١ضًشُٔث ٢ذظؼُث صجٜؾُِ ثشٓأ سذظ٣ ( ح ) .
- ٢ذظؼُث صجٜؾُث ّٞو٣ ٢كشطُث ٢ذظؼُث صجٜؾُث ٠ُإ شٓ٧ث َ٤طٞضد ١ضًشُٔث .
- ٢كشطُث ٢ذظؼُث صجٜؾُث ّٞو٣ ع ٖػ زُٞتغُٔث حجظػ٧ث ن٣شؽ ٖػ شٓ٧ث َ٤طٞضد ع ىشقضص ٢ٌُ ٙجلشُث س٬ـ
غذو٘صٝ .


50
ضل٘شٟ غلؼ لب رؿدخعٛخ ضل٘شٟ ٞغٔ٤ظ ٍ٧ صُغُجس :
- ضل٘شٟ صٌٜٛخ
*
- ضل٘شٟ ْـ٤ٛخ ٝل٘ٛخو
*

- ٢ك ّٞو٣ ٢ـٌُ ٢غل٘ضُث صجٜؾُث س٬ؼػ ٠ُإ ندجغُث َغِغضُث ظل٘د ٝ شٓ٧ث سذظ٣ شهُٞث سثر ءثُٜٞث ػثشخئد
رشؾ٘قُث ٠ُإ ْع ٖٓٝ ز٤ةثُٜٞث زذظوُث ٠ُإ ٖ٤ضةشُث ٖٓ , ٍجذقُث ضضٜضك جُٜ٬خ ٖٓ ءثُٜٞث عجكذٗ٫ زؾ٤ضٗ ز٤صٞظُث
- َخثد زِ٤ٌشص ْض٣ سٞط يُر ٖػ ؼض٘٣ ْلُث ق٣ٞؾص .
- سجؾلٗ٫ث ٚذش٣ جٓ طذق٣ٝ ـضل٘ضك زؼذوُ٘ٔث ٙجلشُث ٠ُإ ءثُٜٞث َظ٣ ( ح ) .
- ؟ ّ٬ٌُث ءج٘عأ بطخٗ ٫ ثرجُٔ
نغُ٘ٔث ّثذخضع٫ث ّ٬ٌُث سثذطإ خِطض٣ ز٤وطُ٘ثٝ ز٤صٞظُثٝ ز٤غل٘ضُث سج٤ُ٦ُ ١سٞلُثٝ . ٖٓ ٬ٌش خِطض٣ ثزٛٝ
ٝأ ؾذؼُث ٍجٌشأ زذهثشُٔث , َغٓ زؼؽثشُث ز٣زـضُجد ٠ٔغ٣ٝ :
- ٢ؼٔغُث زؼؽثشُث ز٣زـضُث .
- ز٣زـضُث زعُِٞٔٔث زؼؽثشُث .
- ز٤صثزُث زؼؽثشُث ز٣زـضُث .
- ز٤ِخثذُث زؼؽثشُث ز٣زـضُث .
*
- ثلكشم لوأ تغهنا :
١ٞـُِث شخأضُث حجذعأ :
- تيعمسنا ةردقنا صقن :
خؾ٣ ِْؼص سثٞطخ ٍٝأ ٞٛ غــــٔغُث ٕأ ظ٤فٝ َلطُِ ز٤ؼٔغُث رسذوُث ٖٓ ٫ٝأ ذًأضُث زـُِث ٕجً ثرئك جٜدجغضًثٝ
ٚـــ٤ِػ خِـضُث ٌٖٔ٤ك خذغُث ٞٛ غٔغُث قؼػ ٕر٧ث سجػجٔع زطعثٞد , س٫جقُث غؼذُ زؼهٞوُث زػثسص ٝأ
ذ٣ذش قؼػ ٖٓ ٢ٗجؼص ٢ضُث .
صقن تيهقعنا ةردقنا :
َلطُث خ٣سذص صشك شِهٝ ١ٞـُِث شخأضُث دثص ٢ِوؼُث شخأضُث دثص جًِٔ ز٣ٞـُِث ٚصثسجٜٓ ز٤ٔ٘صٝ تيئيب ةببسأ
( تيعبمتجا - تيسفن ) :
زـُجذُٔث جٜ٘ٔػ ٖٓ ز٤ِػ رٞغوُث ٝأ َلطُث َ٤ُذص ٢ك , ٖ٣ٞد٧ث ٕ ٢د رشٔضغُٔث سج٘فجشُٔث , ذفأ ض٤٤ٔص رٞخ٫ث
شخ٧ث ٖػ .
تسبحنا :
جٜػثٞٗأ ٝ زغذقُث ٢ك جوف٫ َظل٘ع ٝ
*
- ةأتأتنا تجهجهنا وأ :
شٔػ ٖٓ ز٤ؼ٤ذؽ شذضؼصٝ زه٬طُث ّذػ ٢ٛ 2 ٠ُإ 5 ػجضقص يُر ذؼد سثٞ٘ع ٢ـؽ٬ػ ؼٓجٗشذُ .
- بهنبكشأ :
- سثشٓ رذػ زٌُِٔث ٝأ فشقُث سثشٌص .
- زٌُِٔث ٝأ فشقُث نطٗ َذه جٗج٤فأ َ٣ٞطُثٝ بؽجلُٔث قهٞضُث .
- زُجؽإ نطُ٘ث ٚ٤ِ٣ ١زُث نطٗ َذه فشقُجد .
ةببسلا :
دٞؼص خُجـُث ٢ك ز٤ُجضُث حجذع٧ث ذفأد جذِع َلطُث شعأض٣ ظ٤ف رشٌذُٔث زُٞلطُث زِفشُٔ :
٢ك رٞغوُث زِٓجؼُٔث , شخآ ء٢ش ١أ ٝأ ضخش ٖٓ ذ٣ذشُث فٞخُث ٝأ , ٚ٤ُٞلطُث ٚضـُ ٖٓ ز٣شخغُثٝ ٌْٜضُث ٝأ ,
ٝأ ّ٧ث زطجخ ٚ٤ِػ ض٣ضػ ضخش ذوك .
ٝأ ٢ذظؼُث صجٜؾُث ٝآ ؽجٓذُِ ٚؼؽشص سج٣شظٗ يُج٘ٛ ز٤ذظؼُث زل٤ظُٞث حثشطػث - ز٤ِؼؼُث .
جلعنا :
ذ٤ؾُث ٝ ن٤هذُث ْٜلُث ٠ِػ ذٔضؼ٣ ػجضق٣ خُجـُث ٢ك ٝ زط٤قُٔث فٝشظُث ٝ حجظُٔث ضخشُث زؼ٤ذطُٝ حجذع٨ُ
٢غلٗ ػ٬ؼُ ضخشُث ٢ٓ٬ٌُث ػ٬ؼُث خٗجؽ ٠ُإ .
ولكنا زسع :
ٌٕٞ٣ ٢ؿجٓذُث َِشُث َغٓ س٫جقُث غؼد ش٤ذؼضُثٝ ْٜلُث ٠ِػ رسذوُث ْٜ٣ذُ , صجٜؾُث ٢ك حثشطػ٫ زـــؾ٤ضٗ ٌُٖ ٝ
ذؾ٣ ٢كشطُث ٢ذظؼُث ءجؼػأ ي٣شقص ٢ه زدٞؼط حجظُٔث ضخشُث نطُ٘ث جٜضل٤ظٞد ّج٤وُِ .
جلعنا :


51
- ضىظٛخ ضل٘شٟ
*
ةضًُلا اهظئاظخو ولكنا ثاباشـػا عاىَأ :
- كـُنا بىُع :
صَٔشـٛدز ٝلٜ٘ٛ صٟصلٛخ ضخىطلخ سخذطب ف صزىوط وؤ صٜ٘شٟ ٦٣إز ْـ٤ٛخ ذخشـػخ ٍشوَ
وؤ ص٤ٗدغٛخ ٍوشبخ ف وؤ صٗشمعبخ ٍوشبخ ف ْـ٤ٛخ ذىُه غذب ١ؤ ٢٘ي ,صمُمظٛخ
وؤ ضخىطلخ غوز ذخشـػلخ ٚ٠شَ ١ؤ ٢٘ي ,ٖٛزٗ ص٤ٗدغٛخ ٍوشبخ ٢ٟ ضدو٠ب ف
ص٠ٜ٘ٛخ ٢ٟ نػىٟ ٌؤ ف, ضخىطلخ نُب . ٙد٘شؤ شؽٗؤ ١ِخ تل ْـ٤ٛخ ذىُه بعوظ
ْـ٤ٛخ ضدزخشـػخ ضلدل ٢ٟ ً٠لوٛخ صُسٛدٌٛخ ١ى٘ظ ث ٢ٟو ,ًدهىُش ٝل٘ٛخ ضدزخشـػخ
صُـلوٛخ ضٗخشبخ ف وؤ صُعخسذٛخ ٙىظِٛخ ف دههـخى٣ ١ؤ ٢٘ي تٛخ .
كـُنا بىُع عاىَأ :
ٍ٧ ْـ٤ٛخ ذىُه ٢ٟ صُغُجس مخى٣ؤ صؼلؼ ضُُب ٢٘ي : ٍزبخ
*
ٙخذزلخو
*
ََشمعٛخ و
*
٢ه نؽلدسٛخو نُجدظخلخ غوز ٥ضُي ضدزخشـػلخ ٥ز٧ ٢ٟ نزخس مى٣ ًدؼَؤ ذـىَو
صُدػلخ ذخشـػخ ٦ُٜه ١ىٜٔـَو يشخلخ ضدزخشـػلخ
*
.

ٝأ ٞؼؼُِ شٔضغُٔث خ٣سذضُث ٠ُإ حجظُٔث ػجضق٣ س٫جقُث ٙزٛ َغٓ ػ٬ؼُ جٌٜ٣شقص خؼظ٣ ٢ضُث ءجؼػ٧ث . ذه
٢ةجظخأ ٝأ ظل٘ضُث ٢ةجظخأ ٖٓ ٬خذص شٓ٧ث خِطض٣ ٠ُإ ٍٞطُٞث خؼظ٣ س٫جقُث غؼد ٝ ٢ؼ٤ذطُث ػ٬ؼُث
خ٣سذص َ٤قضغ٣ ذه َد ز٤ػشٓ زؾ٤ضٗ زِ٣ذذُث َطثٞضُث َةجعٝ ٠ُإ أؾِ٘ك ّ٬ٌُجد ٖ٣شخ٥ث غٓ َطثٞضُث ٠ِػ غ٣شُٔث
*
- ثىصنا ةدح ثلكشم :
ٍذؼُٔث ٖػ سٞظُث رذف شِه ٝأ سدثص ٕإ جٜؽ٬ػ ٖٓ ذد٫ زٌِشٓ شذضؼ٣ يُر ٕجك جُٜ ٢ؼ٤ذطُث . ٚعج٤ه رذفٝ ٝ
ضصشُٜث Hz .
ثىصنا ةدش ثلكشم :
عٞٔغٓ ش٤ؿ ـذطأ سٞظُث رذش شِه ٕإ , خِطض٣ جٔٓ جؾػضٓ ـذطأ سدثص ٕإ ٝ رذفٝٝ يُزُ ٢ؽ٬ػ َخذص
َذغ٣ذُث ٚعج٤ه dB .
ثىصنا تيعىن ثلكشم :
زؼ٤ذؽ ٢٘ؼٗ سٞظُث , زقذُجد فشؼ٣ جٓ زؾ٤ضُ٘ث شٗجً ٖ٤٤صٞظُث ٖ٤ِذقُث صثضضٛث ن٤ؼ٣ جٓ ىج٘ٛ ٕجً ٕجك , ش٤ـضصٝ
٢ٔلُث ق٣ٞؾضُث َخثد ٙش٤ذٌصٝ ءثُٜٞث ػٝشخ زو٣شطُ جؼذص جؼ٣أ سٞظُث زؼ٤ذؽ ٢لٗ٧ث ق٣ٞؾضُث ٝ , ١دؤ٣ جٔٓ
نِـُٔثٝ ؿٞضلُٔث ٚ٤ػٞ٘د ق٘خُجد فشؼ٣ جٓ ٠ُإ جٗج٤فأ . ز٤ل٤ظٝ ٝأ ز٤غلٗ ٝأ ز٣ٞؼػ ٌٕٞص ذه سٞظُث س٬ٌشٓ
ػ٬ؼُث زو٣شؽ دذق٣ ثزٛٝ .
ةدعبسمنا مصاىتنا مئبسو :
نطُِ٘ ز٤ذ٣سذضُث دٜٞؾُث ْٜؼٓ ـِلص ٫ صجخش٧ث غؼد ٖٓ ْٜ٣ذُ جٔد ٟشخأ َةجــعٞد زٗجؼضع٫ث ٖٓ ُْٜ ذد٬ك
فذُٜث ٠ُإ ٍٞطُِٞ شٗجً ج٣أ سثسذه ٖ٣شخ٥ث غٓ َطثٞضُث ٞٛٝ , ذ٤ُث سثسجشإ ٌٕٞص ذه سثسذوُث ٙزٛٝ ,
سثءجٔ٣إ ٝ سثش٤ذؼص ٚؽُٞث , سجٌُِٔث ّجوٓ ّٞوص ٢ضُث سثٞط٧ث .

*
- فذحنا Omission :
٢ك ٖٓ جٓ
ً
جصٞط َلطُث فزق٣ نطُ٘ث حٞ٤ػ ٖٓ عُٞ٘ث ثزٛ سثٞط٧ث
ً
ثءضؽ نط٘٣ ْع ٖٓٝ ,زٌُِٔث جٜ٘ٔؼضص ٢ضُث
فزقُث َٔش٣ ذه ,ؾوك زٌُِٔث ٖٓ
ً
جصثٞطأ ٠ِػ ّٜٞلٓ ش٤ؿ زُجقُث ٙزٛ ٢ك َلطُث ّ٬ً ـذظ٣ شدجع ٌَشدٝ ردذؼضٓ
م٬ؽ٩ث ٠ضف حٞ٤ػ َ٤ٔص , ْٛش٤ؿٝ ٖ٣ذُثُٞجً ٚ٤ُإ عجٔضع٫ث ٕٞلُأ٣ ٖ٣زُث صجخش٨ُ زذغُ٘جد فزقُث طذقص ٕ٧
ٍجلؽ٧ث ٖ٤د عف٬ٓ ٞٛ جٔٓ
ً
جػٞ٤ش شغًأ ٌَشد سجـظُث ٍجلؽ٧ث ٟذُ شذً٧ث ٢ُإ حٞ٤ؼُث ٙزٛ َ٤ٔص يُزً
ً
ج٘ع


52
شسدشلخ طٔسع تٛخ ْـ٤ٛخ ذىُه ٢ٟ صوزسلخ مخى٣لخ ٢ٟ مى٣ ٌؤ غذي ١ؤ ٢٘ي
سخش٘عٛخ ٢ٟ صـسد ٌإز دهُٛب , ٝلٗ ٢٠ؼعَ ١ؤ ٢٘ي ٖٛزٗ , ؽدنلخ ٢ٟ ؾن ٌإزو
١ةُ , ًدؼَؤ ذىُوٛخ ٥ز٧ ٢ٟ صهى٠ب ٢٠ؼعَ ذٓ وؤ ,ْـ٤ٛخ ذىُه ٢ٟ ًخذلخو ًدسُه ِٚـٛخ
لب ى٠٤ٛخ صٜلشٟ ٢ٟ صٜلشٟ ٢ٟ نٌعظو صعزدؼ نً ١ى٘ظ دٟ ًخنؽٗ ٙدِؿلخ ذ٤ه ْـ٤ٛخ ذىُه
ف ًدمُمط ذلخىٛخ ضىظٛخ ْٜـ٤َ ذٓ ِٚـٛخ ١ةُ ,ٖٛر ٚٗ ًٜه شوله ,يشخؤ صٜلشٟ
وؤ ضدٓوؤ ف ضىظٛخ ظِ٣ ٍشي وؤ ٙذسَ وؤ ٍزي ٦٤٘ٛ , َٓخىبخ وؤ ضدٓولخ غوز
يشخؤ َٓخىٟ .
- اهعاىَأ و تغبلا :
دَصدُلخ Aphasie
*
صَىٌٜٛخ شسذٔٛخ ١خذُٔ ٍ٧ , صُٔـ٤ٛخ صغسبخ وؤ . ص٠ُٜ٘ "
دَصدُؤ " ٚطلخ صُ٣د٣ىَ , صُٟل٘ٛخ شسذٔٛخ ددٔعُخ نوظ .
1

٢ك غوص ٢ضُث زً٘جغُث فٝشقُث نطٗ ٢ك سٜٞظُث ز٣جٜٗ زٌُِٔث ز٣ثذد ٢ك زً٘جغُث فٝشقُث ٢ك شٜظص جٔٓ شغًأ زٌُِٔث
جٜطعٝ ٢ك ٝأ ( َ٣سجً Carrell 1968 )
*
- لادبلا Substitution :
ءجطخأ ذؽٞص ٍثذد٩ث ْض٣ جٓذ٘ػ نطُ٘ث ٢ك سثذطإ َ٤ذع ٠ِػ , ٚ٤ك حٞؿشُٔث سٞظُث ٖٓ
ً
٫ذد خعج٘ٓ ش٤ؿ سٞط
فشف َلطُث ٍذذضغ٣ ذه ٍجغُٔث ( ط ) فشقد ( ػ ) فشف ٍذذضغ٣ ٝأ ( س ) فشقد ( ٝ ) حٞ٤ػ ٝذذص ٟشخأ رشٓ
ٍثذد٩ث ١دؤ٣ نطُ٘ث حثشطػث ٖٓ عُٞ٘ث ثزٛ ,
ً
ج٘ع شذً٧ث ٍجلؽ٧ث ٖٓ ٖغُث سجـط ٍجلؽ٧ث ّ٬ً ٢ك
ً
جػٞ٤ش شغًأ
سشٌضٓ ٌَشد طذق٣ جٓذ٘ػ َلطُث ّ٬ً ْٜك ٠ِػ ٖ٣شخ٥ث رسذه غلخ ٠ُإ .
*
- فيزحتنا DISTORTION :
جخ زو٣شطد سٞظُث سذظ٣ جٓذ٘ػ ق٣شقضُث ءجطخأ ذؽٞص ؽ سٞظُث ٖٓ
ً
جذ٣شه َظ٣ ذ٣ذؾُث سٞظُث ٕأ ٫إ ,زة
٫ يُزُ ,زـُِث ٢ك زكٝشؼُٔث ردذقُٔث سثٞط٧ث غٓ جٜضودجطٓ ٝأ جٛض٤٤ٔص ٌٖٔ٣ ٫ زكشقُٔث سثٞط٧ث ,ٚ٤ك حٞؿشُٔث
ٌَشد سٞظُث سذظ٣ ذه ٍجغُٔث َ٤ذع ٠ِػ ز٤ُثذدإ حٞ٤ػ جٜٗأ ٠ِػ ٖ٤٤ٌذ٘٤ًِ٫ث ْظؼٓ خٗجؽ ٖٓ ق٘ظص ك شكث
ٕأ ٝذذ٣ نطُ٘ث ءج٘عأ ـ٤قظُث غػُٞث ٢ك ٌٕٞ٣ ٫ ٕجغُِث ٕ٧ ٝأ ـ٤قط ش٤ؿ ٕجٌُٔث ٖٓ ٢صأ٣ ءثُٜٞث ٕ٧
ً
ثشظٗ
ٍجلؽ٧ث سجـط ٖ٤د ششض٘ص جٔٓ شغًأ ٖ٣ذشثشُث ٖ٤دٝ ج٘ع شذً٧ث ٍجلؽ٧ث ٖ٤د ششض٘ص نطُ٘ث ق٣شقص حٞ٤ػ .
*
- تفبضلا Addition :
حٞ٤ػ ذؽٞص زكجػ٩ث ثزٛ شذضؼ٣ ـ٤قظُث نطُ٘ث ٠ُإ جٓ غطوٓ ٝأ جٓ سٞط ردج٣ص غٓ زٌُِٔث ضخشُث نط٘٣ جٓذ٘ػ

ً
ثسجشضٗث نطُ٘ث حٞ٤ػ َهأ ٍجف ١أ ٠ِػ خ٤ؼُث .
ٝأ فزقد ردجػ ٍجلؽ٧ث ّٞو٣ ,نطُ٘ث سثسجٜٓ حجغضًثٝ ّ٬ٌُِ ١دجؼُث ُٞٔ٘ث َفثشٓ ٍ٬خ إ ق٣شخص ٝأ ٍثذد
ز٤ةجُٔ٘ث نطُ٘ث حٞ٤ػ ٖ٤د ٖٓ
ً
جػٞ٤ش حٞ٤ؼُث شغًأ ٢ٛ ٍثذد٩ث ءجطخأ ٕأ عف٬٣ ,ّ٬ٌُِ زٓص٬ُث سثٞط٧ث (
ٖ٤ِذٔص 1957 ) ٍث ٖٓ ظ٤ُ ,يُر ٠ِػٝ ّ َغٓ فٝشقُث غؼد نطٗ ٢ك شٔؼُث ٖٓ زؼدثشُث َلؽ بطخ٣ ٕأ حشـضع
فشف ( ط ) فشف ٝأ ( س ) فشف َغٓ فٝشقُث غؼد نطٗ ٢ك أطخث ٙشٔػ ٖٓ زؼدجغُث ؾِذ٣
ً
٬لؽ ٕأ ُٞ ٌُٖ ,
( ح ) فشف ٝأ ( ى ) نطُ٘ث سجدٞؼط ٖٓ زدٞؼط ٖٓ ٢ٗجؼ٣ َلطُث ثزٛ ٕأ ٚ٤ك يش ٫ جٔٔك .

*
- aphasie nom féminin
(du grec phasis, parole)
Affection neurologique caractérisée par une perturbation de l'expression ou de la
compréhension du langage parlé et écrit, à la suite d'une lésion du cortex cérébral.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
-- ط٬ً ػسٞؽ : ٢دشؼُث َلطُث زـُ ٝ ز٤٘غُ٧ث . ص : 163 .


53
٢ٟ صحشد٣ عخشٟؤ دنإز ٝىٜوٛخ قدعِٟ ٞفوٟ ف دَصدُلخ ُٜٚخ ذبؤ ٍشه
ََض٣ وؤ صٟذط صفُع٣ ٌششسٛخ ىدٟذٛدز صُسظوٛخ ٍدُٛلخ رُظَ ٜٚخ , و
٥ز٧ ٞهِز وؤ صُلِٜٛخ ضخسدشلدز نسوعٛدز صٔلل ضدزخشـػخ لب ٌداظ لدعٛدز
ضخسدشلخ .
1
نسوعٛخ ًٜه شسذٔٛخ ١خذِٔز صٜظعبخ ضدزدطلخ صهى٠ب ٢٠ؼعظ و
صزدع٘ٛخ وؤ ٝل٘ٛدز , ّىـ٤بخ ضد٠ٜ٘ٛخ نوٟ ٞهُ ًٜه شسذٔٛخ ٝذه ٚ٠شظ د٠ٗ
ضدُجشبخ و ءدُشلخ غوسٛ ءدبلخ دديب ًٜه و دب , صَىم٤ٛخ ذهخىٔٛخ شدهخشٟ و
صزدع٘ٛخ و ٝل٘ٛخ ف صٜ٠وعغبخ .
ص٠ٜٗ ْٜـظ و " دَصدُؤ " صُٟل٘ٛخ عخشٟلخ ٥ز٧ ًٜه , ده٤ُز دٟ ًٞشٛخ ًٜه
ْـ٤ٛخ ًٜه ششدسبخ نؼإعٛخ و ٍـسدبخ شهلبخ ف ضودِظ ٢ٟ . ٚؼُ دىوَ و
ٍغ٣شِٛخ قخشبخ لب عخشٟلخ خز٧ ٍدشعٗخ Broca
*
. ندبلخ قخشبخ لب و
ُٖ٣سو wernike
*
.
دسىِ٣دع ٍشوَ Sanford َجدكىٛخ ف وؤ صٌٜٛخ ف ضدزخشـػخ دنإز دَصدُلخ
صَىٌٜٛخ , خبخ ف صزدطب ٢ه ؿع٤ظ , صُٗشل صُغل ضدزخشـػخ ١ى٘ظ ذٓ و ,
دوٟ صُغل صُٗشل وؤ .
ؿ٣خشعع نشز Sanford صٌٜٛخ ١خذُٔ ٍ٧ دَصدُلخ ١ؤ لب , ؿظد٤ٛخ ٌىٌٜٛخ ضفوٛخ وؤ
خبخ صزدطب ٢ه , ضٟشٛدز ٞ٧دِعٛخ ًٜه شسذٔٛخ ١خذُٔ دنل , ٝل٘ٛخ ٚٓشوظ ٍهُ ,
ضٟشٛدز سدُ٘لخ ٢ه نسوعٛخ ُْوظ و , ٙخىللخ ٥ز٧ ف غَشبخ ٌذسَ ػُب
صزدع٘ٛخ و ْـ٤ٛخ ًٜه خضفه و دزخشـػخ . ف ٍُِكىٛخ ذخشـػلخ ٚ٠شظ د٠ٗ

1
- َ٤ِخ ذٔفأ َ٤ِخ د : ز٤ٗجغٗ٩ث ِّٞؼُث ؿجضلٓ ْؾؼٓ : ْهس ردجٓ : 24 . ص :
*
- Paul Broca
Sainte-Foy-la-Grande 1824 - Paris 1880
Chirurgien et anthropologue français.
¾ Il a fondé l'رcole d'anthropologie et a étudié le cerveau et le langage.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
- Carl Wernicke
Tarnowitz 1848 - Thüringer Wald 1905
Neurologue allemand. ¾ Il fut l'un des premiers à décrire les aphasies.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


54
خبخ ءدب ددغُ ٢ه ؿظد٤ٛخ ٝل٘ٛخ . ٝذه ًٜه ٝده ٚ٘شز دَضُلخ ٙذظ و
ده٠هُ و ضد٠ٜ٘ٛخ ٝخذخععخ ًٜه شسذٔٛخ .
1

- تغبلا وأ اَصافلا بابعأ :
صؽَذبخ ضدُ٣دغٜٛخ ٜٞه ف صُعدعؤ دَدؼٓ ٦زدعٗ ف شهىٛخ ١صدٟ سىعٗذٛخ يشَ
ضدُٜ٠وٛخ ف ذخشـػلخ و ٚخخذعٛخ لب نـشظ صغسبخ وؤ دزصدُلخ ذدسعؤ ١ؤ
١دٗ تٛخ صَىٌٜٛخ ضخدشِبخ و ضد٠ٜ٘ٛخ ٝخذو٣خ لب دههىـس ٢ٟ شؽٗؤ صُ٣دغٜٛخ
ده٠ٜوظ ذٓ ءشبخ . ٞبد٠وععخ ٙلخ ٢ٟ ْجدٔبخ ٥ز٧ لب ءد٠ٜوٛخ ٚطىظ ذُٔ
ٌششسٛخ ىدٟذٛخ ضمِٛ د٧ىٟذخععخ تٛخ صُجدزشه٘ٛخ ضدهس٤بخ و صُسـٛخ ضد٤٘غ٠ٜٛ
. نـشَ ل ٖٛر ١ةُ دَصدُلدز ذدظَ دٟذ٤ه غَشبخ ١ؤ دؼَؤ خىِشعٗخ ذٓ و
غَشبخ ىدٟد ٢ٟ ذُٔ ذٓ دحُش ٕد٤٧ ١ؤ لب , لب نـشَ رسغٛخ ١ؤ ٚز
ؾُٔ صًُدٟذٛخ َجدكىٛخ ذخشـػخ . شدده ٚظب تٛخ ضدزخشـػلخ ٦سشَ خز٧ و
طٛذسظ و ضنٌظ ذٓ دهِجدكو ١ؤ يش٣ ٖٛزٛ صُ٣وشع٘ٛلخ صٌٟدلخ ف .
2

- تغبلا وأ اَصافلا عاىَأ :
لب صغسبخ وؤ دَصدُلخ ُٜٚخ ذبؤ ٞغٓ :
1 - ٙدعسلخ وؤ نسوعٛخ ضدغسل , صُظىظٛخ صببٛخ صغسل ٞؼظ و , صغسل و
بُٗشعٛخ ذخشـػلخ , ٚ٠بخ صبشز صغسل و .
2 - صسعخىبخ ضدغسبخ وؤ ٙدسٔععلخ ضدغسل .
3 - ششٗخزٛخ ١خذُٔ وؤ ششٗخزٛخ ضدغسل .
4 - ١خشعٓلخ و صودفعٛخ ضدزخشـػخ و ٚؼد٠عٛخ ضدزخشـػخ .
3

- تغبلا وأ اَصافلا جلع :
٢٘ي لهع خشٟؤ ظُٛ ٌىٌٜٛخ ًٍديذٛخ ٚـوٛخ ٢ٟ غَشبخ ءدِش شددهب
٦ُٛب ٚطىعٛخ - نزشبخ غوز ٢لَ د٠ٗ - ذىٜعلخ غَشبخ ُٜٞوظ ٙلخ ٢ٟ
طسخذبخ ف ده٠ٜوظ ٌزٛخ ٦غِ٣ . ١ؤ ٚٔبخ خز٧ ف نظظخعبخ ًٜه ٌٍس٤َ ٦٣ب

1
- ط٬ً ػسٞؽ : ٢دشؼُث َلطُث زـُ ٝ ز٤٘غُ٧ث . ص : 163 , 164 .
2
- ٕصجٓ شػُٞث د : ظ٣ذقُث سج٤ٗجغُِث ِْػ ٢ك ز٤عجعأ ج٣جؼه . ص : 326 .
3
- َ٤ِخ ذٔفأ َ٤ِخ د : ز٤ٗجغٗ٩ث ِّٞؼُث ؿجضلٓ ْؾؼٓ : ْهس ردجٓ : 24 . ص :


55
غَشبخ ذ٤ه يشخلخ ص٠ُٜغٛخ صَىٌٜٛخ ضخسذٔٛخ ًٜه خىُشوعَ , ًٜه خوضٗشَ ث
صؼَشبخ ضخسذٔٛخ ٚب ٚب ١ؤ ده٤٘ي ػُب ضخسذٔٛخ ٥ز٧ , ضخسذٔٛخ ١ل
شدُبخ يذٟ صزىـوٟ ٚلعع صؼَشبخ .
1











ساهشلا و ٌلعلا و تغهنا
ساهشإ ( ٌلعإ ) Publicité
*
:

1
- ٕصجٓ شػُٞث د : ظ٣ذقُث سج٤ٗجغُِث ِْػ ٢ك ز٤عجعأ ج٣جؼه . ص : 326 .
*
-publicité nom féminin
1. Activité ayant pour objet de faire connaître une marque, d'inciter le public à acheter
un produit, à utiliser un service, etc. ; ensemble des moyens et des techniques
employés à cet effet. Agence de publicité.
– Publicité collective, publicité faite par plusieurs annonceurs d'un même métier et
destinée à mettre en valeur un produit ou une catégorie de produits, sans référence à
une marque.
– Publicité comparative, publicité qui vise à promouvoir un produit en le comparant à
son ou ses concurrents. (Elle est interdite en France.)
– Publicité institutionnelle, publicité destinée à développer la notoriété d'une
organisation ou d'une entreprise. Abréviation (fam.) : pub.
2. Annonce, encart, film, etc., conçus pour faire connaître et vanter un produit, un
service, etc. Passer une publicité à la télévision. Abréviation (fam.) : pub.
3. Caractère de ce qui est public. Publicité des débats parlementaires.


56
تمَشع ٍعاًخخا ةشْاظ . تعاؼبنا وأ تعهغنا حَوشح ف تًئاذنا تبغشنا جمفاس
ٌىبضنا نع ف اهُُغت و اههًُت ٍي اللـَا .
ٙددسعٛخ ُْٔمعٛ نهشعٛخ وؤ ؿَوشعٛخ ٢ُ ى٧ سدهشلخ . لب شىهد ىهُ
َْىغعٛخ و ّىغعٛخ , ؾىع٤بخ ٚوـ ٌب produit ٕلهععلٛ لزدٓ دٟ مشعإز
٢٘ي , ًٜه ص٠جدٔٛخ صُعدُغٛخ شىهذٛخ ٍٗلهععلخ ن٠علخ ف ٚؼدب صَدهد ى٧ و
صُـىٛىَذَلخ ضخددٔعهلخ ؿَوشظ .
١لهلخ و / ُٚطىظ و ٙدظظخ صَٔشؿ ٙولخ ٝدٔبخ ف ى٧ سدهشلخ , دب
ءد٤عٓلخ ف صسًشٛخ شددَص لب صُددبخ شضُ٠بخ دهعٌٛ appropriation
*
, ضَضوظ و
صؼجدِٛخ ضدٟذبخ وؤ ؾدع٣لٛ ٌصخىبخ ٕلهععلخ ف صسًشٛخ .
غب لددسظ ٍٜ٠ه ٍوَسر ١لهلخ عشً ( ٌسدب ) ١لهلخ نجخسر ٢ٟ :
صهدؼسٛدز صطدبخ صُهى٤ٛخ نٟ شسوشؼٛدز ُْخىعظ ل صُ٣لهلخ صوَسزٛخ ١ؤ ٢ٜوُ بخ ٜٞه
دب ؾوشبخ , سىه٠بخ ضدُغِ٣ صُشوٟ لب لدعٛدز ٥ءىب و , صُشوٟ ضخلدز و
٦ظدسًس ُْٔب ١ود صٛىُٜبخ ده٤٘ي تٛخ كزخى٘ٛخ و سىه٠بخ ضدـدل , سىظٛخ و
صػوشوبخ ضدـىع٤بخ َٜعب ٢ه سىه٠بخ دنىَ٘ تٛخ .
طظدز تٛخ سدهشلخ و ١لهلخ شش٧دك صعخسذز ٍهد٠عـلخ ظِ٤ٛخ ٜٞه ٞعهَ
شطدوبخ لدوٛخ ف ؿَوشعٛخ و َْىغعٛخ ضدُٜ٠ه ُْخشظ . طسذَ صدخ ٚ٘شز و
ششؼابخ شسىظٛدز ٦عٓله و ٥سدؼآ و ١لهلخ صُ٤ٔظ , ٦٤ع و ٦غ٤ـ و ٍٜٔعبدز و
٦عٔسؿ و .
1
- ساهشلا و تغهنا :

– Publicité foncière : opération consistant à inscrire un droit immobilier à la
conservation des hypothèques, en vue de le rendre opposable aux tiers ou de porter
l'existence de ce droit à leur connaissance.

Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001

*
appropriation nom féminin
Action d'approprier, de s'approprier. Appropriation des moyens de production par la
collectivité.

Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
- َ٤ِخ ذٔفأ َ٤ِخ د : ز٤ٗجغٗ٩ث ِّٞؼُث ؿجضلٓ . ص 47 , 48 .


57
مد٤ٓلخ صُِكو دوُب صٌٜٛخ َجدكو شـخؤ persuasion
*
, ٢َشخِخ مد٤ٓب ٌؤ
ٞهُٛب دب ػوسظ تٛخ صٛدعشٛدز .
خشخاٟ دهُدشعٗخ ت شذَذـ صُِكو طغُٛ ٥ز٧ و , خذـ صيذٓ ٍ٧ ٚز ,
سىظه ف نمػخو ٢َشٟؤ د٣دٗ دب ٞهعَد٤ه و دهعُهل طد٤ٛخ ٍهو ١ؤ د٠ٗ
صيذٔٛخ صُ٣دٟوشٛخ سىظوٛخ و يذٔٛخ ٍَٔشًلخ خَسدعٛخ صدخ ٦ـىز ده٤ٟ ٜٞو٣ صِٜعب
دهـوؤ ف صُزشوٛخ سىظوٛخ و , و يذٔٛخ نبدوٛخ خَسدظ ٢ٟ يشخؤ دىهه و
ؾُعىٛخ , صؽَذبخ سىظوٛخ ف صِٜعخبخ ١خذٜسٛخ ف ٝد٠ع٧لخ خز٧ نـٔ٤َ ل و .
١دُلؤ ف شسىـخ دهسغٗخ و ٚز صطدبخ صُهؤ صُِكىٛخ ٥ز٧ رغٗؤ دٟ ١ؤ نً
صَن٧د٠بخ ٝلهلخ ٚجدعو ٍ٧ شنؽٗ mass
*
media
*
ف ششُخىعٟ طمسطؤ تٛخ
ٚسٓ ٢ٟ ُٚؽٟ ٦ٛ ْسغَ ل ٚ٘شز شػدبخ د٣شظه , صدخ ٦ـىز ٚؽ٠عظ تٛخ و
صدِٜعٛخ و ىَدخشٛخ و صُجد٠٤ُغٛخ ٝلٓلخ و صُدمظٛخ ف .
1

*
- persuasion nom féminin
(latin persuasio)
1. Action de persuader. Recourir à la persuasion plutôt qu'à la force.
2. Fait d'être persuadé ; conviction.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
mass media [masmedja] nom masculin pluriel
(mots anglais)
Moyens de communication de masse (télévision, radio, presse, cinéma, etc.).
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
communication nom féminin
1. Action, fait de communiquer, d'établir une relation avec autrui. سtre en
communication avec quelqu'un .
–Communication téléphonique, ou communication : liaison et conversation par
téléphone .Prendre, recevoir une communication.
2. Action de communiquer, de transmettre quelque chose à quelqu'un ; son résultat.
Communication d'une nouvelle.
– Communication de masse : ensemble des moyens et des techniques permettant la
diffusion de messages écrits ou audiovisuels auprès d'un public plus ou moins vaste et
hétérogène. (رquivaut à l'anglicisme mass media.)
3. Fait pour quelqu'un, une entreprise, d'informer et de promouvoir son activité auprès
du public, d'entretenir son image, par tout procédé médiatique.
4. Ce qui permet de joindre deux choses, deux lieux, de les faire communiquer. Porte
de communication. Les communications ont été coupées.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
- د . جٓشخ ق٣جٗ : رشطجؼُٔث ز٣ٞـُِث سجعثسذُث ٠ِػ ءثٞػأ . ص : 39 .


58
و صًلسٛخ ًٜه و صُلد٣ ٢ٟ ْـ٤بخ ًٜه ذ٠عوَ د٤ُ مد٤ٓلخ ١دٗ ذٔٛ
يشخؤ صُلد٣ ٢ٟ نعَىٌٜٛخ صلدظِٛخ , ذوز ١ِخ د٠ٜه كسظَ ١ؤ ددٗ ٦٤٘ٛ و
صَىٌٜٛخ ضدعخسذٛخ ًٜه و صُلد٣ ٢ٟ ظِ٤ٛخ ٜٞه و ْـ٤بخ ًٜه ذ٠عوَ كسطؤ ١ؤ
يشخؤ صُلد٣ ٢ٟ ندوبخ ٜٞه صطدب و صؽَذبخ .
ندوٟ ذَذب ن٤ٔبخ سخىبخ ًٜه ذهدغظ تٛخ ٟٚخىوٛخ ٞ٧ؤ ٢ٟ ١دٗ دبس و
ٞ٧دِعٛخ ٦٤ه ؿع٤َ دُٔٓد خذَذب صٜ٠وعغبخ ضد٠ٜ٘ٛخ . نهى٣ ًٜه ضد٠ٜ٘ٛخ و :
1 . غوز ٢ه دهؼوز َٜعي شدذوعٟ ١دوٟ ٦ٛ مى٣ , ٥ز٧ و
صٌٜٛخ ف شنؽٗ ضد٠ٜ٘ٛخ .
2 . ْبدٗ شدشب ١دوٟ لب نشظ ضد٠ٜ٘ٛخ ٢ٟ مى٣ , ٙذوٛخ و , و
ٍششٛخ , صَشبخ و , د٧نً و صُؿخشٔيذٛخ .
نعٛىُ ٍغ٣شِٛخ ٍىغُِٜٛخ ذدطؤ ذٓ و Voltaire
*
ٙدٓ نل " : ١ؤ ٚسٓ
ٖظد٠ٜٗ ندوٟ دذب ١ؤ ري ءٍش ٌؤ ٖوٟ ػبؤ ." .
1
صَىٌٜٛخ مد٤ٓلخ صُِكو ٢ٟ بديلخ ر٣دبخ ٢ه ١ِخ تل غذمع٣ د٤ٗ ذٔٛ ,
ّدـ٣ ًٜه صُِكىٛخ ٥ز٧ ٙد٠وععخ ف ٢٧خشٛخ شظوٛخ ف شهلظ دتسىـخ ١ؤ نً

*
-François Marie Arouet, dit Voltaire
Paris 1694 - id. 1778
رcrivain français.
¾ Ses débuts dans les lettres (vers contre le Régent) sont aussi le commencement de
ses démêlés avec le pouvoir (il sera embastillé). Après un exil de trois ans en
Angleterre, dont il vante l'esprit de liberté dans les Lettres philosophiques (1734), il
ne cessera plus de chercher la sécurité, à Cirey, chez M
me
Du Châtelet, auprès de
Frédéric de Prusse (1750 - 1753), puis dans ses domaines des Délices (1755) et de
Ferney (1759). Admirateur du XVII
e
s., il cherche à égaler les écrivains classiques
dans l'épopée (la Henriade, 1728) ou la tragédie (Zaïre, 1732). Mais il est surtout
pour l'Europe un prince de l'esprit et des idées philosophiques, qu'il diffuse par ses
poèmes (Poème sur le désastre de Lisbonne, 1756), ses contes (Zadig , Candide ), ses
essais historiques (le Siècle de Louis XIV, 1751), son Dictionnaire philosophique
(1764) et ses campagnes en faveur des victimes d'erreurs judiciaires (Calas, Sirven,
Lally-Tollendal). Idole d'une bourgeoisie libérale anticléricale, il reste un maître du
récit vif et spirituel. (Académie française.)

Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
- د . جٓشخ ق٣جٗ : رشطجؼُٔث ز٣ٞـُِث سجعثسذُث ٠ِػ ءثٞػأ . ص : 40


59
ظِ٤ٛخ ٜٞه صىظبخ ًٜه و يشخؤ ٝىٜه نٟ ١ودوعٛدز و خذـ نعخو , نؼإعٜٛ
نعُلد٤ٛخ ٢ٟ ن٧د٠بخ ًٜه :
- ٌسدفعٛخ سدهشلخ وؤ ١لهلخ ً٠غظ و صَددظعٓخ لولخ .
- صَدهذٛخ ٢ُ ً٠غظ و صُعدُع صُ٣دؽٛخ propagande
*
.
صُعدعلخ ضدٟىٔبخ ٢ٟ خذـ نعخو ّدـ٣ ًٜه ٌسدفعٛخ ١لهلخ كسطؤ ذٔٛ
لدبؤشٛخ ٌددظعٓلخ ٝدل٤ٜٛ . نٜغٛخ ؾدع٣ب ف ش٠عغظ ١ؤ ن٣دظبخ صهدـععدز ظُُٜ
نجدؼسٛخ و , شضهـؤ ٞٔظ ل خرب ٞبد٠هؤ ف خوش٠عغَ ١ؤ ٙد٠وٛخ سوذٔب ظُٛ و
نٜ٘هعغ٠ٜٛ صَشٌبخ ّشـٛخ تشز شذَذبخ نٜغٛخ ؿَوشظ ف ٚوِٛخ د٧سوذز صُجدهذٛخ
ّخىعلخ َٜعب ٢ٟ دهجخشش ًٜه خىٜسَٔ تل .
وؤ دخشُلخ دهٜ٠وعغَ سدهشلخ ١خىٛؤ ٢ٟ ١ىٛ ٍهُ صُعدُغٛخ صَدهذٛخ دٟؤ
ضدزدخع٣لخ َْشؿ ٢ه ٞ٘بخ لب ٙىطىٛخ ف ذخضللخ وؤ ضدهد٠بخ , د٠ٗ
دب صػسدوبخ ضدهد٠بخ وؤ ضدٟى٘بخ دهٜ٠وعغظ .
صُهىػىٟ ١ى٘ظ ١ؤ ٢٘ي صَدهذٛخ ٥ز٧ , صُهىػىٟ نً وؤ , دٟ شهلظ ػُب
ضدُزديلخ ٢ٟ ٥سدهكب ذَشظ , ٍِب و , ٚزدٔبدز , ضدُسٜغٛخ ٢ٟ ءدشظ دٟ ,
ُٞٔٛخ نٟ عسدوعظ ذٓ تش ّشـز طد٤ٛخ ضخسخشٓ ًٜه نؼإعٛخ لب ًوغظ ٍهُ .
1
ذوشبخ وؤ ضدٟصلخ ءد٤ؼؤ ٥خش٣ و ٦ُشو٣ دٟ صُعدُغٛخ صَدهذٛخ مخى٣ؤ ٢ٟ و ,
ضدَى٤وٟ ُٞـب وؤ ٝدوٛخ ٌؤشٛخ صحسوعٗ صُغِ٣ عخشًل صَدهذٛخ ٚ٠وعغظ دٟ خنؽُ٘
وذوٛخ , صٌٛدسبخ وؤ ذز٘ٛخ لب صَدهذٛخ ٙدـس إفُُٜ . لب غوسٛخ إفَٜ ذٓ و
صُ٤ؿىٛخ ٍخذ٧لخ ٝذب تٛخ صُددبخ صُهىػىبخ , مدـعغبخ سذٓ صُٔٔبخ ٝذب و
صَن٧د٠بخ ٙدظظلخ ٚجدعو ١لهلخ و صَدهذٜٛ ٚ٠وعغظ و MASS MEDIA
*

*
propagande nom féminin
(latin congregatio de propaganda fide, congrégation pour la propagation de la foi)
Action systématique exercée sur l'opinion pour faire accepter certaines idées ou
doctrines, notamment dans le domaine politique ou social.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
- د . جٓشخ ق٣جٗ : رشطجؼُٔث ز٣ٞـُِث سجعثسذُث ٠ِػ ءثٞػأ . ص : 42 .
*
mass media [masmedja] nom masculin pluriel
(mots anglais)
Moyens de communication de masse (télévision, radio, presse, cinéma, etc.).
communication nom féminin


60
ف ١لهلخ و صَدهذٛخ شؼؤ ٞكدوظ د٠ٜٗ ٚجدعىٛخ ٥ز٧ ّدـ٣ نغظخ د٠ٜٗ و
طىِ٤ٛخ .
ٚجدعو ٙد٠وععخ و يىعب ًٜه ٞجخد ىب ًٜه يشب صسوشعٟ ضدعخسد ١ب
صَن٧د٠بخ ٝلهلخ , ١ىَضُِٜعٛخ صدخ ىب ًٜه و , ف ٌىُل شؼؤ ٢ٟ دب دب
٦هُـىظ وؤ ٝدوٛخ ٌؤشٛخ صهد٤ط . ف ٍعدعؤ شظ٤وٗ صٌٜٛخ ٙد٠وععخ ١دٗ دب و
ىب ًٜه دبد٠وععخ ٍذب يبٗ صَد٤وز طسذظ يشخؤ ٍ٧ طمسطؤ ٚجدعىٛخ ٖٜظ
ش٠ؽٟ و ٙدوُ .
1

تَسىظنا وأ تُعاُـطلا ثاغهنا
صٛلذٛخ دذوعٟ كٜـظٟ صٌٜٛخ , ٢ٟ مخى٣ؤ ًٜه ٙذظ ١دوٟ شذه لب ٍشظ٤َ
صٌٜٛخ :
1 - تغهنا : Langue
*
, langage
*
:

1. Action, fait de communiquer, d'établir une relation avec autrui. tre en
communication avec quelqu'un .
–Communication téléphonique, ou communication : liaison et conversation par
téléphone .Prendre, recevoir une communication.
2. Action de communiquer, de transmettre quelque chose à quelqu'un ; son résultat.
Communication d'une nouvelle.
– Communication de masse : ensemble des moyens et des techniques permettant la
diffusion de messages écrits ou audiovisuels auprès d'un public plus ou moins vaste et
hétérogène. (رquivaut à l'anglicisme mass media.)
3. Fait pour quelqu'un, une entreprise, d'informer et de promouvoir son activité auprès
du public, d'entretenir son image, par tout procédé médiatique.
4. Ce qui permet de joindre deux choses, deux lieux, de les faire communiquer. Porte
de communication. Les communications ont été coupées.

Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
- د . جٓشخ ق٣جٗ : رشطجؼُٔث ز٣ٞـُِث سجعثسذُث ٠ِػ ءثٞػأ . ص : 43 .
*
langue nom féminin
(latin lingua)
I. Organe.
1. [Médecine] Corps charnu, allongé, mobile, situé dans la cavité buccale et qui, chez
l'homme, joue un rôle dans la déglutition, le goût et la parole.
– Tirer la langue, sortir la langue de la bouche en signe de moquerie ; fig., fam., être
dans le besoin.
2. Cet organe, servant à la parole.
– Fam. Avoir avalé sa langue : garder le silence.
– Fam. Avoir la langue bien pendue : parler beaucoup.


61
ْغ٣ ٚٗ صٌٜٛخ Système صىٟس وؤ ضخسدشب ًٜه ٞجدٓ Signes
*
,
*
symboles دب
شطد٤وٛخ صُِكو , ٥د٤عٟ دذه ضخر و , ؾدع٣لخ و رُٗشعٜٛ صٜزدٓ ١ى٘ظ و

– Fam. Avoir la langue trop longue : ne pas savoir garder un secret.
– Mauvaise langue : personne qui se plaît à médire.
– Litt. Prendre langue : entrer en pourparlers.
– Tenir sa langue : garder un secret.
3. [Cuisine] Langue de certains animaux (bœuf, veau) préparée pour la table.
– Langue écarlate : langue de bœuf saumurée, cuite puis introduite dans une
baudruche de bœuf et dont la coloration est obtenue grâce au carmin de cochenille.
II. Système de communication.
1. Système de signes verbaux propre à une communauté d'individus qui l'utilisent
pour s'exprimer et communiquer entre eux.La langue anglaise. La langue du XVI
e

siècle, du barreau.
– Langue maternelle : première langue apprise par l'enfant, au contact de son
environnement immédiat.
– Langue vivante, langue actuellement parlée.
– Langue morte, langue qui n'est plus parlée.
– Langue mère, langue qui est à l'origine d'autres langues.
– La langue verte : l'argot.
2. Langue formelle : système de symboles conventionnels défini par les seules règles
de formation de ses énoncés, sans référence au signifié des symboles.
3. Langue de bois : manière rigide de s'exprimer en multipliant les stéréotypes et les
formules figées, notamment en politique.
III. Sens spécialisés. Ce qui a la forme allongée et étroite d'une langue. Langue de
terre.
– Langue glaciaire : glacier s'étendant dans une vallée en aval du névé.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
langage nom masculin
(de langue)
1. Faculté propre à l'homme d'exprimer et de communiquer sa pensée au moyen d'un
système de signes vocaux ou graphiques ; ce système.
2. Système structuré de signes non verbaux remplissant une fonction de
communication. Langage gestuel.
3. Manière de parler propre à un groupe social ou professionnel, à une discipline, etc.
Le langage administratif.
4. Ensemble des procédés utilisés par un artiste dans l'expression de ses sentiments et
de sa conception du monde. Le langage de la peinture.
5. Mode d'expression propre à un sentiment, à une attitude. Le langage de la raison.
6. [Informatique] Ensemble de caractères, de symboles et de règles permettant de les
assembler, utilisé pour donner des instructions à un ordinateur.
– Langage machine : langage directement exécutable par l'unité centrale d'un
ordinateur, dans lequel les instructions sont exprimées en code binaire.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
signe nom masculin
(latin signum)
1. Ce qui permet de connaître, de deviner, de prévoir ; indice, marque. Signe de pluie.
– C'est bon signe, mauvais signe : cela annonce quelque chose de bon, de mauvais.


62
ضدٟلهب ( ٙخىٓؤ , ضد٠ٜٗ , صُٟىٜوٟ ) نسوعٛخ ف ده٤ٟ ددِعغَ ٥دع٤ٟ ل دذوز
ٙخىللخ ٢ه , صطدبخ ذهخىٔٛخ ُْو ٍسدوبخ ىىط وؤ سدُ٘لخ ُٚطىظ ف و
ٚ٠وعغبخ ٌضٟشٛخ ْغ٤ٛدز .
صٌٜٛخ لب رغع٤ظ :
- صعُبخ وؤ صُبخ صُوُسـٛخ ٢غٛلخ .

– Ne pas donner signe de vie : sembler mort ; ne pas donner de ses nouvelles.
2. Mot, geste, mimique, etc., permettant de faire connaître, de communiquer. Se
parler par signes. Donner des signes d'impatience. Signes cabalistiques.
– Signe de (la) croix : geste de la liturgie ou de la piété chrétienne figurant la Croix de
Jésus-Christ.
3. Unité linguistique constituée de l'association d'un signifiant et d'un signifié.
4. Marque matérielle distinctive. Marquer ses livres d'un signe.
5. Représentation matérielle de quelque chose, ayant un caractère conventionnel.
Signes musicaux, de ponctuation.
6. Tout caractère d'imprimerie.
7. [Mathématiques] Nom donné à certains symboles utilisés en mathématiques, tels
que =, +, -, ´, :, ْ -, etc.
– Signe d'un nombre : symbole noté + ou - servant à distinguer respectivement les
nombres positifs des nombres négatifs.
8. [Médecine] Manifestation élémentaire d'une maladie. (On distingue les signes
physiques [observés par le médecin], les signes fonctionnels ou symptômes [qui sont
ressentis par le malade] et les signes généraux [fièvre, par ex.].)
signes nom masculin pluriel
1. Signes extérieurs de richesse : éléments du patrimoine et du train de vie retenus par
l'administration fiscale pour procéder à la taxation forfaitaire des contribuables en cas
de disproportion marquée entre leur train de vie et les revenus qu'ils ont déclarés.
2. [Mathématiques] Règle des signes : règle qui définit le signe du produit ab de deux
nombres, connaissant le signe de a et le signe de b. (Si a et b sont de signe opposé, le
produit est négatif ; si a et b sont de même signe, le produit est positif.)
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
symbole nom masculin
(grec sumbolon, signe)
1. Signe figuratif, être animé ou chose, qui représente un concept, qui en est l'image,
l'attribut, l'emblème. Le drapeau, symbole de la patrie. La balance, symbole de la
justice.
2. Tout signe conventionnel abréviatif.
3. [Chimie] Lettre ou groupe de lettres servant à désigner un élément.
4. رlément constitutif d'une théorie mathématique formalisée. (On distingue les
symboles logiques ,communs à toutes les théories, comme $, ", etc., et les symboles
non logiques, comme +, ´, etc., propres à la théorie considérée.)
5. [Christianisme] (Avec une majuscule.) Formulaire abrégé de la foi chrétienne. Le
Symbole des Apôtres.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


63
- صُػدَشٛخ وؤ صُٔـ٤بخ صىٟشٛخ .
- ضخددسوٛخ و طىٔـٛخ .
- صُهد٠عـلخ ضدعسد٠بخ .
ْعد٤عٛخ رغع٤َ و
*
coordination ٢غٛلخ لب ٍيسدعٛخ ٚطخىعٛخ و َهدؼبخ
صُوُسـٛخ , شضُ٠بخ دهطخىخ ٢ٟ دهِطىز .
دب صطدبخ صَضٟشٛخ دهٟد٘لؤ و دنى٣دٓ ٢ه نسوعٛخ نُـعغظ صٌٛ ٚٗ . يشَ و
٢ٟ ص٠جدٓ ششُ٘ ٢ه نسوعٛخ دنإش ٢ٟ ظُٛ صٌٜٛخ ١ؤ ٢َشطدوبخ ٢َشِ٘بخ غوز
ٚسٓ , ششِ٘ٛخ ٢َى٘ظ دنإش ٢ٟ ٚز .
1
2 - تُكشح تغن : langage gestuel :
ٕخشبخ صٌٛ geste صُمعٜٛ ذُٛخ نُس صٗشمٗ صُٛلذٛخ ص٠ُٔٛخ ضخر ضدٗشبخ ٚ٠شظ
, ُِْظعٛخ ضدٗشل و .. لخ .

3 - تَُاىُح تغن langage animal :
ٞهعحُز و ٚ٧لخ نز ؾزخوشٛدٗ صُٛدوِ٣خ ٙخىلؤ ٢ه نسوعٛخ دب ذظَٔ , سخز٣لخ و
, ٍغ٤بخ ءخذ٤ٛخ و , ضدهى٤٠بخ و ضدٟىظبخ و .
4 - تَشع تغن langue secret :

*
- نعج٘ضُث : ٍٞوُث عج٘ضٓث ُٚجغٓ ٢ُ٫ذُث ق٤ُأضُث ٖٓ ثش٤ذً ثسثذوٓ عشضل٣ : ٍجلؽ٧جد ٝ ٚ٣ذ٤د حشػ
, ٍٞوُث ٕجٌٓإ ٝ : ٚ٤ِؽس ٝ ٚ٣ذ٤د حشػ , ؽجٔٗأ ٖٓ ؾٔٗ ز٤ُ٫ذُث ز٤ذ٤ًشضُث ز٤فجُ٘ث ٖٓ نعج٘ضُث
ٙج٘ؼٓ ٝ ٍٞوُث يعجٔص ٢ك ْ٤ِغُث غعٞضُث . شظٗأ : د - َ٤ِخ ذٔفأ َ٤ِخ : ز٤ٗجغٗ٩ث ِّٞؼُث ـ٤صجلٓ :
ص : 134 .
coordination nom féminin
(du latin ordinatio, mise en ordre)
1. Action de coordonner ; agencement de choses, d'activités diverses dans un but
déterminé.
– [Grammaire] Conjonction de coordination, conjonction reliant des mots ou des
propositions ayant le même statut dans la phrase.
– [Chimie] Atome envisagé avec son environnement de plus proches voisins.
– Complexe de coordination : entité dans laquelle un atome métallique est entouré de
groupements d'atomes (ou coordinats) en un nombre et en une géométrie bien définis.
2. [Politique] Ensemble de représentants élus, en marge des organisations syndicales,
par des grévistes, des manifestants, pour coordonner leurs actions.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
- َ٤ِخ ذٔفأ َ٤ِخ د : ز٤ٗجغٗ٩ث ِّٞؼُث ؿجضلٓ : ص : 358 .


64
صىٟخشٛخ ٦ُُ ١ىَ٘ ل ٙدظظخ ْغ٣ ٍ٧ code نوٟ دذه ٚسٓ ٢ٟ لب دُوشوٟ ٦ز
صدخشلخ ٢ٟ . صَشغٛخ صٌٜٛخ ف ّشَُِ ( شضٟشُ بخ ) نز :
- صدَٟ شٛخ : coder , chiffreur .
- صىٟشٛخ ٙلل : déchiffreur .
- صىٟشٛخ ِٖٟ٘ : décrypteur وؤ analyseur صىٟخشٛخ ٍشوَ ل ٌزٛخ (
قدعِبخ ) ضٟشبخ ض٤ٛخ كُػىعٛ ٖٛر نٟ ًوغَ .
- شصىٟشبخ صزدع٘ٛخ صىظ٤ٛخ ضُٟشعٛ صٜ٠وعغبخ رُٛدعلخ ً٠غظ
Cryptographie
*
5 - تُلىف تغن : métalangue
*
:
١دغٜٛخ ذُؤظ ًٜه ٝل٘ٛخ ٌشي ( صٌٜٛخ ّىُ دٟ , صُٓىِٛخ صٌٜٛخ , شذؤبخ صٌٜٛخ . )
صُ٣دؽٛخ ٦عـسد ف دٟ ١دغٛ َطىٛ صٌٜٛخ ٚ٠وعغظ دٟذ٤ه . ضخدشِٟ ١ؤ ٦ٛدؽٟ و
صٌٜٛخ ّىُ صٌٛ لب رغع٤ظ ًبلخ ٢ٗشٛخ و ٚهدِٛدٗ . صٌٜٛخ ١ؤ ٥د٤وٟ خز٧ و
صُٓىِٛخ , صُ٣دغٜٛخ وؤ صَىم٤ٛخ , ُٜٚب ًٜه ٚ٠وظ دنب Analyse صُُٔٔبخ صٌٜٛخ
مىػىٟ ١دغٛ شد٠غبخ langue objet .
6 - تُحايىهعي تغن : langue informatique :
صُجشٟ صٌٛ لب سىظٛخ صبشظ دهٟخىٓ , شسىظٟ , صُوٓخو سىط دد٠عهدز ءخىع ( شَىظظ
لآ ) ءدش٣ةز وؤ ( صُهد٤ـطخ سىط images artificielles ) ٞل٤ٛ ؿٟد٣شز ٢ٟ دٓلـ٣خ
صَسىظٛخ شطد٤وٛخ .
نز صُظدٟىٜوبخ صٌٜٛخ ف َْشِعٛخ ٌشي :
- صُجدهذٛخ شسىظٛخ image propagande .

*
cryptographie nom féminin
(grec kruptos, caché et graphein, écrire)
Ensemble des techniques permettant de protéger une communication au moyen d'un
code graphique secret.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
métalangage nom masculin
ou métalangue nom féminin
1. Langage permettant de décrire une langue naturelle.
2. Langage de description d'un autre langage formel ou informatique.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


65
- صَىزشعٛخ شسىظٛخ image pédagogique .
شدُل طسذَ ٌزٛخ ٜٞوٛخ وؤ ٍ٠ٜوٛخ للذٛخ ُٜٚمعٛخ ٙدلخ خز٧ ف ذ٠عوُ َ
صُهد٠عـلخ شدُبخ ُٞ٠ط ف ضخسدشلخ و ضدٟلوٛخ
*
analyse sémiologique .
1
صُٔـ٤بخ و صُػدَشٛخ صٌٜٛخ ٢ٟ ٚٗ ١ؤ ضدَِشوعٛخ ٢ٟ كػخىٛخ , صٌٛ و
ضخسدشلخ , صَسىط وؤ صُهد٤ـطخ ضدٌٛ ٍ٧ لِخ ٝلهلخ صٌٛ و .
- تُعُبـنا ثاغهنا و تُعاُـطلا ثاغهنا :
وؤ صُ٠ٜه عخشًل صُهد٤ـطخ صُ٤زإٗ ٝذخعغظ صَسىظٛخ وؤ صُهد٤ـطلخ ضدٌٜٛخ
صِٜعب صُ٤ٔظ . ضخسدشلخ صٌٜٗ ص٤ُوٟ ٙىلؤ ف ٚطخىعٜٛ شخدإٗ ٝذخعغظ ذٓ و
ٕسدوبخ ءد٤ؼؤ دى٤بخ دهٜ٠وعغَ تٛخ , ٞ٘سٛخ و ٞظٛخ صٌٜٗ وؤ .
دنل ص٠ُله شذجدُ ضخر صُوُسـٛخ صٌٜٛخ و شسىظٛخ صٌٜٛ ص٣سدٔبخ صعخسذٛخ و
شذهدسعبخ و صزسدٔعبخ د٠هظجدظخ ؽدس٤ععدز ٝىٔظ , نز دُٔؼو د٣ودوظ رٜـعظ ٍ٧ و
صَسىظٛخ ضدٌٜٛخ ف ءخبخ ٞهِطىز صٔؿد٤بخ و نُ٣دغٜٛخ .
نس٘ٛخ سشمعٛدز ضُ٠عظ صَسىظٛخ وؤ صُهد٤ـطلخ ضدٌٜٛخ ١ؤ ص٣سدٔبخ طٛد ذٔٛ
ّدُغٛخ ٢ٟ . صُوُسـٛخ ضدٌٜٛخ دٟؤ , ٖٛر ٢ٟ ظ٘وٛخ ًٜوُ , ّدُغٜٛ نؼب
صًدُظٛخ ف نٌعٛخ صُٜزدٓ و ندوبخ ف نٌعٛخ صُٜزدٓ دهسغَ٘ دب - شؽٗؤ دهٜوي ٌب
مخذزب
طعىز ُٟٚب سدشؤ ذٔٛ Emil Post ٦َداظ ٌزٛخ ٞعدبخ سوذٛخ لب ( ٢ٟ صٌٛ
ٍوُسؿ مى٣ ) شذَذـ سدُ٘ؤ شدلو ف , ّىُ سدُ٘لخ ٥ز٧ سىهك ١ىَ٘ و
ٍهولٛخ . صؼٟدٌٛخ صُغبخ ضدُٜ٠وٜٛ ْللٛخ ٞهبخ ٙىمعٛخ لب سدشؤ ذٓ و
صُٔٓذٛخ سدُ٘لخ نز ضدـزخشعٛخ ٚخخد . ٢ظى٧ سدشؤ د٠ٗ و Hutten ١ةُ "

*
sémiologie nom féminin
(du grec semeion, signe)
1. Science générale des signes et des lois qui les régissent au sein de la vie sociale.
2. [Médecine] Séméiologie.
Les développements de la sémiologie, dont F. de Saussure a conçu le projet, se sont
entrecroisés avec ceux de la sémiotique issue de la réflexion de C. S. Peirce. De
manière générale, le terme de sémiotique l'emporte aujourd'hui dans l'usage.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
- َ٤ِخ ذٔفأ َ٤ِخ د : ز٤ٗجغٗ٩ث ِّٞؼُث ؿجضلٓ : ص : 359 .


66
صَسدوععخ صٌٛ ١ود ٢ٟ خشؼاٟ ١ىَ٘ ١ؤ ٢٘ي ل ٌضُِمعٛخ نٔعٛخ ذدـبخ " . ,
ٚؽٟ صَصدلخ ضدمٜـظبدُ " ٚٔل " وؤ " ٙوذـ " ًٜه طىغلخ د٧شؼؤ ٕشعظ
ٍجدَضُِٛخ نِ٘عٛخ . ٙ دَسوشػو دَىٓ د٠هد ٝذٔظ تٛخ ٍ٧ صُوُسـٛخ صٌٜٛخ ١ب "
ضل٘شبخ سد٘عزخ ًٜه شسذٔٛخ , ٍهخذزلخ و لدُبخ نِ٘عٛخ ًٜه شسذٔٛخ و "
ص٠هبخ و شضُ٠بخ صُطدبخ ٍ٧ صٌٜٛدُ ".
ضدُػدَشٛخ ف صوُُشٛخ شسىظٛخ صٌٜٛخ طٔٔب ذٔٛ , دذش ٦غِ٣ طٓىٛخ ف و
١ىُػدَشٛخ , يشخؤ شؼب ششٟ , صَددوٛخ صٌٜٛخ ف ُْ٠وٛخ د٧ذغب ًٜه . خز٘٧ و
ٟٚد٘عٛخ و ٚػدِعٛخ ذدغل ض٘ظشَ , ٙسىسٛ صسغ٤ٛدز Borel
*
ص٠ٜغٟ ًٜه
شسوشؼٛدز صَددوٛخ صٌٜٛخ دىـو , ١دٟضَو صًدُط رغل وؤ Waismann " ري
صىٟشٛخ نز ٙددسعبخ دد٠عهلخ َش٘ز ٟٚد٘عٛخ و ٚػدِعٛخ ذدغل ٚ٠٘عغَ ١ؤ
صُ٘لخ صٌٜٛخ ف ضد٠ٜ٘ٛخ نوٟ و صُػدَشٛخ " . ؿع٤ععخ صٌٜٛخ ٜٞوز ٚظعَ د٠ُُ و
٢ٜهؤ نل صٓلوٛخ ٥ز٧ ٢ٟ دسعد٤ٟ دـدع٤ععخ ذُِٜٟىٜز " : ضدُػدَشٛخ ١ؤ دب
صُلِٛ صُٛدوُ , ىب ًٜه و دِٜع ضدُ٣دغٜٛخ عشعَِ فشوبخ مشِٛخ خز٧ ١ةُ
ٍوُسؿ .
1

- تُعاُـطلا ثاغهنا ٍي تهثيأ :
لدوٛخ ف صَسىظٛخ وؤ صُهد٤ـطلخ ضدٌٜٛخ شهشؤ ٢ٟ :
1 - نفىفكلا تغن Le Braille :
ٌخشز ظَىٛ ٍغ٣شِٛخ لدوٛخ دهغعؤ نػو صٌٛ ٍ٧ و Louis Braille
*

ٝده 1829 , ٢ٟ ١ى٘عظ شءخشٔٛخ و صزدع٘ٛخ نُىِ٘٠ٜٛ كُعظ ٍ٧ و 63

*
رmile Borel
Saint-Affrique 1871 - Paris 1956
Mathématicien français. ¾ Il fut l'un des chefs de file de l'école française de la théorie
des fonctions.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
1
- ٕجٓٝس ٕٞغذًجؽ : زـُِث ِْػ ٢ك ز٤عجع٧ث سجٛجؾص٫ث . ْظجٗ ٖ٤غف ٝ ـُجط ًْجف زٔؽشص : ص
: 51,52,53 , 54 . 55 .
*
Louis Braille
Coupvray, Seine-et-Marne, 1809 - Paris 1852
Inventeur français. ¾ Devenu aveugle à 3 ans, il créa pour les aveugles un système
d'écriture en points saillants, le braille .


67
صَذَذل ضدلىٛ ًٜه صشىٔ٤ٟ ؾزخوشٛخ و ؽدٔ٤ٛخ ٢ٟ صسُٗشظ , ٚٗ ٚؽب
ٍشل شذلخو , ٞٓس وؤ , ٢ٟ صٟله وؤ ٍُٔعىٟ وؤ ٍػدَس ضٟس وؤ
ُٞٓشعٛخ ضدٟله .
سدشع٣لخ صوعخىٛخ صُبدوٛخ ضدٌٜٛخ ٢ٟ ٌخبٛخ صٌٛ ذوظ . دذه دب ذـىَ
ضللخ و ضدِ٤ظبخ و رع٘ٛخ ٢ٟ نسٗ .
2 - كُبلىف تغن Le Volapük :
نٜش ندبلخ ر٧خشٛخ دهوػو صُهد٤ـطخ صٌٛ ٙوؤ ٍ٧ و Schleyer ٝده
1879 , ٢ٟ شؽٗؤ ف طسذظ ٍ٧ و 283 به شششع٤ٟ صعسذٟ و خذهوٟ
25 صٛود . ششسٛخ نز ٚطخىعٛخ و ٝلغٛخ ْٔمعٛ ضإش٣ , ف ٍ٧ و
صُظىظٛخ صزىوظٛدز صدعب دنؤ نً صُزوسوؤ لولخ د٧سوذـ . طٜل ٖٛزٛ
يشخؤ صُهد٤ـطخ ضدٌٛ دهٜب .
3 - ىحنبغن L'Espéranto :
ٝده دُُىط صُ٣ىٛىز ص٠طده ف ضشهك صُهد٤ـطخ صٌٛ ٍ٧ و 1887 ٝ .
ٍى٧ىٟص ٌىٌٜٛخ لدوٛخ دهغعؤ نػو Lejze Ludwik Zamenhof
*
١ى٘عظ
٢ٟ 900 ص٠ٜٗ , ٢ٟ و 16 صَىب شذهدٓ . ٢ٟ شذ٠عغٟ ٍ٧ و
صُ٣دبلخ و صُ٣دسعلخ و صُٛدـَلخ .
4 - L'Interlingua :
صُهد٤ـطلخ ضدٌٜٛخ ٚؼُؤ ٍ٧ و , خسدشع٣خ د٧شؽٗؤ و . ٝده ضشهك
1951 َٜعب ٢ٟ ضدُ٣دغٛ ءد٠ٜه دب ٝدٓ شذَذه صُ٣دغٛ غدبل شش٠ؽٗ
ضدُغ٤بخ . ٍ٧ و ضدٌٛ صوسع ٢ٟ شذ٠عغٟ ٍ٧ و : صُغ٣شِٛخ , و


Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001
*
Lejzer Ludwik Zamenhof
Bialystok 1859 - Varsovie 1917
Linguiste polonais. ¾ Il est le créateur de l'espéranto.
Le Petit Larousse Copyright © Larousse / VUEF 2001


68
صَضُٜبلخ , صُ٣دبلخ و , صُٛدـَلخ و , صُعوشٛخ و , صُٛدٌظبٛخ و , و
صُ٣دسعلخ .
1

















ثاعىػىلا طشهف :
1 - صُُٔسـعٛخ ضدُ٣دغٜٛخ لب ٌشل٣ ٚخذٟ
.................................... .. 01
2 - ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ضدَشل٣ :
- ضدَشل٤ٛخ
صُٗىٜغٛخ .............................................................. 10

1
Lesouk Courriel : Les langues artificiels Paradoxe Proto langage Utilisation
Communiquer Organe Liens شٗشضٗإ قِٓ .


69
- صُـىٛىُسٛخ صَشل٤ٛخ
.............................................................. 18
- صُُشوبخ ضدَشل٤ٛخ
.............................................................. 19
3 - ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ؿ٧د٤ٟ :
- ٌذُٜٔعٛخ ؿه٤بخ …………………………………… .. … ... 26
- بُٗشعٛخ وؤ ٌىُ٤سٛخ ؿه٤بخ ………………………………… 27
- ٍٜطخىعٛخ ؿه٤بخ ………………………………………… . 33
4 - صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ و صُٜطلخ صٌٜٛخ ُٜٞوظ ……………………… .. 36
- ٌىٌٜٛخ يىعلخ ………………………………………… 40
5 - صُس٤ـلخ ضدٌٜٛخ ظَسذظ ف صَىٌٜٛخ نً و صَىٌٜٛخ ٟٚخىوٛخ :
- ضدـدبخ و ٍخذ٧لخ ………………… ... ………………… ... 42
- شذبخ و ُٜٞوعٛخ يىعغٟ و ن٠ٜوعبخ
صُ٣دٟضٛخ ..................................... 43
6 - ضدٌٜٛخ ُٜٞوظ ف دهعُهؤ و صُ٠ُٜوعٛخ ٚجدعىٛخ :
- ذدع٘ٛخ
ٍعسذبخ ................................................................. 45
- صُ٠ُٜوعٛخ ٚجدعىٛخ
............................................................. 45
- ٌىٌٜٛخ ٚخخذعٛخ
............................................................... 47
- ضخسدسعخلخ
.................................................................... 48
7 - دهـله ْجخشؿ و ٝل٘ٛخ عخشٟؤ
........................................................................ 50


70
- دههخى٣ؤ و صغسبخ
............................................................. 54
- ١لهلخ وؤ سدهشلخ و صٌٜٛخ
.................................................. 57
- ضدٌٜٛخ
صُهد٤ـطلخ ............................................................... 64

You're Reading a Free Preview

تحميل
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->