P. 1
Opportunities for Pro Poor Agricultural Growth Ip Dari

Opportunities for Pro Poor Agricultural Growth Ip Dari

|Views: 160|Likes:
منشور بواسطةMohammad Saleem Zahidi

More info:

Published by: Mohammad Saleem Zahidi on Feb 22, 2010
حقوق الطبع:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/16/2013

pdf

text

original

ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو

یبیکرت تایرشن هلسلس
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
ارقف عفن هب تعارز دشر یارب اهتصرف
یور نلآ و گنیمیلف نرول
1388 ازوج
ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو
یبیکرت تایرشن هلسلس
1388 ازوج
یور نلآ و گنیمیلف نرول
داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدم
کایرت
.تسا هدیدرگ لیومت اپورا ءهیداحتا طسوت قیقحت نیا

هداز للج دمحا دیحو :حارط
جنیلک یجترولف :دلج ساکع
ی هلیسو و لکش ره هب نآ لاقتنا ای ،یبایزاب یاه هاگتسد رد یرادهگن ،ریثکت هنوگ ره .تسا ظوفحم پاچ قح © 2009 لاس .ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو
نیا رشن زاوج تفایرد یارب .تفرگ دهاوخ رارق ینوناق درگیپ دروم "ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو" رشان یبتک ۀزاجا نودب یرگید ۀنوگ ره هب ای ،یطبض یقرب
.دیئامن لصاح سامت +93 799 608 458 نوفلیت هرامش اب ای و areu@areu.org.af یقرب تسپ سردآ اب ،هرادا نیا رگید یاه هیرشن ای هیرشن
فلوم هرابرد
رد یرتسام یلیصحت هجرد یاراد یو .دشاب یم اراد ار هعسوت لاحرد یاه روشک رد یعیبط تیریدم هبرجت لاس 20 هک تسا یلقتسم رواشم "گنیمیلف نیرول"
زا .دشاب یم اراد ار اینروفیلاک یارابراب اتناس نوتنهوپ زا تسیز طیحم تاعلاطم رد سنیاس مولع سناسیل هجرد نینچمه و دراوراه نوتنهوپزا هماع یسیلاپ هتشر
.تسا هدوب ناتسناغفا تاهد رد یفاشکنا تاراکتبا یارب هماع روتکس تیفرظ یاقتراو کیژیتارتسا یاهنلپ ،اه هژورپ زا تراظن یو هفیظو وسنیدب 1383 لاس
هدومن ذخا ایناتیرب ماهرود نوتنهوپ زا ار شیوخ یارتکد یو .دشاب یم یقیقحت نواعم ایلارتسا ،نیوراد زلراچ نوتنهوپ یطیحم تاعلاطم شخبرد "یور نلآ"
نینچمه اما ،تسا هدومن راک برع یایند رد عیسو تروص هب یو .تسا هتخودنا یتسیز طیحم تاعلاطمو یدربراک تعارز رد هبرجت لاس 15 نامز نآ زاو تسا
قیقحت دحاو یعیبط عبانم تیریدم میت یارب تاقیقحت دشرا ریدم ناونع هب 1386 ات 1383 لاس زا اجنآ ردو تسا هدومن زکرمت زین ناتسناغفاو ایلارتسا لامش رب
.تسا هدومن تمدخ ناتسناغفا یبایزراو
ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو هرابرد
یاه هصرع رد تیفیک اب شهوژپ و تاقیقحت ءهضرع و ماجنا نآ فده هک تسا لباک رهش رد رقتسم یتاقیقحت لقتسم ءهسسوم ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو
اب ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو .دشابیم نوگانوگ یاه تیلاعف و اه یسیلاپ یور یراذگ ریثات رد اهنآ زا هدافتسا و ،یهد یهگآ و یناسر علطا تهج فلتخم
یعس هرادا نیا .دهد جیورت روشک نیا رد ار هعلاطم و شهوژپ گنهرف هنلاعف ات دشوکیم ،ثحب و رکفت یارب تصرف داجیا و یلیلحت یاه تیفرظ اقترا و تیوقت
فلتخم داعبا رد ینهذ و یرکف تفرشیپ و دوبهب ثعاب تسا روصتم هک دزاس مهارف روشک رد ار یملع ثحابم و اه هرظانم ،اه هشیدنا باتزاب یاه هنیمز ات دیامنیم
.ددرگیم اهناغفا یگدنز رد
ءهریدم تئیه یاضعا و هدیدرگ سیسأت دنراد تیلاعف روشک نیا رد هک یدادما یاه نامزاس یراکمه اب یدیشروخ 1381 لاس رد ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو
لیکشت ،دنا تیلاعف فورصم ناتسناغفا رد فلتخم روما رد هک یاه داهن رگید و یتلود ریغ تارادا ، ،دحتم للم نامزاس ،هدننک لیومت عجارم ناگ هدنیامن ارنآ
هعماج توتیتسنا لثم یتاسسوم و هدیدرگ یلام لیومت ناتسلگنا و ،سیوس ،ندیوس ،یوران ،دنلنف یاه روشک بناج زا أتدمع ،رضاح لاح رد ،هرادا نیا . دهدیم
دحتم للم یهجو قودنص ،)UNHCR( ناگدنهانپ یارب دحتم للم یلاع یرنشمک ، )EC( اپورا نویسیمک ،)TAF( ییایسآ داینب ،)OSIA( ناتسناغفا زاب
تیامح ار هرادا نیا صخشم یاه هژورپ زا یضعب زین یناهج کناب و ،)UNIFEM( نانز یارب دحتم للم یفاشکنا قودنص ،)UNICEF( ناکدوک یارب
.دنیامن یم یلام
یراذگساپس
ساوینیرس ،دمحا بیجم ،سمات تنسنیو ،نوسمات نایا ،نیپ مدآ ،دلیفسنام دیوید زا دنترابع هک دشاب یم یددعتم ناگ هدنسیون شلت و راک هجیتن قیقحت نیا
تافاشکنا نیرتدیدج هئارا و قیقحت نیا هرابرد قیقد تارظن هتکن یروآ مهارف اب و دنا هدرک یرگنزاب ار نتم نیا هک یناسک زا دراد اج .چیرگو یاکو لوکاکوچ
.مییامن رکشت هژیو روط هب دنا هدومن کمک ام هب یسیلاپ هصرع رد هزات
یور نیلآ و گنیمیلف نیرول
1388 ازوج
اه ففخم
تعارزو تاهد فاشکنا ) قطانم( یاهنوز ARDZ
تلود فلاخم رصانع AGE
ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا ANDS
تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا ANDS/ARD
ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا ANDS/CN
بآ عبانم تیریدم روتکس یژیتارتسا ANDS/WRM
ناتسناغفا یبایزراو قیقحت دحاو AREU
ییایسآ فاشکنا کناب ADB
تعارزو تاهد عماج فاشکنا CARD
یمدرم فاشکنا یاروش CDC
قیبطتو یراذگ هیامرس نلپ IIP
یللملا نیب یهجو قودنص IMF
یللملا نیب تینما هب کمک یورین ISAF
نمرج یتعارز تایلمع GAA
ییایفارغج یتامولعم متسیس GIS
ترضح یلعا / بانج یلاع HE
ضورقم
ً
ادیدش ریقف یاهروشک HIPC
بآ عبانم هچراپکی تیریدم IWRM
زودنک یایرد ریگبآ مارگورپ – یکینکت یاهکمک KRBP-TA
یبایزراو تراظن M&E
).دوش یم هدیمان یرادلامو یرایبآ ،تعارز ترازو
ً
لعف ( اذغو یرادلام ،تعارز ترازو MAAHF
)دش یم هدیمان اذغو یرادلام ،تعارز ترازو
ً
اقباس ( یرادلامو یرایبآ ،تعارز ترازو MAIL
ردخم داوماب هزرابم ترازو MCN
) موس هرازه ( هرازه یفاشکنا فادها MDG
بآو یژرنا ترازو MEW
تاهد فاشکنا و ءایحا ترازو MRRD
یلامش کیتنلتآ هدهاعم نامزاس NATO
)1385 ( ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا NDCS
یلم فاشکنا تاکوچراچ NDF
یتلود ریغ یاهنامزاس NGO
یلم رطخو یریذپ بیسآ یبایزرا NRVA
یلم یگتسبمه مارگورپ NSP
یرادهگنو تایلمع O&M
یسیلاپ لمع پورگ PAG
یتیلو یفاشکنا یاهنلپ PDPs
تاجردنم تسرهف
ا اه ففخم
ت یویئارجا هصلخ
1 همدقم .1
3 اوتحم .2
15 یدیلک یاه هتفای .3
26 تاشرافس .4
31 یریگ هجیتن .5
33 بتک حیضوت
36 ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو هدش پاچ تایرشن نیرت هزات
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
ت
ماجنا تاقیقحت لاس 3 زا لصاح یاه هیصوت و اه هتفای ،رضاح قیقحت
قیقحت" هژورپ ناونع تحت ار ناتسناغفا یبایزراو قیقحت دحاو طسوت هدش
یرواعمج "ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدم رد یدربراک -یعوضوم
هتفرگ تروص اپورا نویسیمک طسوت هژورپ نیا لیومت .تسا هدومن اجکی و
لوا لاس رد هدش هیارا قیقحت یاه هتفای ساسارب
ً
امیقتسم قیقحت نیا .تسا
یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک یعوضوم قیقحت یقیفلت تلاقم مود و
.تسا هدش هتخاس ردخم داوم داصتقاو
شهاکو تاهد رد اهناغفا تشیعم یرادیاپ ندربلاب قیقحت نیا یلصا فادها
و قیقد تامولعم یروا مهارف هلیسوب ینوناق ریغ تلوصحم هب یگتسباو
یتعارز یاهمتسیس رد یعیبط عبانم شقنو تیریدم ،هدافتسا هرابرد فافش
ییاهتصرف دناوت یم رما نیا روطچ هکنیاو ،دشاب یم یسیلاپ ناگ هدنزاس یارب
هیصوت هک تسا نیا رضاح قیقحت دصقم .دنک داجیا یتعارز فاشکنا یارب ار
یارب .دروآ مهارف تعارز و تاهد یسیلاپ تیرثوم شیازفا یارب ار ینیع یاه
تیریدمرد یدربراک– یعوضوم قیقحت" هژورپ میت ،فده نیا هب یبایتسد
ار یوحاس قیقحت ی هنازاورپ دنلب مارگورپ "ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ
قیرط زا یعرف عونتم تاعلاطم ماغدا و یبیکرت قیقحت یاهشور زا هدافتسا اب
یمدرم تاعامتجا زا یرایسبو تیلو 8رد یتعارز یاه متسیس یبرجت درکیور
تاعامتجا یارب هوقلاب ییاناوت مهم بلطم .تسا هتفرگ هدهع هب تاهدرد
روطچ هکنیاو تعارز دشر یارب هدش نلپ یاهتصرف هب هک دشاب یم نیقاهد
.دنیوگب خساپ ،دوش قیبطت رترثوم لکش هب یسیلاپ تاراکتبا
یلامجا تروص هب اه هتفای
یاه هتفای ،دوش هدید یتعارز یاه متسیس هیواز زا یتعارز فاشکنا هب رگا
"ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت"
نشور ار تاهد رد تشیعم راتخاس و یتعارز دیلوت نیب هدیچیپ تاطابترا
یتعارز دیلوت نیب یقیمع یگچراپکی هک تسا نیا هدنهد ناشن دهاوش .دزاسیم
هداوناخ یاهزاین نیمات روظنم هب یتعارز دیلوت ،رازاب یاهزاین نیمات روظنم هب
تیمها هچرگا .دراد دوجو یتعارز نیمز هب هتسباو ریغ یداصتقا یاهتیلاعف و
یم توافتم هداوناخ ره هب طوبرم یاهیژیتارتسا هب هجوت اب رصنع ره یبسن
اذغ دیلوت شزرا اب مهسو دنک یم دیکات رازاب یارب دیلوت رب یلعف یسیلاپ ،دشاب
صوصخب هلاسم نیاو .دریگ یم هدیدان تعارز روتکس رد ار یلخاد فرصم یارب
یاهتصرف ،هدوب مظنمان رازاب هب یسرتسد هک ییاهاج ینعی هداتفارود تاحاس رد
تحص ،تسا مک
ً
ابلاغ یلوپ تلدابمو هدوب دودحم یتعارز نیمز زا ریغ تادیاع
یاهتیلاعف یلصا شخب یلخاد فراصم یارب تادیلوت یتیعضو نینچ رد .دراد
.دوش یم دیلوت رازاب یارب فرصمرب دازام و تسارادیاپ یعارز
یعوضوم قیقحت" زا هتساوخرب هک یسیلاپ یاه هیصوتو یتاقیقحت یاه هتفای
تروص هب تسا "ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک –
.دیآ یم لیذ رد ییزج
یویئارجا هصلخ
تاهد رد تشیعم
یرادیاپ ببس نآ اب هلباقم یارب لیاسو نادقفو رطخ ضرعمرد نتفرگ رارق
ار ییاهتصرف اه هداوناخ هک دوش یم ثعاب رطخ.دوش یم یریذپ بیسآو رقف
هداوناخ یارب "رطخ".دنهدب تسدزا دنوش یم رقف زا ندش نوریب ببس هک
نشخ یاهناتسمز ،یلاسکشخ زا دنترابع هک تسا عونتم لاکشا هب یتاهد یاه
یاضعا گرمو یهایگو یناسنا یاهیرامیب عویش ،تمیق رد تاناسون ،درسو
طسوت تردق زا باسح یب و هنارسدوخ هدافتسا لماش نینچمه رطخ.لیماف
یم )drug lords ( نارلاس کایرت دننام یتلود ریغ نارگیزاب ایو تلود
.ددرگ یم اه یرباربان ندش رتدب ثعابو هدز همدص ارقف هب هک دشاب
هک دشاب یم یبآ یاهنیمز رد شاعم هب دیدش یگتسباو هدنهد ناشن تامولعم
.دشاب یم کانرطخ هداعلا قوف دیلوت طیحم کیرد رطخ زا ترفن هدنهد ساکعنا
ناشدوخ لیماف یاهیدنمزاین ساسارب ار ناشدوخ یعارز تشک
ً
امومع نیعراز
دادعت کی دنچره.دنوش لقتسم رازاب زا یا هجرد هب ات دننک یم یدنب تیولوا
یم اراد ار ییافکدوخ یارب زاین دروم عبانم هب یسرتسد نیقاهد زا یکدنا
هک دنراد یتادیاع هب دنمزاین ناشدوخ یاهیدنمزاین دیرخ یارب اهنآ رثکا .دنشاب
تاناویح ،دننک یم تشک یتمیق تلوصحم لیلد نیمه هب دشاب هتشاد لوپ
.دننک یم نیمات ار نآ تعارززا جراخ راک شاعم زا ایو دنشورف یم ار ناشدوخ
.دننک یم هدافتسا عونت یژیتارتسا زا ناغفا نیقاهد بلاغ
قیقحت“ لماش هک ینیقاهد نیب رازاب یاهیدنمزاین نیمات یارب یصصخت تادیلوت
دنا هدوب "ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک– یعوضوم
یضعب یراجت تعارز .دشاب یم هارمه ییلاب تارطخ اب
ً
لومعمو هدوبن جیار
)یعامتجاو یلام ،یعیبط( یفاک عبانم هک راد هیامرس نیقاهد هلیسوب تاقوا
تمیق ایو هدرک ناربج ار یعارز تلوصحم دوبمک ات دریگ یم تروص دنراد
سقن هب دامتعا نیقاهد هک دشاب یم یطیارش نینچرد اهنت.دنکشب رازابرد ار
ییاه هداوناخ ،رگید یبناجزا .دنهد ناشن دوخزا "تادیاع دایدزا "راتفر ات دنراد
سرتسد رد عبانم اب هک یتروصرد دنتسه عبانم دیدش دوبمک طیارش تحت هک
دنوش روبجم تسا نکمم دنیامن هیهت ار ناشدوخ ییاذغ یاهیدنمزاین دنناوتن
.دشاب یم ردخم داوم دیلوت لکش هب ناتسناغفارد هک دنیامن دیلوت رازاب یارب
"ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک-یعوضوم قیقحت"
دیفتسم ار ینیقاهد لوا هلهورد یرادغاب تادیلوترد دشر هک دنک یم داهنشیپ
زاغآرد یداصتقا دشر سپ ،دنراد یسرتسد یرایبآ متسیس هب هک تخاس دهاوخ
هفرم یوسیاقم تروص هب
ً
ابیرقت هک دوش یم عمج یتاحاسرد ییاضف رظنزا
،کی هجرد یبآ یاهنیمز زا جراخ یرادغاب تادیلوت هک ییاجرد یتح.دنشاب یم
نآرد ،)sharecropping( "هعراضم" دایز تاعقاو رطاخب هدش قیوشت
یمئاد نایرتشم و اهنیمز نابحاص هب
ً
امیقتسم عفانم زا یمهم تمسق تاحاس
اه ایرد تیعمجرپ یاه هرد رد اهنت یتعارز تراجت زا تیامح رگا .ددرگ یمرب
هیشاح هک یتاحاس تاعامتجا دراد دوجو یدایز رایسب ناکما ،دریگب تروص
ث
یبیکرت تایرشن هلسلس
ار لاغتشا دیدج یاهتصرف هب یسرتسد رد یواسم مهس دنشاب یم نیشن
یکدنا یتشیعم یاه لیدب نیقاهد هک ییاهاجرد ،هولع هب.تشاد دنهاوخن
یاهتصرف هب رتشیب یسرتسد
ً
ابیرقت هک یتاحاسرد یتعارز فاشکنا زکرمت ،دنراد
.تشاد دهاوخ رانکوک دیلوت شهاک فده رد یمک رثا ،دنراد عبانمو یداصتقا
"ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک-یعوضوم قیقحت"
یوسیاقم روط هب دراد دوجو عترم هک یطیارشرد یرادلام هک دهد یم ناشن
،یا هیشاح تاحاس رد یرادلام یشزرا هریجنز تخاس .دشاب یم زایتما یاراد
یکدنا یتشیعم یاه هنیزگ اهناپوچ و نیقاهد و دنرادن یبآ یاهنیمز هک یتاحاس
یارب یعقاو تصرف کی دنشاب یم یرتشیب رطخو یریذپ بیسآ تحتو هتشاد
.دور یم رامش هب رقف شهاک
"ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک-یعوضوم قیقحت"
یژیتارتسا ،رتشیب یزاس یراجت هب رییغت نآ تحت هک ار یطیارش کرد تیمها
.دهد یم رارق دیکات دروم دنک یم تیوقت ار اه هداوناخ تشیعم
نیمز یدصت
و ساسا ناونع هب دناوتب هک نیمز یارب عماج رتسجارو تبث متسیس کی نتشاد
.تسا زاین دروم حضاو تروص هب دیامن افیا شقن نیمز ءهدنیآ هرادا یارب انبریز
یاهللدتسا .دراد دوجو تبث متسیس نینچ داجیا یورارف یدایز یاهشلاچ اما
هب یارب ینایم ماگ کی ناونع هب نیمز یاه هلابق /دانسا تبث عفن هب یوق
نیمز یاه هلابق/دانسا تبث.دراددوجو لماک تیکلام قح نتخانش تیمسر
.دشاب هتشاد )تلود یارب مهو هدننک هدافتسا یارب مه( دناوت یم یدایز عفانم
عورش یوسیاقم روط هبو دشاب سرتسدرد دناوت یم یمدرم تاعامتجا یارب
.درادرب رد ار یرتمک یاه هنیزه نآ
دوجو یلیامت رقف شهاکو تعارز دشر یارب یراذگ نلپ ماگنهرد هولع هب
-یعوضوم قیقحت“ ،دوش هتفرگ رظنرد نیمز رب ناقهد تیکلام قوقح هک دراد
هک دنک یم هراشا "ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک

ً
اساسا( دشاب یعبت قوقح لکش هب یبآ یاهنیمز زا دصیف 30 دودح تسا نکمم
،بآ تیریدمرد یدربراک-یعوضوم قیقحت" )نیمز هراجا یاهدادرارق لکش هب
نیمز هراجا طیارش هک دهد یم ناشن نینچمه "ردخم داوم داصتقاو یرادلام
یژیتارتسا قبط هک یتلوصحم هتسد نآ لثم( شزرا اب تلوصحم یارب
روط هب دشاب ناقهد عفن هب هکنیا یاج هب )دنا هدش یدنب تیولوا تعارز روتکس
مهفرد صاخ روط هب اه هتفای نیا .دشاب یم نیمز بحاص عفن هب یریگمشچ
دش دهاوخ میسقت یرادغاب یعرف روتکسرد هدش نلپ دشر عفانم روطچ هکنیا
تسا نیا یتعارز فاشکنا تاراکتبا دصقم ،هجیتنرد .دشاب یم تیمها زیاح
هک تسا رترثوم یتقو رما نیا ،دناسرب تعفنم مدرم نیرتریذپ بیسآ هب هک
یاهتیلاعف هتسدنآ )یرادلام تادیلوت ایو نیمز هب هتسباو ریغ تادیاع قیرطزا(
.دشابن نیمز هراجا طیارش هب طوبرم هک دیامن تیوقت ار یداصتقا
بآ تیریدم
تیریدم بآ عبانم هک یا هقیرطو کیلوردیاه یرایبآ راتخاس تیصاخ تهج هب
رد دنراد رارق یرایبآ متسیس تسد نییاپ تاحاس رد هک ینیقاهد دوش یم
بآ یبایمک .دنوش یم هجاوم کیتامتسیس یرباربان اب بآ ندوب مهارف دروم
ار تلوصحم یلاب شزراو عونت ناکما یرایبآ یاه لاناک یاهتنا تمسق رد
زین یعارز تلوصحم عاونا ریاس یارب هدزاب شهاک هب جتنم و هدرک دودحم
متسیس مجح اب تقباطمرد شاعم تینماو یعارز یاهتصرف
ً
ابقاعتم .ددرگ یم
تاحاس رد هک ینیقاهدو دوش یم مک مومع روط هب اهایرد یاه هضوحو یرایبآ
تیعضو هلیسوب بآ یبایمک.دنوش یم مورحم تدش هب دنراد رارق تسد نایاپ
،تعارز ترازو نیمخت ساسارب ،دوش یم رتراوشد ناتسناغفا رد یرایبآراتخاس
هب طسوا دحرد بسانمان یحارطو یرادهگن نادقف رطاخ هب یرادلامو یرایبآ
.دوشیم هدافتسا اراک تروص هب بآ هوقلاب عبانم فصن زا تردن
هب تبسن تسد لاب یبآ- همین تاحاس نیقاهد هک دنک یم دییات تاقیقحت
هجاوم یتوافتم تلکشم اب دنراد رارق تسد نییاپ یبآ تاحاس رد هک یناسک
تاحاس رد یلصا عناوم زا یکی عبنمرد بآ ندوب مهارف هک یلاح رد .دنوش یم
ثعاب تسا نکمم متسیس هوقلاب دوبهب ،ددرگ یم بوسحم تسدلاب یبآ
تینماو تشک یاه هنیزگ شیازفا ببسو هدش دوجوم عبانم رترثوم تیریدم
یمدرم تاعامتجا هب دناوت یم نیا .دوش تاهد فرصمرپ تاحاس رد نیقاهد
تعفنم دنراد ءاکتا رانکوک تشک هب تدش هب تاحاس یضعبرد هک ریذپ بیسآ
.دشاب یم زین ریقف مدرمزا تیامح یسیلاپ فادها اب قباطم
ً
اانبو دناسرب
داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت“ تاعلاطم
یناسک همه یاهزاین یارب یفاک بآ نایرج یتقو هک دنک یم داهنشیپ "ردخم
دشاب دوجوم )تسد نییاپ هچو تسد لاب هچ( دنتسه دنمزاین یرایبآ هب هک
نیکرتشم بآ قح صیصخت رد یمدرم بآ تیریدم یاه متسیس تسا نکمم
یمدرم بآ تیریدم ییاناوت دراد لامتحا بآ دیدش راشف دنچره.دشاب رترثوم
یاهبآ ،یحطس یاهبآ فلخرب.دیامن لحمضم ار تادوبمک ندومن ناربج یارب
تیریدم متسیس تیحلص زا جراخ یتنس یاهزیراکو هاچ زا لصاح ینیمزریز
یرادرب هرهب .دوش یم هرادا ناکلام طسوت یصوصخ تیکلام ناونع هب ،یمدرم
تسا هداد شهاک ناگ هدننک هدافتساریاس یاربار دوجوم بآ رادقم،مظنمان
زراد تروص هب ینیمزریز بآ رادیاپ هضرع درومرد ییاه ینارگن زورب ببسو
.تسا هدش تدم
هدننک هدافتسا مامت ات دراد دوجو ریگبآ سایقمرب ریگارف بوچراچ کی هب زاین
.دیامن سیسات تاعزانم لح یارب ار یاه مزیناکیمو درادهگن وگباوج ار بآ ناگ
یگنهامه داجیا اهایرد ریگبآ یاهنامزاس یارب یتیریدم یاهشلاچ نیرتگرزب
هک ییاج ،دشاب یم ریگبآ حطسرد ناگ هدننک هدافتسا نیب بآ تیریدمرد
.درادن دوجو یراکمه رب ینبم یا هقباس هنوگچیه
یرادلام
یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت“ یرادلام تاعلاطم
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
ج
تحت کچوک نایاپراهچ دیلوت هک دنک یم داهنشیپ "ردخم داوم داصتقاو
اب هچراپکی ایو اه یچوک یناپوچ ینعی( عترم یاه متسیس هدرتسگ طیارش
هک ییاج ینعی ،یبآ یتعارز یاه متسیس هب تبسن)یملل یتعارز یاه متسیس
شیارگ دش یمن بوسحم نیمز تادیاع یارب هدمع عبنم
ً
لومعم تاناویح
.دنک یم دییات ار نیا
ً
ارهاظ یرادلام ماخ تادیلوت دافم .دراد یرتروحم– رازاب
هب ماغدا رد نایاپراهچ تادیلوت مقر نیرتلاب تسا نکمم هک یلاحرد نیاربانب
لیلد هب نآ ماخ دافم دراد ناکما یلو دوش لصاح یبآ یتعارز یاه متسیس

ً
ارهاظ نایاپراهچ ماخ دوس نیرتهب .دبای شهاک تاناویح هیذغت یلاب تمیق
هک دشاب یم یبایتسد لباق یلصاح مکو فرصم مک یاه متسیس قیرطزا
لاکشا هنوگنیا هچرگا .دنسر یم ناشدوخ یکیتنج تیلباق هب تردن هب تاناویح
شیاسرفو یتنس یاه هاگارچ هب یسرتسد مدع رطاخب نایاپراهچ دیلوت عیسو
.دشاب یم دیدهت ضرعمرد نوزفازور تروص هب کاخ
یگتسبمه هک دهد یم ناشن رازاب رد نایاپراهچ تلماعم هرابرد یقیفلت تامولعم
دوجو تمیقو )نزوو لاس ،هرادنا ینعی (ناویح تایصوصخ نیب یزیچان رایسب
هیامرس تهج ناگ هدننک دیلوت یارب یدج و مک یاهکمک نیاربانبو دراد
ناشن یتیاور دهاوش ،نیا دوجواب .دراد دوجو ناویح تایصوصخ دوبهبو یراذگ
ریشزا هزات یاه هرب زا یمک دادعت نیقاهد دشر هبور هیور کیرد هک دهد یم
تلوصحم هلیسوب ار اهنآو دنرخ یم عترم ناگ هدننک دیلوت زا ار هدش هتفرگ
دننک یم قاچ ،هتفای شرورپ هفولعو تاج هلغ یبناج تلوصحم ،هدنام سپ
یمهم تمسق کی دناوت یم نیا .دنناسر یم شورف هب لاب یاهتمیق هب سپسو
روتکس رد شزرا شیازفا ببسو هدمآ باسح هب کچوک نیقاهد یارب عونت زا
.ددرگ یرادلام
رد یرادغاب تلوصحم یارب یشزرا هریجنز تیوقت یاهیژیتارتسا هک یلاحرد
یتعارز بآو نیمز هب رتهب یسرتسد هک دناسر یم دافم یناسک هب لوا هلهو
و ریقف مدرم یریگفده تیلباق یرادلام نوماریپ یشزرا هریجنز فاشکنا ،دنراد
اهنیا.دنا هدش هدنار هیشاح هب هک دراد ار یتعارز ناگ هدننک دیلوت ) هتسد نآ(
هردرد ناراد هراجا ای ناراک هدروخو عتارم هداتفارود تاحاس نیقاهد لماش
نینچ فاشکنا .دوش یم دنتسین شزرااب تلوصحم دیلوت هب رداق هک ایرد یاه
یارب یژیتارتسا نیرترثومو هتفرگ مهس رقف شهاک رد دناوت یم یشزرا هریجنز
.دراذگب شیامن هب ار یداصتقا دشر کیرحت
کایرت داصتقا
طبترم رگیدکی اب ناتسناغفارد ینورد تروص هب تینما مدعو ردخم داوم ،رقف
یعامتجا-یداصتقا فلتخم یاهپورگ هلیسوب رانکوک هک یلاحرد.دنشاب یم
یسرتسد هک یتاحاسرد یشیارگ رظنزا یلو دوش یم تشک یعیسو تاحاسرد
هدوب رادروخرب یرتشیب تیعمج مکارتزا ،هتشاد یبآ یاهنیمز هب دودحم
ینما یب هک ییاج ایو دنراد یتعارز نیمز زا لقتسم یتادیاع رتمک یاهتصرفو
.دنا هتفای زکرمت تسا رتشیب
یفعاضم تارثاو تسا هتفرگ یاج تاهد داصتقا رد یقیمع روط هب کایرت دیلوت
.تسا هتشاد نیمز زا لقتسم یراک یاهتصرف داجیاو ییاز لاغتشا لکش رب
هلیسوب هچ رانکوک دیلوت رد عیسو شهاک ،عیرس و قیقد یریگفده نادقفرد
مدع رب ینبم نیقاهد رب راشف قیرطزا ایو )کایرت( ندرب نیبزا هب یبایتسد
نداد تسدزا لماش میقتسم رثا .تسا هدروآراب هب هدمعو یفنم تارثا ،تشک
ببس نآ میقتسم ریغرثاو دشاب یم رانکوک تشک مدع رطاخب هداوناخ تادیاع
هدش تاهدرد اه هداوناخ ندش راد ضرقو لاغتشا شهاک،دزمتسد خرن شهاک
نیرتریقف رب یدیدش تارثا بسانت هب کایرت دیلوت رد یرابجا شهاک.تسا
نیمز ناکلام کدنا دادعت کی یارب کایرت هچرگا.دراد دارفا نیرتریذپ بیسآو
یارب یلو دشاب یم تعفنمرپو شزرااب لوصحم کی رگنیامن راد هیامرس
عبانم هب هجوت اب ،دنتسه عبانم دیدش دوبمک هب لتبم هک یاهلیماف زا یرایسب
رب ینتبم تشیعم دناوت یم هک تسا یلوصحم اهنت رانکوک تشک اهنآ دوجوم
.دشخب موادت ار نیمز
دروم تسا هدرک یزاب تاهد تشیعم رد کایرت هک یشقن زا یرتشیب کرد
یاه متسیس زا یشخب ناونع هب صوصخب تلوصحم یضعب.دشاب یم زاین
تادیاع اب دناوت یم نیمززا لقتسم تادیاع یاهتصرف اب ماوت طلتخم تلوصحم
یلوصحم چیه یلو دنک تباقر دشاب یم نییاپ نآ تمیق هک یتقو ،کایرت
رباربرد مواقم یبسن روط هب :دشاب یمن اراد ار کایرت یتیفیک یاه یگ هژیو
رباربرد هک ینارجات ،دراد هدش نیمضت رازاب
ً
ابیرقت ،یندشن دساف ،یلاسکشخ
ار لوصحم نیمز رس هک ینایرتشم ،دنهد یم لوپ شیپاشیپ هدنیآ لوصحم
یسرتسد هعراضمو نیمز هراجا قیرطزا هک نیمز ناکلام و دننک یم دیرخ
.دروآ یم مهارف )ناقهد یارب( ار یرتهب
ییاذغ تینما شیازفا تشاد رظنرد اب نآ هک یشقنو کایرت یاه یگ هژیو
هدرک یزاب تاهد داصتقا رد )لیماف تادیاع شیازفاو لوپ تخادرپ قیرطزا(
یاهزاین ریاسو رازاب ،یلام تارابتعا ،نیمز هب یسرتسد( یداصتقا تصرف ،تسا
دنک یم داهنشیپ ار ییاهدرواتسد فاشکناو تلخادم عون ،مک رطخو )یتایح
لیلقت ار کایرت دیلوت شهاک هب هتسباو یفنم تارثاو هدومن هلباقم کایرت اب ات
.دهد
داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت“ تاعلاطم
هشیر للع یاج هب ردخم داوم اب هزرابم یسیلاپ هک دنک یم داهنشیپ"ردخم
داصتقا یاه هناشن کایرت دیلوت تارطخ ییاضف هنماد فیقوت رب زکرمت اب ،یا
لاقتنا تلوهس دناوت یم یمک لامتحا هبو دهد یم رارق فده دروم ار کایرت
ایو یلام یاهقیوشت هب دنناوتب نیقاهد هکنیا.دیامن داجیا ار لوصحم زا رادیاپ
ییاناوت هب یگتسب دنهد شهاک ار کایرت دیلوتو هتفگ خساپ یتلود دیدهت
کی هب یبایتسد .دراد کایرت داصتقا زا جراخ تشیعم )رازبا( تخاس یارب ناش
هدنزاسو دریگ یم ربرد ار یدایز یاهلاس
ً
لامتحا کایرت زا یراعورادیاپ داصتقا
ای اه یلاوسلو ،تایلو همه هک دنشاب هاگآ لماک روط هب دیاب یسیلاپ ناگ
نیا هب ندیسر یارب هزادنا کی هب دنناوت یمن یداصتقا-یعامتجا یاهپورگ
رب ندروآ راشف زا یوق رایسب دراوم ،نیا مغر یلع .دنشاب هتشاد تفرشیپ فده
اهنآ ناگ هدننک تیامحو ناگ هدنشورف ،ناگ هدنیامن ،کایرت دنمتورث نیقاهد
.دنیامن کرت ار تراجت نیا ات دراد دوجو )یتلود دساف نادنمراک لومش هب(
ح
یبیکرت تایرشن هلسلس
یمومع یاه هیصوت
دیهد رارق هجوت دروم ار اه یتلادع یب یعیبط عبانم هب یسرتسدرد
یمدرم ییاه مزیناکیمو اهداهن هراداو تیفرظ تیوقت هب ات تسازاین یتاراکتبا هب
.دیامن کمک دنک یم یرگیجنایم ار ناتسناغفارد یعیبط عبانم هب یسرتسد هک
یجراخ تراظنو ینینقت تاحلصا یخرب دنمزاین تسا نکمم نیا هک یلاحرد
لباق یاهتفرشیپ ،عیسو کارتشا قیوشتو یناگمه یاه یریگ میمصت اب ،دشاب
یعیبط عبانم درومرد یریگ میمصت نداد طابترا.دریگب تروص دناوت یم یهجوت
یمدرم فاشکنا یاهاروش دننام یریگ لکش لاحرد میمصت ذخا یاهراتخاس هب
.دیامن کمک یثاریم بسانت یب تردق حلصا هب دراوم یخرب رد تسا نکمم
هطقن دیاب بآ تیریدم یاه هیور و لیاسم یلعفو هتشذگ یتکراشم صیخشت
.دشاب بآ لاناک حطسرد تیریدم یاه هیور تیوقت یارب یششوک هنوگره عورش
کیلوردیاه تاصخشمو بآ عیزوت هرابرد تامولعم یروآ عمج اب ماوت دیاب نیا
یریگ میمصتو صیخشت یارب ار یدهاوش دناوتب ات دشاب لاناک یاه متسیس
هب دیاب بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا تخاس یارب هیلوا یاهحرط .دروآ مهارف
ات دنوش عنم )Just enough organization( ای "یفاک مظن طقف" عفن
تبسنو هدومن دروخرب یعقاو تلکشم اب دنناوتب دنزاس رداق ار یمدرم تاعامتجا
.دنسرب قفاوت هب یداهن تامیظنتو اهشقن درومرد یجیردت تارییغت هب
مدرم زا تیامح یداصتقا دشر یادنجآرد لداعت داجیا
ریقف
روتکس رد کارتشا یارب فلتخم یاهتیفرظ یاراد تاهدرد اهناغفا تاعامتجا
هب شیارگ یرادغاب یعرفروتکسرد دشر هک یلاحرد .دنتسه تعارز یعرف
یارب دنمفده تلخادم ،دراد یعامتجا– یداصتقا یلعف تیعضو تیوقت
مدرمزا تیامح یارب ییاهتصرف داجیا ببس دناوت یم یشزرا هریجنز تیوقت
نینچمه و هدش کچوک نیقاهدو یا هیشاح عتارم ،هداتفارود تاحاسرد ریقف
دیاب .ددرگ یم بوسحم یرادلام یعرف روتکس فاشکنا یارب درکیور نیرتهب
اهتلوهسو تامدخ ،یتعارز تاراکتبا هیلک زکرمت زا ات دریگب تروص ییاهشلت
یتنس روط هب هک ییاج ،دوش یریگولج ایرد یاه هرد تیعمجرپ تاحاسرد
.تسا هتفای زکرمت یفاشکنا یاهتیلاعف
فده اب راگزاس دراوم همهرد تعارز روتکسرد یداصتقا دشر هب یبایتسد
زاین یسیلاپ ناگ هدنزاس .دشاب یمن تاهد تابث هب یبایتسد رت عیسو یسایس
ندیشخب قنور درومرد و هداد رارق هجوت دروم ار کفنیل هلماعم نیا ات دنراد
داجیا لداعت تاهدرد تابثاب عامتجا کی نتخاسو تاهد یتباقر داصتقا کی هب
رادیاپ دشر یارب طرش شیپ کی تاهدرد تابث هکنیا ندومن لوبق اب ،دنیامن
.دشاب یم تاهد داصتقا رد
رازاب هریجنز طقف هن ،یتعارز یاه متسیس تیوقت
تاعامتجا تشیعم هک تسا نیا جاتحم رازاب یارب یتعارز دیلوت کیرحت

ً
لعف .دریگ رارق تیامح دروم دننک یم راک تعارز روتکس لخادرد هک ینیقاهد
تخاسرب طقف یتعارز تادیلوت هرابرد هک دنراد لیامت فاشکنا یاه یژیتارتسا
هلیسوب دناوت یم نینچمه یتعارز تشیعم تینما اما دنیامن زکرمت رازاب هریجنز
یتعارز دیلوت زا تیامح هلیسوب ایو نیمز زا لقتسم تادیاع هب رتهب یسرتسد
روطچ هکنیا هرابرد دیاب یفاشکنا ناراذگنلپ .دبای شیازفا یلخاد فرصم یارب
.دنشاب هتشاد عیسو هاگدید کی تسا هدش هتخاس یتعارز تشیعم
یرازابریغ یتعارز تادیلوت شزرا ییاسانش
نتفرگ هدیدان رطخ رازاب هب هضرع یارب تعارز تادیلوترب یسیلاپ دایز زکرمت
هداتفا رود تاحاسرد صوصخ هب .دراد یپرد ار دیلوت یلوپریغ مهم یاهدرکراک
دناوت یم یتعارز تادیلوت ،تسا فیعض تامدخو رازاب هب یسرتسد هک یا
یاه هرود یط هچو تدم زراد تروص هب هچ لیماف هافر رد ار یمهم مهس
نارودرد لپ داجیا لماش اهدرکراک نیا.دشاب هتشاد هژیو یاهزاینو نارحب نیعم
یرادهگنو یعامتجا تامدخ یاه هکبش هب یلوپریغ لاقتنا،یگنیدقن یبایمک
.دشاب یم یشزرا ریاخذ ناونع هب نایاپراهچ
همین ،یتعارز یراک یورین یارب اهتصرف شرتسگ
یتعارز ریغ و ،یتعارز
یبایتسد رد بسانم شاعم خرن اب یفاک لاغتشا یاهتصرف و راک رازاب درکراک
یم یلعف یاهیژیتارتسا .دراد یزکرم تیمها تاهد رد تشیعم تینما دوبهب هب
نآ یور دوخ و دنراد نیمز هکینانآ( یتعارز یاهراک نیب رتشیب توافتزا دناوت
یور هکینانآ( یتعارز همین ،)دنیامنیم هدافتسا نآ تلصاح زا و دننکیم راک
هکینانآ( یتعارز ریغ و ،)دننکیم راک دزم لدب رد نارگید یتعارز یاه نیمز
نیا همه .دنوش دیفتسم )دنا تیلاعف لوغشم اه روتکس رگید رد تعارز زا زجب
نیا ،هولع هب .دننک یزاب یمهم شقن تادیاع دیلوتو عونت رد دنناوت یم اهراک
تلخادم روطچ هک دریگب رارق هجوت دروم کیتامتسیسروط هب هک تسا مهم
دزاس یم رثاتم ار لاغتشا یاهتصرف میقتسم ریغ ای میقتسم روط هب یداهنشیپ
نیبزا ثعاب یتعارز تادیلوت شیازفا یارب اهشلت هک درک لصاح نانیمطا ات
.دوش یمن اهراک نتفر
عورشم یتعارز تشیعم هب راذگ زا تیامح
دنک تیامح ار ینوناق تعارز یوس هب رادیاپ رییغت هک بسانم یطیحم داجیا
تفرشیپ عناومو رقف یساسا للع اب دروخرب یارب تدم زراد یاهشلت دنمزاین
.دشاب یم ناتسناغفا تاهد رد
فده دروم ار تاعامتجا یاهزاین نیعم روط هب هک تسا یتامادقا لماش نیا
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
خ
تینما قنور ،یفارطا تاحاسرد یداصتقا یاهتصرف شرتسگ( دهد یم رارق
یارب اهشلت .)عبانم هب یسرتسد رد بسانت مدع اب ندرک دروخرب و تشیعم
دهد رارق فده دروم ار یقطانم یباختنا تروص هب دیاب رانکوک تشک تیعونمم
.دنیامن باختنا رانکوک تشک مدعو تشک نیب دنناوت یم نیقاهد هک
دهاوشرب ینتبم یاه یریگ میمصت جیورت
یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک-یعوضوم قیقحت“ هلاس 1 یقیفلت تاعلاطم
ناتسناغفارد تامولعم یروآ عمج یاهرایعم داجیا هب زاینرب "ردخم داوم داصتقاو
هدومن جیورت ار فلتخم عبانمزا تامولعم هسیاقمو ماغدا ات دنک یم دیکات
یروآدرگ یزکرم سیب اتید کیرد یسرتسدرد تلوهس تهج ار تامولعمو
،تعارز ترازورد تعارز یتامولعم یلم متسیس تخاس اب1385 لاسرد .دیامن
ناونع هب.تسا هدش لصاح هنیمز نیارد یدنچ یاهتفرشیپ یرادلامو یرایبآ
رطخ نازیم هک دوش هداد ییاهروتکاف میسرت هب دیاب مهم تیولوا یدعب ماگ
ار یتلخادم ناوتب ات ،دیامن یم صخشم ار تاهدرد یتشیعم یاهتصرفو
نیا.داد رارق هجوت دروم زاین بسحربو هدرک گنهامه ،هدومن یزیر همانرب
یاهتخاسریزو تامدخ ،رازاب یاهکرس هب یسرتسد :زا دنترابع تلخادم
نازیم ،یمیلقا تامولعم ،یعیبط عبانم تاصخشم ،هرظنم تایصوصخ ،یرایبآ
یاه هصخاش ،یداصتقا-یعامتجا تامولعمریاسو هداوناخ تادیاع ،شاعم
میسرت .مهم لماوعریاسو ماشحاو تلغ ضارما تاعقاو ،رازاب یاهتمیق ،یتینما
و دیامن یدنب بلاق ار نیقاهد یاهباختناو یتشیعم یاهتصرف هک یتیعقوم
تاحاسرد ار ردخم داوم اب هزرابم تاراکتبا ندادرارق فده دروم یارب اهشلت
ریذپ بیسآ یاهپورگرب نآ یفنم تارثا شهاک ببسو هدرک تیامح کیژیتارتسا
یژیتارتسا کی قیبطت یاهشلتزا نینچمه تلخادم نیا .دوش ریقف مدرمو
شهاکو یداصتقا دشر ببس هک دیامن یم تیامح تعارزو تاهد فاشکنا
.دوشیمرقف فیفختو
)یور نلآ( نلغبرد ایرد کیدزن یرایبآ هحاس دهد یم ناشن زدنک یایرد رد ار یبآ یاهلاناک لاب لکش
)نوسردنآ رتسیلا کم نای(
د
یبیکرت تایرشن هلسلس
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
1
همدقم .1
لاس 3 تدم یط اه یریگ هجیتنو یساسا یاه هتفای زا یقیفلت ،قیقحت نیا
یلام کمک اب ناتسناغفا یبایزراو قیقحت دحاو هلیسوب هک تسا یتاعلاطم
،ب
ّ
آ تیریدم هرابرد یدربراک– یعوضوم قیقحت" مان هب ییاپورا نویسیمک
.تسا هدش ماجنا یرادلام و ردخم داوم داصتقا
فادهاو قیقحت شور لوا لصف هک تسا هدش میظنت لصف هسرد قیقحت نیا
کی،دراذگ یم شیامن هب ار یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم
یاوتحمرب هک ،دشاب یم یعیبط عبانمو تعارزروتکس هچخیراتزارصتخم فیصوت
بلاق ار یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم یادنجآ هک یسیلاپ
هیصوت هدننک هیذغت هکار یسیلاپ یلعف یاوتحمو دیامن یم دیکات هدرک یدنب
نیا یلصا یاه هتفای مود لصف.دیامن یم یدنب لکش تسا قیقحت نیا یاه
ییاهن لصفو دشاب یمرانکوک تشکو یرادلام،نیمز هرابرد بیترت هب قیقحت
.دیامن یم نییعت یسیلاپ ناگ هدنزاس یارب ار ییاه هیصوت
هعلاطم فادها 1.1
تیرثومو دوبهب یارب ار یدوهشم یاه هیصوت هک تسا نیا هعلاطم نیا فده
یارب فافشو قیقد تامولعم قیرطزا تاهد یزیر همانربو یتعارز یسیلاپ
شقنو تیریدم،هدافتسا لماش تامولعم نیا .دروآ مهارف یسیلاپ ناگ هدنزاس
یمرانکوک تشکو یرادلام ،ب
ّ
آ ،نیمزربزکرمت اب تاهد تشیعمرد یعیبط عبانم
قیقحت یارب لیذ نیعم یاه تهج هدشرکذ تاحاسزا مادکره درومرد .دشاب
.تسا هدش هتفرگرظنرد
مهارفو نیمز دوجوم یسیلاپ بوچراچ تیرثوم تشادرظنرد اب :نیمز تیکلام
هدافتسا ریاسو نیقاهد نیمز تیکلام لاکشا ،نآ دوبهب یارب ییاه هیصوت یروآ
عناومو ایازمو هدومن یسررب ار دنراد نیمز عبانمرب تیکلام هک یناگ هدننک
لیاسم نیاروطچ هکنیاودنک یم هعلاطم ار نیمز تیکلام دوجوم یاه متسیس
.دزاسرثاتم ار یتعارز هدافتساو یعیبط عبانم تیریدم ،دناوت یم
ناتسناغفا رد یتعارز بآروطچ : هک دیامن یم یسررب بآ تیردم :بآ تیریدم
نیا روطچ ،دیامن یم تیلاعف دوجوم یاه متسیس روطچ ،دوش یم تیریدم
مولعم یارب نینچمهو دننک یم تیلاعفرثوم تروص هبو هدش هرادا اه متسیس
و یتعارز بآ هضرعرب یفاشکنا تلخادمو یلاسکشخ ،تاعزانم تارثا ندرک
یم یسررب ار ب
ّ
آ تیریدمرد ییاراکو تلادع دوبهب یارب ییاه هیصوت نتخاس
.دنک
مراف یاه متسیسرد ماشحا فلتخم عاونا شقن تمسق نیارد :یرادلام
یلصف داعباو اهتصرف،دیلوت عناوم لماش هک دوش یم یسررب تاهد تشیعمرد
یرادیاپو اه هاگارچ هب یسرتسد ،یرادلام تیریدم یارب وجتسج.دشاب یم نآ
یسرربو اهنآ تادیلوتو ماشحا یارب رازاب درکراک هعلاطم ،هاگارچ زا هدافتسا
ییاه هیصوت هیاراو دیلوترب یفاشکنا تلخادمو یلاسکشخ،تاعزانم تارثا
.دشاب یم رظندمزین ماشحا دیلوت یرادیاپو دیلوت دوبهب یارب
لیلحتو رانکوک تشک یارب ناقهد یریگ میمصت للع یاربوجتسج :کایرت
،یلاسکشخ،تاعزانم تارثا ندومن یسررب ،نآ یداصتقا-یعامتجا یاهدمایپ
ییاه هیصوت هیاراو رانکوک دیلوت هرابرد تلود یسیلاپو یفاشکنا یاهمارگورپ
.ناتسناغفارد رانکوک تشکرادیاپ شهاکزا تیامح یارب
-1383( نیتسخن لاسرد یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم
یرادلام روتکس هوقلاب یاه ییاناوترب تاهد داصتقا دشر کیرحت یارب )1384
یمهم تمسق کی هک دراد نیا هب هراشا اه هتفای.تسا هدومن زکرمت یرادغابو
یبسانم تیعقومرد دنا هتفرگ رارق قیقحت دروم هک نیقاهد یاه هداوناخ زا
یژیتارتسارد نلپ نیا .دنوش دنم هرهب یداصتقا فاشکنا نلپزا هک دندوبن
هب دوب نتخاس هسورپ تحت )نامزنآ(رد هک ناتسناغفا یلاقتنا هرادا یلم فاشکنا
داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم لاس نیمودرد.تسا هتفای بیترت لصفم تروص
لاسرد ،تفایرییغت یلیلحت تیعضو هب یفیصوت تلاحزا یرادلام و ردخم داوم
هدومن فیصوت ار یتعارز یاه هداوناخ تیعضو طقف هدش ماجنا تاعلاطم لوا
متسیس درکراک هوحنرب یلصازکرمت )1385 -1384( مود لاسرد یلو تسا
)رازاب هب یسرتسدو فرصم،دیلوت،عبانم هب یسرتسد ظاحلزا( تسا یتعارز
یلک فده.دشاب یم تاهد تشیعم اب اه هسورپ نیا طابترا یگنوگچرب رظانو
ناقهد تکراشم یارب عناومو اهتصرف نیعم تاحاس ییاسانش یراک نینچزا
نآ قیبطتو حلصا ناکما یگنوگچربو هدوب تاهدو یتعارز یاهیژیتارتسارد
هک دوب یلماوع ییاسانش اهلاوئسزا ینیعم شخب کی.درادرظن هجو نیرتهب هب
هزرابم یژیتارتسا تارثاو هدشرانکوک تشک درومرد ناقهد یریگ میمصت ببس
تیریدم تاعلاطم.دنک یم یسررب ار تاهد تشیعم هب تبسن ردخم داوم اب
یروراب هب )1386-1385( موس لاسرد یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ
بآ یتنس تیریدم یاه متسیس درکراک ،رازاب یا هقطنم یاهتمیقو ماشحا
.تسا هدومن هجوت بآروتکس یژیتارتساو
هعلاطم یاهشور 2.1
یاهیژیتارتسا و یدرف عبانم زا هدافتسا دروم رد اه یریگمیمصت هکنیا هب رظ
میت ،دشابیم هتسباو رگید عبانم تیریدم و ندوب دوجوم هب تدش هب یتعارز
قیقحت یدنب تاکوچ یارب یتعارز یاه متسیس عماج درکیور زا یتاقیقحت
و( یتعارز یاه متسیس هک دومن قیدصت سپس میت نیا .تسا هدرک هدافتسا
یتسیز کرحت و یسایس ،یداصتقا یاهزادنا مشچ نیب رد )تاهد تشیعم
یروآ عمج یلیمکت لکش هسزا هعلاطم نیا .تسا هتفرگ یاج ءهدیچیپ یکیزیف
.دهد ششوپ ار هدیچیپ طیارش دناوتب یفاک روط هب ات هدومن هدافتسا تامولعم
1.)یسایس یاه یریگ هزادناو هداوناخ یتراظن یاه یورس ،یعرف تاعلاطم(
ناونع تحت یئور نلآ رثا هب هداوناخ تراظن یورس هنومن صوصخبو هعلاطم یاهشور درومرد رتشیب تاییزج یارب 1
.دییامن هعجارم تاهد تشیعمو یتعارز یاه متسیس،یعیبط عبانم تیریدم:ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدم"
2
یبیکرت تایرشن هلسلس
عبانم هب طبترمو یدیلک تاعوضوم قیمع یاهشواک لماش یعرف تاعلاطم
)رانکوکو نیمز،بآ ،یرادلام لماش( تاهد تشیعم یارب هک تسا یساسا
تاعلاطم نیا یللملا نیب ناققحمو ناصصختم.دراد یزکرم تیمها ناتسناغفارد
هچرگا ،دنا هدرک هدافتسا یددعتم یتاقیقحت یاهشور زاو دنا هدومن یربهر ار
تسا هدوب یدرف تروص هب اهناقهد اب هبحاصم ایو کچوک هورگ هب هتسباو
ً
ابلاغ
.دنبایرد ار عبانم زا هدافتساو یسرتسد نوماریپ یریگ میمصت هقیرط دنناوتب ات
تدم یط ات دش هتخاس هداوناخ هنومن یورس قیرطزا قیمع یعرف تاعلاطم
ششوپ تحت ار یلوط یاه هداوناخ زا تراظن یتعارز یاه متسیس دناوتب هعلاطم
یاه باختنا دناوتب ات دوب هدش یحارط یقیرط هب یلوط تاعلاطم .دهد رارق
تشیعم رت نلک طیارشرد ار یتعارز یاه متسیس درکراکو نیقاهد یتیریدم
یریگ میمصتو فرصم ،دیلوت هیلوا دحاو کیرطاخ هب هداوناخ .دیامن یسررب
نیا.تفرگرارق ییاسانش دروم قیقحت نیا یارب طبترم حطس کی ناونع هب
،تفای ماجنا تیلو 8رد لاس 3 تدم یط تامولعم یروآ عمج هدرتسگ هویش
همیمض هشقنو 1 هرامش لودج هب قیقحت یاهناکم درومرد رتشیب تایئزج یارب
عونت زا دنناوتب ات دندوب هدش باختنا یروط قیقحت دروم یاهناکم.دیرگنب
یمللو یبآ همین ،یبآ یاهنیمز لومش هب یتعارزو یکیجولوکا فلتخم تاحاس
عبانم زا هدافتساو یسرتسد هک تشاد دوجو عقوت نیا هتبلا .دنیامن یگ هدنیامن
یمرگیدکیزا توافتم فلتخم تاحاس نیارد یتشیعم یاهدرواتسد و یعیبط
دشاب یم عونتم تاعامتجاو اه هداوناخ هدنریگربرد نینچمه قیقحت نیا .دنشاب
یاهناپوچ،ماشحا ناگ دنهد شرورپ ،نیشن اجکی ناراک تشک :زا دنترابع هک
.یتعارز نارگراکو ناراک هعراضم،یچوک
لماش هک ییاهمراف ،یهدریش تلصاحو ماشحا دشر نازیم یبایدرروظنم هب
.دنتفرگ رارق یکیزیف یاهیریگ هزادنا دروم دندوب هداوناخ زا تراظن هسورپ
میسرت یرایبآ یاه متسیس یکیزیف یاه یگ هژیو هدش باختنا ناکمراهچرد
.دیدرگ
یکیزیف یاه یریگ هزادناو هداوناخ زا تراظن یورس یارب یتاقیقحت میت نیا
نیرجاهم هب کمک یارب کرامند هتیمک" یاهمان هب یتلود ریغ نامزاس ود اب
هدوب راکمه )GAA( ای "نمرج یتعارز تیلاعف" و )DACAAR( ای "ناغفا
ترازو لومش هب ناغفا عفن یذ تاسسوم اب نینچمه یتاقیقحت میت .تسا
،بآو یژرنا ترازو ،تاهد فاشکناو ءایحا ترازو ،یرادلامو یرایبآ ،تعارز
هدرک یراکمه زین لباک نوتنهوپ تاقیقحتزکرم و ردخم داوم اب هزرابم ترازو
.تسا
یتراظن تامولعم یاهلیلحت جیاتنو یعرف تاعلاطم یاه هیصوتو اه هتفای
لاس تاعلاطم یقیفلت قیقحت ودرد هجوت لباق یاه هدرشف تروص هب هداوناخ
هتفای رب زکرمت اب یقیفلت تاعلاطم نیا.تسا هدادرارق ششوپ تحت ار مودو لوا
ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم یتاعلاطم دانسا زا یی اه هیصوتو یدیلک یاه
.تسا هداد رارق ششوپ تحت ار لاس 3 نیا رسارس یرادلام و
)6831 لاس،ناتسناغفا-لباک،یبایزراو قیقحت دحاو(
تراظن یاههورگ نایمرد اه هداوناخ یدنب میسقت :1 لودج
تیلو قیقحت لحم هداوناخ دادعت دیلوت متسیس
ینزغ
هعلق لاز 7 یبآ همین
هار هدایپ 2 یبآ همین
ون هعلق 27 یبآ
یمروت 11 یب
ّ
آ
دبنگ لهچ 6 یبآ
تاره
تمحر هفیلخ 12 یملل
ناینوت 13 یبآ
کشوگ 10 یبآ
کروغ 7 یبآ همین
رز ریس 12 یملل
زودنق
رظن لدبع 5 یملل
یوب ملع 4 یملل
یجاح نهد 5 یبآ
لگنج لیکو 19 یبآ
رازم ناغفا 17 یب
ّ
آ
راهرگنن
هینیش فورعم 11 یبآ همین
هعلق رس 11 یبآ همین
یجاوخ 7 یبآ همین
لیخ راتوا 10 یبآ همین
لیخ یناج 18 یبآ
اه یچوک
لیخ یرامخ 12 یناپوچ
لیخ بتک 10 یناپوچ
لک عمج 236
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
3
اوتحم .2
ناتسناغفارد تعارز 1.2
تعسوراتکه نویلیم 65 دودح هک تسا یناتسهوکو نشخ روشک کی ناتسناغفا

ً
ابیرقت .دشاب یم تشک تحت نآ )راتکه نویلیم 8 ( دص یف 12 طقف یلو دراد
هلاس همه بسانت نیا دنچره ،دشاب یم یملل یقبامو یبآ اهنیمز نیا زا یمین
نیا ،هدش یرایبآریغ یاهنیمز مک تلصاح لیلدب هچرگا .تسا ناسونرد
یاج دوخردار تاهد تیعمج زا یعیسو تمسق هک تسا یبآ یاهنیمز تمسق
رتشیب نیاربانب 2 .تسا هتسباو نادب تلصاح عومجم دص یف 80
ً
ابیرقتو هداد
.دنا هدش عقاو ایرد یاه هردو یبوسر فاص یحاونرد یتعارزو ینوکسم تاحاس
یاهفرب ندش بوذ هب یلصف تروص هب اه هرد نیارد یرایبآ یارب بآ هضرع
یاه هردرد( دهد یم هزاجا طیارش هک ییاهاجرد3 .تسا هتسباو ناتسهوک
زین )لاس کیرد( یلصفود تشک )یرایبآ یارب یفاک بآ اب مرگ یاه هناخدور
فلتخم عاونا رازاب هب هضرعو یگناخ هدافتسا روظنم هب.دشاب یم ریذپ ناکما
.دوش یم دیلوتو تشک ناتسناغفارد یتعارز تلوصحم عونتمو
یقرش بونجو قرش عفترم قطانمرد یناتسهوک یاهلگنجزا یکچوک تاحاس
مان تحت یلم نیمز هحاس دصیف 45
ً
ابیرقت هک تسا هدنام یقاب ناتسناغفا
یاهناپوچ هلیسوب ماشحا عیسو دیلوت هنیمز هک 4 تسا هدش یدنب هقبط "عترم"
رجاهم یاهناپوچ ،یخیرات رظنزا .دروآ یم مهارف ار نیشن اجکی ناعرازو یچوک
5.دنا هدوب نآزا جتنم تلوصحمو درخ نایاپراهچ یلصا ناگ هدننک دیلوت
لیکشت ار ناتسناغفا مدرم داصتقا زا یگرزب تمسق تعارزروتکس ،یتنس روط هب
رخاوا یاهدمآرد دص یف 40 بابزغمو کشخ یاه هویم شورف اب ،دهد یم
تلوصحمو نایاپراهچ شرورپ نامز نیعردو داد یم لیکشت ار 1348 ههد
1356 لاسرد6 .داد یم لیکشت ار یلم تادیاع زا یمهم شخب زین نآزا یشان
لباق ناگ هدننکرداص زا یکی هکلب دوب افکدوخ ییاذغرظنزا اهنت هن ناتسناغفا
7.دیدرگ یم بوسحم یتعارز تلوصحم هجوت
دوب نمزم یتابث یب کیزا ندش جراخ لاحرد ناتسناغفا هک یماگنه
ً
ابیرقت
تاحاس نشخ یلاسکشخ نیدنچ ناتسناغفا یلاقتنا دیدج هرادا نامزرد )1380(
همشچ عیسو ندش کشخ هب رجنمو دز هبرض روشک برغو بونجرد ار تاهد
)1357، تعارز و اذغ نامزاس :مور "ا تعارز یژیتارتسا" دحتم للم تعارزو اذغ ناامزاس .2
)1382 لاس ،AIMS:لباک ( "ناتسناغفا زیربآ سلطا "،لامک ملغو هرواف یفار 3
)1382 لاس ،لینام ،ییایسآ فاشکنا کناب ("یعیبط عبانم یبایزاب"،ییایسآ فاشکنا کناب 4
.دشاب یم زبو دنفسوگ قیقحت نیارد kcotseviL gniwehc duC زا روظنم 5
"یعیبط عبانم "ییایسآ فاشکنا کناب 6
"ناتسناغفا تعارز یژیتارتسا"دحتم للم یاذغ نامزاس 7
یتعارز یاهنیمز ندش اهرو یتعارز تلصاح دوبمک ،بآ یاههاچو اه
هاگارچ هب هتسباو یعیسو تروص هب نایاپراهچ هوبنا شرورپ هک اجنآزاو8.دیدرگ
همدص یرادلام روتکس هب یتخس هب راوگان طیارش نیا تسا یعیبط عتارمو اه
.دروآ دراو
تاعزانم کرتشم تارثا ندرک هداس هب لیامت اه یبایزراو تاشرازگ هک یلاحرد
یلو دراد ناتسناغفا تاهد یارب "یعیبط یایلب" ناونع تحت یلاسکشخو
یاهتواقم یخرب اب9.دشاب یم تافلتخا هدنهد ناشن دوجوم تامولعم شیامزآ
.تسا هدیدن همدص لکش کی هب یتعارز یعرف یاهروتکس همه هدش تابثا
3 زا یبآ یاهنیمز تاحاس تلوصحم هک تسا نیا هدنهد ناشن تامولعم
یاهلاس ههد طساواردراتکه نویلیم 2 دودح هب 1348 طساوارد راتکه نویلیم
یطرد تاهدزا نیقاهد ترجاهم هب طبترم نیا هک،تسا هدرک طوقس 1990
طیارش مغر یلع 1381 لاسرد10.دشاب یم یوروش طسوتروشک لاغشا
نارودزا یبآ یاهنیمز تشک تحت تاحاس،روشک تاحاس یخربرد یلاسکشخ
دودحو تفای شهاک هرابود یبآ تشک ،
ً
ابقاعتم.دش رتشیب 1348 ههد یاهلاس
.داد یم لیکشت ار گنجزا لبق نارود هدش تشک تاحاس )مراهچ هس(4/3
یارب عیسو هصخاش کی ناونع هب ار )یروجو وج ،جنرب ،مدنگ( تلغرگا
دیلوت هک تسا نیا هدنهد ناشن تامولعم ،میریگبرظنرد ییاذغ تلوصحم
نویلیم 3 هنلاس
ً
امومع1990 ههد رخاوا اتو هدوب مواقم گنج نارود یط تلغ
یم لیکشت ار 1348 ههد تادیلوت دص یف 75
ً
ابیرقت نیاو تسا هتشاد دیلوت نت
1380-1998 یاهلاس یلاسکشخ تارثا رباربرد تلغ دیلوت
ً
ارهاظ یلو.دهد
.تسا هدرک طوقس دص یف 50 تادیلوت
ً
ابیرقتو هدوب ساسحرایسب
رخاوا( گنج لیاوا یاهلاس یط ،تسا هدوب ریغتم رایسب زب و دنفسوگ تیعمج
شهاک ثلث کی دحرد کچوک نایاپراهچ دادعت )1980 ههد عورشو 1348 ههد
اهنآ تیعمج،قطانم یخربرد گنج مغر یلع 1379 لاسزا دعب یلو تفای
یاه یلاسکشخ لیلد هب هرابود یلو.دیدرگ کیدزن گنجزا لبق یاهلاس هب
یهجوت لباق دادعت ،
ً
اریخا.تفرگرارق طوقس بیشارسرد دنفسوگوزب دادعت یدعب
یمن گنجزا لبق تیعمج هزادنا هب زونه یلو دراد دوجو روشکردزبو دنفسوگ
)دنوش یم دیلوت یگناخ فرصم یارب هک(شزرا مک یاهزب ،نینچمه .دسر
یم لیکشت ار یلم یاه همرزا یعیسو تمسق نونکا مه لبق یاهلاس هب تبسن
("یبونج ریذپ بیسآ تیلو 12 رد یلاسکشخ یرارطضا یبایزرا"،تسیز طیحمو بآ عبانم ،یرایبآ ترازو 8
)1382 لاس :لباک ،تسیز طیحمو بآ عبانم،یرایبآ ترازو
.دراد دوجو 1368 و 1358 یاهلاس یط یناسنا تیعمج ایو یرادلام،تعارز فیصوت یارب یمک رایسب تامولعم 9
.دنوش یقلت هناشن ناونع هب طقف دیاب تسا هدش هیارا یزکرم هیئاصحا رتفد رد هک یماقراو دادعا
"ناتسناغفا یتعارز یژیتارتسا "دحتم للم یاذغ یناهج نامزاس 10
4
یبیکرت تایرشن هلسلس
همر یلم تیعمج هک یلاحرد تسا نیا هدنهد ناشن تامولعم ،لباقمرد
11.
دنهد
یجیردت تروص هب یلو دومن طوقس گنج هیلوا یاهلاسرد تعرس هب واگ یاه
همر ددجم شرورپ هسورپ.دوش تیبثت هرابود تسناوت یدیشروخ 70 ههد رد
یلاسکشخرباربرد تلغ دیلوتو درخ نایاپراهچ شرورپ هب تبسن واگ یاه
.تسا هدوبرادروخرب یرتمک تیساسحزا
یگدیچیپ هدنهد ناشن ،دامتعا لباق ریغ تروص هب دنچره ،یرسارس تامولعم
و یگدش اجیب ،یلاسکشخ ربارب رد فلتخم تاحاسرد یتعارز داصتقا شنکاو
دیلوت تاحاس هک یلاحرد .دشاب یم یرسارس و یلحم یاهگنج یاه هرود
تلصاحرد تفرشیپ ،تسا هتشگرب گنج زا لبق نارود حوطس هب
ً
اریخا تلغ
زا یهجوت لباق تروص هب نونکا تلغ یرسارس دیلوت هک تسنیا ینعم هب
هن و یبآ تشک تاحاس رسارس هن یلو .دوشیم رتشیب گنجزا لبق تلصاح
دهاوش .دشاب یمن گنج زا لبق هباشم حوطس هزادنا هب زونه نایاپراهچ شرورپ
،ماداب دننام یتخردرس/یغاب تلصاح رد شهاک هدنهد ناشن نینچمه هباشم
هریجنز و یتارداص مهم تلوصحم
ً
ابقاعتم 12.تسا ریجنا و ولادرز ،زغمراهچ
فیعضت ،دوب تلوصحم هنوگنیا هدننک هضرع یخیرات تروص هب هک رازاب
13.دیدرگ
تسا نیا دنمزاین یتعارز یروراب و یعیبط عبانم زا هدافتسا رد ریخا شیارگ
هتفرگرظنرد دهد یم رارق ششوپ درومار عبانم نیا هک یتیعمج نتمرد هک
زا اهناغفا تیعمج 1348 ههد رخاوازا هک دراد هراشا نیا هب اه نیمخت.دوش
هتفای شیازفا 1385 لاسرد رفن نویلیم 29.5-24.5
ً
ادودح هبرفن نویلیم 13
ار یلصفرقف نازیم دوب هدش ماجنا 1385 لاس راهب رد هک ی هعلاطم 14.تسا
رقف تاعقاو یلاب نازیمو تیعمج دشر نیا 15.تسا هدرک دروارب دص یف 42
.دراد تادراو هب یگتسباوو تلغ ییافکدوخ،نیمز تشادهگنرب تللد
مدعو ندش عونتم لاحرد تاهد تشیعم هک دراد دوجو یناوارف یدهاوش ،
ً
لوا
یاهیژیتارتسارطاخ هب ای هلاسم نیا .دشاب یم یتعارز صلاخ دیلوت هب یگتسباو
یقیقحت .نادنمتورث یارب یمکارت یاهیژیتارتسا ایو تساریقف مدرم یارب هلباقم
ناشن تسا هدش ماجنا 1382-1381 یاهلاسرد تاهد تشیعم هب تبسن هک
هتفرگ رارق هعلاطم دروم هک یتاهد یاه هداوناخ زا یمین زا شیب هک دهد یم
)4831 لاس ،هیئاصحا یزکرم هرادا :لباک("ناتسناغفا هیئاصحا همانلاس "،هیئاصحا یزکرم هرادا زا یتامولعم 11
"ناتسناغفا هیئاصحا همانلاس "،هیئاصحا یزکرم هرادا 12
یف 5.22 نونکاو هتفای شیازفا دعب هب 9731 لاسزا یهجوت لباق تروص هب بابزغمو کشخ هویم تارداص دنچره 13
"ناتسناغفا هیئاصحا همانلاس"،هیئاصحا یزکرم هرادا(.دهد یم لیکشت ار یتارداص تادیاع عومجم دص
یژیتارتسارد یریگمهس ،ناتسناغفا"،تسا هدش هداد دحتم للم تعارزو اذغ نامزاس هلیسوب اهرامآ نیا 14
-6831 لاس ناتسناغفا هدش هدز نیمخت تیعمج "،هیئاصحا یزکرم هرادا.(1891،تعارزو اذغ نامزاس:مور("تظافح
یم ناشن ار رفن نویلیم 52 رت نییاپ مقر هدنهد ناشن ،)هیئاصحا یزکرم هرادا:لباک("ناتسناغفا هیئاصحا همانلاس
.دهد یم ناشن ار رفن نویلیم 33 یلاب تیعمج 7831 لاسرد AIC قیاقح رتفد هک یلاحرد،دهد
)تسا هدش دیدزاب 1387 هلبنسرد ( http://www.cia/publications/factbook/print/af.html
نادنمراک کرتشم تشاددای-رقف شهاک یژیتارتسا هلاقم:ناتسناغفا یملسا یروهمج"،لوپ یللملا نیب قودنص 15
.1)6831،یللملا نیب یهجو قودنص:نتگنشاو(،391/80 هرامشروشک شرازگ"،رواشم
هب هتسباو ناشدوخ یتادیاع هبلوا عبنم یاربو هدوبن افکدوخ تلغ رظنزا دندوب
16 .دندوب یتعارز نیمز ریغرب راک
یم ییاذغ یفاکان روشک کی هب ندش لیدبت لاحرد تعرس هب ناتسناغفا ،
ً
ایناث
یف 10 اب زونه ناتسناغفا 1383 لاس دننام یتعارز بوخ لاس کیرد یتح.دشاب
یاضاقت دحزا یلحم تادیلوت هک یروطنامه16.دوب هجاوم تلغ دوبمک دص
عاونا زا یرایسب تادراو شیازفا زا ینشور یاهشیارگ،دشرتمک هدننک فرصم
.دراد دوجو یلحم دیلوت یاهاذغ
1383 لاسرد یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم هژورپ هک ینامز
ثعاب یلاسکشخو گنج یاهلاسزا دعب ناگ هدش اجیب تشگزاب،دش عورش
یتعارز دودحم یاهنیمز عبانم تیریدمو هدافتسارد یهجوت لباق عنام داجیا
یفرع قوقح یگ هدوسرف .دیدرگ یتلادع یب ندشرت دیدش هب رجنمو هدیدرگ
مدع هک تسا ینعم نیا هب نیمز هرادا یارب تلود یاهمزیناکم فیعضتو نیمز
تاعامتجا یخربرد زیمآ هقرفت یدج عوضوم کی هب نیمز تیکلامرد تینما
یرامثتسا طباور،یریذپ بیسآ اب تلکشم نیا،عومجمرد17.تسا هدش تاهد
هک تسا نیا هدنهد ناشن تامولعم.تسا هدش هارمه تاهدرد یهدزاب یمکو
هک دشاب نآزا رتکچوک رایسب تسا نکمم یتعارز یاهنیمز تاحاسزا یرایسبرد
18 .دیامن داجیا هداوناخ یارب یفاک تادیاع دناوتب
کی ناونع هب زونه یسایس بوشآرپ یاهلاسرد اذغ یبایمک هک یلاحرد ،هچرگا
رازاب هریجنز نتفر نیبزاو تینما مدع ،یداهن فعض ،تسا هدنام یقاب لکشم
ناونع هب( تسا هتخاسرثاتم ار یتعارز تادیلوت شزرا اب عاونا زا یضعب تدش هب
ینوناقریغ یبایرازابو تشک طیارش نیعرد لباقمردو )تاجیزبس تشک هنومن
.تفرگ قنور راتکوک
ناتسناغفا کایرت یورس هراب رد دحتم للم ردخم داوم و میارج هرادا قبطرب
تشادرب نیمزراتکهرازه 157000زاار کایرت نت 7700روشک نیا 1386 لاسرد
لیکشت ار ناهجرد کایرت ینوناقریغ دیلوت دص یف 90 زا شیب هک تسا هدومن
لاس نیارد،تسا هتشاد شهاک 1385 لاس اب هسیاقمرد مقر نیا19.دهد یم
دادعت نیارب نوزفا.تسا هدش تشادرب نیمزراتکه 193000زا کایرت نت 8200
تیلو 18 هب تیلو 13زا 1385 لاسرد کایرت تشکزا یراع یاهتیلو
7رد روشک لکرد دیلوت دص یف 98دودح 1386 لاسرد .تسا هتفای شیازفا
یف 2رد اهنترانکوک تشک هک یلاحرد.دوب هتفایزکرمت یبرغ بونج تیلو
یرایبآ ،تعارز ترازو:لباک("ور شیپ لاس یارب ناتسناغفا یتعارز یایاوز"دحتم للم تعارزو اذغ نامزاس 16
)4831 لاس،یرادلامو
یبایزراو قیقحت دحاو:لباک( ناتسناغفارد نیمز یدصت تینما یایحا:نارحبرد نیمز قوقح ،یلیو– ندلآ زیل 17
)1831 ،ناتسناغفا
تیفرظ یاقترا یارب ناتسناغفا یملسا یروهمج تلود هب یکینکت یاهکمک "،ییایسآ فاشکنا کناب 18
)2831،ییایسآ یفاشکنا کناب :لباک("نیمز هراداو یراذگتسایسرد
للم ردخمداومو میارج هرادا:لباک("6831 لاسرد ناتسناغفا کایرت یورس "،دحتم للمردخم داومو میارج هرادا 19
)6831 ،دحتم
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
5
رایسب نآ یداصتقا تارثا یلو دوش یم ماجنا ناتسناغفا یعارز یاهنیمز دص
هیاسمه یاهروشک هب کایرت تارداص شزرا 1383 لاسرد.دشاب یمرت عیسو
نیمخت ینوناق )GDP( یلخاد صلاخان دیلوت دص یف 36 ابربارب یلکروط هب
ناقهد نویلیم 2.4دودح هک دراد نیا هب هراشا اهنیمخت20 .تسا هدش هدز
،روشک تیعمج لک زا دص یف 10
ً
ابیرقت ،دشاب یم کایرت تشک لماش ناغفا
تراجت یاهشخب ریاس رد مه اهناغفا زا یمولعم ان دادعت کی نیارب نوزفا
لاس هب یبآ یاهنیمز تاحاس دوجوم تسل نیرخآ .دنشاب یم لوغشم کایرت
داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم هژورپ عورشرد لیلد نیمه هب ددرگ یمرب 1354
هک یلاحرد .تشاد دوجو یرایبآ درومرد یمک تامولعم یرادلام و ردخم
تامدصزا )نردم هچو یتنس هچ( گنجزا لبق یرایبآ یاهتخاسریز زا یرایسب
هتفرگ رارق تلفغ دروم
ً
ارثکا یلو دنا هدنام ناما رد بوشآ و گنج یاهنارود
روط هب دیاش .تسا هدش نآ درکراک فیعضت ثعاب هلاسم نیا ،دنا هدش اهرو
نکمم تاهد رد تردق تابسانمرییغت هک دراد دوجو یدهاوش ،صخشم یلیخ
عیزوت هجیتنردو دشاب هتشاذگرثا بآ تیریدم یتنس یاهداهن درکراک رب تسا
.دشاب هتخاسرثاتم زین ار نآ
هصرعرد اهتفرشیپ یخرب مغر یلع 1383 لاسرد هک دراد نیا هب هراشا دهاوش
هدوب یرایبآ متسیس هوقلاب ییاناوت دصیف 50 هزادنا هب یرایبآ یهدزاب ،یزاسزاب
یتعارز بآ نادقف ،1381 لاس یلم یورس قبطرب ،صخشمروط هب 21.تسا
هرابرد دوجوم تامولعم یسررب22.ددرگ یم بوسحم تعارز یارب یگرزب عنام
1379 زا دعب یاهلاسرد تاهد تشیعم و یتعارز تادیلوت ،یعیبط عبانم تیریدم
یتلکشم یاراد تسا نکمم زین دوجوم تامولعم نیا دوخ هک دراد نیا هب هراشا
اب .دومن یبایزرا ار یلم طیارش قیقد تروص هب ناوتن هک دوش ببسو دنشاب
هنزو ،دنامب مولعمان تسا نکمم رییغت قیقد یاه رتماراپ هک یلاحرد ،نیادوجو
کرتشم تامدص هلیسوب یتعارز یهدزاب هک تسا نیا هدنهد ناشن دهاوش
هک یتقو .تسا هدشرثاتم ناتسناغفارد یداهن نمزم فعضو یلاسکشخ ،گنج
تعارزروتکس یبسن طوقس ،دشاب یم هباشم هرود کیرد تیعمج دشر هب طبترم
.دوش یم داصتقا دوبهبو راک رازاب،ییاذغ تینما یارب یتاعوضوم داجیا ببس
ار فاشکناو یزاسزاب یارب تعارز تیمها 1379 لاسزا دعب اه یسیلاپ نیتسخن
تعارزروتکس فاشکنا ریخا هدش بیوصت یژیتارتسا.دنداد رارق ییاسانش دروم
تاکوچ هدوسمو )1386(ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا بلاقرد تاهدو
کی داجیا یارب ار یسیلاپ یاهشلت یدعب شخب ،)1387(تعارز یلم فاشکنا
و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم یسیلاپ یاه هیصوتو اه هتفای یارب تاکوچ
.دروآ یم مهارف یرادلام
کناب:نتگنشاو("ردخم داوم اب هزرابم یسیلاپو ردخمداوم تعنص:ناتسناغفا "،گربندوب سیرودو دریب مایلیو 20
.1 لصف ،) 6831 لاس ،یناهج
)1382،ناتسناغفا یملسا یلاقتنا تلود :لباک("یرایبآ یسیلاپ"،تسیز طیحمو بآ عبانم،یرایبآ ترازو 21
رکذ یتعارز یروراب یارب یلصا عنام ناونع هب ار یندیماشآ بآ نادقف )دص یف13(نیقاهد لک موس کی ً ابیرقت 22
همانرب یریذپ بیسآ یاه لیلحتو میسرت شخب ،تاهد فاشکناو ءایحا ترازو یریذپ بیسآو اهلیلحت دحاو.دنا هدرک
)3002 لاس ،ناهج یاذغ همانرب :لباک(.ناتسناغفا یملسا یروهمج "یلم یریذپ بیسآ رطخ یبایزرا"و یناهج یاذغ
فاشکنا یارب یزاس یسیلاپو کیژیتارتسا نلپ 2.2
تاهدو تعارز
1379 لاس زا دعب یدیلک تاراکتبا
ناتسناغفا رد کیژیتارتسا یراذگنلپ تاراکتبا 1379 رد نابلاط طوقس زا دعب
دشر هب یبایتسد رد تعارز روتکس تیمها رب تامادقا نیا هیلک .دش عورش
ییاهشخب هولع هب .دنا هدومن دیکات یلم تینما فادها و رقف شهاک ،یداصتقا
دعب هب 1383 لاس زا ،تسا هدومن زکرمت تعارزرب هک یلم یاه یژیتارتسا رد
یدیلک دانسا .تسا هدرک هیهت ترازو یارب ار نلپ رتسام نیدنچ تعارز ترازو
تیعضو هرابرد هصلخ یاه تشاددای اب 2 هرامش لودج رد تعارز یژیتارتسا
شرازگ نیا ،یسیلاپ یلعف تیعقوم مهف روظنم هب .تسا هدش تسل اهنآ یلعف
تاکوچ( تعارز یلم فاشکنا تاکوچ و 1386 لاس روتکس یاه یژیتارتسا هب
یلم فاشکنا یژیتارتسا( بلاقرد .درگن یم 1387 لاس )تعارز یلم فاشکنا
عبانم روتکس یژیتارتسا ،تاهد و تعارز فاشکنا روتکس یژیتارتسا )ناتسناغفا
،ب
ّ
آ تیریدم یقیقحت یادنجآ اب طبترم ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا و بآ
یژیتارتسا( بیترت هب دعب هب نیا زا هک دشاب یم یرادلام و ردخم داوم داصتقا
هزرابم یژیتارتسا .بآ عبانم تیریدم روتکس یژیتارتسا .تاهد فاشکنا روتکس
فاشکنا یژیتارتسا هنیشیپ زا هصلخ فیصوت .دنوش یم هدیمان )ردخم داوم اب
یتیعقوم زا رتهب کرد ات دمآ دهاوخ بیترت هب أدعب نآ فادها و ناتسناغفا یلم
لکش ناتسناغفا رد 1384 لاسزا دعب اه یسیلاپ و کیژیتارتسا یاهنلپ هک
،
ً
لوا :دوش هتسناد مهم هتکن ود تسا مزل اجنیا رد .دیآ تسد هب دنا هتفرگ
هب اه یسیلاپ تیعقوم ،هدرتسگ یزاسزاب و یفاشکنا یاهشلت تشادرظنرد اب
یللملا نیب یهجو قودنص .دنشابیم لماکت لاحرد تعرس هب و موادم تروص
فاشکنا یژیتارتسا یارب یدعب یاهماگ هک دنا هدرک هیصوت یناهج کناب و
تاطابترا و تیولوا ،یهد تهج رب زکرمت عیسو تروص هب دیاب ناتسناغفا یلم
ترازو قباس نیعم( تعارز دیدج ریزو ،یمیحر فصآ 23.دیامنرقف شهاک یارب
و یرایبآ ،تعارز ترازو یربهر نتفرگ هدهع هب اب ،)تاهد فاشکنا و ءایحا
تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسارب هیکت اب 1386 لاس ربوتکا رد یرادلام
بوچراهچ دیوست هب میمصت یرادلامو یرایبآ ،تعارز ترازو نلپ رتسام و
.دوب هارمه ی هتسجرب یاهتوافت اب هتبلا هک تفرگ تعارز یلم فاشکنا دیدج
ناکما دوش رازگرب 1388 لاس دسا رد تسا رارق هک یروهمج تسایر تاباختنا
یهد لکش ثعاب هک دروآ یم مهارف ار یدیدج یاهدرکیور و اهتیولوا ندشزاب
.دش دهاوخ یسیلاپ هرابرد اهوگتفگ هنیمز و کیژیتارتسا یراذگنلپ تایلمع
یریوصت تسا هدش هیارا هتشون نیا رد هک یسیلاپ یاوتحم هصلخ ،نیاربانب
هدننک یفرعم دیدج یسیلاپ دانسا کش نودب .دشاب یم عقوم هب و یروف
هدش بیوصت تاحفص هلیسوب یژیتارتسا کی
ً
اتیاهن ،
ً
ایناث .دوب دهاوخ تارییغت
قیبطتو لیومت ییاهمارگورپ هچ هکنیا قیرطزا هکلب ،دیآیمن دوجوب دنس کیرد
ناگ هدننک لیومت قیرطزا یعیسو تروص هب هلاسم نیا ناتسناغفارد .دوش یم
رایسب یجراخ لیومت عبانم هک تعارز روتکسرد صوصخ هب ،دوش یم صخشم
هیصوتو اه هتفای ".رقف شهاک یژیتارتسا هلاقم -رواشم نادنمراک کرتشم تشاددای "،یللملا نیب یهجو قودنص 23
.تسا هدش حیرشت شخب نیارخآرد ییزج تروص هب یناهج کنابو -FMI ینیبزاب یاه
6
یبیکرت تایرشن هلسلس
ناشنرطاخ یناهج کناب .دشابیم هدشدای ترازو یتلود یاه هجدوب زا رتلاب
یلم فاشکنا یژیتارتسا قیبطت یارب هدش ینیب شیپ فراصم هک دنک یم
راظتنا یقطنم روط هب تلود هک تسا یلام یاهکمک ربارب ود
ً
لامتحا ناتسناغفا
نایرجرد ییاهشلت ،نیاربانب 24.دیامن تفایرد ناگ هدننک لیومت زا ات دراد
.دنیامن یدنب هتسد تیولوا ظاحل زا ار هدش داهنشیپ یاهمارگورپ ات تسا
ناونع خیرات تاظحلم
تعارزو یرادلام فاشکنا یارب یژیتارتسا
ناتسناغفا
1380
ً
اروف.یعیبط عبانمو یکیزیف یزاسزاب:دراد رارق یلم فاشکنا تاکوچ موس بطق ششوپ تحت
.تسا هدش هتشون نابلاط طوقس زا دعب
ءایحا یارب یژیتارتساو یسیلاپ تاکوچ
ناتسناغفا یعیبط عبانمو تعارزروتکس
1382 لاس لمح
هدش بیوصت .ییایسآ فاشکنا کناب هلیسوب هدش لومت "،ناتسناغفا هدنیآ نیمات"زا یشخب
1382 هلبنس هامرد
اذغو یرادلام ،تعارز ترازو نلپ رتسام
)MAAHF(
1383 لاس
.دزاس دومنهر ار روتکس نیارد ناراذگ هیامرس ات هدننک لیومت دنچ یاضاقت هلیسوب هدش هیهت
یزرابروط هب ترازو نادنمراک تسا هدش تسیل قوف رد هک 1382 لاس یژیتارتسا رب هیکت اب
.دندوب لماش یژیتارتسا نیا هیهترد
یلم فاشکنا یژیتارتسا
تعارز یژیتارتسا:)ANDS(ناتسناغفا
1385 لاس ازوج
تاهد فاشکنا یژیتارتسا هلیسوب سپس.یرادلامو یرایبآ،تعارز ترازو هلیسوب هدش هیهت
.دش هدیناجنگ 1386 لاس ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا ییاهن هخسن رد تعارزو
:یرادلامو یرایبآ ،تعارز ترازو نلپ رتسام
یراذگ هیامرس نلپو مارگورپ 7 قیبطت
1385 لاس ربماتپس
یزاسزاب”،ناونع تحت نآزا سپ یا هحفص 10 دنسو 1383 لاس نلپرتسام هب ءاکتا اب
.1384 لاس ربوتکارد هدش هیهت ”،تیقفوم یارب هناگ 7 یاهمارگورپ :ناتسناغفا یتعارز داصتقا
.دیدرگ نیزگیاج 1387 لاسرد یلم تعارز فاشکنا تاکوچ هلیسوب سپس
تعارزو تاهد فاشکناروتکس یژیتارتسا
)2013-1386(1391-1387 ANDS
1386 لاس روث
هدش هیهت تاهد فاشکنا و ءایحا ترازو و یرادلامو یرایبآ،تعارز ترازو هلیسوب
ً
اکرتشم
یزرک دماحروهمج سیئر هلیسوب لماک روط هب ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا دنس.تسا
رقف شهاک یژیتارتسا دنس ناونع هبو دیدرگ بیوصت 1386 لاس ناطرس 21رد یو هنیباکو
.دیدرگ لاسرا یناهج کنابو یللملا نیب یهجو قودنص هب ناتسناغفا
یلم تعارز فاشکنا تاکوچ
لاس ناطرس )هدوسم(
1387
تاطابتراو دش لیدبت ”راهچ“ هب ”مارگورپ7".یرادلامو یرایبآ،تعارز ترازو هلیسوب هدش هیهت
.دیدرگ تیوقت رقف شهاک فادها اب نآ
ار ییاهتصرفو دنک یم دیکات یژیتارتسا دانسا یاهتیدودحم رب هتکنود نیا
یراذگ هیامرس هرابرد میماصت و یسیلاپ تایلمع یاهوگتفگ زا تیامح یارب
نوماریپ رتشیب یاهثحب دنمزاین اهتیولوا نییعت لکشم لمع.دیامن یم داهنشیپ
ییاکیرمآ رلاد نویلیب/درایلیم 50 لاس 5 تدمرد ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا یارب مزل هجدوب عومجم 24
تروص هب یناهج کناب.دوش تفایرد ناگ هدننک لیومت یاهکمکزا نآ درایلیم 43 زا شیب دور یمراطتنا هک دشاب یم
یقطنم تروص هب هک تسا یلام هوجو رباربود رادقم نیا هتشذگ یاه هیور ساسارب هک تسا هدرک ملعا یطایتحا
ببس تلود قیرطزا اهکمک بذج دودحم تیفرظ هک دنک یم ناشن رطاخ نیارب هولع،تشاد ار شراظتنا ناوت یم
فاشکنا یژیتارتسا قیبطت یارب ناگ هدننک لیومت ،ً ابقاعتم.ددرگ یم فراصم نیا قیبطت هار رس یدج عنام کی داجیا
.دندرک دهعت ار رلاد درایلیم 20 دودح دوب هدشرازگرب 1386 هلبنس هام طساوارد هک سیراپ سنارفنکرد ناتسناغفا یلم
مراهچ عبر هک یناهج داصتقا راظتنا لباقریغ طوقس یلو دشاب هاررد هدنیآرد هک تسا نکمم یفاضا تادهعت دنچره
کرتشم تشاددای" ،IDA و IMF:عبانم(.دروآ دوجو هب ار یعنام یلام لیومت یارب ً لامتحا داتفا قافتا 1386 لاس
شهاک یارب هلاس هس تامیظنت تحت مراهچ یرگنزاب" ،IMF )4 "،رقف شهاک یژیتارتسا هرابردرواشم نادنمراک
،هنایمرواخو یزکرم یایسآ تنمتراپید :یس ید نتگنشاو("درکراک نازیم طاقسا یارب اضاقتو دشر یاهتلوهس ،رقف
)1386
1380 لاسزا تعارز یژیتارتسا یدیلک دانسا :2 هرامش لودج
هک یکرادمو دهاوش.دشاب یم یداهنشیپ تلخادم هوقلاب تارثاو ینیرگیاج
نیارد هدش هتخاس یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدمتاعلاطم هلیسوب
عقوم هبو طبترمرایسب ناتسناغفا فاشکنا و یزاسزاب یارب اهشلتزا هلحرم
زا تیامحرصانع تیوقت یارب تفرشیپ هب ور یاهشلت هب هجوت اب .دشاب یم
یقیبطت یاه درکیور و هدرک ییاسانش ار اهتیولوا ،روتکس یاهیژیتارتسا یارقف
.دیزاسب ار یرتشیب
ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا
ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا هنیشیپ
یناهج هعماجو دحتم للم،ناتسناغفا تلود ناگ هدنیامن ،1384 لاس لیاوارد
یارب هلاس 5 تاکوچ کی ات دندومن تکرش ناتسناغفا یارب ندنل سنارفنکرد
ناتسناغفا هدهاعم هجیتن.دنیامن داجیا ار ناتسناغفا اب یللملا نیب یاهیراکمه
یدنب نامز یاهرایعم نوماریپ تیلاعف یارب ناگ هدننک کارتشا یسایس دهعت
یم ناتسناغفا )موس هرازه( هرازه یفاشکنا فادها هب یبایتسدروظنم هب هدش
یتراظن تاکوچو ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا لماش اهرایعم نیا .دشاب
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
7
.تسا هدش نآ هارمه یبایزراو
فاشکنا یژیتارتسا هسورپ یلصا فده ،دحتم للم یفاشکنا مارگورپ ساسا رب
هک دوش قیبطتو هتخاس ارقفزا تیامح یژیتارتسا" هک دوب نیا ناتسناغفا یلم
بیترتو میظنت ،هدش یدنب هتسد تیولوا ساسا رب ،هدش هدیجنس نآ فراصم
لابقرد عیسو عامجا هدنهد ساکعناو دوش هتفرگ رظنرد هجیدوب نآ یارب و هدش
یارب مود فده 25".دیامن هزرابم رقف اب دناوتب ات دشاب یتیلو و یلم یاهتیولوا
یللملا نیب یهجو قودنص یاهیدنمزاین ندروآرب اب ات دوب نیا ناتسناغفا تلود
ضرق یاهروشک راکتبا" ساسا رب ار شدوخ ،رقف شهاک یژیتارتسا یارب
یهجو قودنص رد "هدوب نابیرگ و تسد ریقف ءهدیدپ اب یدج روطب هک یراد
26.دیامن ضرق یگ هدوشخب لومشم ،دحتم للم
:للملا نیب یهجو قودنص قبطرب
هعماج عیسو کارتشا قیرطزاو هدوب یروشک :دیابرقف شهاک یاه یژیتارتسا
زکرمتو هدوب روحم هجیتن ،دشاب اهیژیتارتسا یلم تیکلام هدننک جیورت یندم
تیهام دناوتب ات هدوب عماج ،دیامن دیفتسم ار ارقف دناوتب هک دیامن ییاهدرواتسدرب
هدش گنهامه کارتشا لماش هدوب یکارتشا ،دیامن ییاسانش ار رقف یدعب دنچ
ناگ هدننک لیومتو یلخاد یاه هقلعیذ ،تلود( هدنهد فاشکنا یاکرش
27.دشابرقف شهاک یارب تدمزارد زادنا مشچ قباطم .دشاب )یجراخ
ناطرسرد هنیباک طسوت ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا بیوصتزا دعب
ینیبزاب یارب ار ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا دنس ناتسناغفا تلود ،1386
ترازو هب نامزمهو دومن لاسرا یللملا نیب یهجو قودنصو یناهج کناب هب
یژیتارتسا یفرعم یارب ار ییاهتلوهس ات دش هداد هفیظو تاهد فاشکناو ءایحا
.دروآ مهارف روشک لخاد حطسرد ناتسناغفا یلم فاشکنا
فاشکنا یژیتارتسا روتکس یاه یژیتارتسازا تسا ییاهدیکات بختنم لیذرد
هک ییاهزیچرب زکرمت اب تعارز یژیتارتسا یدیلک دانساریاسو ناتسناغفا یلم
هعلاطم نیا یاه هیصوتو اه هتفای یارب یسیلاپ یلعف یاوتحم سیسات ببس
.تسا هدیدرگ
تعارز و تاهد فاشکنا یژیتارتسا تاصخشم
یژیتارتسا زا دنترابع تعارز و تاهد فاشکنا یرب یتلود یژیتارتسا هیلوا دانسا
،تعارز ترازو هلیسوب
ً
اکرتشم هک 1386 لاس روث خروم تاهد فاشکنا روتکس
لاس توح خیراترد تیاسبو "ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا هژورپ هصلخ"،دحتم للم یفاشکنا مارگورپ 25
26رد( www.undp.org.af/whoweare/undpinafghanistan/projects ،تسا هدش زورب 1386
).تسا هدش دیدزاب 1387 لاس ناطرس
رقف شهاک یژیتارتسا دنس"و 1386 لاس " ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا" هک دیشاب هتشاد رطاخ هب 26
ناتسناغفا لخادرد ناونع نیلوا.دننک یم هراشا هباشم دنس هب 1386 لاس یم هام خخروم "ناتسناغفا یملسا یروهمج
.دنا هدومن هدافتسا ار ناونعودره یللملا نیب یهجو قودنصو یناهج کناب .تسا هدش هدافتسا
www.imf.org/external/np/prsp/prsp/"،PRSP عیاقو هحفص "،یللملا نیب یهجو قودنص 27
)تسا هدش زورب 1387 ناطرس خیراترد تیاسبو( asp
نینچمه و تسا هدش هیهت تاهد فاشکناو ءایحا ترازو و یرادلام و یرایبآ
و یرایبآ ،تعارز ترازو هلیسوب هک تعارز یلم فاشکنا تاکوچ هدوسم
.تسا هدش هتخاس یرادلام
:دشاب یم یزکرم یگ هژیو هس یاراد تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا دنس
،عیسو لکش هب یراجت تعارز یزاس لماش قیرطزا ،رازاب یارب دیلوترب زکرمت
یریگفده قیرطزا قیبطت ،دیلوت هشاعا لیاسو تیمها نداد هولج تیمها مک
یگنهامهو لاب ییاناوت اب تعارزو تاهد فاشکنا یاهنوز تیامح ییایفارغج
یاراد یلم فاشکنا یژیتارتسا .تعارزو تاهد فاشکنا عماجراکتبا قیرط زا
یتعارز راتخاس ،یتعارز دیلوت ،یلحم هرادا :زا دنا ترابع هک دشاب یم رصنع 5
ثداوح و رارطضا تلاح یارب اه یگ هدامآو یداصتقا دیلوتزاب ،تاهد و
.یعیبط
هدوب روحم -رازاب رتشیب یژیتارتسا یتعارز دیلوتو یداصتقا دیلوتزاب رصانع
متسیس ساسارب دیلوت هب ،هشاعا یارب دیلوت زا نیقاهد ندرک جراخ هب دنمقلعو
عیسو یاهنیمز ناکلام تعارز رییغت راتساوخو دشاب یم یصصخت یتعارز یاه
یصوصخ روتکس نلکو طسوتم یاه هیامرس دناوتبات تسا یراجت تعارز هب
نیا .دیامن بذج ناگ هدننک سسورپ و یتعارز ناگ هدننک دیلوت بناجزا ار
یراجت تعارز هک تسا نیا یراجت تعارز جیورت تیزم" :دیوگ یم یژیتارتسا
رازاب اب یبوخ طابترا هک دوش یم یربهر ینانیرفآراکو ناراذگ هیامرس هلیسوب
یم یقلت نینچ اهنآ نیاربانب .دنروآ یم دوخاب ار یهجوت لباق عبانم و دنراد
:دنناوتب هک دنوش
دنیامن ییاسانش ار روآدوس یاهتصرف .1
دنیامن مهارف ار رازابو یژولونکت ،تیفیک اب هیلوا عبانم هب یسرتسد .2
دهد شهاک هدمع یاهدیرخ قیرطزا ار اهتمیق .3
دهد شهاک یدیلوت یاهدادرارق قیرطزا ار تارطخ .4
تامدخ شیازفا و رابتعا شرتسگ .5
دیامن لیهست ار یلم دحتم عیانص دشر .6
دیامن مهارف ار تیفیک لرتنک تامدخ .1
لاغتشا داجیا ثعاب عیسو لکش هب یراجت تعارز جیورت ،اهنیا همهرب نوزفا
کچوک ناگ هدننکدیلوت زا یریثک دادعت یارب تادیاع شیازفا ببسو هدش
.دوش یم تاهد حطسرد نانیرفآراک ریاسو نارجات،نارگشزادرپ،طسوتمو
هک دراد یدنمتردق یشیامن تارثا عیسو حطسرد یتعارز یاهتکرش نینچمه
هبرجت.دنیامن ذاختا ار یرت قفوم یاه هیور ات دیامن قیوشت ار نارگید دناوت یم
شیازفا یارب نیقاهد ییاناوتو یلحم یاهرازاب فاشکنا هک تسا هداد ناشن
دوبهبرد یراذگ هیامرس کیرحت یلصا رصانع اهرازاب هب نآ ندیناسرو تادیلوت
8
یبیکرت تایرشن هلسلس
.ددرگ یم تادیاع دیلوترد دوبهب ببس هجیتنرد هک دشاب یم یرورابو تادیلوت
ات دزاس یم رداق ار یا هشاعا تعارز هب هتسباو ناعراز زا یضعب هلاسم نیا
دنیامن لیدبت یصصخت همین ای یراک – همین هب ار ناشدوخ تادیلوت دنناوتب
28.دنهد شهاک کایرت دیلوت اب ار ناشدوخ یگتسباو قیرط نیدبو
ینمضروط هب ارقف زا تیامح هویش هب دشرو یراجت تعارز نیب طابترا تیلباق
تعارز هک دور یم راظتنا قیرط نیمه هبو تسا هدش هراشا ییاهن هلمجرد
تاهد ناگ هدنشاب زا یریثک دادعت هب هک ،تسناوت دهاوخو ،دناوت یم یراجت
تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا.دناسرب هدافتسا تعارز یاه هزوح رسارسرد
هب نآ هبو دنک یقلت شزرا یب ار یا هشاعا تعارز دیلوت هک دراد لیامت
هب کیدزن ایو یا هشاعا تعارز ":درگن یم یریذپ بیسآورقف عبنم ناونع
تاهدرد رقف هخرچ کی بجومو دنک یمن دیلوت یدیاع هنوگ چیه یا هشاعا
یمریذپ بیسآ اه کوش رباربرد تدش هب ار یتاهد یاه هداوناخو دوش یم
هقطنم یاهرهش-رازاب تیزکرم اب تاهد فاشکناو تعارز هحاس 295".دزاس
.دشاب یم بسانم رایسب دشر یارب طیارش اجنآرد هک دنا هدش ییاسانش یا
فاشکنا روتکس یژیتارتسا تساوخ.)تارهو راهدنق،لباک،زودنک،فیرشرازم(
تاحاس نیارد هماعو یصوصخ روتکس یراذگ هیامرسرب هک تسا نیا تاهد
،بآ،قرب دننام یتامدخو یتایح یاهتخاسریز هک دوش نیمطمات دیامن زکرمت
تاحاس نیا یوفرح یاهمارگورپریاسو یلام تامدخ ،تاطابترا ،لقنو لمح
فعاضم جیاتن یبایتسد هب رجنم قیرط نیدبو هدادرارق ششوپ تحت ار دشر
شزرا هریجنز هک یطابترا یاهتکرش اب ندرکراک قیرطزا هولع هب.ددرگ یم
نیا.تفرگ دهاوخ رارق ششوپ تحت یتباقر یشزرا هریجنز ،دننک یم بیقعت ار
یارب هفولع دیلوتو ماشحا،)زغمراهچو ماداب(بابزغم،هویم،تاجیزبس یژیتارتسا
درکیور نیب هوقلاب طابترا کی.دناد یم بوخرایسب هوقلاب تادیلوت ار ماشحا
مدرم زا تیامح یانبمرب دشرو راد تیولوا یتعارز تاحاسرد تلخادمزکرمت
دوش هتخاس ییاهنلپ" هک تسا هدش دهعت ینمض روط هب هک دراد دوجو ریقف
هچرگا "دهد شرتسگ تاهد هداتفارود تاحاس هب ار یتعارز تاحاس دودح ات
.دسرارف ناشتبون ات دنوشرظتنم دیاب اهنآ هک تسا هدش داهنشیپ یژیتارتسارد
لکشم یدنب تیولوا نیا،تاهدرد هداتفارود تاج هیرق تیمومع هب هجوت اب
دراد دصق یژیتارتسا نیا فلخرب یلم تعارز فاشکنا تاکوچ ،دشاب یمزاس
یسرتسد ییاهشلاچ اب هک ار ییاهنآو دنراد هوقلاب دشر ییاناوت هک ار یتاحاس
.دزاس لماش دنتسه هجاوم
فیصوت یترازولا نیب مسیناکم کی ناونع هب تعارزو تاهد عماج فاشکنا
روتکس یژیتارتسا ات دنک یم راک یلاوسلوو یتیلو،یلم حوطسرد هک تسا هدش
یا هعومجم" ناونع هب مسیناکیم نیا نینچمه.دیامن قیبطتار تاهد فاشکنا
بیسآو نیرتریقف دناوتب هک تسا هدش فیصوت ،هدش یحارط ییاهمارگورپ زا
دنا هدش تسیل مارگورپ 15 ."دیامن تیامح ار تاهد عامتجا یاهشخب نیرتریذپ
یلم فاشکنا یژیتارتسا دنسرد تعارزو تاهدروتکس فاشکنا یژیتارتسا "،ناتسناغفا یملسا یروهمج 28
29 ،)1386 لاس ،ناتسناغفا تلود :لباک ("،ناتسناغفا
یلم فاشکنا یژیتارتسا دنسرد تعارزو تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا "،ناتسناغفا یملسا یروهمج 29
92 "،ناتسناغفا
و یرایبآ ،تعارز ترازو نلپ رتسام هناگ 7 یاهمارگورپ زا مارگورپ 6 لومش هب
مارگورپ 30.تاهد فاشکناو ءایحا ترازو یدیلک یاهمارگورپ هولع هب یرادلام
تسیل )تعارزو تاهد عماج فاشکنا( یلصا مارگورپ ناونع هب یلم یگتسبمه
یمدرم فاشکنا یاهاروش 2176731 هک تفگ ناوت یم تارج هب.تسا هدش
یلصا هطقن هک دور یم راظتنا تسا هدش داجیا یلم فاشکنا مارگورپ تحت هک
هژورپو فیدرمه یاه هناخترازو یوسزا یمدرم فاشکنا هب کمک یارب دادرارق
ینامزرد تسا هدش شرازگ .دشاب ناگ هدننک لیومت طسوت هدش لیومت یاه
فاشکنا یارب عماج مارگورپ موهفم دوب هدش دیوست یلم فاشکنا یژیتارتسا هک
.دوب هدش هتخاس لماک تروص هب تعارزو تاهد
یاهنامزاس زا تیامح :زا دنترابع تعارز یسیلاپ دانسارثکا کرتشم یازجا
تشک عونت هب ناوتب ات دیدجو تمیق نازرا یاهیژولونکت یفرعمو نیقاهد
تروص هبو ییاذغ تینما دوبهب ،دومن کمک یا هشاعا نیقاهد ماشحا دیلوتو
همین دیلوت کی یوس هب دیاب دراد دوجو یبوخ رازاب هک ییاهاجرد ،لآ هدیا
یاه هویم،تاجیزبس یاهغاب لماش هوقلاب یاهتیلاعف.دومن تکرح هدرتسگ
دنفسوگ هدرتسگ شرورپ،ریقف قطانمرد نایکام دیلوت،ماشحا دوبهب،کچوک
یصوصخ یاهدحاو فاشکناو شزادرپو هریمشک یروآ عمج،مشپ شزادرپ ،زبو
.یرینرتو
تیامح ،تسا نکمم یصصخت همین ای هدرتسگ همین تعارز هک ییاجرد
تارداصو دبای شرتسگ اهنآ یرورابو ماشحا دیلوت هک تسا نیا دصقم هب
دروم دیاب هک لاب هوقلاب ییاناوت اب یعرف یاهروتکس.دوش جیورت یغاب تلوصحم
دیلوت یاهمارگورپ قیرطزا ( دشاب یم تاینبل تلوصحم لماش دریگبرارقزکرمت
نایکام شرورپ یدومع تراجت )ریش یروآ عمج یاهوگلاو یکاروخریش،لثم
تیفیک لرتنک هریخذ قیرطزا( ریقف نایکام ناگ هدننک دیلوت هب طابترا اب )غرم(
،) )یبابک( یتشوگ ناغرم دیلوت یاهدحاو و یریگ هجوج ،یکاروخریش ،نیدلاو
،یناتسمز هیذغت ،یریگ لسن یاهمارگورپ قیرط زا( مشپو هریمشک یاه هکیت
هویم )اههاگارچ تیریدمو عتارم میسرت ،اه هناخ باصق ،هوبنا هیذغت فاشکنا
.)اهنآ یدنب هتسبو اه هویم شزادرپ ،اهناتسغاب سیسات قیرطزا(اه
یژیتارتسا یروف ینیبزاب ثعاب 1386 ربوتکارد تعارز دیدجریزو ندمآ
رصانع مه هک دوب نیا فده ،دش تعارز یلم فاشکنا تاکوچ هیهتوریخا
تاهد فاشکناو ءایحا ترازو اب
ً
اکرتشم هک یرادلامو یرایبآ،تعارز ترازو
دیامن حلصا و هدومن هداس دوب هدش تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا لماش
نیاربانب .دهدرارق حلصاو ینیبزاب دروم ار ترازو نیا نیشیپ نلپرتسام مهو
فاشکنا روتکس یژیتارتسا دراو هک نیعم هدش داهنشیپ تلخادم زا یرایسب
هک دسر یمرظن هب ،دنچره.دنتفرگرارق یدیدج تاکوچرد دوب هدش تاهد
یعیبط عبانم تیریدم،یرایبآ یاهتخاسریز،یرادلام،یرادغاب،زادنترابع یرادلامو یرایبآ،تعارز ترازو یاهمارگورپ 30
،یلم یگتسبمه مارگورپ:زادنترابع تاهد فاشکناو ءایحا ترازو یاهمارگورپ.)تسا هداتفا ملقزا یسیلاپ(تیفرظ یاقتراو
یلم فاشکنا،یلم تبقارم متسیس،تاهد یارب بآ هیهتو هحصلا ظفح،تاهد هب یلم یسرتسد،یوحاس یلم فاشکنا
رارطضا تلاح هب عیرس شنکاوو تاهدرد یناسر قرب،تاهدرد راکو بسک
لاس لمح 19 رد اهدرواتسدو یلصا تلصاح یاه هصخاش:مارگورپ نیا جیاتن"،یلم یگتسبمه مارگورپ 31
هلبنسرد( http://www.nspafghanistan.org/reports-and-publications.shtm "،1387
.)تسا هدش دیدزاب 1387
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
9
یسیلاپ دنس هب تبسن 1387 ناطرس هام تعارز یلم فاشکنا تاکوچ هدوسم
ریقف مدرم یارب ار یرتشیب نیعم یاهتیامح تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا
هب )تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا( ریخا دنس اریز ،تسا هدومن ینیب شیپ
دروآ مهارف شدوخ دهعت لابقرد یلمع یاههار
ً
اصخشم هکنیا یاج هب لکروط
دیدج تاکوچ32 .تسا هدرک یزاب تاملک اب ریقف مدرمزا تیامحدرومردرتشیب
یمروتکس ساساربوریگارف،لاب هب نییاپزا درکیور کی باکترا هدنهد ناشن
.دشاب
یاهشخبرد هک هقلع یذ یاهشخب زا یعیسو هنماد کی اب مارگورپ نیا
اهشخب نیا ،دومن دهاوخراک دنشاب یم لوغشم تعارز شزرا هریجنز نوگانوگ
طسوتم،کچوک یاهتراجت(فلتخم یاه هزادنارد هدننک دیلوت یاهنامزاس لماش
33.دنشاب یم نارادیرخوراجت،نارگشزادرپ،ناراذگ هیامرس)نلک یاهتکرشو
ناونع هب )دنراد یبآ نیمزراتکه 50 ات 1 زا هک دنتسه ینیقاهد( طسوتم نیقاهد
دهاوش ساسارب اریز ،دنوش یم بوسحم "تعارزردرادیاپ دشر تارقف نوتس"
.دننک یم دیلوت ارروشک یعارز تلصاح دص یف 90-80 نیب اهنآ
ً
لعف کرادمو
ییایفارغج عناوم لیلد هب ناتسناغفارد عیسو یراجت تعارز یارب هوقلاب تاناکما
34.دشاب یم دودحم ناتسناغفا تایلو رثکارد
عفانم هب یبایتسد لقادح ایو تاواسم درومرد یرتگرزبو نیعم یاه ینارگن
ً
ارهاظ
نیمضتات دیامن یم دهعتم ار تلود یددعتم تاراهظا.دراد دوجو عیزوت عیسو
لومش هب هدید نایز یترابع هب ایوریذپ بیسآ،نیشن هیشاح یاهپورگ هک دیامن
عقاو هداتفارود تاحاس رد هک ییاه هداوناخو نانز،35)رایس یاهناپوچ( اه یچوک
فاشکنا تاراکتبازا دنرادرارق یملل تاحاسردو هدوبرادروخرب یمک عبانمزا،هدش
یارب ییاز لاغتشا تیمهارب تاکوچ نیا نینچمه.دندرگ یم دنم هرهب تاهد
.دنک یم دیکات نیمز مکو نیمز یب نیقاهد یارب
ً
اصوصخم رقف شهاک
)یا هقطنم یاهرازاب کیدزن( بسانم تاحاسرد تیامح زکرمت یارب ذخآم
.تسا هدش فذح
ایورت هداتفارود هک یتاحاس دشاب هتشاد نیا هب هراشا ات درادن دوجو یملک چیه
دیدج تاکوچ ،نآ ضوع هب .دنریگ یمرارق یرتمک تیولوارد دنشاب تخس
ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا قیبطت رب زکرمتابرقف شهاک درومرد یهد میلست ،نیپ مدآ ،روتناک لواپ 32
)1387 ،ناتسناغفا یبایزراو قیقحت دحاو:لباک(،ریقف مدرمزا تیامح یاهدرواتسد هرابرد
،ناتسناغفا تلود:لباک ("یداصتقا دیلوتزاب مارگورپ:تعارز یلم فاشکنا تاکوچ"،ناتسناغفا یملسا یروهمج 33
6،)1386
.9"،یداصتقا دیلوتزاب مارگورپ"،ناتسناغفا یملسا یروهمج 34
توافتم تاشیارگ هب هجوت اب هک دنک یم ناعذا تعارز یلم فاشکنا تاکوچ دنس رد یچوکزا تیامح مارگورپ 35
توافتم ی اه متسیس یارب تسا نکمم ،ینیشناجکی همینو رتمک ترجاهمزا روشک لامشو برغ،قرشرد اه یچوک نیب
هتسباو اهنآ تشیعم هک رایس یاه یچوک نیب دنس نیا نیاربانب.دشابزاین یتوافتم یاهیژیتارتسا هب اه یچوک تشیعم
زیامت دنتسه لوغشم یتشیعم عونتم یاهراک هبو دنتسه نیشناجکی همین هک ییاه یچوکو دشاب یم ماشحا شرورپ هب
نیدنچرد ار یرت ینلوط یاهتفاسم هک یناسک ،دراد دوجو توافت مه رایس یاه یچوک نیب نینچمه .دوش یم لیاق
.دنیامن یم ترفاسم هاتوک یاه تفاسمرد هک ییاهنآو دنیامن یم ترفاسم تیلو
ناونع هب نآزاو دنک یم هراشا ناتسناغفا یکیجولوکیا-یعارز هقطنم 7 هب
تشیعم زا تیامح یارب یعناومو اهتصرف فیرعت هب کمک یارب امنهار کی
یم جیورت ار هدش یحارط تلخادم نآ لابند هب و .دنک یم هدافتسا تاهد
لماوع قطانم لخادرد تلخادم یدنب تیولوا یاهرایعم ،قباس دننامه.دیامن
.دهد یمرارق هجوت دروم ار یتخاسریزو یعامتجا،یکیریف،یکیجولوکیا
دوجو یرکذ لباق یاهتوافت یضعب ،یعرف یاهمارگورپو مارگورپ حطسرد
نلپرتسام ،تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا یژیتارتسا نیب
ً
اصوصخم دراد
هب دراد دوجو تعارز یلم فاشکنا تاکوچ و یرادلامو یرایبآ ،تعارز ترازو
یتعارز دیلوت ،یعیبط عبانم تیریدم نیب طابترا :هرابردرت یوق دیکات لومش
شیازفا :یداصتقا دشرو ییاذغ تینما هب یبایتسد روظنمب یداصتقا دیلوتزابو
هیلوا یاذغ(مدنگ
ً
اصوصخم ییاذغ تینما نارحب هب شنکاورد تلغ تلصاح
یتعنص تلصاحریاسو ینغور یاه هناد ندومن جیورت :)ناتسناغفارد هدمعو
تیامح ،دوش هدافتسا ماشحا یاذغ ناونع هب دناوت یم هک ییاهزیچ صوصخب
اهتلوهس داجیا :یعیبط عبانم تیریدم دوبهبرد جیورت:ماشحاروتکس زا یمومع
شرتسگو دهد شهاک ار ناقهدرطخ هک ییاهیژیتارتساریاسو تشک عونت یارب
لوحت ات هدش هداد ییلاب تیولوا ،هولع هب .یتعارز تارابتعا هب یسرتسد
ترازورد بسانم هماعروتکس تاررقم اب قباطم ار تیفرظ یاقتراو یتعارز
.دیامن عیرست تایلو یزکرم حوطسرد یرادلامو یرایبآ،تعارز
نیمز رتسجارو تبث یژیتارتسا تاصخشم
نیمز هب یسرتسد هک دیامن قیبطت ار ییاهرایعم ات تسا هدش دهعتم تلود
نیوانع لاقتنا یاهدنور ندرک هداس،تیکلام قوقحرد تحاضو قیرطزا ار
کی هدوسم 1385 لاسرد.دیامن قیبطت تدمزارد یاه هراجا نتسنادزاجمو
تسا نایرجردزین ییاهشلتو دیدرگ میلست هیلدع ترازو هب نیمز یلم یسیلاپ
دوبهب ار نآزا یشان یواعد عفرو نیمزرتسجارو تبث یارب یقوقح تاکوچ ات
36.دیامن داجیا ار نیمز یمدرم هرادا متسیس کیو هدیشخب
بآ عبانم تیریدم یژیتارتسا تاصخشم
عماج ماظن کی یوس هب تکرح لاحرد ،ایرد یلصا هضوح 5 ساسارب تلود
.دشاب یم یداهن تامیظنترد مهم رییغت کی نیا .دشاب یم بآ عبانم تیریدم
فیدرمه یاهترازو نیبردو( هدش کیکفت بآ تیریدم تیلوئسم،یخیرات رظنزا
ساسا هب هکنیا یاجبو )دوب هدش میسقت دنک یم تباقر یاعدا ناشمادکره هک
،
ً
اتیاهن .دوب هدش میسقت یرادا تادحرس قبطرب دوشراذگاو یعیبط تادحرس
تیریدم تیلوئسمو دش دهاوخ داجیا هضوح ره یارب اهایرد هضوح یاهنامزاس

ً
لعف .یعرف یاه هضوح حطسرد
ً
لامتحا،دش دهاوخ هتخاس
ً
اقباطم بآ عبانم
یایرد هضوحرد ار درکیور نیا ات دشاب یم قیبطت لاحرد یشیامزآ هژورپ کی
زین بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا هب تیلوئسم یدعب یراذگاو.دزاسب ومآ
یم یزکرم تروص هب لباکردزین قیبطتو یراذگنلپ نمضرد .تسارظنرد
یکینکترایتسد تیرترکس کیو بآروما تیریدم یارب یلاع یاروش کی.دشاب
"ملاس هرادا" بطق ناونع تحت " هرادا متسیس و هماع هرادا،رشب قوقح یژیتارتسا"رد نیمزرتسجارو تبث 36
.تسا هتفرگرارق یسررب دروم ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا
10
یبیکرت تایرشن هلسلس
.دیامن جیورت ار هدننک لیومت و یترازولا نیب یگنهامه ات تسا هدش داجیا
یارب کیژیتارتسا یسیلاپ بوچراهچ" تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا
ناونع هب بآ تیریدم یلاع یاروش هلیسوب هک ار 1384 لاس "بآروتکس
،37تسا هدادرارق ییاسانش دروم هدیدرگ بیوصت تلود بآ یسیلاپ یلصا دنس
یارب یمومع یاه تهج طقفو هدوبن ییزج یاه یسیلاپ یاراد تاکوچ نیا
38بآ نوناق کی .تسا هدرک نییعت ار تاررقمو اه یسیلاپ یدعب فاشکنا
هدوسمراهچو دیدرگ میلست 1386 لاس هلبنسرد ینیبزاب یارب هدشرظن دیدجت
و اهنامزاس( تسا هدش هتخاس ایرد هضوح یاهنامزاس هب طبترم تاررقم
،یرایبآرب هدنیآ تاررقمو اه یسیلاپ ریاس.اه سناسیلو اه همان هزاجا ،)اهاروش
ظفحو تاهدو اهرهش لخاد یارب بآ هیهتو یبآ قرب تخاس،ینیمزریز یاهبآ
.دیامن یمزکرمت هحصلا
نمجنا" هک دنک یم ناشنرطاخ بآ عبانم تیریدم روتکس یژیتارتسا دنس
یتنس هرادا یاه مزیناکیم روشک تاحاس رثکا رد ،بآزا ناگ هدننک هدافتسا
بآریم هب هراشا نیا".دزاس یم جراخرودزا تسا هدوب لاعفریغ نامزریدزا هک
نیرخآزا
ً
لومعم( هدش باختنا نیقاهد هلیسوب هک دراد )بآ هدننک میظنت(
،دیامن یهدنامزاس بآ لاناک یرادهگن یارب ارراک یورین ات )بآ نییاپ هطقن
،یتلود نادنمراک اب طبار ناونع هبو هدرک تراظن بآ یاه هیمهس صیصختزا
.دیامن تمدخ
لاعف لماک تروص هب هک یتنس یاه متسیس هک دیامن یم صخشم سپس
دنریگ یمرارق ییاسانش دروم یقوقح تروص هبودش دهاوخ تیوقت دنتسه
سیسات بآ ناگ هدننک هدافتسا دیدج یاه نمجنا دشاب ترورض هک ییاجردو
.دش دنهاوخ
طبترم هک بآ یسیلاپ مهم فده نیدنچ تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا
جیورت لماش اهلاثم.دهد یمرارق ییاسانش دروم ار دشاب یم تاهد تشیعم هب
تیریدمو یراذگنلپرد هقلع یذ صخش تکراشم یاربرثوم یاهمسیناکم
یارب یرایبآ (بآ بیقر ناگ هدننک هدافتسا نیب لداعت داجیا ،بآ عبانم
قرب،اذغ لرتنک،تعنص،هحصلا ظفح،یلخاد هضرع ،یتعنصو ییاذغ تلوصحم
هدننک هدافتسا نیب هتلداع هیمهس میسقت جیورت ،)دشاب یم تسیز طیحمو یبآ
دوبهبو بآ تسد نییاپو تسدلاب ناگ هدننک هدافتسا نیب
ً
اصوصخم(بآ ناگ
یاه یسیلاپرثکا.هعزانم عفر یارب ییاهمسیناکم تخاسو)بآ هب نانز یسرتسد
.دنوش ییاهن ایو هتخاس دیابزونه یقیبطت یاهدرکیورو یتیامح
بآ عبانم تیریدم عماج درکیور" کی ات تسا نیا یوجتسجرد یژیتارتسا نیا
هن دنچره.دنک یم دیکات رقف شهاکرب هک دیامن جیورت ار "تشیعم روحم لوح
تامدخ فراصمو بآ فراصم نیب ات دشوک یم یژیتارتسا نیا ،ینلعروط هب
تیریدم روتکس یژیتارتسا:ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا"،ناتسناغفا یملسا یروهمج،بآو یژرنا ترازو 37
.)1386،بآو یژرنا ترازو:لباک("بآ عبانم
لمحرد FAO هلیسوب هک تسا یمسرریغو همین همجرت کی ساسارب قیقحت نیارد بآ نوناق هدوسم دخآم 38
.تسا هدش هیهت 1387 لاس
یزاسزاب ای اهتخاسریز نامتخاس فراصم دناوتب ات دوش لیاق زیامت بآ یناسر
نوناق هدوسم اب گنهامهریسفت نیا.دهد رارق ششوپ تحت ار تبقارمو ظفحو
کرادتو یراذگ هیامرس فراصم اما ،تسا ناگیار بآ"،دیوگ یم هک تسا بآ
تیریدم،ریسم نییعت،یرادهگن ،یهد میلست ،بآ هضرع هب طبترم تامدخ
مامت.)7 هدام("دش دهاوخ تخادرپ هدننک هدافتسا طسوت بآ تبقارمو ظفحو
دش یم تفای یلبق یژیتارتسا یاه هدوسمرد هک بآ فراصم یاربراکشآ ذخآم
تامدخ فراصم یمامت ششوپ" تدمزارد فده دنس نیا اما،تسا هداتفا ملقزا
ییاهماگ هررقم نیرخآ .تسا هدربن دایزا ار "بآ ناگ هدننک هدافتسازا بآ
ظفح تامدخو یرایب
ّ
آ یاهحرطرد یصوصخروتکس کارتشا ناکما تهجردار
.تسا هتشادرب تبقارمو
ناشنرطاخ )2 هدام( بآ نوناق هدوسمو بآ عبانم تیریدم روتکس یژیتارتسا
.دشاب یم"هماع تیکلام"و "هماع یلاک" کی بیترت هب بآ هک دنک یم
یصوصخ قوقح ،دوش یم "یصوصخ تیکلام" عنم ثعاب نیا هچرگا
یحطس یاهبآ هدافتسا هک سناسیلو همانزاوج متسیس کی قیرطزا بآ
ناگ هدننک هدافتسا.)21 دام(دوش یم مهارف دنک یم میظنت ار ینیمزریزو
بلضاف هیلختو هدافتسا مدع ات دنراد یریگ هزادنا هاگتسد بصن هب زاین بآ
یجیردت تروص هب دوجوم یفرع بآ قوقح.)22 هدام(دیامن یریگ هزادنا ار
هدافتسا نمجنا یتقو.)20 هدام(تفرگ دنهاوخرارق ییاسانش دروم همانزاوج اب
عیزوتو بآ ماهس صیصختزا تراظن تیلوئسم اهنآ دش سیسات بآ ناگ هدننک
حیجرت هک یتروصردو ،تفرگ دنهاوخ هدهع هب ناشدوخ لاناک متسیسرد ار نآ
هدام(.دنیامن ضیوفت بآریم کی هب ار تیلوئسم نیا هک تسا نکمم دنهد
هلیسوب اهنآ تیحلصو اهتیلوئسم،بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا تاررقم )23
تسین صخشم یلو .ددرگ یم میظنت بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا همانساسا
هتخاس همانساسا کی بآ ناگ هدننک هدافتسا یاه نمجنا مامت یارب ایآ هک
همانساسا کیرهو هداد ناشن دوخزا فاطعنا یخرب اهنمجنا هکنیا ایو دش دهاوخ
)18 هدام(.دنزاسب ار ناشدوخ
هک درک دهاوخ یوریپ لاب هب نییاپ درکیور کیزا تاعزانم عفر تیلوئسم
هیارا بآ هدننک هدافتسا نمجنا هب هبترم نیلوا یارب تاعزانم نآ بجوم هب
لماش عجارم نیا .دش دهاوخ عاجرارتلاب عجارم هب زاین تروصردو دوش یم
یم مکاحم متسیسو بآو یژرنا ترازو ،ایرد هضوح یاروش ،یعرف یاروش
دوجوزونه اهاروش ایو بآ ناگ هدننک هدافتسا یاه نمجنا هک یتاحاسرد.دشاب
لصفو لح بآ تیریدم هرادا ایو ایرد هضوح یگ هدنیامن طسوت تاعزانم ،درادن
)دشدهاوخ ماجنا بآو یژرنا ترازو یتیلو رتفد طسوت
ً
ارهاظ (دشدهاوخ
.)34هدام(
یلم فاشکنا تاکوچ دنس ،دیدرگ فیصوت
ً
لبق هک بآ یسیلاپ دانسارب نوزفا
هدام تقباطمرد.دشاب یم یرایبآ یعرف مارگورپ کی لماش 1387 خروم تعارز
یاه هضوح یزاسزاب یرادلامو یرایبآ،تعارز ترازو،بآ نوناق هدوسم 11
،اهریگبآ،ثلاثو هیوناث،هیلوا یاهلاناک دننام یهد میلست یاهتخاسریزو ریگب
ّ
آ
ترازو.دیامن یم گنهامه ار اهدنب ندومن کچو بآ لرتنک یاهراتخاس
هدافتسا نمجنا سیساتزا تراظن تیلوئسم نینچمه یرادلامو یرایبآ،تعارز
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
11
یراذگنلپ یاهدنور رد اهنآ کارتشا یاربو دراد هدهع هب ار بآزا ناگ هدننک
ترازو.دروآ یم دوجو هب ار ییاهتلوهس یرایبآ یاهتخاسریز دوبهب هب طبترم
هدهع ار بآزا ناگ هدننک هدافتسا نمجنارتسجارو تبث تیلوئسم بآو یژرنا
.)18 هدام(دنک یم گنهامه ار تیفرظ یاقترا یاهشلتو دشاب یمراد
هب یرایبآ یاهتخاسریز یلعف تیعضو درومرد یلم یرادرب هشقن کی
ترازو ،هولع هب.تسا هدش داهنشیپ یزاسزاب یاهتیولوا ییاسانشروظنم
داهنشیپ ترازو لخادرد ار یگنهامه دحاو کی داجیا یرادلامو یرایبآ،تعارز
ناگ هدنیامنزا لکشتم یگنهامه تایه کی هدننک تیامح هک دنک یم
.دوب دهاوخ یقیبطت یاکرشو ناگ هدننک لیومت ،طبترم یاه هناخترازو
ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا تاصخشم
داوم اب هزرابم یژیتارتسا یلم فاشکنا یژیتارتساردخم داوم اب هزرابم شخب
یژیتارتسا( دهد یم ساکعنا ار ردخم داوم لرتنک یلم یژیتارتسا ردخم
عطق )1:دنا هدش یهدنامزاس تیولواراهچروحم لوح هک 39 ،)ردخم داوم لرتنک
تشیعم ددعتو تیوقت )2 ،لیدبت لباق داومو ینوناق ریغ ردخم داوم رد تراجت
یاهداهن تیوقت )4 ،ینوناقریغ ردخم داوم یارب اضاقت شهاک )3 ،ینوناق تاهد
: هک دیوگ یم ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا .یتیلوو یزکرم یتلود
ردخم داوم فرصمو قاچاق،دیلوت،تشک شهاکردرادیاپو عیرس نیمات فده
وحم ار ردخم داومرادیاپو لماک تروص هب هک هاگدید نیا اب تسا ینوناقریغ
میقتسم لمع ماگنهرد هدنورشیپ یفاشکنا طیحم کی و اهتصرف داجیا ،مییامن
40.دشاب یم مزل طرش
،ناشنابیتشپ ،ردخم داوم نایچقاچاق ،ردخم داوم تراجت عطق روظنم هب اهشلت
فده دروم ار نلک ناگ هدننک دیلوتو )دساف نارومامو نابلاط صوصخب(
یسیلاپ هک دنک یم ناشنرطاخ ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا .داد دهاوخرارق
یم تیمسر هب نیا هچرگا.دشاب یمن هدننک دوبان تلود ردخم داوم اب هزرابم
یلمع لیذ طیارش تحت )رانکوک عرازم بیرخت( یدوبان رادشه هک دسانش
:دش دهاوخ
تروص هب ،دراد دوجو ینوناق تشیعم یارب یفاک یاهتصرف هک یتاحاسرد
لوصحم هک یتقو هنو دریگ تروص هایگ ندومن هفوکش زا لبق دیاب لآ هدیا
نوزفا .دشاب هدش میلست ینیمز لیاسو هلیسوبو دشاب هدش هدز ردشین
ً
لبق
هداد هدش بیرخت ناشرانکوک عرازم هک یناسک هب یتمارغ هنوگچیه ،نیارب
ترازو هلیسوب هلاس همه تیلوره رد رظن دروم تاحاس یاهتیولوا .دش دهاوخن
یاه هناخترازو پورگ هب بیوصت یاربو دوش یم ییاسانشردخم داوم اب هزرابم
زا جراخ عرازم یدوبان هدمع تمسق کی ،لمعرد.دوش یم هداتسرف لباقتم
زورب یژیتارتسا کی :ردخمداوم یلم لرتنک یژیتارتسا"،ناتسناغفا یملسا یروهمج،ردخم داوماب هزرابم ترازو 39
.)1384،ردخم داوم اب هزرابم ترازو:لباک("،ینوناقریغ ردخم داوم لکشم اب دروخرب یارب هلاس5 هدش
یداصتقا دشر،هرادا،تینما یارب یژیتارتسا :ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا"،ناتسناغفا یملسا یروهمج 40
146،)1386،یللملا نیب یهجو قودنص:نتگنشاو(")2013-1386(1391-1389رقف شهاکو
)1386 لاسرد راهدنقو دنملهرد صوصخب( تسا هتفرگ ماجنا بیرخت تاحاس
نیا یارب ار میت کی ردخم داوماب هزرابم ترازو کایرت یاحما مارگورپ 41.
قیوشت ار نیقاهد هکنیا یارب یتامولعم نیاپمک کی قیبطت:دهد یم هفیظوراک
ماجنا هدش شرازگ یاه بیرخت هکنیا دییات ،دنیامنن تشک کایرت هک دنیامن
هدش ماجنا عرازم یدوبانو بیرخت مارگورپ ییاجرد هکنیا نیمضتو تسا هدش
یارب ییاهمسیناکم .تسا هتشاد دوجو ینوناق تشیعم یاهتصرف هک تسا
یسیلاپ نیا ات دش دهاوخ هتخاس ینوناق تشیعم یارب اهتصرف تراظنو یبایزرا
.دیامن تیامح ار فده دروم
تیفرظ یاقتراو داسف شهاکربردخم داوم تراجت عطق یارب اهشلت ریاس
یریگتسد و یزرم نورب یاه یراکمه ،قاطنتسا ،تارابختسا شخب رد تلود
،ردخم داوم یللملا نیب ناگ هدننک عیزوت بیقعتو یریگتسد( دراد زکرمت
لدبم یوایمیک داوم تادراوزا یریگولج ،یتلود دساف نادنمراکو نایچقاچاق
ندادرارق فده دروم تیاهن رد و دوش یم هدافتسا کایرت شزادرپ یارب هک
.)ینوناقریغ یلام نایرج
ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا دنس هب تبسن ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا دنس
تلود هک دیوگ یمو دراد رانکوک عرازم بیرختو یزاسدوبانرب یرتشیب دیکات
یسیلاپ لمع پورگ .داد دهاوخ شیازفا عرازم بیرخت یارب ار شیاهشلت
یتعارز نیمزراتکه 50000 دودح 1386 لاسرد هک تسا هدرک نییعت ار یفده
هدوب تشک تحت 1385 لاسرد هک یتاحاس لک دص یف 25( دیامن بیرخت ار
دهاوخ همادازین یتآ یاهلاس یارب دراد ناکما هک ییاج ات فده نیا .)تسا
یدوبان نیب یددعتم تلماعم هک دزاس یم ناشنرطاخ یژیتارتسا نیا 42.تفای
ناراداوه اه هویش نیا مادکرهو دراد دوجوراو هلحرم بیرخت درکیورو عیرس

ٌ
لثم .دننک یمن هیارا هنلاس فده زا رتارف ینیعم دومنهر اما .درادار شدوخ
عیرس دیابردخم داوم یدوبان ایآ هک تسین نیا عوضوم" ،دیوگ یم هک هلمج نیا
یرتمک یعامتجا یفنم تارثا هک تسا نیا دراد تیمها هچنآ ،دشاب یجیردت ایو
،دش ملعا 1386 لاس رخاوا رد هک ینلپ ینشور رد43 ".دشاب رادیاپو هتشاد
ردخم داوم تراجت تیعونممو عطق هب کمکروظنم هب هک دش هتفرگ میمصت
ینیبزاب دروم ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا دنسو دبای شیازفا فاسیآ یاهورین
هداتفا ریخات هب
ً
ارهاظ یلو دوب هدش تاقوا میظنت 1386 لاس یارب(دریگرارق
ینیبزاب تحت 1387 لاسرد بیرخت یسیلاپ هک دسر یمرظن هب
ً
لامتحا )تسا
92 هک دزاس یم صخشم 1386 لاسرد ناتسناغفا میارج و ردخم داوم یارب دحتم للم رتفد کایرت یورس 41
یف 45و )راتکه 1222 عومجمزا راتکه 1125(.تسا هدوب عقاو راهدنکرد تسا هدش بیرخت هک ییاهراتکهزا دص یف
بیرخت عرازم نیا یمامت )راتکه 1416زا راتکه 636(تسا هدوب عقاودنملهرد تسا هدش بیرخت هک ییاهراتکهزا دص
.تسا هدوب فده دروم تاحاس زا جراخ هدش
یم شرازگ میارج و ردخم داوم یارب دحتم للم رتفد مارگورپ تحت 1386 لاس یارب ناتسناغفا کایرت یورس 42
مراهچ کیو رظن دروم دص یف 11 اب ربارب هک تسا هدش بیرخت یعارز نیمزراتکه 5480 دودح 1386 لاسرد هک دهد
هب کایرت شهاک )1:زا دنترابع هلاسم نیا یارب نکمم للع.تسا هدش بیرخت 1385 لاسرد هک تسا ییاهنیمز لک
یرابجاو هنابلطواد بیرختو درس ناتسمز لیلدب لوصحم همدص ،تشک مدع هلمجزا ،داتفا قافتا یرگید لماوع لیلد
زکرمت )2 .)تسا هدشن دییات یلو هدش بیرخت هک هدش شرازگ کایرت نیمزراتکه 4000-3000 (نیقاهد دوخ طسوت
یاه هکبشو یتموکح دض یاهورین طسوت تلمح شیازفا لیلد هب عرازم بیرخت هک ییاج بونجرد کایرت دیلوت
.دوش یم رتراوشد هزور همه هتفای نامزاس ناراکتیانج
دنس هب طوبرم ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا"،ناتسناغفا یملسا یروهمج،ردخم داوم اب هزرابم ترازو 43
.1،)1386 ،ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا
12
یبیکرت تایرشن هلسلس
.دوب دهاوخ
،ینوناق تشیعم بسک تهج کایرت ناگدننک تشک هب کمک یارب ینابیتشپ
تامادقا نیا .دوب دهاوخ تدمزارد و تدم نایم تلخادمو عیرس تارثا لماش
دوشیم یعامتجا نیمات تامادقا ریاس ایوراک ربارب رد لوپ یاهمارگورپ لماش
هب یسرتسد دوبهب ،یرایبآ یاهتخاسریزو اه هداج یزاسزاب :زا دنترابع هک
دیلوترد دوبهبو دوش هتسکش کایرت یاهضرق هخرچ ات یلام تارابتعا
تلود "ملاس نایرجم راکتبا "مارگورپ قبطرب .ینوناق تلوصحم یبایرازابو
رتمک(دنتسه رانکوکزا یراع هب کیدزن ایو دنرادن رانکوک دیلوت هک یتایلو
شهاک دص یف 10 هزادنا هب اررانکوک دیلوت"ایو )رانکوک عرازمراتکه 1000زا
44.دنشاب یم فاشکنا یارب یفاضا یلام یاهکمک تفایرد قحتسم"دنا هداد
یاهکمک هک دزاس یم صخشم نینچمه ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا دنس
.دش دهاوخ مهارف نیمز بیرخت زا دعب هدمع
ردخم داوماب هزرابم یاهشلت یزاس لماش تیمها هرابرد یعیسو عامجا
ً
ارهاظ
داوم اب هزرابم.دشاب یفاشکنا تاراکتبا زا ادج لمع کی
ً
افرص هکنیاات دراد دوجو
هدش هتفرگ رظنرد ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا کرتشم لیاسم وزج ردخم
یراکمه،تیسنج یواست،تیفرظ یاقترا :زادنترابع کرتشم لیاسم ریاس (تسا
کی ردخم داوماب هزرابم ترازو )تسیز طیحمو داسف اب هزرابم،یا هقطنم یاه
یارب ار ییاهمسیناکم هک تسا هدومن هیهت ردخم داوم اب هزرابم عماج یسیلاپ
.تسا هتفرگ رظنرد یترازولا نیب یاه یراکمهو یهد شرازگ
دیکاتزین یتیلو درکیور کی رب نینچنه ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا دنس
تیلو حطسردردخم داوماب هزرابم دنس کی هیهت اب هطباررد نایلاو ،دزرو یم
هب قباطمو یتیلو یاه هقلع یذ اب هرواشمرد دنس نیا.دننک یم یراکمه
یتیلو فاشکنا یاهنلپرد تامادقا نیا.دش دهاوخ هتخاس یلحم صاخ طیارش
.دش دهاوخ هدیناجنگ ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا هنلاس یقیبطت یاهنلپو
دیاب ناگ هدننک لیومت هک دنک یم هیصوت ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا دنس
میظنتو ینیبزاب ار ناشدوخ نیزگیاج یفاشکنا یاه هژورپ مظنم تروص هب
یهجو یتلود قودنص ،هباشمروط هب.دشاب یاهتیولوا هدنهد ساکعنا ات دنیامن
هب اهلازاپورپ تقوم یلام لیومت زا ار شدوخ نلپ
ً
اریخا ردخم داوم اب هزرابم
نادنمراکو نایلاو.تسا هداد رییغت یتیلو ردخم داوم اب هزرابم ییارجا یاهنلپ
نیدبو دنشاب یم وگخساپ هدش تقفاوم فادها تیقفوم یارب تلود یزکرم
.دش دهاوخ سیسات فافش تافاکمو تازاجم متسیس کیروظنم
یم هک دراد هدننک ریگلفاق ترابع کی ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا دنس
هجیتن میارج و ردخم داوم یارب دحتم للم رتفد ،هماع هدیقع فلخرب" :دیوگ
".دشاب یمن ردخم داوم دیلوت یارب یوق هزیگنا کی رقف هک تسا هدرک یریگ
ار ناشدوخ رانکوک دیلوت هک یتایلوو دنشاب یم رلاد نویلیم 1 تفایرد هب قحتسم تشک زا یراع تایلو 44
.دنتسه نیمز راتکه کی لباقمرد رلاد 1000 تفایرد هب قحتسم ،ناشدوخ تشک دص یف 10 زا رتلاب ،دنا هداد شهاک
1386 لاسرد .دنشاب یم رلاد 500000 تفایرد هب قحتسم دنشاب یمرانکوک تشکزا یراع هب کیدزن هک یتایلو
هزورب یتلود تاراشتنا "،هدحتم تلایا هجراخ ترازو :عبنم.تسا هدوب مارگورپ نیا هدننک لیومت اهنت هدحتم تلایا
نیرخآ( www.america.gov ،)1386 28،یس ید ،نتگنشاو ("،ناتسناغفا ردخم داوم اب هزرابم درومرد هدش
)1387 لاس یسا 13 دیدزاب
و ردخم داوم یارب دحتم للم رتفد یاه هتفای ساسارب یریگ هجیتن نیا45
روط هب ناتسناغفا لامشرد ریقف یاهتیلو دهد یم ناشن هک دشاب یم میارج
،دنا هدومن فقوتم یلک هب هکنیا ایو هداد شهاک ار ناشدوخ تشک ای هدمع
هداد شیازفا ار رانکوک تشک هدمعروط هب یبونج دنمتورث تایلو هک یلاحرد
یارب یرذع ناونع هب دیابنرقف هک دراد نیا هب ینمض هراشا هلاسم نیا.دنا
هلاسم نیا هب ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا دنسرد هچرگا.دشاب مادقا مدع
هداس رما کی ردخم داوم اب هزرابمو رقف نیب طابترا "هک تسا هدش هراشا
دشاب هتشاد ییازرقف تارثا دناوت یم تدم هاتوکرد عرازم بیرخت "دشاب یمن
رانکوک تشکرد لماش هک ار ناشیاه هداوناخو نارگراک،نیقاهد
ً
ارثکا هک
رهرد هک تسازاین "یریذپ بیسآو رقف" لیلد نیمه هب .دزاس یمرثاتم دنتسه
تارابع نیا46.دریگ رارق یسررب دروم ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا دنس
یم کایرت دیلوتورقف شهاک نیب هطبار ندش صخشم هب زاین هدنهد ناشن
تامادقا یفنم تارثا شهاک یارب رثوم یاهیژیتارتسا ییاسانش نینچمهو دشاب
.دشاب یم ردخم داوم اب هزرابم
هک دنک یم ناشنرطاخ ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا،تراظن تشادرظنرد اب
تامادقازا یکی هدش تشک نیمز یاهراتکه نازیمرد هنلاس شهاک یریگیپ
.دراد فعض هطقن نیدنچ اما دشاب یم تفرشیپ مهم
یم هب تشک شهاکرد یرادیاپ هرابرد یکدنا ییاهزیچ تادیلوت حطسرب زکرمت
تایلو نیبو نورد رد تشک فلتخم یاهوگلا ندرک هدیچیپ هب لیامتو دیوگ
عیرس تروص هب تشک شهاک هتسباو تلکشم هک دناوت یمن نیاربانب ،دراد
هب هجوتاب ،هولع هب .دیامن ییاسانش بیرخت ایو یصخش عنم قیرطزا ار ریغتمو
،1383 لاسرد تلصاح دوبهب ،دراد دوجو زونه ردخم داوم هریخذ ناکما هکنیا
شهاک سپ دوش اهتمیقرد شیازفا بجوم دناوت یم دیلوت شهاک هک یتیعقاوو
قاچاقرد لماش هک ار ییاهنآ یاهتیلاعف تسا نکمم ریغ مک نامز کیرد تشک
47.دزاس رثاتم دنتسه
هزادنا لابقرد دوجوم یاهشلاچ تیمهارب دیکات دصقم هب ترابع نیا هچرگا
یارب مهم لاوئس نیدنچ هب هراشا یلو تسا هدش هیارا تفرشیپ یاه یریگ
شهاکرد طوقس هب رجنم هک دراد ردخم داوم اب هزرابم یارب تلخادم یحارط
یوجتسجرد تلود ردخم داوم لرتنک یژیتارتسادنسرد .دوش یم تشک رادیاپ
هصخاش قیرطزا ار "کایرت هحاس" رد شهاک هصخاش هک تسا هدوب نیا
صلاخان دیلوت لباقمرد ار کایرت داصتقا یبسن شزراردرادیاپ شهاک" هک ییاه
ینوناقریغردخم داوم قاچاق ،دیامن لیمکت دنک یم یریگ هزادنا عورشم یلخاد
هدافتسا تلکشم دادعترد لیلقت ببسو دهد شهاک ار لدبم ییایمیک داومو
یژیتارتسا دنس ".ددرگ ناتسناغفارد نآزا یشان تامدصوردخم داومزا ناگ هدننک
یم داهنشیپ ار اه هصخاش یفاضا جیاتن یخرب نینچمه ردخم داوم اب هزرابم
1"ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا" ،ردخم داوماب هزرابم ترازو 45
2-1"ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا"،ردخم داوماب هزرابم ترازو 46
.62"ردخم داوم یلم لرتنک یژیتارتسا "،ناتسناغفا یملسا یروهمج 47
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
13
یم ییاهنو هتخاس اهپاشکرورد
ً
ادعب اه هصخاش هک دنک یم ناشنرطاخو دیامن
نیب هطبار بیترت نیمه هبوردخم داوم اب هزرابم تیقفوم درومرد اهلاوئس .دنوش
هرابرد ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو تاعلاطم زغمردرقفو ردخمداوم تشک
یسررب هرابود اه هیصوتو اه هتفای یاهشخبردو تسا هتفهن کایرت داصتقا
.دشدنهاوخ
هرابرد یللملا نیب یهجو قودنص و یناهج کناب تادهعت
ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا
ار ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا دنس تلود ،دشرکذ
ً
لبق هک یروطنامه
،ضرق یگ هدوشخب یگتسیاش بسک یارب رقف شهاک یژیتارتسا ناونع هب
یناهج کنابو یللملا نیب یهجو قودنص هب 1386 لاس یم هامرد ینیبزاب یارب
کی یللملا نیب یهجو قودنصو یناهج کناب 1386 لاس هلبنس هامرد.داتسرف
یلم فاشکنا یژیتارتسا دنس هرابرد ار رواشم نادنمراک کرتشم تشاددای
48.دنداتسرف داهن ود نیا ییارجا دروب هب ار ناشیاه هتفایو دومن هیهت ناتسناغفا
رطاخب تسا هدش رکذ هصلخ تروص هب لیذرد اه هیصوتو بختنم یاه هتفای
رثاتم ار ناتسناغفارد کیژیتارتسا هدنورشیپ یراذگنلپ یادنجآ
ً
لامتحا هکنیا
.دزاس یم
فاشکنا یژیتارتسا دنس هک دنا هدرب یپ هتکن نیا هب کرتشم ینیبزاب میت
نینچمهو دشاب علطمرقف تیفیک یاهلیلحتزاو هدوب عماج دیاب ناتسناغفا یلم
یمومع یاهیدوبهب دنس نیا ،هچرگا.دشاب یتروشم یاه هسورپ ساسارب دیاب
یریذپ بیسآو رقف یگتسبمه نیب للدم یوق هطبار :دیامن یم هیصوت ار لیذ
هژورپو تامادقارت نلک یاهتیولوا ،ناتسناغفارد یداهنشیپ یاه یژیتارتساو
-ندومن نیگنسو کبس هب عجار ثحب لومش هب(اهیژیتارتسا نیبو رسارسرد اه
ینتفایتسد فادها نیا روطچ هکنیازارت ییزجو رت قیقد میسرت ،)-اه هلماعم
.یبایزراو تراظن تاکوچ رتشیب یزاس لماشو دنتسه
یلک هاگدید" رب یللملا نیب یهجو قودنصو یناهج کناب ینیبزاب میت
لکش هب تعارزروتکس لوحت لومش هب ،تاهدو تعارز فاشکنا یژیتارتساو
نیب طابترا تیوقت :دنا هدومن هیصوت 5و هدومن قفاوت".روحم – تراجتو یدیلوت
فاشکنا مارگورپ 15 یدنب تیولوا،رقف شهاک فادهاو یداهنشیپ یاهمارگورپ
نیعم ،یلام لیومت عناومو تدم نایم فادها ینشوررد تعارزو تاهد عماج
قیبطترد اهنآ یاهشقنو یمدرم فاشکنا یاروش یارب هدنیآ یاهتیامح ندرک
یا هقطنم فاشکنا هویش قیبطت .تعارزو تاهد عماج فاشکنا یاهمارگورپ
ییاذغ تینماربرتشیب دیکاتو هحاس ود ایو کیرد یشیامزآ تروص هب )zone(
.اذغ یناهج یاهتمیقرد عیرس شیازفا هب هجوتاب
دنا هدومن نیسحت ار یرایبآو بآ روتکس یژیتارتسا هیواز نیدنچ ینیبزاب میت
یرایبآ یزاسزاب مارگورپ شرتسگرب دیکاتو ایرد هضوح عماج درکیور لماش هک
یروآ عمجرد دوبهبو تیفرظ یاقترا نیارب هولعو دوش یم تدم هاتوکرد
نادنمراک کرتشم تشاددای -رقف شهاک یژیتارتسا :ناتسناغفا یملسا یروهمج "،یللملا نیب یهجو قودنص 48
".رواشم
هیصوت میت نیا .درادربرد زین ار بآ عبانم یزرمارف تیریدم یارب تامولعم
یسررب دروم تقد هب دیاب دیدج یرایبآو یبآ قرب یاه هژورپ هک تسا هدومن
.دزاسرثوم ار بآ عبانم زا هدافتسا ات دنریگب رارق
درکیور کی"ردخم داوم یلم لرتنک یژیتارتسا هک دنا هتفایرد ینیبزاب میت
درومردار ناش ینارگن میت نیا ،دنچره "دنک یم یفرعم ار هبناج دنچ لداعتم
هدومن دیکاتو هدومن زاربا داسفورقف درومرد یژیتارتسا سکعربو هوقلاب تارثا
نیا.دشاب یم تدمزارد یاهشلت دنمزاین ناتسناغفارد کایرت ندرب نیبزا هک دنا
هجوت دروم رتشیب تقد اب دیاب لیذ تاعوضوم هک دنا هدرک هیصوت نینچمه میت
.دنبای ساکعنا یقیبطت یاهدرکیورردو هتفرگرارق
دنسرد هک ( ملاس هراداو یزاس تلود رب ردخم داوم هب طوبرم داسف تاریثات )1
یاهشلت زکرمت هبزاین و ) تسا هدش ثحب ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا
نوردرد اهنآ یلام نایماحوردخم داوم تعنصرد مهم نارگیزابرب نوناق قیبطت
.تلودزا جراخو
مزلتسم هک رقفو داصتقاربردخم داوم اب هزرابم تامادقا فلتخم تارثا یسررب )2
.دشاب یم کایرت عرازم بیرخت درکیور یگنوگچ
تیعمج رییغت یارب ات تاهد فاشکنارثوم یاهمارگورپ سایقم شیازفا هبزاین )3
49.دروآ مهارف تلوهس یداصتقا عورشم یاهتیلاعف هب کایرتزا تاهد
یریگ هجیتن 3.2
تعارز فاشکنا هب طوبرم یسیلاپو یژیتارتسا یدیلک دانسا شخب نیارد
زکرمت شخب نیارد .تفرگ رارق یسررب دروم 1379 لاس زا دعب هرودرد تاهدو
یاه یژیتارتساو ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا دنسرب نیعمروط هب رتشیب
یرایبآ،تعارز ترازو نلپ رتسام بیترت نیمه هبو تسا هدوبروتکس هب طبترم
.تسا هدش یسرربزین تعارز یلم فاشکنا تاکوچریخا هدوسمو یرادلامو
یاه هلصافو یسیلاپ دوجوم یاهتیعقومرب هک تسا هدش یعس یسررب نیارد
.دوش دیکات اه یگنهامهاه ای هدنام یقاب
یربهر :دشاب یم لیذ دراوم لماش تعارز یسیلاپ حرط یدیلک تاصخشم
یا هشاعا دیلوت تیمها دناوت یم هک روحم-رازاب هویش ،یصوصخ روتکس
،دنراد یرتمک یاهتیلباق هک یقطانم هب توافتم تاهجوت ،دیامنریثات مک ار
هریجنزربزکرمت ،رازاب هب فیعض یسرتسد و یگ هداتفا رود هلیسوب هدش فیرعت
هنیداهن یاهراتخاس هب هجوت ،ناشتارداص روحمو یرادغابو یرادلام یشزرا
هکنیا نتخانش تیمسر هب ،نیمزو بآ تیریدم هب هطبار رد صوصخب یلحم
هدافتسا یارب دناوت یم یناسربآ تامدخ یلو تسا یمومع یلاک کی بآ
دیلوتو رقفروطچ هکنیا درومرد داضتم یاهتیعقوم ،دشاب هتشاد فراصم هدننک
نادنمراک کرتشم تشاددای -رقف شهاک یژیتارتسا:ناتسناغفا یملسا یروهمج"،یللملا نیب یهجو قودنص 49
.01"،رواشم
14
یبیکرت تایرشن هلسلس
تیقفوم یارب مادقا نیرتهب عفانم هکنیا تیاهنردو دنتسه طبترم مه هب رانکوک
قیقحت یاه هتفای زا یا هصلخ یدعب یاهشخب.دشاب یمردخم داوم اب هزرابم
یگنوگچ هک دشابیم یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطمزا
ددعتم تلخادم دهاوش نیازاو دشک یمریوصت هب ار تاهد داصتقا درکراک
یرتشیب ییادج هک تسا نیا فده .دیامن یم ییاسانش ارریقف مدرمزا تیامحرد
تاهد فاشکنا دوجوم یسیلاپ یاهثحب یاه یظافل نیعمروط هبو دوش نایامن
.دندرگ صخشم تعارزو
)دلیفسنام دیوید(راهرگننرد رانکوک هایگزا کایرت هریش جارختسا
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
15
یدیلک یاه هتفای .3
ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم یدیلک یاه هتفای شخب نیارد
یرادلام ،بآ تیریدم ،نیمز تیکلام ،تاهد تشیعم هب هطباررد یرادلام و
شخب نیارد.دنا هدش نایب هرشف تروص هب بیترت هب ردخم داوم داصتقا و
ایآ دنک یم ناشنرطاخو ،تسا هدش دیکات یسیلاپ یارب هحاس زا یدهاوشرب
یم دهاوشرب ینتبم هدش یسررب یلبق یژیتارتسا دانسارد هک ییاه یسیلاپ
.تسا یرتشیب هجوت دنمزاین یسیلاپ هوقلاب هلصاف هنوگره ایآ هکنیا ای دشاب
ریگارفو لداعتم یتعارز یژیتارتسازا تیعبترب ینبم تلود تادهعت هب هجوت اب
هب طبترم تایئزج ات یرادلامو یرایبآ،تعارز ترازورد هدنورشیپ یاهشلتو
نیا یاه هتفای ،دیامن لح ار یقیبطت یاهدرکیورو جیاتن یاه هصخاش،یسیلاپ
.دشاب یم طبترمو تقورس صاخروط هب تاهد تشیعم هرابرد قیقحت
تاهد رد تشیعم هرابرد یمومع یاه هتفای 1.3
همه درکیور کی یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم یاه هتفای
تاهد رد تشیعم و یتعارز دیلوت شواک یارب ار "یتعارز یاه متسیس" هبناج
ناقهد یسرتسد نیب طابتراو مهم طباور رب عماج درکیور نیا .دناد یم ربتعم
نیا.دیامن یم زکرمت تشیعمو یتعارز یاهیژیتارتسا،یعیبط فلتخم عبانم هب
اهداهنو تارطخ،اهتصرفزا رت عیسو طیحم کی نایمرد ار یریگ میمصت قیقحت
دیکات دروم ار یتعارز یاه یژیتارتسا نیب هلماعم درکیور نیا.دهد یمرارق
ات یتعارز نیمززا جراخ ناقهد نتشامگراک هب -لاثم ناونع هب ،دهد یم رارق
-دیامن ظفح ار یعامتجا-یداصتقا مهم طباور ایو دیامن دیلوت یلوپ تادیاع
دیدج دنس.یعارز متسیس فلتخم رصانع نیب یعیبط عبانم ددجم صیصختو
تاطابترا هب هجوت قیرطزا ار لباقتم طباور هنوگنیا تعارز یلم فاشکنا تاکوچ
.دسانش یم تیمسر هب یداصتقا فاشکناو یتعارز دیلوت ،یعیبط عبانم نیب
بیسآو رقف ثعاب نآ اب هلباقم یارب لیاسو نادقفورطخ ضرعمرد نتفرگرارق
ییاهتصرف نداد تسدزا اب اه هداوناخرطخ لماوعزا بانتجا.ددرگ یم یریذپ
"رطخ".دیامن داهنشیپ رقفزا تفر نوریب یارب ار ییاههار تسا نکمم هک
هب ناوت یم هلمج نآزا دشاب یم نوگانوگ لاکشا هب تاهد تشیعم یارب
ضارماو اهتفآ عویش ،اهتمیقرد ناسون،درسو نشخ یاهناتسمز،یلاسکشخ
هنارسدوخ هدافتسا لماش نینچمه هلاسم نیا.درک هراشا هداوناخ نیبرد گرمو
دننام( یتلودریغ نارگیزاب ایو تلود هلیسوب باسح یب یاه هویشو تردقزا
ارقف هب همدص ثعاب میقتسم تروص هب هک دشاب یم )ردخم داوم ناکلام
.ددرگ یم یتلادع یب دیدشتو
تروص هب اه هداوناخو دشاب یم کرحتمو دیدج ،تاهد تشیعمو ناقهد راتفر
هب یبایتسد یارب اهتیلاعف رتهب بیکرتو دیدج یاههار یوجتسجرد موادم
.دنشاب یم دوجوم یاهتصرف زا یریگ هرهبو تارطخ شهاک ،تشیعم فادها
یژیتارتساو تلوصحم نیقاهد هک دهد یم ناشن ار یدهاوش قیقحت نیا
لماکروط هب هکنیا ایو دنهد یمرییغت دعب لاس هب لاس کیزاار دیلوت یاه
لخادرد ار ییاهیروآون نینچمه قیقحت نیا.دنوش یم جراخ تعارز هشیپزا
یوحن هب ،دشک یمریوصت هب هداوناخ لخاد حطسردو یتعارز تاعامتجا نایمو
/یهد شیارآ فلتخم یاهنامزو نوگانوگ یاه هویش هب ار ناشدوخ ءاضعا هک
هیور کی یبآ یاهنیمزرد هک دهد یم ناشن اه هداد.دنیامن یم هرابود میظنت
طیحم کیردرطخ اب تریاغم هدنهد ساکعنا هک دشاب یم مکاح یا هشاعا یوق
ساسارب ار ییاذغ تلوصحم
ً
امومع نیقاهد.دشاب یم لاب تارطخ اب یدیلوت
هدومن دروآرب ار ناشدوخ هداوناخ یاهیدنمزاین ات دننک یم تشک یدنب تیولوا
یسرتسد اه هداوناخ زا یمک دادعت دنچره.دنهد شهاک ار اذغ دیرخ هبزاینو
هلیسوب هک دنرادزاین اه هداوناخرثکا .دنراد ار ییافکدوخ هبزاین دروم عبانم هب
یاهراک هب لاغتشا ایو ماشحا تادیلوت شورف ،تمیق نارگ تلوصحم تشک
رتشیب .دزاس دیرخ هب رداق ار اهنآ هک دنیامن دیلوت ار یتادیاع یعارز نیمززاریغ
.دننک یم هدافتسا عونت یژیتارتسازا ناغفا نیقاهد
تاعلاطمرد لماش هک ناغفا نیقاهد نیب رازاب هب هضرع یارب یصصخت تادیلوت
مومع روط هبو درادن تیمومع،دندوب یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم
نیقاهد هلیسوب تاقوا یخرب یراجت تعارز.تسا هارمه ییلاب تارطخ اب
یم ماجنارازاب تمیق تسکش ایو لوصحم یدوبمک تاجن روطنمب دنمتورث
سفن هب د امتعا نیقاهد
ً
ارهاظ هک تسا یطیارش نینچ تحت طقفو دوش
اه هداوناخ،رگید یوسزا.دنهد ناشن "تادیاع شیازفا"راتفر ناشدوخزا هک دنراد
ندش هدروآرب یارب یفاک یاذغ دنناوتن هک یتروصرد دوبمک دیدش طیارش تحت
دیلوترازاب یارب دوجوم عبانم اب هک دنوشراداو دننک دیلوت ار ناشدوخ یاهیدنمزاین
.دشاب یم کایرت تشک لکش هب لمع نیا
ً
ابلاغ ناتسناغفاردو دنیامن
یلاحرد دراد نیا هب هراشا یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تامولعم
دیلوت لاکشا یمامترد یریذپ بیسآو تشیعم تینما زا یفلتخم یاه فیط هک
یمامتزا دنشاب یم یملل تعارز هب هتسباو هک ییاهنآ یلو دراد دوجو تعارز
هک مهم لماوعریاس .دنشاب یمرتریذپ بیسآ یتعارز–یکیجولوکیا یاههورگ
عونت ،هداتفارود تاحاس :زا دنترابع دنوش یم تشیعم تینما مدع شیازفا ثعاب
دراد نیا هب هراشا اه هتفای دوجو نیا اب .لاب تارطخ اب تعارزو تلوصحم مک
رطخ اب دنتفرگرارق هعلاطم دروم تاهدرد هک یاه هداوناخ یمامت
ً
ابیرقت هک
.دنتسه هجاوم ییاذغ دوبمک
یناگمه یسرتسد
ً
ابیرقت هک یلاحرد دهد یم ناشن اه هداوناخ یتراظن تامولعم
هداوناخ هب تادیاع نیرتلابو رتهب یاهتصرف ،دراد دوجو دزمزورراک یاهتصرف هب
ییاه هداوناخ.دنراد رارق اه هرد یبآ هاگرذگ نییاپ تمسقرد هک دراد قلعت ییاه
تبسن دنرادرارق )irrigated river valleys( ایرد یبآ یاه هرد رد هک
تادیاع رتشیب دص یف 30 رثکادح دنراد یملل یاهنیمز هک ییاه هداوناخ هب
یاهتصرف ،دنتسه هداتفارود و یا هیشاح رتشیب هک یتاحاسرد .دنراد یمادختسا
هک تسا یوفرحریغ یتعارز یاهراکو مک تخادرپ اب ،مظنمان
ً
ابلاغ یتادیاع
یتعارز یاه هداوناخرتشیب.دشاب یم هداوناخ تینما هب طبترم ینمضروط هب
16
یبیکرت تایرشن هلسلس
تیفرظ زاو دنوش یم هجاوم نیمززا جراخراک نیگنس یاهاضاقت اب هداتفارود
راکنا اه یتلادع یب نیا.دنتسهرادروخرب نیزگیاجراک هب لاغتشا یارب یرتمک
نینچمهو دشاب یم یسرتسدو یکیزیف تیعقوم هب طبترم
ً
امسقو دنتسه ریذپان
یسایسو یداصتقا تاطابترا ایو میلعترد بسانت مدع نمضتم هک دراد لامتحا
.دشاب
هدنهد ناشن دیآ یم تسدب قیقحت نیا زا هک یساسا یاه هتفایزا یکی
تاهدرد یتشیعم یاهتصرفو عبانم هب یسرتسد رد کیتامتسیس یتلادع یب
یتاعامتجاو اه هداوناخ.تسا هدیچیپ اه یتلادع یب نیا للع.دشاب یم ناتسناغفا
-یکیجولوکیا تفاب و یکیزیف تیعقوم للع هب تسا نکمم دنا هدید نایز هک
-یداصتقا هاگیاپ ایو یسایس،یداژن یگتسباورطاخب هکنیا ایو دشاب یتعارز
شقن ،هدمع تاصخشمزا یکی .دنشاب هدش هدنار هیشاح هب ناشدوخ یعامتجا
ار مهم یعیبط عبانم هب یسرتسد هک تسا تاهد یمسرریغو یفرع یاهداهن
تورثو تردق یلحم یاهراتخاس ساکعنا هب شیارگ اهداهن نیا.دنک یم نییعت
.دیامن یم دیدشت ار نآ یتح ایو هدش اهتصرفرد یتلادع یب بکترم ودنراد
هب نیمزو بآ هب یسرتسد میظنت یفرع یاهمسیناکمرد یبوخ هب هلاسم نیا
یاهشخبروطچ هک دزاس یم صخشم اه یتلادعیب نیا .تسا هدش هدیشکریوصت
ناشن شنکاو یتعارز دشر یارب اهتصرف هب تسا نکمم تاهد تیعمج فلتخم
.ددرگ عیزوت تسا نکمم دشر عفانمروطچ هکنیاو دنهد
دودحم عبانم هک یتقو دهد یم ناشن یرایبآو نیمز یدروم تاعلاطمزا یدهاوش
دنشاب یم یتایح عفانم یاراد هکنیا ایو دشاب یم هلداجم دروم تدش هب ای ،تسا
.دنشابرادروخرب یرتمک تیرثومزا تسا نکمم عبانم تیریدم یمدرم یاهماظن
دناوت یم یمدرم تیریدم ایآ هک تسا هدش عوضوم نیا حرط ببس هلاسم نیا
یاهتیعقوم هب طبترم رتشیب متسیس نیا ایآو ،دوش عورش یمومع تروص هب
هتفای.دشاب یمزاین نآ یارب ییادتبا طیارش هچ هکنیا ایو ؟تسا ینیعم تیریدم
حلصا هک دنک یم داهنشیپ یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم یاه
یدیلک یژیتارتسا کی دیاب یعیبط عبانم تیریدم یمدرم یاهداهن یدنمناوتو
تاهدرد رقفو یتینما یب بجوم هک دشاب یا هنلداعان یاهراتخاس یسررب یارب
تیریدمرد یمسرریغ یاهداهن درکراک هدهاشم هب هجوت اب ،هچرگا.دوش یم
عبانم تیریدم یاهتیلوئسم یراذگاو هک تسا نشور
ً
لماک نیا یعیبط عبانم
.دتفیب قافتا تراظنو یهدباسح ،هرادا تیوقت تاکوچرد دیاب
متسیسرب دشاب یضتقم هک یتروصرد تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسادنس
عیسو یراجت تعارزو،یرادغاب ،یصصخت یتراجت – همین ای هدرتسگ یتعارز
تعارز فاشکنا زا تیامحزکرمت داهنشیپ نینچمه یژیتارتسا نیا .دنک یم دیکات
دنس.دیامن یم حرطم ار یا هقطنم یاهرازاب زکارم هب کیدزن دشر تاحاسرد
شهاک ار یراجت تعارزرب دیکات 1387 لاس خروم تعارز یلم فاشکنا تاکوچ
دنس نیا .دیامن یمزکرمت تلغ نینچمهو یرادلام،یرادغاب ربرتشیبو دهد یم
کی هب ات دهد یم شهاک ار )Growth zones( دشر تاحاس هب دانتسا
یم تیامح یدهاوش هلیسوب تارییغت نیا .دبای تسد لداعتموریگارف یژیتارتسا
تیریدم تاعلاطم .دش دهاوخ عیزوت یتعارز دشر هنوگنیا عفانمروطچ هک دوش
تادیلوترد دشر هک دنک یم هراشا هتکن نیا هب یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ
هدافتسا نیقاهدزا هتسدنآ هب لوا هلهورد تارداص یوق درکیور کی اب یرادغاب
یداصتقا دشر قیرط نیدبو دنراد یتعارز بآ هب یرتهب یسرتسد هک دناسر یم
یتح .دنتسه هفرم یبسنروط هب نونکا هک تفای دهاوخزکرمت یتاحاسرد زاغآرد
یم قیوشت کی هجرد یبآ یاهنیمززا جراخ یرادغاب تادیلوت هک ییاهاجرد
هب تاحاس نآرد هعراضم یلاب تاعقاو رطاخ هب عفانم هدمع شخب ،دوش
یتعارز تراجتزا تیامح رگاو .ددرگ یمرب یگشیمه نایرتشم و نیمز نابحاص
هک دراد دوجو یدایز لامتحا ددرگزکرمتم اهایرد تیعمجرپ یاه هرد هب اهنت
ربارب مهسزا دنناوت یمن دننک یم یگ هدنز یا هیشاح تاحاسرد هک یمدرم
هب یسرتسدرد دنچره.دنیامن هدافتسا مادختسا دیدج یاهتصرف هب یسرتسدرد
یاه تصرف هنیزه لمحتم یلو تسارایسراک یورین ،نیمززا یادج یاهتصرف
هک یتاحاسرد یتعارز فاشکنازکرمت ،هتشذگ نیازا.دش دهاوخ هتفر تسدزا
مهس دنتسهرادروخرب یداصتقا یاهتصرفو عبانم هب یرتشیب یسرتسد زا نونکا
لیدب تشیعمزا نیقاهد هک دراد ییاجرد کایرت تشک شهاک فدهرد یرتمک
.دنتسه هجاوم نوزفازور یتابث یب ابو دنتسه رادروخرب یرتمک
یلم فاشکنا یژیتارتسا دنس هب تبسن تعارز یلم فاشکنا تاکوچ دنس
.دیامن یم دیکات رتشیب ییاذغ تینماو یا هشاعا تعارززا تیامحرب ،ناتسناغفا
نیا یوجتسجردزین دنس نیا ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا دنس دننام
یصصخت همین تعارز یوس هب ات دیامن کمک یا هشاعا نیقاهد هب هک تسا
تکرح )semi-commercial( یتراجت همین و )semi-specialised(
یم لوبقار هلاسم نیا دنچره ،دنهد شیازفا ار ناشدوخ تادیاع دنناوتب ات دنیامن
نینچمه دنس نیا .دشاب یمن نکمم نیقاهدزا یرایسب یارب رما نیا هک دننک
لوبق روحم-رازاب دیلوت یوس هب راذگ نارودرد اررطخ تیریدمرد عونت تیمها
ار یسیلاپ نیا یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم.دنک یم
یزاس یراجت هب رییغت نآ تحت هک یطیارش مهف تیمهاربو دنک یم تیامح
هکنیا هن ،دیامن یم دیکات دیامن یم تیوقتار هداوناخ تشیعم تینما،رتشیب
هک تسا ییاذغ تلوصحمرب یا هشاعا تعارززکرمت .ددرگ نآ فیعضت ببس
صوصخب ،دراذگ یم شیامن هب ارراک تروص هب ار هداوناخ عبانم صیصخت
یم هک دشاب یم یشاعمزارتشیب ایو یواسم هداوناخ زادنا سپ شزرا هک یتقو
هلاسم نیا .دیآ تسدب تشیعم یاهباختناریاس ای یتراجت تلوصحمزا دناوت
هک یلماوع هلیسوب شاعم بسک یاهتصرف یارب هک دتفا یم قافتا یتقو
مدعو نیمز ییاراد نازیم ،یگ هداتفارود لثم ،دوش داجیا عنام دش هتفگ
ً
لبق
هداتفارود تاحاسرد ییاذغ ییافکدوخ یلاب نازیم ،هولع هب .رازاب هب یسرتسد
هرهب نودب تروص نآریغرد هک تسا یعیبط عبانمزا بسانم هدافتسا ینعم هب
.دنام یم یقاب یرادرب
دنس هب تبسن دسر یم رظن هب تعارز یلم فاشکنا تاکوچ دنس ،یلکروط هب
نیمز مک نیقاهدزا تیامحرب یرتشیب دیکات ،ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا
و یراجت همین ،یا هشاعا تعارز ،هدید نایز یاههورگ ،)small-scale(
اب یگتسبمهرد تعارز یمسر یسیلاپرد هدمع تارییغت نیا .دراد ییاذغ تینما
مه هک دشاب یم تعارز هب هبناج همه دید کی هبزاینرب ینبم هحاسزا یدهاوش
.دشاب دیلوت لیاسو مهو تشیعم لکش لماش
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
17
نیمز تیکلام هرابرد یدیلک یاه هتفای 2.3
فرصتم هک دنراد ار ینیمزرب یمسر دنس مدرمزا یمک دادعت ناتسناغفارد
تروص یونعنع/یفرع متسیس کیرد اهتواضقو تلماعم یمامت
ً
ابیرقت .دنتسه
،تسا هتشاد یرثوم
ً
لماک درکراک یمدرم تاعامتجا نیبرد
ً
ارهاظ هک دریگ یم
یسرتسد ،متسیس نیا تحت .یصوصخ تیکلام تشادرظنرداب صوصخب
فلتخمرطخ نازیمو طیارش ابو یدصت عونتم لاکشا هب نیمز هب نیقاهد
.دشاب یم نآ هب هتسباو
ناتسناغفارد نیمز تیکلام رتسجار و تبث داجیا رباربرد یا هدمع یاهشلاچ
یروآ عمج یارب یمک تیفرظو تیکلام هرابرد یمکرایسب تامولعم.دراد دوجو
دوجو نیمز تیکلام نوماریپ یلوادتم یاهیمولعمان و تاماهبا .دراد دوجو نآ
ناتسناغفا ،هچرگا .ددرگ یم ییاهن کلام صیخشترد یراوشد ببس هک دراد
تبث لکشم اب هک دریگبدای ییاهروشکریاسزا ار یدایز یاهزیچ تسناوت یم
.دندوب هدش هجاوم گنجزادعب طیارشرد نیمز رتسجارو
نیمز عبانمرب نوزفازور یاهراشفو یصوصخ تیکلام ندش هکت هکتو میسقت
طسوت هک ینیقاهد نایمرد.دور یم رامش هب دیلوت هدمع عناومزا یکی ییاجرهرد
دروم یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم هداوناخ تراظن تاعلاطم
متسیس تحتو نیمز تیکلام نازیمرد یا هدمع یاهتوافت دنا هتفرگرارق قیقحت
نیمز هنارس تیکلام قیقحت یاهلحمزا یخربرد.دراد دوجو دیلوت فلتخم یاه
تادیاع نودبرادیاپ تشیعم و ینوناق تلوصحم تشک یارب یحضاو روط هب
دیامن یم تشیعم عونت هب راداو ار نیقاهد عنام نیا.دشاب یم یفاکان یلیمکت
.دنیامن تشک کایرت ،هنیزگ ندوب باذجرطاخ هب هکدراد ناکماو
هک دزاس یم صخشم یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم
قیقحت یاهلحمرد هدش تشک یاهنیمز یمامت موس کی ات مراهچ کی نیب
عون نیا.دندش یم تیریدم هداقتسا یتقوم یاهدادرارق صاخ عون کی تحت
زکرمت یتاحاسرد )هعراضم یاهدادرارق صوصخب( نیمز تیکلامزا یعرف
.دنشاب یم اراد ار لاب یلام شزرا اب تلوصحم تشک دادعتسا هک تسا هتفای
عفن هب شزرا مک یاهنیمزرد هک دسر یمرظن هب هعراضم طیارش هکیلاحرد
هب میقتسم تادیاع تمسق نیرتگرزب شزرااب یاهنیمزرد یلو دشاب نیقاهد
دشرزا یناسک هچ هکنیا مهفرظنزا اه هتفای نیا.ددرگ یمرب یلصا ناکلام بیج
.دشاب یم تیمها زیاح دندرگ یم عفتنم یرادغاب یعرفروتکسرد
شزرااب دنتسه ریقف عبانم رظنزا هک یناسک یارب نیمز عبانم کرتشم تیکلام
یصوصخ یاهنیمز هب تبسن عبانم نیا نوماریپ تاعزانم هکیلاحرد.دشاب یم
یاه متسیسزا جراخ نارگیزاب اهنیمز هنوگنیارد یلو ،دشاب یم عیاش رتمک
یاهداهن هلیسوبرتمک
ً
ابقاعتمو دنشاب یم لماش رتشیب یونعنع/ یفرع تیریدم
.دنریگ یمرارق هجوت دروم یمسرریغ
بآ تیریدم هرابرد یدیلک یاه هتفای 3.3
عبانم تیریدم تمسقرد یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم
یاهتخاسریز تیریدم یارب یمدرم یاه متسیس رب یعیسو تروص هب بآ
رب میقتسم تروص هب یتعارز بآ هضرع .تسا هدومنزکرمت یتعارز بآو یرایبآ
تشیعمزادنا مشچو یتعارز یاهرازاب هب دورو،ییاذغ تینما،نیمزرب تشک عونت
.دشاب یمراذگرثا ینوناقرادیاپ
یرایبآ یارب بآ هب یسرتسد هرابرد ییاه هتفای
نیقاهد هک دهد یم ناشن یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم
فلتخم تلکشم عاونا اب بآ هب یسرتسد یارب ریگبآ نییاپولاب تمسقرد
.دنریگ یم راکب ار یتوافتم یاه یژیتارتسا نآ اب هلباقم یاربو دنوش یموربور
عونتمرایسب یرایبآ نایرجرظنزا هک تسا نیاریگبآ یلاب تمسق یگ هژیو
تروص هبریگبآ یلاب تمسق یبآ همین یاهلحم نیقاهد ،هجیتنرد.دنشاب یم
:لماش عبانم نیا ،دننک یم هدافتسا بآ عونتم عبانمزا یا هنابلط تصرف
،یثلاث یاهلاناک،یراهب یحطس یاهبآ،بآ یاههاچ ،دنلبو هاتوک یاهزیراک
یطیارش نینچرد یتحو.دشاب یم فرب یواح یاهلادوگو بآ ندومن عمج
هک ینیقاهد ،نآ فلخرب.دنراد یبایتسد ناتسبات لوصحم هب یمکرایسب دادعت
یارب بآ عبنم کی هب یکتم یدایزرایسبروطب هب دنرادرارقریگبآ تسد نییاپرد
ریاس هب تسا نکمم یفداصت تروص هبو )یثلاث یاهلاناک(.دنشاب یم یرایبآ
یبسن درکراک ه دنهد ساکعنا تسا نکمم نیا .دنشاب هتشاد یسرتسد عبانم
یاهیژیتارتسا نیا .دشاب هناخدور/ایرد یاه هردرد لاناک نایرج دامتعا تیلباقو
نیلوا رد هک تسا هدش یرایبآ تیریدم صخشم لاکشا داجیا ثعاب توافتم
رارق ییاسانش دروم یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم لاس
.تسا هتفرگ
بآ عبانم هک یا هویشو یرایبآ یاهراتخاس کیلوردیاه یگ هژیو هب هراشا اب
یتلادع یب اب دنرادرارقریگبآ تسد نییاپرد هک ینیقاهد ،دنوش یم تیریدم
رخآرد بآ یبایمک.دنوش یم هجاوم بآ ندوب مهارف درومرد کیتامتسیس یاه
لماش تلوصحم نیا( یدقن تلوصحمو تشک رتشیب عونت ناکما اهلاناک
جتنمو دنک یم دودحم ار )مجرتم .دنوش یموکابنتو هبنپ،یروج،جنرب ،وج،مدنگ
لاناک رخآ نیقاهد .دوش یم تلوصحم عاوناریاس یارب لصاح شهاک هب
یاهتصرف ،هجیتنرد.دنرادرارق انگنترد تلغ تشک یارب یعیسو تروص هب
یاه متسیس نازیم اب یهارمهرد مومع تروص هب تشیعم تینماو یتعارز
تاحاسرد هک ینیقاهد هک یروط هب دبای یم شهاک ایرد یاه هضوحو یرایبآ
یرایبآ یاهتخاسریز تیعضو اب بآ یبایمک .دننک یم ناوات دنرادرارقرت نییاپ
یرادلامو یرایبآ،تعارز ترازو نیمخت ساسارب ،دوش یمرتراوشد ناتسناغفارد
یتخس هب طسوا/نیگنایمروط هب صقان یحارطو یرادهگن نادقف لیلد هب
.دریگ یمرارق هدافتسا دروم یرایبآ یاهتخاسریز هوقلاب ییاراک زا یمین
هضوح تسدلابرد هک یناسک هب تبسن تسد نییاپ نیقاهد ،هکنیا هولع هب
یرایبآ یاهتخاسریز یرادهگنرد یرتشیب مهس مومع تروص هب دنرادرارقریگبآ
18
یبیکرت تایرشن هلسلس
.دوش یم عورش لاناک یاهتنا تمسقردررکمروط هب یرادهگن یاهتیلاعف.دنراد
یارب ات دنشاب هتشادزاین هک تسا نکمم لاناک یاهتنارد یمدرم تاعامتجا
مدرم یلو دنهدبراک یورین لاناک تسدلاب یاهتمسق یمامت یرادهگن
یرادهگن یارب ات )دنوش یمن روبجم هکنیا ای( هک دنرادن یدهعت تسدلاب
نیارد یعفن چیه اهنآ هکنیارطاخب ،دنیامن کمک لاناک نییاپ یاهتمسق
.دنرادنراک
نیمز تمیقو یتعارز نیمزرب تایلامرد روپار تروص هب بآ هب یسرتسد هجرد
یبایزرا و قیقحت دحاو یدروم هعلاطمرد علطم کیرظن قبطرب.دبای یم ساکعنا
تسد نییاپو ینایم ،تسدلاب یاهتیعقومرد نیمز هنوگ هس رباربرد ناتسناغفا
یرتشیب تایلام دنرادرارق تسدلابرد هک ینیقاهدو دراد دوجو تایلام عون هس
طبترم مه هب نیمز تیکلامو بآ قح هک ییاجرد هکنیا هولع هب.دنزادرپ یم
نمضتم هیور ودره ،50 .دشاب یم بآ قح هدنهد ساکعنا نیمز تمیق ،تسا
کی ات دنشاب یم بآ دوجوم هیمهس صیصخت حلصا یارب نکمم یاهشلت
.دنیامن حیورت بآ ناگ هدننک هدافتسا نیبار هنایواسم ماهس صیصخت
بآ یمدرم تیریدم یاه متسیس درومرد ییاه هتفای
رییغت ،هچرگا .دشاب یم هباشم ناتسناغفا رسارسرد بآ تیریدم یمومع لوصا
توافت هدنهد ساکعنا هک دنراد دوجو یوحاس یاه هیوررد یهجوت لباق
یم ناشن هعلاطم نیا .دشاب یم بآ عبنم تایصوصخو یلحم گنهرفرد
هضوح تسد نییاپ یاهتمسق گرزبو هدیچیپ یرایبآ یاه متسیس هک دهد
یعامتجاو یراتخاس یاه یتلادع یب لابقرد یرتشیب تیساسحزا
ً
ارهاظریگبآ
هدرتسگ تروص هب هک بآریم یونعنع متسیس .دنرادرارق بآ ماهس صیصخترد
عفر تیحلصو ییاناوت ،دنرادرارقریگبآ هضوح تسد نییاپ یاه تمسقرد یا
هنیداهن ار یلحم تردق طباور یگ هداس هب عقاوردو هتشادنار هنلداعان طیارش
عفر ،یربهر ییاناوت هب هجوت اب )ب
ّ
آ قح ناگ هدننک میظنت( اهبآریم .دنک یم
یم توافتم یا هدمع روط هب یعافد/تلاکو یاهتراهمو یمدرم جیسب،یواعد
یلاع یگ هژیو کی دهعتمو قداص هطساو کی ناونع هب بآریم ترهش.دشاب
هلخادمزا یبآریم چیه دنچره.دشاب یم اهنآ یراکمهو مدرم دامتعا بسک یارب
50.دشاب یمن نوصم یجراخ دنمتردق نارگیزاب طسوت
یلاحرد دنک یم داهنشیپ تفرگ ماجنا قیقحت نیا هرود یط هک یتادهاشم
طیارش تحت بآ هدافتسا میظنترد دناوت یم بآ یونعنع تیریدم متسیس هک
یبایمک نداد رارق هجوت دروم یارب یلو دشابرثوم بآ یلومعم ندوب مهارف
تاعامتجا تیفرظ ،تیاهنرد.دشاب یم رادروخرب یدودحم تیفرظ زا بآ دیدش
هک تسا یبآ نایرج هب هتسباو نیقاهد یاهزاین ندومن هدروآرب یارب یمدرم
نکمم هک بآ ماهس ددجم صیصختو شهاک .دوش یم یوناث یاهلاناک دراو
یلومعم طیارش تحت دشابرثوم بآ عیزوت ی اه همیرج میظنت یارب تسا
ایو هدومن عیزوت ار دوبمکرثا دناوت یم طقف تروص نیرتهب هب ،بآ نایرج
یلعف طیارش تحت .دیامنرداص تسد نییاپ تمسق هب سپس ار اهنآ هکنیا
دحاو :لباک("،لیجنا یلاوسلورد لاناک یرایبآ متسیس:یرایبآرد یتلادع یب قاطنتسا"،لوک اکوچ ساوینیرس 50
)1387،ناتسناغفا یبایزراو قیقحت
یمک یاهدمایپ بآ صیصخت یاهدادرارق رباربرد دعهت یافیا مدع تروصرد
.دراد دوجو تسدلاب تاعامتجا یارب
طسوت بآ عبانم فارسا زا تعنامم یارب اتمه تاعامتجا راشف هتشذگرد
یسایس یلعف یگتسد دنچ طیارشرد یلو ،تسا هدوب یفاک تسدلاب تاعامتجا
هدرواین ماود نادنچ هلاسم نیا اه هطساو دیدج تردق یریگ لکش ابو تاهدرد
یم زاین ساسحا اهایرد یاه هضوحرد عیسو تیحلص کی یارب نونکا .تسا
هضوح تسد نییاپو تسدلابرد بآ ناگ هدننک هدافتسا طباور نیب دناوتب ات دوش
هضوح حطسرد راوشد تلکشم نیرتگرزب زا یضعب .دیامن داجیا لداعتریگبآ
یعمج یریگ میمصت،اهلاناک حطسرد بآ نایرج فلخرب .دتفا یم قافتا ایرد
درادن یا هقباس هنوگچیه بآ یونعنع/یفرع تیریدمرد ایرد هضوح حطسرد
تمسق ،یعرف یاهاروشو ایرد هضوح یاروش یداهنشیپ نامزاس بیترت نیدبو
.دهد یم لیکشت ار اهشلاچزا یا هژیو
یاهداهن دوشیم بآ یونعنع تیریدم فیعضت ثعاب هک یساسا لکشم
یساسازکرم
ٌ
ارهاظ هک( اهتیلوئسم و قاقحتسا یواست ای یتایلمعراتخاس
یعقاو لکشم هکلب ،دنشاب یمن )تسا ناگ هدننک هدافتسا نمجنا یراذگنلپ
هدافتسا ننمجنا هکنیارگم .دشاب یم اهتیلوئسمو اه هیمهس قاقحتسا قیبطت
کی هب یبایتسد یارب ار یرترثوم یاهمسیناکیم RBCsو بآ ناگ هدننک
یم رتهب یونعنع تارادا هب تبسن دیدج یاهداهن ،دنیامن داجیا یناگمه قفاوت
.دنیامن هنیزه ار فراصم دنناوت
داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطمرد لماش یتاقیقحت میت هلیسوب هک یتاعامتجا
دنمزاین تلود هک دنتخاس صخشم ،دنا هدش تاقلم یرادلام و ردخم داوم
صیصخت تاعزانم لح یارب ار یرتشیب یاه تیامحدیابو تسا یدنب تیولوا
یرثوم یاهنمجنا ،هوقلاب تروص هب دناوت یم RBCs.دروآ مهارف بآ ماهس
هک تسا یتروصرد نیاو دنشاب بسانت یب یاوق نیب طباور لداعت یایحا یارب
هلاسم نیا .دنسرب رظن هب عورشم بآ ناگ هدننک هدافتسا عامتجا رظن رد اهنآ
صخشمان هیضق نیا زونه .دشاب یم RBCs سیسات زا لبق تاقوا یخرب
تاهجوت هب زاین هنیمز نیارد ،دوش بیقعت دیاب یتقوم تامادقا هچ هک تسا
.دشاب یم رتشیب
گورگنج لاناک بآریم متسیس هچخیرات هب هطباررد یدروم هعلاطم کی
-دیدرگ لاناک حطسرد بآ تیریدم یدیلک یایاوز فشک ثعاب نلغب تیلورد
یاضاقت میظنتو نارگراک یعمج نامزاس،بآریم هب شاعم تخادرپ دننام یلیاسم
.تسا هدوب رییغت لاحرد هارمه لاناک متسیس هچخیرات یط لیاسم نیا -بآ
تسا هدش قیبطت اهنادناموق ایو یلحم تموکح هلیسوب هراومه تارییغت نیا
هنیمزرد یقفوم تاراکتبا ثعاب اهبآریم دنچره .)تسا تشادن یشقن بآریم (
هب تبسن کش داجیا ثعاب اه هتفای نیا.دنا هدش گنجزا دعب اهلاناک یایحا
قوقح ساسارب یونعنعو یمیدق دعاوق" هب اهبآریم ایوگ هک ددرگ یم یمیهافم
یمدرم تاعامتجا هلیسوب یعیسو تروص هب اهلاناک نآو دنتسه رادافو "یفرع
.دوش یم تیریدم ناش بختنم یاهباریمو
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
19
یقوقح یداهنشیپ تاکوچو بآ یسیلاپ درومرد ییاه هتفای
هکنیا لوا ،دشاب یم هنیمز ودرد شیازفا بآ عبانم عماج تیریدم فده
یاهراک قیرطزا( دهد شیازفا هدننک هدافتسا یارب ار دوجوم بآ یلک نازیم
مامت .)یداهن حلصا قیرطزا( دشاب هنلداع ب
ّ
آ عیزوت دعب هلحرمردو )ییانبریز
دوبهب51.دننک یم تیلاعف تاکوچ نیا تحت بآ روتکس نلک یاهمارگورپ
هک ار یغاب تلوصحم یارب رازاب هب دورو دناوت یم ب
ّ
آ تیریدم تاواسمرد
هک یناسک یتح.دهد شرتسگ هدش هریچ تسدلاب یاهنیمز هلیسوب لعف
تلغ تلوصحم دنناوتب دنراد بآ هب یصقان یسرتسد لاناک یاهتنارد هب
هلاسم نیا 1384 لاسرد مدنگ تمیق شیازفا زا دعب .دنهد شیازفا ار ناشدوخ
.دشاب یم تعارز یسیلاپ فادها نیرتمهمزا یکی
ناتسناغفا یلم فاشکنا یژیتارتسا هب طوبرم بآ عبانم تیریدم یژیتارتسا دنس
ات تسا نیا ناهاوخ بآ نوناق هدوسمو )بآ عبانم تیریدم روتکس یژیتارتسا (
هکنیا هب ناعذااب .دیامن جیورت ار یرایبآ یاهانبریزو بآ عبانم یمدرم تیریدم
رسارسرد یا هدمع لکش هب )بآریم( ب
ّ
آ یونعنع ناسیئر درکراکو تیفرظ
هلیسوب ناشرثکا هک دننک یم ینیب شیپ اهنآ ،دشاب یم ریغتم تاهد تاعامتجا
ترابعزا هدافتسا .دندرگ یم نیزگیاج بآ ناگ هدننک هدافتسا دیدج یاه نمجنا
هدننک هدافتسا دیدج یاه نمجنا ای و یتنس یاه متسیس هب عجار "نآ ای/ نیا ای"
تاعامتجا هک دسر یم رظن هب
ً
لامتحا .دشاب هدننک هارمگ تسا نکمم بآ ناگ
نمجنا سپسو دنهد یم همادا اه بآریم باختنا هب اهلاناک ترواجمرد یمدرم
لیذ تاروما هب دناوتب ات دننکیم داجیا اهبآریم یهدباسح روظنم هب ار ییاه
راد تیولوا تاعوضوم یارب ات تلکشم لحرمارد لیهست )1.دنیامن یگ هدیسر
ذخا )3 یفاشکنا یاهکمک یارب سامت هطقن یروآ مهارف )2.دنسرب عامجا هب
.یتلود هطوبرم تارادا اب یمسر طباور داجیاو یقوقح تیمسر
یارب بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا همانساسا هدوسم هژورپ ود لقادح
هدش ییاه ینارگن شیازفا ثعاب هلاسم نیا52.دنا هدومن هیهت ار ناتسناغفا
،بآزا ناگ هدننک هدافتسا یاه نمجنا داجیا هب "یشیامزآ" درکیور هک تسا
زیوجت ار بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا یاهراتخاسو اهدرکراک یطارفا روط هب
یرایسب 53.دوش یم یلحم تایصوصخ اب یناسمه شهاک بجوم هک دیامن یم
یکارتشا متسیس یشیامزآ هژورپ هب یوحاس دهاوش هب هجوت اب ناراذگتسایس زا
یکی هژورپ نیا .دنرگن یم اپورا هیداحتا هلیسوب هدش لیومت یرایبآ تیریدم
هژورپ نیا .دشاب یم ریذپ فاطعنا تروص هب اما یمدرم درکیور یوق نایماحزا
دوجوم یاه هیورو اه ینارگن مهف ببس دناوتب ات دشزاغآ قیقحت هلحرم کی اب
تامولعم لاناک ی اه متسیس کیلوردیاه تاصخشمو بآ عیزوت هرابردو دوش
یارب یشیامزآ حرط بیقعت عنام حضاو تروص هب هژورپ نیا.دیامن یروآ عمج
ماسقا:تساروطچ بآ نایرج ،تسا هدش هداد B.Rout هب هدش نلپ یاهمارگورپو اهدادیوزا یا هدرشف 51
)1386،ناتسناغفا یبایزراو قیقحت دحاو:لباک(ناتسناغفارد یرایبآ یاه متسیس
عماج تیریدم هژورپو )1384لاس روث هامرد( USAID هلیسوب هدش لیومت یتعارز رازاب یزاسزاب مارگورپ 52
)1384 لاس یسا هام(ییایسآ فاشکنا کناب هلیسوب هدش لیومت خلب یایرد بآ عبانم
.دنک یم هدروآرب ار یلحم یاهتیعقاو بآ یژیتارتسا ،چیرگو یاک 53
هدومنزکرمت یتاعوضومرب نآ یاج هبو تسا دیدج یداهن یاهراتخاس نتخاس
،هجیتنرد .دنا هدش دادملق تیمهااب لاناکرهرواجم تاعامتجا هلیسوب هک تسا
اب هدش قفاوت یاهلح هار .دشاب یم توافتم اهلاناک نیب بآ تیریدم تامیظنت
یضتقم
ً
امومع یلو ،دنشاب یمن بولطم هشیمه یرایبآ ییاراک تشادرظنرد
لحرب زکرمتو هقلع یذ اب هرواشم هسورپ ،قیقحت هلحرم .دنوش یم هتشادنپ
یاقترا یارب لمع قیرطزا یریگدای جیورت ثعاب یعمج قیرط هب لیاسم
.تسا هدش عیرس جیاتن اب تباث فرشیپ و یجیردت تبثم تارییغت ،تیفرظ
دنسرد بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا داجیا یارب یشیامزآ درکیور کی دنچره
هدوسم یلو ،تسا هدشن داهنشیپ بآ عبانم تیریدم روتکس یژیتارتسا ییاهن
هدافتسا نمجنا تیحلصو اهتیلوئسم ،اهشقن هک دزاس یم صخشم بآ نوناق
یلو )18 هدام(.دش دهاوخ میظنت نمجنا نیا همانساسا هلیسوب بآ ناگ هدننک
ایو تسا یفاک اهنمجنا مامت یارب همانساسا کی ایآ هک تسین صخشم نیا
همانساسا تخاسرد بآ ناگ هدنننک هدافتسا یاه نمجنا فاطعنا یمک اب هکنیا
.دنشاب یم راتخم ناشدوخ
یرایبآ یاهتخاسریز( یونعنع یاهزیراکو اههاچزا یشان ینیمزریز یاهبآ
جراخو ناکلام طسوت یصوصخ کلم ناونع هب کرتشم تروص هب )ینیمزریز
مظنمان جارختسا .دنوش یم هرادا یمدرم تیریدم یاه متسیس تیحلصزا
ناگ هدننک هدافتسا ریاس یارب ینیمزریز یاهبآ دوجوم حطس شهاک ثعاب
ینیمزریز یاهبآ هضرع ماود درومرد ییاه ینارگن شیازفا ببسو هدیدرگ بآ
یاههاچ نامتخاس ایو دیدج یاههاچ رفح بآ نوناق هدوسم قبطرب.تسا هدش
یرهش برش بآ هیهتو یتعارز ،یتعنص،یراجت دصاقم یارب قیمع همین قیمع
همانزاوج هب یا هراشا هدام نیا دنچره )21 هدام( .دشاب یم همانزاوج دنمزاین
یاه متسیس یارب طقف نوناق نیا
ً
ارهاظ .دنک یمن دوجوم یاهتخاسریز یارب
یصوصخ ناکلام ایو دارفا هب یا هراشا چیه اریز ،دشاب یم ذفان یمدرم تریدم
هدمع هلصاف کی نیا هک دسر یمرظن هب .تسا هدشن اهزیراکو اههاچ دوجوم
.دیآ باسح هب
دیدهت ببس روردیاهورکیام یاه هکیربافو جنربو مدنگ یاهبایسآ دادعت شیازفا
هکیربافو اهبایسآ.ددرگ یم لاناک یاهتنا تمسقرد بآ ناگ هدننک هدافتسا یارب
یلو دندرگ یمن دادملق بآ ناگ هدننک هدافتسا ناونع هب روردیاهورکیام یاه
.ددرگ یم یوناث یاهلاناک هب یلصا لاناک بآزا یمیظع تمسق فارحنا ببس
،دوش رگید یاهلاناک دراو هکنیا ایو ددرگرب ایرد هب بآ هک دراد ناکما اجنآزاو
لاناک یاهتنا ناگ هدننک هدافتسا هب بآ رادقم شهاک ثعاب قیرط نیدبو
ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم تاعلاطم یارب هک یتاعامتجا.ددرگ یم یوحاس
تیمهاو تیولوازا هعزانم نیا لح هک دنتفگ یم دندوب هدش هبحاصم یرادلام و
یبآ هک دزاس یم ناشنرطاخ بآ نوناق هدوسم 54.دشاب یمرادروخرب ییلاب
هب دیاب MRP یاههاگتسد لومش هب (دوش یم هدافتسا قرب دیلوت یارب هک
ایرد لحاس ،یلخاد فرصم،یندیماشآ بآ هب یا همدص ات دوش تیریدم یتروص
یلامتحا همدص هب یا هراشا چیه هدام نیارد )25 هدام(.دنزن اهتخاسریزریاس
.دنک یم هدروآرب ار یلحم یاهتیعقاو بآ یژیتارتسا ،چیرگو یاک 54
20
یبیکرت تایرشن هلسلس
دیوگ یم نوناق نیا هولع هب .تسا هدشن یتعارز یرایبآ یارب بآ هیهت هب
ترازو هلیسوب دیاب یرایبآ یاه متسیسرد MHP یاههاگتسد بصن هک
یلحم یاه نمجناو تاهد فاشکناو ءایحا ترازو ،یرادلامو یرایبآ،تعارز
تسا نیا ینعم هب هلاسم نیا )25 هدام(.دنوش دییات بآ ناگ هدننک هدافتسا
هرادا،ددرگ یمن میظنت بآو یژرنا ترازو هلیسوب MHP یاههاگتسد هک
اهبایسآ هب یا هراشا چیه هدام نیارد )21 هدام(،سناسیلو همانزاوج یارب لوئسم
یاهبایسآ بصن یارب هک دراد ناکما .تسا هدشن بآزا یفرصمریغ" هدافتساو
هژورپ یارب بآ ندرک جراخ هک دشاب یطورش تحت همانزاوج بسک هبزاین دیدج
یمن حضاو یدنمزاین نیا اما )21 هدام( .دیامن یم میظنت ار دیدج یفاشکنا یاه
.دنریگرارق هجوت دروم هک تسازاین اه ءلخ نیا .دشاب
.تسا اه سناسیلو اه همانزاوجزا هدافتسارد تحاضو ناهاوخ بآ نوناق هدوسم
هب هکنیا ای دنوش یم فرحنم اهلاناک هب هک یبآ رادقم یریگ هزادنا یارب
یمن هدافتسا یژولونکت چیهزا یلعف طیارشرد ددرگ یم هناور صاخشا یاهنیمز
یژولونکت نوناق ءزج نیا قیبطتزا لبق هک تسا یرورض
ً
لماک نیاربانب .دوش
.ددرگ بصنزاین دروم
یرادلام درومرد یدیلک یاه هتفای 4.3
داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت تاعلاطم
تاعلاطم .تسا هتخادرپ طبترم مهب لئاسم زا یرامش هب یشاوم دروم رد ردخم
هکنآ لاح ،هدومن حیرشت ار تاهد رد یشاوم تادیلوت هدمع تاصخشم مدقم
نیقاهد طسوت یئاذغ عبانم دربراک و یسرتسد نوچ یلئاسم هب ریخا تاعلاطم
یشاوم یارب یبایرازاب تیرثؤم هجرد ،55لوصحم عون ،یناویح تادیلوت یارب
ششوک تاعلاطم نیرد .تسا هتخادرپ یناویح تلوصحم دوبهب یگنوگچ و ،56
تروصب رازاب اب قباطتم یناویح تلوصحم هب کمک یگنوگچ ات هدمآ لمعب
.دریگ رارق فده تحت رثؤم رایسب
یناویح تلوصحم یاه متسیس هب طوبرم جیاتن
دوبهب ثعاب دیاوع شیازفا و رطخ شهاک ،تلوصحم عونت قیرط زا یشاوم
،دیلوت طئارش و هدوجوم عبانم تشادرظن رد اب .دناوتیم هدیدرگ نیقاهد تشیعم
رامش ،
ً
لثم .دناوتیم هدیدرگ یرادمراف یاهمتسیس دایز دادعتکی لماش یشاوم
هکیلاح رد ،هدش لماش یبآ یعرز متسیس رد رثؤم تروصب تاناویح زا مک
.دنشابیم بسانم رطخرپ یملل طئارش رد ریثک دادعتب زب و دنفسوگ یاه همر
هب یسرتسد مزلتسم زب و دنفسوگ تلوصحم نتخاس یتراجت ،ناتسناغفا رد
هب ناتسمز رد یشاوم هیبرت یاه متسیس مامت یلو ؛دشابیم یعیبط یاههاگارچ
یشاوم ،بآ تیریدم" ،تربرزتف.یا هب ،یدیلوت یاه میژر و یناویح هیذغا دروم رد یلیصفت تاحیضوت یارب 55
،ور نلا هب نانچمه .)1385 ،ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت تنوی :لباک( "،یناویح تلوصحم و هیذغا :کایرت داصتقا و
.ددرگ عوجر ،اه هداوناخ و اهمراف رب تراظن لوا لاس جیاتن
:کایرت داصتقا و یشاوم ،بآ تیریدم" ،نسپمات .یا هب یشاوم یبایرازاب دروم رد رتعیسو تامولعم یارب 56
تراظن لوا لاس جیاتن ،ور هب نانچمه .ددرگ عوجر )1385 ،ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت تنوی :لباک( "،یشاوم یبایرازاب
.ددرگ عوجر ،اه دهاوناخ و اهمراف رب
یارب رچفلع هک تسینامز نیا و هتشاد ترورض یرادیرخ ای هدش تشک هفولع
عناوم زا یکی اذغ هب یسرتسد هک هدادناشن تاقیقحت .دشابیمن دعاسم شرچ
.دشابیم ناتسمز یاههام رد یشاوم هیبرت موادت یارب یدیلک
یارب ینبل تلوصحم( دشابیم مهم رایسب هرمزور تشیعم یارب یراد واگ
نیمز رب ینبم تیریدم لکش نیا .)اه واگرن طسوت نیمز هبلق و هداوناخ فرصم
مه زب و دنفسوگ تلوصحم ،سکعرب .دشابیم یعرز هفولع رب یکتم
ً
ایوق و
هاگارچ زا دایز هزادناب و هدوب یفکم رازاب رد شورف یارب مه و هداوناخ یارب
تلوصحم ،هتفرمهیور .دندرگیم یذغت یعرز یضارا زا جراخ تاحاس و یاه
و ،هدوب رتمک عقوتم دح زا یقیقحت تاحاس رد دوجوم یشاوم زا یرایسب
یاهمتسیس مامت هدمع عناوم زا یکی ناتسمز ماگنه رد هفولع هب یسرتسد
.دوریم باسحب یدیلوت
ناتسمز رد هفولع و هیذغا تلق هک هدومن هظحلم تعارز یلم فاشکنا تاکوچ
شرافس و هدوب ناتسناغفا رد یناویح تلوصحم ربارب رد هدمع عناوم زا یکی
تاهد ضورق مارگورپ نآ اب و داجیا یناتسمز یذغت مارگورپ کی هک دیامنیم
.دیامنیم مهارف هضرق یتعارز یمسوم یاهیدنمزاین یارب هک ددرگ طبترم
قطانم رد مشپ و ریمشک ،هفولع یاههاگ هریخذ هک دیامنیم داهنشیپ نانچمه
ثیحنم ای هتسج هدیاف رازاب رد میق یسوم تاناسون زا ات هدوش هتخاس یتاهد
.دور راکب ضورق تنامض
یارب
ً
اتدمع ،یبآ همین ای یبآ قطانم هب رظن یملل قطانم رد اه همر هیبرت
،هدومن هرادا ار رتگرزب یاه همر یملل قطانم نیقاهد .دشابیم رازاب رد هضرع
رکذم تاناویح رتمک دادعت یاراد و ،هدومن هیبرت اه زب هب رظن ار نادنفسوگ
،یشاوم هیبرت یاه متسیس نیب رد ،هتفرمهیور .دنشابیم یبآ قطانم هب رظن
رایع رازاب یارب بوخ رایسب لکشب اه یچوک کچوک یاه همر تلوصحم
بسانت و رتشیب نادنفسوگ بسانت ،رتگرزب اه همر زیاس هکیروط ،هدیدرگ
.دشابیم رتمک رکذم تاناویح
هیبرت زا هلصاح یداصتقا رتشیب تعفنم و یروحم -رازاب تشادرظن رد اب
یرتشیب هجوت دیاب روتکس نیا فاشکنا یارب ،اهیچوک فرط زا زب و نادنفسوگ
هجاوم رطخب یضرا تاعزانم ثعاب زا اهنآ یداصتقا تعفنم یلو .ددرگ فوطعم
تعارز نآ تلع و ،هدش یونعنع یاههاگارچ هب یسرتسد مدع ببس اریز هدش
تهج اه یچوک ،ورنیزا .دنشابیم یضارا بضغ و ینامتخاس روما ،ینوناق ریغ
تامدخ و یشاوم 57جیورت ،
ً
اتولع .دنا هدروآ ور یدزمزور هب شیوخ تشیعم
یشاوم هکیا قطانم رد اهنیا .دنشابیم دودحم رایسب یشرچ قطانم رد یحص
یلم فاشکنا تاکوچ .دنشابیم زکرمتم ،دندرگیم هیبرت تشیعم نیمأت دصاقمب
مارگورپ کی داجیا لومشب ،فلتخم یاههار زا لئاسم نیا عفر یارب تعارز
رتمک قطانم هب یوحاس یرنرتو یاه تنوی هکبش هعسوت ،اه یچوک یویامح
.دریگیم راک ،اههاگارچ و یضرا تاعزانم لح یاهمزیناکیم داجیا و ،دیفتسم
.ددرگیم مهارف نیقاهد هب تلود جیورت نیرومام طسوت هک دنا یکینخت یاه کمک زا ترابع یجیورت تامدخ 57
.دشابیم زکرمتم یشاوم رب ،تعارز لاکشا ریاس هب رظن "یشاوم جیورت"
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
21
رد یرادغاب هب رظن ار یشاوم یعرف روتکس 1387 تعارز یلم فاشکنا تاکوچ
و یداصتقا دشر نزاوتم شور کی قیرط زا دشاب هتسناوت ات هداد رارق تیولوا
تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت تاقیقحت .دشخب ققحت ار رقف شهاک
رد یناویح تلوصحم هک دهدیم ناشن ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ
یشاوم زا هلصاح تعفنم دوبهب .دشابیم یوسیاقم تیزم یاراد یشرچ قطانم
تشیعم نیمأت یارب نارادلام و نیقاهد هکیئاج بآ مک و یویشاح قطانم رد
داجیا ببس ،دنراد رارق رتشیب رطخ ضرعم رد و هتشاد رتمک ینمض تاناکما
.ددرگیم رقف شهاک یارب یقیقح یاه تصرف
دیلوت فراصم شهاک هب نیقاهد زا رایسب هک دهدیم ناشن یوحاس دهاوش
تسدب شیوخ تاناویح زا یمظعا لوصحم
ً
اتردن ورنیزا و هدیزرو تردابم
دیاوع بسک روظنمب یکلسم نارادلام ای رتدنمثورث نیقاهد
ً
افرص .دنروآیم
.دنوشیم لبقتم ار یفاضا تارطخ و فراصم ،رتگرزب یاه همر نتشاد و رتشیب
هب و هدشن قاچ یفاک ردقب زب و دنفسوگ یاه هچوچ ،رتمک فراصم هجیتن رد
.دنوشیمن هتخورف بسانم تمیق
عفر و ریش دیلوت یارب هشیمه
ً
ابیرقت یراد واگ ،دش رکذ لاب رد هکیروط
ناشن هلصاح تامولعم و یوحاس تادهاشم .دشابیم هداوناخ ینبل تاجایتحا
تیافک
ً
افرص هلصاح ریش و هتشاد واگ کی
ً
افرص اهمراف زا یرایسب هک دهدیم
یفاضا ریداقم .دنامیمن یقاب شورف یارب یدازام و ،هدومن ار هداوناخ کی
ریش .دوشیم کیرش اه هداوناخ نیب
ً
لومعم ،تفرگ و داد لصا ساساب ریش
لباق ریغ و تشادهگن لباق ینبل تلوصحم زا یرامش هب نانز طسوت
ً
ارثکا
تاناویح ریاس و واگ ریش ندیشود تیلووئسم نانز اریز هدش لیدبت تشادهگن
هک دنشاب هتشادیم ار اه رازاب رد ریش شورف تصرف ینامز نیقاهد .58دنراد ار
عبانم نآ زا رتشیب ای واگ ود هیبرت یارب و هدومن یگدنز رهش فارطا قطانم رد
.دنشاب هتشاد تسد رد ار مزل
یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت تاعلاطم زا هلصاح دهاوش
هکیئاهنآ( نیقاهد دودحم دادعتکی
ً
افرص هک دهدیم ناشن ردخم داوم داصتقاو
هفولع نامزمه تشک هب رداق و هتشاد بآ و نیمز هب یحیجرت یسرتسد لبق زا
شیازفا تروص رد یریش تلوصحم شیازفا هب رداق )دنشاب تاتابن ریاس اب
نیمه هب .دنشابیم ینبل تلوصحم ریاس و ریش یارب یرهش قطانم یاضاقت
بیرغ مدرم عفنب لئاوا رد ریش و ینبل تلوصحم سسورپ زکارم داجیا ،لاونم
.دشابیمن
،)ریش شیازفا یارب
ً
اصوصخ( زبس هفولع یارب اه واگ ترورض تشادرظن رد اب
هب رداق نیقاهد هک تسا نکمم ینامز
ً
افرص رتشیب یریش یاه واگ نتشاد
تشادرظن رد اب ،هتفرمهیور .دنشاب ییایرد یبآ قطانم رد یفاک هفولع تشک
یاهلاثم نیرتهب ،هفولع تشک هب یبآ یضارا فقو زا یشان گرزب هراسخ

ً
لثم ( تاتابن ریاس اب هفولع هک هدش هظحلم ینامز قفؤم و کچوک یرادلام
.ددرگ تشک یعرز میژر کی تحت ای ،)راد هتسخ یاه هویم
"،تلوصحم و یناویح هیذغا" ،تربرزتف .ا ،2 همیمض رد اهنآ هیهت قرط و ریش تلوصحم یلیصفت حیضوت 58
.تسا هدیدرگ هئارا
رب ودره تعارز یلم فاشکنا تاکوچ و تاهد فاشکنا روتکس یژیتارتسا
دیکأت ،یناویح تلوصحم شیازفا تهج یشاوم هدش حلصا یاه لسن تیمها
یدیاوع ،یصوصخ روتکس طسوت یناویح یاهمراف سیسأت تروص رد .دنزرویم
یسیلاپ اب شور نیا .دنناوتیم هدروآ تسدب یعونصم حاقلا تامدخ تباب زا
قباطت ،دشاب نکمم هکیئاج رد یصوصخ روتکس تامدخ أقترا تهج تموکح
.دراد
یاه لسن حلصا تهج یجراخ یاه لسن دیروت دروم رد یلعف یاه یژیتارتس
نیا هک دنیامنیم للدتسا یجراخ یاه لسن نایماح .دشابیم شوماخ ،هدوجوم
ینطو یاه لسن اریز ،هدوب هدوجوم یاه لسن حلصا هقیرط نیرت عیرس شور
یاه هچوچ نآ هلیسوب ات هتشاد ترورض تدم -زارد یقیقحت یاهمارگورپ هب
دایز دادعت هسورپ تیرثؤم یارب و هتفرگ رارق شیامزآ تحت یشاوم دایز دادعت
هک دنیامنیم للدتسا یجراخ یاه لسن نیفلاخم .دندرگ یئاسانش نارادلام
اب یژیتارتس نیا هک ددرگیم ثعاب یجراخ یاه لسن دیروت تارطخ و فراصم
تقباطم روشک یمیلقا طئارش اب یجراخ لسن .دنکن تقباطتم ناتسناغفا طئارش
راوشد طئارش لباقم رد و هتشاد رتمک تمواقم یلحم ضارما هب ،هتشادن
دیدج یاه لسن یوطقم دیروت مزلتسم اهنآ ،هولعرب .دنراد رتشیب تیساسح
.دوش هتفرگ رظن دم یریگ لسن رد یکیتینج لئاسم ات هدوب
هدومن نلپ ار یراک -یریش و یریش یاه واگ لسن دیروت اه هژورپ زا یرایسب
ار یریمشک یاه زب یشاوم و یرادغاب مارگورپ .دنا هداد ماجنا ارنآ لبق زا ای
داجیا یتلود مراف یکی رد ار یریگ لسن نشیتس کی و هدومن دراو ایلوگنم زا
شیازفا روظنمب ار یناتسکاپ یاه زب راهرگنن نیقاهد نانچمه .تسا هدومن
دیاب تاراکتبا نیا ،هدنیآ یاهمارگورپ و اه هژورپ حرط یارب .دنیامنیم دراو ریش
.دنوش هتفرگ رظن رد دهاوش ثیحنم
یشاوم یاه رازاب دروم رد تاعلاطم جیاتن
رایسب هطبار کی هک دهدیم ناشن یشاوم رازاب تلماعم زا هلصاح تامولعم
دوجو شا تمیق و )نزو ای رمع ،زیاس
ً
لثم ( ناویح تیعضو نیب دودحم
تیعضو دوبهب تهج ات درادن دوجو نارادلام یارب یوق لئلد ورنیزا و ،هتشاد
ناشن هدشان دیئأت دهاوش ،هتفرمهیور .دنیامن یراذگ هیامرس ناش تاناویح
رد میقم نارادلام زا ار دنفسوگ یاه هچوچ زا مک دادعت نیقاهد هک دهدیم
قاچ ار اهنآ تاتابن ریاس و هدش تشک هفولع نداد اب و یرادیرخ یشرچ قطانم
59.دنشورفیم رت دنلب تمیق هب ار اهنآ
ً
ادعب و هتخاس
ناسون یمسوم لکشب زین یشاوم تمیق ،یتعارز تلوصحم مامت دننام
،نانچمه .دنکیم قدص رتشیب رتکچوک تاناویح دروم رد تاناسون نیا .دیامنیم
تمیق رب مسوم اب هسیاقم ردراجت کولس و یلاس کشخ نوچ ییاهروتکف ریاس
رد ات هدوب ترورض رتشیب تاقیقحت هب .دراد رتشیب تیرثؤم تارییغت تعرس و
رد ات ددرگ حرط ییاه یژیتارتس و هدش لصاح رتشیب مهف رازاب میق دروم
رب یکتم ینوناق تشیعم تیوقت یارب اه تصرف و اه شلاچ :یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم ،ور 59
".یشاوم یبایرازاب :یرادلام و ردخم داوم داصتقا ،ب
ّ
آ تیریدم" ،نسپمات ساسا رب .48 و xv ،تعارز
22
یبیکرت تایرشن هلسلس
.دنک کمک نیقاهد اب ،رازاب میق زا یشان تارطخ هرادا تمسق
یط هکیروط ناتسناغفا رد نیشنرهش مدرم دیاوع شیازفا موادت تروص رد
و تاینبل ،هزات ریش یارب تباث هدنیازف یاضاقت ،تسا هدوب هتشذگ لاس دنچ
تاناویح و هدز خی غرم ،مخت ،ریش گرزب تمسق کی .دشابیم عقوتم تشوگ
دراو اه روشک ریاس و ناتسکاپ زا ترورض دروم )شیمواگ و واگ
ً
اتدمع( هدنز
یناغفا یبنل تلوصحم یارب یلخاد بوخ رازاب کی هک دهدیم ناشن و هدش
تباقر یتادراو یاه تمیق اب هناقفؤم تروصب نارادلام هکیا طرشب هتشاد دوجو
.دنناوتب هدومن
هدرب بوخ تعفنم شیازفا هبور یاضاقت نیزا رهش فارطا رد میقم نارادلام
کی رهش فارطا قطانم رد هدش یرادیرخ یاه هچوچ نتخاس قاچ .دنناوتیم
زا روآ تعفنم ریجنز داجیا یارب حضاو یاه تصرف .دناوتیم هدوب یلمع شور
)یناویح تلوصحم یساسا قطانم ثیحنم( یشرچ قطانم نداد طابترا قیرط
یارب یتصرف و کچوک یراذگ هیامرس کی )غلاب تاناویح یارب( یبآ یضارا اب
قاچ قیرط زا ارناش دیاوع زین تسدرود قطانم نارادلام .تسا یزاس عونتم
دوخ یاهنیمز زا ار زاین دروم هفولع هکیا طرشب ،هداد شیازفا یشاوم نتخاس
تیعقوم یاراد یاهنیمز کلام نیقاهد هب تلاحنیا .دنناوتب هدومن مهارف ناش
و لماش یشاوم هیبرت زا هلصاح تعفنم رد ات دهدیم تسدب ار تصرف نیا بوخ
تاناویح روخریش یاه هچوچ هیبرت رد یشرچ قطانم نارادلام صصخت هنیمز
قطانم رد هفولع دیلوت یاههار تفایرد انامه یساسا شلاچ .دزاس دعاسم ار
لوپ تاتابن و یساسا یئاذغ داوم عرز یارب ناش رثکا هک هدوب یعرز دودحم
هدرب مان اه هرب نتخاس قاچ زا تعارز یلم فاشکنا تاکوچ .دنوریم راکب زاس
و دنفسوگ هیبرت یاهمتسیس ماغدا یارب یفاضا لح یاههار تفایرد داهنشیپ و
.دیامنیم ار ناتسمز تیریدم یدیدشت -همین یاهمتسیس اب ار زب
ات تسا مهم سپ ،دنا افک دوخ مدنگ ظاحل زا نیقاهد زا یمک رامش هکنیزا
دنفسوگ هلدابت خرن .تسناد مدنگ هب رظن ار یشاوم یرادیرخ تردق تارییغت
زا – هدوب ناسون رد کیتامارد تروصب وسنیدب 1378 لاس زا مدنگ درآ اب
لاس یلاسکشخ ماگنه دنفسوگ کی لباقم رد مدنگ درآ یجوب ود خرن نیرتنیئاپ
رد 6 هب یجیردت شهاک دهاش هک ،1381 رخاوا رد 7.5 مظعا دح ات ،1378

ً
اعیرس 1386 طساوا رد
ً
ادعب ،هدوب مدنگ درآ میق شیازفا نیح 1385 طساوا
رگنایامن دنفسوگ دیرخ تردق رد کیتامارد تارییغت نیا .دباییم شهاک 2 هب
عیرس دوعص و یلاسکشخ اب مأوت یاه کاش ربارب رد نارادلام یریذپ بیسآ
.دشابیم درآ میق
کایرت داصتقا دروم رد یدیلک جیاتن 5.3
داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت تاعلاطم
کایرت تشک یارب ددعتم یاه هزیگنا هدنهدناشن کایرت تشک دروم رد ردخم
ار یتاهد یاه هداوناخ رب رانکوک تشک شهاک تارثا و هدوب ناتسناغفا رد
تشک ایوگ هک هدوب ریخا یاه اعدا فلخرب هلصاح دهاوش .دزاسیم راکشآ
اب مأوت تلکشم نانچمه تاعلاطم نیا .درادن طابترا ناتسناغفا رد رقف اب رانکوک
یلعف تاشهاک هک یولحرم تامادقا لومشب ،ردخم داوم هیلع هزرابم یژیتارتس
صقان یریگ هزادنا .دزاسیم راکشآ ار ،هتخاس موادتم ریغ ار رانکوک تشک رد
تشک یاهنیمز راتکه رامش شهاک رب هک -ردخم داوم هیلع هزرابم تیقفؤم
تامادقا زا هجوت فارحنا ثعاب -هدوب زکرمتم تشذگ لاس یط رانکوک اب هدش
.تسیرورض روآ ماود تیقفوم ققحت یارب هک هدش یجیاتن و رت هدرتسگ
رانکوک تشک صوصخ رد نیقاهد میماصت هب طوبرم جیاتن
تشک هزادنا ،دنا هدشن هدیمهف یتسردب هک طبترم مهب و قلغم لئلد ربانب
یبایزرا و قیقحت دحاو رتفد یوحاس قیقحت .دوریم نیئاپ و لاب رانکوک
،خلب ،راهرگنن تایلو رد رانکوک تشک رد هدراو تارییغت دروم رد ناتسناغفا
طئارش هنوگچ هک دهدیم ناشن 1386 ات 1384 یاهلاس نیب ناشخدب و ،روغ
-یعامتجا پورگ ،تیعقوم هب رظن رانکوک دیلوت هدنوش عنام ای هدننک کمک
دیاوع و اهرازاب ،عبانم هب هکیئاهنآ 60.دناوتیم هدوب توافتم نامز و یداصتقا
یاراد ،رت تسدرود قطانم رد هکیناسک هب رظن هتشاد یسرتسد نیمز زا ریغ
تشک تیاهن رد ،دننکیم یگدنز ینیقی ریغ طئارش و رطخ ضورعم ،رتمک عبانم
یسرتسد زا یشان یاهتوافت هنوگنیا .دنیامنیم رظنفرص نآ زا ای مک ار رانکوک
موادت و رانکوک تشک شهاک جیاتن هک ددرگیم ثعاب تایلو رد تاناکما و
زا یخرب رد رانکوک تشک موادت هک دناسریم نانچمه تلاحنیا .دشاب ریغتم نآ
نیا .دراد طابترا یتشیعم لماوع زا رگید رامش اب ،ناشخدب و روغ دننام قطانم
تیلو زا قیمع یهاگآ ینشور رد صخشم یاه یسیلاپ مزلتسم اه توافت
.دنشابیم رظن دروم
ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت
هدعو طسوت دراوم یخرب رد هک هدوب نیئاپ هب لاب راشف و بیغرت رادفرط
هب یتیلو ناربهر مارتحا رطاخب دراوم ریاس رد و )راهرگنن ،خلب( کمک یاه
تاریزغت وچمه .تسا هدیدرگ رانکوک تشک وحم ثعاب )خلب( یسایس تیمکاح
عیرس تشگرب مه یکی نآ بقاوع هلمج زا یلو هدیدرگ کیتامارد شهاک ثعاب
.دوشن هداد
ً
لمع هدش هدعو کمک رگا هژیوب ،هدوب رانکوک تشک هب نیقاهد
.دشابیم تلاحنیا لاثم کی راهرگنن
شهاک .دیامنیم یزاب شقن رانکوک تشک شهاک رد زین یداصتقا طئارش
و تاتابن ریاس تشک هب نیقاهد تشگرب هجیتن رد
ً
لومعم رانکوک تشک
دراوم تمیق یمومع شیازفا ثعاب زا .دسریم هظحلمب یطیحم بارخ طئارش
تارداص رب ناتسکاپ تموکح تاریزغت ،کایرت تمیق شهاک ،ناهج رد یئاذغ
رد و مدنگ عفنب تبثم رییغت کی ،ناتسناغفا رد یگدنراب نیئاپ حطس و مدنگ
یویشاح قطانم نیقاهد ،1386 لاس رد .تسا هدیدرگ هظحلم رانکوک ربارب
تاجایتحا یوفاکت و اهنیمز زا مدنگ هظحلم لباق تلصاح نتشادرب هب رداق
مدنگ دیرخ هب رانکوک شورف و تشک قیرط زا هکنیا ات هدوب ناش یئاذغ هیلوا
خرن .دشابیم مولعمان زونه مدنگ خرن شهاک تروص رد تلاحنیا موادت .دنزادرپب
:لباک( ناتسناغفا رد رانکوک تشک هجرد رد هدراو تارییغت هعلاطم ،یوحاس دهاوش ،نیپ مدآ و دلیفزنم دوید 60
؟تیقفؤم یماکان :ناتسناغفا رد ردخم داوم اب هزرابم ،نیپ مدآ و دلیفزنم دوید ؛)1385 ،ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت تنوی
.)1386 ،ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت تنوی :لباک(
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
23
هدوب اعدا نیا بوخ لاثم ناشخدب .دراد ریثأت رانکوک تشکرب زین نارگراک دنلب
،هدوب نارگراک هب یکتم أیوق هک رانکوک تشک شهاک ببس دنلب دزم هکیئاج
.تسا هدیدرگ
میماصت رب زین یراجلاس رد یتعارز ینیب شیپ و رانکوک یلبق تلصاح تیفیک
هدیدرگ رطخ شیازفا ثعاب بارخ هتشذگ تلصاح .تسا هدوب راذگ رثا نیقاهد
دروم رد دامتعا شیازفا ببس دایز ناراب ای فرب هکیلاح رد ،)ناشخدب ،روغ(
ددرگیم رانکوک تشک کرت هب جتنم و هدیدرگ تاتابن ریاس ای تابوبح تشک
.)07-1384 یاهلاس رد روغ(
یعرز تاتابن لاس ره یط نیقاهد اهنت هن :دشابیم ریغتم
ً
ایوق راک و تشک دنور
،ددرگیم عنم هقطنم کی رد رانکوک تشک ینامز هکلب ،هداد رییغت ارشیوخ
و یوقطنم یاه روتکف رگا صوصخلب هدومن راشتنا رگید قطانم هب نآ تشک
قطانم ردرانکوک تشک .دیامن کمک نآب میقتسم ریغ ای میقسم تروصب یتینما
رانکوک تشک ،رتمک تفعنم و نیئاپ تمیق دوجو اب .تساعدم نیا دهاش بونج
بونج رد رانکوک تشک .دیسر یمظعا دح هب 1386 لاس رد بونج قطانم رد
دوبهب مدع هجیتن رد ،دشابیم زکرمتم نآ رد ناتسناغفا دیلوت دصیف 98 هکیئاج
.تسا هدمآ نایمب ملاس هرادا و یداصتقا فاشکنا ،یتینما تیعضو
رارق هتشذگ ههد کی یط دح نیرت بارخ رد یبونج تیلو رد یکیزف ینما یب
تایلام ذخا و اه کتاپ ،دسفم نیرومام هنابلط تصرف تآارجا ،هولع رب .دراد
یتعارز ینوناق تلوصحم تعفنم شهاک ثعاب و ،هدوب روهظ هبور بجومیب
،دننکیم رفس ینیمز قیرط زا هکیئاهنآ .61ددرگیم تیکرام هب ناش لاقتنا نیح
فلاخم رصانع و یتلود نیرومام فرط زا لام بضغ و دیدهت ،ددشت رطخ اب
رد رطخ مک راک کی رانکوک تشک ،طئارش وچمه رد .دنشابیم هجاوم تلود
بارخ و مک لوصحم نزو ،تعفنمرپ نآ تشک .دشابیم رطخرپ رایسب طئارش
رازاب هب نآ لاقتنا هب و هتخورف دوخ یضارا رد ارنآ نیقاهد ،هولعرب .ددرگیمن
دوجو بونج رد رکف زرط کی .62دنرادن یوقطنم ای یتیلو ،یلاوسلو یاه
،دنیامنیمن قیوشت هک هچرگا هک رانکوک تشک یتلود دسفم تاماقم هک هتشاد
رد نابلاط هب رظن رتلاعف مهس نکمم یتلود تاماقم و هدومن لمحت ارنآ رگم
63.دنشاب هتشاد ردخم داوم تراجت
روتکف نیدنچ هب رانکوک تشک راگدنام شهاک هک تفگ ناوتیم هجیتن رد
یداصتقا دشر ،یتینما تیعضو دوبهب زا دنترابع اهنآ نیرتمهم :دشابیم طبترم
.ملاس هرادا و
یاه هداوناخ تشیعم رد هدراو تارییغت تیهام هعلاطم :یتابث یب و رطخ ربارب رد لمعلا سکع" ،دلیفزنم دوید 61
داوم دروم رد هیناترب تموکح تنوی یارب هبترم روپار( "08/1385 یعرز یاهمسوم رد رانکوک تشک هب یکتم یتاهد
.)1386 نازیم ،ناتسناغفا رد ردخم
".یتابث یب و رطخ ربارب رد سکع" ،دلیف زنم 62
،1386 ناطرس و یروربف ،یصخش یاه سامت ساساب ،ناتسناغفا بونج رد یدیلک ناگدنهد علطا لوبق هب 63
.16 ،تیقفؤم یماکان :ردخم داوم هیلع هزرابم ،نیپ و دلیفزنم هجردنم
رانکوک تشک و ینما یب ،رقف نیب هطبار دروم رد هلصاح جیاتن
رانکوک هکنیا مغرللع .دنراد طابترا مه اب ناتسناغفا رد ینما یب و رانکوک ،رقف
-یعامتجا فلتخم یاهپورگ هطساوب و ناتسناغفا قطانم زا یدایز رامش رد
و سوفن رپ ،بآ مک قطانم رد
ً
ارتشیب نآ تشک یلو ،ددرگیم تشک یداصتقا
دوهشم رایسب یناسنا یتینما یب هکیئاج نیمز زا ریغ یتادیاع یاه تصرف دقاف
یخرب رد یکیزف ینماان شیازفا ،دش هراشا
ً
لبق هکیروط .تسا زکرمتم ،تسا
.تسا هدیدرگ رانکوک تشک شیازفا ببس روشک قطانم زا
اب هزرابم یژیتارتسا رد هباشم یاه ذخأم و نیریز تاراهظا هطساوب جیاتن نیا
رد مهم روتکف کی رقف هک دنا رظن نیاب و هتفرگ رارق شلاچ دروم ردخم داوم
:دشابیمن رانکوک تشک یارب نیقاهد یریگ میمصت
تشک رانکوک
ً
لبق هک ناتسناغفا یاه یلاوسلو مامت نیقاهد ،رضاح لاح رد
زا لاح هدومنیم تشک ارنآ
ً
لبق هک یرایسب و ؛هتخادرپ نآ تشک هب دندومنیمن
نیرتریقف ... هدوبن میماصت نیرد یدیلک روتکف رقف .دنا هدیشک تسد نآ تشک
شهاک
ً
ادیدش ار رانکوک تشک و هدومن یگدنز روشک لامش رد ناتسناغفا مدرم
ار رانکوک تشک یبونج رتلومتم تیلو ،سکعرب .دنا هدومن فقوتم ای هداد
64.دنا هداد شیازفا هظحلم لباق تروصب
یزکرم هیئاصحا رتفد طسوت یبونج تایلو رد رتمک رقف رب ینبم تاراهظا
ناشن یزکرم هیئاصحا رتفد 1382 لاس هرشتنم تامولعم .تسا هدشن دیئات
رد یلامش و یبونج تایلو ،یداصتقا و یعامتجا هافر ظاحل زا هک دهدیم
یداصتقا و یعامتجا هافر ،ناتسناغفا تیلو 34 نیب زا .دنراد رارق فیدر نیع
رد راهدنک ،6 هجرد رد دنمله :تسا هدیدرگ یدنب هجرد
ً
لیذ یبونج تایلو
تاحفص تیلو تفه .33 هجرد رد لباز و ،32 هجرد رد ناگزرا ،15 هجرد
نلغب ،9 هجرد رد خلب ،1 هجرد رد ناجزوج :دنشابیم یتآ تاجرد یاراد لامش
،25 هجرد رد بایراف ،18 هجرد رد نایماب ،13 هجرد رد ناگنمس ،11 هجرد رد
.31 هجرد رد لپرس و
هلصاح تامولعم یانبم رب میارج و ردخم داوم یارب دحتم للم رتفد شرازگ
طسوت رانکوک تشک رب یکتم ریغ و یکتم یاه لیماف طسوا دیاع هعلاطم زا
لیماف نیزا هتسد ود ره هک تسا هتفایرد هعلاطم نیا .تسا هدش هیهت رتفد نیا
.دنا هتشاد رتدنلب دیاوع یلامش و یزکرم تایلو هب رظن یبونج تیلو رد اه
دیحوت رد هک تایلو لخاد رد دیاوع هنلداعریغ میسقت لئاسم زا رظنفرص
لکشم فاشکنا هبور یاه روشک رد نآ یریگ هزادنا و هدنام یفخم تامولعم
تشادرظن رد نودب لیماف کی هنلاس دیاع تیورب رقف هجرد نییعت ،دشابیم
رد صوصخلب ،هدومن هئارا ار رقف تیعضو زا صقان ریوصت کی لیماف دادعت
.65
دشاب امرفکح نمزم رقف هکیتلاح
.1 "،ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت تنوی ردخم داوم هیلع هزرابم یژیتارتس " ،ردخم داوماب هزرابم ترازو 64
.ناتسناغفا رد رانکوک تشک حطس رد هدراو تارییغت هعلاطم ،نیپ و دلیف زنم 65
24
یبیکرت تایرشن هلسلس
تشک اب رقف اهنت هن هک دهدیم ناشن راهدنک و دنمله رد رانکوک تشک زکرمت
نیمز نتشاد( یتعارز دعاسم طئارش و یبسن تورث هکلب هدوبن هطبار یب رانکوک
)یتیلو یاه رازاب هب ترواجم و ،بوخ کاخ ،یفاک بآ ،طسوتم دح زا شیب
یفاک ،یکیزف ینماان تروص رد صوصخلب تاتابن ریاس تشک کیرحت یارب
رتشیب تیمها رانکوک تشک رب ینبم هد هداوناخ میماصت رد ینما یب .دشابیمن
ریاس تشک هب لیامتم تاناکما تیدوجوم تروص رد یتح مدرم اریز هتشاد
.دنشابیمن تاتابن
"درادن میقتسم هطبار رقف اب ناتسناغفا رد رانکوک تشک " رب ینبم تاراهظا
راگدنام شهاک یارب ار یداینب یاه روتکف هب نتخادرپ و کرد اریز ،هدوبن ملاس
،رانکوک تشک راگدنام شهاک یارب .دزاسیم فرحنم ،تسیرورض رانکوک تشک
یضعب .دشابیم مهم یتاهد قطانم تشیعم رد رانکوک شقن زا هبناج همه کرد
تصرف اب هارمه طلتخم یعرز متسیس زا زج ثیحنم صوصخب – تاتابن زا
هکینامز رد رانکوک تشک اب هلصاح دیاع ظاحل زا – یتعارز ریغ یتادیاع یاه
تافص نیع یتابن چیه یلو .دناوتیم هدومن تباقر ،دشاب نیئاپ رانکوک تمسق
بارخ ،یلاسکشخ لباقم رد یبسن تمواقم :دشابیمن اراد ار رانکوک یفیک
دروم داوم ای راجت بناج زا یکشیپ تایدات ،هدش نیمضت
ً
ابیرقت رازاب ،یندشن
هنوگب نارادنیمز تازایتما و ،تشک لحم رد لوصحم یرادیرخ ،66یتعارز زاین
رد نآ شقن و رانکوک تاصخشم تشادرظن رد اب .67هزاجا ای یکیرش تشک
و یکشیپ تایدات قیرط زا( یئاذغ تینوئصم شیازفا ظاحل زا تاهد داصتقا
رازاب ،هضرق ،نیمز هب یسرتسد( یداصتقا یاه تصرف ،)هداوناخ دیاع شیازفا
هک میبایرد ار ییاههار دیاب نآ رتمک رطخ و ،)زاین دروم هیلوا داوم ریاس و ،اه
رانکوک تشک شهاک زا یشان یفنم تارثا و هدرک هلباقم رانکوک تشک اب مه
.دشخب لیلقت ار
تشک لیلقت یداصتقا -یعامتجا بقاوع دروم رد هلصاح جیاتن
رانکوک
و لاغتشا داجیا تباب زا و هدوب یتاهد قطانم داصتقا مهم زج کی رانکوک تشک
ناشن دهاوش .دشابیم 68ییازسب تاریثأت یاراد یتعارز ریغ یراک یاه تصرف
دنور دناوتیم رانکوک تشک هدرتسگ و عیرس شهاک اب مأوت تلکشم هک دهدیم
نیقاهد رب راشف لامعا ای وحم قیرط زا هاوخ هک ار ردخم داوم هیلع هزرابم
هئارا رصتخم تروصب لیذ رد یفنم تاریثات زا یاهلاثم .دیامن فیعضت ،هدوب
:تسا هدیدرگ
و مدنگ
ً
لثم( دریگیم تروص زین یتعارز تلوصحم ریاس یارب هدنیآ تلصاح یارب یکشیپ تایدات هچ رگا 66
.دشابیم ناگدنهد هضرق هاوخلد تشک رانکوک ،)nimuc kcab
مهارف ار نیمز یب مدرم هیلوا تاجایتحا یوفاکت و راک هنیمز رانکوک ،رگراک هب یکتم
ً
ادیدش تاتابن کی ثیحنم 67
یکیرش تشک یارب مدرم تروصنآ رد ،دننکیم تشک ار رگراک هب یکتم رتمک تاتابن نارادنیمز هکیتروص رد .دزاسیم
.دنریگب راک دیاب نازرا نارگراک ای شیوخ لیماف یاضعا زا اهنیمز تشک یارب ضوع رد و ،هدشن دنمقلع هراجا ای
لوصحم رد ندش کیرش ای دنلب هراجا قیرط زا اریز هداد حیجرت ار رانکوک تشک هب لیامتم نیقاهد
ً
ارثکا نارادنیمز
.دنروآیم تسدب رتشیب دیاع )موس ود یلا همین(
هصرع ریاس رد دشر کیرحت ثعاب یداصتقا تیلاعف کی هک دسریم هظحلمب ینامز )هبناج دنچ( ازسب ریثات 68
.دشاب هتشاد رت هدرتسگ ریثات هجیتن رد ،هدش یداصتقا یاه
دعب هکیروط ،هدش میق عیرس شیازفا ثعاب هضرع شهاک :رانکوک رتدنلب تمیق
تروص رد .دیسر هظحلمب 1379 لاس رد نابلاط بناج زا رانکوک تشک عنم زا
.دناوتیم هدش رانکوک تشک هب ددجم لسوت ببس تلاحنیا ،تاناکما ریاس دوبن
هکیروط ،هدش ضرق شیازفا ثعاب رانکوک تمیق عیرس شیازفا :ضرق شیازفا
دیدج خرنب ار رانکوک رب ینبم ضورق رانکوک راجت ،نابلاط تیعونمم زا دعب
روبجم و هدش ررضتم گرزب ضورق ثعاب زا نیقاهد زا یرایسب .دندومن لیدبت
ارشیوخ نیمز ،هدومن تشک رانکوک ار رتشیب یاهنیمز یدعب لصف رد ات دندش
69.دنیامن هلدابت ضرق لدب رد ارشیوخ نارتخد ای ،هدومن ورگ
و یراکیب شیازفا و ،یراکرودزم خرن ندش مک ،نیمز دیاع نداد تسد زا
یراک یاه تصرف و یتعارز دیاع نداد تسد زا :یتاهد قطانم رد ترجاهم
هک هدش یرشب یاوق هضرع دازام ببس ،دشابیم مأوت رانکوک تشک مدع اب هک
اه راک ،رگید هرابعب .70ددرگیم )یسنج و هدقن( دزم ندش مک ببس دوخ هبونب
ناریا و ناتسکاپ هب راکیب نادرم زا یرایسب .دیآیم نیئاپ راک دزم و هدش مک
.دندش رجاهم
تشک شهاک ،رانکوک دیازتم شقن تشادرظن رد اب :داصتقا هدرتسگ فیعضت
،هدش رانکوک عرازم رد فورصم نارگراک و اه لیماف دیاوع لیلقت ببس رانکوک
رانکوک تراجت اب
ً
امیقتسم هک رگید لغاشم زا یرامش دافم و دیاوع نانچمه
.دهدیم شهاک – اه یشورف نوچرپ و اه لتوه لومشب – هتشادن یا هطبار
رد 1386 لاس رانکوک تشک تیعونمم :اه کاش لباقم رد یریذپ بیسآ
هجیتن رد .تشاد رارق شیوخ جوا رد مدنگ تمیق هک دش قیبطت ینامز راهرگنن
هکینانآ یتح ،اه ناقهد زا رایسب یارب یئاذغ تینوئصم شیازفا ثعاب راکنیا
یمک رامش اریز هدش ،هدومن مدنگ تشک فقو ارشیوخ نیمز دصیف 95 زا شیب
نیقاهد .دنک وفاکت ار مدنگ تاجایتحا هک هدوب نیمز رادقمنآ کلام اه لیماف زا
دنلب تمیق زا ،دندوب هجاوم مدنگ دوبمک اب لیماف رد و هدومن تشک مدنگ هکیا
زا ار رانکوک زا هلصاح دیاع رانکوک هب یکتم یاه لیماف و ،هدشن دیفتسم مدنگ
ناش هیلوا یاهیدمزاین عفر یارب یفاک یئاذغ داوم دیرخ هب رداق و هداد تسد
71.دندوبن
ینعم نیاب ددشتم و نیئاپ هب لاب هقیرط :تینما شهاک و یتیاضران شیازفا
داصتقا و یتاهد یاه لیماف رب هدراو تارثا و هدش یلمع تیعونمم هک تسا
یب تارثا تلاحنیا .دیدرگ تاهد مدرم نیب رد یتیاضران شیازفا ببس یمومع
یارب نیقاهد میماصت :رییغت لاح رد طیحم کی رد رانکوک تشک" ،میارج و ردخم داوم یارب دحتم للم رتفد 69
.) :لباک( " 03/2002 یعرز لصف
تعارز مسوم .05 -1382 لاس رد راهرگنن تیلوک رد رانکوک تشک عنم ؟رقف ای Pariah " ،دلیفزنم دوید 70
تشیعم یارب GTZ هژورپ ،11 هرامش یللملا نیب دنس( "یتاهد قطانم تشیعم یاه یژیتارتس یلاب نآ تارثا و
.)1383 ،ناتسناغفا یقرش قطانم رد لیدب
".تیقفؤم یماکان " ،نیپ و دلیفزنم و ،38 – 37 "،یتابث یب و رطخ ربارب رد لمعلا سکع " ،دلیفزنم 71
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
25
.تشاد لابق رد ،72راهرگنن لومشب ،قطانم یخرب رد هدننک تابث
نیذفنتم اب هک رانکوک تشک شهاک تارکاذم رد یفاشکنا یاه کمک هدعو
.دومن ناربج ار رانکوک تشک کرت زا یشان هراسخ
ً
امسق ،تفرگ تروص یلحم
نایمب ار یداصتقا یفاک یاه تصرف مومعلااب یفاشکنا کمک ،هتفرمهیور
یدنب هلحرم هنوگنیا نانچمه .دنک کمک ار رانکوک تشک زا راذگ ات هدرواین
ورنیزا ،هدوب عقوتم یراذگ هیامرس زا لبق رانکوک تشک شهاک .دشن تباث قیقد
رانکوک تشک یریگرس زا .تخاس هجاوم تلکشم اب ار اه لیماف زا یرایسب
دوکر ،ینکش هدعو ،یدامتعا یب لوحام کی رد راهرگنن رد 1385 لاس رد
تشک یداینب لماوع هب نتخادرپ .تفرگ تروص رانکوک دنلب تمیق و یداصتقا
.دیدرگ راوشد اسب طئارش وچمه رد رانکوک
یلاب بسانتمان رایسب تارثا رانکوک تشک شهاک ذیفنت :بسانتم ریغ تارثا
رکذ هلاسر نیا نتم رد هکیروط .دشاب هتشادیم ریذپ بیسآ و بیرغ مدرم
نارادنیمز زا ریصق رامش یارب تعفنمرپ تابن کی رانکوک هکیدوجواب ،هدیدرگ
هناگی ،عبانم دیدش دوبمک اب هجاوم یاه لیماف زا یرایسب یارب ،هدوب لومتم
نیمز هب یکتم تشیعم هنیمز هتشاد تسد عبانم تشادرظن رد اب هک تسیا تابن
.دیامنیم نیمأت ناش یارب ار
)تسا یمسم زین "لیدب فاشکنا " مانب نانچمه ( لیدب تشیعم یاهمارگورپ
و هدوب ییاهیراذگ هیامرس و راک لباقم رد لوپ ،تدم هاتوک یاه هژورپ لماش
نیقاهد عفنب هقیرط نیا .دنکیم کمک تعفنمرپ یشاوم و تاج هویم هیبرت اب
رانکوک تشک کرت بوخ تاناکما هکیئاج اه رازاب هب لصتم قطانم رد رتلومتم
لح هب هقیرط نیا .تسا هدیسر هظحلمب راهرگنن رد و هدوب ،هتشاد دوجو
،هتشاد هطبار رانکوک تشک اب هک یسرتسد و ،یریذپ بیسآ ،رطخ نوچ یلئاسم
.دزادرپمن
عیرس جیاتن ققحت تهج هدننک قیبطت تاسسؤم و اه رنود رب یسایس راشف
تدم -زارد لح هار کی هکلب هدوبن بیرغ مدرم عفنب اهنت هن گرزب فادها و
لومعم هدش نییعت فادها و اه صخاش ،سکعرب .دشابیمن رانکوک تشک شهاک
رظن دم ار تعاضب یب مدرم یاراد از شلاچ قطانم رد ار قوشم یاه روتکف ً
یاهکمک رتشیب زکرمت ثعاب رانکوک دلؤم قطانم رد تینما دوبن .تسا هتفرگن
هیلع هزرابم تیقفوم یلعف یاه صخاش .ددرگیم زکارم فارطا رد یفاشکنا
داجیا ثعاب ،رانکوک عرز تحت نیمز رادقم رب أکتا هجرد صوصخب ،ردخم داوم
.تسیمزل یزیچ یچ نآ ققحت یارب و هدوب یچ تیقفؤم هک هدش تیشوشغم
رب ینتبم یاه صخاش ،دش هتفگ ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا رد هکیروط
تبقاوع ای لماوع ،رانکوک تشک شهاک موادت دروم رد ار یمک تامولعم هقطنم
داوم اب هزرابم یژیتارتسا و ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا هچرگا .دهدیم تسدب
لماش ار ینمض یاه صخاش و یئاسانش ار صخاش نیا یاه تیدودحم ردخم
ماود هدیدپ کی رانکوک تشک شهاک هک دهدیمن ناشن مه زاب ،تسا هتخاس
تدم -هاتوک لمعلا سکع کی ضحم ای ،هدوب رانکوک تشک کرت تهج رد راد
"روغ و راهرگنن رد رانکوک تشک حطس رد هدراو تارییغت لئلد :تشک شهاک و شروش " ،دلیفزنم دوید 72
".تیقفؤم یماکان ،نیپ مدآ و دلیف زنم دوید ؛)1386 ،ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت تنوی :لباک(
ار یبایزرا نیا نانچمه .دشابیم یماظن تامادقا ای یسایس یاه راشف ربارب رد
صخاش .دراد دوجو رانکوک تشک راگدنام کرت دعاسم طئارش هک دیامن یمن
دنناوتیم ،دننک هبساحم ار تشک تحت نیمز رادقم و طیحم کی وچمه هکیئاه
تامولعم یتاهد قطانم یمومع تشیعم و ردخم داوم هیلع هزرابم یبایزرا یارب
.دهد رارق سرتسدب یرتهب
هیودا ندیشاپ دروم رد مدرم تایرظن لابق رد هلصاح جیاتن
یوایمیک
تاهد مدرم هک هداد ناشن یلامش کیتنلتآ هدهاعم نامزاس یسرپ همه
تسدب دهاوش .73دنا فلاخم یوایمیک هیودا طسوت رانکوک وحم اب ناتسناغفا
ربمون یاههام یط ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو فرط زا یوحاس هدمآ
داوم لامعتسا دروم رد یتیلو تاماقم و تاعوبطم هکینامز ،1384 ربمسد و
زا یرایسب .74تسا هدوزفا جیاتن نیا توق هب ،دندومنیم ثحب یوایمیک
،تلصاح نتفر نیب زا ببس یشاپ اود هک دنا دقتعم تاهد رد میقم یاهناغفا
طیحم کی رد .دیدرگ دهاوخ اهناسنا و یشاوم گرم
ً
لامتحا و ضارما عویش
ضارما زا یرامش اب یشاوم و ،هدوب لومعم لافطا و نادازون ریم و گرم هکیا
،نآ قیبطت تروص رد ،یشاپ اود اب دراوم نیا دایز لامتحا هب ،دنا هجاوم
داوم دربراک اب هک رانکوک وحم نیاپمک کی وچمه .دش دهاوخ هداد طابترا
.دناوتیم هدرب نیب زا ار مدرم یلاب تاهد مدرم دامتعا ،دشاب مأوت یوایمیک
قیرط زا یوایمیک داوم لامتسا نایماح ربارب رد ناتسناغفا تموکح ،لاحلا ات
افرص هک دراگنیم ردخم داوم لرتنک یژیتارتسا دنس .تسا هدرک تفلاخم اوه
داوم ییاوه لامعتسا و دش دهاوخ هدافتسا رانکوک وحم ینیمز یاه دوتیم زا ً
چیه ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا هکیلاح رد ،دوب دهاوخن لماش ار یوایمیک
.تسا هدومنن اوه ای نیمز قیرط زا رانکوک وحم هب یی هراشا
یریگ هجیتن 6.3
،بآ تیریدم رد یدربراک یعوضوم قیقحت هعلاطم یدیلک جیاتن هب شخب نیا
،نیمز هراجا ،تاهد یتشیعم تینما اب هک هتخادرپ ردخم داوم داصتقاو یرادلام
.دراد طابترا رانکوک داصتقا و یناویح تلوصحم ،بآ تیریدم یاهمتسیس
لخ ناکما تروص رد و هدش نیودت هذفان یاه یسیلاپ ینشور رد هلصاح جیاتن
زا یشان تاشرافس یدعب شخب رد .تسا هدش لمرب اه یسیلاپ رد دوجوم یاه
تیریدم یسیلاپ دوبهب ،تاشرافس هئارا زا فده .دنا هدیدرگ هئارا هلصاح جیاتن
.دنبای دوبهب ریقف مدرم هب طوبرم تامادقا ات هدوب یعیبط عبانم
یاهیلاوسلو رد رانکوک تشک هدننک نییعت یاه روتکف :یداصتقا دشر و تینما ،ملاس هرادا " ،دلیفزنم دوید 73
.45 – 44 )1385 یروربف ،ناخ اغآ فاشکنا هکبش :لباک( "،ناشخدب تیلو کراهب و مرج
.45 – 44 "،یداصتقا دشر و تینما ،ملاس هرادا " ،دلیفزنم دوید 74
26
یبیکرت تایرشن هلسلس
تاشرافس .4
داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت هدمع فده
تاتابن رب أکتا حطس لیلقت و ناتسناغفا یتاهد قطانم تشیعم هعسوت ردخم
و تیریدم ،دربراکب دروم رد قثؤم و حضاو تامولعم هئارا هعیرذ ینوناقریغ
تصرف یلاب اهنآ ریثات یگنوگچ و تعارز متسیس رد یعیبط عبانم شقن
شخب رد جردنم جیاتن .دشابیم نازاس یسیلاپ یارب ،یتعارز یفاشکنا یاه
رد اه تشیعم داجیا و یتعارز تلوصحم نیب قلغم هطبار هدنهدناشن یلبق
ندوب مهارف نیب قیمع تیمأوت رگنایب هلصاح دهاوش .دشابیم یتاهد قطانم
،اه هداوناخ هب یتعارز تلوصحم ندوب مهارف ،اه رازاب رد یتعارز تلوصحم
نیا دیاب اهمارگورپ و اه یسیلاپ .دشابیم یتعارز ریغ یداصتقا یاه تیلاعف و
هب تلوصحم ندومن مهارف و مدرم یتشیعم تیعضو دوبهب هعیرذ ار تاطابترا
تارطخ ات هدومن زکرمت یتاهد قطانم تشیعم عونت رب و ،هداد ساکعنا اه رازاب
ینوناق ریغ تشیعم شهاک تروص رد یفاضا تاناکما هنیمز و هتفای شهاک
.ددرگ داجیا
یمومع تاشرافس 1.4
یعیبط عبانم هب هنایواسم یسرتسد أقترا
تلوصحم شیازفا و )هاگارچ و بآ( هماع عبانم هب یسرتسد نیب میقتسم طباور
لیهست یمسر ریغ یاه داهن هلیسوب عبانم نیاب یسرتسد .دنراد دوجو یتعارز
هدوجوم راتخاس تیوقت ثعاب اهمزیناکیم نیا هک دنهدیم ناشن دهاوش و هدش
هدافتسا قوقح دروم رد حضاو نیناوق دیاب .دیدرگ دهاوخ تورث و تردق میسقت
یوقطنم و یتیلو طبترم یاه داهن ،
ً
اتولع .دندرگ نیودت یعیبط عبانم زا
تاواسم زا عبانم میسقت رد هک دندرگ قیوشت و بسک ار تیحلص نیا دیاب
.دنریگ راک رتشیب
رازاب زا جراخ یتعارز تلوصحم شزرا هب هجوت فطع
تلوصحم نتفرگ هدیدان رطخ رازاب رد لومعم یتعارز تلوصحم رب یوق دیکأت
و اه رازاب هب هک تسدرود قطانم رد صوصخلب .دروآیم دوجوب ار رازاب زا جراخ
قیرط زا لیماف هافر رد یمهم شقن تلصاح ،دنراد یرتمک یسرتسد تامدخ
ای ینارحب تلاح و تدم -زارد رد ار رازاب رب أکتا مدع و یئاذغ ییافک دوخ
ندومن مهارف لماش یاه تیلاعف نیا .دناوتیم هتشاد ،صاخ یاهیدنمزاین زورب
و ،یعامتجا یتامدخ تاکبش هب هدقن ریغ تلاقتنا ،نآ روبمک نامز رد دقن لوپ
دیاب هحورطم یاه یسیلاپ .ددرگیم شزرا اب ملقا ثیحنم یشاوم نتشادهگن
هعیرذ کی ثیحنم ار تعارز و هتفرگ رظن دم ار هدقن داصتقا زا جراخ تادیلوت
.درامشب دیلوت و تشیعم
رازاب هب ندش لخاد تهج بیرغ مدرم هب کمک
،تقیقح رد ؛هدوب هجاوم عبانم دیدش تلق اب ناغفا یاه لیماف زا یرایسب
یاه تیلاعف رد رثؤم تروصب یفاک نیمز نتشادن ببس زا مک رایسب دادعت
،
ً
اتولع .دنشیدنایم یئاذغ تادیلوت فقوت هب یتح و ،هتسناوتن تکرش رازاب
ناشن ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت
دنلب رطخ اب ار رازاب هب هدنوش هضرع یدیلوت یاه تیلاعف نیقاهد هک دهدیم
یاه رازاب کرحم یاهمارگورپ .درادیم زاب کارتشا زا ارناشیا ورنیزا ،هداد طابترا
مدرمب ار یتعارز زاین دروم داوم ریاس و هضرق هب یسرتسد هنیمز دیاب یتعارز
تادیلوت اب مأوت تارطخ زا اهشور ریاس هب لسوت اب و هتخاس دعاسم بیرغ
.دهاکب رازاب هب زکرمتم
همین ،یتعارز یضارا رد فورصم نارگراک یارب اه تصرف شیازفا
یتعارز -ریغ و ،یتعارز
دوبهب یارب ،یفاک شاعم اب یراک یاه تصرف و راک رثؤم یاه رازاب تیدوجوم
یاه یژیتارتس .دشابیم یدیلک تیمها زیاح یتاهد قطانم یتشیعم تینما
همین ،یتعارز یضارا رب زکرمتم یاه راک نیب دوجوم یاه توافت زا هدوجوم
عونت رد مهم شقن ناش مامت .دنناوتیم هدیدرگ دنم هرهب یتعارز -ریغ و یتعارز
.دنراد دیاوع نیمأت و
ریغ ای میقتسم تاریثأت یگنوگچ هک تسا تیمها زیاح هتکن نیا ،هولع رب
کیتامتسیس تروصب یراک یاه تصرف رب یداهنشیپ تامامتها میقتسم
ات دیامنیم داهنشیپ تعارز یلم فاشکنا تاکوچ لاثم هنوگب .ددرگ یسررب
رشیرت ،ورد یاه نیشام ،اهروتکارت لیبق زا یتعارز تلآ ناماس هب یسرتسد
هب یکتم رتمک یژولانکت جیورت .ددرگ رتشیب مخت هدننک کاپ یاه نیشام و ،اه
تروصنآ رد ،دشاب نیئاپ راک خرن هکینامز .ددرگیم یراکیب ثعاب ،یرشب یاوق
نیب هک دیامنیم هراشا هتکن نیاب رما نیا .دنوشیم مامت تمیق یداصتقا هاگن زا
هطبار کی یتعارز تادیلوت شیازفا نوچ یا هدش نییعت فادها و لاغتشا داجیا
ادج دیاب اه هطبار نیا ،اه یسیلاپ نیودت ماگنه .دناوتیم هتشاد دوجو سوکعم
.دنوش هتفرگ رظن دم ً
نیمز هراجا دروم رد یدیلک تاشرافس 2.4
تاج هلابق رتسجار رتفد قیرط زا نیمز نشیرتسجار
ترورض یصخش یاهنیمز هرادا و نشیرتسجار رثؤم متسیس کی هب ناتسناغفا
رتافد ،هجورم یاه متسیس تلوهس و یمومع شریذپ تشادرظن رد اب .دراد
هب نتفر ترورض زا راکنیا اب .دندرگ داجیا تاهد رد دیاب تاج هلابق نشیرتسجار
زا و هدش یریگولج تیکلم هب طوبرم یاه لاجنج و ،ینمض فراصم و رتسداک
.میناوتیم هدش دیفتسم تاج هلابق نشیرتسجار رتفد کی تیدوجوم ددعتم دئاوف
یعطق نییعت فرطب مهم مدق کی تاج هلابق نشیرتسجار رتفد کی تیدوجوم
.دشابیم یضارا نیکلام
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
27
نیمز تیکلام لاقتنا تبث تیمها
هک دندرگ قیوشت و هتفای شیازفا دیاب تاهد مدرم نیب رد هماع یهاگآ حطس
لاقتنا رضاح رد .دنزاس دنتسم و تبث هنکمم هلیسو رهب ار اهنیمز تیکلام لاقتنا
و نیلووئسم هب زین دانسا یمسر ریغ تبث یتح .ددرگیمن تبث تیکلام یثوروم
کمک ،نشیرتسجار متسیس کی یفرعم تروص رد )نیرظان و( یلحم نادنمراک
.دومن دهاوخ
هماع یاه تیکلم هب طوبرم تاعزانم لصف و لح
یاه تیکلم هب طوبرم تاعزانم لصف و لح رثؤم مزیناکیم کی تیدوجوم
یونعنع یمسر ریغ یاه متسیس رضاح لاح رد ؛دشابیم یرورض رما کی هماع
زا جراخ صاخشا اریز هدوبن رادروخرب یفاک تیرثؤم زا تاعزانم لصف و لح
تارکاذم یاه هلصیف قیدصت یارب هک هتبلا .دزاسیم لیخد هسورپ رد ار هقطنم
یاه حانج تیدوجوم ،تاعزانم لصف و لح ای هعزانم رد لیخد یاه حانج نیب
.دشابیم یرورض ینوریب
یوناث صاخشا یضرا قوقح زا رتهب کرد
دیاب یکیرش تشک ای هیئارک ،هزاجا قیرط زا نیمز زا هدافتسا تقؤم قوقح
و هتشاد تاهد داصتقا رد صخشم و مهم شقن اهنیا .دنام یقاب دوخ لاحب
.ددرگ دراو تلیدعت نآ رد ای جراخ نیناوق تاکوچ زا یسررب و روغ نودب دیابن
اهنآ ریثأت و تقؤم یاه دادرارق نیا طئارش هبناج همه یبایزرا کی ،هتفرمهیور
.دشابیم یرورض یتاهد قطانم تشیعم رب
صخشم دیاب روما یایلوا و نازاس یسیلاپ ،نزاوتم فاشکنا یراذگنلپ نیح
و نیمز مک مدرم زا تاهد داصتقا هعیرذ تاتابن مادک زا هلصاح دیاوع هک دیامن
مدرم فاشکنا فادها راکنیا اب .دباییم لاقتنا نارادنیمز هب یکیرش یاه تشک
.دشابیم جورم یکیرش تشک هکیا قطانم رد صوصخلب ؛هتفای ققحت بیرغ
زور ای یناویح تادیلوت
ً
لثم( دشابیمن طوبرم یکیرش تشک اب هکیا دیاوع
.دشاب هتشاد نیمز یب مدرم یارب یرتشیب دئاوف دیاب )یدزم
بآ هرادا دروم رد یدیلک تاشرافس 3.4
بآ هرادا رد مدرم رتشیب تکراشم قیرط زا یهدباسح أقترا
حطس رد یبآ عبانم هرادا فیعضت ثعاب تردق یاه توافت و عفانم داضت
تیفرظ ندرب دنلب ،رتهب یهدباسح أقترا و یبآ عبانم هرادا یارب .ددرگیم یلحم
حانج ریاس یریگمهس .دشابیم یرورض رایسب یبآ عبانم هرادا یارب لحم مدرم
هژورپ تحت هکیئاهشور زا یکی .دریگ تروص لحم مدرم هروشم هب دیاب یاه
مدرم زا لکشتم هتیمک کی داجیا ،هدش یلمع لحم مدرم طسوت PMIS
.دننک کمک ار اهنآ و تراظن اه بآریم راک زا زا ات هدوب لاناک ریسم رد میقم

ً
لومعم هک کچوک نیقاهد و نانز نوچ یاهحانج ریاس یگدنیامن هعسوت
لحم حطس رد مه و لاناک روما رد دیاب ،دنشابیمن اه هسورپ وچمه لماش
.دریگ تروص
ناگدننک هدافتسا نمجنا سیسأت یارب یعاجترا شور کی أقترا
بآ
هدوسم 18 لصف رد هک بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا همانساسا داجیا هب هراشا
نیودت رد دنناوتب بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا ات دبای تحاضو دیاب بآ نوناق
مامت هک یلیصفت همانساسا کی زا هدافتسا .دنیامن مادقا شیوخ یاه همان نیئآ
اهحانج ریاس کارتشا هنیمز ،دریگب رب رد ار اه بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا
.تخاس دهاوخ ایهم ار یلحم طئارش اب بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا قباطت و
.دنیآ نایمب ،یلحم دامتعا ای عفانم داجیا زا لبق دیاب تاسسؤم نیا نانچمه
نآ هعسوت و راک نیزاغآ هطقن ثیحنم قیقحت
هدوجوم یاهشور تیوقت ای بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا کی داجیا یارب
.دندرگ یئاسانش دیاب بآ هرادا هقباس و هدوجوم یاهشور ،یبآ عبانم هرادا
لاناک کیلوردیاه تاصخشم و بآ عیزوت دروم رد ،یعاسم نیا یولهپ رد
.دندرگ هئارا میماصت ذاختا رد کردم ثیحنم ات هدش عمج تامولعم دیاب اه
أقترا ،یلمع یریگارف شور هب ،دیدج یاه راتخاس کی داجیا هب هسیاقم رد
نتخاس لیخد .دریگ تروص رتشیب هجوت هدنیازف و یجیردت تفرشیپ و تیفرظ
سوسحم تیقفؤم و دامتعا یاضف داجیا ثعاب تلکشم لح هسورپ رد مدرم
دیدج تاررقم و دعاوق لحم مدرم ،دیدج تارادا ندش صخشم زا دعب .ددرگیم
دیاب یساسا فده .دومن دنهاوخ صخشم ار اهتیلووئسم و هدومن داهنشیپ ار
ناگ هدننک هدافتسا نمجنا داجیا .دندرگ لح تلکشم ات هدوب "یفاک ماجسنا"
قیبطت و تایرظن ذخا ،قیبطت ،دعاوق داجیا ،صیخشت هسورپ طسوت دیاب بآ
.ددرگ بیقعت نآ
لسلست
یفنم ریثات لئاوا رد دیاش لاناک ریسم رد بآ هنایواسم میسقت یارب اه ششوک
.دشاب هتشاد ،دندرگیم عرز بآ -لاب تاحاس رد هکیا تعفنمرپ تاتابن یلاب
رب زکرمتم یاهشور ،)بآ نایرج شیازفا( انبریز هب قیقد روغ مزلتسم رما نیا
تعارز دشر کرحم یاهمارگورپ و )بآ هرادا رد تاواسم شیازفا( هرادا هوحن
.دشابیم )تعفنم رپ تاتابن یارب هنیمز داجیا(
یتعارز یاهنیمز رد بآ هرادا دوبهب
رد اضاقت و هضرع نیب لخ شهاک ثعاب یتعارز یاهنیمز رد بآ هرادا دوبهب
زدنک تیلو رد ،لاثم روط .دناوتیم هدش یتعارز یضارا و لاناک ،ایرد رتسب حطس
تشک یدیدشت متسیس
ً
لثم( هدش جنرب تشک یاهشور دوبهب ببس ایرد رتسب
،هتفای شهاک بآ -لاب قطانم تاجایتحا ،بآ تشادهگن هعیرذ هکیروط )جنرب
.ددرگیم مهارف نیئاپ قطانم مدرم یارب رتشیب بآ و هدش دایز تلصاح
تاعزانم لصف و لح تقؤم تامامتها داجیا یارب ینمض یاه هویش تفایرد
28
یبیکرت تایرشن هلسلس
،ایرد رتسب میظنت یاه اروش و بآ ناگ هدننک هدافتسا نمجنا داجیا نامز ات
یئاسانش تقؤم یاهمزیناکیم و هتفای شیازفا تاعزانم لصف و لح تیفرظ دیاب
PEACE هژورپ قیرط زا هکیا هباشم یعاسم اب یراکمه تاناکما .دندرگ
تسدیور اه هاگارچ هب طوبرم تاعزانم لصف و لح یاهمزیناکیم داجیا یارب
.دراد دوجو ،تسا هدش هتفرگ
ددجم أیحا ماگنه طایتحا لامعا
متسیس ددجم أیحا یارب لومعم یژیتارتس کی( یلصا ریسم رد تافارحنا داجیا
رایسب یژیتارتس یلو ،هدش تدم هاتوک رد تیرمثم شیازفا ببس دیاش )یرایبآ
ریسم دادتما رد هروخبآ لحم لاقتنا انامه ایرد ریسم رد میقم مدرم یارب رثؤم
هب لاناک یئلاب تمسق رد یمیاد یاه هروخبآ داجیا ،
ً
اتولع .دشابیم ایرد
یارب ار ناش هزیگنا و هدناسر دایز هدیاف بآ -لاب تاحاس رد میقم مدرم
فیعض ،یرشب یراک یاوق ندومن مهارف قیرط زا لاناک رگید تاحاس میمرت
.دزاسیم
متسیس ددجم أیحا زا یشان دئاوف و فراصم هنایواسم میسقت
یرایبآ
مک و ریذپ بیسآ نیقاهد یلاب ،لاناک ریسم رد نآ نایرج ثعاب زا بآ عایض
رد میقم نیقاهد .دشاب هتشادیم میقتسم ریثأت لیوط یاهلاناک نیئاپ قطانم بآ
انبریز میمرت و ددجم أیحا یارب لوپ تخادرپ هب رداق
ً
ارثکا لاناک ریخا تیاهن
دندرگ یزیر حرط یروط دیاب اهمارگورپ ،لحم مدرم اب هروشم رد .دنشابیمن اه
.ددرگ میسقت متسیس رساترس رد هنایواسم روط اه تیلووئسم و دئاوف ات
بآ -لاب قطانم یرایبآ متسیس ددجم أیحا
یاه متسیس رب یرایبآ متسیس دوبهب قیرط زا یتعارز تلوصحم شیازفا
قیقحت تاقیقحت جیاتن ،هتفرمهیور .دشابیم زکرمتم نیئاپ قطانم یرایبآ
دهدیم ناشن ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم
.دراد دوجو یبوخ یاه تصرف زین بآ -لاب قطانم یبآ عبانم هرادا یارب هک
طسوا دح ،دایز بآ یاراد یاههام رد هک دهدیم ناشن هدمآ تسدب تامولعم
تاحاس و( ینیئاپ قطانم نایرج هب رظن بآ -لاب یتعارز یضارا هب بآ نایرج
تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت تاعلاطم .دشابیم رتشیب )تشک مک
تعفنمرپ تاتابن تشک یارب هک دهدیم ناشن ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ
شور نیا .دشابیم ترورض بآ نایرج و یوریخذ یئزج تامادقا هب یمود
رد یتعارز عورشم تشیعم تیوقت و بیرغ مدرم تعارز یویامح یسیلاپ اب
.دراد تقباطم دودحم عبانم اب قطانم
جردنم ینیمزریز یبآ عبانم زا هدافتسا هب طبترم تادافم تحاضو
ینیمزریز یبآ عبانم لورتنک تامامتها ذیفنت و بآ نوناق رد
ینیمزریز یاهبآ لاصحتسا و دیدج یاههاچ رفح رب لورتنک چیه رضاح لاح رد
نیدفتسم ریاس هب نآ ررض و هدوب لومتم نیقاهد نآ نیدیفتسم .درادن دوجو
عبات ینیمزریز یبآ عبانم زا هدافتسا ،ینیمزرس یبآ عبانم فلخرب .دسریم بآ
دیاب بآ نوناق هدوسم رد دوجوم هدمع یاه
ً
لخ .دشابیمن لحم مدرم تراظن
یاه بآ زا هدافتسا یاه همان هزاجا و تازاوج هب طوبرم تاررقم ات هدش حلصا
زیراک و اههاچ و )دیدج
ً
افرص هن( هقباس یاه زیراک و اههاچ یلاب ینیمزریز
.ددرگ یلمع )هماع
ً
افرص هن( یصخش یاه
کچوک یاه هاگتسد هب طوبرم بآ نوناق هدوسم یاه لخ حلصا
اه بایسآ و یبآ قرب
یفنم تارثا هک ار بآ نوناق هدوسم رد دوجوم یاه لخ دیاب نازاس نوناق
نلپ یئانشور رد صوصخب ،اه بایسآ و یبآ قرب کچوک یاه هاگتسد یلاب
،
ً
اتولع .دنزاس عوفرم هتشاد ،اهبایسآ و اههاگتسد نیا یوعسوت دیدج یاه
قرب کچوک یاه هاگتسد یویامح یاه هژورپ ،تسیز طیحم نوناق هب قباطم
رب هدراو یفنم تارثا ات هتفرگ راک مزل یطیحم طایتحا زا دیاب اهبایسآ و یبآ
دردنتس تسل کچ کی زا .دهد شهاک ار نیئاپ قطانم رد میقم یبآ نیدفتسم
،هدش هدافتسا یاه تیلاعف یهد تهج یارب یتروشم لمعلازرط و یطیحم
لبق زا یلم یگتسبمه مارگورپ .دنشاب هتشاد تقباطم یلحم طئارش اب هکیروط
بیترت یبآ قرب کچوک یاه هاگتسد یارب اریئاه لمعلازرط و اه تسل کچ
رد اه لمعلازرط تیرثؤم ات هدوب مهم زین لحم مدرم رظن یلو ؛تسا هدومن
.ددرگ مولعم یفنم تارثا عقوتم لیلقت تهج
یشاوم دروم رد یدیلک تاشرافس 4.4
عفانم ریجنز رد یشرچ قطانم رد میقم مدرم تیلومش
تروصب ار تلوصحم هک دشاب یمدرم لماش دیاب یشاوم یتعفنم ریجنز داجیا
دیاب یفاشکنا یاه تیلاعف یساسا زکرمت .دنیامنیم هضرع اه رازاب هب یتنس
،دندرگیمن هیبرت لوپ بسک روظنمب تاناویح هکیئاج ایرد رانک قطانم رب
ً
اتدمع
.ددرگ فوطعم
یشاوم هیبرت رب رتشیب زکرمت
هدوب ناتسناغفا رد یشاوم یفاشکنا یاهتیلاعف زج یرنرتو تامدخ ،اه هتشذگ زا
داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم قیقحت تاقیقحت .تسا
شهاک ببس هک ار یشاوم یبایرازاب و یذغت ،هرادا رد دوجوم فعض ،ردخم داوم
هیبرت دوبهب تمسق رد هک دیامنیم داهنشیپ و هتخاس لم رب ،ددرگیم تلوصحم
.دریگ تروص رتشیب دهج و دج یشاوم
اه رچفلع و اههاگارچ هب رتهب یسرتسد
تدم زارد یاقب و دشر یارب یمسوم یاه رچفلع و اههاگارچ هب یسرتسد
ثعاب زا عبانم نیاب یسرتسد یلو ،هدوب یتایح تیمها زیاح یتراجت یاه همر
مدرم .تسا هدش هجاوم رطخب یضارا بضغ و تاریمعت ،ینوناق ریغ تعارز
ریذپ بیسآ ،نیذفنتم ای نادنمروز ربارب رد نارگیدب رظن یشرچ قطانم رد میقم
تیوقت یضارا نیزا هدافتسا یلحم یاه همانقفاوت رب ینتبم یاهشور دیاب .دنا رت
هبنج زا یکی .ددرگ رتهب تاعزانم لصف و لح و میماصت نیا یذیفنت تیفرظ و
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
29
دیاب لووئسم تاسسوم .دشابیم مدرم بیغرت انامه ،تیفرظ أقترا مهم یاه
تیفافش رادفرط و داسف فلاخم دیدزرط و اه شزرا ات هدومن مهارف ار یتاقوشم
.دبای جیورت نوناق هنلداع تیمکاح و
یتراجت نارادلام یارب ضورق
ار زب و دنفسوگ ناگدننک هیبرت ریاس و اه یچوک یتعارز ضورق هب یسرتسد
راکنیا .دنرادهگن بسانم نزو نتفرگ یلا ارناش تاناویح ات تخاس دنهاوخ رداق
لاح رد .دیدرگ دهاوخ یشاوم رد ددجم یراذگ هیامرس و دیاوع شیازفا ببس
هب زکرمتم یدیلوت متسیس و اه همر دادعت نیرتشیب یاراد هک اه یچوک ،رضاح
.دنوشیمن هتشادنپ طیارشلا دجاو ضورق ذخا یارب ،دنشابیم اراد ار رازاب
یئاهن قطانم و نیدلؤم نیب هطبار نیمأت
،هتشاد یناویح تلوصحم ظاحل زا یوسیاقم تیزم رچفلع هکیروطنامه
هب ناش هضرع و عقوتم ناش یومن یلا ممتم هیذغا نیمأت یارب یبآ یاهنیمز
شیازفا ثعاب اه تیزم وچمه ساساب رازاب ریجنز داجیا .دنشابیم بسانم ،رازاب
.ددرگیم دیاوع شیازفا و تشیعم عونت ،تلوصحم تعفنم
هفولع تادیلوت شیازفا
رد
ً
افرص کیتینج تاحلصا و تاناویح تحص هب زکرمتم یاه تیلاعف دئاوف
دنمتحص یاه لسن یذغت .دناوتیم هدیدرگ هظحلم هدش هیذغت بوخ تاناویح
رامشب هقیرط نیرتهب ،یلحم داوم زا لکشتم و نزاوتم یئاذغ میژر اب ینطو
تاحلصا و یحص یاه تیلاعف لماش یفاشکنا یاه هژورپ زا یرایسب .دوریم
ریاس .دنرادیم فوطعم مک رایسب هجوت یذغت هلئسم هب یلو هدوب یکیتنج
شیازفا ؛یملل یضارا رد یوفولع تاتابن عرز لماش هنکمم یاه تیلاعف
یاه مزیناکیم اب هارمه یعیبط عبانم رتهب هرادا هعیرذ یشرچ قطانم تادیلوت
هلضف زا رتشیب هدافتسا ؛اههاگارچ زا هدافتسا زا یشان تاعزانم لصف و لح
و ؛کچوک تاناویح یذغت یارب )ایروی اب مدنگ هدولآ یاه هقاس
ً
لثم( تاتابن
نیا .رازاب هب زکرمتم و یدیدشت یاه هژورپ یاراد قطانم رد اه بایسآ داجیا
تارطخ و نیقاهد رظن دروم دراوم ات هدوب رتشیب تاقیقحت نمضتم یاه تیلاعف
زا یشان ررض و تابوبح میق یناهج شیازفا ینشور رد رتهب تروصب هدوجوم
ای یساسا داوم تشک هب ات یشاوم هفولع عرز یارب بآ و رگراک ،نیمز دربراکب
.دندرگ هعلاطم ،یئاذغ تعفنمرپ
اه همر و عرازم رد یتکراشم و یدارفنا تاقیقحت یزادنا هار
اهمراف ریاس یلاب دیاب یشاوم تاقیقحت ،اه نوتنهوپ ای یتلود یاهمراف ضوعب
ناراد همر و نیقاهد نتخاس لیخد .دوش هتخادنا هارب یچوک یاه لیماف و
رسیم ارنآ ناکما جیاتن یبایزرا و لح یاههار قیبطت ،تلکشم یئاسانش رد
هبنج تاشرافس و هدش زکرمتم نارادلام یاه تیولوا یلاب قیقحت هک دزاسیم
یشاوم تیدلؤم هب طوبرم تامولعم رد دوجوم یاه لخ .دریگب دوخب ار یلمع
یاه واگ یریگ لسن تیلباق و ریش هزادنا( اه واگ لسن تاصخشم :زا دنترابع
دنفسوگ لسن تاصخشم ؛)رتهب طئارش و یلخاد طئارش تحت هگرود و یلحم
تحت دنفسوگ روهشم یاه لسن مشپ تیفیک و دشر هجرد ،یریگ لسن تیلباق(
یاه زب دیروت ؛)یجراخ یاه لسن دیروت زا لبق رتهب تیریدم و یداع طئارش
یاه واگ ضوعب اهنآ ینیشناج و یناتسکاپ یریش یاه زب تیرثؤم ( یریش
قطانم رد یشاوم یلخاد یاه تیزارپ تیدوجوم و ؛)ریش مک و کچوک ینطو
.فلتخم یاه لصف یط فلتخم
ردخم داوم هیلع هزرابم دروم رد یدیلک تاشرافس 5.4
اه صخاش اب تیقفؤم هجرد هسیاقم
تشک یساسا تاکرحم رد هدراو تارییغت صیخشت یارب ،یمومع تروصب
هب رظن اه صخاش رتشیب دادعت یارب ،لیدب تشیعم یاه تصرف و رانکوک
دیاب اه صخاش نیا .تسا ترورض ،هدش هئارا ANDS/CS رد هکیزیچ
.دشاب یداصتقا یاه تصرف و یعامتجا هافر ،هرادا رد تبثم تارییغت رگنایامن
یداصتقا و یئایفارغج فلتخم عناوم ات هدش رایع تیعقوم ساساب اه صخاش
یاراد قطانم رد
ً
اتدمع( بآ زا ینغ و رادنیمز یاه لیماف نیب و یئاسانش ار
یاراد قطانم رد( بآ مک و نیمز مک یاه لیماف و )طسوتم ات دنلب تاناکما
.دندرگ لئاق قرف )نیئاپ و طسوتم ،دنلب تاناکما
دیاب اه لیماف ،یئاذغ تینوئصم هب قباطم :یعامتجا هافر هب طوبرم جیاتن
دراوم زا یرامش طسوت رما نیا .دنیامن نیمأت ارناش یئاذغ تاجایتحا لقا دح
اه کمک .دباییم ققحت یراک یاه تصرف و لوپ لاقتنا ،اذغ تاکرادت نوچ
ات هدش هداد یفاک تدم یارب ،یفاک هزادناب و ریذپ بیسآ یاه لیماف هب دیاب
ساسا رب هک یئاذغ تینوئصم یاه یبایزرا .دیامن نیمأت ار یئاذغ تینوئصم
یبایزرا قرط زا یکی ،دنا هدش هتخادنا هارب یریذپ بیسآ و تارطخ یلم یبایزرا
.دوریم رامشب
یدرف تینوئصم نیمأت لومشب ،تینما ندوب مهارف :ملاس هرادا زا هلصاح جیاتن
.دوریم رامشب تایرورض هلمج زا ،تاعزانم لصف و لح یاه متسیس تیرثؤم و
هطبار رد لیماف براجت زا دیاب تاعزانم یبایزرا و یکارتشا تینما داجیا یارب
.دومن هدافتسا تینما اب
،طسوتم و دایز تاناکما یاراد قطانم رد :یداصتقا فاشکنا هب طوبرم جیاتن
لومتم نیقاهد طسوت رانکوک تشک کرت هنیمز راگدنام یاه تیکرام داجیا
یاه لیماف دیاوع هزادنا و هعتما رازاب یبایزرا ورنیزا .دناوتیم هدومن مهارف ار
طئارش و نیدلؤم هب تشگرب ،رازاب رد تکراشم حطس نآ هلیسوب هک ناقهد
لیماف و تاحاس ریاس صوصخ رد .دریگ تروص دیاب ،ددرگیم صخشم تراجت
و دزم هزادنا ،راک لاعف رازاب کی تیدوجوم زا دنترابع یتشیعم مها لئاسم ،اه
.هداوناخ تینما نیمأت یارب بسانم لاغتشا
کی ثیحنم یلاب یاه صخاش اب تیمأوت رد
ً
افرص رانکوک تشک تحت هحاس
هیلع هزرابم تیقفؤم زا هلصاح دهاوش .دور راکب ردخم داوم هیلع هزرابم صخاش
تفرشیپ و رانکوک تشک تحت هحاس لاس هب لاس شهاک هدنهدناشن ردخم
30
یبیکرت تایرشن هلسلس
نیا .دشابیم لاغتشا و دیاوع ،یساسا تینما ،یعامتجا هافر ظاحل زا اه لیماف
هزرابم هکیروط ،هتشاد یگنهآمه تلود ردخم داوم هیلع هزرابم یسیلاپ اب دنور
هدیدرگ مغدم تاهد فاشکنا یاهمارگورپ و اه یسیلاپ اب ردخم داوم هیلع
.تسا
نیتور و کیتامتسیس لیلحت و یورس کی ناهاوخ رکذلا قوف دراوم مامت
یبایزرا یاه یورس هچ رگا .دشابیم ،هدوجوم یاهشور هب رظن تاهد داصتقا
یاراد میارج و ردخم داوم یارب دحتم للم رتفد و یلم رطخو یریذپ بیسآ
یارب و هدوب صقان مه زونه هلصاح تامولعم یلو ،هدوب مهم صخاش نیدنچ
رتهب تروصب دیاب هدوجوم تامولعم ،ردخم داوم هیلع هزرابم بقاوع رتهب کرد
یژیتارتسا هدنیآ یسررب رد دیاب هلئسم نیا .دریگ رارق هیزجت و لیلحت دروم
.دوش هتفرگ رظن دم ردخم داوم لرتنک
رانکوک تشک شهاک هوقلااب یفنم تارثا لیلقت
نازرواشک راکتبا و رانکوک تشک وحم رما رد تلود هنلاس فده تیدوجوم
نکمم رما کی رانکوک تشک هظحلم لباق شهاک هک دهدیم ناشن بوخ
تیعورشم و تابث شیازفا اب ردخم هیلع هزرابم نتخاس رایع اب رظن نیا .دشابیم
هزرابم فادها فیعضت ثعاب رانکوک تشک وحم اریز هدوب عقاو داضت رد تلود
مدع شیازفا ثعاب هکیتروص رد هدش اه یشروش هیلع هزرابم و ردخم هیلع
و رانکوک تشک وحم یاه تیلاعف نامزمه بیقعت .ددرگ یتشیعم تینوئصم
عورشم تشیعم تاناکما هکیا قطانم رد رانکوک تشک یلاب تاریزغت لیمحت
فده ود ره قیبطت هنیمز ،کچوک هن گرزب نیقاهد یلاب و هدوب دعاسم
یاه تصرف تیدوجوم شور نیا هب قباطم ،هتفرمهیور .دزاسیم دعاسم ار
و هدش یبایزرا هدش رکذ
ً
لبق یاه صخاش هب قباطم دیاب عورشم تشیعم
رایعم .ددرگ نیعم دیاب "گرزب" و "کچوک" نیقاهد هدننک صخشم تارایعم
یاه اعدا ینشور رد صوصخلب ،هدوب یرورض تیفافش دوبهب یارب رکذلاریخا
یلاب هسورپ و رانکوک تشک وحم هسورپ رد دسفم نیرومام تلاخد رب ینبم
هدوبن هوشر تخادرپ هب رداق کچوک نیقاهد اریز هدش قیبطت کچوک نیقاهد
.دنناوتیمن تمواقم ناش تشک وحم ربارب رد و
ای تیلو حطس هب رامآ هک تسنیا یسیلاپ نیا هار ارف یاه شلاچ زا یکی
"نیئاپ تاناکما یاراد" و "دنلب تاناکما یاراد" قطانم یتاهد تشیعم یلاوسلو
هب هلصاو یاهکرس هب یسرتسد مزلتسم راکنیا .دناوتیمن هئارا یفاک تروصب ار
یعیبط عبانم تاصخشم ،یضارا تاصخشم ،یرایبآ تامدخ و انبریز ،اه رازاب
صخاش ،یداصتقا -یعامتجا تامولعم ریاس و هداوناخ دیاع ،دزم خرن ،میلقا و
.دشابیم اه روتکف ریاس و ،یناویح و یتابن ضارما عویش ،رازاب میق ،یتینما یاه
یتامولعم یاه متسیس و اه زیباتید ریاس ای یتعارز تامولعم یلم متسیس
رثؤم قیبطت یارب هلصاح تامولعم .دنناوتیم هتفر راکب روظنم نیدب یئایفارغج
هب ندناسر هدیاف روظنمب و هدوب یرورض ردخم داوماب هزرابم ترازو یسیلاپ
یئاسانش زا تیامح و تاهد یفاشکنا یاهمارگورپ و اه هژورپ ریثک رامش
.دشابیم روحم بیرغ و دهاوش رب ینتبم یاهشور
تیعونمم و رانکوک تشک وحم زا بانتجا یفنم تارثا لیلقت رگید قرط زا یکی
ذاختا تارییغت ققحت یارب توافتم یاه راکهار و میماصت نآ ضوعب و هدوب نآ
رد هکیا لکشم کی یروف لح رطاخب رانکوک تشک تیعونمم و وحم .ددرگ
هتشاد لابق رد ار راگدنام ریغ جیاتن رطخ و هدوب سرغ یتاهد قطانم تشیعم
قیقحت تاقیقحت .دیدرگ دهاوخ یتاهد قطانم تابث و هافر شهاک ببس هک
کی رادفرط ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک -یعوضوم
زا ار نیقاهد دعاسم طیحم کی رد ات هدوب یولحرم یاه راکهار و عیسو شنیب
نایمب ملاس هرادا و یداصتقا دشر ،یعامتجا ظفحت و ،هتشاد زاب رانکوک تشک
.دناوتیم هدش رانکوک تشک رادماود شهاک ببس دایز لامتحا هب هقیرط نیا .دیآ
.دراد تقباطم تموکح ردخم داوم هیلع هزرابم یسیلاپ اب هقیرط نیا نانچمه
انب طلغ یاه یبایزرا رب رقف و رانکوک تشک هطبار مدع رب ینبم یاه اعدا
داوم هیلع هزرابم یژیتارتس و تاهد فاشکنا یارب یدج بقاوع اهنیا .دشابیم
.دهدیم شهاک ار بوخ یسیلاپ کی قیبطت یارب مدرم تیامح و هتشاد ردخم
یاه یسیلاپ ریاس و ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا زا دیاب اه اعدا هنوگنیا
یسیلاپ زا یشان بقاوع فافش و قیقد تاریسفت نآ یاجب و جراخ یمسر
.دنوش هدیناجنگ
رظن دروم نایماح و نارگ هلماعم ،نیرومام
دسفم نیرومام و نابلاط لومشب( نایماح و نارگ هلماعم ،نیرومام تاکبش
نارگیزاب رب راشف لامعا .دنا تیلو رد رانکوک داصتقا هعسوت نیکرحم )یتلود
دهاوخ رانکوک داصتقا رب میقتسم ریثأت کی رانکوک تراجت و کرت تهج ذفنتم
ردخم داوم تراجت اب هک روشک بونج رد دسفم دشرا نیرومام علخ اب .تشاد
اب هزرابم و رانکوک تراجت ندرب نیب زا رما رد تلود دهعت رابتعا ،دنراد هطبار
یژیتارتسا اب هقیرط نیا .تفای دهاوخ شیازفا هظحلم لباق تروصب داسف
.دراد تقباطم ردخم داوم اب هزرابم یژیتارتسا و ردخم داوم لرتنک
ینما یب و رطخ یساسا لماوع هب نتخادرپ
هب هجوت مزلتسم نیقاهد طسوت رانکوک تشک یساسا لماوع هب نتخادرپ
نادنمتردق لوبق لباق ریغ تامادقا هجیتن رد هک هدوب نمزم ینما یب و تارطخ
رد رطخ -مک تابن کی هلزنمب رانکوک .تسا هدمآ دوجوب یمسر ریغ و یمسر
تارطخ شیازفا زا رتمهم روصت نیا رییغت .دوشیم هتشادنپ رطخ -رپ طیحم کی
یفاشکنا دادما یتقؤم نیقوشم ای رانکوک تشک تیعونمم و وحم زا یشان
تارییغت ،تاهد تشیعم هب هجوتم ینما یب و تارطخ شهاک یارب .دشابیم
تعارز روحم -بیرغ دشر و هماع تامدخ ریاس و انبریز دوبهب نوچ یا یداینب
یژیتارتس رد ریخا تارییغت .تسیمزل تاهد قطانم یتعارز -ریغ روتکس و
ذاختا و روحم -بیرغ دشر رب رتشیب دیکأت هدنهدناشن تاهد فاشکنا و تعارز
نزاوتم فاشکنا زا تیامح و رانکوک تشک شهاک یاتسار رد تسرد یاهماگ
.دشابیم یتاهد قطانم مجسنم و
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
31
یریگ هجیتن .5
-یعوضوم قیقحت تاقیقحت یدیلک جیاتن هک تفگ ناوتیم یریگ هجیتن ثیحنم
،تاهد تشیعم اب هک ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدمرد یدربراک
یعاسم یماح ،هتشاد طابترا رانکوک داصتقا و ،یبآ عبانم هرادا ،نیمز هزاجا
شخب نآ تیوقت و روحم -بیرغ یاه یسیلاپ قیبطت یارب تموکح یلعف
هچ رگا .دنراد طابترا رقف لیلقت اب هک هدوب یروتکس یاه یژیتارتس زا ییاه
یرامش یفاشکنا هدوجوم یژیتارتس زا ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو یسررب
تموکح ،تسا هتخاس راکشآ رقف لیلقت فادها و یژیتارتس نیب اریئاه داضت زا
و تعارز فاشکنا نزاوتم و عماج یژیتارتس کی ناهاوخ شیوخ دهعت قباطم
.دشابیم یتاهد قطانم
یسیلاپ و اه یژیتارتس هک تسیئاه دربهار یئاسانش زا ترابع هدوجوم شلاچ
.ددرگ امنور یتاهد قطانم تشیعم رد یعقاو دوبهب و قیبطت لمع رد ار اه
.تسا هدیدرگ هئارا یقیقحت هلاسر نیرد راکهار ثیحنم یسیلاپ و راکهار نیدنچ
یاهیراذگ هیامرس یاه تیولوا نییعت و اه یژیتارتس نتخاس رایع هکیروطنامه
باختنا تارایعم ،هدوب هدنریگ میمصت تاماقم ربارب رد لکشم هفیظو کی هدنیآ
یاه تصرف و دزم هزادنا ،اه لیماف هب هجوتم تارطخ رب دیاب ینمیا تامامتها و
.دشاب زکرمتم یعیبط عبانم و نیمز هب یسرتسد و ،تاهد رد یراک
راهرگنن تیلو رد هناخ هب اه همر ندمآ
)تیاده لا دیبع( :ریوصت
32
یبیکرت تایرشن هلسلس
ردخم داوم داصتقاو یرادلام ،بآ تیریدم رد یدربراک -یعوضوم قیقحت تحت تاحاس هشقن مئامض
33
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
بتک حیضوت
Alden-Wiley, Liz. Land Rights in Crisis: Restoring Land Tenure Security in Afghanistan. Kabul: Afghanistan Research
and Evaluation Unit, 2003.
Asian Development Bank. “Technical Assistance to the Islamic Republic of Afghanistan for Capacity-Building in Land
Policy and Administration Reform.” Kabul: Asian Development Bank, 2004.
Asian Development Bank. “Natural Resources in Recovery,” Manila: Asian Development Bank, 2004.
Central Statistics Offce, Islamic Republic of Afghanistan. “Afghanistan Statistical Yearbook.” Kabul: Central Statistics
Offce, 2006.
Chokkakula, Srinivas. “Interrogating Irrigation Inequities: Canal Irrigation Systems in Injil District, Herat.” Kabul:
Afghanistan Research and Evaluation Unit, 2009.
Favre, Raphy and Golam Kamal. “Watershed Atlas of Afghanistan.” Kabul: AIMS, 2004.
Fitzherbert, Anthony. “Water Management, Livestock and the Opium Economy: Livestock Feeds and Products.”
Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit, 2007.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. “Afghanistan: Contribution to a Conservation Strategy.”
Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations, 1981.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. “Afghanistan Agricultural Strategy.” Rome: Food and
Agriculture Organization of the United Nations, 1997.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. “Afghanistan’s Agricultural Prospects for the Year Ahead.”
Kabul: Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2006.
Grace, Jo and Adam Pain. “Rethinking Rural Livelihoods in Afghanistan.” Kabul: Afghanistan Research and Evaluation
Unit, 2004.
International Monetary Fund. “Islamic Republic of Afghanistan: Poverty Reduction Strategy Paper – Joint Staff
Advisory Note,” Country Report No. 08/193. Washington: International Monetary Fund, June 2008.
International Monetary Fund. “Islamic Republic of Afghanistan: Poverty Reduction Strategy Paper.” Country Report
No. 08/153. International Monetary Fund: Washington, May 2008.
International Monetary Fund, Middle East and Central Asia Department. “Fourth Review Under the Three-Year
Arrangement Under the Poverty Reduction and Growth Facility and Request for Waiver of Performance Criterion.”
Washington: International Monetary Fund, 23 June 2008.
International Monetary Fund. “PRSP Fact Sheet.” Washington: International Monetary Fund, April 2009 (www.imf.
org/external/NP/prsp).
34
یبیکرت تایرشن هلسلس
International Monetary Fund and International Development Association. “Joint Staff Advisory Note on the Poverty
Reduction Strategy Paper.” Washington: International Monetary Fund, 15 May 2008.
Islamic Republic of Afghanistan. “Afghanistan National Development Strategy: A Strategy for Security, Governance,
Economic Growth & Poverty Alleviation 1387-1391 (2008-2013).”
Ministry of Education and Water, Islamic Republic of Afghanistan. “Afghanistan National Development Strategy:
Water Resource Management Sector Strategy.” Kabul: Islamic Republic of Afghanistan, February 2008.
Ministry of Agriculture, Irrigation and Livestock and the Ministry of Rural Rehabilitation and Development, Islamic
Republic of Afghanistan. “Afghanistan National Development Strategy: Agriculture and Rural Development Sector
Strategy.” Kabul: Islamic Republic of Afghanistan, February 2008.
Ministry of Counter Narcotics, Islamic Republic of Afghanistan. “Afghanistan National Development Strategy: Counter
Narcotics Strategy.” Kabul: Islamic Republic of Afghanistan, March 2008.
Mansfeld, David and Adam Pain. Evidence from the Field, Understanding Changing Levels of Opium Cultivation in
Afghanistan. Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit, 2007.
Mansfeld, David and Adam Pain. Counter-Narcotics in Afghanistan: The Failure of Success? Kabul: Afghanistan
Research and Evaluation Unit, December 2008.
Mansfeld, David. “Governance, Security and Economic Growth: The Determinants of Opium Poppy Cultivation in the
Districts of Jurm and Baharak in Badakhshan.” (Kabul: Aga Khan Development Network, February 2007).
Mansfeld, David. “Pariah or Poverty? The Opium Ban in the Province of Nangarhar in the 2004–05 Growing Season and
Its Impact on Rural Livelihood Strategies.” German Agency for Technical Cooperation (GTZ) Project for Alternative
Livelihoods (PAL) in Eastern Afghanistan: Internal Document no. 11, 2005.
Mansfeld, David. “Responding to Risk and Uncertainty: Understanding the Nature of Change
in the Rural Livelihoods of Opium Poppy Growing Households in the 2007/08 Growing Season.”
Report for the Afghan Drugs Inter-Departmental Unit of the UK Government, July 2008.
McAllister Anderson, Ian. “Water Management, Livestock and the Opium Economy: Irrigation Systems.” Kabul:
Afghanistan Research and Evaluation Unit, 2006.
Ministry of Agriculture, Irrigation and Livestock, Islamic Republic of Afghanistan. “Agricultural Commodity Price
Bulletin.” Year 4, 10. Kabul: Islamic Republic of Afghanistan, 15 October 2008.
Ministry of Agriculture, Irrigation, and Livestock, Islamic Republic of Afghanistan. “National Agriculture Development
Framework.” Kabul: Islamic Republic of Afghanistan, April 2009.
Ministry of Irrigation, Water Resources and Environment, Transitional Islamic Republic of Afghanistan. “Emergency
Drought Assessment in Twelve Vulnerable Southern Provinces.” Kabul: Transitional Islamic Republic of Afghanistan,
2004.
Ministry of Irrigation, Water Resources, and Environment, Transitional Islamic Republic of Afghanistan. “Irrigation
35
کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم
Policy.” Kabul: Transitional Islamic Republic of Afghanistan, 2004.
Ministry of Counter Narcotics, Islamic Republic of Afghanistan, “National Drug Control Strategy: An Updated Five-Year
Strategy for Tackling the Illicit Drug Problem.” Kabul: Islamic Republic of Afghanistan, January 2006.
Ministry of Rural Rehabilitation and Development, Islamic Republic of Afghanistan. “NSP Results: Main Output
Indicators and Achievements as of 30th Jadi 1387 (19th January 2009).” Kabul: Islamic Republic of Afghanistan,
2009.
Ministry of Energy and Water (MEW), Islamic Republic of Afghanistan. “Draft Water Law.” Kabul: Islamic Republic of
Afghanistan, June 2008. (A partial translation prepared by FAO: Kabul, January 2009).
Roe, Alan. Water Management, Livestock and the Opium Economy: Natural Resources Management, Farming Systems,
and Rural Livelihoods (WOL Year 1 Synthesis). Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit, 2008.
Roe, Alan. Water Management, Livestock and the Opium Economy: Challenges and Opportunities for Strengthening
Licit Agricultural Livelihoods (WOL Year 2 Synthesis). Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit, April 2009.
State Department, Government of the United States of America. “State Releases Update on Counternarcotics in
Afghanistan.” Washington: Government of the United States of America, 28 August 2008.
Thomas, Vincent and Mujeeb Ahmad. “A Historical Perspective on the Mirab System: A Case Study of the Jangarok
Canal, Baghlan.” Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit, 2009.
Thomson, Euan. “Water Management, Livestock and the Opium Economy: Livestock Marketing.” Kabul: Afghanistan
Research and Evaluation Unit, 2007.
Thomson, Euan. “Water Management, Livestock and the Opium Economy: Research and Development for Better
Livestock Productivity.” Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit, 2008.
United Nations Development Program. “ANDS Project Summary.” Kabul: United Nations Development Program,
December 2008, www.undp.org.af/WhoWeAre/UNDPinAfghanistan/Projects (last accessed June 10, 2009).
United Nations Offce on Drugs and Crime. “Opium Poppy Cultivation in a Changing Environment: Farmers’ Intentions
for the 2002/03 Growing Season.” Strategic Study no. 9. Kabul: United Nations Offce on Drugs and Crime, 2004.
United Nations Offce on Drugs. “Afghanistan Opium Survey 2008.” Vienna: United Nations Offce on Drugs and
Crime, August 2008.
United Nations Offce on Drugs and Crime. “Afghanistan Opium Survey 2007.” Vienna: United Nations Offce on Drugs
and Crime, 2007.
Wegerich, Kai. Water Strategy Meets Local Reality. Kabul: Afghanistan Research and Evaluation Unit, 2009.
World Food Program Vulnerability Analysis and Mapping and Ministry of Rural Rehabilitation and Development,
Islamic Republic of Afghanistan. “National Risk Vulnerability Assessment.” Kabul: World Food Program, 2003.
36
یبیکرت تایرشن هلسلس
ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو
)2 کرس شبن( یشورفلگ هداج
ناتسناغفا ،لباک ،ونرهش
+93 )0( 799 608 584 :نوفیلیت areu@areu.org.af :لیمیا www.areu.org.af :تیاس بو
ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو هدش پاچ تایرشن نیرت هزات
روتناک لاپ ،ناتسناغفا رد ییاتسور تشیعم و کچوک یاه هضرق :ریثات هب ات یسرتسد زا )2009 نوج( 1388 ناطرس
یتناه لماپ ،ناتسناغفا یرهش و ییاتسور قطانم رد لافطا راک زا هدافتسا یاه میمصت رد راذگرثا رقف لماوع زا رتارف )2009 نوج( 1388 ناطرس
گنملف نیرول ،بیرغ دارفا تعارز دشر یارب اه تصرف :کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم )2009 نوج( 1388 ناطرس
ستربار اکیبر ،کمک تیرثوم یارب لباقتم یهدباسح ندیشخب دوبهب :همان یسیلاپ )2009 نوج( 1388 ناطرس
مِ س ادنیما ،ناتسناغفا رد لافطا راک اب دروخرب )2009 یم( 1388 ازوج
نیپ مدا ،ییاتسور و یتعارز فاشکنا رد یزاس یسیلاپ )2009 یم( 1388 ازوج
دلیفسنم دیوید ؟فده مادک ای یریگ هزادنا :رانکوک زا یراع تایلو )2009 یم( 1388 ازوج
نسمات ناویا ،یرادلام رتهب تادیلوت یارب فاشکنا و قیقحت )2009 یم( 1388 ازوج
ترلجب نو نیترام ،تایلو رد هبتریلاع یاه تسپ باصتنا یاه یسیلاپ :تارایتخا و طابضنا نایم )2009 یم( 1388 ازوج
ور نلا ،تعارز ینوناق تشیعم تیوقت یارب اه تصرف و اه شلاچ :کایرت داصتقا و یرادلام ،بآ تیریدم )2009 لیرپا( 1388 روث
لوکوکاچ ساوینیرش ،تاره ،لیجنا یلاوسلو رد یرایبآ یاه متسیس :یرایبآ یاه یرباربان یسرپزاب )2009 لیرپا( 1388 روث
ور نلا ،اه هداوناخ و هعرزم لوا لاس یبایزرا یاه هتفای :یرادلام و کایرت ،بآ )2009 لیرپا( 1388 روث
)وتشپ و یرد( 21 هرامش ،ناتسناغفا تاقیقحت همانربخ )2009 لیرپا( 1388 روث
چیریگیو یاک ،تسا یلحم تیعقاو یوگخساپ بآ یژتارتسا )2009 لیرپا( 1388 روث
ور نلا و سپمچید نلوک ،یریذپ بیسآ هب یگ هدیسر تهج تیفرظ یاقترا :ناتسناغفا رد نیمز تاعزانم )2009 لیرپا( 1388 روث
ستربار اکیبر ،ناتسناغفا رد کمک تیرثوم و سیراپ همانقفاوت دروم رد اه لمعلا سکع )2009 لیرپا( 1388 روث
هاش دمحم دیس و نیپ مدا ،ناتساغفا رد ییاتسور فاشکنا و تعارز رد یزاس یسیلاپ )2009 لیرپا( 1388 روث
نیسیند یکیرم ؟کمک فاشکنا رد اه تکراشم یاقترا :ناتسناغفا رد لباقتم یهدباسح )2009 لیرپا( 1388 روث
:تسا دوجوم ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو رتفد رد ناگیار روط هب باتک نیا یپاچ هخسن
ناتسناغفا یبایزرا و قیقحت دحاو
)2 کرس شبن( یشورفلگ هداج
ون رهش
ناتسناغفا ،لباک
+93 )0( 799 608 584 :نوفیلیت
areu@areu.org.af :لیمیا
www.areu.org.af :تیاس بو

You're Reading a Free Preview

تحميل
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->