‫آنچه هر مسلماني بايد بداند‬

‫نویسندگان‪:‬‬
‫دکترعبدالله مصلح‬
‫و‬
‫دکتر صلح صاوی‬

‫‪......................................................................12‬مقدمه‬
‫‪.......................................................................16‬زمینه‬
‫‪..............................19‬‬
‫‪....................................................20‬فصل اول‪ :‬اركان ايمان‬
‫‪..............................................................21‬ارکان ایمان‬
‫‪.............................................................22‬ایمان به خدا‬
‫تبخش آسمانی است‬
‫هي پیامهای حیا ‌‬
‫هی هم ‌‬
‫توحید خالص‪ ،‬چکید ‌‬
‫‪...........................................................................22‬‬
‫‪.........................29‬ایمان شرط صحت و پذیرش عبادات است‬
‫‪.............................................................34‬توحید ربوبیت‬
‫‪.................................................36‬ازدليل اثبات وجود خدا‬
‫‪............................................................ 36‬دلیل فطرت‬
‫‪.............................................................39‬دلیل خلقت‬
‫‪....................................................40‬اجماع همهي ملتها‬
‫‪.............................................................41‬دلیل عقلی‬
‫‪.......................................41‬اصل اول‪ :‬هر فعلی فاعلی دارد‬
‫‪...42‬اصل دوم‪ :‬هر فعلی نشانگر توانایی و صفات فاعل آن است‬
‫‪................................................................45‬اصل سوم‪:‬‬

‫هرگز نمیتوان کاری را به کسی نسبت داد که از انجام آن عاجز‬
‫‪ ....................................................................... 45‬است‬
‫‪ ............................................................47‬توحید الوهیت‬
‫‪ .....................................47‬توحید فرمانبرداری و پرستش‬
‫‪...................................55‬توحید در اطاعت و تسلیم شدن‬
‫‪..........................56‬یکی بودن منبع دریافت در زندگی اسلمی‬
‫‪............................................................... 60‬حجیت سنت‬
‫‪........................................................64‬سرمشقی نیکو‬
‫‪..............................67‬لزمهي وحدت منبع در زندگی اسلمی‬
‫‪..............71‬حجیت فهم و برداشت سلف صالح از كتاب و سنت‬
‫‪........................................73‬ولء )دوستی( و براء )دشمني(‬
‫‪......................................................77‬توحید أسماء و صفات‬
‫‪...77‬اثبات بدون تمثیل و شکل دادن و تنزیه بدون تعطیلي صفات‬
‫اشتراک در اسم و صفت موجب تماثل در مسمی و موصوف‬
‫‪......................................................................79‬نیست‬
‫‪.......................................82‬افراط مردم در مورد اين قضيه‬
‫‪.............................................................84‬انواع شرک‬
‫‪..........................................................88‬ایمان به فرشتگان‬
‫‪.............................90‬ایمان به همهي فرشتگان و صفات آنها‬

‫‪..........................................93‬محبت و دشمنی با فرشتگان‬
‫بهاي آسمانی‬
‫‪.............................................95‬ایمان به کتا ‌‬
‫‪...................98‬قرآن همهي کتابهاي گذشته را نسخ کرده است‬
‫‪............................................ 101‬مقتضیات ایمان به کتب‬
‫‪.......................................................... 105‬ایمان به پیامبران‬
‫‪..............................105‬ايمان به پيامبران به اجمال و تفصيل‬
‫‪............................................110‬حقیقت ایمان به پیامبران‬
‫‪.............................................114‬لزمهي ایمان به پیامبران‬
‫‪......................................................118‬ایمان به روز قیامت‬
‫‪...........118‬علم و آگاهی از قیامت کلیدی است از کلیدهای غیب‬
‫‪.................................................120‬نشانههای روز واپسین‬
‫‪............................................123‬دجال و فرارسیدن قیامت‬
‫‪...............................................127‬نزول عیسی پسر مریم‬
‫‪.........................................129‬ديگر نشانههای بزرگ قیامت‬
‫‪.....................................................131‬عذاب و فتنهي قبر‬
‫‪.............................................................135‬روز واپسین‬
‫‪.....................................................135‬اول‪ :‬زنده شدن‬
‫‪...............................................................140‬دوم‪ :‬حشر‬

‫‪.............................................142‬سوم‪ :‬حساب و بازرسی‬
‫‪. .144‬آمدن انسان همراه با کتاب و گواه و پخش پروندهي اعمال‬
‫‪..................................................................... 147‬میزان‬
‫‪....................................................................148‬صراط‬
‫‪..............................................................149‬حوض کوثر‬
‫‪..................................................................151‬شفاعت‬
‫‪...........................................................152‬انواع شفاعت‬
‫‪..........................................................155‬بهشت و جهنم‬
‫‪..................................................160‬ایمان به قضاء و قدر‬
‫‪.................................................166‬افراط در قضاء و قدر‬
‫‪.....................171‬میانهروی اهل سنت و جماعت در مورد قدر‬
‫‪................................................176‬حقیقت و مراتب ایمان‬
‫‪..........................184‬كساني كه مرتكب گناهان كبيره ميشوند‬
‫‪.....................................188‬ارتداد موجب نقض ایمان است‬
‫‪........190‬جاودانگي شریعت و صلحیتش برای هر زمان و مکانی‬
‫‪......................................193‬هر بدعتی در دین مردود است‬
‫‪ 1‬واجب بودن خشنودی از اصحاب و سکوت در مورد اختلفاتشان‬
‫‪94‬‬
‫‪...................................................198‬وحدت امت اسلمی‬

‫‪...............203‬وجوب نصب رهبر و مسئولیت مردم در مقابل او‬
‫‪..............................................................205‬حقوق ائمه‬
‫‪...............................207‬جماعت رحمت و تفرقه عذاب است‬
‫‪................................................209‬راه رسیدن به سروري‬
‫‪.............................................214‬حق مسلمان بر مسلمان‬
‫‪.............................................................220‬تحریم غیبت‬
‫‪................................................226‬ارتباط با غیرمسلمانان‬
‫‪...................................227‬جایگاه شورا در جامعهي اسلمی‬
‫‪.......................................229‬امر به معروف و نهی از منکر‬
‫‪...........................................232‬اقسام مردم در طلب علم‬
‫‪...................................234‬آنچه كه اختلف در آن جايز است‬
‫‪................................................237‬فصل دوم ‪ :‬اركان اسلم‬
‫‪.............................................................237‬اركان اسلم‬
‫‪.................................................................. 238‬شهادتين‬
‫‪...................................241‬منزلت و جايگاه شهادتين در دين‬
‫‪................................................................244‬ختم نبوت‬
‫‪........................................245‬فراگیر بودن رسالت پيامبر ج‬
‫‪.............................248‬دين پيامبر ج ناسخ اديان گذشته است‬

‫‪..................................250‬انسان بودن مسيح ج و رسالت او‬
‫‪....................254‬مسلمان از هر کسی به مسیح نزدیکتر است‬
‫‪..........................................................................263‬نماز‬
‫‪........................................263‬پاكيزگي نصف ایمان است‬
‫‪..................................................268‬وجوب پاكي از حيض‬
‫‪...............................................273‬نماز ستون اسلم است‬
‫‪.............................................................277‬شروط نماز‬
‫‪...............................................................280‬ارکان نماز‬
‫‪.....................................................285‬باطلکنندههای نماز‬
‫‪............................................................. 286‬سنتهای نماز‬
‫‪. .290‬اختلف در مورد وجوب و سنت برخی از افعال و اقول نماز‬
‫‪..........................................................293‬مکروهات نماز‬
‫‪...........................................................294‬سجدهي سهو‬
‫‪............................................................296‬نماز جماعت‬
‫‪...............................................................299‬نماز جمعه‬
‫‪............................................................302‬سنتهاي راتبه‬
‫‪....................................302‬رخصت برای قصر و جمع نمازها‬
‫‪...............................................................304‬نماز عیدها‬

‫‪................................................................307‬نماز میت‬
‫‪........................................................308‬زیارت گورستان‬
‫‪....................310‬آنچه كه دربارهي قبور از آنها نهي شده است‬
‫‪..................................312‬نوحهسرايی و داد و فغان بر میت‬
‫‪.............................................................317‬پرداخت زکات‬
‫‪.......................................................321‬زکات طل و نقره‬
‫‪........................................................323‬زکات چهارپایان‬
‫‪..................................................325‬زکات میوه و حبوبات‬
‫‪..........................................................326‬مصارف زکات‬
‫‪..............................................................329‬زکات فطر‬
‫‪............................................................330‬روزهي رمضان‬
‫‪.............................................332‬حقیقت روزه و احکامش‬
‫‪............................................................336‬روزهي سنت‬
‫‪....................................................338‬روزههاي نهی شده‬
‫‪.................................339‬شبزندهداری و اعتکاف در رمضان‬
‫‪...........................................................................341‬حج‬
‫‪...................................................346‬انواع نسک و میقاتها‬
‫‪.........................................................347‬محرمات احرام‬

‫‪...............................................................351‬کیفیت حج‬
‫‪.......................................................354‬‬

‫حج پيامبر ج‬

‫‪ ................................................................. 362‬فصل سوم‬
‫‪.........................................362‬تشکیل خانواده در اسلم‬
‫‪ .............362‬ازدواج تنها راه شرعي تشکیل خانوادهي مسلمان‬
‫‪....................................................373‬زنان همتای مردانند‬
‫‪.............................................................. 381‬خواستگاری‬
‫‪................................................................383‬عقد نکاح‬
‫‪...........................................................385‬محرمات نکاح‬
‫‪..................387‬باطل بودن نکاح موقت و ازدواج با غیرمؤمنین‬
‫‪...........................................................388‬حقوق زوجین‬
‫‪...397‬فسخ عقد ازدواج در صورتی که ادامهي آن غیرممکن باشد‬
‫‪................................................400‬تعداد طلق و انواع آن‬
‫‪.................402‬پوشش زن مسلمان و نهی از تشابه زن به مرد‬
‫‪.....................................405‬صلهي رحم و ارتباط با نزدیکان‬
‫‪.................................410‬شمهاي از فضائل اخلقي پيامبر ج‬
‫‪...............................416‬حلل بودن پاک ها و تحریم نجاسات‬
‫‪................................................................419‬تحریم ربا‬

‫‪......................422‬تحریم شراب و اينكه از گناهان کبیره است‬
‫‪....................................425‬تحریم مردار و احکام ذبح حیوان‬
‫‪4‬هر چیزی که به خوردن مال مردم به ناحق منجرشود‪ ،‬حرام است‬
‫‪31‬‬
‫‪.....................................................................435‬خاتمه‬
‫‪............................435‬دعوت مردم و راهنمايی صادقانهي آنها‬

‫مقدمه‬
‫أن الحمد لله نحمده و نستعینه و نستغفره‪ ،‬و نعوذ بالله مششن شششرور‬
‫أنفسنا و من سیئات أعمالنا‪ ،‬من یهده الله فهو المهتششد‪ ،‬و مششن یضششلل‬
‫فلن تجد له ولیا ً مرشدا ً أشهد ان ل اله ال الله وحده ل شریک لششه‪ ،‬و‬
‫أشهده أن محمدا ً عبده و رسوله‪.‬‬
‫اللهم رب جبرائیل و میکائیل و اسرافیل‪ ،‬فاطر السموات و الرض‪،‬‬
‫عششالم الغیششب و الشششهادة‪ ،‬أنششت تحکششم بیششن عبششادک فیمششا کششانوا فیششه‬
‫یختلفون‪ ،‬اهدنا لما اختلف فیه من الحق بإذنک‪ ،‬إنک تهدی مششن تشششاء‬
‫إلی صراط مستقیم‪.‬‬
‫هي مسششلمین آشششوبهای‬
‫بی گمان نفوذ فکری غرب درعقل و اندیش ش ‌‬
‫فکری‪ ،‬عقیدتی و روحی فراوانی در جوامع اسششلمی بششه جششا گذاشششته‬
‫های که میان ما افرادی یافت میشوند کششه میششان اسششلم‬
‫است‪ ،‬به گون ‌‬
‫یبیننششد‪ ،‬یششا فراخوانششدن بششه‬
‫ودعششوت بششه کمونیسششم هیششچ تناقضششی نم ‌‬
‫سکولریسششم و از بینبششردن رابطهی دیششن بششا زنششدگی را منششافی دیششن‬
‫های‬
‫یدانند‪ ،‬و یا مشردم را بشه نشام اسشلم بشه تعصشبات ملشی و قشبیل ‌‬
‫نم ‌‬
‫یکنند و بر اسششاس آن‪ ،‬دکششان ولء )دوسششتی( و بششراء‬
‫جاهلی دعوت م ‌‬
‫یاندازند‪.‬‬
‫)جدا شدن( به راه م ‌‬
‫طبق این قششرائت‪ ،‬دعششوت بششه فراگیششری و جهانشششمول بششودن اسشلم‬
‫یآید!!‪.‬‬
‫نوعی بیهوده کاری و ریسک به شمار م ‌‬
‫یبینیششم کششه بششه علششت‬
‫همششانگونه کششه در جوامششع غربششی افششرادی را م ‌‬
‫زکششاری و احسششاس جششرم را هنگششام‬
‫خوگرفتن با زشششتیها و گنششاه‪ ،‬پرهی ‌‬
‫های اسششت‬
‫هاند‪ ،‬حال و روز آنهشا بششه گششون ‌‬
‫ارتکاب معصیت از دست داد ‌‬
‫یزنند‪ ،‬حتی اگر‬
‫که بدون حیاء و شرم به هر گناه و معصیتی دست م ‌‬
‫کسی حرام بودن کارها و عواقب وخیم گناهکاران را به آنهشا گوششزد‬
‫یشوند!! نهایتا ً بششه بهششانهی آزادی و‬
‫کند‪ ،‬ناجوانمردانه به او حملهور م ‌‬
‫برابری‪ ،‬ازدواج مسلمین با غیرمسلمین شششیوع پیششدا کششرده اسششت!! و‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هي متعفن ذوب شششود‬
‫موجب شده که کیان امت اسلمی در آن جامع ‌‬
‫و شخصیت خودش را از دست دهد و کیانی برای خود باقی نگذارد!!‬
‫یتوانیم بگوییم‪ :‬تهاجم فکری و فرهنگی در دوران‬
‫به عبارت دیگر م ‌‬
‫تها(‬
‫معاصر‪ ،‬به دشمن اساسی اصول و ثوابت عقیده )هست و نیس ‌‬
‫و شریعت )باید و نبایدها( اسلم مبدل گشته و عداوت خششود را اعلم‬
‫کرده است‪ ،‬چنانکه در دنیای کنونی شاهد رقابتی به زیان شششریعت و‬
‫قانون خدا در ارتباط با دین و سیاست و حششتی ارتبششاط دیششن بششا تمششام‬
‫مسائل اجتماعی هستیم‪ ،‬پس لجرم باید معششارف ضششروری اسششلم را‬
‫که هیچ مسلمانی نباید از شناخت آنها محروم باشد شفاف سششازیم و‬
‫هیچ گرد و غباری بر روی آن باقی نگذاریم‪ ،‬بویژه مسایلی که تبیین گر‬
‫و جداکنندهی اهل حق و ضلل هسششتند‪ ،‬ومششومن را از اهششل گمراهششی‬
‫یدهند‪ ،‬مخصوصا ً در امور اعتقادی و مسششائل مهششم و اساسششی‬
‫تمییزم ‌‬
‫حلل و حرام‪ ،‬همان چیزی کششه شششرع اسششلم شششناخت و اسششتقامت و‬
‫پایداری بر آن را بر مسلمان واجب گردانیده اسششت‪ ،‬تششا بششه آنچششه کششه‬
‫هي سششعادت و‬
‫یکنششد و در آخششرت بششرگ ‌‬
‫اسششلمش را در دنیششا تصششحیح م ‌‬
‫یآورد دست ‌یابد‪ ،‬و مفششاهیم اشششتباه‬
‫رستگاری را برایش به ارمغان م ‌‬
‫ههششایی‬
‫شیوع یافته میان امت اسلمی معاصششر را اصششلح کنششد‪ ،‬و روزن ‌‬
‫یخواننششد بششرای همیشششه مسششدود‬
‫بزدگششی فششرا م ‌‬
‫کششه مششردم را بششه غر ‌‬
‫بزدگیای که با تمام قوا‪ ،‬به ثوابت اسلم و مفاهیم بنیششادی‬
‫نمایند‪ ،‬غر ‌‬
‫آن هجوم آورده است‪.‬‬
‫دالبر هنگام بحششث از علششومی کششه مسششلمانان بایششد آنهششا را فششرا‬
‫نعب ‌‬
‫اب ‌‬
‫هي‬
‫یتوانند از آنها غفلت ورزند‪ ،‬می فرماید‪) :‬چیزی که هم ‌‬
‫گیرند و نم ‌‬
‫یاطلع باشششند‬
‫یتواننششد نسششبت بششدان ب ‌‬
‫مسلمین باید آن را بدانند و نم ‌‬
‫فرائضی است که بر ایشان واجب گشته‪ ،‬مانند شهادت ‌دادن با زبان‬
‫و اقرار قلبی به وحدانیت پروردگار و شبیه و مانند نبششودن خداونششد بششا‬
‫هیچ موجود دیگر‪ ،‬و اینکه از کسی به وجود نیامده و کسششی هششم از او‬
‫یآید و هیچ کسی همتششای او نیسششت‪ ،‬آفریننششده هششر چیششزی‬
‫به وجود نم ‌‬
‫هکردن و میرانششدن تنهششا در‬
‫یگردنششد‪ ،‬زنششد ‌‬
‫است و همه به سوی او برم ‌‬
‫هي اهششل‬
‫یمیشرد و بنشا بششه عقیششد ‌‬
‫های کششه هرگشز نم ‌‬
‫دست او است‪ ،‬زند ‌‬
‫سنت و جماعت همیشه دارای صفات و اسماء بوده و ابتششدایی نششدارد‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یششود‪ ،‬و بشر روی عشرش اسشتقرار یشافته‬
‫و نشابودی بشر او عشارض نم ‌‬
‫است‪.‬‬
‫هي خششدا و‬
‫همچنین گواهی دادن به اینکششه‪ ،‬محمششد> بنششده و فرسششتاد ‌‬
‫هشدن بعد از مردن و پاداش‬
‫یباشد و زند ‌‬
‫هي نبوت م ‌‬
‫پایان بخش حلق ‌‬
‫اعمال و ماندگاری اهل سعادت در بهشت و اهل شقاوت و گمراهششی‬
‫در جهنم حقیقتی انکا‌رناپذیر اسشت‪ ،‬و قشرآن کلم خداونشد اسشت و از‬
‫هي مفاد آن ایمششان بیششاوریم و‬
‫طرف پروردگار نازل شده و باید به هم ‌‬
‫مجملتش را اجرا کنیم‪.‬‬
‫و اینکه نمازهای پنچگانه واجب هستند و اگششر بششر آنهششا شششناخت پیششدا‬
‫کردیم باید به تمام طهارات و احکام دیگرش هم علم پیدا کنیم چششون‬
‫یشود‪.‬‬
‫نماز بدون آنها کامل نم ‌‬
‫هی مبطلت‬
‫هي ماه رمضان واجششب شششرعی اسششت و بایششد هم ‌‬
‫و روز ‌‬
‫روزه و احکام دیگر آن ‌را بداند‪.‬‬
‫و اگر پول و سرمایه داشت‪ ،‬باید مقداری از آن را بششه مسششتمندان و‬
‫بینوایان بپردازد و احکام مربوط به زکات را یاد گیرد‪.‬‬
‫و اگر فردی مششال و ثششروت و توانششایی داشششته باشششد بایششد بششه زیششارت‬
‫هي احکام آن را فراگیرد چون حج بششدون یششاد‬
‫هي خدا بشتابد و هم ‌‬
‫خان ‌‬
‫یشود‪.‬‬
‫یآورده نم ‌‬
‫گرفتن آنها به جا ‌‬
‫این احکام‪ ،‬و احکام دیگری مانند حرمت زنا و سششودخواری و حششرام‬
‫هي نجسششهای دیگششر‬
‫بودن شراب و گوشت خوک و خوردن لشه و هم ‌‬
‫و غصب کشردن‪ ،‬و رششوه دادن و گرفتشن‪ ،‬و گشواهی دروغ‪ ،‬و خشوردن‬
‫اموال مردم به باطل بششدون رضششایت مالششک‪ ،‬مگششر مششالی کششه معمششول ً‬
‫مردم بدان توجهی ندارند و حرام بودن تمامی انواع ظلم و ازدواج با‬
‫ههششای دیگششر‬
‫مادر و خواهر و محارم دیگر و کشتن نفس مؤمن و نمون ‌‬
‫که امت اسلمی بر وجوب و تحریم آنها اتفششاق دارنششد‪ ،‬مسششلمان بایششد‬
‫نشان معذور نیست(‪.‬‬
‫کلیات آنها را بداند و در ندانست ‌‬
‫شناخت این مسائل دو مرحله دارد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هي اول‪ :‬در آن فششرد فششرد امششت اسششلمی مششورد خطششاب واقششع‬
‫مششرحل ‌‬
‫های کششه بایششد بششه حقششایق اسششلم از عقیششده گرفتششه تششا‬
‫یشوند به گون ‌‬
‫م ‌‬
‫شریعت اطلع پیدا کنند و نمی توانند بدان جهل ورزند‪.‬‬
‫هي دوم‪ :‬خطششاب بششه متخصصشششین هششر فنششی اسششت ماننششد‬
‫مششرحل ‌‬
‫تگران و‬
‫تگران و پزشششکان و سششربازان و مرزبانششان و دعششو ‌‬
‫صششنع ‌‬
‫ههشا بایشد حقشايقی را کشه مرتبشط بشا‬
‫مربیان‪ ،‬کشه هرکشدام از ایشن گرو ‌‬
‫تخصص آنهاست یاد بگیرند چون در ندانستن آنها معذور نیستند‪.‬‬
‫به این امید که این پروژه و تحقیق ادامهدار و پیوسته به هم باشد و‬
‫عرسانی صوتی و تصویری آن را اعلم و‬
‫هي وسائل اطل ‌‬
‫بتوانیم با هم ‌‬
‫نشر نماییم‪.‬‬
‫هایششم هششر‬
‫در این تحقیق تنها احادیث صحیح‪ ،‬یا حسششن را روایششت کرد ‌‬
‫چند بعضی از فقهششاء روایششت حششدیث ضششعیف را در ابششواب فقششه جششایز‬
‫یدانند‪ ،‬اما در احادیث صحیح چیزهایی پیدا کردیم کششه مششا را از هششر‬
‫م ‌‬
‫ینیاز نموده است‪.‬‬
‫روایت دیگر ب ‌‬
‫یباشد‪.‬‬
‫خداوند آگاه به نیات است و تنها او راهنما به راه مستقیم م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫زمینه‬
‫هر مسلمانی اعتقاد دارد که اوبخشی از امت اسلمی اسششت‪ ،‬امششت‬
‫آخریششن پیششامآور‪ .‬امششتی کششه بششر رضششایت و خوشششنودی بششه خداونششدی‬
‫پروردگار‪ ،‬و شریعت اسلم به عنوان روش و منهج زندگی وپیششامبری‬
‫هي تاریخی درخشان چهششارده‬
‫قنظر دارند‪ ،‬امتی که سابق ‌‬
‫محمد> اتفا ‌‬
‫یباشد و‬
‫هدار آن‪ ،‬حضرت ختمی مرتبت محمد> م ‌‬
‫قرنی دارد‪ ،‬و طلی ‌‬
‫به دنبال ایشان اصحاب و تابعین و بزرگان علم و دین و ادب تا قیششام‬
‫هاند‪.‬‬
‫قیامت پیشاهنگی امت را بر عهده گرفت ‌‬
‫هي خششاکی بششه گشششت و گششذار بپششردازد‪....‬‬
‫مؤمن در هرکجای این کر ‌‬
‫غرب باشد یا شرق‪ ....‬ازخشاک و میهشن اسشلمی دور باشششدودر تبعیششد‬
‫هسرببرد‪ ،‬یا در درون مرز باشد و تحت تعقیب‪ ......‬هر چند در خششاک‬
‫ب ‌‬
‫و بششوم کفششر سششکنی گزیششده یششا درهششای آن مششرز و بششوم بششر او بسششته‬
‫های باشششد‪.....‬بششه هششر گششروه و حششزب و‬
‫باشد‪.......‬از هر جنششس و قششبیل ‌‬
‫های مرتبط باشد‪ ....‬در هرحال یقین ثابت و غیر متغیششری دارد‬
‫مؤسس ‌‬
‫وآن اینکه از این امت اسلمی جدا نشده و در صف محکم آنها قششرار‬
‫گرفته است‪.‬‬
‫تبخش محمد> لبیک گفته و بششدو ایمشان آورده‬
‫امتی که به ندای حیا ‌‬
‫و از نور هششدایت ایشششان تبعیششت جسششته و رسششول > را یششاری کششرده و‬
‫ایشان را ارج نهادهاند‪.‬‬
‫امت آقا و سروری‪ ،‬که خداوند در مورد آنها در قرآن مقرر فرمششوده‬
‫هاند و بششه نیکششی‬
‫"بهترین امتی هستند که به سود مردم برانگیخته شد ‌‬
‫یکنند و به خداوند‬
‫یدهند و از بدی و منکر نهی م ‌‬
‫و معروف فرمان م ‌‬
‫ایمان دارند‪".‬‬
‫بالعین و حششاکم‬
‫هناپذیر خداوند را نص ‌‬
‫امتی که وحی معصوم و خدش ‌‬
‫خود قرار داده‪ ،‬وحی که بر اساس نوید پروردگار تششا قیششام قیششامت از‬
‫هر گزندی مصون خواهد ماند‪.‬‬
‫امت دوستی و رحمت‪ ،‬کشه تمششام پیروانششش را یششک جسششد بششه شششمار‬
‫یآورد‪ ،‬امتی که اگر عضوی از آن به درد آید دیگر عضششوها را قششرار‬
‫م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یماند‪ ،‬هر چند سششرزمین و میهششن و جنسششیت و رنششگ آنهششا مختلششف‬
‫نم ‌‬
‫باشد‪.‬‬
‫هرو و معتدلی که حرج و سختی را برداشته‪ ،‬و از افراط و‬
‫امت میان ‌‬
‫تفریط در هر کاری بیزار است‪.‬‬
‫تگری که مشششعل هششدایت را بششه دوش گرفتششه و آن را بششه‬
‫امت هدای ‌‬
‫هي جهانیان خواهد رساند‪ ،‬و در این راه از بششذل جششان‬
‫سمع و نظر هم ‌‬
‫و مال دریغ نمیورزد‪.‬‬
‫این ضعف و خسششوف فکششری عششارض بششر واقششع امششروز امششت‪ ،‬هرگششز‬
‫یکنششد و مشانع انتسششاب بششه امششت و افتخششار بششدان‬
‫مسلمین را ناامید نم ‌‬
‫های است کششه‬
‫مرنگی عارض ‌‬
‫یداند که این ضعف و ک ‌‬
‫یشود‪ ،‬چون م ‌‬
‫نم ‌‬
‫یگششردد‪ ،‬ایششن امششت‬
‫مرنگ شدن چنگ زدن به قرآن و سششنت بششر م ‌‬
‫به ک ‌‬
‫همان امتی است که برای ده قرن متمادی سیادت و رهبری جهان را‬
‫تبخش وحی بیششان قطعششی‬
‫به دست گرفته بود‪ ،‬و همچنین حقائق حیا ‌‬
‫دارند که آینده از آن اسششلم اسششت و بششار دیگششر اسششلم‪ ،‬آقششا و سششرور‬
‫جهششان خواهششد شششد هششر چنششد بششرای اهششل باطششل ناخوشششایند باشششد و‬
‫هکنندگان بدین حقايق بخندنشد!! خوششبختانه دورنمشایی از ایشن‬
‫مسخر ‌‬
‫حقیقششت در ایششن دوره از زمششان در بیششداری اسششلمی مبششارکی کششه در‬
‫یزند‪ ،‬نمایان و گسترده شده است‪.‬‬
‫اقصی نقاط جهان موج م ‌‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫خداوند منانأ م ‌‬

‫ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯼ ی ی ی‬

‫ﭾ‬

‫ﭿﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫الفتح‪ ٢٨ :‬خدا است كه پيغمششبر خششود را همششراه بششا رهنمششون و آئيششن‬

‫راستين )اسلم به سوي جملگي مردمان( روانه كرده است تششا آن را‬
‫هي آئينها پيروز گرداند‪ .‬كافي اسشت كشه خشدا گشواه )ايشن چنيشن‬
‫بر هم ‌‬
‫هاي( باشد‪.‬‬
‫سخن و مسأل ‌‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫یا پیامبر> م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫َ‬
‫ول َ ي َت ُْر ُ‬
‫غ الل ّي ْ ُ‬
‫ه َ‬
‫ت‬
‫ما ب َل َ َ‬
‫ل َي َب ْل ُ َ‬
‫ن َ‬
‫ه ب َْييي َ‬
‫والن ّ َ‬
‫غ ّ‬
‫ك الل ُ‬
‫مُر َ‬
‫ذا ال ْ‬
‫هاُر‪َ ،‬‬
‫ل َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫و ب ِيذ ُ ّ‬
‫ه َ‬
‫ل‬
‫ر‪ ،‬إ ِل ّ أدْ َ‬
‫ع يّز َ‬
‫ن‪ ،‬ب ِ ِ‬
‫ه َ‬
‫ذا ال ي ّ‬
‫دي َ‬
‫ه الل ُ‬
‫خل َ ُ‬
‫َ‬
‫ز‪ ،‬أ ْ‬
‫ول َ َ‬
‫ر َ‬
‫زي ي ٍ‬
‫ع ِ‬
‫وب َ ٍ‬
‫مدَ ٍ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ه الك ْ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫ذَ‬
‫فَر‪.‬‬
‫الل‬
‫ل‬
‫ذ‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ذ‬
‫و‬
‫م‪،‬‬
‫ل‬
‫س‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ه‬
‫ب‬
‫ه‬
‫الل‬
‫ز‬
‫ع‬
‫ي‬
‫زا‬
‫ع‬
‫ل‪،‬‬
‫لي‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ه بِ ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ِ ْ‬
‫ُ‬
‫ُ ِ‬
‫َ‬
‫ٍ‬
‫های‬
‫تا هر جا که شب و روز باشد این دین هم خواهد رفت‪ ،‬بششه گششون ‌‬
‫یمانششد مگششر اینکششه‬
‫های از چادر و سششنگ و چششوب بششاقی نم ‌‬
‫که هیچ خان ‌‬
‫یرود‪ ،‬عزیزان را عزیز و ذلیلن را ذلیششل خواهششد‬
‫اسلم به درون آن م ‌‬
‫کرد‪ ،‬خداوند اهل اسششلم را بششدان عزیششز و اهششل کفششر را ذلیششل خواهششد‬
‫فرمود‪].‬مام احمد و حاکم آن را روایت کردهاند[‪.‬‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫یا در حدیث دیگری م ‌‬
‫قد زوى ِلي اْل َرض‪َ َ ،‬‬
‫م َ‬
‫هييا‪،‬‬
‫م َ‬
‫إِ ّ‬
‫رب َ‬
‫رق َ‬
‫و َ‬
‫فَرأي ْييت َ‬
‫ها َ‬
‫ْ‬
‫ن الّله َ ْ َ َ‬
‫غا ِ‬
‫شييا ِ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ها‬
‫سي َب ْل ُ‬
‫ي ِلي ِ‬
‫وإ ِ ّ‬
‫من ْ َ‬
‫ملك َ‬
‫مِتي َ‬
‫و َ‬
‫ها َ‬
‫غ ُ‬
‫نأ ّ‬
‫َ‬
‫ما ُز ِ‬
‫خداوند زمین را برای من جمع کرد‪ ،‬تا اینکه مشرق و مغششرب آن را‬
‫دیدم‪ ،‬امت من به آن زمینی که برایم جمع شده بود خواهند رسید‪.‬‬
‫بنابراین هر تلشی که برای تجزیه و تقسیم امت اسششلمی در عششالم‬
‫یگیرد‪ ،‬خواه آنچه به دست دشمنان دین و شششریعت‬
‫معاصر صورت م ‌‬
‫یگیرد یاآنچه به دست جاسوسان و فرزندان ایشن مشرز و‬
‫خدا انجام م ‌‬
‫هانششد‪،‬‬
‫بوم‪ ،‬که بششه سششوی کفششر فششرار کششرده وفریششب مکایششد آنهاراخورد ‌‬
‫نهای ظالمانه ی آن‬
‫یگمان اثر بر جا مانده از استعمار و عهد و پیما ‌‬
‫ب ‌‬
‫است‪ ،‬چنین وضعیتی بازگشت به جاهلیت روزگار قدیم را بششه تصششویر‬
‫یکشد که هرگز مؤمن نبایششد آن را بپششذیرد و بششدان افتخششار کنششد چششه‬
‫م ‌‬
‫رسد به اینکه آنرا اساس و بنیان دوستی و دشمنی خود قرار دهد!!‬
‫‪ω‬‬

‫‪ω‬‬

‫‪ω‬‬

‫‪ω‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫فصل اول‪ :‬اركان ايمان‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ارکان ایمان‬
‫بهييای آسييمانی و پیييامبران‬
‫ما به خييدا و فرشييتگان و کتا ‌‬
‫الهی و روز رستاخیز و قضاء و قدر‪ ،‬چه خوب و چه بد‪ ،‬که‬
‫از طرف خداوند است‪ ،‬ایمان داریم‪.‬‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫خداوند منان م ‌‬

‫ﭿﮗ ﮘﮙﮚ ﮛ‬
‫ﯖ ﭾ البقرة‪٢٨٥ :‬‬

‫ﮜ ﮝ ﮞﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ‬

‫مد( معتقد است بدانچه از سوي پروردگارش بششر‬
‫فرستاده )خدا‪ ،‬مح ّ‬
‫ّ‬
‫او نششازل شششده اسششت )و ش شكي در رسششالت آسششماني خششود نششدارد( و‬
‫مؤمنان )نيز( بدان باور دارند‪ .‬همگي به خدا و فرشتگان او و كتابهاي‬
‫يگوينششد‪ (:‬ميششان هيششچ يششك از‬
‫وي و پيغمششبرانش ايمششان داشششته )و م ‌‬
‫هي رسالت ايشششان را يكششي‬
‫يگذاريم )و سرچشم ‌‬
‫پيغمبران او فرق نم ‌‬
‫يدانيم(‪.‬‬
‫م ‌‬

‫و همچنین میفرماید‪ :‬چ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ‬
‫ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗﮘ‬
‫ﮇ ﮈ ﮉ ﮊژ ﮌ ﮍ‬
‫چ النساء‪١٣٦ :‬‬
‫مد( و كتابي‬
‫اي كساني كه ايمان آورد ‌‬
‫هايد! به خدا و پيغمبرش مح ّ‬
‫كه بر پيغمبر نازل كرده است )و قرآن نششام دارد( و بششه كتابهششائي كششه‬
‫شتر )از قرآن( نازل نموده است )و هنوز تحريف و نسيان در آنهششا‬
‫پي ‌‬
‫صورت نگرفته است( ايمان بياوريد‪ .‬هركس كه به خدا و فرشتگان و‬
‫كتابهاي خداوندي وپيغمبرانش و روز رستاخيز كشافر ششود )و يكششي از‬
‫اينها را نپذيرد( واقعا ً در گمراهي دور و درازي افتاده است‪.‬‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫و پیامبر > م ‌‬
‫َ‬
‫مَلئ ِ َ‬
‫ن تُ ْ‬
‫وم‬
‫من ب َِالل ّ ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫مان‪ :‬أ ْ‬
‫وُر ُ‬
‫و َ‬
‫لي َ‬
‫وال َْييي ْ‬
‫سله‪َ ،‬‬
‫وك ُُتبه‪َ ،‬‬
‫كته‪َ ،‬‬
‫ه َ‬
‫ا ِْ‬
‫من ِبال ْ َ‬
‫وت ُ ْ‬
‫و َ‬
‫ه‪ .‬متفق علیه‬
‫ر َ‬
‫اْل ِ‬
‫شّر ِ‬
‫ر ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫ه َ‬
‫خر‪َ ،‬‬
‫خي ْ ِ‬
‫قد َ ِ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ایمييان آنسييت کييه بييه خداونييد و فرشييتگانش‪ ،‬کتابهييا و‬
‫پیييامبرانش‪ ،‬و روز رسييتاخیز‪ ،‬و قييدر خیيير و شييرش بيياور‬
‫داشته باشی ]بخاری و مسلم آن را روایت کرده‌اند[‪.‬‬
‫ودرروایت مسلم‪» ،‬ان تؤمن بالله وملئکته وکتابه ولقائه‬
‫ورسله وتومن بالبعث وتومن بالقدر کله«‬
‫ایمان آنست که باور داشته باشی به خييدا و فرشييتگان و‬
‫کتابها و دیدار او و پیامبرانش و تمامی تقدیرهای او‪.‬‬

‫ایمان به خدا‬
‫تبخش آسمانی‬
‫هي پیامهای حیا ‌‬
‫هی هم ‌‬
‫توحید خالص‪ ،‬چکید ‌‬
‫است‬

‫ایمان داریم که توحید خالص‪ ،‬همان فطرتی است که خداوند انسان‬
‫هی پیامبران‪ ،‬اصلی بوده که‬
‫را بر آن آفریده است‪ ،‬و در دعوت هم ‌‬
‫یخواندند‪ ،‬و هر چیزی که بر آن عارض گشته‬
‫مردم را بدان فرا م ‌‬
‫مانند شرک و عبادت غیر ‌خدا‪ ،‬یا نسبت‬
‫دادن فرزند به خششدا‪ ،‬یشا اعتقششاد بششه حلششول او در یکششی از موجششودات‪،‬‬
‫شرک و انحرافی است که تمام پیامبران از آن بیزاری جستهاند‪.‬‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫خداوند در این آیه به فطری بودن توحید اشاره م ‌‬

‫ﭿ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶﭷ ﭸﭹ‬
‫ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ‬
‫ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ‬
‫ﭺ چ چ چ ﭾ‬
‫ﮍ ﮎک ک ک ﮒ گ گ ﭾ العراف‪١٧٣ - ١٧٢ :‬‬
‫)اي پيغمبر! براي مردم بيان كن( هنگامي را كه پروردگارت‬
‫فرزنششدان آدم را از پشششت آدميزادگششان )در طششول اعصششار و قششرون(‬
‫پديدار كرد و )عقل و ادراك بدانان داد تششا عجششائب و غششرائب گيششتي را‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دريابند و از روي قوانين و سنن من ّ‬
‫تانگيز هسششتي‪ ،‬خششداي‬
‫ظم و شگف ‌‬
‫خود را بشناسند و بالخره با خواندن دلئل شششناخت يششزدان در كتششاب‬
‫هي جهان‪ ،‬انگار خداوند سبحان( ايشششان را بششر خودشششان‬
‫باز و گسترد ‌‬
‫گششواه گرفتششه اسششت )و خطششاب بششدانان فرمششوده اسششت( كششه‪ :‬آيششا مششن‬
‫هانششد‪:‬‬
‫م؟ آنان )هم به زبان حال پاسخ داده و( گفت ‌‬
‫پروردگار شما نيست ‌‬
‫يدهيم )توئي خالق باري‪ .‬ما دلئل و براهيششن جهششان را‬
‫آري! گواهي م ‌‬
‫هايم( تا روز قيامت نگوئيششد‬
‫موجب اقرار و اعتراف شما مردمان كرد ‌‬
‫هايم‪ .‬يششا‬
‫يخبر بششود ‌‬
‫ما از اين )امر خداشناسي و يكتاپرستي( غافل و ب ‌‬
‫اين كه نگوئيد‪ :‬نياكان ما پيش از ما شرك ورزيدند و ما هم فرزنششدان‬
‫آنان بوديم )و چون چيزي در دست نداشتيم كه با آن حق را از باطل‬
‫يدانيششم‪.‬‬
‫يگنششاه م ‌‬
‫بشناسيم‪ ،‬از ايشان پيروي كرديم‪ .‬لذا خويشتن را ب ‌‬
‫پروردگارا!( آيا به سبب كاري كه باطلگرايان )يعني نياكان مشرك ما‬
‫يكنششي و‬
‫هاند ما را )مجازات م ‌‬
‫هاند( كرد ‌‬
‫تپرستي بود ‌‬
‫كه بنيانگذاران ب ‌‬
‫ي؟‬
‫يگردان ‌‬
‫در روز رستاخيز با عذاب خود( نابودمان م ‌‬
‫هي انسششانها را از پشششت آدم بیششرون‬
‫یفرمایششد کششه هم ‌‬
‫خداوند بیششان م ‌‬
‫آورده تا به ربوبیت و پروردگاری خداوند شهادت دهند و گششواه باشششند‬
‫هناپذیر‬
‫که تنها او خداوند است و فطرت انسانها را بر این اصل خدش ‌‬
‫آفریده است‪.‬‬

‫ﯗﯗﯘﯗ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞﯟﯗ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ‬
‫چ ﯔﯗ ﯕ ﯖ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ چ الروم‪٣٠ :‬‬
‫ﯩ ﯺ‬
‫جه آئيششن )حقيقششي خششدا‪ ،‬اسششلم( كششن‪ .‬ايششن‬
‫روي خود را خالصانه متو ّ‬
‫سرشتي است كششه خداونششد مردمششان را بششر آن سرشششته اسششت‪ .‬نبايششد‬
‫سرشت خدا را تغييششر داد )و آن را از خششداگرائي بششه كفرگششرائي‪ ،‬و از‬
‫يديني‪ ،‬و از راستروي به كجروي كشاند(‪ .‬اين است دين‬
‫دينداري به ب ‌‬
‫و آئيششن محكششم و اسششتوار‪ ،‬و ليكششن اكششثر مششردم )چنيششن چيششزي را(‬
‫يدانند‪ .‬اهل علم اتفاق نظر دارند که منظور از فطرت در این آیششه‬
‫نم ‌‬
‫اسلم است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ف ْ‬
‫ة‬
‫وُليوٍد إ ِّل ُيوَليدُ َ‬
‫عَليى ال ْ ِ‬
‫طيَر ِ‬
‫ما ِ‬
‫مي ْ‬
‫ن َ‬
‫پیامبر> مششی فرمایششد‪َ :‬‬
‫م ْ‬
‫َ‬
‫فأ َبواه يهودان ِ َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ة‬
‫مي ُ‬
‫سييان ِ ِ‬
‫صَران ِ ِ‬
‫َ َ َ ُ ُ َ ّ َ ِ‬
‫مييا ت ُن ْت َي ُ‬
‫م ّ‬
‫ج َ‬
‫هي َ‬
‫هك َ‬
‫و يُ َ‬
‫و ي ُن َ ّ‬
‫هأ ْ‬
‫هأ ْ‬
‫ج الب َ ِ‬
‫ه ْ‬
‫ء‪.‬‬
‫جد ْ َ‬
‫م ً‬
‫عا َ‬
‫ن ِ‬
‫ل تُ ِ‬
‫عاءَ َ‬
‫ها ِ‬
‫سو َ‬
‫ن َ‬
‫م َ‬
‫ة َ‬
‫م ْ‬
‫في َ‬
‫ح ّ‬
‫ج ْ‬
‫هي َ‬
‫بَ ِ‬
‫یآید برفطرت پاک مسلمانی است‪ ،‬این پدر‬
‫هر کودکی که به دنیا م ‌‬
‫و مادرش هستند که او را به کیش یهودی یا مسیحی یا آتش پرسششتی‬
‫یآورد‪ ،‬آیا‬
‫هی سالم به بار م ‌‬
‫یآورند‪ ،‬همانطور که حیوان سالم بچ ‌‬
‫درم ‌‬
‫های به دنیا بیششاورد کششه گششوش نداشششته باشششد؟‬
‫ممکن است حیوانی بچ ‌‬
‫]بخاری و مسشلم آن را روایشت کردهانشد‪ .‬لفشظ از آن مسشلم اسشت‪[.‬‬
‫یتوانید این آیه را بخوانید‪.‬‬
‫یخواهید م ‌‬
‫سپس ابوهریره فرمود‪ :‬اگر م ‌‬

‫چ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞﯟﯗ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣﯤ ﯺ چ الروم‪٣٠ :‬‬
‫یفرماید‪ :‬خداوند میفرماید‪:‬‬
‫یا در حدیث دیگری م ‌‬
‫َ‬
‫حن َ َ‬
‫خل َ ْ‬
‫م ال ّ‬
‫ن‬
‫إ ِّني َ‬
‫ت ِ‬
‫شيَيا ِ‬
‫عَباِدي ُ‬
‫ق ُ‬
‫طي ُ‬
‫م أت َت ْ ُ‬
‫وإ ِن ّ ُ‬
‫فياءَ ك ُل ّ ُ‬
‫هي ْ‬
‫هي ْ‬
‫هي ْ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫ت َ َ‬
‫َ‬
‫م‪.‬‬
‫م َ‬
‫ما أ ْ‬
‫و َ‬
‫فا ْ‬
‫حل َل ْ ُ‬
‫م ْ‬
‫ت لَ ُ‬
‫ع ْ‬
‫جَتال َت ْ ُ‬
‫ه ْ‬
‫م َ‬
‫ه ْ‬
‫حّر َ‬
‫ه ْ‬
‫ه ْ‬
‫م َ‬
‫علي ْ ِ‬
‫ن ِدين ِ ِ‬
‫یآیند و آنها را‬
‫هام‪ ،‬شیاطین به سوی آنها م ‌‬
‫من بندگانم را پاک آفرید ‌‬
‫هام بششرای آنهششا حلل‬
‫یکنند‪ ،‬و چیزهششایی کششه مششن حششرام کششرد ‌‬
‫گمراه م ‌‬
‫یکنند‪] .‬مسلم آن را روایت کرده است‪[.‬‬
‫م ‌‬
‫خداوند اینگونه همبستگی پیامبران را در دعوت کششردن بششه توحیششد و‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫عبادت‪ ،‬بیان م ‌‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ‬
‫ﭠ چ النبياء‪٢٥ :‬‬

‫ﭚ‬

‫ﭛ‬

‫ﭜ‬

‫ﭝ ﭞ‬

‫ﭟ‬

‫هايم‪ ،‬مگر اين كه به او وحي‬
‫ما پيش از تو هيچ پيغمبري را نفرستاد ‌‬
‫هايم كه‪ :‬معبودي جز من نيست‪ ،‬پس فقط مرا پرستش كنيد‪.‬‬
‫كرد ‌‬

‫ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ‬
‫چ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ‬
‫ﭪ ﭫ چ الحقاف‪٢١ :‬‬
‫ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ‬
‫ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مد! براي مشركان م ّ‬
‫كه بيان كن سرگذشت هود( برادر‬
‫)اي مح ّ‬
‫ن گششاه كششه در سششرزمين‬
‫)دلسششوز و مهربششان قششوم خششود( عششاد را‪ .‬بششدا ‌‬
‫هي عربستان و نزديكي يمششن(‬
‫ريگستان احقاف )واقع در جنوب جزير ‌‬
‫قوم خود را )از عششذاب خششدا( بيششم داد و گفششت‪ :‬جششز خداونششد يگششانه را‬
‫نپرستيد‪ ،‬چرا كه از عذاب روز بزرگ‪ ،‬بر شما هراسناكم‪ .‬پيششش از او‬
‫ههاي نزديك و دور پيغمبراني آمده بودنششد )و مردمششان را‬
‫هم در گذشت ‌‬
‫از عذاب استيصال دنيوي و عقاب اخروي ترسانده بودند(‪.‬‬
‫هي انذارهای هود و پیامبران قبل و بعششد از او‬
‫یفرماید که هم ‌‬
‫بیان م ‌‬
‫در جهت دعوت مردم به عبادت خداوند یکتا بوده است‪.‬‬

‫چ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾﭿ ﮒ چ النحل‪٣٦ :‬‬
‫هايم )و محتواي دعوت‬
‫ما به ميان هر مّلتي پيغمبري را فرستاد ‌‬
‫هي پيغمبران اين بششوده اسششت( كششه خششدا را بپرسششتيد و از طششاغوت‬
‫هم ‌‬
‫)شيطان‪ ،‬بتان‪ ،‬ستمگران‪ ،‬و غيره( دوري كنيد‪.‬‬

‫چﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ‬
‫ﮉ ﮊ چ آل‬
‫ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ‬
‫عمران‪٦٤ :‬‬
‫هاي كه ميان ما و‬
‫بگو‪ :‬اي اهل كتاب! بيائيد به سوي سخن دادگران ‌‬
‫يرانيم‪ ،‬بيائيد بدان عمششل‬
‫شما مشترك است )و همه آن را بر زبان م ‌‬
‫كنيم‪ ،‬و آن اين( كه جز خداوند يگانه را نپرسششتيم‪ ،‬و چيششزي را شششريك‬
‫او نكنيم‪ ،‬و برخي از ما برخششي ديگششر را‪ ،‬بششه جششاي خداونششد يگششانه‪ ،‬بششه‬
‫خدايي نپذيرد‪ .‬پس هرگاه )از اين دعوت( سر برتابنششد‪ ،‬بگوئيششد‪ :‬گششواه‬
‫باشيد كه ما منقاد )اوامر و نواهي خدا( هستيم‪.‬‬
‫این دعوت و فراخوانی‪ ،‬عمومی است و شامل اهل کتششاب‪ :‬یهششود و‬
‫های کششه‬
‫یباشششد‪ ،‬و کلم ‌‬
‫مسیح و هر گروهششی کششه ماننششد آنهششا هسششتند م ‌‬
‫یخواند و برای همه مساوی است و بششر آن‬
‫خداوند آنها را بدان فرا م ‌‬
‫اختلف ندارند‪ ،‬توحید خداوند منششان اسششت و اینکششه گروهششی از مششردم‬
‫گروه دیگر را به عنوان خدا پرستش نکنند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫پیامبر> م ‌‬
‫ُ‬
‫م َ‬
‫د‬
‫اْل َن ْب َِياءُ إ ِ ْ‬
‫وا ِ‬
‫عّل ٍ‬
‫ح ٌ‬
‫وةٌ ل ِ َ‬
‫وِدين ُ ُ‬
‫هات ُ ُ‬
‫م َ‬
‫ه ْ‬
‫ه ْ‬
‫تأ ّ‬
‫م َ‬
‫شّتى َ‬
‫خ َ‬
‫یباشند‪ .‬مادرشان یکی‬
‫پیامبران همه برادر هستند که از یک اصل م ‌‬
‫نیسششت‪ ،‬امششا دیششن آنهششا یکششی اسششت‪] .‬بخششاری و مسششلم آن را روایششت‬
‫کردهاند‪[.‬‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫خداوندأ م ‌‬

‫چ‬
‫ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ‬
‫ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ‬
‫ﭱ‬
‫چﭯ ﭰ‬
‫ﮈ ﮉ‬
‫ﮆ ﮇ‬
‫ﮃ ﮄ ﮅ‬
‫چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ‬
‫ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒگ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ چ‬
‫آل عمران‪٨٠ - ٧٩ :‬‬
‫هيچ كسي )از پيغمبران( را نسزد كه خدا بدو كتاب و حكمت و‬
‫وت بخشد‪ ،‬آن گاه او به مردمان بگويششد‪ :‬بششه جششاي خششدا‪ ،‬بنششدگان )و‬
‫نب ّ‬
‫يگويششد‬
‫شكنندگان( من باشيد‪ .‬بلكششه )بششه مردمششان ايششن چنيششن م ‌‬
‫پرست ‌‬
‫هايششد‪،‬‬
‫هايششد و درسششي كششه خواند ‌‬
‫هايششد و يششاد داد ‌‬
‫كه‪ (:‬با كتابي كشه آموخت ‌‬
‫مردماني خدائي باشيد )و جز او را بنشدگي نكنيشد و نپرسشتيد( و )هيشچ‬
‫يدهد كه فرشتگان و پيغمششبران‬
‫كسي از پيغمبران( به شما فرمان نم ‌‬
‫را به پروردگاري خود گيريد‪ .‬مگر )معقول است كه( شما را بششه كفششر‬
‫هايششد و( مسششلمان‬
‫فرمان دهد‪ ،‬بعد از آن كه )مخلصانه رو به خدا كرد ‌‬
‫هايد؟!‬
‫شد ‌‬
‫یفرماید که برای هیچ پیامبری نسزد که مردم را بششه‬
‫‪.‬خداوند بیان م ‌‬
‫سوی خود فرا خواند‪ ،‬اگر برای پیامبران چنین چیششزی سشزاوار نباشششد‬
‫نتر هستند هرگز جایز نیست‪.‬‬
‫برای افرادی که از پیامبران پایی ‌‬
‫خداوند درآیهی زیر گمان مسششیحیان در مششورد عیسششی و مششادرش را‬
‫یگوینششد‪ :‬عیسششی مششردم را بششه عبششادت خششود و‬
‫یفرمایششد کششه م ‌‬
‫نفششی م ‌‬
‫مادرش فرا خوانده است‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊژ ﮌ ﮍ‬
‫چچ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ‬
‫ﮚ ﮛ ﮜﮝ ﮞ‬
‫ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖﮗ ﮘ ﮙ‬
‫ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ‬
‫ﮟ ﮠ‬
‫ﯧﯨ ﯩ ﯺ ﯺ‬
‫ﯕ ﯖ ﯗﯗ ﯘﯗ ﯙﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ چ المائدة‪١١٧ - ١١٦ :‬‬
‫يگويد‪ :‬اي عيسي پسر‬
‫و )خاطرنشان ساز( آن گاه را كه خداوند م ‌‬
‫هاي كششه جششز اللششه‪ ،‬مششن و مششادرم را هششم دو‬
‫مريم! آيا تو به مششردم گفت ‌‬
‫خششداي ديگششر بدانيششد )و مششا دو نفششر را نيششز پرسششتش كنيششد؟(‪ .‬عيسششي‬
‫يدانم كششه داراي شششريك و انبششاز باشششي‪.‬‬
‫يگويد‪ :‬تو را منّزه از آن م ‌‬
‫م ‌‬
‫مرا نسزد كه چيزي را بگويم )و بطلبم كه وظيفه و( حق من نيست‪.‬‬
‫اگر آن را گفته باشششم بيگمششان تششو از آن آگششاهي‪ .‬تششو )علوه از ظششاهر‬
‫گفتار من( از راز درون من هم باخبري‪ ،‬ولي من )چون انساني بيش‬
‫هي رازها‬
‫يخبرم‪ .‬زيرا تو دانند ‌‬
‫يداري ب ‌‬
‫نيستم( از آنچه بر من پنهان م ‌‬
‫و نهانيهائي )و از خفايا و نواياي امششور بششاخبري(‪ .‬مششن بششه آنششان چيششزي‬
‫هاي )و آن( ايششن‬
‫هام مگر آنچه را كه مرا به گفتششن آن فرمششان داد ‌‬
‫نگفت ‌‬
‫كه جز خدا را نپرستيد كه پروردگششار مششن و پروردگششار شششما اسششت )و‬
‫همو مرا و ششما را آفريشده اسشت و همشه بنشدگان اوئيشم(‪ .‬مشن تشا آن‬
‫زمان كششه در ميششان آنششان بششودم از وضششع )اطششاعت و عصششيان( ايشششان‬
‫ا ّ‬
‫طلع داشتم‪ ،‬و هنگامي كه مششرا ميرانششدي‪ ،‬تنهششا تششو مراقششب و نششاظر‬
‫هاي( و تو بر هششر چيششزي‬
‫هاي )و اعمال و افكارشان را پائيد ‌‬
‫ايشان بود ‌‬
‫م ّ‬
‫طلع هستي‪.‬‬
‫یکنششد و بیششان میدارد کششه او‬
‫و نسبت دادن فرزند به خششود را نفششی م ‌‬
‫ثروتمنششدی اسششت کششه آسششمان و زمیششن از آن اوسششت‪ ،‬آنگششاه کششه‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫م ‌‬

‫ﮯﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘﯙ‬

‫چ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦﮧﯗ ﮨﮩﯗ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ‬
‫ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯢ ﯡ ﯢ ﯢ ﯢ چ البقرة‪١١٧ - ١١٦ :‬‬

‫ﯚ‬

‫يگوينششد‪ :‬خداونششد‬
‫و )يهوديششان و مسششيحيان و مشششركان هششر سششه( م ‌‬
‫ت‪-‬‬
‫فرزندي براي خويش برگزيده است! ‪ -‬خدا برتر از اين چيزها اس ش ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫)كه نيازمند زاد و ولد و نسل و فرزند باشد( بلكه آنچه در آسششمانها و‬
‫هي وي و( فروتششن در برابششر‬
‫زمين است از آن او است و همگان )بنششد ‌‬
‫يبخش آسمانها و زمين‪ ،‬او اسششت‪ .‬و هنگششامي كششه فرمششان‬
‫اويند هست ‌‬
‫يشود‪.‬‬
‫يگويد‪ :‬باش! پس م ‌‬
‫وجود چيزي را صادر كند‪ ،‬تنها بدو م ‌‬

‫چ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰﮱ ﯓﯔ ﯕ ﯖﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥﯦ‬
‫ﯧﯗ ﯨ ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ چ يونس‪٦٨ :‬‬
‫يگويند‪ :‬خداوند فرزندي براي خود برگزيده است )كه‬
‫)مشركان( م ‌‬
‫فرشتگانند‪ .‬عجب بدبختي! اين انسششان اسششت كششه بششراي بقششاي نششام و‬
‫نشان نياز به فرزند دارد‪ .‬خدا كه جاودانه و سرمدي است كي نياز به‬
‫ينيششاز اسششت‪.‬‬
‫فرزند دارد( او منّزه )از اين عيبها و نقصها( است‪ .‬او ب ‌‬
‫چششرا كششه آنچششه در آسششمانها و زميششن اسششت از آن او اسششت‪ .‬شششما )اي‬
‫دعاي خششود( نداريششد‪ .‬آيششا‬
‫مشركان!( هيچ گونه دليل و برهاني بر اين )ا ّ‬
‫يدهيد كه از آن آگشاهي نداريشد؟ چش ﭡش ﭢ‬
‫چيزي را به خدا نسبت م ‌‬

‫ﭣ ﭤﭥ ﭦﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ‬
‫ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ‬
‫ک ک ﮒ چ النبياء‪٢٩ - ٢٦ :‬‬
‫ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍﮎ ک‬

‫يگويند‪ :‬خداوند رحمان فرزنداني )براي‬
‫فار عرب( م ‌‬
‫)برخي از ك ّ‬
‫خششود‪ ،‬بششه نششام فرشششتگان( برگزيششده اسششت )چششرا كششه ملئكششه دخششتران‬
‫خدايند!(‪ .‬يزدان سبحان پششاك و من شّزه )از ايششن گششونه نقصششها و عيبهششا(‬
‫اسششت‪) .‬فرشششتگان فرزنششدان خششدا نبششوده و( بلكششه بنششدگان گرامششي و‬
‫محترمي هستند )كه به هيچ وجه از طاعت و عبششادت و اجششرا فرمششان‬
‫يكنند(‪ .‬آنان )آن قدر مؤدب و فرمششانبردار يزداننششد‬
‫يزدان سرپيچي نم ‌‬
‫يگيرند‪ ،‬و تنها بششه فرمششان او‬
‫كه هرگز( در سخن گفتن بر او پيشي نم ‌‬
‫يكنند )نه به فرمان كس ديگري( خداوند اعمال گذشته و حششال‬
‫كار م ‌‬
‫يدانششد )و از دنيششا و آخششرت و از وجششود و پيششش از‬
‫و آينده ايشششان را م ‌‬
‫وجششود و بعششد از وجودشششان آگششاه اسششت( و آنششان هرگششز بششراي كسششي‬
‫يكنند مگر براي آن كسي كه )بدانند( خششدا از او خوشششنود‬
‫شفاعت نم ‌‬
‫است و )اجازه شفاعت او را داده است‪ .‬به خششاطر هميشن معرفششت و‬
‫آگاهي( هميشه از خشوف )مقشام كبريشائي( خشدا ترسشان و هراسشانند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هركس از ايشان )كه فرشتگان و مأموران اجرا فرمان يزدانند‪ ،‬به‬
‫فرض( بگويد غير از خدا من هم معبودي هستم‪ ،‬سششزاي وي را دوزخ‬
‫دعششاي ربششوبّيت و‬
‫م ‌‬
‫يگردانيم‪ .‬سزاي ظالمان )ديگششري را هششم كششه بششا ا ّ‬
‫شرك به خويشتن ستم كنند( همين خواهيم داد‪.‬‬
‫یفرماید‪ :‬چنین دروغی نزدیششک‬
‫خداوند در آیات سوره مریم بیان م ‌‬
‫ههششا‬
‫است که آسمان را بشکافد و زمین چاک خورد و از شدت آن کو ‌‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫فرو ریزند‪ ،‬م ‌‬

‫چﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫ﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺ ﯻ ﯼ ی ی‬
‫ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦﯧﯗﯗ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ‬
‫ی ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ مريم‪٩٥ – ٨٨ :‬‬

‫ﯠ‬

‫يگويند‪ :‬خداوند مهربان‬
‫)يهوديان و مسيحيان و مشركان( م ‌‬
‫هاي‬
‫فرزندي براي خود برگرفته است! واقعا ً چيز بسيار زشت و زننششد ‌‬
‫يگوئيد‪ .‬نزديك است آسمانها به خاطر اين سخن از هم متلشي‬
‫را م ‌‬
‫دت درهم فرو ريزد! از اين كششه‬
‫گردد‪ ،‬و زمين بشكافد‪ ،‬و كوهها به ش ّ‬
‫يدهنشد بششراي خداونشد مهربشان‬
‫به خداوند مهربششان‪ ،‬فرزنششدي نسششبت م ‌‬
‫سزاوار نيست كه فرزنششدي برگيششرد‪ .‬تمششام كسششاني كششه در آسششمانها و‬
‫يباشششند‪.‬‬
‫هي خداوند مهربان )و فرمانبردار يزدان( م ‌‬
‫زمين هستند‪ ،‬بند ‌‬
‫ً‬
‫هي آنششان را سرشششماري كششرده اسششت‪ ،‬و دقيقششا تعدادشششان را‬
‫او هم ‌‬
‫هي آنان روز رسششتاخيز تششك و تنهششا )بششدون يششار و يششاور و‬
‫يداند‪ .‬و هم ‌‬
‫م ‌‬
‫يشوند‪.‬‬
‫اموال و اولد و محافظ و مراقب( در محضر او حاضر م ‌‬

‫ایمان شرط صحت و پذیرش عبادات است‬
‫اعتقاد داریم که شرط صحت و پذیرش عبادات ایمان است و کفر و‬
‫یسازد‪،‬‬
‫ینتیجه م ‌‬
‫هي طاعات و عبادات را نابود و ب ‌‬
‫شرک هم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یشود عبادات هم بدون‬
‫همانگونه که نماز بدون وضو پذیرفته نم ‌‬
‫‪.‬ایمان نقش بر آب است‬
‫یفرمايد‪:‬‬
‫خداوند م ‌‬

‫چ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گگ ﮖ‬
‫ﮛ ﮜ چ النحل‪٩٧ :‬‬

‫ﮗﮘﮙ ﮚ‬

‫هركس چه زن و چه مرد كار شايسته انجام دهد و مؤمن باشد‪ ،‬بدو‬
‫يبخشششيم و )در آن دنيششا(‬
‫)در اين دنيا( زندگي پششاكيزه و خوشششايندي م ‌‬
‫سششط و عششالي( آنششان را بششر طبششق بهششترين‬
‫پاداش )كارهاي خوب و متو ّ‬
‫كارهايشان خواهيم داد‪ .‬چ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ‬

‫ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک چ النساء‪١٢٤ :‬‬

‫كسي كه اعمال شايسته انجام دهد و مؤمن باشد ‪-‬خواه مرد و‬
‫خواه زن‪ -‬چنان كساني داخل بهشت شوند‪ ،‬و كمترين ستمي بششدانان‬
‫نشود‪.‬‬
‫خداوند در این آیششه داخششل شششدن بهشششت را بششه ایمششان و عمششل نیکششو‬
‫مشروط فرموده است‪.‬‬

‫چﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯼ ی ی ی ﯺ ﯺ ﯺ چ طه‪١١٢ :‬‬

‫و هر كس كارهاي نيكو انجام دهد‪ ،‬در حالي كه مؤمن باشد‪ ،‬نه از‬
‫يترسد )كششه بششر او رود‪ ،‬و مثل ً بششر گناهششانش افششزوده‬
‫ظلم و ستمي م ‌‬
‫يهراسد )كشه گريبششانگير كارهشاي نيششك و‬
‫شود( و نه از كم و كاستي م ‌‬
‫پاداشش شود‪ .‬چرا كه حساب خدا دقيق است(‪.‬‬
‫شرط امنیت در روز قیامت منوط شده است به ایمان همراه عمل‬
‫صالح‪.‬‬

‫چ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ چ السراء‪١٩ :‬‬
‫هي( آخرت را بخواهد و براي )فراچنگ‬
‫و هر كس كه )دنياي جاودان ‌‬
‫آوردن( آن‪ ،‬تلش سششزاوار آن را از خششود نشششان دهششد‪ ،‬در حششالي كششه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ياجششر(‬
‫يسششپاس )و ب ‌‬
‫مششؤمن باشششد‪ ،‬ايششن چنيششن كسششاني‪ ،‬تلششششان ب ‌‬
‫يماند‪.‬‬
‫نم ‌‬
‫یگیششرد کششه ایمششان داشششته‬
‫قشناسی قششرار م ‌‬
‫تلش آنها وقتی مورد ح ‌‬
‫باشند و همراه آن قیامت را در نظر بگیرند و برای آن تلش کنند‪.‬‬

‫ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ‬

‫ﭶ‬

‫ﭷ ﭸ‬

‫ﭹ ﭺ چ‬

‫چﭮ ﭯ‬
‫النبياء‪ ٩٤ :‬هركس چيزي را از كارهاي شايسته و بايسته انجام دهششد‪،‬‬
‫هي‬
‫در حششالي كششه ايمششان داشششته باشششد )بششه خششدا و پيغمششبران و برنششام ‌‬
‫يمانششد‪ ،‬و‬
‫يشششود و )ناسششپاس نم ‌‬
‫آسماني(‪ ،‬تلش او ناديششده گرفتششه نم ‌‬
‫ً‬
‫هي اعمالش( ما قطعا آن را خواهيم نوشت‪.‬‬
‫سط فرشتگان در نام ‌‬
‫تو ّ‬
‫خداوند ایمان وعمل صالح راشرط شکران)قبولی( سششعی و اعمششال‬
‫و گرفتن پاداش نیکو در روز رستاخیز قرار داده است‪.‬‬
‫یفرماید‪ :‬که شششرک مششوجب تبششاه شششدن‬
‫هي ذیل بیان م ‌‬
‫خداوند در آی ‌‬
‫یگردد‪:‬‬
‫اعمال م ‌‬

‫چ ﮯ ﮰﯗﯗ ﮱ ﯓ ﯔﯗ ﯕ ﯖ ﯗﯗ‬
‫ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥچ الزمر‪٦٦ - ٦٥ :‬‬

‫ﯘﯗ ﯙ ﯚ ﯜﯛﯗﯗﯗﯗﯗ ﯝ ﯞ ﯟﯗ ﯠ‬

‫به تو و به يكايك پيغمششبران پيششش از تششو وحششي شششده اسششت كششه اگششر‬
‫يگششردد و( هيششچ و نششابود‬
‫يپششاداش م ‌‬
‫كورزي كششردارت )باطششل و ب ‌‬
‫شششر ‌‬
‫يشود‪ ،‬و از زيانكاران خواهي بود‪ .‬پس در اين صورت تنهششا خششدا را‬
‫م ‌‬
‫هي سپاسگزاران باش‪.‬‬
‫بپرست و از زمر ‌‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫هي پیامبران م ‌‬
‫خداوند خطاب به هم ‌‬

‫ﮰ ﮱ ﯓ‬

‫ﯔ ﯕ ﯖ‬

‫ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮﮯ‬
‫چ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ‬
‫ﯗﯗ ﯘﯗ چ النعام‪ ٨٨ :‬اين )توفيق بزرگششي كششه چنيششن شايسششتگان و‬

‫برگزيدگاني بدان نائل آمدند( توفيق خدائي است و خداوند هششر كششس‬
‫يسششازد‪ .‬اگششر )ايششن چنيششن‬
‫از بنششدگانش را بخواهشششد بشششدان نششائل م ‌‬
‫يورزيدنششد‪ ،‬هششر آنچششه‬
‫شايسششتگاني‪ -‬چششه رسششد بششه ديگششران‪ (-‬شششرك م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يشششد و خرمششن‬
‫يرفششت )و اعمششال خيرشششان ضشايع م ‌‬
‫يكردند هدر م ‌‬
‫م ‌‬
‫يسوخت(‪.‬‬
‫طاعتشان به آتش شرك م ‌‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫یا در مورد اعمال كافران م ‌‬

‫چﭲ ﭳ‬

‫ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ الفرقان‪٢٣ :‬‬

‫ما به سراغ تمام اعمالي كه )به ظاهر نيك بوده و در دنيا( آنان‬
‫يرويم و همه را همچون ذّرات غبششار پراكنششده در هششوا‬
‫هاند م ‌‬
‫انجام داد ‌‬
‫يكنيم‪ .‬چششرا كششه‬
‫يسازيم )و ايشان را از اجر و پاداش آن محروم م ‌‬
‫م ‌‬
‫ياعتبششار شششدن‬
‫نداشششتن ايمششان‪ ،‬مششوجب محششو و نششابودي احسششان‪ ،‬و ب ‌‬
‫يگردد(‪.‬‬
‫اعمال خوب انسان م ‌‬

‫چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ‬
‫ﭺ‬
‫چﭶ ﭷ ﭸ ﭹ‬
‫ک ک ﮒ گ گ گ‬
‫ﮅ ﮆ ﮇ ﮈﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک‬
‫ﮤ ﮥﮦ ﮧ ﮨ ﮩ‬
‫ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ‬
‫ﮱ چ النور‪٤٠ - ٣٩ :‬‬
‫ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ‬
‫يآب و علفشي‬
‫يمانشد كشه در بيابشان ب ‌‬
‫كافران اعمالشان به سرابي م ‌‬
‫ما هنگششامي كششه بششه سششراغ آن رود‪،‬‬
‫شخص تشن ‌‬
‫هاي آن را آب پندارد‪ .‬ا ّ‬
‫اصل ً چيزي نيابد‪ ،‬مگر خدا را كه )او را بميراند و( به حساب او برسد‬
‫و سزاي )عمل( وي را به تمام و كمال بدهد‪ .‬خداونششد در حسابرسششي‬
‫هي ديگشر‬
‫هي بنشد ‌‬
‫هاي او را از محاسشب ‌‬
‫هي بنشد ‌‬
‫سشريع اسشت )و محاسشب ‌‬
‫يدارد(‪ .‬يششا )اعمششال آنششان( بسششان تاريكيهششائي در دريششاي ژرف‬
‫بششازنم ‌‬
‫واجي است كه امواج عظيمي آن را فرا گرفته باشد و بششر فششراز آن‬
‫م ّ‬
‫امواج عظيم‪ ،‬امواج عظيم ديگري قرار گرفته باشد )و موجهاي كششوه‬
‫پيكر بشر يكشديگر دونشد و بشه بشالي همشديگر رونشد( و بشر فشراز امشواج‬
‫)خوفناك دريا( ابرهاي تيره خيمه زده باشند‪ .‬تاريكيهششا يكششي بششر فششراز‬
‫ديگري جاي گرفته )و آن چنان ظلمتي و وحشتي پديد آمده باشد كششه‬
‫مسافر دريا( هرگاه دست خود را به در آورد )و بدان بنگرد‪ ،‬به سبب‬
‫تاريكي وحشششتزاي بيششرون و هششراس دل از جششاي كنششده درون( ممكششن‬
‫نيست كه آن را ببيند‪) .‬آري! نور حقيقي در زندگي انسانها فقط نششور‬
‫ايمان است و بششدون آن فضششاي حيششات تاريششك و ظلمششاني اسششت‪ .‬نششور‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يگششردد( و كسششي كششه خششدا نششوري‬
‫ايمان هم تنها از سوي خدا عطاء م ‌‬
‫هي او نكرده باشد‪ ،‬او نوري ندارد )تا وي را به راه راست رهنمود‬
‫بهر ‌‬
‫كند و بر راستاي راه بدارد(‬
‫یفرمایششد‪ :‬هششر کششس در حششال ارتششداد‬
‫و همچنین در جای دیگر بیان م ‌‬
‫یشود و برای همیشه در آتششش‬
‫بمیرد در دنیا و آخرت اعمالش تباه م ‌‬
‫خواهد ماند‪:‬‬

‫ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ‬
‫ﮭ ﮮ چ البقرة‪٢١٧ :‬‬

‫ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩﮪ‬

‫ﮫ ﮬ‬

‫كسي كه از شما از آئين خود برگردد و در حال كفر بميششرد‪ ،‬چنيششن‬
‫يرود‪ ،‬و ايشششان يششاران‬
‫كساني اعمالششان در دنيششا و آخششرت بششر بششاد م ‌‬
‫يمانند‪.‬‬
‫يباشند و در آن جاويدان م ‌‬
‫آتش )دوزخ( م ‌‬
‫حضرت ختمششی مرتبششت > هنگششام فرسششتادن معششاذ بششه یمششن اینگششونه‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫هي دعوت بر اساس توحید را برایش ترسیم م ‌‬
‫نقش ‌‬
‫شييهاد َ‬
‫إ ِن ّ َ‬
‫ب َ‬
‫ك ت َأ ِْتي َ‬
‫ن َل‬
‫فادْ ُ‬
‫ن أَ ْ‬
‫م إ َِلى َ َ َ ِ‬
‫ما ِ‬
‫ةأ ْ‬
‫ع ُ‬
‫م ْ‬
‫ه ْ‬
‫و ً‬
‫ل ال ْك َِتا ِ‬
‫ه ِ‬
‫ق ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫مأ َ‬
‫عوا ل ِذَل ِ َ‬
‫ك َ‬
‫وأّني رسولالله َ‬
‫م‬
‫ف يأ ْ‬
‫طا ُ‬
‫ن ُ‬
‫فإ ِ ْ‬
‫م ُ‬
‫ه ْ‬
‫عل ِ ْ‬
‫ه ْ‬
‫ه إ ِّل الل ّ ُ‬
‫إ ِل َ َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫ض َ َ‬
‫ها ْ‬
‫فييي ك ُي ّ‬
‫ة‬
‫م َ‬
‫ت ِ‬
‫ول َي ْل َ ي ٍ‬
‫وا ٍ‬
‫أ ّ‬
‫خ ْ‬
‫ه ْ‬
‫ن الل ّ َ‬
‫س َ‬
‫م َ‬
‫فت ََر َ‬
‫وم ٍ َ‬
‫ل ي َي ْ‬
‫صل َ َ‬
‫علي ْ ِ‬
‫)روايت مسلم(‬
‫يروي که اهل کتاب هستند‪ ،‬بایششد ابتششدا‬
‫اي معاذ تو به سوي قومي م ‌‬
‫آنها را به گواهی دادن به خدا و نبوت محمششد فششرا خششوانی‪ ،‬اگششر از تششو‬
‫پیروی کردند به آنها یاد بده که خداوند در هر شب و روز پنچ نماز بششر‬
‫آنها واجب فرموده است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫توحید ربوبیت‬
‫به وجود خداوند منان ایمان داریم‪ ،‬و ایمان داریييم کييه او‬
‫هي موجييودات‬
‫هی هيير چیييزی اسييت‪ ،‬و مالييک هم ‌‬
‫آفریننييد ‌‬
‫است‪ ،‬و مدبر همهی عالم است‪.‬‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫خداوند م ‌‬

‫چ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶﭷ ﭸ ﭹ ﭺ‬
‫چ چ الطور‪٣٦ - ٣٥ :‬‬
‫هاند و( بدون‬
‫آيا ايشان )همين جوري از عدم سر برآورد ‌‬
‫هاند؟ و يا اييين كييه )خودشييان‬
‫هيچ گونه خالقي آفريده شد ‌‬
‫هاند و( خودشان آفريدگارنييد؟ يششا ايششن كششه‬
‫خويشتن را آفريد ‌‬
‫هاند؟! بلكه ايشان طالب يقين نيستند‪.‬‬
‫آنان آسمانها و زمين را آفريد ‌‬

‫ﮞ ﮟ ﮠ ﮡﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ چ العراف‪٥٤ :‬‬
‫يدهد‪ .‬بزرگششوار و‬
‫يآفريند و تنها او فرمان م ‌‬
‫آگاه باشيد كه تنها او م ‌‬
‫جاويششدان و داراي خيششرات فششراوان‪ ،‬خداونششدي اسششت كششه پروردگششار‬
‫جهانيان است‪.‬‬
‫يعنشششي خداونشششد مالشششک و متصشششرف اسشششت‪ ،‬دسشششتور پروردگشششار‬
‫های نیسششت‪ ،‬در ملششک هیششچ‬
‫برگشتناپذیراسششت و بششر حکششم او بازدارنششد ‌‬
‫یگزیند‪.‬‬
‫همبازی ندارد‪ ،‬و به خاطر‪ ،‬ضعف دوست و یاوری نم ‌‬

‫ﰎﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ طه‪٥٠ :‬‬
‫چﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫)موسي( گفت‪ :‬پروردگار ما آن كسي است كه هر چيزي را وجود‬
‫بخشيده است و سپس )در راسششتاي آن چيششزي كششه بششراي آن آفريششده‬
‫شده است( رهنمودش كرده است‪.‬‬
‫هي موجششودات را آفریششده و توانششایی لزم‬
‫خداوند کسی است کششه هم ‌‬
‫بدانها بخشششیده و آنهششا را همششانگونه کششه اراده فرمششوده هششدایت کششرده‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یباشششد‬
‫های چیزی که در خورش هست و لزم م ‌‬
‫است‪ ،‬و به هر آفرید ‌‬
‫یدهد و هر چیزی را مهیای آنچه شایستهی اوست ساخته است‪.‬‬
‫م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ازدليل اثبات وجود خدا‬
‫یباشششند! هششر‬
‫هي آفریششدههایش م ‌‬
‫دليششل اثبششات وجششود خششدا بششه انششداز ‌‬
‫های در این جهششان‪ ،‬بزرگششترین دلیششل اسششت بششر وجششود خداونششد و‬
‫آفرید ‌‬
‫وحدانیت او در خلق‪ ،‬مالکیت و تدبیر امششور عششالم‪ ،‬از کوچکششترین ذره‬
‫درزمین گرفته تا بزرگترین کهکشان فضا!‬
‫دلیل فطرت‬

‫اولین دلیل دال بر وجود خداوند‪ ،‬برهان فطرت است‪ ،‬چششون اذعششان‬
‫به ربوبیت پروردگار‪ ،‬امري فطری و ضروری است کششه در درون هششر‬
‫یشششود‪ ،‬احساسششی فراگیششر اسششت کششه‬
‫انسان فاجر و فاسقی یافت م ‌‬
‫هاش اقرار‬
‫هي درون انسان را پر کرده تا اعلم دارد که به آفرینند ‌‬
‫هم ‌‬
‫یتواند و قدرت آن را ندارد کششه‬
‫یداند و هرگز نم ‌‬
‫یکند و او را اله م ‌‬
‫م ‌‬
‫این حقیقت را رد و یا به فراموشی بسپارد‪.‬‬
‫به باور بسیاری از مفسرین‪ ،‬این فطرت همان عهد و میثاقی اسششت‬
‫که خداوند قبل از آفریدن انسانها از آنها گرفته تا بششر ربششوبیتش گششواه‬
‫باشند‪ ،‬و آن را حجتی انکارناپذیر قرار داده تا هرگز نتوانند با بهششانه و‬
‫عذر پیروی از آباء و اجداد‪ ،‬آن را انکار کنند یا زیر نقاب نادانی‪ ،‬خششود‬
‫را مخفی نمایند‪.‬‬

‫یفرماید‪ :‬چ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ‬
‫خداوندأ م ‌‬
‫ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ‬
‫ﭱ ﭲ ﭳﭴ ﭵ ﭶﭷ ﭸﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ‬
‫ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎک ک ک ﮒ گ گ چ‬
‫ﮅ ﮆ‬
‫العراف‪١٧٣ - ١٧٢ :‬‬

‫)اي پيغمبر! براي مردم بيان كن( هنگامي را كه پروردگارت‬
‫فرزنششدان آدم را از پشششت آدميزادگششان )در طششول اعصششار و قششرون(‬
‫پديدار كرد و )عقل و ادراك بدانان داد تششا عجششايب و غرايششب گيششتي را‬
‫دريابند و از روي قوانين و سنن من ّ‬
‫تانگيز هسششتي‪ ،‬خششداي‬
‫ظم و شگف ‌‬
‫خود را بشناسند و بالخره با خواندن دليل شششناخت يششزدان در كتششاب‬
‫هي جهان‪ ،‬انگار خداوند سبحان( ايشششان را بششر خودشششان‬
‫باز و گسترد ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫گششواه گرفتششه اسششت )و خطششاب بششدانان فرمششوده اسششت( كششه‪ :‬آيششا مششن‬
‫هانششد‪:‬‬
‫م؟ آنان )هم به زبان حال پاسخ داده و( گفت ‌‬
‫پروردگار شما نيست ‌‬
‫يدهيم )توئي خالق باري‪ .‬ما دليل و براهيششن جهششان را‬
‫آري! گواهي م ‌‬
‫هايم( تا روز قيامت نگوئيششد‬
‫موجب اقرار و اعتراف شما مردمان كرد ‌‬
‫هايم يششا‬
‫يخششبر بششود ‌‬
‫ما از اين )امر خداشناسي و يكتاپرستي( غافل و ب ‌‬
‫اين كه نگوئيد‪ :‬نياكان ما پيش از ما شرك ورزيدند و ما هم فرزنششدان‬
‫آنان بوديم )و چون چيزي در دست نداشتيم كه با آن حق را از باطل‬
‫يدانيششم‪.‬‬
‫يگنششاه م ‌‬
‫بشناسيم‪ ،‬از ايشان پيروي كرديم‪ .‬لذا خويشتن را ب ‌‬
‫پروردگارا!( آيا به سبب كاري كه باطلگرايان )يعني نياكان مشرك ما‬
‫يكنششي و‬
‫هاند ما را )مجازات م ‌‬
‫هاند( كرد ‌‬
‫تپرستي بود ‌‬
‫كه بنيانگذاران ب ‌‬
‫ي؟‬
‫يگردان ‌‬
‫در روز رستاخيز با عذاب خود( نابودمان م ‌‬
‫هطلبی‪ ،‬حجشابی بشر ایشن‬
‫‪.‬شايد بعضي مواقع روکردن به گنشاه و رفشا ‌‬
‫ههای فراموشی و غفلت گششم شششود امششا‬
‫ندای درونی باشد‪ ،‬یا در گوش ‌‬
‫ههششای‬
‫خیلی سششریع بششه هنگششام شششدايد و سششختیها‪ ،‬حجابهشا زدوده و کلب ‌‬
‫یشششوند‪ ،‬در نهششایت کششافر ملحششد بششه سششوی خششدا‬
‫محقر غفلت ویران م ‌‬
‫ینهد!‪.‬‬
‫یگردد و سر ذلت بر درگاه خداوند م ‌‬
‫رم ‌‬
‫ب ‌‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫خداوند م ‌‬

‫ﭶ ﭷ ﭸ‬
‫ﭴ ﭵ‬
‫چ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯﭰ ﭱ ﭲ ﭳ‬
‫ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇﮈ ﮉ ﮊ ژ‬
‫ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ‬
‫گ گ چ يونس‪٢٢ :‬‬
‫ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ‬
‫يبرد )و امكان سير و‬
‫او است كه شما را در خشكي و دريا راه م ‌‬
‫يكنششد(‪ .‬چششه بسششا‬
‫سششر م ‌‬
‫حركششت در قار ‌‬
‫ههششا و آبهششا را بششراي شششما مي ّ‬
‫يگيريششد و كشششتيها بششا بششاد موافششق‬
‫هنگششامي كششه در كشششتيها قششرار م ‌‬
‫يدهنشششد‪ ،‬و‬
‫سرنششششينان را )آرام آرام بشششه سشششوي مقصشششد( حركشششت م ‌‬
‫يگردنششد‪ ،‬بششه ناگششاه بششاد سششختي وزيششدن‬
‫سرنشششينان بششدان شششادمان م ‌‬
‫يپندارنششد كششه‬
‫يدود و م ‌‬
‫يگيششرد و از هششر سششو مششوج بششه سويشششان م ‌‬
‫م ‌‬
‫هاند )و راه گريشزي نيسششت‪ .‬در‬
‫سط مرگ از هر سششو( احشاطه شششد ‌‬
‫)تو ّ‬
‫يخواننششد و طششاعت و عبششادت و‬
‫ايششن وقششت( خششدا را بششه فريششاد م ‌‬
‫ه كششس و‬
‫يداننششد )چششرا كششه هم ‌‬
‫فرمانبرداري و ديششن را تنهششا از آن او م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يبيننشد كشه كشاري از‬
‫فتر و نشاتوانتر از آن م ‌‬
‫همشه ‌چيششز را بسشي ضشعي ‌‬
‫دست آنان برآيد و از اين ورطه رستگارشان نمايد‪ .‬بدين هنگام عهششد‬
‫هي سپاسششگزاران‬
‫يكنند كه( اگر ما را از اين حال برهششاني‪ ،‬از زمششر ‌‬
‫م ‌‬
‫يآوريششم و هرگششز‬
‫خواهيم بود )و ديگر به كسي و چيزي جز تو روي نم ‌‬
‫يپرستيم(‪.‬‬
‫يخوانيم و نم ‌‬
‫اين و آن را به فرياد نم ‌‬

‫چ ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟﮠ ﮡ ﮢ‬
‫ﮨ چ لقمان‪٣٢ :‬‬
‫ﮦ ﮧ‬
‫ﮤ ﮥ‬
‫ﮣ‬
‫يشوند و( موجهايي‬
‫)منكران خدا( هنگامي كه )سوار كشتي م ‌‬
‫يخوانند‬
‫يگيرد‪ ،‬خالصانه خدا را به فرياد م ‌‬
‫همچون كوه آنان را فرا م ‌‬
‫يدانند‪ .‬ولي هنگامي كه آنششان را نجششات داده و‬
‫ص او م ‌‬
‫و عبادت را خا ّ‬
‫هروي را در پيششش‬
‫سالم به خشششكي رسششانديم‪ ،‬برخششي از ايشششان ميششان ‌‬
‫يماننششد‪ ،‬و تعششداد زيششادي‬
‫يگيرند )و بر ايمان خود وفششادار و پايششدار م ‌‬
‫م ‌‬
‫ههششاي‬
‫يگيرنششد(‪ .‬آي ‌‬
‫دوباره خدا را فراموش كرده و راه كفر در پيش م ‌‬
‫يكند‪.‬‬
‫ما را هيچ كسي جز خيانت پيشگان ناسپاس‪ ،‬انكار نم ‌‬
‫حتي بزرگترین مشرکان و ملحدان تاریخ هششم نتوانسششتند‪ ،‬ایششن نششدای‬
‫درونی را سرکوب و آن را انکار نمایند‪ ،‬هر چند از روی ظلششم و تکششبر‬
‫یکردنششد ولششی دلهایشششان بششه آن یقیششن داشششت‪،‬‬
‫با زبان بدان اقششرار نم ‌‬
‫یفرماید‪:‬‬
‫همانگونه که خداوند دربارهی قوم فرعون م ‌‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖﭗ پ پ‬

‫ﭚ‬

‫ﭛ ﭜ ﭝ چ النمل‪:‬‬
‫‪١٤‬‬

‫ستمگرانه و مستكبرانه معجزات را انكار كردند‪ ،‬هر چند كششه در دل‬
‫بدانها يقين و اطمينان داشتند‪ .‬بنگر سرانجام و سرنوشت تباهكششاران‬
‫چگونه شد؟ )مگر در دريا غرق نشدند و به دوزخ واصل نگشتند؟(‪.‬‬

‫چﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ‬

‫ﯟ ﯠ چ الزخرف‪٩ :‬‬

‫اگر از مشركان بپرسي كه چه كسي آسمانها و زمين را آفريده‬
‫است‪ ،‬قطعا ً خواهنششد گفششت‪ :‬خداونششد بششاعّزت و بششس آگششاه‪) .‬چششرا كششه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هاند و آنان به معبودان خود‬
‫يدانند بتهاي ايشان چنين كاري را نكرد ‌‬
‫م ‌‬
‫يدهند(‪.‬‬
‫حقّ خالقّيت نم ‌‬

‫چﯚ ﯛ ﯜ‬

‫ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ‬
‫ﯺﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ يونس‪٣١ :‬‬

‫عه و بيياران( و‬
‫بگو‪ :‬چه كسي از آسمان )به وسيل ‌‬
‫هي اشيي ّ‬
‫هي فعييل و انفعييالت خيياك و رويييش‬
‫از زمييين )بييه وسيييل ‌‬
‫يرساند؟‬
‫هي آنها( به شما روزي م ‌‬
‫گياهان و درختان و ميو ‌‬
‫ييا چيه كسيي بير گيوش و چشيمها توانيا اسيت )و آنهيا را‬
‫يدهييد(؟ يييا‬
‫يآفريند و بدانها نيروي شنوائي و بينييايي م ‌‬
‫م ‌‬
‫چييه كسييي زنييده را از مييرده‪ ،‬و مييرده را از زنييده بيييرون‬
‫يآورد )و حيات و ممات در دست او است(؟ يا چه كسييي‬
‫م ‌‬
‫يگرداند؟ )پاسييخ خواهنييد داد‬
‫امور )جهان و جهانيان( را م ‌‬
‫و( خواهند گفت‪ :‬آن خدا است‪) ،‬چرا كه آفريدگار جهييان و‬
‫يرسان مردمان و مدّبر كييار و بييار هسييتي‪ ،‬بييه اقييرار‬
‫روز ‌‬
‫يترسيد‬
‫وجدان بيدار‪ ،‬خداوند دادار است(‪ .‬پس بگو‪ :‬آيا نم ‌‬
‫يشويد؟‬
‫و پرهيزگار نم ‌‬
‫دلیل خلقت‬

‫دومین دلیل بر اثبات وجود خدا‪ ،‬دلیل خلقت اسييت‪ ،‬تعييدد‬
‫هي مخلوقات اسييت‪ ،‬هيير‬
‫هي هم ‌‬
‫هي شمار ‌‬
‫این دلیل به انداز ‌‬
‫چیزی که در آسمان و زمیيين آفریييده شييده‪ ،‬دال بيير وجييود‬
‫های‬
‫خداوند خالق است‪ ،‬آیات روشنگری که هر شک و شبه ‌‬
‫قپوشييی را لل‬
‫یسييازند‪ ،‬و هيير منکيير و ح ‌‬
‫را برطييرف م ‌‬
‫یگردانييد‪ ،‬و متکييبرین و دشييمنان را ناچييار بييه اعييتراف‬
‫م ‌‬
‫میکنييد‪ ،‬چييون دربردارنييدهی دليييل متقيين و روشيينی بيير‬
‫یباشد‪.‬‬
‫ربوبیت و الوهیت خداوند م ‌‬
‫این مخلوقات با آن همششه عظمششت و بزرگششی و همششاهنگی کششه دارنششد‬
‫هاند‪ ،‬همچنیششن خودشششان آفریننششده ی‬
‫عبششث و بیهششوده آفریششده نشششد ‌‬
‫خودشان نیستند‪ ،‬این چیزی است که فطرت بدان اذعششان دارد‪ ،‬و بششه‬
‫های بششاقی‬
‫یبرد‪ ،‬پس هیچ فرضیه و گزین ‌‬
‫ضرورت و بداهت بدان پی م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یماند مگر اینکه بگوییم بششا دسششت توانمنششد خداونششد شكسششتناپذیر و‬
‫نم ‌‬
‫هاند‪ ،‬خداونششدی کششه آفریششد و همششاهنگی بخشششید و‬
‫دانششا آفریششده شششد ‌‬
‫هگیری کرد و رهنمون ساخت‪.‬‬
‫انداز ‌‬
‫اثبات آفریننششده در قششرآن بشا همشان آیشاتی صششورت گرفتششه کششه در آن‬
‫هستند مانند اثبات خورشید با نورش‪ ،‬یعنی ضرورتا ً بششا دیششدن نششور بششه‬
‫یبریم‪ ،‬همچنین با شششنیدن آیششات قششرآن بششه وجششود خششدا‬
‫خورشید پی م ‌‬
‫دست مییابیم‪ ،‬پس نیازمند قیاس و غیر آن نیستیم‪.‬‬

‫چﭪ ﭫ ﭬ‬

‫ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ چ الطور‪٣٥ :‬‬

‫هاند و( بدون هيچ گششونه‬
‫آيا ايشان )همين جوري از عدم سربرآورد ‌‬
‫هانششد‬
‫هاند؟ و يا اين كه )خودشان خويشتن را آفريد ‌‬
‫خالقي آفريده شد ‌‬
‫و( خودشان آفريدگارند؟‬
‫اجماع همهي ملتها‬

‫یکی دیگر از دليل اثبات وجييود خداونييد‪ ،‬اتفيياق و اجميياع‬
‫همهي ملتها از روزگاران گذشته تا حال بر وجييود خداونييد‬
‫میباشد‪ ،‬به گونهای که هیچ گروه و طايفهای منکيير وجييود‬
‫خدا نبوده و نیست‪ ،‬مگر افراد معدودی کييه آن هييم اجميياع‬
‫منعقدهی ملل و اقوام را خدشهدار نمیسازد‪ ،‬و به عقیده‬
‫و سخن آنها توجهی نمیشود‪.‬‬
‫بزرگششان و محققینششی کششه در مششورد ادیششان و مششذاهب بشششری و الهششی‬
‫تحقیق و تفحص کردهاند‪ ،‬بیان داشتهاند که همهي امتهششا بششه خششالقیت‬
‫خداوند مؤمن بودهاند و هیچکدام از آنها در ربوبیت خداوند به شریک‬
‫و انبازی قائل نبودهاند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚﯛ ﯺ چ إبراهيم‪١٠ :‬‬
‫پيغمبرانشان بديشان گفتند‪ :‬مگر دربششارهي وجششود خششدا‪ ،‬آفريننششدهي‬
‫دل و نمششونهي پيشششين‪ ،‬ش ش ّ‬
‫ك و ترديششدي در‬
‫مش ِ‬
‫آسمانها و زمين‪ ،‬بششدون ُ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ينگششرد و بششه‬
‫ت؟ )مگشر عقشل ششما كتششاب بشاز هسشتي را نم ‌‬
‫ميان اسش ‌‬
‫يبرد؟(‪.‬‬
‫مؤلف آن راه نم ‌‬
‫بدون شششک پیششامبران در ایششن مششورد امتهششای خششود را مخششاطب قششرار‬
‫دادهاند‪ ،‬هیچکدام از آنها در آن شک نکردهاند‪ ،‬البته جایی برای شششک‬
‫و تردید وجود نششدارد‪ ،‬چششون هششر کششس در آن شششک کنششد ابتششدا بایششد بششه‬
‫محسوسات اطرافش شک و گمان ورزد‪.‬‬
‫دلیل عقلی‬

‫در گذشته بیان کردیم که دليل دال بر وجييود خداونييد بييه‬
‫تعداد آفریدهها هستند‪ ،‬و همهی این دليل بر سه اصل بنا‬
‫شدهاند که عقل به صراحت به صحت آنها گواهی میدهييد‪،‬‬
‫و قرآن و سنت هم بر آنها دللت میکننييد‪ ،‬بييه گييونهای کييه‬
‫انسانها از هيير قييوم و قييبیله و رنييگ و جنسييی کييه باشييند‬
‫نمیتوانند آن را انکار کنند‪.‬‬
‫اصول مذکور عبارتند از‪:‬‬

‫اصل اول‪ :‬هر فعلی فاعلی دارد‬
‫عدم و نیستی چیزی را نمیآفریند‪ ،‬ایششن ضششرورتی عقلششی و حقیقششتی‬
‫شرعی اسششت‪ ،‬هششر عقلششی آن را میپششذیرد و کتششاب خداونششد هششم آن را‬
‫اثبات فرموده است‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶﭷ ﭸ ﭹ ﭺ‬
‫چ چ الطور‪٣٦ – ٣٥ :‬‬
‫هاند و( بييدون‬
‫آيا ايشان )همين جوري از عييدم سييربرآورد ‌‬
‫هاند؟ و يييا اييين كييه )خودشييان‬
‫هيچگونه خالقي آفريده شد ‌‬
‫هاند و( خودشان آفريدگارند؟ يا اييين كييه‬
‫خويشتن را آفريد ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هانييد؟! بلكييه ايشييان طييالب‬
‫آنان آسمانها و زمييين را آفريد ‌‬
‫يقين نيستند‪.‬‬
‫انسان عاقل چگونه این حقیقت را انکار میکند در حالی کششه لباسششی‬
‫که به تن کرده و ماشینی که سوار آن میشود و سششایهای کششه او را از‬
‫گرمی خورشید نگهداری میکند‪ ،‬حششتی غششذا و آشششامیدنی‪ ،‬خلصششه هششر‬
‫چیزی که گرداگرد انسان قرار گرفتهاند بر این حقیقششت خدشششهناپذیر‬
‫گواهی میدهند؟! اصل ً معقول و ممکن نیسششت کششه همهي ایششن اشششیاء‬
‫بیشمار بدون خالق و سازنده ایجاد شوند‪.‬‬
‫اگر این اصل را به کار گیریم‪ ،‬و همهي مخلوقششات گرداگششرد خششود را‬
‫ببینیم که در این جهان پهناور ایجششاد شششدهاند‪ ،‬یقیششن پیششدا میکنیششم کششه‬
‫لجرم هر فعلی فاعلی دارد‪.‬‬

‫اصل دوم‪ :‬هر فعلی نشانگر توانایی و صفات فاعل آن‬
‫است‬
‫چون میان فعل و فاعل علقه و ارتباط ناگسستنی وجششود دارد‪ ،‬هششر‬
‫فعلی که صورت میگیرد آیینهای از قدرت و توانایی فاعششل آن اسششت‪،‬‬
‫مثل ً اگششر لمششﭗ الکششتریکی را مشششاهده میکنیششم متششوجه میشششویم کششه‬
‫سازندهي آن دارای شیشه و سیمهای گوناگونی بوده و بششه هششر کششدام‬
‫از آنها علم و آگاهی کافی داشته‪ ،‬و چنین توانایی در او وجود دارد که‬
‫بتواند اینگونه از شیشه و سششیم اسششتفاده کنششد‪ ،‬جششدا از اینهششا بایششد بششه‬
‫الکتریسیته هم علم و آگاهی کافی داشته باشد‪.‬‬
‫بدینگونه متوجه میشویم که میان فعل و فاعل ارتباط تنگششاتنگی بششر‬
‫توانایی و صفات فاعل حاکم است و این قاعششده را در هششر موجششودی‬
‫آشکارا میبینیم‪.‬‬
‫قرآن کریم ما را به این اصل متقن راهنمایی کششرده اسششت‪ ،‬و مششا را‬
‫تشویق فرموده که به مخلوقششات جهششان خیششره شششویم تششا در خلل آن‬
‫بسیاری از صفات خداوند را بشناسیم‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خداوندأ میفرماید‪:‬‬

‫ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣﯤﯥ ﯦ ﯧ‬
‫ﯜ ﯝ ﯞ‬
‫چﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ‬
‫ﯺﯺﯺﯺﯺﯺﯺﯺ ﯺﯺﯼ ی ی ی ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯨ ﯩ ﯺﯺﯺﯺﯺ ﯺﯺﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﰎﯺ چ الروم‪٥٠ - ٤٨ :‬‬
‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﰈ ﰉﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫يسششازد و بادهششا ابرهششا را‬
‫خششدا كسششي اسششت كششه بادهششا را وزان م ‌‬
‫يانگيزند‪ .‬سششپس خششدا آن گششونه كششه بخواهششد ابرهششا را در )پهنهي(‬
‫برم ‌‬
‫ههششايي بششالي يكششديگر‬
‫يگسششتراند و آنهششا را بششه صششورت تود ‌‬
‫آسششمان م ‌‬
‫يبيني كه‬
‫يدارد و )پس از تلقيح‪ ،‬اي انسان( تو م ‌‬
‫انباشته و متراكم م ‌‬
‫يبشششارد‪ ،‬و هنگشششامي كشششه آن )بشششاران‬
‫از لبلي آنهشششا بارانهشششا فشششرو م ‌‬
‫يبارانشد‪ ،‬آنشان خوششحال و‬
‫تبخش( را بشر كسشاني از بنشدگانش م ‌‬
‫حيا ‌‬
‫يگردند‪ .‬آنان قطعا ً )لحظاتي( پيش از نزول باران‪ ،‬نااميد و‬
‫مسرور م ‌‬
‫هاند‪ .‬به آثار )باران يعني( رحمت الهي بنگر كششه چگششونه‬
‫سرگردان بود ‌‬
‫يكنششد‪ .‬آن كششس )كششه زميششن مششرده را‬
‫زمين را پس از مردنش زنده م ‌‬
‫يكنششد( زنششده كننششدهي مردگششان )در‬
‫اين چنين با نششزول بششاران زنششده م ‌‬
‫رستاخيز( است و او بر همه چيز توانا است‪.‬‬
‫چگونگی ایجاد باران و باریدنش بر زمیششن مششرده و زنششده کششردن آن‪،‬‬
‫همه دال بر وجود و توانایی آفریننده هستند‪ ،‬مخصوص شا ً قششدرت زنششده‬
‫کردن مردگان و برپایی قیامت‪ ،‬همچنانکه به رحمششت خداونششد اشششاره‬
‫میکند که چگونه به داد مردم میرسد‪.‬‬
‫خلصه‪ ،‬شناخت بعضی از صفات فاعل از خلل مشاهدهی افعشال و‬
‫آثارش روشی عقلی و شرعی است که عقل به ضرورت آن را درک‬
‫میکند‪ ،‬و نصوص شرعی نیز بر آن مهر تأیید زده و آنرا اساس مهمی‬
‫برای شناخت حقايق ایمان قرار دادهاند‪.‬‬
‫با بهکارگیری این اصل متوجه میشویم که این جهششان خششالقی دارد و‬
‫خالق آن دارای صفات فراوانی است که هر مخلششوقی بششه بخشششی از‬
‫آنها اشاره میکند‪ ،‬با تدبر در عظمششت و بزرگششی مخلوقششات بششه قششدرت‬
‫بینهایت خداوند عزیز‪ ،‬و با دقت در حیات موجودات به حیششات مطلششق‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پروردگار پیمیبریم و با مشاهدهي نظم و دقششت در آنهششا بششه حکمششت و‬
‫علم خداوند دست پیدا میکنیم و با وحدت در نظام آفریدهها و قوانین‬
‫ثابتش به وحدانیت خداوند علم پیدا میکنیم‪.‬‬
‫بنششا بششه قواعششد و بیانششات گذشششته میتششوانیم بگششويیم کششه همهي ایششن‬
‫مخلوقات با دستان توانا و حکمت و علم بیپایان خداوند همیشه زنده‬
‫که هیچ چیز بر او چیره نمیشود آفریده شدهاند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫اصل سوم‪:‬‬
‫هرگز نمیتوان کاری را به کسی نسبت داد که از انجام آن‬
‫عاجز است‬
‫این هم یکششی دیگششر از اصششول عقلشی اسششت کشه عقششل بششدان گشواهی‬
‫میدهد و شریعت هم بششر آن دللششت میکنششد‪ ،‬ممکششن نیسششت بتششوان بششه‬
‫فردی که لل است و لکنت زبان دارد فصاحت و بلغت نسبت داد‪ ،‬و‬
‫عقل ً ممکن نیست به حیوانی که عقل و اراده ندارد یا انسان جششاهلی‬
‫کششه چیششزی نمیدانششد‪ ،‬سششاختن سششفینهای فضششایی و داشششتن معلومششات‬
‫فراوان را نسبت داد!! یا نمیتششوان عملیششات جراحششی مغششز را بششه فششرد‬
‫دهاتی صحرانشین و گوسششفندچرانی نسششبت داد! همچنششانکه نمیتششوان‬
‫نوشتن کتابی در مورد اتم را به او منسوب کرد‪.‬‬
‫همچنین نمیتوان به صششخره سششنگی قششدرت آفریششدن و روزی دادن و‬
‫زنده کردن و میراندن و سود و زیان رساندن را نسبت داد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ‬
‫ﯫ ﯬ‬
‫ﯕﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی ی ی ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ چ العراف‪١٩٥ - ١٩١ :‬‬
‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﰈ ﰉ‬
‫يتوانند چيششزي را بيافريننششد‬
‫يسازند كه نم ‌‬
‫آيا چيزهائي را انباز خدا م ‌‬
‫يتواننششد‬
‫يشششوند؟ انبازهششاي آنششان نششه م ‌‬
‫و بلكه خودشان هم آفريششده م ‌‬
‫يتواننششد خويشششتن را كمششك نماينششد‪) .‬اي‬
‫ايشان را يششاري دهنششد و نششه م ‌‬
‫تپرستان!( شما اگر انبازهاي خششود را بششه فريششاد خوانيششد تششا شششما را‬
‫ب ‌‬
‫يتواننششد بدهنششد و خواسششتهي شششما را‬
‫هششدايت كننششد‪ ،‬پاسششخ شششما را نم ‌‬
‫برآورده كنند‪ .‬براي شما يكسان است‪ ،‬خواه آنها را به فرياد خوانيششد‪،‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫و خواه خاموش باشيد )و آنها را به يششاري نطلبيششد‪ .‬در هششر دو صششورت‬
‫يبينيششد(‪ .‬بتهششايي را كششه بجششز خششدا فريششاد‬
‫تكششاني و كمكششي از آنهششا نم ‌‬
‫يپرستيد‪ ،‬بندگاني همچون خود شما هستند )و كششاري از‬
‫يداريد و م ‌‬
‫م ‌‬
‫يتوانند فريششادرس شششما باشششند(‪ .‬آنششان را بششه‬
‫آنان ساخته نيست و نم ‌‬
‫يگوئيششد )كششه‬
‫فرياد خوانيد و )از ايشان استمداد جوئيد( اگر راسششت م ‌‬
‫كاري از ايشان ساخته است( بايد كه به شما پاسخ دهند )و نياز شما‬
‫را برآورده كنند(‪ .‬آيششا ايششن بتهششا داراي پاهششايي هسششتند كششه بششا آنهششا راه‬
‫بروند؟ يا داراي دستهايي هستند كه با آنها چيششزي را برگيرنششد )و دفششع‬
‫بل از شما و خويشتن كنند؟( يا چشمهايي دارند كه با آنهششا ببيننششد؟ يششا‬
‫گوشهايي دارند كه با آنها بشنوند؟ )پشس آنهشا نششه تنهشا بشا شششما برابششر‬
‫نيستند‪ ،‬بلكه از شما هم كمتر و ناتوانترند‪ .‬در اين صورت چگونه آنها‬
‫يپرسششتيد؟(‪ .‬بگششو‪ :‬ايششن بتهششايي را كششه‬
‫يكنيد و آنها را م ‌‬
‫را انباز خدا م ‌‬
‫يدانيد فراخوانيشد و سشپس ششما و آنهشا همشراه يكشديگر‬
‫شريك خدا م ‌‬
‫ً‬
‫هجويي كنيد و اصل مرا مهلت ندهيد )و اگر‬
‫دربارهي من نيرنگ و چار ‌‬
‫ما بدانيد كششه اينهششا موجششودات‬
‫م ‌‬
‫يتوانيد غضبم كنيد و نابودم گردانيد‪ .‬ا ّ‬
‫غيرمؤّثري هستند و كمترين تأثيري در وضع من و شما ندارند(‪.‬‬
‫خداوندأ میفرماید‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬
‫ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ چ الفرقان‪٣ :‬‬
‫هاند )و به پرستش‬
‫)مشركان( سواي خدا‪ ،‬معبودهايي را برگرفت ‌‬
‫يآفريننششد و‬
‫هاند( كششه چيششزي را نم ‌‬
‫اصنام و كواكب و اشخاصي پرداخت ‌‬
‫ههايي بيش نيستند‪ ،‬و مالك سششود و زيششاني بششراي‬
‫بلكه خودشان آفريد ‌‬
‫خود نبوده‪ ،‬و بر مرگ و زندگي و رستاخيز اختيار و تواني ندارند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﭺ چ چ چ‬
‫چﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ‬
‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ‬
‫ﭿ ﮀ ﮁ‬
‫ﭾ‬
‫ﮎ ک چ فاطر‪٤٠ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫بگو‪ :‬آيا دربارهي انبازهاي خود كه علوه از خدا آنها را هم به فرياد‬
‫هايد؟ نشانم دهيد آنها كدام چيششز زميششن را‬
‫يخوانيد‪ ،‬خوب دّقت كرد ‌‬
‫م ‌‬
‫هاند؟‬
‫هاند؟ و يا در آفرينش )كدام چيز( آسمانها مشاركت داشششت ‌‬
‫آفريد ‌‬
‫جت‬
‫يا شايد كتاب )آسماني( در اختيار مشركان گذارد ‌‬
‫هايم و ايشان ح ّ‬
‫تپرستي خود( دارند؟! )اصل ً ايشششان‬
‫روشني از آن )بر كار شرك و ب ‌‬
‫ههاي دروغ‬
‫دليل عقلي و دليل نقلي ندارند( و بلكه ستمگران جز وعد ‌‬
‫يزنند(‪.‬‬
‫يدهند )و فقط همديگر را گول م ‌‬
‫به يكديگر نم ‌‬
‫اگر این اصل را به کار گیریششم متششوجه میشششویم کششه در میششان همهي‬
‫آفریدهها نمیتششوان بششه هیچکششدام از آنهششا آفریششدن را نسششبت داد‪ ،‬چششون‬
‫هیچکدام از آنها به صفات حکمششت‪ ،‬علششم‪ ،‬آگششاهی‪ ،‬بزرگششی‪ ،‬سششیطره‪،‬‬
‫هدایت‪ ،‬زنده بودن‪ ،‬دوام و بقاء‪ .......‬متصف نیستند! پس وقششتی کششه‬
‫آفریششدن را بششه هیششچ کششدام از مخلوقششات نمیتششوان نسششبت داد‪ ،‬معلششوم‬
‫میشود که خالق هستی غیر از هستی و طبیعت مخلوق است‪.‬‬

‫توحید الوهیت‬

‫توحید فرمانبرداری و پرستش‬

‫ایميان داریيم کيه تنهيا خداونيد شایسيتهي عبيادت کيردن‬
‫است‪ ،‬و از هر معبود دیگری غیر از او بیزاری میجييوییم‪ ،‬و‬
‫ایمان داریم که عبادت اسم جامعی است برای هيير چیييزی‬
‫که خداوند از آن خشنود و بدان راضی است‪ ،‬خييواه گفتييار‬
‫باشد یا کردار‪ ،‬ظاهری باشد یا باطنی‪ ،‬و هيير عبييادتی کييه‬
‫برای غیرخدا باشد منافی توحیييد اسييت و مييوجب شييرک و‬
‫کفر میشود‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ‬
‫النعام‪١٦٣ - ١٦٢ :‬‬

‫ﯦ چ‬

‫بگو‪ :‬نماز و عبادت و زيستن و مردن من از آن خدا است كه‬
‫يكنششم‬
‫پروردگار جهانيان است )و اين است كه تنها خدا را پرستش م ‌‬
‫ياندازم و بششر بششذل‬
‫و كارهاي اين جهان خود را در مسير رضايت او م ‌‬
‫يميرم‪ ،‬تششا حيششاتم‬
‫يكوشم و در اين راه م ‌‬
‫مال و جان در راه يزدان م ‌‬
‫ذخيرهي مماتم شود( خدا را هيچ شريكي نيست‪ ،‬و به هميششن دسششتور‬
‫هام‪ ،‬و مشششن اّوليشششن مسشششلمان )در ميشششان امشششت خشششود‪ ،‬و‬
‫داده ششششد ‌‬
‫صترين فرد در ميان همهي انسانها براي خدا( هستم‪.‬‬
‫مخل ‌‬
‫خداوند به پیامبرش دستور میدهششد بششه مشششرکینی کششه غیرخداونششد را‬
‫عبادت میکنند و به اسششم غیششر خششدا حیوانششات خششود را قربششانی میکننششد‬
‫اعلم کند که از آنها بری اسششت و در هششر کششاری بششه خداونششد منششان رو‬
‫میآورد و همهی کارهایش به خاطر خداوند است‪.‬‬

‫چﮊ ژ ﮌ‬

‫ﮍ چ الكوثر‪٢ :‬‬

‫حال كه چنين است تنها براي پروردگار خود نماز بخوان و قرباني‬
‫بكن‪.‬‬
‫یعنی نماز و قربانیت تنها بششرای خششدا باشششد‪ ،‬چششون مشششرکین بتهششا را‬
‫عبادت میکنند و حیوانات را برای آنهششا قربششانی مینماینششد‪ ،‬بنششابراین بششه‬
‫پیامبرش دستور میدهد کششه مخششالف روش و منهششج آنهششا عمششل کنششد و‬
‫روی به توحید خداوند آورد‪.‬‬
‫خداونششد در آیهی ذیششل بیفايششده بششودن خواسششتن از غیششر خششدا را بیششان‬
‫میکند‪ ،‬و توضیح میدهد که شرکايی کششه بششرای خداونششد قايششل شششدهاند‬
‫حتی نمیتوانند خودشان را یاری کنند چه رسد به اینکه کسی بششه آنهششا‬
‫پناه جوید و از آنها یاری طلبد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ‬
‫ﮢ ﮣ چ‬
‫ﮖ ﮗ ﮘﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝﮞ ﮟ ﮠ ﮡ‬
‫گ گ گ‬
‫فاطر‪١٤ - ١٣ :‬‬
‫آن كسي كه )درازي و كوتاهي شبها و روزها و نظام نور و ظلمت‬
‫و حركات دقيششق مششاه و خورشششيد را سششر و سششامان داده اسششت( اللششه‬
‫است كه خداوندگار شما است‪ ،‬و مالكّيت و حاكمّيت )جهان هسششتي(‬
‫يخوانيششد )و پرسششتش‬
‫از آن او است‪ .‬و بجز او كساني كه به فريششاد م ‌‬
‫ينمائيد( حتي مالكّيت و حاكمّيت پوستهي نازك خرمششايي را ندارنششد‬
‫م ‌‬
‫اگر آنها را )براي حششل مشششكلت و رفششع گرفتاريهششاي خششود( بششه فريششاد‬
‫يشششنوند‪ ،‬و )بششه فششرض( اگششر هششم بشششنوند‪،‬‬
‫بخوانيد‪ ،‬صداي شما را نم ‌‬
‫توانششايي پاسششخگويي بششه شششما را ندارنششد‪ ،‬و )گذشششته از ايششن( در روز‬
‫يگويند‪ :‬شششما‬
‫يكنند )و م ‌‬
‫كورزي شما را رد م ‌‬
‫قيامت انبازگري و شر ‌‬
‫يگوئيشد(‪ .‬و هيشچ كسشي همچشون‬
‫هايشد و بيخشود م ‌‬
‫ما را پرسشتش نكرد ‌‬
‫)خداونشد( آگشاه )از احشوال آخششرت‪ ،‬بهگششونهي قطشع و يقيشن‪ ،‬از چنيشن‬
‫يسازد‪.‬‬
‫مطالبي( تو را باخبر نم ‌‬
‫خداوند در آیات ذیل به خاطر پرستش بتها و شرک ورزیدن به خدا‪،‬‬
‫مشرکین را سرزنش میکند‪ ،‬و بیان میفرماید کشه آلههی آنهششا عششاجز و‬
‫ناتوان هستند‪:‬‬

‫چﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ‬
‫ﯫ ﯬ‬
‫ﯕﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی ی ی ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ چ العراف‪١٩٥ - ١٩١ :‬‬
‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﰈ ﰉ‬
‫يتوانند چيزي را بيافرينند‬
‫يسازند كه نم ‌‬
‫آيا چيزهايي را انباز خدا م ‌‬
‫يتواننششد‬
‫يشششوند؟ انبازهششاي آنششان نششه م ‌‬
‫و بلكه خودشان هم آفريششده م ‌‬
‫يتواننششد خويشششتن را كمششك نماينششد‪) .‬اي‬
‫ايشان را يششاري دهنششد و نششه م ‌‬
‫تپرستان!( شما اگر انبازهاي خششود را بششه فريششاد خوانيششد تششا شششما را‬
‫ب ‌‬
‫يتواننششد بدهنششد و خواسششتهي شششما را‬
‫هششدايت كننششد‪ ،‬پاسششخ شششما را نم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫برآورده كنند‪ .‬براي شما يكسان است‪ ،‬خواه آنها را به فرياد خوانيششد‪،‬‬
‫و خواه خاموش باشيد )و آنها را به يششاري نطلبيششد‪ .‬در هششر دو صششورت‬
‫يبينيششد(‪ .‬بتهششايي را كششه بجششز خششدا فريششاد‬
‫تكششاني و كمكششي از آنهششا نم ‌‬
‫يپرستيد‪ ،‬بندگاني همچون خود شما هستند )و كششاري از‬
‫يداريد و م ‌‬
‫م ‌‬
‫يتوانند فريششادرس شششما باشششند(‪ .‬آنششان را بششه‬
‫آنان ساخته نيست و نم ‌‬
‫يگوئيششد )كششه‬
‫فرياد خوانيد و )از ايشان استمداد جوييد( اگر راسششت م ‌‬
‫كاري از ايشان ساخته است( بايد كه به شما پاسخ دهند )و نياز شما‬
‫را برآورده كنند(‪ .‬آيششا ايششن بتهششا داراي پاهششايي هسششتند كششه بششا آنهششا راه‬
‫بروند؟ يا داراي دستهايي هستند كه با آنها چيششزي را برگيرنششد )و دفششع‬
‫بل از شما و خويشتن كنند؟( يا چشمهايي دارند كه با آنهششا ببيننششد؟ يششا‬
‫گوشهايي دارند كه با آنها بشنوند؟ )پشس آنهشا نششه تنهشا بشا شششما برابششر‬
‫نيستند‪ ،‬بلكه از شما هم كمتر و ناتوانترند‪ .‬در اين صورت چگونه آنها‬
‫يپرسششتيد؟(‪ .‬بگششو‪ :‬ايششن بتهششايي را كششه‬
‫يكنيد و آنها را م ‌‬
‫را انباز خدا م ‌‬
‫يدانيد فراخوانيشد و سشپس ششما و آنهشا همشراه يكشديگر‬
‫شريك خدا م ‌‬
‫ً‬
‫هجويي كنيد و اصل مرا مهلت ندهيد )و اگر‬
‫دربارهي من نيرنگ و چار ‌‬
‫ما بدانيد كششه اينهششا موجششودات‬
‫م ‌‬
‫يتوانيد غضبم كنيد و نابودم گردانيد‪ .‬ا ّ‬
‫غير مؤّثري هستند و كمترين تأثيري در وضع من و شما ندارند(‪.‬‬
‫خداوند در این آیات خطاب به مشرکینی که به خدا شرک میورزنششد‬
‫و همراه او بتها و مخلوقات دیگر را میپرستند میفرماید‪ :‬آلههي شششما‬
‫مالک چیشزی نیسشتند‪ ،‬سشود و زیشان رسشاندن بششه دسششت آنهشا نیسششت‪،‬‬
‫نمیشنوند و نمیبینند‪ ،‬و نمیتوانند پرستندگان خود را یششاری کننششد‪ ،‬حششتی‬
‫بندگان از آنها کاملتر و تواناتر و بینششا و شششنواتر هسششتند‪ ،‬پششس چگششونه‬
‫جايز است که پرستش شوند؟!‬
‫خداوندأ میفرماید‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬
‫ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ چ الفرقان‪٣ :‬‬
‫هاند )و به پرستش‬
‫)مشركان( سواي خدا‪ ،‬معبودهايي را برگرفت ‌‬
‫يآفريننششد و‬
‫هاند( كششه چيششزي را نم ‌‬
‫اصنام و كواكب و اشخاصي پرداخت ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ههايي بيش نيستند‪ ،‬و مالك سششود و زيششاني بششراي‬
‫بلكه خودشان آفريد ‌‬
‫خود نبوده‪ ،‬و بر مرگ و زندگي و رستاخيز اختيار و تواني ندارند‪.‬‬
‫اگر شرکاء نمیتوانند به خود سودی رسششانند چگششونه بنششدگان خششود را‬
‫یاری میکنند؟! اگر ناتوان هستند و قدرت هیچ کاری را ندارند چگششونه‬
‫شایستهي عبادت هستند؟!‬
‫خداوندأ میفرماید‪:‬‬

‫چﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫ﯧ ﯗ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫‪٥٧ - ٥٦‬‬

‫ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ‬
‫ﯠ‬
‫ﯺ ﯺ چ السراء‪:‬‬

‫)اي پيغمبر! به مشركان( بگو‪ :‬كساني را كه به جز خدا )شايسته ي‬
‫ما )خواهيد ديد‬
‫پرستش( م ‌‬
‫يپنداريد )به هنگام بل‪ ،‬به كمك( بخوانيد‪ ،‬ا ّ‬
‫يتوانند آن‬
‫كه( نه توانايي دفع زيان و رفع بل از شما را دارند‪ ،‬و نه م ‌‬
‫را دگرگون سازند )و ناخوشيها را به خوشيها تبديل كنند و يا ايششن كششه‬
‫يخواننششد )و‬
‫از انششدوه دردهششا بكاهنششد(‪ .‬آن كسششاني را كششه بششه فريششاد م ‌‬
‫يدانند( آنان كه از همه مقّربترند )به درگاه يزدان‪،‬‬
‫ههايشان م ‌‬
‫خداگون ‌‬
‫همچون عيسي و عَُزير و فرشششتگان( بششراي تقشّرب بششه پروردگارشششان‬
‫يجوينشد )كششه طاعشات و عبشادات اسشت( و بششه رحمششت خشدا‬
‫وسشيله م ‌‬
‫اميدوار و از عذاب او هراسناكند‪ .‬چرا كه عششذاب پروردگششارت )چنششان‬
‫شديد است كه( بايد از آن خويشتن را دور و برحذر داشت‪.‬‬
‫این آلههی دروغین که گمان دارید به جای خدا‪ ،‬پروردگششار هسششتند‪،‬‬
‫نمیتواننششد زیششانی را از بنششدگان دور نماینششد‪ ،‬پششس چگششونه مسششتحق‬
‫عبادتاند؟! و از این شگفتانگیزتر اینکه بعضی از این آلهشه بشه خداونشد‬
‫ایمان آوردند و او را عبادت کردند‪ ،‬اما مشرکین از عبادت کردن آنهششا‬
‫دست بردار نشدند‪.‬‬
‫در صحیحین از ابنمسششعود ط روایششت شششده کششه فرمششود‪ :‬گروهششی از‬
‫جنیان با شنیدن قرآن مسلمان شدند و بششه عبششادت خداونششد پرداختنششد‬
‫امششا خششود مششورد پرسششتش قششرار گرفتنششد‪ ،‬کسششانی کششه آنهششا را عبششادت‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫میکردند همچنان بر آن باقی ماندند هر چند معبودان آنها به پروردگار‬
‫ایمان آورده بودند‪.‬‬
‫در روایت امام مسلم آمده است کششه گروهششی از انسششانها بعضششی از‬
‫جنیان را عبادت میکردند‪ ،‬جنیان‪ ،‬با شنیدن قرآن ایمششان آوردنششد ولششی‬
‫انسانها همچنان به پرستش آنها چنگ زدند‪ ،‬پس آیه نازل شد‪:‬‬

‫چﯥ ﯦ‬

‫ﯧﯗ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯸ چ السراء‪٥٧ :‬‬

‫يداننششد(‬
‫ههايشششان م ‌‬
‫يخواننششد )و خداگون ‌‬
‫آن كساني را كه به فرياد م ‌‬
‫آنان كه از همه مقّربترند )به درگاه يزدان‪ ،‬همچون عيسي و عَُزيششر و‬
‫يجويند )كه طاعات‬
‫فرشتگان( براي تقّرب به پروردگارشان وسيله م ‌‬
‫و عبادات است(‪.‬‬
‫در جای دیگری میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯼ ی ی ی ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﰈ ﰉ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫چ يونس‪١٠٦ :‬‬
‫و به جاي خدا كسي و چيزي را پرستش مكن و به فرياد مخوان‬
‫يرساند و نششه زيششاني‪ .‬اگششر چنيششن كنششي )و دعششا و‬
‫كه به تو نه سودي م ‌‬
‫جه آفريششدگان سششازي( از‬
‫عبششادت خششود را بششه جششاي آفريششدگار متششو ّ‬
‫ستمكاران و مشركان خواهي شد‪.‬‬
‫همچنین دربارهی شرک محبت میفرماید‪:‬‬

‫چچ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ‬
‫ﮞ چ البقرة‪١٦٥ :‬‬

‫ﮇﮈ‬

‫ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍﮎ‬

‫يگزيننششد و‬
‫ههايي برم ‌‬
‫برخي از مردم هستند كه غير از خششدا‪ ،‬خششداگون ‌‬
‫هانششد‬
‫يدارند‪ ،‬و كسششاني كششه ايمششان آورد ‌‬
‫آنان را همچون خدا دوست م ‌‬
‫يدارنششد )و بششالتر از هششر چيششز بششدو عشششق‬
‫خششدا را سششخت دوسششت م ‌‬
‫يورزند(‪.‬‬
‫م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هر کس که کس دیگری را بششه جششای خششدا و بششه انششدازهی او دوسششت‬
‫داشته باشد در حقیقت برای خششدا شششرک ورزیششده اسششت‪ ،‬بایششد خششوب‬
‫بدانیم که این شرک در آفریششدن و ربششوبیت نیسششت بلکششه در محبششت و‬
‫دوست داشتن است‪ ،‬خداوند در این آیه مشرکین را نکششوهش میکنششد‬
‫چون شرکاء را مانند خداوند دوست دارند و همچون مؤمنین مخلششص‬
‫نیستند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﮇ ﮈ‬
‫‪٦‬‬

‫ﮉ ﮊ ژ‬

‫ﮌ ﮍ‬

‫ﮎ ک‬

‫ک ک ﮒ چ الجن‪:‬‬

‫يآوردنششد‪ ،‬و بششدين‬
‫و كساني از انسانها به كساني از پريهششا پنششاه م ‌‬
‫يافزودند‪.‬‬
‫وسيله بر گمراهي و سركشي ايشان م ‌‬
‫پناه بردن به خداوند یکی از عبادات بزرگی است که آیات فراوانششی‬
‫در قرآن به آن امر میکنند‪ ،‬هر کس به کسی جز خدا پناه جویششد او را‬
‫در عبادت‪ ،‬شریک خدا قرار داده اسششت‪ ،‬اعششراب دوران جششاهلیت هششر‬
‫گاه به درهای یا مکان ترسناکی میرسیدند به بزرگ آنجا که جششن بششود‬
‫پناه میبردند تا از گزند و زیان مصون بمانند‪ ،‬وقششتی کششه جنیششان چنیششن‬
‫صحنهای را میدیدند با ایجاد ترس و رعب به وحشت آنهششا میافزودنششد‬
‫تا بیشتر بدیشان پناه جویند‪.‬‬
‫ه )روایيت‬
‫ح لِ َ‬
‫ر الّلي ِ‬
‫ن ذََبي َ‬
‫پیششامبر> میفرمایششد‪ :‬ل َ َ‬
‫مي ْ‬
‫عي َ‬
‫ه َ‬
‫ن الّلي ُ‬
‫غْيي ِ‬
‫مسلم(‬
‫نفرین خدا بر کسی باد که برای غیر خدا قربانی میکند‪.‬‬
‫غلو و افراط در نیاکان‪ ،‬اساس شرک انسانها بوده است‪ ،‬بت هایی که‬
‫در میان قوم نوح پرستش میشدند‪ ،‬در اصل صورتهای مششردان صششالح‬
‫نیاکششان آنهششا بودنششد‪ ،‬شششیطان آنهششا را فریششب داد و عبششادت کششردن ایششن‬
‫مردان را برای آنها مزین کرد‪ ،‬خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬﮱ ﮭﮱ ﮮ ﮯﮱ ﮰ ﮱﮱ ﯓ چ نوح‪٢٣ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫سواع‪َ ،‬يغوث‪،‬‬
‫به آنان گفت ‌‬
‫هاند‪ :‬معبودهاي خود را وامگذاريد‪ ،‬و وَ ّ‬
‫د‪ُ ،‬‬
‫يعوق‪ ،‬و َنسر را رها نسازيد‪.‬‬
‫امام بخاری از ابنعباس ط روایت میکند که فرمود‪ :‬هر کدام از ایششن‬
‫بتها منسوب به قومی بود که آنرا پرستش میکردند‪ ،‬این اسششمها قبل ً‬
‫اسامي افراد صالح قوم نوح بودند‪ ،‬وقتی که دار فانی را وداع گفتنششد‬
‫شیطان در درون بازماندگان آنها وسوسششه کششرد کششه شششکل و صششورت‬
‫آنها را در مجالس خود نصب کنند و بر هششر کششدام از مجسششمهها اسششم‬
‫یکی از ایششن بزرگششان را قششرار دهنششد‪ ،‬آنهششا هششم وسوسششهي شششیطان را‬
‫عملی کردند‪ ،‬تا نسل بعدی آمدند و هدف نسل قبلی از این عمششل را‬
‫فراموش کردند و به عبادت آنها پرداختند‪.‬‬
‫بدین علت رسول خدا > اینچنین از غلو و افراط نهی میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫ه‬
‫ما أ َن َييا َ‬
‫ما أطَْر ْ‬
‫صاَرى اب ْ َ‬
‫عب ْيدُ ُ‬
‫فإ ِن ّ َ‬
‫مْري َ َ‬
‫ن َ‬
‫َل ت ُطُْروِني ك َ َ‬
‫ت الن ّ َ‬
‫ف ُ‬
‫َ‬
‫ه )مسلم و بخاری(‬
‫قوُلوا َ‬
‫عب ْدُ الل ّ ِ‬
‫وَر ُ‬
‫سول ُ ُ‬
‫ه َ‬
‫بیش از حد در مدح و تمجید من غلو و افششراط نکنیششد همششانگونه کششه‬
‫نصاری مرتکب آن شدند بلکه بگویید بنده و فرستادهي خدا است‪.‬‬
‫در حدیث دیگری میفرماید‪:‬‬
‫ن َ‬
‫هل َ َ‬
‫ن َ‬
‫ن َ‬
‫و‬
‫م ال ْ ُ‬
‫وال ْ ُ‬
‫ما أ َ ْ‬
‫و ِ‬
‫كا َ‬
‫في ال ّ‬
‫م ْ‬
‫قب ْل َك ُ ْ‬
‫ك َ‬
‫فإ ِن ّ َ‬
‫وإ ِّياك ُ ْ‬
‫غل ُ ّ‬
‫غل ُ ّ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫دي ِ‬
‫ن )نسائی و احمد و ابن ماجه(‬
‫دي‬
‫ال‬
‫في‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫از غلو و افراط در دین بپرهیزید‪ ،‬همانا اقوام گذشته بششر اثششر غلششو و‬
‫افراط در دین نابود و گمراه شدند‪.‬‬
‫و هنگامی که از کنیزکی شنید که بششه او علششم غیششب نسششبت داد او را‬
‫نهی فرمود‪:‬‬
‫ي َ‬
‫ي> َ‬
‫خ َ‬
‫شييي‬
‫فد َ َ‬
‫س َ‬
‫ي َ‬
‫عل َييى ِ‬
‫ل ِ‬
‫فَرا ِ‬
‫ف َ‬
‫َ‬
‫حي َ‬
‫جل َي َ‬
‫عل َ ّ‬
‫ن ب ُن ِ َ‬
‫جاءَ الن ّب ِ ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫س َ‬
‫مّني َ‬
‫ن‬
‫ن ِبالدّ ّ‬
‫ت لَنا ي َ ْ‬
‫ك ِ‬
‫جل ِ ِ‬
‫ت ُ‬
‫ج َ‬
‫ف َ‬
‫م ْ‬
‫رَيا ٌ‬
‫عل ْ‬
‫وي َْنييدُب ْ َ‬
‫رب ْ َ‬
‫كَ َ‬
‫ف َ‬
‫ج َ‬
‫ض ِ‬
‫وي ْ ِ‬
‫َ‬
‫ر إ ِذْ َ‬
‫ن ُ‬
‫قت ِ َ‬
‫ي‬
‫و ِ‬
‫دا ُ‬
‫ل ِ‬
‫حي َ‬
‫ت إِ ْ‬
‫و َ‬
‫قييال ْ‬
‫ه ّ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫َ‬
‫ن َ‬
‫ن آَباِئي ي َي ْ‬
‫فين َييا ن َب ِي ّ‬
‫م َبيدْ ٍ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫فييي َ‬
‫و ُ‬
‫ف َ‬
‫د َ‬
‫قييا َ‬
‫ت‬
‫عييي َ‬
‫ل دَ ِ‬
‫مييا ِ‬
‫ذي ك ُن ْي ِ‬
‫قييوِلي ِبال ّي ِ‬
‫ذ ِ‬
‫هي ِ‬
‫غي ٍ‬
‫يَ ْ‬
‫م َ‬
‫عل َي ُ‬
‫ه َ‬
‫تَ ُ‬
‫ن )روایت بخاری(‬
‫قوِلي َ‬
‫راوی میگوید‪ :‬پیامبر > بر مششا وارد شششد‪ ،‬آمششدن پیششامبر بششه مناسششبت‬
‫ازدواج من بود‪ ،‬رسول خدا آمد و همانگونه که تششو نشسششتهای ایشششان‬
‫هم در همان جا نشستند‪ ،‬بعد از آن کنیزکها شروع بششه دفزنششی و آواز‬
‫خوانی و مدح خانوادهام که در جنگ بششدر بششه شششهادت رسششیده بودنششد‪،‬‬
‫کردند یکششی از آنهششا اینگششونه خوانششد‪ :‬مششا قششومی هسششتیم کششه میششان مششا‬
‫پیامبری است که میداند فردا چه چیزی رخ خواهد داد‪.‬‬
‫پیامبر> فرمود‪ :‬نه‪ ،‬این سخن را رها کن و سخنان گذشته را ادامششه‬
‫بده‪.‬‬
‫توحید در اطاعت و تسلیم شدن‬

‫ایمان داریم که آفریدن و هييدایت تنهييا بييه دسييت خداونييد‬
‫است‪ ،‬چون کسی که آفرینندهي کائنات است حييق هييدایت‬
‫و ارسال پیام تنها در اختیار اوست‪ ،‬حلل و حييرام کييردن‪،‬‬
‫حييق انحصيياری خداونييد و رسييول اوسييت‪ ،‬تنهييا دیيين و‬
‫دستوری پذیرفته میشود که از طرف خييدا و رسييول آمييده‬
‫باشد و تشریع دین تنها دست آنها است‪.‬‬
‫خداوند در تبیین یگانگی آفرینش خود میفرماید‪:‬‬

‫چ ک ک ک ﮒگ گ گ ﮖ‬

‫ﮗ ﮘ ﮙ چ الزمر‪٦٢ :‬‬

‫يپايد و مراقبت‬
‫خدا آفريدگار همه چيز است و همه چيز را م ‌‬
‫ينمايد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫در مورد اختصاص امر به خودش میفرماید‪:‬‬

‫ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ‬
‫عمران‪١٥٤ :‬‬

‫ﭴﭵ ﮤ چ آل‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يگفتند‪ :‬آيا چيزي از كار )پيروزي و نصرتي كه پيغمبر به ما وعششده‬
‫م ‌‬
‫يشششود؟ بگشو‪ :‬همهي كارهشا )اعشم از پيششروزي و‬
‫داده بود( نصيب ما م ‌‬
‫شكست( در دست خدا است‪.‬‬
‫در آیهی دیگری میفرماید‪:‬‬

‫ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ چ العراف‪٥٤ :‬‬
‫يدهد‪ .‬بزرگوار و‬
‫يآفريند و تنها او فرمان م ‌‬
‫آگاه باشيد كه تنها او م ‌‬
‫جاويششدان و داراي خيششرات فششراوان‪ ،‬خداونششدي اسششت كششه پروردگششار‬
‫جهانيان است‪.‬‬

‫ﰎﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ طه‪٥٠ :‬‬
‫چﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫)موسي( گفت‪ :‬پروردگار ما آن كسي است كه هر چيزي را وجود‬
‫بخشيده است و سپس )در راسششتاي آن چيششزي كششه بششراي آن آفريششده‬
‫شده است( رهنمودش كرده است‪.‬‬

‫چﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ‬

‫ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ چ العلى‪٣ - ١ :‬‬

‫تسبيح و تقديس كن پروردگار والمقام خود را‪ .‬همان خداوندي كه‬
‫يآرايششد‪.‬‬
‫يكنششد و( م ‌‬
‫يآفريند و سپس )آنها را هماهنششگ م ‌‬
‫)چيزها را( م ‌‬
‫يكند و )هرچيزي را آن گونه كششه شايسششته‬
‫هگيري م ‌‬
‫خداوندي كه انداز ‌‬
‫ينمايششد‬
‫يآفريند‪ ،‬و آن گاه آن را به كاري( رهنمود م ‌‬
‫و بايسته است م ‌‬
‫)كه بايد بكند(‪.‬‬

‫یکی بودن منبع دریافت در زندگی اسلمی‬
‫معتقدیم که تنها کتاب خدا و سنت رسول اکييرم > حجييت‬
‫قيياطع و دلیييل محکييم هسييتند‪ ،‬و مرجييع اصييلی مسييلمین‬
‫هنگام اختلف‪ ،‬خدا و رسول اسييت‪ ،‬اگيير خييدا و رسييول در‬
‫موردی قضيياوت کردنييد هیييچ کييس حييق اعييتراض و اختیييار‬
‫ندارد‪ ،‬و بعد از پیامبر هیچ کس معصوم نیست مگر اجميياع‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫امت‪ ،‬خداوند تنها اجماع امت را از خطييا و لغييزش مصييون‬
‫فرموده و بدان عصمت بخشیده اسييت چييون امکييان نييدارد‬
‫که همهي امت اسلمی بر گناهی اتفاق داشته باشند‪ ،‬امييا‬
‫این اجماع هم بدون مستند شرعی قرآن یا سنت‪ ،‬حجت و‬
‫اعتباری ندارد‪ ،‬همچنین ایمان داریم که نقل احکام خدایی‬
‫از سرچشمهی وحی به سييوی انسييانها بيير اسيياس هييوا و‬
‫آرزو آنچنانکه سييکولرها ترویييج میکننييد شييرک اسييت و بييا‬
‫وحدانیت خداوند جور درنمیآید‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖﮗ ﮘ ﮙﮚ ﮛ‬
‫ﮟ چ الحجرات‪١ :‬‬

‫ﮜ ﮝ ﮞ‬

‫هايد! بر خدا و پيغمبرش پيشي مگيريد و‬
‫اي كساني كه ايمان آورد ‌‬
‫پيشدستي مكنيد‪ ،‬و از خدا بترسيد و پروا داشته باشيد‪ ،‬چرا كششه خششدا‬
‫يباشد‪.‬‬
‫شنواي )گفتارتان‪ ،‬و( آگاه )از كردارتان( م ‌‬
‫خداوند به مسلمین دستور میدهد کششه در حضششور رسششول خششدا > بششه‬
‫چانه زدن و سخن گفتن نپردازند و‪ .‬بر او دروغ نبندند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﯺ ﯺ ﰈﰉ ﯺ‬
‫چی ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺﰎ ﯺ ﯺ ﯺ ﰒ ﯺ چ النساء‪٥٩ :‬‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫و اگر در چيزي اختلف داشتيد )و در امري از امششور كشششمكش پيششدا‬
‫كرديد( آن را به خدا )با عرضه بششه قششرآن( و پيغمششبر او )بششا رجششوع بششه‬
‫سّنت نبوي( برگردانيد )تا در پرتو قرآن و س شّنت‪ ،‬حكششم آن را بدانيششد‪.‬‬
‫چرا كه خدا قرآن را نازل‪ ،‬و پيغمبر آن را بيان و روشن داشته است‪.‬‬
‫بايد چنين عمل كنيد( اگر به خدا و روز رستاخيز ايمان داريد‪ .‬اين كار‬
‫متر‬
‫)يعني رجوع به قششرآن و س شّنت( بششراي شششما بهششتر و خششوش فرجششا ‌‬
‫است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ایمششان منششوط بششه برگردانششدن اختلفششات بششه سششوی خششدا و رسششولش‬
‫میباشششد و ایمششان بششدان مشششروط گشششته اسششت‪ ،‬بنششابراین اگششر کسششی‬
‫اختلفات را به سوی آنها برنگرداند در حقیقت به خششدا و روز قیششامت‬
‫ایمان ندارد‪.‬‬
‫همچنین میفرماید‪:‬‬

‫ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ‬
‫چﭑ ﭒ‬
‫ﭩ ﭪ چ الحزاب‪٣٦ :‬‬
‫ﭠﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ‬

‫ﭝ ﭞ ﭟ‬

‫هيچ مرد و زن مؤمني‪ ،‬در كاري كه خدا و پيغمبرش داوري كرده‬
‫باشند )و آن را مقّرر نموده باشند( اختياري از خششود در آن ندارنششد )و‬
‫ارادهي ايشان بايد تابع ارادهي خدا و رسول باشد(‪ .‬هر كششس هششم از‬
‫دستور خدا و پيغمبرش سرپيچي كند‪ ،‬گرفتار گمراهي كامل ً آشششكاري‬
‫يگردد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫اگر خدا و رسول در مورد چیزی حکم صادر کردنششد هیششچ کششس حششق‬
‫مخششالفت و اختیششار در انتخششاب رأی و سششخن خششود نششدارد و بششر همهي‬
‫مسلمین واجب است کشه نظششر و دیششدگاه خشود را تششابع وحششی الهششی و‬
‫قضاوت حضرت رسول > نمایند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﮍ ﮎ‬
‫‪٦٣‬‬

‫ک ک ک‬

‫ﮒ گ گ گ ﮖ‬

‫ﮗ ﮘ ﮙ چ النور‪:‬‬

‫يكنند‪ ،‬بايد از اين بترسند كه بليي‬
‫آنان كه با فرمان او مخالفت م ‌‬
‫يورزنششد( گريبانگيرشششان گششردد‪ ،‬يششا ايششن كششه‬
‫)در برابر عصششياني كششه م ‌‬
‫عششذاب دردنششاكي دچارشششان شششود )اعششم از قحطششي و زلزلششه و ديگششر‬
‫ههاي اخروي(‪.‬‬
‫مصايب دنيوي‪ ،‬و دوزخ و ديگر شكنج ‌‬
‫یعنی مخالف سنت و شریعت و منهج رسول خدا هستند‪ ،‬باید کردار‬
‫و گفتار خششود را بششا کششردار و گفتششار او سششنجید‪ ،‬اگششر موافششق آن باشششد‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پذیرفته میشود و اگر مخالف باشد مردود است‪ ،‬و اگششر چنیششن نباشششد‬
‫فتنهی شک و کفر و بدعت به سراغ دلهای مخالفان خواهد آمد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙﯚ ﯛ‬
‫چﮭ ﮮ‬
‫ﯟﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ چ الشورى‪٢١ :‬‬

‫ﯜ ﯝ ﯞ‬

‫شايد آنان انبازها و معبودهايي دارند كه براي ايشان ديني را پديد‬
‫ت؟( اگر‬
‫يخبر اس ‌‬
‫هاند كه خدا بدان اجازه نداده است )و از آن ب ‌‬
‫آورد ‌‬
‫ن قاطعانه و داورانه )خدا‪ ،‬مبني بششر مهلششت كششافران و تششأخير‬
‫اين سخ ِ‬
‫قيامت تا وقت معي ّششن آن( نبششود‪ ،‬ميانشششان )بششا اهلك كششافران و ابقششاء‬
‫يگرديد )و دستور عششذاب دنيششوي يششا اخششروي صششادر‬
‫مؤمنان( داوري م ‌‬
‫يداد‪ .‬در عيششن حششال آنششان نبايششد ايششن‬
‫يگشت و مجالي به كافران نم ‌‬
‫م ‌‬
‫حقيقت را فراموش كنند كه( قطعا ً ستمگران عذاب دردناكي دارند‪.‬‬
‫خداوند آنهایی را که از دین خدا سر باز میزنند و به دنبششال شششریعت‬
‫شیاطین و طاغوتها میروند و تابع حرام و حلل آنها میگردند سرزنش‬
‫میکند و بیان میفرمایششد اگششر قضششاء و تقششدیر خداونششد منششان بششر جهششان‬
‫هستی حاکم نمیبود عذاب دردناک خدا به سراغ آنها میآمد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﮉ ﮊ ژﮌ ﮍ ﮎ ک ک‬
‫چﮇ ﮈ‬
‫ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ چ يوسف‪٤٠ :‬‬

‫کﮒ گ گ گ ﮖ‬

‫فرمان جز براى خدا نيست دستور داده كششه جششز او را نپرسششتيد ايششن‬
‫است دين درست ولى بيشتر مردم نمﯩدانند‪.‬‬
‫مردم را فرا میخواند که در حکم تنها به خدا گوش فرا دهید‪ ،‬و بیان‬
‫میفرماید توحید خدا اینگونه به جای آورده میشود‪ ،‬و دیششن چیششزی جششز‬
‫این نیست ولی بسیاری از مردم ازآن بیاطلع هستند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫حجیت سنت‬
‫بييه حجیييت سيينت رسييول خييدا > ایمييان داریييم‪ ،‬و ایمييان‬
‫آوردن به آن را ضرورتی دینی میدانیم که اسلم بييدون آن‬
‫استوار نمیشييود‪ ،‬ایيين حقیقييت بييه حييدی آشييکار و بييدیهی‬
‫است کييه شایسييته نیسييت کسييی در آن توقييف کنييد یييا در‬
‫مورد آن به مناقشه و منازعه بپردازد‪.‬‬
‫امششت اسششلمی اجمششاع دارنششد کششه رسششول خششدا > در ابلغ پیششام خششدا‬
‫معصوم است و هرگز مرتکب گنششاه و اشششتباه نمیشششود‪ ،‬بنششابراین هششر‬
‫خبر صادقی که از طرف رسول به ما رسیده باشد دسششتور و فرمششان‬
‫خداست و نمی توان از آن سر باز زد و باید بدان تمسک جست‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬

‫ﭣ ﭤ ﭥ چ النجم‪٤ - ٣ :‬‬

‫يگويد‪ .‬آن )چيزي كه با‬
‫و از روي هوا و هوس سخن نم ‌‬
‫خود آورده است و با شما در ميان نهاده است( جز وحي و‬
‫يگردد‪.‬‬
‫پيامي نيست كه )از سوي خدا بدو( وحي و پيام م ‌‬
‫همچنین میفرماید‪:‬‬

‫ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک‬
‫ﮊ‬
‫هچ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ‬
‫ﮚ ﮛ چ الحاقة‪٤٧ - ٤٤ :‬‬
‫ﮗ ﮘ ﮙ‬
‫گ گ ﮖ‬

‫ﮒ گ‬

‫يبست‪ .‬ما‬
‫هاي سخنان را به دروغ بر ما م ‌‬
‫اگر پيغمبر پار ‌‬
‫يگرفييتيم‪ .‬سييپس رگ دلييش را پيياره‬
‫دست راسييت او را م ‌‬
‫يتوانست مانع )اين كييار مييا‬
‫يكرديم‪ .‬و كسي از شما نم ‌‬
‫م ‌‬
‫دربارهي( او شود )و مرگ را از او باز دارد(‪.‬‬
‫رسول خدا > مردم را به پیروی از سنت خود تشویق میکرد و بششه‬
‫امت هشدار میداد که با آن مخالفت نورزند‪ ،‬اصششحاب نیششز در امتثششال‬
‫سنت ایشان کمر همت بستند‪ ،‬و در همهي کردار و گفتار و تقریششرات‬
‫از او پیروی کردند‪ ،‬در این عمل هم راه صواب را پیمودند چون وحی‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خدا نازل میشد و آنها هم بر آن کار بودند و خداوند به روش و منهششج‬
‫آنها اقرار فرمود‪ ،‬هر سکوتی از طرف خداوند در دوران نزول وحششی‬
‫به مثابهي حجیت است‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭮ ﭯ ﭰ‬

‫ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ‬

‫ﭸﭹ ﭺ چ چ چ‬
‫چ آل عمران‪٣١ :‬‬

‫يداريد‪ ،‬از من پيروي كنيد تا خدا شما را‬
‫بگو‪ :‬اگر خدا را دوست م ‌‬
‫دوست بدارد و گناهانتششان را ببخشششايد‪ ،‬و خداونششد آمرزنششدهي مهربششان‬
‫است‪.‬‬
‫پیامبر میفرماید‪:‬‬
‫سن ِّتي َ‬
‫َ‬
‫مّني )مسلم و بخاری(‬
‫ب َ‬
‫ن َر ِ‬
‫س ِ‬
‫غ َ‬
‫ن ُ‬
‫ع ْ‬
‫م ْ‬
‫ف َ‬
‫فل َي ْ َ‬
‫هر کس به سنت من پشت کند از امت من نیست‪.‬‬
‫خداوند به ایمان بششه فرسششتادهاش امششر فرمششوده‪ ،‬و اطششاعتش را بششر‬
‫جهانیان واجب گردانیده است‪ ،‬و ایشن مقتضشی عصشمت پیشامبر و هشر‬
‫آنچه از او سر میزند میباشد‪.‬‬
‫خداوندأ میفرماید‪:‬‬

‫چﯤ ﯥ ﯦ ﯧ‬

‫ﯨ‬

‫ﯩﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ چ التغابن‪٨ :‬‬

‫ايمان بياوريد به خدا و پيغمبرش و نوري كه )قرآن نام دارد و آن‬
‫را براي روشن كردن راه سعادت دنيا و آخششرت شششما انسششانها( نششازل‬
‫يدهيد‪.‬‬
‫هايم‪ .‬خداوند كامل ً آگاه از هر آن چيزي است كه انجام م ‌‬
‫كرد ‌‬
‫در آیهی دیگری میفرماید‪:‬‬

‫چﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ‬
‫ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ چ النفال‪٢١ - ٢٠ :‬‬

‫ﮛ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫اي مؤمنان! از خدا و پيغمبرش فرمانبرداري كنيد‪ ،‬و از پيغمبر‬
‫يشششنويد )و‬
‫روگردان نشششويد‪ ،‬در حششالي كششه شششما )آيششات قششرآن را( م ‌‬
‫يكننششد(‪ .‬و ماننششد‬
‫يبينيد كه آشكارا امششر بششه وجششوب اطششاعت از او م ‌‬
‫م ‌‬
‫ما در گوش نگرفششتيم(‪ ،‬و حششال‬
‫كساني نباشيد كه م ‌‬
‫يگفتند‪ :‬شنيديم )ا ّ‬
‫يروند(‪.‬‬
‫يشنوند )چون به دنبال آن نم ‌‬
‫آن كه آنان نم ‌‬
‫و میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ چ آل عمران‪٣٢ :‬‬
‫بگو‪ :‬از خدا و از پيغمبر اطاعت و فرمانبرداري كنيد‪ ،‬و اگر‬
‫سرپيچي كننشد )ايششان بشه خشدا و پيغمشبر ايمشان ندارنشد و كافرنشد و(‬
‫يدارد‪.‬‬
‫خداوند كافران را دوست نم ‌‬

‫چﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ‬

‫ﮦ ﮧﮨ ﮰ چ الحشر‪٧ :‬‬

‫چيزهايي را كه پيغمبر براي شما )از احكام الهي( آورده است اجششرا‬
‫كنيد‪ ،‬و از چيزهايي كه شما را از آن بازداشته است‪ ،‬دست بكشيد‪.‬‬
‫پیامبر_ که از هر دروغی معصوم است_ خبر داده که خداونششد قششرآن‬
‫و نمونهی آنرا بر ایشان نازل فرمششوده اسششت‪ ،‬و هششر چیششزی کششه بیششان‬
‫میفرماید یا تشریع مینماید از سوی خدای بزرگ به او وحششی میشششود‪،‬‬
‫و اینکه پیروی از ایشان پیروی از خداونششد اسششت و نافرمششانی ایشششان‬
‫سر باز زدن از دستور خداوند میباشد‪.‬‬
‫از مقداد بن معد یکرب روایت شده است که پیامبر > فرمود‪:‬‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫شي ُ‬
‫ل َ‬
‫جي ٌ‬
‫عان‬
‫ه أَل ُيو ِ‬
‫و ِ‬
‫ش يب ْ َ‬
‫ك َر ُ‬
‫م َ‬
‫ت ال ْك َِتا َ‬
‫أَل إ ِّني أوِتي ُ‬
‫ع ُ‬
‫ه َ‬
‫مث ْل َ ُ‬
‫ب َ‬
‫َ‬
‫ن َ‬
‫م ب ِييال ْ ُ‬
‫ه يَ ُ‬
‫قو ُ‬
‫ن‬
‫ل‪َ :‬‬
‫َ‬
‫م ِ‬
‫ه ِ‬
‫في ي ِ‬
‫ريك َت ِ ِ‬
‫و َ‬
‫مي ْ‬
‫ج يدْت ُ ْ‬
‫ف َ‬
‫عل َي ْك ُي ْ‬
‫مييا َ‬
‫قْرآ ِ‬
‫عَلى أ َِ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ن مييا‬
‫م ِ‬
‫ل فأ ِ‬
‫ه ِ‬
‫في ِ‬
‫ه‪ ،‬وَإ ّ‬
‫ح يَرام ٍ ف َ‬
‫ن َ‬
‫و َ‬
‫َ‬
‫م ْ‬
‫مييو ُ‬
‫حّر ُ‬
‫جدْت ُ ْ‬
‫و َ‬
‫ما َ‬
‫حلوهُ َ‬
‫حل ٍ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫م الله‪) .‬احمد و ترمذی و ابو داود(‬
‫م َرسول الل ِ‬
‫ه> کما َ‬
‫َ‬
‫حّر َ‬
‫حّر َ‬
‫هان اگاه باشید کششه قششرآن و نمششونهی آن بششه مششن داده شششده اسششت‪،‬‬
‫نزدیک است اینکه مشردی بشر روی تختشش بنششیند و بگویشد‪ :‬مشواظب‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫قرآن باشید‪ ،‬حللش را حلل و حرامش را حرام بدانید‪ ،‬و آگاه باشید‬
‫آنچه رسول حرام میکند همانند آن چیزی است که خدا حرام میکند‪.‬‬
‫از عرباض بن ساریه روایششت شششده کششه رسششول خششدا > در میششان مششا‬
‫برخاست و آنگاه فرمود‪:‬‬
‫َ‬
‫عل َييى أ َ‬
‫َ‬
‫ه َ‬
‫م‬
‫مت ّك ًِئا َ‬
‫ريك َت ِي ِ‬
‫نأ ّ‬
‫بأ َ‬
‫س ُ‬
‫اي َ ْ‬
‫ق يدْ ي َظُ ي ّ‬
‫ح َ‬
‫ه ل َي ْ‬
‫ن الل ّي َ‬
‫م ُ‬
‫حدُك ُ ْ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ه َ‬
‫ذا ال ُ‬
‫م َ‬
‫ه َ‬
‫ت‬
‫و َ‬
‫في َ‬
‫ما ِ‬
‫والل ِ‬
‫يُ َ‬
‫حّر ْ‬
‫عظ ُ‬
‫شي ًْئا إ ِل َ‬
‫قدْ َ‬
‫وإ ِّني َ‬
‫ن أل َ‬
‫قْرآ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ل ال ْ ُ‬
‫مث ْي ُ‬
‫نأ ْ‬
‫و أك ْث َيُر )ابششو‬
‫ت َ‬
‫هييا ل َ ِ‬
‫مْر ُ‬
‫هي ْ ُ‬
‫شيَياءَ إ ِن ّ َ‬
‫ع ْ‬
‫ون َ َ‬
‫وأ َ‬
‫نأ ْ‬
‫قيْرآ ِ‬
‫ت َ‬
‫َ‬
‫داود(‬
‫آیا کسی از شما که بششر روی صششندلی قششدرت نشسششته گمششان ميکنششد‬
‫خداونششد چیششزی را غیششر از آنچششه در قششرآن حششرام شششده‪ ،‬حششرام نکششرده‬
‫است؟‪ ،‬آگاه باشید که مششن ماننششد قششرآن یششا بیشششتر از آن امششر و نهششی‬
‫کردهام و مردم را موعظه دادهام‪.‬‬
‫یا حدیث‪:‬‬
‫قد ْ أ َ َ‬
‫ن أَ َ‬
‫ف َ‬
‫صاِني َ‬
‫ف َ‬
‫عِني َ‬
‫ه‬
‫قد ْ َ‬
‫ن َ‬
‫طا َ‬
‫طا َ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫صى الّليي َ‬
‫و َ‬
‫ع الل ّ َ‬
‫َ‬
‫ع َ‬
‫ع َ‬
‫ه َ‬
‫)مسلم و بخاری(‬
‫هرکس از من پیروی کند در حقیقت از خدا پیروی کرده و هر کششس‬
‫مرا نافرمانی کند در حقیقت خدا را نافرمانی کرده است‪.‬‬
‫یکی دیگر از دليل دال بر حجیت سنت‪ ،‬عدم امکان عمل کردن بششه‬
‫قرآن در بعضی مواقع است‪ ،‬چون قرآن بعضی احکام را مجمل بیان‬
‫کرده است كه برای اجراي آنها باید از سششنت امششداد و یششاری بجششوییم‪،‬‬
‫مثل ً خداوند میفرماید‪ :‬ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ تنها میتوان از این آیه وجوب‬
‫نماز و زکششات را اسششتنباط کششرد امششا چگششونگی اداي نمششاز‪ ،‬اوقششات آن‪،‬‬
‫تعداد ركعششات نمششاز و اينكششه بششر چششه كسششاني واجششب اسششت‪ ،‬همچنيششن‬
‫ماهيت زكات‪ ،‬اموالي كششه زكششات در آنهششا واجششب اسششت‪ ،‬حششد نصششاب‪،‬‬
‫مقادير و شرطهاي وجوب آن‪ ،‬هیچ راهی بششرای شششناختن آنهششا غیششر از‬
‫سنت وجود ندارد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫سرمشقی نیکو‬

‫ایمان داریم که الگييوی نیکييوی ایيين امييت حضييرت ختمييی‬
‫مرتبت ج اسييت‪ ،‬و سينت او بيير هيير سيينت و روش دیگييري‬
‫حاكم است‪ ،‬و اگيير سيينت ایشييان بييه صييحت رسييید سييخن‬
‫هيچكس را ياراي مقابله با آن نيست‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ‬
‫ی ی ی‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ چ الحزاب‪٢١ :‬‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ‬

‫ﯺ‬

‫سرمشق و الگوي زيبايي در )شيوهي پنششدار و گفتششار و كششردار(‬
‫پيغمبر خدا براي ششما اسشت‪ .‬بشراي كسشاني كشه )داراي سشه ويژگشي‬
‫باشند‪ (:‬اميد به خدا داشته‪ ،‬و جوياي قيامت باشند‪ ،‬و خداي را بسيار‬
‫ياد كنند‪.‬‬
‫در آيهي دیگششر پیششروی و اتبششاع از پیششامبر عزیششز را نشششانه و علمششت‬
‫محبت خداوند قرار داده است‪.‬‬

‫چﭮ ﭯ ﭰ‬
‫چ چ‬

‫ﭱ ﭲ‬

‫ﭳ ﭴ‬

‫ﭵ ﭶ ﭷ‬

‫ﭸﭹ ﭺ چ چ‬
‫آل عمران‪٣١ :‬‬

‫يداريد‪ ،‬از من پيروي كنيد تا خدا شما را‬
‫بگو‪ :‬اگر خدا را دوست م ‌‬
‫دوست بدارد و گناهانتششان را ببخشششايد‪ ،‬و خداونششد آمرزنششدهي مهربششان‬
‫است‪.‬‬
‫در آیهي دیگر به مخالفت با او هشدار داده اسششت و بششه مخششالفین او‬
‫وعدهي فتنه و عذاب دردناك میدهد‪ ،‬خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﮍ ﮎ‬

‫ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ‬

‫ﮗ ﮘ ﮙ چ النور‪:‬‬
‫‪٦٣‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يكنند‪ ،‬بايد از اين بترسند كششه بليششي‬
‫آنان كه با فرمان او مخالفت م ‌‬
‫يورزنششد( گريبانگيرشششان گششردد‪ ،‬يششا ايششن كششه‬
‫)در برابر عصششياني كششه م ‌‬
‫عششذاب دردنششاكي دچارشششان شششود )اعششم از قحطششي و زلزلششه و ديگششر‬
‫ههاي اخروي(‪.‬‬
‫مصايب دنيوي‪ ،‬و دوزخ و ديگر شكنج ‌‬
‫فقهاي بزرگ اسلمی این حقیقت را درک کردهاند و هرگز فقه خود‬
‫را به مثابهي وحی قرار ندادهاند تا از خطا و اشششتباه مصششون باشششد و‬
‫عصمت را به اجتهادات خود نسبت ندادهانششد‪ ،‬و هرگششز سششخنی خلف‬
‫حدیث صحیح بر زبششان نراندهانششد‪ ،‬هششر کششدام از بزرگششان علششم در ایششن‬
‫مورد بیانات گوهرباری دارند که در هر عصر و زمششان و مکششانی قابششل‬
‫تدبر و تأمل هستند‪.‬‬
‫ابششن عبششاس ط میفرمایششد‪ :‬اگششر مششن بگششویم خششدا و رسششول چنششان‬
‫فرمودهاند و شما بگویيد ابوبکر و عمر چنین میگویند‪ ،‬امکان دارد که‬
‫از آسمان بر شما سنگ ببارد‪.‬‬
‫ابوحنیفه میفرماید‪ :‬ایشن فتششوا رأی و دیششدگاه ماسششت کششه از آن بهشتر‬
‫نمیدانیم و نمیتوانیم بگویيم‪ ،‬اگشر سشخنی بهشتر از آن از سشوی فشردی‬
‫روایت شود‪ ،‬سخن او از دیدگاه ما بهتر است‪.‬‬
‫به ابوحنیفه گفتند‪ :‬اين چیزی که بدان فتوا دادهايششد‪ ،‬حقیقششت دارد و‬
‫هیچ شک و گمانی در آن نیسششت؟ فرمششود‪ :‬بششه خششدا سششوگند نمیدانششم‪،‬‬
‫شاید به گونهاي باشد كه در بطلن آن شكي نباشد!‪....‬‬
‫زفر میگوید‪ :‬ما در حالی کششه همششراه ابویوسششف و محمششد بششن حسششن‬
‫بودیم و از ابوحنيفه علم ميآموختيم بشا وي مخشالفت میکردیشم‪ ،‬روزی‬
‫به ابو یوسف گفت‪ :‬ای یعقوب وای به حالت! هر چه از من میشنوی‬
‫ننویس‪ ،‬چون امروز چیزی میگویم و فششردا از آن پشششیمان میشششوم‪ ،‬و‬
‫روز بعد شاید از دومی هم پشیمان شوم‪.‬‬
‫امام مالک میفرماید‪ :‬هر انسانی بعضی از سخنانش پذیرفته میشود‬
‫و بعضی دیگر رد میگردد مگر کلم رسول خششدا ج کششه كششامل ً پششذيرفته‬
‫ميشود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دوباره میفرماید‪ :‬هیچ چیزی به اندازهي حکم صادر کششردن و جششواب‬
‫دادن در مورد حلل و حرام بر دوش من سنگینی نمیکند چون پاسششخ‬
‫در مششورد حکششم خداسششت‪ ،‬مششن بزرگششان علششم و فقششاهت دیششار خششود را‬
‫دیدهام‪ ،‬همهي آنها‪ ،‬مرگ را بر جواب مسئله ترجیح میدادنششد‪ ،‬امششا در‬
‫این دوران مردم با آرزو فتوا صادر میکنند‪ ،‬اگر به آینده فکر میکردند‬
‫و عاقبتاندیش میبودند هرگز دست به چنین کاری نمیزدند‪.‬‬
‫ربیششع بششن سششلیمان میگویششد‪ :‬در مششورد سششخن فششردی کششه از شششافعي‬
‫پرسيده و گفته بود‪ :‬از رسول خدا چنین و چنان روایت شششده اسششت‪،‬‬
‫ای ابوعبدالله تو در مورد آن چه میگویي؟ شنیدم که شافعی پریشان‬
‫شد و صورتش قرمز گشت و گفت‪ :‬چه زمینی مرا جاي میدهد و چه‬
‫آسمانی بر من سایه میاندازد اگر از رسول خدا چیزی روایت شود و‬
‫من خلف آن فتوا بدهم‪ ،‬بله سخن حضرت رسول را بر سر و چشششم‬
‫میگذارم‪.‬‬
‫ربیع میگوید‪ :‬از شافعی شنیدم که میگفت هر انسانی سخن پیششامبر‬
‫را فرامششوش میکنششد یششا حششدیثی بششه گششوش او نمیخششورد و از آن بیآگششاه‬
‫است‪ ،‬هرگاه من سخنی گفتم یا اصلی را تدوین کردم‪ ،‬اما خلف آن‬
‫از حضششرت روایششت شششد‪ ،‬سششخن مششرا رهششا کنیششد و بششه کلم پیششامبر ج‬
‫بچسبید‪ .‬چند بار این سخن را تکرار کرد‪.‬‬
‫بیهقی و حاکم از شافعی روایت کردهاند که فرمود‪ :‬هر حششدیثی کششه‬
‫به صحت برسد مذهب من هم مطابق همان حدیث است‪.‬‬
‫و به روایتي فرمود‪ :‬اگر سخن من خلف کلم حضششرت بششود‪ ،‬سششخنم‬
‫را به دیوار بكوبيد‪.‬‬
‫روزی به مزنششی گفششت‪ :‬ای ابششاابراهیم‪ ،‬در هششر سششخنی از مششن تقلیششد‬
‫نکن‪ ،‬بلکه خوب فکر کن‪ .‬چون موضوع‪ ،‬موضوع دین است‪.‬‬
‫امام احمد میفرمایششد‪ :‬هیششچ انسششانی نمیتوانششد در مقابششل کلم خششدا و‬
‫رسول سخن بگوید‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫در جایی دیگر به مردی میگویششد‪ :‬نششه مقلششد مششن بششاش و نششه مالششک و‬
‫اوزاعی و نخعی و دیگران‪ ،‬بلکه مانند آنهششا احکششام را از کتششاب خششدا و‬
‫سنت رسول خدا استخراج کن‪.‬‬

‫لزمهي وحدت منبع در زندگی اسلمی‬
‫بنا به اصل گذشته یعنی وحی خدا به عنوان تنها منبييع در‬
‫زندگی‪ ،‬باید ایمان داشته باشیم کييه اعتقيياد بييه هرحکييم و‬
‫حاکمی که در فرهنگ قرآن طاغوت است با ایمان منافات‬
‫دارد و نفاق به شمار میآید‪ ،‬و هر کس آن را جایز بدانييد از‬
‫دايرهي وسیع اسلم بيرون رفته و کافر است‪ ،‬و اطيياعت‬
‫و پیروی مطلق تنها مخصوص خداوند و رسول خدا اسييت‪،‬‬
‫پیروی از حاکم یا ولی یا مرد یا پدر و خلصه هر اسمی بييا‬
‫هر نام و نشيانی بيه شيرطی جيایز و رواسيت کيه ميوجب‬
‫نافرمانی پروردگار نشود و ال هرگز جایز نیست و مييوجب‬
‫گناه ميشود‪ ،‬سخن هر انسانی قابل قبول و رد است مگر‬
‫کلم پیامبر که کسی نمیتواند بر کلم ایشان مهر رد بزند‪،‬‬
‫و ایمان داریم که پیروی از اهل علم وقييتی درسييت اسييت‬
‫کييه وسييیلهي شييناخت پیييام خييدا باشييد‪ ،‬و شييورا تنهييا در‬
‫داييييرهي مباحيييات و مسيييايل اجتهيييادی و عفيييو شيييدهها‬
‫)چیزهييايی کييه خداونييد از گفتيين آنهييا چشمپوشييي كييرده‬
‫است( مشييروعیت دارد‪ ،‬و مصييلحتی کيه بيا شيرع منافيات‬
‫داشته باشد مردود و غیرقابلقبول است‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ‬
‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ‬
‫ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ چ‬
‫ﭡ ﭢ ﭣ‬
‫النساء‪٦٠ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يگويند كه آنان‬
‫يكني از كساني كه م ‌‬
‫جب نم ‌‬
‫)اي پيغمبر!( آيا تع ّ‬
‫بدانچه بر تو نازل شده و بدانچه پيش از تو نششازل شششده ايمششان دارنششد‬
‫يخواهنششد‬
‫)ولي با وجود تصديق كتابهاي آسماني‪ ،‬به هنگام اختلف( م ‌‬
‫داوري را به پيششش طششاغوت ببرنششد )و حكششم او را بششه جششاي حكششم خششدا‬
‫بپذيرند؟!(‪ .‬و حال آن كه بديشان فرمان داده شده است كه )به خدا‬
‫يخواهد‬
‫ايمان داشته و( به طاغوت ايمان نداشته باشند‪ .‬و اهريمن م ‌‬
‫كه ايشان را بسي گمراه )و از راه حق و حقيقت بدر( كند‪.‬‬
‫ایمان افرادی را که وابسته به طاغوت هستند گمانی بیش نمیدانششد‪،‬‬
‫و درچند آیه بعد سوگند یاد میکند که چنین افرادی ایمان ندارند‪:‬‬

‫ﯜﯗﯗﯗﯗ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫چ‬
‫چ النساء‪٦٥ :‬‬

‫ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ‬

‫ﯥ ﯦ ﯧﯗ‬

‫ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ‬

‫يآيند تا تو‬
‫ما‪ ،‬نه! به پروردگارت سوگند كه آنان مؤمن بشمار نم ‌‬
‫ا ّ‬
‫را در اختلفات و درگيريهاي خود به داوري نطلبند و سپس مللششي در‬
‫دل خود از داوري تو نداشته و كامل ً تسليم )قضاوت تو( باشند‪.‬‬
‫خداوند در مورد رابطهي فرزند با والدينش میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گگ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙﮚ‬
‫ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟﮠ ﮨ چ لقمان‪١٥ :‬‬
‫هر گاه آن دو‪ ،‬تلش و كوشش كنند كه چيزي را شريك من قرار‬
‫دهي كه كمترين آگاهي از بودن آن و )كوچكترين دليل بششر اثبششات آن(‬
‫سراغ نششداري‪ ،‬از ايشششان فرمششانبرداري مكششن‪) .‬چششرا كششه در مسششألهي‬
‫عقايد و كفر و ايمان همگامي و همراهششي جششايز نيسششت‪ ،‬و رابطششه بششا‬
‫دم بر رابطهي انسان با پدر و مششادر اسششت‪ ،‬و اعتقششاد مكتششبي‬
‫خدا‪ ،‬مق ّ‬
‫برتر از عواطف خويشاوندي است‪ .‬ولي در عين حششال( بششا ايشششان در‬
‫هاي رفتار كن و راه كساني را‬
‫دنيا به طرز شايسته و به گونهي بايست ‌‬
‫در پيش گير كه به جانب من )با يكتاپرسششتي و طششاعت و عبششادت( رو‬
‫هاند‪.‬‬
‫كرد ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫اطاعت و فرمششانبرداری از پششدر و مششادر كششه در آن معصششيت خداونششد‬
‫باشد و مزین کردن شرک توسط آنها جایز نیست‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی یی ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﰎ ﯺ چ النساء‪٥٩ :‬‬
‫ﯺ ﯺ ﰈ ﰉ‬
‫هايششد! از خششدا )بششا پيششروي از قششرآن( و از‬
‫اي كسششاني كششه ايمششان آورد ‌‬
‫سك به سّنت او( اطاعت كنيد‪ ،‬و از‬
‫مد مصطفي با تم ّ‬
‫پيغمبر )خدا مح ّ‬
‫كارداران و فرماندهان مسلمان خود فرمانبرداري نماييششد )مششادام كششه‬
‫قگرا بوده و مجري احكام شريعت اسلم باشند( و اگششر در‬
‫دادگر و ح ّ‬
‫چيزي اختلف داشتيد )و در امري از امور كششمكش پيشدا كرديشد( آن‬
‫را به خدا )با عرضه به قرآن( و پيغمبر او )با رجششوع بشه سشّنت نبششوي(‬
‫برگردانيد )تا در پرتو قرآن و سّنت‪ ،‬حكم آن را بدانيششد‪ .‬چششرا كششه خششدا‬
‫قرآن را نازل‪ ،‬و پيغمبر آن را بيان و روشن داشته است‪ .‬بايششد چنيششن‬
‫عمل كنيد( اگر به خدا و روز رستاخيز ايمان داريد‪.‬‬
‫لفظ طاعت را همراه رسول تکرار میکند تا بیان کنششد کششه پیششروی از‬
‫رسششول مسششتقل اسششت امششا همششراه اولیالمششر لفششظ طششاعت را تکششرار‬
‫نمیکند چون اطاعت از اولوالمر تابع اطاعت از خدا و رسششول اسششت‬
‫یعنی وقتی جایز است از آنها پیروی شود که در دايرهي اطاعت خششدا‬
‫و رسول قرار گیرند‪ ،‬در غیر این صورت پیروی از آنها گناه محسششوب‬
‫میشود‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫وال ّ‬
‫مييا‬
‫مْر ِ‬
‫ة َ‬
‫طا َ‬
‫ع ُ‬
‫سل ِم ِ ِ‬
‫حي ّ‬
‫ما أ َ‬
‫م ُ‬
‫م ْ‬
‫ال ّ‬
‫ره َ َ‬
‫في َ‬
‫ء ال ْ ُ‬
‫عَلى ال ْ َ‬
‫س ْ‬
‫ب َ‬
‫ع َ‬
‫وك َي ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫م ي ُي ْ‬
‫ة ف يإ ِ َ‬
‫ة‬
‫ول طا َ‬
‫عي َ‬
‫صيي َ ٍ‬
‫ع ِ‬
‫ذا أ ِ‬
‫صيي َ ٍ‬
‫ع ِ‬
‫م َ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫ة فل َ‬
‫سي ْ‬
‫ميَر ب ِ َ‬
‫مْر ب ِ َ‬
‫ؤ َ‬
‫لَ ْ‬
‫ع َ‬
‫)مسلم و بخاری(‬
‫گوش دادن و پیروی بر انسان مسلمان در آنچه دوست دارد و آنچه‬
‫بدش ميآيد واجب است تا وقتی که به گناه مکلف نشود وقتی کششه او‬
‫را به گناه کردن دستور دادند گوش دادن و اطاعتي نيست‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یا در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫مييا ال ّ‬
‫َل َ‬
‫ف‬
‫طا َ‬
‫طا َ‬
‫عي ُ‬
‫عي َ‬
‫ة ِ‬
‫ة ِ‬
‫ة الل ّي ِ‬
‫ص يي َ ِ‬
‫ع ِ‬
‫ع يُرو ِ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫فييي ال ْ َ‬
‫ه إ ِن ّ َ‬
‫فييي َ‬
‫)مسلم و بخاری(‬
‫در نافرمانی خداوند پیروی و اطاعتی وجود ندارد‪ ،‬تنها در کار نیک و‬
‫معروف اطاعت کردن مشروع و جایزاست‪.‬‬
‫امام بخاری در صحیح خودش ميفرماید‪ :‬امام و خلیفه در امور مباح‬
‫و اجتهادی با اهل علم مشورت میکنند تا به آسششانترین دیششدگاه دسششت‬
‫یابند وآن را مبنای عمششل قششرار دهنششد‪ ،‬اگششر کتششاب و سششنت مسششائل را‬
‫توضیح دادند به غير آنها رو آورده نمیشود‪ ،‬بزرگان مشهور اهل علم‪،‬‬
‫جوان و پير‪ ،‬طرف مشورت عمششر بودنششد در حششاليكه در مقابششل کتششاب‬
‫خدا سکوت میکردند و از آن فراتر نمیرفتند‪.‬‬
‫خداوند در این آیه بیان میفرماید که در مقابل پیام خدا به جز هششوا و‬
‫هوس چيزي وجود ندارد و در مقابل حکششم خششدا حکمششي جششز جششاهلیت‬
‫نيست‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﯩ ﯪ ﯫ‬
‫چ ﯧﯗ ﯨ‬
‫ﯺ چ القصص‪٥٠ :‬‬

‫ﯬ ﯭ ﯮﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺﯺ‬

‫پس اگر )اين پيشنهاد تو را نپذيرفتند و( پاسششخت نگفتنششد‪ ،‬بششدان كششه‬
‫يكنند! آخر چششه كسششي‬
‫ايشان فقط از هواها و هوسهاي خود پيروي م ‌‬
‫هتر از آن كسششي اسششت كششه )در ديششن( از هششوي و‬
‫هتششر و سرگشششت ‌‬
‫گمرا ‌‬
‫هوس خود پيروي كند‪ ،‬بدون اين كششه رهنمششودي از جششانب خششدا )بششدان‬
‫شده( باشد؟!‬

‫چﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ‬
‫‪١٨‬‬

‫ﮝ ﮞ ﮟ‬

‫ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ چ الجاثية‪:‬‬

‫سپس ما تو را )مبعوث كرديم و( بر آئين و راه روشني از دين‬
‫)خدا كه برنامهي تو و همهي انبياء پيشششين بششوده اسششت و اسششلم نششام‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دارد( قرار داديم‪ .‬پس‪ ،‬از اين آيين پيروي كن و بدين راه روشن بششرو‬
‫)چششرا كششه آييششن رسششتگاري و راه نجششات اسششت( و از هششوا و هوسششهاي‬
‫يخبرنششد و از راه حششق( آگششاهي‬
‫كساني پيروي مكن كه )از دين خششدا ب ‌‬
‫ندارند‪.‬‬

‫چ ی ی ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﰈ ﰉ چ المائدة‪٥٠ :‬‬
‫آيا )آن فاسقان از پذيرش حكم تو بر طبق آنچه خدا نازل كرده‬
‫يكننششد و( جويششاي حكششم جششاهلّيت )ناشششي از هششوي و‬
‫است سرپيچي م ‌‬
‫هوس( هستند؟ آيا چه كسششي بششراي افششراد معتقششد بهششتر از خششدا حكششم‬
‫يكند؟‬
‫م ‌‬
‫و در جاي ديگري جاهلن را امششر ميكنششد بششه پرسششيدن از عالمششان بششه‬
‫شريعت‪:‬‬

‫چپ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ‬

‫ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣﭤ‬

‫ﭯ‬

‫چ النحل‪٤٤ - ٤٣ :‬‬

‫يدانيششد‪.‬‬
‫پس )براي روشنگري( از آگاهان بپرسششيد‪ ،‬اگششر )ايششن را( نم ‌‬
‫همراه با دليل روشن و آشكار‪.‬‬
‫اهل ذکر را بدین علت مسئول قرار داده است چون با دليل آشکار‬
‫و نوشتهها آشنا هستند‪ ،‬بدین خاطر اساس پیروی از آنها علم ایشششان‬
‫به قرآن و سنت و استقامت بر پیروی از آنها است‪.‬‬

‫حجیت فهم و برداشت سلف صالح از كتاب و سنت‬
‫ایمان داریم که سلف صالح ما آنگونه كه در نقل نصييوص‬
‫دین مرجع قابل اعتمادی هستند همچنین در ميورد فهيم و‬
‫درک نصييوص محکييم و قطعييی در جایگيياه شييامخی قييرار‬
‫دارند؛ اگر بر مسئلهای اجماع کردند نمیتوان از اجماع آنها‬
‫سر باز زد؛ و در فهم و درک نصوص وحی نمیتوان آنها را‬
‫ناديده گرفت‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ‬
‫ﭿﮀ ﮁ ﮂ ﮃ چ النساء‪١١٥ :‬‬
‫كسي كه با پيغمبر دشمنانگي كند‪ ،‬بعد از آن كه )راه( هدايت )از‬
‫راه ضللت براي او( روشن شده است‪ ،‬و )راهي( جز راه مؤمنان در‬
‫يشششود و(‬
‫پيش گيرد‪ ،‬او را بششه همششان جهششتي كششه )بششه دوزخ منتهششي م ‌‬
‫يگردانيم )و با همان كافراني همششدم‬
‫دوستش داشته است رهنمود م ‌‬
‫ينماييم كه ايشان را به دوستي گرفته است( و به دوزخششش داخششل‬
‫م ‌‬
‫يسوزانيم‪ ،‬و دوزخ چه بد جايگاهي است!‬
‫يگردانيم و با آن م ‌‬
‫م ‌‬
‫پیامبر اکرم ج میفرماید‪:‬‬
‫)عليكم بسنتي وسيينة الخلفيياء الراشييدين المهييديين ميين‬
‫بعدي وعضوا عليها بالنواجذ ( )ابو داود و ترمذی(‬
‫بر شما لزم اسششت از سششنت مششن و جانشششینان هششدایت یششافتهي مششن‬
‫پیروی کنید و با چنگ و دندان آن را بگیرید‪.‬‬
‫همچنين میفرماید‪:‬‬
‫ُ‬
‫فْر َ‬
‫ست َ ْ‬
‫فييي‬
‫رقُ َ‬
‫ق ً‬
‫ها ِ‬
‫ن ِ‬
‫سب ْ ِ‬
‫‪ ....‬إ ِ ّ‬
‫ة ك ُل ّ َ‬
‫عي َ‬
‫و َ‬
‫مِتي َ‬
‫نأ ّ‬
‫عَلى ثلث َ‬
‫فت َ ِ‬
‫ْ‬
‫ة )ابن ماجه(‬
‫ما َ‬
‫ع ُ‬
‫وا ِ‬
‫و ِ‬
‫ي ال َ‬
‫ج َ‬
‫حدَةً َ‬
‫ر إ ِّل َ‬
‫ه َ‬
‫الّنا ِ‬
‫امت و پیروان من به هفتاد و سه فرقه تقسیم میشششوند همهي آنهششا‬
‫در آتش هستند مگر گروهی که پیرو من و اصحاب من هستند‪.‬‬
‫بنششابراین پیششروی از راه و روش مششؤمنین و سششنت خلفششاء راشششدین‬
‫هدایت یافته‪ ،‬و اصحاب حضرت وسیلهی نجات از بششدعت و گمراهششی‬
‫است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ولء )دوستی( و براء )دشمني(‬
‫ایمان داریم که اساس ولء و براء تنها اسلم است‪ ،‬و هششر کششس بششه‬
‫خدا و رسول خد اج ایمان داشته باشد هرکجا و از هر جنسشی باششد‪،‬‬
‫باید محبش در قلب مؤمن جایگیرد‪ ،‬و هر کس به خدا و رسول ایمان‬
‫نداشته باشد باید از او تبرا جست هر جا که باشد‪ ،‬و هر کس كه هششم‬
‫ایمششان و هششم گنششاه را در دل خششود جششا کششرده باشششد بایششد بششه انششدازهي‬
‫ایمششانش محبششت و بششه انششدازهي گنششاهش نسششبت بششه او دوري داشششته‬
‫باشیم‪ ،‬همچنانكه ايمان داريم هر كششس دوسششتي غيرمسششلمانان را بششر‬
‫دوستي اهل اسلم ترجيح دهد ايمان و توحيدش خدشهدار ميشود‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬
‫ﭪ ﭫ چ المائدة‪٥١ :‬‬
‫ﭣﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ‬
‫اي مؤمنان! يهوديان و مسيحيان را به دوستي نگيريد )و به طريق‬
‫اّولي آنان را بششه سرپرسششتي نپذيريششد(‪ .‬ايشششان برخششي دوسششت برخششي‬
‫ديگرند )و در دشمني با شما يكسان و برابرنششد(‪ .‬هركششس از شششما بششا‬
‫ايشان دوستي ورزد )و آنان را بششه سرپرسششتي بپششذيرد( بيگمششان او از‬
‫زمرهي ايشان بشمار است‪ .‬و ش ّ‬
‫ك نيست كه خداوند افششراد سششتمگر‬
‫يكند‪.‬‬
‫را )به سوي ايمان( هدايت نم ‌‬
‫موالت بر چند معنی اطلق میشود که همهي آنها به محبت و یششاری‬
‫برمیگردند‪ ،‬یعنی با آنها مانند دوستان معاشرت نکنید چون بعضششی از‬
‫آنهششا دوسششتان بعضششی دیگششر هسششتند‪ ،‬بنششابراین در دشششمنی مؤمنششان و‬
‫صفآرایی در مقابل آنها با هم متحد هسششتند پششس چگششونه فششرد مششؤمن‬
‫ميتواند با آنها مانند دوستان معاشرت کند؟!‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﯯ‬

‫ﯰ‬

‫ﯬ ﯭ ﯮ‬
‫ﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ‬
‫چﯥ ﯦ‬
‫ﯧﯗ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی ی چ المائدة‪٥٦ - ٥٥ :‬‬

‫ﯱ‬

‫ﯲ‬

‫ﯳ‬

‫ﯴ‬

‫ﯵ‬

‫ﯶ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫تنها خدا و پيغمبر او و مؤمناني ياور و دوست شمايند كه خاشعانه‬
‫يكننششد‪ .‬و‬
‫يآورند و زكششات مششال بششه در م ‌‬
‫و خاضعانه نماز را به جاي م ‌‬
‫هركس كه خدا و پيغمبر او و مؤمنان را به دوستي و ياري بپششذيرد )از‬
‫بالله پيروز است‪.‬‬
‫يترديد حز ‌‬
‫بالله است و( ب ‌‬
‫زمرهي حز ‌‬
‫وقتی خداوند آنهششا را از دوسششتی بششا دشششمنان نهششی میکنششد از طريششق‬
‫قصر برای آنها تعیین میکند كه چه كساني دوستان آنها هسششتند‪ ،‬مثششل‬
‫اینکه میفرماید‪ :‬آنها را به دوستی نگیرید‪ ،‬اصل ً دوستی آنها برای شما‬
‫ممکن و متصور نیست‪ ،‬بلکه دوست و ولی شما تنها خدا و رسششول و‬
‫مؤمنین میباشد‪ ،‬ولیت را در آنها حصر میکند‪ ،‬علششت حصشر ولیشت بشا‬
‫وجود دوستان فراوان این است که ولیت اصالتا ً بششرای خششدا اسششت و‬
‫ولیت رسول و مؤمنین بششا تبعیششت از ولیششت خداونششد ایجششاد میشششود و‬
‫مشروعیت پیدا میکند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ‬
‫ﮄ چ الممتحنة‪١ :‬‬

‫ﭚ‬

‫ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬

‫ﭛ ﭜ ﭝ‬

‫اي مؤمنان! دشمنان من و دشمنان خششويش را بششه دوسششتي نگيريششد‪.‬‬
‫يورزيد‪ ،‬در حششالي كششه‬
‫يكنيد و مودت م ‌‬
‫شما نسبت بديشان محبت م ‌‬
‫آنان به حق و حقيقتي ايمان ندارند كه براي شما آمده است‪.‬‬
‫و میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ‬
‫ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ‬

‫ﯪ‬

‫ﯫ‬

‫ﯬ‬

‫ﯭ‬

‫ﯮ‬

‫ﯯ‬

‫ﯰ‬

‫آل عمران‪٢٨ :‬‬
‫مؤمنان نبايد مؤمنان را رها كنند و كافران را به جاي ايشان به‬
‫دوستي گيرند‪ ،‬و هر كه چنين كند )رابطهي او با خدا گسسته است و‬
‫هاي( وي را در چيزي از )رحمت( خدا نيست ‪-‬مگر آن كششه )ناچششار‬
‫بهر ‌‬
‫شششويد و( خويشششتن را از )اذي ّششت و آزار( ايشششان مصششون داريششد و )بششه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خاطر حفظ جان خود تقيششه كنيششد(‪ -‬و خداونششد شششما را از )نافرمششاني(‬
‫يدارد و بازگشت )همگان( به سوي او است‪.‬‬
‫خود برحذر م ‌‬
‫خداوند در آیهي ذیل به ما دسششتور میدهششد کششه ابراهیششم پیششامبر را در‬
‫دشمنی با کافران الگو و سرمشق خود قرار دهیم‪:‬‬

‫ﮯﮱ ﮰ ﮱﮱ ﯓ ﯔ‬
‫ﮪ ﮫ ﮬﮱ ﮭﮱ ﮮ‬
‫چﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ‬
‫ﯹ چ الممتحنة‪:‬‬
‫ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ‬
‫ﯙ‬
‫ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ‬
‫‪٤‬‬
‫)رفتار و كردار( ابراهيم و كساني كه بدو گرويده بودند‪ ،‬الگوي‬
‫خوبي براي شما است‪ ،‬بدانگاه كه به قوم خود گفتند‪ :‬ما از شما و از‬
‫يپرسششتيد‪ ،‬بيششزار و گريزانيششم‪ ،‬و شششما را‬
‫چيزهايي كششه بغيششر از خششدا م ‌‬
‫هتششوزي‬
‫ياعتنششاييم‪ ،‬و دشششمنانگي و كين ‌‬
‫قبول نششداريم و در حششق شششما ب ‌‬
‫هميشگي ميان ما و شما پديدار آمده است‪ ،‬تا زمششاني كششه بششه خششداي‬
‫يپرستيد‪.‬‬
‫يآوريد و او را به يگانگي م ‌‬
‫يگانه ايمان م ‌‬
‫در جاي ديگري میفرماید‪:‬‬

‫ﭱ ﭲﭳ ﭴ ﭵ‬
‫چﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ‬
‫چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ‬
‫ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ‬
‫ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖﮗ ﮘ ﮙ ﮚ‬
‫ﮛ ﮜﮱ ﮝﮱ چ التوبة‪٢٤ - ٢٣ :‬‬
‫اي مؤمنان! پدران و برادران )و همسران و فرزندان و هر يك از‬
‫هگششاه و دوسششت خششود‬
‫خويشاوندان ديگر( را ياوران خود نگيريد )و تكي ‌‬
‫يدينششي از دينششداري در‬
‫ندانيد( اگر كفر را بر ايمششان ترجيششح دهنششد )و ب ‌‬
‫يتر باشد(‪ .‬كساني كه از شما ايشان را يششاور‬
‫نزدشان عزيزتر و گرام ‌‬
‫ً‬
‫و مددكار خود كنند مسّلما ستمگرند‪ .‬بگششو‪ :‬اگششر پششدران و فرزنششدان و‬
‫برادران و همسران و قوم و قبيلهي شششما‪ ،‬و امششوالي كششه فراچنگششش‬
‫يرونقششي آن‬
‫يبششازاري و ب ‌‬
‫هايششد‪ ،‬و بازرگششاني و تجششارتي كششه از ب ‌‬
‫آورد ‌‬
‫يترسيد‪ ،‬و منازلي كه مورد علقهي شما است‪ ،‬اينها در نظرتان از‬
‫م ‌‬
‫خدا و پيغمبرش و جهاد در راه او محبوبتر باشد‪ ،‬در انتظار باشيد كششه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يفرسششتد(‪.‬‬
‫يكنششد )و عششذاب خششويش را فششرو م ‌‬
‫خداونششد كششار خششود را م ‌‬
‫ينمايد‪.‬‬
‫خداوند كسان نافرمانبردار را )به راه سعادت( هدايت نم ‌‬
‫خداوند به دوري از كفار دستور ميدهد هر چند از پدران یا فرزنششدان‬
‫باشند‪ ،‬و از دوستی با آنها نهی میفرماید اگر کفر را بر ايمششان ترجيششح‬
‫دهند‪ ،‬سپس به پیامبر دستور میدهد به افرادی که اهل و نزدیکششان را‬
‫بر خدا و رسول و جهششاد در راه خششدا ترجیششح میدهنششد مششژدهي عششذابی‬
‫دردناک بدهد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫ﭢ ﭣ ﭤ ﭥﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮﭯ ﮉ چ المجادلة‪:‬‬
‫‪٢٢‬‬
‫مردماني را نخواهي يافت كششه بششه خششدا و روز قيشامت ايمشان داشششته‬
‫باشند‪ ،‬ولششي كسششاني را بششه دوسششتي بگيرنششد كششه بششا خششدا و پيغمششبرش‬
‫دشمني ورزيده باشند‪ ،‬هرچند كه آنان پدران‪ ،‬يا پسران‪ ،‬يششا بششرادران‪،‬‬
‫و يا قوم و قبيلهي ايشان باشند‪ .‬چرا كه مؤمنان‪ ،‬خششدا بششر دلهايشششان‬
‫رقم ايمان زده است‪ ،‬و با نفخهي رباني خششود ياريشششان داده اسششت و‬
‫تقويتشان كرده است‪.‬‬
‫این آیه در مورد ابیعبیده نازل شد وقتی که پدرش را در روز بدر به‬
‫قتل رساند‪ ،‬خداوند در این آیششه بیششان مششی فرمایششد کششه ممکششن نیسششت‬
‫ایمششان بششا دوسششتی اهششل کفششر قابششل جمششع باشششد و هششر کششس از چنیششن‬
‫دوسششتیای بششری باشششد خداونششد ایمششان را در قلبششش ثششابت ميگردانششد و‬
‫درونش را به آن مزین میگرداند‪.‬‬
‫از عمر بن عاص روایت شده است كه گفت‪ :‬از پیامبر ج شنیدم که‬
‫آشکارا و با صدای بلند میفرمود‪:‬‬
‫َ‬
‫أ ََل إن آ َ َ‬
‫عِني ُ‬
‫ي‬
‫ِ ّ‬
‫ل أِبي ‪ -‬ي َ ْ‬
‫فَلًنا ‪ -‬ل َي ْ ُ‬
‫ول َِياءَ إ ِن ّ َ‬
‫ما َ‬
‫سوا ِلي ب ِأ ْ‬
‫ول ِي ّ َ‬
‫ْ‬
‫م ْ‬
‫ن )مسلم(‬
‫ؤ ِ‬
‫صال ِ ُ‬
‫مِني َ‬
‫ح ال ُ‬
‫الل ّ ُ‬
‫و َ‬
‫ه َ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هان آگاه باشید فلنی دوست و ولی من نیست بلکه دوست و ولششی‬
‫من تنها خداوند و مؤمنان صالح هستند‪.‬‬
‫قاضی عیاض میگوید‪ :‬میگویند فردی که پيامبر ج نامش را بششا کنششایه‬
‫بیان كرده است حکششم بششن عششاص بششن وائل بششوده اسششت‪ ،‬امششام نششووی‬
‫حدیث را اینگونه عنوانبندی كرده اسششت‪ :‬بششاب دوسششتی بششا مششؤمنین و‬
‫قطع ارتباط با کافرین‪ ،‬و دوری از آنها‪.‬‬

‫توحید أسماء و صفات‬

‫اثبات بدون تمثیل و شکل دادن و تنزیه بدون تعطیلي‬
‫صفات‬
‫به همهي صفاتی که در قرآن یا سنت برای خداوند ثييابت‬
‫شده است بدون تمثیل و تعطیل ایمان داریم‪ ،‬چون سييخن‬
‫گفتن و قضاوت کردن در مورد صفات بعد از قول به ذات‬
‫الهی صورت میگیرد؛ همييانگونه کييه ذات خداونييد را بييدون‬
‫بیان کیفیت ثابت میکنیم‪ ،‬صييفات را هييم بييا همييان شييیوه‬
‫برای او ثابت مینماییم‪ ،‬این حقیقتی است که سلف صييالح‬
‫امت بر آن اتفاق و اجماع داشتهاند‪ ،‬روشی است میانهرو‬
‫و به دور از غلو و افييراط‪ ،‬چيون افييراط در تثييبیت ميوجب‬
‫تشبیه و تمثیل خداوند به مخلوقات میشود و غلو در تنزیه‬
‫هم به تحریف صفات یا تعطیل آنها منجر ميشود‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭠ ﭡ ﭢﭣﭤ ﭥ‬

‫ﭦ ﭧ ﭨ‬

‫چ الشورى‪١١ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هيچ چيزي همانند خدا نيست )و نه او در ذات و صفات به چيزي از‬
‫يمانششد‪ ،‬و نششه چيششزي از چيزهششاي آسششمان و‬
‫چيزهاي آسمان و زمين م ‌‬
‫يماند( و او شنوا و بينا است )و پيوسته‬
‫زمين در ذات و صفات بدو م ‌‬
‫ينمايششد‪ ،‬و از جملششه زاد و ولششد انسشانها و‬
‫بر كارگششاه جهششان نظشارت م ‌‬
‫يپايد(‪.‬‬
‫حيوانها را م ‌‬
‫با جملهي اول آیه‪ ،‬تمثیل و تشبیه رد میشود و بششا قسششمت دوم آیششه‪،‬‬
‫تحریف و تبدیل صفات را غیرمعقول و نفی مینماید‪.‬‬
‫خداوند دستور میدهد که او را با اسماء نیکویش بخوانیم‪ ،‬و کسششانی‬
‫که در مورد اسماء به کژراهه میروند رها کنیم‪.‬‬

‫چ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷﭸ ﭹ ﭺ چ چ‬
‫چ العراف‪١٨٠ :‬‬

‫چﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬

‫ﮂ ﮃ‬

‫خدا داراي زيباترين نامها است )كه بر بهترين معاني و كاملترين‬
‫ينمايند‪ .‬پس به هنگشام سشتايش يششزدان و درخواسششت‬
‫صفات دللت م ‌‬
‫حاجششات خششويش از خششداي سششبحان( او را بششدان نامهششا فريششاد داريششد و‬
‫بخوانيد‪ ،‬و به ترك كساني بگوييد كه در نامهاي خدا به تحريف دسششت‬
‫يبرند كه از نظر لفظ يا معني‪ ،‬منافي‬
‫ههايي به كار م ‌‬
‫ييازند )و واژ ‌‬
‫م ‌‬
‫ذات يا صفات خدا است(‪ ،‬آنان كيفر كار خود را خواهند ديد‪.‬‬

‫چ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤﭥ ﭦ‬

‫ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ چ النحل‪٧٤ :‬‬

‫پس براي خدا شبيه و نظير قرار مدهيد )و با قياسهاي تباه و‬
‫يگمششان‬
‫تشششبيهات نششاروا‪ ،‬پرسششتش بتششان را تششوجيه و تعششبير نكنيششد(‪ .‬ب ‌‬
‫يداند و شما )سرنوششت كشردار بشدتان را(‬
‫خداوند )اعمال شما را( م ‌‬
‫يدانيد‪.‬‬
‫نم ‌‬

‫چﮉ‬

‫ﮊ ژ ﮌ ﮍ چ طه‪٥ :‬‬

‫خداوند مهرباني )قرآن را فرو فرستاده( است كه بر تخت‬
‫سلطنت )مجموعهي جهششان هسششتي( قششرار گرفتششه اسششت )و قششدرتش‬
‫سراسر كاينات را احاطه كرده است(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫امام مالک که یکی از رادمردان سلف صالح است در مورد اسششتواء‬
‫میفرماید‪ :‬استواء معلوم است و کیفیت آن نامشخص و ایمششان بششدان‬
‫واجب و سؤال در موردش بدعت است‪.‬‬
‫خداوند در آیهي ذیل به تسلط و چيرگي خششود بششر مخلوقششات اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﰈ ﰉ ﯺ چ النعام‪١٨ :‬‬

‫او بر سر بندگان خود مسّلط است و او حكيم )است و كارهايش‬
‫يدهششد‪ ،‬و از احششوال و اوضششاع( بششس آگششاه‬
‫را از روي حكمششت انجششام م ‌‬
‫است‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫عْنيدَهُ َ‬
‫ه َ‬
‫ق‬
‫ه ال ْ َ‬
‫ميا َ‬
‫و َ‬
‫و ِ‬
‫ب ِ‬
‫فيي ك ِت َيياب ِ ِ‬
‫ق ك ََتي َ‬
‫ف ُ‬
‫خْلي َ‬
‫ق الل ّي ُ‬
‫خَلي َ‬
‫لَ ّ‬
‫في ْ‬
‫هي َ‬
‫ب َ‬
‫ضِبي )مسلم و بخاری(‬
‫مِتي ت َ ْ‬
‫غ َ‬
‫ش إِ ّ‬
‫غل ِ ُ‬
‫ن َر ْ‬
‫ال ْ َ‬
‫ح َ‬
‫عْر ِ‬
‫وقتی خداوند آسمان و زمین را آفرید در کتابی نوشت‪ :‬رحمت مششن‬
‫برخشمم پیشی گرفته است‪ ،‬هنوز هم آن نوشته نزد خودش بر روی‬
‫عرش است‪.‬‬

‫اشتراک در اسم و صفت موجب تماثل در مسمی و‬
‫موصوف نیست‬
‫همانگونه كه ایمييان داریييم اشييتراک خداونييد در اسييماء و‬
‫صفات با مخلوقات مسييتلزم تماثييل و تشييابه آنهييا نیسييت‬
‫همچنین این قاعده در مورد مسمی و موصوف هييم صييدق‬
‫میکنييد‪ ،‬چييون تعیييين و تحدیييد معييانی و صييفات توسييط‬
‫مضافالیه روشن میشود مثل ً ما برای مورچه و فیل که دو‬
‫حیيوان هسييتند جسييم و قيدرت نسيبت میدهیييم اميا میيان‬
‫جسم و قدرت این دو حیوان تفاوت بسيييار اسييت‪ .‬قييدرت‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مورچه کجا و قييدرت فیييل کجييا؟! بنييابراین اگيير تماثييل در‬
‫اسماء و صفات به نسبت حیوانات و عالم واقعی مستلزم‬
‫اشتراک دو موصوف نباشد‪ ،‬نفييی اشييتراک میييان خييالق و‬
‫مخلوق آشکارتر و بدیهیتر است‪.‬‬
‫ما در قرآن آیاتی را میخوانیم که شنیدن و دیشدن را بشه خشدا نسشبت‬
‫ﯺ ﯺ‬
‫میدهد‪ .‬مثل ً اين فرمودهي خداوند‪ :‬چﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ چ النساء‪٥٨ :‬‬
‫بيگمان خداوند دائما ً شنواي )سخنان و( بينا )ي كردارتان( بششوده و‬
‫يدارد يششا‬
‫يدانششد چششه كسششي در امششانت خيششانت روا م ‌‬
‫يباشششد )و م ‌‬
‫م ‌‬
‫يكند(‪.‬‬
‫يكند يا نم ‌‬
‫يدارد‪ ،‬و چه كسي دادگري م ‌‬
‫نم ‌‬
‫در آیات دیگر همین صفت به انسشان هششم نسششبت داده میشششود مثششل‬
‫آيهي زير‪:‬‬

‫چﯨ‬

‫ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ چ النسان‪٢ :‬‬

‫ما انسان را از نطفهي آميختششششه )از اسششششپرماتوزوئيد و اوول(‬
‫يآزمشاييم‪،‬‬
‫هايم‪ ،‬و چون او را )بششا وظشايف و تكشاليفي‪ ،‬بعشدها( م ‌‬
‫آفريد ‌‬
‫هايم‪.‬‬
‫وي را شنوا و بينا‪) ،‬به عبارت ديگر عاقل و دانا( كرد ‌‬
‫و در آیهي دیگر هر گونه تشبیه و تمثیلی را میششان خششدا و بنششده نفششی‬
‫میکند‪ ،‬آنجا كه میفرماید‪:‬‬

‫چﭠ ﭡ ﭢ‬

‫ﭣﭤ ﭥ‬

‫ﭦ ﭧ ﭨ چ الشورى‪١١ :‬‬

‫هيچ چيزي همانند خدا نيست )و نه او در ذات و صفات به چيزي از‬
‫يمانششد‪ ،‬و نششه چيششزي از چيزهششاي آسششمان و‬
‫چيزهاي آسمان و زمين م ‌‬
‫يماند( و او شنوا و بينا است )و پيوسته‬
‫زمين در ذات و صفات بدو م ‌‬
‫ينمايششد‪ ،‬و از جملششه زاد و ولششد انسشانها و‬
‫بر كارگششاه جهششان نظشارت م ‌‬
‫يپايد(‪.‬‬
‫حيوانها را م ‌‬
‫یا در مورد اثبات صفت علم خداوند میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چﭺ چ چ چ ﭾ‬

‫ﮠ چ البقرة‪٢٣٥ :‬‬

‫يدانست شما آنان را ياد خواهيد كرد‪.‬‬
‫خداوند م ‌‬
‫در آیهي ‪ 10‬سورهي ممتحنششه صششفت علششم را بششرای بنششده هششم ثششابت‬
‫میکند‪:‬‬

‫چ‬

‫ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛﯜ‬

‫ﰈ چ الممتحنة‪١٠ :‬‬

‫هرگاه ايشان را مؤمن يافتيد‪ ،‬آنان را به سوي كافران برنگردانيد‪.‬‬
‫اما علم انسان هرگز با علم خداوند قابل مقايسه نیست‪ ،‬خداوند در‬
‫مورد علم خود میفرماید‪:‬‬

‫چﰈ ﯺ ﯺ ﯺ ﰉﯺ ﯺ چ طه‪٩٨ :‬‬
‫هچيز را فرا گرفته است )و از گذشته و حال و آينده‪ ،‬و‬
‫دانش او هم ‌‬
‫آنچه بوده است و هست و خواهد بود‪ ،‬باخبر است(‪.‬‬
‫اما در مورد علم انسان میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫السراء‪٨٥ :‬‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی چ‬

‫يپرسند )كه چيست(‪ .‬بگششو‪ :‬روح‬
‫مد!( دربارهي روح م ‌‬
‫از تو )اي مح ّ‬
‫چيزي است كه تنها پروردگارم از آن آگاه است )و خلقتي اسرارآميز‬
‫و ساختماني مغاير با ساختمان ماده دارد و اعجوبهي جهان آفرينششش‬
‫است‪ .‬بنابراين جاي شگفت نيست اگر به حقيقت روح پينبريد(‪ .‬چششرا‬
‫كه جز دانش اندكي به شما داده نشده است‪) ،‬و علم شما انسانها با‬
‫جه به گسترهي ك ّ‬
‫ل جهان و علم ليتناهي خداوند سبحان‪ ،‬قطره به‬
‫تو ّ‬
‫دريا هم نيست(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫افراط مردم در مورد اين قضيه‬
‫مردم دوران ما در مورد این موضوع سه اتجاه دارند‪:‬‬
‫بعضييی در ایيين مييورد افييراط کردهانييد‪ ،‬همهي اختلفييات‬
‫گذشته و حيال را از سيرگرفتهاند‪ ،‬آشيوب بيه راه انيداخته‬
‫وعمييوم مييردم را دچييار فتنييه کردهانييد‪ ،‬بييا اصييطلحات و‬
‫تفصیلتی به ایين موضيوع میپردازنيد کيه در خيور عقيل و‬
‫فاهمهي عامهي مييردم نیسييت و بييه حيطهي علييم و درک‬
‫آنها درنمیآید‪ ،‬بدین علت جدال و منازعهي فراوانی ایجيياد‬
‫شده است که تنها خداوند میداند نهایت آن به کجا میرسد‪،‬‬
‫از ایيين بييدتر همهي ایيين ابهامييات و مسييائل اختلفييي را‬
‫اساس دوستي و دشمني با ديگران قرار دادهاند!!‬
‫گروهی دیگر راه تفریط را پيمودهاند‪ ،‬بحث و تحقیييق در‬
‫این مورد را بیارزش و بینتیجه میپندارند‪ ،‬و حييتی مشييغول‬
‫شدن به این مسائل را بیارزش و غیرمشروع اعلم میکنند‬
‫و آنرا مسائلی فتنهانگیز معرفی مینمایند بنييابراین داخييل‬
‫شدن به آنها را منع نمودهاند و باران لعنت خود را بر سيير‬
‫افرادی که بدانها مشغول میشييوند گسييیل میدارنييد‪ ،‬البتييه‬
‫این هم ظلم و جفایی آشکار است‪ ،‬چون سييورهي اخلص‬
‫که معادل دو سوم قرآن است تنهييا از ایيين موضييوع بحييث‬
‫میکند‪.‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬
‫ﭣ چ الخلص‪٤ - ١ :‬‬
‫سرورِ والي برآورنششدهي اميششدها و‬
‫بگو‪ :‬خدا‪ ،‬يگانه يكتا است‪ .‬خدا‪َ ،‬‬
‫برطرف كنندهي نيازمنديها است‪ .‬نزاده است و زاده نشده اسششت‪ .‬و‬
‫يباشد‪.‬‬
‫كسي همتا و همگون او نم ‌‬
‫همچنین آ‌یةالکرسی که بزرگتریششن آیهي قششرآن اسششت تنهششا اسششماء و‬
‫صفات خداوند را توضیح میدهد و بحث آنرا به میان میکشد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﯗ‬
‫چ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ‬
‫ﯥ ﯦ ﯧﯨ ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯘﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ‬
‫ﯺﯺ ﯺ ﯼ ی ی‬
‫ﯺ‬
‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ‬
‫چ البقرة‪٢٥٥ :‬‬
‫خدائي بجز الله وجود ندارد و او زنده پايدار )و جهان هستي را(‬
‫يگيششرد )و همششواره‬
‫نگهدار است‪ .‬او را نه چرتي و نششه خششوابي فششرا نم ‌‬
‫ن او است آنچه در‬
‫بيدار است و سستي و رخوت بدو راه ندارد(‪ .‬از آ ِ‬
‫آسششمانها و آنچششه در زميششن اسششت )و در ملششك كائنششات‪ ،‬او را انبششازي‬
‫نيست(‪ .‬كيست آن كه در پيشگاه او ميانجيگري كند مگر بششا اجششازهي‬
‫يداند آنچه را كه در پيش روي مردمان است و آنچششه را كششه در‬
‫او؟ م ‌‬
‫پشت سر آنان است )و مطلع بر گذششته و حشال و آينششده‪ ،‬و آگششاه بششر‬
‫بود و نبود جهان است و اصل ً همهي زمانها و مكانها در پيشششگاه علششم‬
‫يآورند جششز‬
‫او يكسان است‪ .‬مردمان( چيزي از علم او را فراچنگ نم ‌‬
‫آن مقداري را كه وي بخواهد‪) .‬علم و دانش محدود ديگششران‪ ،‬پرتششوي‬
‫يكششران او اسششت(‪ .‬فرمانششدهي و فرمششانروايي او‬
‫يپايششان و ب ‌‬
‫از علششم ب ‌‬
‫آسششمانها و زميششن را دربرگرفتششه اسششت‪ ،‬و نگاهششداري آن دو )بششراي او‬
‫يسششازد و او بلنششدمرتبه و سششترگ‬
‫گششران نيسششت و( وي را درمانششده نم ‌‬
‫است‪.‬‬
‫اما ميان این دو طششايفه گششروه سششومي هششم وجششود دارد کششه بششه اهششل‬
‫اعتدال و میانهروی معروف هستند‪ ،‬روش آنها اینگونه است كه مانند‬
‫گروه اول در آن موضوع غرق نشدهاند و مانند گروه دوم کششامل ً آنششرا‬
‫غیرمشروع و خشک نمیپندارنششد‪ ،‬بلکششه آنهششا را بششرای عمششوم مششردم بششا‬
‫جملت ساده و مختصر و پرمعنی بیان میکنند به طوري که همه آنششرا‬
‫درک مینمایند و به اهششل علششم توصششیه میکننششد کششه تنهششا خودشششان وارد‬
‫جزئیات و تفصیلتی شوند که با عقل عامهي مششردم جششور درنمیآیششد و‬
‫قدرت درک آن را ندارند‪ ،‬پس تحقیشق و بحشث را مخصشوص علمشاء و‬
‫بزرگان ميدانند‪ ،‬چون به فتنششه و مصششیبت آن بششرای عششامهي مششردم در‬
‫این دوران واقف هستند‪ ،‬بر این اساس به گونهای مخالفششان را مششورد‬
‫هجوم قرار نمیدهند که آنها را به میدان جنگ بکشند و بششا آنهششا دسششت‬
‫ن را در‬
‫هاند تا آ ‌‬
‫به گریبان شوند‪ ،‬و کامل ً هم در اين باره سکوت نکرد ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هالهي ابهام باقی بگذارند و حقیقت روشن نشود‪ ،‬بلکه مدارا و الفت‬
‫و بیان مسئله را حق موضوع ميدانند‪ ،‬خلصه گششروه سششوم مسششئله را‬
‫برای هر کسی به گونهای بیان میکنند کششه بششا عقششل و درک او تناسششب‬
‫داشته باشد‪.‬‬
‫خداوند با اشاره به ارتبشاط میشان کتشاب و میشزان بشا هشدف اقشامهي‬
‫ﭰ چ‬
‫دادگري توسط مردم میفرماید‪ :‬چ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ‬
‫الشورى‪١٧ :‬‬
‫هاست كه مشتمل بر حق و‬
‫خدا است كه كتاب )قرآن( را نازل كرد ‌‬
‫حقيقششت اسششت )و جنبهي ذهنششي و پنششداري نششدارد‪ ،‬و در قششرآن‪ ،‬بششراي‬
‫ارزيششابي ارزشششها‪ ،‬ضششوابط و قواعششد( و معيششار و ميششزان ايجششاد كششرده‬
‫است‪.‬‬

‫و میفرماید‪ :‬چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ‬
‫چ الحديد‪٢٥ :‬‬

‫پ پ ﭚ ﭛﭜ‬

‫ﭯ‬

‫ما پيغمييبران خييود را همييراه بييا دليييل متقيين و معجييزات‬
‫هايم‪ ،‬و با آنييان كتابهيياي‬
‫روشن )به ميان مردم( روانه كرد ‌‬
‫)آسماني و قوانين( و موازين )شناسييايي حييق و عييدالت(‬
‫هايم تا مردمان )برابر آن در ميان خود( دادگرانه‬
‫نازل نمود ‌‬
‫رفتار كنند‪.‬‬
‫انواع شرک‬

‫اين را ميدانيم كه شرك دو نوع است‪:‬‬
‫شششرك اكششبر كششه عظيمتريششن ظلمهششا و بزرگششترين گناهششان اسششت‪ ،‬و‬
‫خداوند آنرا نميبخشد مگر كسي كه از آن توبه كند‪ ،‬و آن‬
‫نابودكنندهي تمام اعمال انسان است‪ .‬اين شرك ميتواند در يكي از‬
‫اين موارد باشد‪ :‬در باب فرمانبرداري و شعائر‪،‬‬
‫درخواست و طلب كمك از غير خدا و قرباني كردن براي غيششر او‪ ،‬و‬
‫يا اطاعت و گردنكجي و ادعاي حق تشريع براي‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫غير خدا‪.‬‬
‫شششرك اصششغر ماننششد‪ :‬ريششا‪ ،‬سششوگند خششوردن بششه غيششر خششدا در بعضششي‬
‫صورتهاي آن‪ ،‬آويزان كردن دعا و نوشتهجات و مانند آنها‬
‫هي اعمالند‪.‬‬
‫كه از گناهان كبيره محسوب شده و نابودكنند ‌‬
‫خداوند می‌فرماید‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ‬

‫ﭖ ﭗ پ پ‬

‫ﭚ ﭛ ﭜ چ النعام‪٨٢ :‬‬

‫كساني كه ايمان آورده باشند و ايمان خود را با شرك )پرستش‬
‫چيزي با خدا( نياميخته باشند‪ ،‬امششن و امششان ايشششان را سششزا اسششت‪ ،‬و‬
‫هيافتگان )راه حق و حقيقت( هستند‪.‬‬
‫آنان را ‌‬
‫هاند‪ .‬هنگامي كه ايششن‬
‫پيامبر ج ظلم را در اين آيه به شرك تعبير كرد ‌‬
‫آيه نازل شد بر اصحاب پيامبر ج گران آمد و چنين گفتند‪ :‬مگر كسي‬
‫از ما هست كه بششر خششود ظلششم نكششرده باشششد‪ .‬پيششامبر فرمششود‪ :‬آنگششونه‬
‫نيست كه شما گمان ميكنيد‪ ،‬ظلم در اينجا منظور شرك است‪ ،‬مگششر‬
‫سخن لقمان به پسرش را نشنيدهايد كه گفت‪ :‬پسرم چيزي را بششراي‬
‫ن را‬
‫خدا شريك قرار مده چرا كه شرك ظلم بزرگي است‪) .‬بخاري آ ‌‬
‫روايت كرده است(‪.‬‬
‫يفرمايد‪:‬‬
‫خداوند در باب فرمانبرداري غير خدا م ‌‬

‫چﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک‬
‫ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝﮞ ﮟ ﮠ ﮡ‬
‫ﮒ گ گ گ‬
‫ﮢ ﮣ چ فاطر‪١٤ - ١٣ :‬‬
‫آن كسي كه )درازي و كوتاهي شبها و روزها و نظام نور و ظلمششت‬
‫و حركات دقيششق مششاه و خورشششيد را سششر و سششامان داده اسششت( اللششه‬
‫است كه خداوندگار شما است‪ ،‬و مالكّيت و حاكمّيت )جهان هسششتي(‬
‫يخوانيششد )و پرسششتش‬
‫از آن او است‪ .‬و بجز او كساني كه به فريششاد م ‌‬
‫ينماييد( حتي مالكّيت و حاكمّيت پوستهي نازك خرمايي را ندارنششد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫اگر آنها را )براي حششل مشششكلت و رفششع گرفتاريهششاي خششود( بششه فريششاد‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يشششنوند‪ ،‬و )بششه فششرض( اگششر هششم بشششنوند‪،‬‬
‫بخوانيد‪ ،‬صداي شما را نم ‌‬
‫توانششايي پاسششخگويي بششه شششما را ندارنششد‪ ،‬و )گذشششته از ايششن( در روز‬
‫يگويند‪ :‬شششما‬
‫يكنند )و م ‌‬
‫كورزي شما را رد م ‌‬
‫قيامت انبازگري و شر ‌‬
‫يگوييشد(‪ .‬و هيشچ كسشي همچشون‬
‫هايشد و بيخشود م ‌‬
‫ما را پرسشتش نكرد ‌‬
‫)خداوند( آگاه )از احشوال آخشرت‪ ،‬بشه گشونهي قطشع و يقيشن‪ ،‬از چنيشن‬
‫يسازد‪.‬‬
‫مطالبي( تو را باخبر نم ‌‬
‫در جاي ديگري ميفرمايد‪:‬‬

‫چﮭ ﮮ‬

‫ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙﯚ‬

‫ﯦ چ الشورى‪٢١ :‬‬

‫شايد آنان انبازها و معبودهايي دارند كه براي ايشششان دينششي را پديششد‬
‫ت؟(‪.‬‬
‫يخبر اس ‌‬
‫هاند كه خدا بدان اجازه نداده است )و از آن ب ‌‬
‫آورد ‌‬
‫و اين سخن خداوند كه‪:‬‬

‫ﮆ ﮇ ﮈ ﮉﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ‬

‫چﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ‬
‫کک ﮒ گ گ گ ﮖ چ النعام‪١٢١ :‬‬

‫ک‬

‫از گوشت حيواني نخوريد كه )به هنگام ذبح عمدًا( نام خدا بر آن‬
‫برده نشده است )و يا به نام ديگران و يا به خششاطر بتششان سششر بريششده‬
‫شده است(‪ .‬چرا كه خوردن از چنين گوشششتي‪ ،‬نافرمششاني )از دسششتور‬
‫خشششدا( اسشششت‪ .‬بيگمشششان اهريمنشششان و ششششياطين صشششفتان‪ ،‬مطشششالب‬
‫يكنند تا ايششن‬
‫هانگيزي به طور مخفيانه به دوستان خود القاء م ‌‬
‫وسوس ‌‬
‫كه با شما منازعه و مجادله كننششد )و بكوشششند كششه شششما را بششه تحريششم‬
‫آنچه خدا حلل كرده است وادارند(‪ .‬اگر از آنان اطاعت كنيد بيگمششان‬
‫شما )مثل ايشان( مشرك خواهيد بود‪.‬‬
‫این آیه در مششورد مجششادله و منششازعه دربششارهي حششرام بششودن گوشششت‬
‫مردار‪ ،‬میان یهوديان و مسلمانان نازل شد‪ ،‬يهوديان میگفتند‪ :‬چگششونه‬
‫حیوانی را که با دستان خود ذبح میکنیششد میخوریششد‪ ،‬ولششی حیششوانی کششه‬
‫خداوند آنرا كشته حرام ميدانيد؟ روشششن اسششت كششه خششوردن گوشششت‬
‫مرده بشه تنهشايي مشوجب ششرک نيسشت بلكشه ايشن‪ ،‬حلل دانسشتن آن‬
‫است كه منجر به شرک ميشود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خداوند در مورد تباه شدن اعمال نیکو توسط شرک میفرماید‪:‬‬

‫ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ‬

‫چﮯ ﮰ ﮱ‬
‫ﯡ ﯢ ﯢ ﯢ ﯣ ﯢ ﯤ ﯥﯢﯢ چ الزمر‪٦٦ - ٦٥ :‬‬

‫ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ‬

‫به تو و به يكايك پيغمبران پيش از تو وحي شده است كه اگر‬
‫يگششردد و( هيششچ و نششابود‬
‫يپششاداش م ‌‬
‫ك ورزي كششردارت )باطششل و ب ‌‬
‫شششر ‌‬
‫يشود‪ ،‬و از زيانكاران خواهي بود‪ .‬پس در اين صورت تنهششا خششدا را‬
‫م ‌‬
‫بپرست و از زمرهي سپاسششگزاران بششاش‪ .‬پیششامبر ج در مششورد شششرک‬
‫اصغر میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫ش يْر ُ‬
‫غُر َ‬
‫م ال ّ‬
‫مييا‬
‫صي َ‬
‫مييا أ َ َ‬
‫ن أَ ْ‬
‫ف َ‬
‫خييا ُ‬
‫و َ‬
‫إِ ّ‬
‫و َ‬
‫عل َي ْك ُي ْ‬
‫ف َ‬
‫ك اْل ْ‬
‫قيياُلوا َ‬
‫خي َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫شْر ُ‬
‫ل الّرَياءُ ي َ ُ‬
‫غُر َيا رسولالله َ‬
‫جي ّ‬
‫قو ُ‬
‫قا َ‬
‫ال ّ‬
‫ل‬
‫ص َ‬
‫ه َ‬
‫و َ‬
‫ل الل ُ‬
‫ك ال ْ‬
‫عّز َ‬
‫َ‬
‫ة إِ َ‬
‫هب ُييوا إ َِليى‬
‫س ب ِأ ْ‬
‫م اذْ َ‬
‫م ال ْ ِ‬
‫مي ِ‬
‫ذا ُ‬
‫و َ‬
‫لَ ُ‬
‫ه ْ‬
‫ع َ‬
‫ز َ‬
‫قَيا َ‬
‫ه ْ‬
‫ي الّنيا ُ‬
‫م َيي ْ‬
‫جي ِ‬
‫ميال ِ ِ‬
‫في الدّن َْيا َ‬
‫ه ْ‬
‫م‬
‫عْنييدَ ُ‬
‫ن ِ‬
‫فان ْظُُروا َ‬
‫ن ِ‬
‫م ت َُرا ُ‬
‫ال ّ ِ‬
‫دو َ‬
‫ءو َ‬
‫ج ُ‬
‫ذي َ‬
‫ه ْ‬
‫ن ك ُن ْت ُ ْ‬
‫ل تَ ِ‬
‫جَزاءً )امام احمد و بیهقی(‬
‫َ‬
‫چیشزی کششه مشن از آن هششراس دارم ششرک اصشغر اسششت‪ .‬گفتنششد‪ :‬ای‬
‫رسول خدا شرک اصغر چیست؟‬
‫فرمششود‪ :‬ریششا‪ ،‬خداونششد هنگششام پششاداش اعمششال خطششاب بششه ریاکششاران‬
‫میفرماید‪ :‬بروید پاداش خود را نزد کسانی بگیرید کششه بششه خشاطر آنهشا‬
‫عبادت کردهاید‪ ،‬ببینید آیا نزد آنها پاداش به دست میآورید؟‬
‫یا در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫شَر َ‬
‫ه ت ََباَر َ‬
‫عاَلى أ ََنا أ َ ْ‬
‫َ‬
‫ن ال ّ‬
‫غَنى ال ّ‬
‫قا َ‬
‫ن‬
‫كا ِ‬
‫ء َ‬
‫شْر ِ‬
‫وت َ َ‬
‫ميي ْ‬
‫ع ْ‬
‫ك َ‬
‫ل الل ّ ُ‬
‫ك َ‬
‫َ‬
‫ً‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫شَر َ‬
‫عي َ‬
‫مل أ ْ‬
‫م َ‬
‫ه )مسلم(‬
‫ل َ‬
‫َ‬
‫م ِ‬
‫ك ِ‬
‫و ِ‬
‫في ِ‬
‫ع ِ‬
‫شْرك ُ‬
‫ري ت ََركت ُ ُ‬
‫ه َ‬
‫ع َ‬
‫ه َ‬
‫غي ْ ِ‬
‫خداوند میفرماید‪ :‬من از هششر کسششی بینیششازتر از شششریک هسششتم‪ ،‬هششر‬
‫کس در کاری برای من شریک قرار دهد‪ ،‬او را با شركش رها میکنم‪.‬‬
‫در حدیث دیگری در مورد سوگند به غير خدا میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫َ‬
‫ش يَر َ‬
‫قد ْ ك َ َ‬
‫ف َ‬
‫ه َ‬
‫و أَ ْ‬
‫ك‬
‫ف بِ َ‬
‫حل َ َ‬
‫ر الل ّ ِ‬
‫ن َ‬
‫م ْ‬
‫َ‬
‫فَر أ ْ‬
‫غي ْ ِ‬
‫حاکم(‬

‫)احمششد و ترمششذی و‬

‫هر کس به غیر خدا سوگند یششاد کنششد‪ ،‬مرتکششب کفششر یششا شششرک شششده‬
‫است‪.‬‬
‫و البته این در صورتی است که قصد تعظيمي همانند تعظيم خداوند‬
‫براي چيزي كه به آن سوگند خورده ميشود در ميان نباشد‪.‬‬
‫و در مورد آويزان كردن افسون میفرماید‪:‬‬
‫شَر َ‬
‫ف َ‬
‫ة َ‬
‫قد ْ أ َ ْ‬
‫ك )احمد و حاکم(‬
‫ن َ‬
‫م ً‬
‫ق تَ ِ‬
‫م ْ‬
‫مي َ‬
‫عل ّ َ‬
‫َ‬
‫هر کس افسوني آویزان کند همانا به خداوند شرک ورزیده است‪.‬‬

‫ایمان به فرشتگان‬
‫مييا بييه فرشييتگان خداونييد ایمييان داریييم‪ ،‬آنهييا بنييدگان‬
‫تكريمشييدهي پروردگييار هسييتند‪ ،‬خداونييد آنهييا را از نييور‬
‫آفریده و آنها را به اطاعت خود گماشييته اسييت‪ ،‬هرگييز بيير‬
‫سخن خدا پیشی نمیگیرند و در هیچ امر و نهیي با خداونييد‬
‫مخالفت نمیورزند‪ .......‬هرگز خدا را نافرمييانی نمیکننييد و‬
‫همان کار را انجام میدهند که بدان دستور داده شدهاند‪.‬‬
‫خداوند در اين مورد میفرماید‪:‬‬

‫چﮗ ﮘ ﮙ ﮚ‬
‫چ البقرة‪٢٨٥ :‬‬

‫ﮛ‬

‫ﮜ ﮝ ﮞﮟ ﮠ‬

‫ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ‬

‫ﮥ‬

‫ﯖ‬

‫مد( معتقد است بدانچه از سوي پروردگارش بششر‬
‫فرستاده )خدا‪ ،‬مح ّ‬
‫ّ‬
‫او نششازل شششده اسششت )و ش شكي در رسششالت آسششماني خششود نششدارد( و‬
‫مؤمنشششان )نيشششز( همگشششي بشششه خشششدا و فرششششتگان او و كتابهشششاي وي و‬
‫پيغمبرانش ايمان دارند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫خل ِ َ‬
‫ر‬
‫و ُ‬
‫ُ‬
‫مَلئ ِك َ ُ‬
‫ج ِ‬
‫ن ِ‬
‫ة ِ‬
‫جييا ّ‬
‫ق ال ْ َ‬
‫ق ْ‬
‫مي ْ‬
‫مي ْ‬
‫م ْ‬
‫ن َ‬
‫خل ِي َ‬
‫ت ال ْ َ‬
‫ر َ‬
‫ن ن َييا ٍ‬
‫مييا ِ‬
‫ن ُنو ٍ‬
‫ر ٍ‬
‫م )مسلم(‬
‫و ُ‬
‫ص َ‬
‫و ِ‬
‫م ِ‬
‫ق آد َ ُ‬
‫ف ل َك ُ ْ‬
‫م ّ‬
‫خل ِ َ‬
‫ما ُ‬
‫َ‬
‫فرشتگان از نور و جنیان از شعلهي آتش آفریده شششدهاند و انسششان‬
‫از همان چیزی آفریده شششده کششه برايتششان وصششف شششده اسششت )یعنششی‬
‫خاک(‪.‬‬
‫خداوند در آياتي از سورهي نحل میفرماید‪:‬‬

‫ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ‬
‫چﮤ ﮥ‬
‫ﯙ ﯚ ﯜ چ النحل‪٥٠ - ٤٩ :‬‬
‫آنچه در آسمانها و آنچه در زمين جنبنده وجود دارد‪ ،‬خداي را‬
‫يكننششد‪ ،‬و فرشششتگان نيششز خششداي را سششجده‬
‫يبرند و كرنش م ‌‬
‫سجده م ‌‬
‫يورزند‪ .‬فرشتگان از پروردگار خششود كششه حششاكم بششر‬
‫يبرند و تكّبر نم ‌‬
‫م ‌‬
‫يترسند و آنچششه بششدانان دسششتور داده شششود )بششه خششوبي و‬
‫آنان است م ‌‬
‫يدهند‪.‬‬
‫بدون چون و چرا( انجام م ‌‬
‫و در سورهي انبیاء میفرماید‪:‬‬

‫چﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ‬
‫چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ چ النبياء‪٢٨ - ٢٧ :‬‬

‫ﭹ ﭺ چ چ‬

‫آنان )آن قدر مؤدب و فرمانبردار يزدانند كه هرگز( در سخن گفتن‬
‫يكنند )نه به فرمششان‬
‫يگيرند‪ ،‬و تنها به فرمان او كار م ‌‬
‫بر او پيشي نم ‌‬
‫كششس ديگششري(‪ .‬خداونششد اعمششال گذشششته و حششال و آينششدهي ايشششان را‬
‫يدانششد )و از دنيششا و آخششرت و از وجششود و پيششش از وجششود و بعششد از‬
‫م ‌‬
‫يكننششد‬
‫وجودشان آگاه است( و آنششان هرگششز بششراي كسششي شششفاعت نم ‌‬
‫مگر براي آن كسي كه )بدانند( خدا از او خوشنود اسششت و )اجششازهي‬
‫شفاعت او را داده است‪ .‬به خاطر همين معرفت و آگششاهي( هميشششه‬
‫از خوف )مقام كبريايي( خدا ترسان و هراسانند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ایمان به همهي فرشتگان و صفات آنها‬
‫بييه همهي صييفاتی کييه در قييرآن و سيينت صييحیح بييرای‬
‫فرشتگان ثابت شده است ایمان داریييم‪ ،‬ایمييان داریييم کييه‬
‫فرشتگان دارای دو‪ ،‬سه‪ ،‬یا چهار بال و یا بیشييتر هسييتند‪،‬‬
‫ایمان داریم که بعضييی از آنهييا ماننييد جبریييل مييأمور ابلغ‬
‫وحی هستند‪ ،‬و برخی دیگر مانند ميكاييييل مسييئول بيياران‬
‫اسييت و بعضييی دیگيير ماننييد اسييرافیل مسييئول دمیييدن در‬
‫صور است و بعضی دیگر مانند ملکالموت‪ ،‬ارواح موجودات‬
‫زنده را میگیرد و بعضی دیگر اعمال انسييانها را مینویسييند‬
‫و بعضی دیگيير ماننييد نکیيير و منکيير در قييبر بييه محاسييبهي‬
‫دهاي‬
‫انسان میپردازند و بعضی دیگيير نگهبييان بهشييت و عي ّ‬
‫دربانان جهنم هستند كه رئيييس آنهييا مالييك اسييت‪ .‬و برخششي‬
‫حاملن عرش پروردگارند و‪....‬‬
‫خداوند صفات فرشتگان را اینگونه بیان میکند‪:‬‬

‫چ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱﯓ ﯔ‬
‫ﯘ ﯙ ﯚ چ فاطر‪١ :‬‬
‫ﯕ ﯖ ﯗ‬
‫ستايش خداوندي را سزا است كه آفرينندهي آسمانها و‬
‫هتا‬
‫زمين است‪ ،‬و فرشتگان را بييا بالهيياي دوتييا دوتييا‪ ،‬و سي ‌‬
‫هتا‪ ،‬و چهارتا چهارتييايي كييه دارنييد‪) ،‬مييأموران قدرتمنييد‬
‫س ‌‬
‫ههيياي مختلييف تكييويني و‬
‫اجييراي فرمييان خييود در زمين ‌‬
‫تشريعي كرد(‪ .‬او هر چه بخواهد بر آفرينش )فرشييتگان و‬
‫يافزايد‪ .‬چييرا كييه خييدا‬
‫مردمان و ساير موجودات جهان( م ‌‬
‫بر هر چيزي توانا است‪.‬‬
‫و به جبرئيل چنين اشاره میکند‪:‬‬

‫چﮘ ﮙ‬

‫ﮚ‬

‫ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ چ الشعراء‪١٩٤ - ١٩٣ :‬‬

‫جبرئيل آن را فرو آورده است‪ .‬بششر قلششب تششو‪ ،‬تششا از زمششرهي‬
‫بيمدهندگان باشي‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫در مورد مسئولیت ملکالموت میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯼ ی‬

‫ی ی ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ السجدة‪١١ :‬‬

‫بگو‪ :‬فرشتهي مرگ كه بر شما گماشته شده است‪ ،‬بششه سششراغتان‬
‫يگيششرد‪ ،‬سششپس بششه سششوي پروردگارتششان‬
‫يآيششد و جششان شششما را م ‌‬
‫م ‌‬
‫يشويد‪.‬‬
‫بازگردانده م ‌‬
‫و در جاي ديگري به یاوران ملکالموت اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬﭭ‬
‫ﭹ ﭺ چ چ النعام‪٦١ :‬‬

‫ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ‬

‫ﭷ ﭸ‬

‫خداوند بر بندگان خود كامل ً چيره است‪ .‬او مراقباني )از فرشتگان‬
‫يفرسشتد و‬
‫را بشراي حسابرسشي و نگشارش اعمشال ششما( بشر ششما م ‌‬
‫گ يكايششك شششما‪،‬‬
‫م ‌‬
‫يگمارد )و آنان به كار خود با دّقت تمام تششا دم مششر ِ‬
‫يگردند( و چون مرگ يكي از شما فرا رسيد‪ ،‬فرسششتادگان‬
‫مشغول م ‌‬
‫يآينششد و( جششان او را‬
‫مششا )از ميششان فرشششتگان ديگششر بششه سششراغ او م ‌‬
‫يگيرند‪ ،‬و )فرشتگان گروه اّول و فرشتگان گششروه دوم هيششچ كششدام‬
‫م ‌‬
‫يكنند‪.‬‬
‫در مأمورّيت خود( كوتاهي نم ‌‬
‫در آياتي ديگر به فرشتگان مأمور نوشتن اعمال انسان چنين اشاره‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چﭡ ﭢ ﭣﭤ ﭥ ﭦ‬
‫ﭱ ﭲچ‬

‫ﭧ‬

‫ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ‬

‫ﭯ ﭰ‬

‫ق‪١٨ - ١٧ :‬‬
‫هاي كه در سمت راست و در طرف چﭗ‬
‫بدانگاه كه دو فرشت ‌‬
‫يدارند )ما از همششه چيششز و‬
‫هاند و اعمال او را دريافت م ‌‬
‫انسان نشست ‌‬
‫همه كس ‪-‬حششتي از ايششن دو فرشششته‪ -‬بششه او نزديكششتريم(‪ .‬انسششان هيششچ‬
‫هاي‪ ،‬مراقششب و آمششاده‬
‫يراند مگر اين كششه فرشششت ‌‬
‫سخني را بر زبان نم ‌‬
‫)براي دريافت و نگارش( آن سخن است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫در سورهي زمر به نگهبانان جهنم اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ‬
‫ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ چ‬
‫الزمر‪٧١ :‬‬
‫يشوند و هنگامي كه‬
‫و كافران به سوي دوزخ گروه گروه رانده م ‌‬
‫يگششردد و نگهبانششان‬
‫بدانجا رسيدند درهششاي آن بششه رويشششان گشششوده م ‌‬
‫يگويند‪ :‬آيا پيغمششبراني از جنششس خودتششان بششه ميانتششان‬
‫دوزخ بديشان م ‌‬
‫ههاي پروردگارتان را بششراي شششما بخواننششد و شششما را از‬
‫هاند تا آي ‌‬
‫نيامد ‌‬
‫يگويند‪ :‬آري! )پيغمبران برانگيخته‬
‫رويارويي چنين روزي بترسانند؟ م ‌‬
‫ششدند و اوامشر و نشواهي خشدا را بشه مشا رسشاندند و از عشذاب آخشرت‬
‫بيممان دادند( وليكن فرمان عذاب بر كافران ثششابت و قطعششي اسششت‬
‫)و ما راه كفششر در پيششش گرفششتيم و بايششد هششم تششاوان آن را بپردازيششم و‬
‫چنين سرنوشت شومي داشته باشيم(‪.‬‬
‫و در آیهي ‪ 77‬سورهي زخرف به بزرگ آنها چنين اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چﭦ ﭧ ﭨ‬

‫ﭩ ﭪﭫ ﭬ ﭭ‬

‫ﭮ ﭯ چ الزخرف‪٧٧ :‬‬

‫يزنند‪ :‬اي مالك! پروردگارت ما را بميراند و نابودمان‬
‫آنان فرياد م ‌‬
‫گرداند )تا بيششش از ايششن رنششج نششبريم و از ايششن عششذاب دردنششاك آسششوده‬
‫يمانيششد )و مششرگ و ميششر و‬
‫يگويد‪ :‬شما )اينجا( م ‌‬
‫شويم‪ .‬او بديشان( م ‌‬
‫نيستي و نابودي در كار نيست(‪.‬‬
‫در جاي ديگر دربارهي نگهبانان بهشت اينگونه آمده است‪:‬‬

‫چ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫ﯩ چ الزمر‪٧٣ :‬‬

‫ﯠ‬

‫ﯡ‬

‫ﯢ‬

‫ﯣ ﯤ‬

‫ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ‬

‫يپرهيزند‪ ،‬گروه‬
‫و كساني كه از )عذاب و خشم( پروردگارشان م ‌‬
‫يشوند تششا بششدان گششاه كششه بششه بهشششت‬
‫گروه به سوي بهشت رهنمود م ‌‬
‫يرسند‪ ،‬بهشتي كه درهاي آن )براي احترامشششان بششه رويشششان( بششاز‬
‫م ‌‬
‫يگويند‪ :‬درودتششان بششاد!‬
‫است‪ .‬بدين هنگام نگاهبانان بهشت بديشان م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هايد‪ ،‬پس خوش باشيد و داخشل بهششت‬
‫هايد و به نيكي زيست ‌‬
‫خوب بود ‌‬
‫شويد و جاودانه در آن بمانيد‪.‬‬
‫و دربارهي حاملن عرش میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮆ ﮇ ﮈﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک چ الحاقة‪١٧ :‬‬
‫ههاي آسمان )جديد آن روزي( قرار‬
‫و فرشتگان در اطراف و كنار ‌‬
‫يگيرند‪ ،‬و در آن روز‪ ،‬هشت فرشته‪ ،‬عرش پروردگارت را بر فششراز‬
‫م ‌‬
‫يدارند‪.‬‬
‫سر خود برم ‌‬

‫محبت و دشمنی با فرشتگان‬
‫بر هر مسلمانی واجب است که همهي فرشتگان را دوسششت داشششته‬
‫باشد و همهي آنها را ارج نهد و میان هیچکششدام از آنهششا فششرق نگششذارد؛‬
‫چون بنا به نص صریح قرآن همهي آنها بندگان محترم خداوند هستند‪،‬‬
‫و هرگز خشدا را نافرمشانی نمیکننشد و آنچشه را كشه بشدان امشر ششدهاند‬
‫انجام میدهند‪ ،‬همه در این ویژگیها و صفات مشترك هسششتند و هرگششز‬
‫از هششم جششدا نمیشششوند و اختلف پیششدا نمیکننششد‪ ،‬همچنیششن بششر مسششلمان‬
‫واجب است از هر چیزی کششه مششوجب بیاحششترامی و خدشششهدار کششردن‬
‫شخصیت آنها میشود دوری کند‪ ،‬یا الفاظی مانند شرک و کفر و گنشاه‬
‫و بوی بد و غیششره را بششه کشار نگیرنششد چشرا کشه چنیشن الفششاظی مششوجب‬
‫فرستادن نفرين توسط فرشتگان میگردند‪.‬‬
‫خداوند در آياتي از سورهي بقره میفرماید‪:‬‬

‫چﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ‬
‫ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡﯗ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ چ البقرة‪٩٨ - ٩٧ :‬‬
‫يگويند كه‪ :‬چون جبرئيل‪ ،‬دشمن ايشان‪ ،‬قرآن را‬
‫)بعضي از آنان م ‌‬
‫يورزنششد و كتششابش را قبششول‬
‫يآورد‪ ،‬آنان با او دشمني م ‌‬
‫مد م ‌‬
‫براي مح ّ‬
‫ندارند‪ .‬اي پيغمبر! بديشان( بگو‪ :‬كسي كه دشمن جبرئيششل باشششد )در‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫حقيقت دشمن خدا است( زيرا كه او به فرمان خدا قرآن را بر قلششب‬
‫تو نازل كرده است )نه اين كه خودسرانه دست به چنيششن امششري زده‬
‫يكند‪ ،‬و هدايت‬
‫باشد(‪ .‬قرآني كه كتابهاي آسماني پيشين را تصديق م ‌‬
‫و بشارت براي مؤمنان است‪ .‬كسي كششه دشششمن خششدا و فرشششتگان و‬
‫فرستادگان او و جبرئيل و ميكائيل باشد )خداونششد دشششمن او اسششت(‪.‬‬
‫چه خداوند دشمن كافران است‪.‬‬
‫یهود گمان میکردند که بعضی از فرشتگان دوسششت و گروهششی دیگششر‬
‫دشششمن آنششان هسششتند‪ ،‬میگفتنششد‪ :‬میکائيششل دوسششت و جبریششل دشششمن‬
‫ماست‪ ،‬خداوند ادعای آنهششا را رد كششرد‪ ،‬و بیششان فرمششود کششه هششر کششس‬
‫دشششمن خداونششد و بعضششی از فرشششتگان باشششد در حقیقششت بششا همهي‬
‫فرشتگان اعلن جنگ و دشمنی کرده است‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫مَلئ ِ َ‬
‫خ ُ‬
‫صييوَرةٌ )مسييلم و‬
‫َل َتييدْ ُ‬
‫كيي ُ‬
‫ة ب َي ًْتييا ِ‬
‫فييي ِ‬
‫ه ك َْليي ٌ‬
‫ل ال ْ َ‬
‫وَل ُ‬
‫ب َ‬
‫بخاری(‬
‫فرشتگان به خانهای که در آن سگ و مجسمه باشد وارد نمیشوند‪.‬‬
‫نگهداري سگ و آویزان کردن تصوير حرام اسششت و مششوجب میشششود‬
‫که فرشتگان رحمت بدانجا وارد نشوند‪.‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫جدََنا َ‬
‫فَل ي َ ْ‬
‫ث َ‬
‫ص َ‬
‫ن أ َك َ َ‬
‫ن‬
‫وال ْك ُّرا َ‬
‫فييإ ِ ّ‬
‫والّثو َ‬
‫م ْ‬
‫قَرب َ ّ‬
‫م ْ‬
‫ن َ‬
‫َ‬
‫ل ال ْب َ َ‬
‫سيي ِ‬
‫م َ‬
‫ل َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ما ي َت َأ ّ‬
‫ة ت َت َأ ّ‬
‫م )مسلم و بخاری(‬
‫ملئ ِك َ‬
‫ذى ِ‬
‫ذى ِ‬
‫ه ب َُنو آدَ َ‬
‫من ْ ُ‬
‫م ّ‬
‫ال ْ َ‬
‫هر کس پیاز و سیر و ترهفرنگی خورد به مسجد نیاید؛ چون بوی بد‬
‫مانند انسانها فرشتگان را نيز اذیت میکند‪.‬‬
‫این چیزها فرشتگان را اذیت میکند پس باید از مصرف آنها اجتنششاب‬
‫كرد‪.‬‬
‫پیامبر میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫فراشيه َ َ‬
‫َ‬
‫ت َ‬
‫ت َ‬
‫جي ُ‬
‫إِ َ‬
‫ن‬
‫ذا دَ َ‬
‫غ ْ‬
‫ه إ َِليى ِ َ ِ ِ‬
‫ضيَبا َ‬
‫عا الّر ُ‬
‫فَبيا َ‬
‫فيأب َ ْ‬
‫مَرأت َي ُ‬
‫لا ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ح )مسلم و بخاری(‬
‫َ‬
‫ملئ ِك ُ‬
‫صب ِ َ‬
‫ة َ‬
‫ها ل َ‬
‫عن َت ْ َ‬
‫عل َي ْ َ‬
‫ها ال َ‬
‫حّتى ت ُ ْ‬
‫هرگاه مردی از زنش بخواهد که به بسترش بیایششد ولشی زن اجتنششاب‬
‫یفرستند‪.‬‬
‫کند‪ ،‬تا سپیدهدم فرشتگان بر او نفرین م ‌‬
‫دوری زن از مرد موجب نفرین فرشتگان میشششود‪ ،‬پششس لزم اسششت‬
‫که زن چنین نکند تا مورد نفرین واقع نشود‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ة َ‬
‫ن أَ َ‬
‫ه‬
‫حت ّييى َييدَ َ‬
‫مَلئ ِك َ َ‬
‫شاَر إ َِلى أ َ ِ‬
‫ديدَ ٍ‬
‫ح ِ‬
‫خي ِ‬
‫فإ ِ ّ‬
‫ه َ‬
‫ة ت َل ْ َ‬
‫ه بِ َ‬
‫م ْ‬
‫ع ُ‬
‫عن ُ ُ‬
‫ن ال ْ َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه )مسلم(‬
‫م‬
‫أ‬
‫و‬
‫ه‬
‫بي‬
‫ل‬
‫ه‬
‫خا‬
‫أ‬
‫ن‬
‫كا‬
‫ن‬
‫َ‬
‫ُ ِ ِ ِ َ ّ ِ‬
‫َ‬
‫وإ ِ ْ‬
‫َ‬
‫هر انسانی با چاقو بششرادرش را تهدیششد کنششد فرشششتگان بششه او نفریششن‬
‫میفرستند تا وقتی که چاقو را کنار میگذارد‪.‬‬
‫پس تهدید کردن مؤمن با چاقو موجب لعنت فرشتگان است‪.‬‬

‫بهاي آسمانی‬
‫ایمان به کتا ‌‬
‫به همهي کتابهايی که بر پیامبران نازل شده است ایمان‬
‫داریم‪ ،‬همچنین در میان آنها به کتابهايی كييه در قييرآن بييه‬
‫آنهييا اشيياره شييده اسييت ماننييد تييورات و انجیييل و زبييور و‬
‫صحف ابراهیم وموسی ایمان داریم‪ ،‬معتقييدیم کييه همهي‬
‫آنها از طرف خداوند نازل شدهاند‪ ،‬و همهي کتابهای خييدا‬
‫در دعوت به توحيد متفقنييد‪ ،‬هيير چنييد در بعضييی از فييروع‬
‫شريعت با هم اختلفات جزئي دارند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊژ ﮌ ﮍ‬
‫ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ چ النساء‪١٣٦ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مد( و كتابي‬
‫اي كساني كه ايمان آورد ‌‬
‫هايد! به خدا و پيغمبرش )مح ّ‬
‫كه بر پيغمبر نازل كرده است )و قرآن نششام دارد( و بششه كتابهششايي كششه‬
‫شتر )از قرآن( نازل نموده است )و هنوز تحريف و نسيان در آنهششا‬
‫پي ‌‬
‫صورت نگرفته است( ايمان بياوريد‪ .‬هركس كه به خدا و فرشتگان و‬
‫كتابهاي خداوندي وپيغمبرانش و روز رستاخيز كشافر ششود )و يكششي از‬
‫اينها را نپذيرد( واقعا ً در گمراهي دور و درازي افتاده است‪.‬‬
‫همچنين ميفرمايد‪:‬‬

‫ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ‬
‫چﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ‬
‫ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ چ البقرة‪:‬‬
‫‪١٣٦‬‬
‫بگوييد‪ :‬ايمان داريم به خدا و آنچه )به نام قرآن( بر ما نازل گشته‪،‬‬
‫و آنچششه بششر ابراهيششم‪ ،‬اسششماعيل‪ ،‬اسششحاق‪ ،‬يعقششوب‪ ،‬و اسششباط )يعنششي‬
‫نوادگان يعقوب( نازل شده است‪ ،‬و به آنچه بششراي موسششي و عيسششي‬
‫آمشششده اسشششت‪ ،‬و بشششه آنچشششه بشششراي )همهي( پيغمشششبران از طشششرف‬
‫يانششدازيم‬
‫پروردگارشان آمده است‪ .‬ميان هيچ يك از آنششان جششدايي نم ‌‬
‫)نه اين كه مثل يهوديان يا عيسويان‪ ،‬بعضيها را بپششذيريم و بعضششيها را‬
‫نپششذيريم‪ .‬بلكششه همهي پيغمششبران را راهنمششاي بشششرّيت در عصششر خششود‬
‫يپششذيريم( و مششا تسششليم‬
‫يدانيم و كتابهايشششان را بششه طششور اجمششال م ‌‬
‫م ‌‬
‫)فرمان( خدا هستيم‪.‬‬
‫و در آياتي از سورهي آلعمران میفرماید‪:‬‬

‫ﭞ ﭟ‬
‫ﭯ ﭰ‬

‫پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ‬
‫ﭗ پ‬
‫ﭕ ﭖ‬
‫چﭓ ﭔ‬
‫ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬﭭ ﭮ‬
‫ﭴ ﭵﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ آل عمران‪ ٤ - ٢ :‬جز خدا‪،‬‬
‫ﭱ ﭲ ﭳ‬
‫خدايي نيست و او زنده )به خششود( و متص شّرف )در كششار و بششار جهششان(‬
‫است‪) .‬همان كسي كه( كتاب )قرآن( را بر تو نازل كششرده اسششت كششه‬
‫من اصشول رسشالتهاي آسشماني پيششين‪،‬‬
‫مشتمل بر حق است )و متض ّ‬
‫قكنندهي كتابهششايي اسششت كششه قبششل از آن )بششراي پيغمششبران‬
‫و( تصششدي ‌‬
‫هاند‪ .‬و خداوند پيششش از آن‪ ،‬تششورات را )بشراي‬
‫هاند و( بود ‌‬
‫فرستاده شد ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫موسي( و انجيل را )براي عيسي( نازل كرده است‪ .‬پيش از )قششرآن‪،‬‬
‫تورات و انجيل را نازل كرده است( جهت رهنمود مردمششان‪ ،‬و )چششون‬
‫منحرف گششتند‪ ،‬قشرآن يعنشي( جشدا سشازنده )حشق از باطشل( را فشرو‬
‫فرستاده است‪ .‬بيگمان كساني كه نسبت به آيششات خششدا كفششر ورزنششد‪،‬‬
‫عذاب سختي دارند‪ ،‬و خداوند توانا و انتقام گيرنده است‪.‬‬
‫در جاي ديگر ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭩ‬

‫ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ چ النساء‪١٦٣ :‬‬

‫و به داود زبور داديم‪.‬‬
‫و يا اين آيات كه‪:‬‬

‫چﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬

‫ﭢ ﭣ چ العلى‪١٩ - ١٨ :‬‬

‫اين )چيزها منحصر به اين كتاب آسماني نيست‪ ،‬بلكششه( در كتابهششاي‬
‫پيشين )نيششز آمششده و( بششوده اسششت‪) .‬از جملششه در( كتابهششاي ابراهيششم و‬
‫موسي‪.‬‬
‫و به وحدت دین انبیاء كه همانا توحيد است چنين اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊژ ﮌ‬
‫ﮍ ﮎ ک ک کﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ‬
‫ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ چ الشورى‪١٣ :‬‬
‫خداوند آييني را براي شما )مؤمنان( بيان داشششته و روشششن نمششوده‬
‫است كه آن را به نوح توصيه كرده است و ما آن را به تو وحي و بششه‬
‫هايم )بششه همهي آنششان‬
‫ابراهيششم و موسششي و عيسششي سششفارش نمششود ‌‬
‫هايم كه اصول( دين را پابرجا داريد و در آن تفّرقه نكنيد‬
‫سفارش كرد ‌‬
‫يخوانيد )كه‬
‫و اختلف نورزيد‪ .‬اين چيزي كه شما مشركان را بدان م ‌‬
‫پابرجا داشتن اصول و اركان دين است( بششر مشششركان سششخت گششران‬
‫يگزينششد و هششر كششه‬
‫يآيد‪ .‬خداوند هر كه را بخواهد براي اين دين برم ‌‬
‫م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫)از دشمنانگي بششا ديششن دسششت بكشششد و( بششه سششوي آن برگششردد‪ ،‬بششدان‬
‫يگرداند‪.‬‬
‫رهنمودش م ‌‬
‫و دربارهي اختلف شريعتهاي پیامبران میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞﮟ‬

‫ﯙ چ المائدة‪٤٨ :‬‬

‫)اي مردم!( براي هر مّلتي از شما راهي )براي رسيدن بششه حقششايق(‬
‫هايم‪.‬‬
‫هاي )جهت بيان احكام( قرار داد ‌‬
‫و برنام ‌‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ُ‬
‫م َ‬
‫حدٌ )بخاري(‬
‫اْل َن ْب َِياءُ إ ِ ْ‬
‫وا ِ‬
‫عّل ٍ‬
‫وةٌ ل ِ َ‬
‫وِدين ُ ُ‬
‫هات ُ ُ‬
‫م َ‬
‫ه ْ‬
‫ه ْ‬
‫تأ ّ‬
‫م َ‬
‫شّتى َ‬
‫خ َ‬
‫همهي پیامبران برادر هستند که از یک پششدر میباشششند امششا مادرشششان‬
‫یکی نیست‪ ،‬دین آنها یکی است و تنها در فروع اختلف دارند‪.‬‬

‫قرآن همهي کتابهاي گذشته را نسخ کرده است‬
‫ایمان داریم کششه همهي کتابهششای آسششمانی بعششد از تحریششف و تغییششر و‬
‫تمام شدن زمان آنها توسط قرآن نسخ شدهاند‪ ،‬و ششریعت و قشانون‬
‫روایت شده در کتابهای گذشته سه نوع است‪:‬‬
‫‪1‬ش قسمتی که قرآن به صحت آن گواهی داده است‪.‬‬
‫‪2‬ش قسمتی که قرآن به بطلن آن شهادت داده است‪.‬‬
‫‪3‬ش قسمتی که قرآن در مورد آن سکوت اختیار فرموده است‪.‬‬
‫به قسمت اول ایمان داریم و قسمت دوم را باطل و تحریفشششدهي‬
‫دسششت انسششان میپنششداریم و در مششورد قسششمت سششوم سششکوت اختیششار‬
‫مینماییم نه آنرا تصدیق میکنیم و نه تکذیب‪.‬‬
‫خداوند در مورد ارتباط قرآن و کتابهای گذشته میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چﭿ ﮀ‬

‫ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊژ ﯙ چ المائدة‪٤٨ :‬‬

‫و بر تو )اي پيغمبر( كتاب )كامل و شامل قرآن( را نازل كرديششم كششه‬
‫دق‬
‫)در همهي احكششام و اخبششار خششود( ملزم حششق‪ ،‬و موافششق و مصشش ّ‬
‫حت و سششقم( و حششافظ‬
‫كتابهششاي پيشششين )آسششماني(‪ ،‬و شششاهد )بششر ص ش ّ‬
‫)اصول مسائل( آنها است‪.‬‬
‫نزول قرآن تصدیق کنندهي کتابهای گذشته اسششت‪ ،‬کتابهششايی کششه در‬
‫برگیرندهي مدح و ستایش ونزول قرآن به عنوان آخرین پیام خششدايی‬
‫بر خاتم پيامبران ج بودند‪ ،‬بنابراین نزول قرآن موجب افزایش ایمان‬
‫و اعتقاد حاملن معرفت و بصیرت کتابهای گذشششته شششد‪،‬پششس تسششلیم‬
‫امر خدا شدند و به دین او گرويدند‪ ،‬خداوند بیان میفرماید کششه قششرآن‬
‫بر کتابهای گذشته حاکم و امین و گواه است‪ ،‬هرآنچششه موافششق قششرآن‬
‫باشد حقیقششت دارد و هرآنچششه بششا قششرآن منافششات داشششته باشششد باطششل‬
‫است‪.‬‬
‫خداوند به كساني از يهود كه به او دروغ بستند وكتششابش را تحریششف‬
‫كردند اشاره كرده میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵﭶ ﭷ ﭸ‬
‫چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ چ البقرة‪٧٩ :‬‬
‫ﭹ ﭺ‬
‫ينويسند و‬
‫واي بر كساني )از احبار( كه كتاب را با دست خود م ‌‬
‫يگويند )به بيسوادان(‪ :‬اين )توراتي است كه( از جانب خششدا‬
‫آن گاه م ‌‬
‫هها( را بفروشششند! واي بششر‬
‫آمده است تا به بهاي كمي آن )تحريفشششد ‌‬
‫ينويسششند! و واي بششر آنششان چششه‬
‫آنان چه چيزهايي را بششا دسششت خششود م ‌‬
‫هها و كارها‪ ،‬ايشششان را‬
‫يآورند! )اين گونه نوشت ‌‬
‫چيزهايي را به چنگ م ‌‬
‫يكشاند(‪.‬‬
‫به سوي هلك و عذاب م ‌‬
‫و میفرماید‪:‬‬

‫پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ‬
‫ﭬ ﭭ ﭮ چ آل عمران‪:‬‬
‫ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ‬
‫‪٧٨‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫و در ميان آنان كساني هستند كه به هنگام خواندن كتاب )خدا(‬
‫يكننششد تششا شششما گمششان بريششد‬
‫يپيچند و آن را دگرگون م ‌‬
‫زبان خود را م ‌‬
‫يخوانند( از كتاب )خدا( اسششت! در حششالي كششه از كتششاب‬
‫)آنچه را كه م ‌‬
‫يگويند كه‪ :‬آن از نزد خدا )نازل شششده( اسششت و بششا‬
‫)خدا( نيست‪ .‬و م ‌‬
‫يبندنششد و حششال آن‬
‫اين كه از سوي خدا نيامده است و به خدا دروغ م ‌‬
‫يگويند(‪.‬‬
‫يدانند )كه دروغ م ‌‬
‫كه م ‌‬
‫پیامبر ج در مورد انتخاب این امت و پاداش مضاعف آنها میفرماید‪:‬‬
‫ُ‬
‫ما ب َ َ‬
‫َ‬
‫قا ُ‬
‫قا َ‬
‫ة‬
‫سل َ َ‬
‫م ِ‬
‫ص يَل ِ‬
‫ف ِ‬
‫مييا ب َي ْي َ‬
‫مي ْ‬
‫ن َ‬
‫م ْ‬
‫م يم ِ ك َ َ‬
‫ن اْل َ‬
‫في َ‬
‫ؤك ُ ْ‬
‫ل إ ِن ّ َ‬
‫ن َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ر إ ِل َييى ُ‬
‫هي ُ‬
‫ب ال ّ‬
‫ة‬
‫وَرا َ‬
‫يأ ْ‬
‫وَرا ِ‬
‫ال ْ َ‬
‫شي ْ‬
‫غيُرو ِ‬
‫ع ْ‬
‫ة الت ّي ْ‬
‫ل الت ّي ْ‬
‫س أوت ِي َ‬
‫صي ِ‬
‫م ِ‬
‫ُ‬
‫ع ُ‬
‫جُزوا َ‬
‫َ‬
‫قيَراطًييا‬
‫ف يأ ْ‬
‫م َ‬
‫طوا ِ‬
‫ص َ‬
‫ع ِ‬
‫ع َ‬
‫ها َ‬
‫ف َ‬
‫ف الن ّ َ‬
‫مُلوا ب ِ َ‬
‫هاُر ث ُ ّ‬
‫حّتى ان ْت َ َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫قيَرا ً‬
‫ل َ‬
‫جيي َ‬
‫هي ُ‬
‫حت ّييى‬
‫يأ ْ‬
‫ِ‬
‫مل ُييوا ب ِي ِ‬
‫ع ِ‬
‫ه َ‬
‫ف َ‬
‫طا ث ُ ّ‬
‫ل اْل ِن ْ ِ‬
‫ل اْل ِن ْ ِ‬
‫جيي ِ‬
‫م أوت ِي َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ً‬
‫ً‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫م‬
‫جُزوا فأ ْ‬
‫م َ‬
‫قيَراطا ِ‬
‫عطوا ِ‬
‫ع َ‬
‫ت ال َ‬
‫صلي َ ْ‬
‫م أوِتيت ُي ْ‬
‫قيَراطا ث ّ‬
‫صُر ث ّ‬
‫ع ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ت ال ّ‬
‫ن‬
‫س فأ ْ‬
‫م ِ‬
‫ع ِ‬
‫م بِ ِ‬
‫ع ِ‬
‫ال ْقْرآ َ‬
‫ه َ‬
‫نف َ‬
‫حّتى غَرب َ ْ‬
‫طيت ُ ْ‬
‫ش ْ‬
‫ملت ُ ْ‬
‫م ُ‬
‫قيَرا َطي ْ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ءأ َ‬
‫ف َ‬
‫ن َ‬
‫هي ُ‬
‫قي ّ‬
‫هي ُ‬
‫قا َ‬
‫وأك ْث َيُر‬
‫ؤَل ِ‬
‫من ّييا َ‬
‫ب َ‬
‫لأ ْ‬
‫ِ‬
‫ل ِ‬
‫ع َ‬
‫ل ال ْك ِت َييا ِ‬
‫مًل َ‬
‫قيَراطي ْ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫قييالوا ل َ‬
‫شيي ًْئا َ‬
‫ح ّ‬
‫جًرا َ‬
‫قييا َ‬
‫م َ‬
‫ه ْ‬
‫قا َ‬
‫ل‬
‫ه َ‬
‫م ِ‬
‫ن َ‬
‫أ ْ‬
‫م ْ‬
‫قك ي ْ‬
‫مت ُك ْ‬
‫ل ظل ْ‬
‫ل الل ُ‬
‫ُ‬
‫و َ‬
‫َ‬
‫ن أَ َ‬
‫شاءُ )رواه البخاری(‬
‫ف ْ‬
‫ضِلي أوِتي ِ‬
‫م ْ‬
‫ف ُ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫فاصلهي زماني شما نسبت به اقوام گذشششته بششه انششدازهي فاصششلهي‬
‫میان نماز عصر و مغرب است؛ اهل تشورات آمدنششد مهلشت ایششان تشا‬
‫نماز ظهر بود‪ ،‬سپس از اداء مسئولیت عاجز شششدند و خدانششد قیششراط‬
‫قیراط به آنها پاداش داد‪ ،‬سپس اهل انجیل آمدنششد‪ ،‬آنهششا هششم تششا نمششاز‬
‫عصر به مفشاد حیشاتبخش انجیشل عمشل کردنشد سشپس عشاجز ششدند و‬
‫قیراط قیراط پاداش گرفتنششد‪ ،‬سششپس نششوبت بششه شششما رسششید و قششرآن‬
‫نازل شد شما هم تا غششروب خورشششید بششدان عمششل خواهیششد کششرد و دو‬
‫قیراط دو قیراط پاداش خواهید گرفت‪ ،‬اهل كتاب زبان بششه اعششتراض‬
‫گشوده‪ ،‬گفتند‪ :‬اعمال آنها از ما کمتر است ولی از ما بیششتر پشاداش‬
‫میگیرند؟ خداوند فرمود‪ :‬آیا در حق شما ظلم شده است؟ گفتند‪ :‬نه‪.‬‬
‫فرمود‪ :‬ایششن فضششل و بخششششی اسششت کششه بششه هششر کششس كششه بخششواهم‬
‫میبخشم‪) .‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫ودر حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫و ُ‬
‫صد ّ ُ‬
‫ه َ‬
‫مييا‬
‫وَل ت ُك َذُّبو ُ‬
‫قوا أ َ ْ‬
‫مّنا ِبالل ّ ِ‬
‫و َ‬
‫قوُلوا آ َ‬
‫ه ْ‬
‫ل ال ْك َِتا ِ‬
‫َل ت ُ َ‬
‫ه َ‬
‫م َ‬
‫ب َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ز َ‬
‫ز َ‬
‫ه‬
‫م وَ إلهن ُشا َ وَ إلهُك ُششم وا ِ‬
‫ح شد ٌ وَ ن َ ْ‬
‫ن ل َش ُ‬
‫ل إ ِل َي ْك ُي ْ‬
‫و َ‬
‫حش ُ‬
‫ل إ ِل َي َْنا َ‬
‫مييا أن ْي ِ‬
‫أن ْ ِ‬
‫سِلمون )رواه البخاری(‬
‫م ْ‬
‫ُ‬
‫اهل کتاب را نه تصشدیق کنیشد و نشه تکشذیب‪ .‬بلکشه بگویيشد‪ :‬بشه آنچشه‬
‫خداوند نازل فرموده است ایمان داریم و پروردگششار مششا و شششما یکششی‬
‫است و ما در مقابل او تسليم هستیم‪.‬‬
‫از ابنعباس روایت شده است که فرمود‪:‬‬
‫ُ‬
‫ف تَ َ‬
‫ز َ‬
‫ن َ‬
‫ه َ‬
‫ل‬
‫ي ٍ‬
‫ب َ‬
‫ن أَ ْ‬
‫ك َي ْ َ‬
‫م ال ّي ِ‬
‫سأُلو َ‬
‫ع ْ‬
‫ْ‬
‫وك ِت َيياب ُك ُ ْ‬
‫ل ال ْك َِتا ِ‬
‫ء َ‬
‫ش ْ‬
‫ذي أن ْي ِ‬
‫َ‬
‫و َ‬
‫ث؟! ت َ ْ‬
‫م يُ َ‬
‫د‬
‫حد َ ُ‬
‫َ‬
‫قَر ُ‬
‫ح ً‬
‫قي ْ‬
‫شي ْ‬
‫م ْ‬
‫عَلى رسولالله ج أ ْ‬
‫ضييا ل َي ْ‬
‫ه َ‬
‫ءون َي ُ‬
‫ب َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫و َ‬
‫هي َ‬
‫وكت َب ُييوا‬
‫نأ ْ‬
‫ب اللي ِ‬
‫مأ ّ‬
‫ب ب َيدّلوا ك ِت َييا َ‬
‫َ‬
‫حدّث َك ْ‬
‫ل الك ِت َييا ِ‬
‫غي ّيُروهُ َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫و َ‬
‫ه ل ِي َ ْ‬
‫من ًييا‬
‫ن ِ‬
‫قالوا ُ‬
‫ش يت َُروا ب ِي ِ‬
‫د الل ي ِ‬
‫عن ْي ِ‬
‫و ِ‬
‫ب ِأي ْ ِ‬
‫م الك َِتا َ‬
‫م ْ‬
‫ه ثَ َ‬
‫ه ْ‬
‫ه َ‬
‫ب َ‬
‫دي ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ً‬
‫َ‬
‫ه‬
‫علم ِ َ‬
‫ن ال ِ‬
‫والليي ِ‬
‫م ِ‬
‫ما َ‬
‫م ْ‬
‫ع ْ‬
‫م ْ‬
‫قِليل أل ي َن ْ َ‬
‫ه ْ‬
‫ن َ‬
‫جاءَك ُ ْ‬
‫م َ‬
‫هاك ُ ْ‬
‫مل َ‬
‫سألت ِ ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ز َ‬
‫م )بخاری(‬
‫ل َ‬
‫م َ‬
‫ن ال ّ ِ‬
‫ما َرأي َْنا ِ‬
‫م َر ُ‬
‫ع ْ‬
‫جًل ي َ ْ‬
‫من ْ ُ‬
‫عل َي ْك ُ ْ‬
‫سأل ُك ُ ْ‬
‫ه ْ‬
‫َ‬
‫ذي أن ْ ِ‬
‫چگونه در مورد بعضی مسايل از اهل کتاب میپرسششید در حششالی کششه‬
‫کتابي كه بر رسول خدا ج نازل شده بششه شششما نزدیکتششر اسششت؟! و از‬
‫تحريف نيز مصون مانده است‪ ،‬و همين قرآن به شما ميگويد كه اهل‬
‫کتاب چیزهششايی را بیششان میکننششد کششه تحریششف شششده اسششت و نوشششتهي‬
‫دست خود آنان است و به دروغ میگویند‪ :‬از طششرف خششدا نششازل شششده‬
‫است‪ .‬تا پول بیارزشی را به چنگ آورند‪ ،‬آگاه باشید ما علمششی داریششم‬
‫که ما را از اهل کتاب بینیاز میگرداند‪ ،‬هیچ کدام از آنها از قرآن شششما‬
‫چیزی نمیپرسد پس چرا شما بششا آن همششه علششم و حکمششت بششه آنهششا رو‬
‫میآورید‪) .‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫مقتضیات ایمان به کتب‬

‫به حلل و حرام کتابهييای خييدا ایمييان داریييم‪ ،‬داسييتانها و‬
‫مثلهاي قرآنی را معتبر و واقعی میپنداریم‪ ،‬به محكميياتش‬
‫عمل میکنیم‪ ،‬و در مقابل متشابهات آن سر تسييلیم فييرود‬
‫میآوریم و از حدود آنها تجاوز نمیکنیم‪ ،‬حق تلوت آن را به‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫جييای میآوریييم و مطیييع اواميير و نييواهی رسييول خييدا ج‬
‫هستیم‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﯩ ﯪﯢﯢ ﯫﯢﯢ‬
‫چ ﯦﯢ ﯧﯢ ﯨ‬
‫ﯺ چ النساء‪١٠٥ :‬‬

‫ﯬﯢﯢ‬

‫ﯭﯢﯢ ﯮﯢﯢ‬

‫ﯯﯢﯢ ﯰﯢﯢ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ما كتاب )قرآن را كه مشتمل بر حق و بيانگر هر آن چيزي كه حق‬
‫هايشم تشا )مششعل راه هشدايت باششد و‬
‫است( به حق بشر تشو نشازل كرد ‌‬
‫بدان( ميان مردمان طبق آنچه خششدا بششه تششو نشششان داده اسششت داوري‬
‫كني‪ ،‬و مدافع خائنان مباش‪.‬‬
‫خداوند به پیامبرش دسششتور میدهششد کششه بششر اسششاس کلم خششدا میششان‬
‫مردم قضاوت کند و او را بر حذر میدارد که مبادا دچار فتنهی بعضی‬
‫از آنها شود‪ ،‬آنجا كه ميفرمايد‪:‬‬

‫ﯢ‬

‫چﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯣ ﯤ‬

‫ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯼ ی چ المائدة‪٤٩ :‬‬

‫يدهيم به اين كه( در ميان آنان طبق‬
‫و )به تو اي پيغمبر فرمان م ‌‬
‫چيزي حكم كن كه خدا بر تو نازل كرده است‪ ،‬و از اميال و آرزوهاي‬
‫قپوشششي و‬
‫ايشان پيروي مكن‪ ،‬و از آنان برحذر باش كه )با كذب و ح ‌‬
‫ضورزي( تو را از برخي چيزهششايي كششه خششدا بششر تششو نششازل‬
‫خيانت و غر ‌‬
‫كرده اسششت بششه دور و منحششرف نكننششد )و احكششامي را پايمششال هششوي و‬
‫هوس باطل خود نسازند(‪ .‬پس اگر )از حكم خدا رويگششردان شششدند و‬
‫هاي‬
‫يخواهد به سششبب پششار ‌‬
‫به قانون خدا( پشت كردند‪ ،‬بدان كه خدا م ‌‬
‫از گناهانشان ايشان را دچار بل و مصيبت سازد )و به عششذاب دنيششوي‪،‬‬
‫پيش از عششذاب اخششروي گرفتششار كنششد(‪ .‬بيگمششان بسششياري از مششردم )از‬
‫يكننششد )و از حششدود قششوانين الهشي‬
‫احكام شريعت( سرپيچي و تمشّرد م ‌‬
‫تخ ّ‬
‫ينمايند(‪ .‬همچنين میفرماید‪:‬‬
‫طي م ‌‬

‫چﭡ ﭢ ﭣ ﭤ‬
‫چ العراف‪٣ :‬‬

‫ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ‬

‫ﭪ ﭫﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫از چيزي پيروي كنيد كه از سوي پروردگارتان بر شما نازل شده‬
‫اسششت‪ ،‬و جششز خششدا از اوليششاء و سرپرسششتان ديگششري پيششروي مكنيششد )و‬
‫جه )اوامر و نواهي خششدا( هسششتيد )و كمششتر‬
‫فرمان مپذيريد(‪ .‬كمتر متو ّ‬
‫يگيريد(‪.‬‬
‫پند م ‌‬
‫مي و بيسوادي كه اين قششرآن‬
‫خداوند در اين آيه به پيروي از پيامبر ا ّ‬
‫كريم را آورده‪ ،‬امششر فرمششوده و از سششرپيچي از او نهششي كششرده اسششت‪.‬‬
‫نافرمانياي كه نتيجهي آن عدول از حكم خدا به سوي غير اوست‪.‬‬
‫در جاي ديگري میفرماید‪:‬‬

‫چﭴ ﭵ ﭶ ﭷ‬
‫ﮄ چ البقرة‪١٢١ :‬‬

‫ﭸ ﭹ ﭺ چ چچ ﭾ ﭿ‬

‫ﮀ‬

‫ﮁ ﮂ ﮃ‬

‫هايم و آن را از‬
‫هاي از( كساني كه كتاب آسماني به آنان داد ‌‬
‫)دست ‌‬
‫ققششانه‬
‫يخواننششد )و تششورات و انجيششل را مح ّ‬
‫روي دّقت و چنانچه بايششد م ‌‬
‫يسششازند( ايششن چنيششن‬
‫ينماينششد و سششره را از ناسششره جششدا م ‌‬
‫وارسششي م ‌‬
‫يآورنششد‪ ،‬و كسششاني كششه بششدان ايمششان نياورنششد‬
‫افرادي به قرآن ايمان م ‌‬
‫يگمان ايشان زيانكارانند‪.‬‬
‫ب ‌‬
‫بهجایآوردن حق تلوت قرآن عبارت اسششت از رعششایت حلل و حششرام‬
‫آن و تحریف و تأویل نکردن ناروای آیات خداوند‪.‬‬
‫خداوند دربارهي محکم و متشابه قرآن و روش اهل علم در تعامششل‬
‫با آنها ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡﯗ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ‬
‫ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ‬
‫ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ چ آل عمران‪٧ :‬‬
‫ﯡ ﯢ ﯣﯤ ﯥ ﯦ‬
‫ﯟ ﯠ‬
‫او است كه كتاب )قرآن( را بر تو نازل كرده است‪ .‬بخشي از آن‪،‬‬
‫خص و اهداف روشني دارنششد‬
‫ما ‌‬
‫آي ‌‬
‫ت« است )و معاني مش ّ‬
‫م ْ‬
‫حك َ َ‬
‫ههاي » ُ‬
‫ههششاي‬
‫و( آنهششا اصششل و اسششاس ايششن كتششاب هسششتند‪ ،‬و بخشششي از آن آي ‌‬
‫مت َ َ‬
‫ت« است‪) ،‬و معاني دقيقي دارنششد و احتمششالت مختلفششي در‬
‫شاب َِها ‌‬
‫» ُ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ما كساني كه در دلهايشششان كششژي اسششت )و گريششز از‬
‫آنها م ‌‬
‫يرود(‪ .‬و ا ّ‬
‫هانگيزي و تأويل‬
‫حق‪ ،‬زواياي وجودشان را فرا گرفته است( براي فتن ‌‬
‫يافتند‪ .‬در حالي كه تأويل )درسششت(‬
‫)نادرست( به دنبال متشابهات م ‌‬
‫تقششدمان( در‬
‫يداننششد كششه راسششخان )و ثاب ‌‬
‫آنها را جز خدا و كسششاني نم ‌‬
‫يگوينشد‪ :‬مشا بشه‬
‫دانش هستند‪) .‬اين چنين وارسشتگان و فرزانگشاني( م ‌‬
‫يدانيششم كششه محكمششات و‬
‫همهي آنها ايمان داريششم )و در پرتششو دانششش م ‌‬
‫متشابهات( همه از سوي خششداي مششا اسششت‪ .‬و )ايششن را( جششز صششاحبان‬
‫يداننششد و(‬
‫يبرنششد‪ ،‬نم ‌‬
‫عقل )سششليمي كششه از هششوي و هششوس فرمششان نم ‌‬
‫متذ ّ‬
‫يشوند‪.‬‬
‫كر نم ‌‬
‫و میفرماید‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ چ يوسف‪١١١ :‬‬
‫ﯼ ی ی ی ﯺ ﯺ‬

‫به حقيقت در سرگذشت آنان‪) ،‬يعني يوسف و برادران و ديگر‬
‫گ( عششبرت بششراي‬
‫پيغمبران و اقوام ايماندار و ب ‌‬
‫يايمان‪ ،‬درسششهاي بششزر ِ‬
‫همهي انديشمندان است‪) .‬آنچه گفته شد( يك افسانهي سششاختگي )و‬
‫داستان خيالي و دروغين( نبششوده‪ ،‬و بلكششه )يششك وحششي بششزرگ آسششماني‬
‫اسششت كششه( كتابهششاي )اصششيل انبيششاي( پيشششين را تصششديق و پيغمششبران‬
‫يكند‪ ،‬و )به علوه( بيانگر همهي چيزهششايي اسششت‬
‫)راستين( را تأييد م ‌‬
‫كه )انسانها در سعادت و تكامل خشود بششدانها نيشاز دارنششد‪ ،‬و بشه هميشن‬
‫دليل مايهي( هدايت و رحمت براي )همهي( كساني است كششه ايمششان‬
‫يآورند‪.‬‬
‫م ‌‬
‫از موارد ايمان به قرآن اطاعت از اوامر و نواهی پیامبر ج است‪:‬‬

‫چﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ‬

‫ﮦ ﮧﮨ‬

‫ﮰ چ الحشر‪٧ :‬‬

‫چيزهايي را كه پيغمبر براي شما )از احكام الهي( آورده است اجرا‬
‫كنيد‪ ،‬و از چيزهايي كه شما را از آن بازداشته است‪ ،‬دست بكشيد‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هل َي َ‬
‫ن َ‬
‫سي َ‬
‫م‬
‫دَ ُ‬
‫مييا َ‬
‫ن ك َييا َ‬
‫م بِ ُ‬
‫مي ْ‬
‫ه ْ‬
‫قب ْل َك ُي ْ‬
‫ك َ‬
‫م إ ِن ّ َ‬
‫ما ت ََرك ْت ُك ُي ْ‬
‫عوِني َ‬
‫ؤال ِ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ء َ‬
‫م َ‬
‫ن َ‬
‫فإ ِ َ‬
‫ه‬
‫ي ٍ‬
‫ع‬
‫وا ْ‬
‫م َ‬
‫م َ‬
‫خت ِل ِ‬
‫فييا ْ‬
‫ع ْ‬
‫ذا ن َ َ‬
‫جت َن ُِبو ُ‬
‫هي ْت ُك ْ‬
‫ه ْ‬
‫ه ْ‬
‫َ‬
‫شيي ْ‬
‫لى أن ْب ِ َْيائ ِ ِ‬
‫ف ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫م )بخاری(‬
‫ت‬
‫ع‬
‫ط‬
‫ت‬
‫س‬
‫ا‬
‫ما‬
‫ه‬
‫ن‬
‫م‬
‫توا‬
‫أ‬
‫ف‬
‫ر‬
‫م‬
‫أ‬
‫ب‬
‫م‬
‫ك‬
‫ت‬
‫ر‬
‫م‬
‫أ‬
‫ذا‬
‫إ‬
‫و‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ُ َ‬
‫َ ْ‬
‫ْ ِ ْ ٍ‬
‫َ ِ‬
‫از هر آنچه سکوت کردهام دست بردارید‪ ،‬چون علت هلک امتهششای‬
‫پیشششین اختلفششات و پرسشششهای فراوانششي بششوده اسششت كششه از انبیششاء‬
‫ميكردهاند‪ ،‬اگر شما را از کاری نهی کردم آنرا تششرک کنیششد و اگششر بششه‬
‫چیزی دستور دادم در حد تششوان آن را بششه جششای آوریششد‪) .‬بخششاري آن را‬
‫روايت كرده است(‪.‬‬

‫ایمان به پیامبران‬
‫ايمان به پيامبران به اجمال و تفصيل‬
‫به همهي پیامبران يچه آنهایی که میشناسييیم و چييه آنهييا‬
‫كه نمیشناسیمي ایمان داریم‪ ،‬مخصوص يا ً بييه آنهييايی کييه در‬
‫قرآن یيادی از ایشيان رفتيه اسيت‪ ،‬نزدیکتریين دیيدگاه بيه‬
‫قرآن در مورد تفاوت نبي و رسول این اسييت کييه رسييول‬
‫شریعت و قانون جدیدی را از خداونييد دریييافت میکنييد امييا‬
‫نبی بر شریعت پیامبر قبل از خودش ثابت مانييده و مييردم‬
‫را بدان فرا میخواند‪.‬‬
‫خداوند در مورد روانه كردن انبیاء به سوي تمامي امتها میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ‬
‫ک ک ک ﮒ چ النحل‪٣٦ :‬‬
‫ﮇ ﮈﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ‬
‫هايم )و محتواي دعوت‬
‫ما به ميان هر مّلتي پيغمبري را فرستاد ‌‬
‫همهي پيغمبران اين بششوده اسششت( كششه خششدا را بپرسششتيد و از طششاغوت‬
‫)شيطان‪ ،‬بتان‪ ،‬ستمگران‪ ،‬و غيره( دوري كنيد‪) .‬پيغمبران دعششوت بششه‬
‫توحيد كردند و مردمان را به راه حق فرا خواندنششد(‪ .‬خداونششد گروهششي‬
‫از مردمان را )كه بر اثر كردار نيك‪ ،‬شايستهي مرحمششت خششدا شششدند‪،‬‬
‫بششه راه راسششت( هششدايت داد‪ ،‬و گروهششي از ايشششان )بششر اثششر كششردار‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ناشايست( گمراهي بر آنان واجب گرديد )و سرگشتگي به دامانشان‬
‫چسبيد( پس )اگر در ايشن بشاره در شش ّ‬
‫ك و ترديديشد‪ ،‬برويشد( در زميشن‬
‫گردش كنيد و )آثار گذشتگان را بر صفحهي روزگار( بنگريششد و ببينيششد‬
‫هانششد بششه كجششا‬
‫كه سرانجام كار كساني )كه آيات خششدا را( تكششذيب كرد ‌‬
‫كشيده است )و بر سر اقوامي چشون عشاد و ثمششود و لشوط چششه آمششده‬
‫است(‪.‬‬
‫خداونششد منششان همیشششه در هششر دوران پیششامبراني را بششه سششوی مششردم‬
‫فرستاده است تا آنها را به توحید و یکتاپرستی و کفر به طاغوت فرا‬
‫خوانند‪ ،‬اين روند از روزی که شرک دامنگیر جامعهي انسانی شده تا‬
‫آمدن آخرین پیامآور الهي در همهي نقاط عالم ادامه داشته است‪.‬‬
‫خداوند در آيهي ديگري میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭸ ﭹ ﭺ چ چچ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬

‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ چ فاطر‪٢٤ :‬‬

‫ق‪ ،‬به عنوان مژدهدهنششده )مؤمنششان بششه‬
‫ما تو را همراه )دين( ح ّ‬
‫بهششششت( و بيشششم دهنشششده )كشششافران بشششه دوزخ‪ ،‬بشششه ميشششان مردمشششان(‬
‫هايم‪ .‬هيششچ مل ّششتي )از مّلتهششاي پيشششين( هششم نبششوده اسششت كششه‬
‫فرسششتاد ‌‬
‫هاي به ميانشان فرستاده نشده باشد‪.‬‬
‫بيمدهند ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭱ ﭲ‬

‫ﭳ ﭴﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ چ الرعد‪٧ :‬‬

‫هاي )و پيغمبري‪ ،‬و بر رسولن پيام باشششد و بششس‪ (،‬و‬
‫مدهند ‌‬
‫تو تنها بي ‌‬
‫هر مّلتي راهنمايي )از ميان ساير پيغمبران( دارد )و تو چيششز نوظهششور‬
‫يباشي(‪.‬‬
‫هاي نم ‌‬
‫يسابق ‌‬
‫وب ‌‬
‫خداوند ما را آگاه ميكند كه پيششامبراني هسششتند كششه در قششرآن قصششهي‬
‫آنها آمده است و همچنين رسولني هستند كه داستان آنهششا در قششرآن‬
‫نيامده است‪ ،‬میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭒ‬
‫ﭠ ﭡ ﭢ‬

‫ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛﭜ ﭝ ﭞ ﭟ‬
‫ﭓ ﭔ ﭕ‬
‫ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ‬
‫ﮆ ﮇ ﮈﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ چ النساء‪١٦٥ - ١٦٣ :‬‬
‫ما به تو )اي پيغمبر‪ ،‬قرآن و شريعت را( وحي كرديم‪ ،‬همان گونه‬
‫كه پيش از تو به نششوح و پيغمششبران بعششد از او وحششي كرديششم‪ ،‬و )همششان‬
‫گونه كه( به ابراهيم‪ ،‬اسحاق‪ ،‬يعقوب‪ ،‬نوادگان )او كه برخششي از آنششان‬
‫پيغمبران خدا بودند(‪ ،‬عيسي‪ ،‬اّيوب‪ ،‬يونس‪ ،‬هارون‪ ،‬و سششليمان وحششي‬
‫هايششم‬
‫كرديم‪ ،‬و به داود زبور داديم‪ .‬و ما پيغمبران زيادي را روانششه كرد ‌‬
‫هايم‪ ،‬و پيغمششبران )ديگششر(‬
‫كه سرگذشت آنان را قبل ً براي تو بيان كرد ‌‬
‫هايم( كه سرگذشت آنشان را بشراي‬
‫زيادي را )به ميان مردم روانه كرد ‌‬
‫هايم‪) .‬و شيوهي وحي به موسششي ايششن بششود كششه( خداونششد‬
‫تو بيان نكرد ‌‬
‫حقيقتا ً )از پشت حجاب بدون واسششطه( بششا موسششي سششخن گفششت‪ .‬مششا‬
‫هرسششان‪ ،‬و‬
‫پيغمششبران را فرسششتاديم تششا )مؤمنششان را بششه ثششواب( مژد ‌‬
‫مدهنششده باشششند‪ ،‬و بعششد از آمششدن پيغمششبران‬
‫)كششافران را بششه عقششاب( بي ‌‬
‫جت و دليلي بر خدا براي مردمششان بششاقي نمانششد )و نگوينششد كششه اگششر‬
‫ح ّ‬
‫يآورديششم و راه طششاعت و‬
‫يفرستادي‪ ،‬ايمان م ‌‬
‫پيغمبري به سوي ما م ‌‬
‫يگرفتيم(‪ .‬و خدا چيرهي حكيم اسششت )و كارهششايش‬
‫عبادت در پيش م ‌‬
‫يپذيرد(‪.‬‬
‫از روي قدرت و حكمت انجام م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ‬
‫‪٧٨‬‬

‫ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞﭟﭳ چ غافر‪:‬‬

‫هايم‪.‬‬
‫پيششش از تششو پيغمششبراني را )بششراي رهنمششود مردمششان( فرسششتاد ‌‬
‫سرگذشت بعضيها را بششراي تششو بششازگو كششرده و سرگذشششت برخيهششا را‬
‫هايم‪.‬‬
‫براي تو بازگو نكرد ‌‬
‫در جاي ديگر ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭮ ﭯ ﭰ ﭱ‬
‫النساء‪١٦٤ :‬‬

‫ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷﭸ ﭹ ﭺ چ‬

‫چ چ چ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هايم كه سرگذشت آنان را قبل ً‬
‫و ما پيغمبران زيادي را روانه كرد ‌‬
‫هايم‪ ،‬و پيغمبران )ديگر( زيششادي را )بششه ميششان مششردم‬
‫براي تو بيان كرد ‌‬
‫هايششم‪) .‬و‬
‫هايم( كه سرگذشششت آنششان را بششراي تششو بيششان نكرد ‌‬
‫روانه كرد ‌‬
‫ً‬
‫شيوهي وحي به موسي اين بود كه( خداوند حقيقتا )از پشت حجششاب‬
‫بدون واسطه( با موسي سخن گفت‪.‬‬
‫در آيششاتي ديگششر تعششدادي از پيششامبران را اسششم ميبششرد و بششدين وسششيله‬
‫ايمان به آنها را براي ما مشخص مینماید‪:‬‬

‫ﭡ ﭢﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ‬
‫چﭝ ﭞ ﭟ ﭠ‬
‫ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ‬
‫ﮎ ک ک ک ﮒ‬
‫ﮁ ﮂﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ‬
‫گ گگ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ چ النعام‪٨٦ - ٨٣ :‬‬
‫اينها دليل ما بود كه آنها را به ابراهيم عطا كرديم )تا( در برابر‬
‫قوم خود )به كارشان گيرد‪ ،‬و غششروب سششتارگان و خورشششيد و مششاه را‬
‫وني بششر آنششان‬
‫ل ك َش ْ‬
‫دليل بر الوهّيت و وحدانّيت ما داند‪ .‬او با همين دلي ِ‬
‫پيروز شد و برتري يافت‪ ،‬و اين سّنت ما است كه با علششم و حكمششت(‬
‫يبريششم‪) .‬اي پيغمششبر!(‬
‫هششر كششس را بخششواهيم او را درجششاتي بششال م ‌‬
‫يدهششد و‬
‫پروردگار تو حكيم )است و هر چيزي را در جاي خود قرار م ‌‬
‫ق‬
‫يكند‪ ،‬و( آگششاه اسششت )و م ‌‬
‫به جاي خود م ‌‬
‫يدانششد چششه كسششي مسششتح ّ‬
‫ّ‬
‫رفعت است و چه كسي مستوجب ذلت(‪ .‬مشا بشه ابراهيشم‪ ،‬اسششحاق و‬
‫يعقوب )فرزند اسحاق( را عطا نموديم )و افتخار اين دو تن هششم تنهششا‬
‫در جنبهي پيغمبرزادگي نبود‪ ،‬بلكه مانند پدرشان( آن دو را )به سششوي‬
‫حقيقت و خوبي( رهنمود كرديم‪ .‬پيشتر نيششز نششوح را )دسششتگيري و بششه‬
‫سششوي حششق و نيكششي( ارشششاد نمششوديم‪ .‬و از نششژاد نششوح )هششم كسششاني‬
‫همچششون( داود‪ ،‬سششليمان‪ ،‬اي ّششوب‪ ،‬يوسششف‪ ،‬موسششي و هششارون را )قبل ً‬
‫هششدايت و ارشششاد كرديششم( و همششان گششونه )كششه ابراهيششم و همهي ايششن‬
‫پيغمبران را پاداش داديم( محسنان را )نيششز بششدانچه مسششتحقّ باشششند(‬
‫يدهيششم‪ .‬و زكري ّششا‪ ،‬يحيششي‪ ،‬عيسششي‪ ،‬و اليششاس را )نيششز هششدايت‬
‫پاداش م ‌‬
‫داديم و( همهي آنششان از زمششرهي صششالحان )و بنششدگان شايسششتهي مششا(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫سع‪ ،‬يونس‪ ،‬و لششوط را )نيششز رهنمششود كرديششم( و‬
‫بودند‪ .‬و اسماعيل‪ ،‬الي َ َ‬
‫هر كدام )از اينان( را بر جهانيان )زمان خود( برتري داديم‪.‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﭸ ﭹ ﭺ چچ چ‬
‫مريم‪٥٦ :‬‬

‫ﭿ ﮀ ﮁ چ‬

‫ﭾ‬

‫و در كتاب )آسماني قرآن( از ادريس بگو‪ .‬او بسيار راستكار و‬
‫راستگو و پيغمبر بزرگي بود‪.‬‬

‫چﮬ ﮭ‬
‫‪٥٠‬‬

‫ﮮ ﮯﮰ ﮱ ﯓ‬

‫ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ‬

‫ﯚﯛ‬

‫ﯠ چ هود‪:‬‬

‫)ما به عنوان پيغمبر( هود را بششه سششوي قششوم عششاد فرسششتاديم كششه از‬
‫خودشان بود‪) .‬هود بديشان( گفت‪ :‬اي قوم من! خدا را بپرسششتيد كششه‬
‫جز او معبودي نداريد‪.‬‬

‫چ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ‬

‫ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ‬

‫ﯺ چ هود‪:‬‬

‫بششه سششوي قششوم ثمششود يكششي از خودشششان را )بششه عنششوان پيغمششبر(‬
‫فرستاديم كه صالح نام داشت‪) .‬به آنان( گفت‪ :‬اي قوم مششن! خششدا را‬
‫بپرستيد كه معبودي جز او براي شششما وجششود نششدارد )و كسششي غيششر او‬
‫يباشد(‪.‬‬
‫مستحقّ پرستيدن نم ‌‬

‫چ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶﭷ‬
‫هود‪٨٤ :‬‬

‫ﮆ چ‬

‫شعيب را )نيز( به سوي قوم مدين فرستاديم كه از خود آنششان بششود‪.‬‬
‫)شعيب بديشان( گفت‪ :‬اي قوم من! خششدا را بپرسششتيد )و بدانيششد كششه(‬
‫جز او معبودي نداريد‪.‬‬

‫چ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ چ ص‪٤٨ :‬‬
‫)اي پيغمبر!( از اسماعيل و اليسع و ذالكفل ياد كن‪ .‬آنان جملگي‬
‫از خوبان و نيكانند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫حقیقت ایمان به پیامبران‬
‫ایمان به پیامبران یعنی اعتقاد جازم و راسخ بييه نبييوت و‬
‫رسييالت و عصييمت ایشييان از هيير گنيياهی‪ ،‬و اینکييه همييه‬
‫هدایتیافته و هدایتدهنده هسييتند‪ ،‬و پیييام خييدایی را بييدون‬
‫کييم و کاسييت بييه مييردم ابلغ نمودهانييد‪ ،‬و مردمشييان را‬
‫نصیحت كردهاند و در راه خدا هر آنچه در تييوان داشييتهاند‬
‫تلش و مجاهدت کردهاند‪ ،‬و خداوند امتهایشييان را مکلييف‬
‫فرموده است که آنهييا را تصييدیق نماینييد و سيير تسييلیم در‬
‫مقابل آنها فرود آورند‪ ،‬و هر كس از امت آنها كه اين امر‬
‫را به جاي نياورده باشد مؤمن نبوده است‪.‬‬
‫خداوند در مورد انتخاب پیامبران میفرماید‪:‬‬

‫چچ چ ﭾ ﭿ‬

‫ﮀ ﮁ ﮂﮃ ﮄ‬

‫ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ چ الحج‪٧٥ :‬‬

‫مآوراني )همچون جبرئيل( را‬
‫خداوند از ميان فرشتگان پيا ‌‬
‫يدارد( و هششم از ميششان انسششانها‬
‫يگزيند )و به سوي انبيا گسششيل م ‌‬
‫برم ‌‬
‫يگزينششد و بششه‬
‫مششد( را )برم ‌‬
‫پيغمبراني )همچون موسي و عيسششي و مح ّ‬
‫يفرستد‪ ،‬و از كششار همهي آنششان بششاخبر اسششت( چششرا كششه‬
‫سوي مردم م ‌‬
‫خداوند شنوا و بينا است‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ النعام‪١٢٤ :‬‬
‫يدانششد كششه )چششه كسششي را بششراي پيششامبري انتخششاب و(‬
‫خداوند بهششتر م ‌‬
‫يدارد‪ .‬خداوند میداند که چه‬
‫رسالت خويش را به چه كسي حوالت م ‌‬
‫کسی را برای رسالت انتخاب کند و رسششالت را بششر دوش چششه کسششی‬
‫بگذارد‪ ،‬خداوند برای این کار تنها برگزیدگان شايسته را برمیگزیند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ‬
‫چﭮ ﭯ ﭰ‬
‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ چ ص‪٤٨ - ٤٥ :‬‬
‫ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬
‫)اي پيغمبر!( از بندگان ما ابراهيم و اسحاق و يعقوب سخن بگو‪،‬‬
‫آنان كه داراي قدرت و بينش )كافي و قوي دربارهي امور زندگاني و‬
‫صي ويژگي بخشيديم‬
‫رموز آيين يزداني( بودند‪ .‬ما آنان را با صفت خا ّ‬
‫كه ياد )هميشگي ايشان از( سراي آخرت بود‪ .‬ايشان در پيشششگاه مششا‬
‫از زمشششرهي برگزيشششدگان بشششس نيشششك و نيكوكارنشششد‪) .‬اي پيغمبر!( از‬
‫اسماعيل و اليسع و ذالكفل ياد كن‪ .‬آنان جملگي از خوبان و نيكانند‪.‬‬
‫خداونششد آنهششا را بششه قششوت در اطششاعت و فقششه در دیششن و بصششیرت در‬
‫حقیقت و عمل برای آخرت توصیف میفرماید‪ ،‬بیان میکند که هیچ هم‬
‫و غمی غیر از آخرت ندارند‪ .‬و آنان برگزيدگان نيكويي هستند‪.‬‬
‫و به عصمت آنها در ابلغ وحي و امانت آنها در گفتششار چنيششن اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬

‫ﭣ ﭤ ﭥ چ النجم‪٤ - ٣ :‬‬

‫يگويد‪ .‬هرگز آن )چيزي كه با خششود‬
‫و از روي هوا و هوس سخن نم ‌‬
‫آورده است و با شما در ميان نهاده است( جز وحي و پيششامي نيسششت‬
‫يگردد‪.‬‬
‫كه )از سوي خدا بدو( وحي و پيام م ‌‬
‫بر اساس هوا و هوس سشخن نمیراننشد بلکشه پیشام خداونشد منشان را‬
‫بدون کم و کاست به مردم ابلغ مینمایند‪.‬‬

‫ﮊ‬
‫چﮆ ﮇ ﮈ ﮉ‬
‫ﮗ ﮘ ﮙ‬
‫گ ﮖ‬

‫ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ‬
‫ﮚ ﮛ چ الحاقة‪٤٧ - ٤٤ :‬‬

‫گ‬

‫يبست‪ .‬ما دست‬
‫هاي سخنان را به دروغ بر ما م ‌‬
‫اگر پيغمبر پار ‌‬
‫يكرديششم‪ .‬و كسششي‬
‫يگرفتيم سپس رگ دلش را پاره م ‌‬
‫راست او را م ‌‬
‫يتوانست مانع )اين كار ما دربششارهي( او شششود )و مششرگ را‬
‫از شما نم ‌‬
‫از او باز دارد(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یعنی اگششر کوچکششترین خیششانتي از پيشامبر سششر ميزد آنچنشان كشه ششما‬
‫ميپنداريد از او انتقام ميگرفششتيم و هیششچ کششس نمیتوانسششت از او دفششاع‬
‫کند‪ ،‬ولی او فردی نیکششو و صششادق و هششدایتیافته اسششت‪ ،‬چششون خداونششد‬
‫همراه اوست و با معجزات روشنگر و دليل واضح و قاطع او را تأیید‬
‫مینماید‪.‬‬
‫در آیات فراوان دیگر ماننششد آیهي ‪،108‬ش ‪،110‬ش ‪،126‬ش ‪،131‬ش ‪،144‬‬
‫‪،150‬ش ‪،163‬ش ‪ 179‬سورهي شعراء به وجششوب پیششروی از آنهششا اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ الشعراء‪١٠٨ :‬‬
‫از خدا بترسيد و از من اطاعت كنيد‪.‬‬
‫و حتی در آیهي ‪ 80‬سورهي نساء پیروی از انبیا را پیروی از خداوند‬
‫به حساب میآورد‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ چ النساء‪٨٠ :‬‬
‫هر كه از پيغمبر اطاعت كند‪ ،‬در حقيقت از خدا اطاعت كرده‬
‫يدهششد كششه خششدا بششدان‬
‫است )چرا كه پيغمبر جز بششه چيششزي دسششتور نم ‌‬
‫يكنششد كششه خششدا از آن نهششي‬
‫دستور داده باشد‪ ،‬و جز از چيششزي نهششي نم ‌‬
‫كرده باشد( و هششر كششه )بششه اوامششر و نششواهي تششو( پشششت كنششد )خششودش‬
‫مسؤول است و بششاك نداشششته بششاش( مششا شششما را بششه عنششوان مراقششب‬
‫هايم )بلكه بششر رسششولن پيششام‬
‫)احوال( و نگهبان )اعمال( آنان نفرستاد ‌‬
‫باشد و بس(‪.‬‬

‫چﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ‬

‫ﮦ ﮧﮨ ﮰ چ الحشر‪٧ :‬‬

‫چيزهايي را كه پيغمبر براي شما )از احكام الهي( آورده است اجششرا‬
‫كنيد‪ ،‬و از چيزهايي كه شما را از آن بازداشته است‪ ،‬دست بكشيد‪.‬‬
‫در صحیح مسلم و بخاری از علقمه روایت شده است کششه پیششامبر ج‬
‫فرمود‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ت‬
‫صيييا ِ‬
‫ما ِ‬
‫موت َ ِ‬
‫ما ِ‬
‫وا ِ‬
‫)ل َ َ‬
‫عييي َ‬
‫مت َن َ ّ‬
‫وال ْ ُ‬
‫شييي َ‬
‫وال ْ ُ‬
‫شييي َ‬
‫ن الّلييي ُ‬
‫م َ‬
‫ت َ‬
‫ت َ‬
‫ه ال ْ َ‬
‫َ‬
‫غ ذَل ِي َ‬
‫ه َ‬
‫مت َ َ‬
‫ة‬
‫فب َل َي َ‬
‫ت َ‬
‫م َ‬
‫ميَرأ ً‬
‫ق الل ّي ِ‬
‫غي َّرا ِ‬
‫جا ِ‬
‫ت ل ِل ْ ُ‬
‫فل ّ َ‬
‫ح ْ‬
‫كا ْ‬
‫خل ْ َ‬
‫ن ال ْ ُ‬
‫وال ْ ُ‬
‫َ‬
‫س ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫غِني‬
‫ن‬
‫إ‬
‫ت‬
‫ل‬
‫قا‬
‫ف‬
‫ت‬
‫ء‬
‫جا‬
‫ف‬
‫ب‬
‫قو‬
‫ع‬
‫ي‬
‫م‬
‫أ‬
‫ها‬
‫ل‬
‫ل‬
‫قا‬
‫ي‬
‫د‬
‫س‬
‫أ‬
‫ني‬
‫ب‬
‫ن‬
‫م‬
‫ه ب َل َ َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫ٍ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ ْ‬
‫ِ ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ك أن ّ َ‬
‫عن ْ َ‬
‫ف َ‬
‫ت َ‬
‫قيا َ‬
‫ن‬
‫َ‬
‫نل َ‬
‫ميا ِليي أل َ‬
‫كل َ‬
‫وك َي ْ َ‬
‫ت ك َي ْ َ‬
‫عن ْ َ‬
‫عي َ‬
‫مي ْ‬
‫عي ُ‬
‫ن َ‬
‫و َ‬
‫ل َ‬
‫ت َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ق يد ْ َ‬
‫تل َ‬
‫ف َ‬
‫ه َ‬
‫مييا‬
‫و ِ‬
‫ن ُ‬
‫ب الل ِ‬
‫ق يَرأ ُ‬
‫قال ْ‬
‫م ْ‬
‫ت َ‬
‫و َ‬
‫في ك َِتا ِ‬
‫ه َ‬
‫رسولالله ج َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ت َ‬
‫ل َ‬
‫ما ت َ ُ‬
‫ن َ‬
‫قا َ‬
‫قو ُ‬
‫ه‬
‫ت ِ‬
‫قَرأِتي ِ‬
‫ن ك ُن ْ ِ‬
‫في ِ‬
‫و َ‬
‫حي ْ‬
‫و َ‬
‫جد ْ ُ‬
‫ل لئ ِ ْ‬
‫ب َي ْ َ‬
‫ه َ‬
‫ف َ‬
‫ما َ‬
‫ن الل ّ ْ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ما َ‬
‫لَ َ‬
‫ت(‬
‫قَرأ ِ‬
‫جدِْتي ِ‬
‫و َ‬
‫هأ َ‬
‫قد ْ َ‬

‫چﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ‬

‫ﮦ ﮧﮨ ﮰ چ‬

‫خداوند زناني كه خالکوبي ميكنند و زناني كه خششالکوبی ميشششوند و‬
‫آنان كه ابروهايشان را برميدارند و آنان كه میان دندانهايشششان جهششت‬
‫زیبایی فاصله مياندازند شکه تغییردهندگان خلقت خداوندی هستندش ش را‬
‫لعنت کند! زنی به نام امیعقوب آمد و گفت‪ :‬خبردار شدهام که چنین‬
‫و چنان لعنت کردهاید؟ ابنمسعود گفت‪ :‬من چرا بر کسی لعنت نکنم‬
‫که پیامبر او را لعنششت کشرده اسششت و در کتشاب خششدا هششم بششر او لعنشت‬
‫فرستاده شده است؟! زن گفت‪ :‬مششن کتششاب خششدا را خوانششدهام ولششی‬
‫چنین چیزی ندیدهام‪ .‬ابنمسعود فرمود‪ :‬اگششر خششوب بخششواني‪ ،‬خششواهی‬
‫دید مگر خداوند در قرآن نمیفرماید‪:‬‬
‫چيزهايي را كه پيغمبر براي شما )از احكام الهي( آورده است اجششرا‬
‫كنيد‪ ،‬و از چيزهايي كه شما را از آن بازداشته است‪ ،‬دست بكشيد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ‬

‫ﭸﭹ ﭺ چ چ چ چ‬

‫آل عمران‪٣١ :‬‬

‫يداريد‪ ،‬از من پيروي كنيد تا خدا شما را‬
‫بگو‪ :‬اگر خدا را دوست م ‌‬
‫دوست بدارد و گناهانتششان را ببخشششايد‪ ،‬و خداونششد آمرزنششدهي مهربششان‬
‫است‪.‬‬
‫این آیه برای هر کسی که میگوید‪ :‬پیامبر ج را دوسششت دارم ولشی از‬
‫او پیششروی نمیکنششد میششزان و محششک اسششت‪ ،‬چششون بیششان میدارد محبششت‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫رسششول بششا پیششروی روشششن میگششردد‪ ،‬ایششن ادعششا جششامهي عمششل بششه تششن‬
‫نمیپوشد مگر اينكه در اقوال و کردار از محمد ج پیروی کند‪ ،‬گروهی‬
‫گمان میکردند که رسول را دوست دارند‪ .‬خداوند بششا ایششن آیششه آنهششا را‬
‫آزمایش کرد‪.‬‬
‫پیششامبر ج در حششدیثی پیششروی از خششودش را تنهششا راه داخششل شششدن بششه‬
‫بهشت قلمداد میفرماید‪:‬‬
‫كُ ّ ُ‬
‫ن أ َب َييى َ‬
‫قيياُلوا ي َييا رسييولالله‬
‫مِتي ي َدْ ُ‬
‫جن ّي َ‬
‫خُلو َ‬
‫ن ال ْ َ‬
‫مي ْ‬
‫ة إ ِّل َ‬
‫لأ ّ‬
‫ن أَ َ‬
‫ف َ‬
‫صيياِني َ‬
‫ن ي َأ َْبى َ‬
‫خ َ‬
‫قا َ‬
‫د‬
‫عِني دَ َ‬
‫ن َ‬
‫طا َ‬
‫جن ّ َ‬
‫قي ْ‬
‫ل ال ْ َ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫و َ‬
‫ل َ‬
‫و َ‬
‫ع َ‬
‫ة َ‬
‫َ‬
‫أ ََبى )بخاری(‬
‫همهي امتم به بهشت وارد میشوند مگر کسی کششه دوسششت نداشششته‬
‫باشد‪ ،‬عرض کردند‪ :‬مگر چه کسی دوست ندارد؟‬
‫فرمود‪ :‬هر کس از من پیروی کند وارد بهشششت میشششود و هششر کششس‬
‫مرا نافرمانی کند وارد بهشت نمیشود‪.‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫قد ْ أ َ َ‬
‫ن أَ َ‬
‫ف َ‬
‫صاِني َ‬
‫ف َ‬
‫عِني َ‬
‫ه‬
‫قد ْ َ‬
‫ن َ‬
‫طا َ‬
‫طا َ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫صى الّليي َ‬
‫و َ‬
‫ع الل ّ َ‬
‫َ‬
‫ع َ‬
‫ع َ‬
‫ه َ‬
‫)بخاری(‬
‫هرکس مرا اطاعت کند در حقیقت خدا را اطاعت کرده است و هر‬
‫کس مرا نافرمانی کند در حقیقت خدا را نافرمانی کرده است‪.‬‬

‫لزمهي ایمان به پیامبران‬
‫اعتقاد داریم که ایمان به پیامبران یعنی ايمان به همهي آنها‪ ،‬اگر به‬
‫یکی از آنها کفر بشورزیم در حقیقشت بشه همهي آنهشا کفشر ورزیشدهایم‪،‬‬
‫بنابر این اصل‪ ،‬تفاوت و شکاف میان مسلمانان و یهششود و نصششاري را‬
‫درک میکنیم‪ ،‬آنها به محمد ج ایمان ندارند ولی ما به همهي پیششامبران‬
‫خداونششد ایمششان داریششم‪ ،‬اگششر بششه موشششکافی مسششئله بپردازیششم متششوجه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫میشویم که در حقیقت آنها به پیششامبران خودشششان هششم کفششر میورزنششد‬
‫چششون همهي پیششامبران گذشششته آمششدن حضششرت ختمششی مرتبششت را بششه‬
‫امتهایشان نوید دادهاند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ الشعراء‪١٠٥ :‬‬

‫)ماجراي آموزندهي ديگري مربوط به قييوم نييوح اسييت(‪.‬‬
‫قوم نوح پيغمبران را تكذيب كردند‪.‬‬

‫چ ﮡﯗ‬

‫ﮢ ﮣ ﮤ چ الشعراء‪١٢٣ :‬‬

‫قوم عاد پيغمبران )خدا( را تكذيب كردند )و دروغگو‬
‫ناميدند(‪.‬‬

‫چ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ چ الشعراء‪١٤١ :‬‬
‫قوم ثمود پيغمبران را دروغگو ناميدند )و از آنان‬
‫فرمانبرداري نكردند(‪.‬‬

‫چﭑ‬

‫ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ چ الشعراء‪١٦٠ :‬‬

‫قوم لوط پيغمبران را دروغگو ناميدند )و از ايشان‬
‫پيروي نكردند(‪.‬‬
‫واضح است كه تنها به پیامبران خود ایمان نیاوردند ولی خداونششد در‬
‫مورد آنها میفرماید‪ :‬پیامبران را تکذیب کردند چون تکذیب یک پیامبر‬
‫به معنی تکذیب همهي آنها است‪ ،‬به ايششن اعتبششار كششه دیششن و رسششالت‬
‫همهي آنها یکی است و به یک هدف دعوت میکردند‪.‬‬
‫خداوند در آیهي ديگري بیان میفرماید که رسول خدا ج و مؤمنین به‬
‫همهي پیامبران ایمان دارند و میان هیچ یک از آنها فرقي نمیگذارند‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞﮟ ﮠ‬
‫ﮩ ﮪ ﮫﮬ ﯖ چ البقرة‪٢٨٥ :‬‬

‫ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ‬

‫مد( معتقد است بدانچه از سوي پروردگارش بر‬
‫فرستاده )خدا‪ ،‬مح ّ‬
‫ّ‬
‫او نششازل شششده اسششت )و ش شكي در رسششالت آسششماني خششود نششدارد( و‬
‫مؤمنان )نيز( بدان باور دارند‪ .‬همگي به خدا و فرشتگان او و كتابهاي‬
‫يگوينششد‪ (:‬ميششان هيششچ يششك از‬
‫وي و پيغمششبرانش ايمششان داشششته )و م ‌‬
‫يگذاريم )و سرچشمهي رسالت ايشششان را يكششي‬
‫پيغمبران او فرق نم ‌‬
‫يدانيم(‪.‬‬
‫م ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ‬
‫ﮞﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ چ النساء‪١٥٢ :‬‬

‫ﮝ‬

‫ما كساني كه به خدا و پيغمبرانش ايمان دارند و ميان هيچ يك‬
‫وا ّ‬
‫يگذارنششد‬
‫هاند( فرقي نم ‌‬
‫از آنان )در اين كه از سوي خدا برگزيده شد ‌‬
‫ينماينششد(‪ ،‬بششدانان پششاداش و مزدشششان را‬
‫)و هيششچ كششدام را تكششذيب نم ‌‬
‫خششواهيم داد‪ ،‬و خداونششد بسششيار آمرزنششده و بسششيار مهربششان اسششت )و‬
‫يدهد(‪.‬‬
‫لغزشها و اشتباهاتي هم اگر داشته باشند‪ ،‬مورد عفو قرار م ‌‬
‫خداوند بیان میفرماید که کافرین میان پیامبران فرق میگذارنششد‪ ،‬بششه‬
‫بعضی ایمان دارند و به بعضی دیگر کافر هستند‪:‬‬

‫چﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬
‫ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک چ النساء‪- ١٥٠ :‬‬
‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ‬
‫‪١٥١‬‬

‫يخواهند ميان‬
‫كساني كه به خدا و پيغمبرانش ايمان ندارند و م ‌‬
‫خدا و پيغمبرانش جدايي بيندازند )و بگويند كه به خششدا ايمششان داريششم‪،‬‬
‫يگويند كه به برخششي از پيغمششبران‬
‫ولي به پيغمبران ايمان نداريم( و م ‌‬
‫يخواهنشد ميشان آن‬
‫ايمان داريم و به برخشي ديگشر ايمشان نشداريم‪ ،‬و م ‌‬
‫هاي‬
‫)كفر و ايمشان( راهشي برگزيننشد )ولشي ميشان كفشر و ايمشان فاصشل ‌‬
‫نيست و دو راه بيش وجود ندارد‪ :‬راه كفر و راه دين(‪ .‬آنششان جملگششي‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هاي فراهششم‬
‫بيگمششان كافرنششد‪ ،‬و مششا بششراي كششافران عششذاب خواركننششد ‌‬
‫هايم‪.‬‬
‫آورد ‌‬
‫خداوند بر سر یهودیاني کشه گمشان میکننششد بششه پیششام نشازل شششده بششه‬
‫سوی خود ایمان آوردهاند ولی به قششرآن نششازل شششده بششر محمششد ج در‬
‫حششالی کششه حقیقششت دارد کششافر هسششتند بانششگ میزنششد و آنهششا را اینگششونه‬
‫سرزنش مینمايد‪:‬‬

‫چژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ‬
‫ﮩ ﮪ چ‬
‫ﮛ ﮜ ﮝ ﮞﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ‬
‫البقرة‪٩١ :‬‬
‫هنگامي كه به آنان گفته شود‪ :‬به آنچه خداوند فرو فرستاده است‬
‫يگوينششد‪ :‬مششا بششه چيششزي ايمششان‬
‫)كششه قششرآن اسششت( ايمششان بياوريششد‪ ،‬م ‌‬
‫يآوريم كه بر خود ما نازل شده باشد )نه بر اقوام ديگر(‪ ،‬و به غير‬
‫م ‌‬
‫قكنندهي چيششزي‬
‫يورزند و حششال آن كششه حششق بششوده و تصششدي ‌‬
‫آن كفر م ‌‬
‫يگوييششد كششه بششه‬
‫است كه با خود دارند‪ .‬بگو‪ :‬اگر مؤمنيششد )و راسششت م ‌‬
‫يكنيد( پس چرا پيامبران خششدا را‬
‫تورات ايمان داريد و از آن پيروي م ‌‬
‫يكشتيد؟‬
‫پيش از اين م ‌‬
‫همچنين بیان میفرماید که علت اساسی کفر آنها عناد و تکبر است‪،‬‬
‫چون محمد ج را مانند پسران خود میشناسند‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ‬
‫البقرة‪١٤٦ :‬‬

‫ﭖ ﭗپ پ‬

‫ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ چ‬

‫مد نام و‬
‫آنان كه بديشان كتاب )آسماني( داد ‌‬
‫هايم‪ ،‬او را )كه مح ّ‬
‫يشناسند‪ ،‬بدان گونه كه پسران خششود را‬
‫پيغمبر خاتم است‪ ،‬خوب( م ‌‬
‫يگمششان حششق را )از جملششه پيغمششبري‬
‫يشناسششند‪ ،‬و برخششي از آنششان ب ‌‬
‫م ‌‬
‫يدانند‪.‬‬
‫يدارند‪ ،‬در حالي كه م ‌‬
‫مد و قبلگي كعبه را( پنهان م ‌‬
‫مح ّ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ایمان به روز قیامت‬

‫علم و آگاهی از قیامت کلیدی است از کلیدهای غیب‬
‫ایمان داریم به همهي علمات و نشانههای قیامت کييه در‬
‫قرآن و سنت صحيح بیان یا روایت شدهاند‪ ،‬و اينكه زمييان‬
‫فرا رسیدن قیامت را تنها خداوند میداند‪.‬‬

‫خداوند با اشاره به اينكششه آگششاهي از كليششدهاي غيششب تنهششا مخصششوص‬
‫اوست میفرماید‪:‬‬

‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی ی‬
‫چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫چ‬
‫ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﰈﰉ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ی ﯺ ﯺ‬
‫ههاي غيب و كليد آنها در دست خدا است و كسي جز او از‬
‫گنجين ‌‬
‫آنها آگاه نيست‪ .‬و خداوند از آنچه در خشكي و دريا است آگاه است‪.‬‬
‫يافتششد مگششر ايششن كششه از آن‬
‫و هيچ برگي )از گياهي و درختي( فششرو نم ‌‬
‫چچيز تر‬
‫هاي در تاريكيهاي )درون( زمين‪ ،‬و هي ‌‬
‫خبردار است‪ .‬و هيچ دان ‌‬
‫و يا خشكي نيست كه فرو افتد‪ ،‬مگر اين كششه )خششدا از آن آگششاه‪ ،‬و در‬
‫علم خدا پيدا است و( در لوح محفوظ ضبط و ثبت است‪.‬‬
‫و کلیدهای غیب را اینگونه بیان میفرماید‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯼی ی ی ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﰈ ﰉ چ لقمان‪٣٤ :‬‬

‫آگاهي از فرا رسيدن قيامت ويژهي خشدا اسشت‪ ،‬و او اسشت كشه‬
‫يبارانششد‪ ،‬و م ّ‬
‫طلششع اسششت از آنچششه در رحمهششاي )مششادران(‬
‫بششاران را م ‌‬
‫يآورد‪ ،‬و هيششچ‬
‫يداند فردا چششه چيششز فراچنششگ م ‌‬
‫است‪ ،‬و هيچ كسي نم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يميششرد‪ .‬قطعشا ً خششدا آگششاه و‬
‫يداند كششه در كششدام سششرزميني م ‌‬
‫كسي نم ‌‬
‫باخبر )از موارد مذكور( است‪.‬‬
‫و در جاي ديگر بر اختصاص علم زمان آمدن قيامت به خداوند تأکید‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫یﯺ ﯺ‬
‫چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯼ ی ی‬
‫ﯺ ﰎﯺ ﯺ ﯺ ﰒ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﰈ ﰉﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ العراف‪١٨٧ :‬‬
‫ﯺ ﯺ‬
‫يگويند‪ :‬در چه زماني )دنيا به‬
‫يپرسند و م ‌‬
‫راجع به قيامت از تو م ‌‬
‫يدهد؟ بگو‪ :‬تنها پروردگارم از آن آگششاه‬
‫يرسد و( قيامت رخ م ‌‬
‫پايان م ‌‬
‫يتواند در وقت خود آن را پديدار سازد )و از‬
‫است‪ ،‬و كسي جز او نم ‌‬
‫ّ‬
‫پايان اين جهان و سششرآغاز آن جهششان مردمششان را آگششاه كنششد‪ .‬اطلع از‬
‫هنگامهي قيامت( براي )ساكنان( آسمانها و زميششن سششنگين و دشششوار‬
‫يرسد(‪ .‬قيامت ناگهاني به وقوع‬
‫است )و هرگز دانش ايشان بدان نم ‌‬
‫يپرسند‪ :‬انگار تششو از )شششروع(‬
‫يتازد‪ .‬از تو م ‌‬
‫يپيوندد و بر سرتان م ‌‬
‫م ‌‬
‫ّ‬
‫ص يزدان است‪ ،‬وليكششن بيشششتر‬
‫قيامت باخبر ‌‬
‫ي؟ بگو‪ :‬اطلع از آن‪ ،‬خا ّ‬
‫يدانند‪.‬‬
‫مردمان )اين مسأله و فلسفهي آن را چنان كه بايد( نم ‌‬

‫ﯺ ﯺ‬
‫و میفرماید‪ :‬چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی ی ی ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﰉ ﯺ ﯺ ﯺﰎ ﯺ ﰒ‬
‫ﯺ ﰈ‬
‫ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ چ النازعات‪٤٦ - ٤٢ :‬‬
‫ﯺ ﯺ‬
‫يشود؟ تو‬
‫يپرسند كه در چه زماني واقع م ‌‬
‫از تو دربارهي قيامت م ‌‬
‫ي از‬
‫ن؟! )تششو چيششزي از آن نم ‌‬
‫را چششه آگهششي و خششبر از آ ‌‬
‫يدانششي(‪ .‬آگششاه ِ‬
‫يگششردد )و ا ّ‬
‫طلع از وقششوع آن‬
‫زمان قيامت‪ ،‬به پروردگششارت واگششذار م ‌‬
‫ت؛ نششه تششو(‪ .‬وظيفهي تششو تنهششا و تنهششا بيششم دادن و‬
‫كار پروردگار تو اسش ‌‬
‫يترسششند )و روح‬
‫هشششدار بششاش بششه كسششاني اسششت كششه از قيششامت م ‌‬
‫قطلششبي دارنششد(‪ .‬روزي كششه آنششان برپششايي رسششتاخيز را‬
‫قجششويي و ح ‌‬
‫ح ‌‬
‫يكنند كه در جهان( گويي جز شامگاهي يششا‬
‫يبينند )چنين احساس م ‌‬
‫م ‌‬
‫هاند‪.‬‬
‫هاند و بسر نبرد ‌‬
‫چاشتگاهي از آن درنگ نكرد ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫در جاي ديگر بیان میفرماید که قیامت ناگهششان فششرا خواهششد رسششید و‬
‫همراه قیامت علمات و نشانههايی خواهد آمد‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ ﯺ‬
‫محمد‪١٨ :‬‬

‫ﯺ ﯼ ی یی ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﰈ ﰉ چ‬

‫يآورند‪ ،‬و‬
‫انگار )كافران و منافقان تا قيامت فرا نرسد ايمان نم ‌‬
‫يدارنششد كششه ناگهششان برپششا‬
‫براي ايمان آوردن خود( قيششامت را چشششم م ‌‬
‫ههاي آن ظاهر شده اسششت )كششه از‬
‫ماكنون عليم و نشان ‌‬
‫يشود؟! ه ‌‬
‫م ‌‬
‫مالنبياء است(‪ .‬اما وقتي كه قيامت فرا رسششيد‪،‬‬
‫جملهي آنها بعثت خات ‌‬
‫ديگر باور داشتن و اندرز گرفتن چه سودي به حالشان دارد؟!‬
‫پیامبر ج وقتي كه از او دربارهي آمدن قيامت سؤال شد فرمود‪:‬‬
‫سُئو ُ‬
‫ل )مسلم و بخاری(‬
‫ها ب ِأ َ ْ‬
‫ل َ‬
‫م ِ‬
‫ن ال ّ‬
‫م ْ‬
‫عن ْ َ‬
‫م ْ‬
‫عل َ َ‬
‫ما ال ْ َ‬
‫َ‬
‫سائ ِ ِ‬
‫در مورد زمان آن من از تو داناتر نیستم‪.‬‬

‫نشانههای روز واپسین‬
‫برخی از نشششانههای قیششامت بششه علمششات صششغری )کوچششک( معششروف‬
‫هستند نمونهي آنها مانند‪ :‬ركود علم و انتشار فتنه و آشوب و گنششاه و‬
‫فواحش و افزایش قتل و کشتار و زلزله و نزدیک شششدن زمششان )کششم‬
‫شدن فرصت و فراغت و بهره بردن از زندگی( و ادعای نبوت كششه از‬
‫طرف دروغگویان و دجالها صورت میگیششرد‪ ،‬و چوپانهششا را میبینششی کششه‬
‫دارای ثروت و مال فراوان هستند و در ساختمانهای بزرگ‪ ،‬افتخششار و‬
‫تکبر میکنند‪ ،‬و همهي ملتها به مسششلمین هجششوم میآورنششد‪ ،‬و در نهشایت‬
‫مسلمین بر آنها چیششره میشششوند حششتی سششنگ و درخششت بششه یششاری آنهششا‬
‫میآيدو مسلمین را به پناهگاههای یهود راهنمایی میکند!‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ع َ‬
‫هي ُ‬
‫ق ّ‬
‫ن أَ ْ‬
‫ه يَر‬
‫ل ال ْ ِ‬
‫ن يَ ِ‬
‫سا َ ِ‬
‫شَرا ِ‬
‫ِ‬
‫ةأ ْ‬
‫هَر ال ْ َ‬
‫وي َظْ َ‬
‫ج ْ‬
‫وي َظْ َ‬
‫ط ال ّ‬
‫م ْ‬
‫عل ْ ُ‬
‫ل َ‬
‫م َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫جيا ُ‬
‫قي ّ‬
‫ن‬
‫ن لِ َ‬
‫وي َ ِ‬
‫م ِ‬
‫حّتيى ي َكيو َ‬
‫ل َ‬
‫ل الّر َ‬
‫سيي َ‬
‫وت َكُثيَر الن ّ َ‬
‫خ ْ‬
‫سياءُ َ‬
‫الّزَنيا َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫مَرأ َةً ال َ‬
‫حدُ )متفق عليه(‬
‫وا ِ‬
‫قي ّ ُ‬
‫ا ْ‬
‫م ال َ‬
‫از نشانههای قیامت برداشتن علم و ظششاهر شششدن جهششل و نششادانی و‬
‫انتشار گناه و فحشا و شرابخواری است و همچنین زیاد شششدن تعششداد‬
‫زنششان و کششاهش تعششداد مششردان؛ بششه گششونهای کششه بششرای پنجششاه زن یششک‬
‫سرپرست خواهد بود‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫از ابوهریره ط روایت شده است که پیامبر ج فرمود‪:‬‬
‫ن يَ ُ‬
‫حّتى ت َ ْ‬
‫َل ت َ ُ‬
‫قت َت ِ َ‬
‫ما‬
‫ن َ‬
‫سا َ‬
‫ع ُ‬
‫ل ِ‬
‫ع ِ‬
‫كو ُ‬
‫ة َ‬
‫قو ُ‬
‫ن ب َي ْن َ ُ‬
‫م ال ّ‬
‫ه َ‬
‫ظي َ‬
‫مَتا ِ‬
‫فئ ََتا ِ‬
‫م ْ‬
‫ن كَ ّ‬
‫ن‬
‫ع َ‬
‫ة دَ ْ‬
‫ة َ‬
‫م ٌ‬
‫قت َل َ ٌ‬
‫وا ِ‬
‫ع ِ‬
‫ذاُبو َ‬
‫جاُلو َ‬
‫ث دَ ّ‬
‫حّتى ي ُب ْ َ‬
‫و َ‬
‫وت ُ ُ‬
‫ه َ‬
‫ظي َ‬
‫َ‬
‫حدَةٌ َ‬
‫ما َ‬
‫ع َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ض‬
‫ي‬
‫ب‬
‫ق‬
‫ي‬
‫يى‬
‫ي‬
‫ت‬
‫ح‬
‫و‬
‫يولالله‬
‫ي‬
‫رس‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ن‬
‫أ‬
‫م‬
‫ع‬
‫ز‬
‫ي‬
‫م‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ك‬
‫ن‬
‫ثي‬
‫ل‬
‫ث‬
‫ن‬
‫م‬
‫ب‬
‫ري‬
‫ق‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ٌ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ال ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫وي َك ُْثييَر‬
‫ن‬
‫ت‬
‫ف‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ر‬
‫ه‬
‫ظ‬
‫ت‬
‫و‬
‫ن‬
‫ما‬
‫ز‬
‫ال‬
‫ب‬
‫ر‬
‫قا‬
‫ت‬
‫ي‬
‫و‬
‫ل‬
‫ز‬
‫ل‬
‫ز‬
‫ال‬
‫ر‬
‫ث‬
‫ك‬
‫ت‬
‫و‬
‫م‬
‫ل‬
‫ع‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ َ‬
‫َ َ‬
‫َ‬
‫ُ َ‬
‫َ َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ َ‬
‫ِ‬
‫ل َ‬
‫و ال ْ َ‬
‫مييا ُ‬
‫قت ْ ُ‬
‫حت ّييى‬
‫في َ ِ‬
‫حّتى ي َك ْث ُيَر ِ‬
‫و ُ‬
‫ض َ‬
‫و َ‬
‫هْر ُ‬
‫ال ْ َ‬
‫م ال ْ َ‬
‫فيك ُي ْ‬
‫فيي َ‬
‫ل َ‬
‫ه َ‬
‫ج َ‬
‫ص يد َ َ‬
‫ن يَ ْ‬
‫قب َ ي ُ‬
‫ه‬
‫ه َ‬
‫ر َ‬
‫عل َْييي ِ‬
‫حّتييى ي َ ْ‬
‫و َ‬
‫م َر ّ‬
‫مي ْ‬
‫ضيي ُ‬
‫قت َ ُ‬
‫ل َ‬
‫ب ال ْ َ‬
‫هي ّ‬
‫ل َ‬
‫ه َ‬
‫مييا ِ‬
‫ع ِ‬
‫يُ ِ‬
‫َ‬
‫في َ ُ‬
‫َ‬
‫و َ‬
‫قو َ‬
‫ل‬
‫ه َ‬
‫ر ُ‬
‫ب ل ِييي ب ِي ِ‬
‫عل َي ْي ِ‬
‫ل ال ّ ِ‬
‫و َ‬
‫ه َل أَر َ‬
‫ذي ي َ ْ‬
‫ضي ُ‬
‫حت ّييى ي َت َطَييا َ‬
‫ه َ‬
‫ع ِ‬
‫في َ ُ‬
‫ل َ‬
‫ل بِ َ‬
‫قو ُ‬
‫ج ُ‬
‫ل َيا‬
‫س ِ‬
‫ر الّر ُ‬
‫مّر الّر ُ‬
‫و َ‬
‫حّتى ي َ ُ‬
‫الّنا ُ‬
‫ج ِ‬
‫ن َ‬
‫في ال ْب ُن َْيا ِ‬
‫قب ْ ِ‬
‫م َ‬
‫ها َ‬
‫ع ال ّ‬
‫فييإ ِ َ‬
‫ت‬
‫م ْ‬
‫س ِ‬
‫ذا طَل َ َ‬
‫حّتى ت َطْل ُ َ‬
‫و َ‬
‫عيي ْ‬
‫رب ِ َ‬
‫م ْ‬
‫ن َ‬
‫ش ْ‬
‫كان َ ُ‬
‫ل َي ْت َِني َ‬
‫م ُ‬
‫ه َ‬
‫غ ِ‬
‫َ‬
‫فذَل ِ َ‬
‫ع نَ ْ‬
‫ن َل ي َن ْ َ‬
‫ن َ‬
‫سييا‬
‫ك ِ‬
‫وَرآ َ‬
‫عو َ‬
‫ف ُ‬
‫م ُ‬
‫مُنوا أ ْ‬
‫س يَ ْ‬
‫ف ً‬
‫حي َ‬
‫ج َ‬
‫عِني آ َ‬
‫ها الّنا ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ن قب ْ ُ‬
‫خْيييًرا‬
‫هييا َ‬
‫ت ِ‬
‫ت ِ‬
‫سب َ ْ‬
‫من َ ْ‬
‫مان ِ َ‬
‫وك َ‬
‫م ْ‬
‫م ت َك ْ‬
‫مان ُ َ‬
‫في ِإي َ‬
‫نآ َ‬
‫ها ل ْ‬
‫ِإي َ‬
‫لأ ْ‬
‫فلَ‬
‫َ‬
‫مييا َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫و ق يد ْ ن َ َ‬
‫سييا َ‬
‫ع ُ‬
‫شيَر اليّر ُ‬
‫مييا ب َي ْن َ ُ‬
‫وب َ ُ‬
‫ن ال ّ‬
‫م ّ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫ول َت َقييو َ‬
‫ن ثَ ْ‬
‫جل ِ‬
‫ة َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ج ُ‬
‫ل‬
‫ن‬
‫ا‬
‫د‬
‫ق‬
‫و‬
‫ة‬
‫ع‬
‫سا‬
‫ال‬
‫ن‬
‫م‬
‫قو‬
‫ت‬
‫ل‬
‫و‬
‫ه‬
‫ن‬
‫يا‬
‫و‬
‫ط‬
‫ي‬
‫ل‬
‫و‬
‫ه‬
‫ن‬
‫عا‬
‫ي‬
‫با‬
‫ت‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫صَر َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ف الّر ُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫يَ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ولت َ ُ‬
‫ه َ‬
‫ن لِ ْ‬
‫ه‬
‫سا َ‬
‫ع ُ‬
‫و ُ‬
‫و َ‬
‫حت ِ ِ‬
‫و ي ُِليط َ‬
‫فل ي َط َ‬
‫ق َ‬
‫ن ال ّ‬
‫م ّ‬
‫ضي ُ‬
‫قو َ‬
‫م ُ‬
‫ع ُ‬
‫ح ْ‬
‫ه َ‬
‫ة َ‬
‫ه َ‬
‫ب ِلب َ ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫قدْ َر َ‬
‫و َ‬
‫ولت َ ُ‬
‫َ‬
‫ه‬
‫سا َ‬
‫ع ُ‬
‫ه إ ِلييى ِ‬
‫قي ِ‬
‫س ِ‬
‫فييي ِ‬
‫في ِ‬
‫ف َ‬
‫ن ال ّ‬
‫م ّ‬
‫فَل ي َ ْ‬
‫ع أكلت َ ُ‬
‫قو َ‬
‫ة َ‬
‫ه َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ها )رواه البخاری(‬
‫فل ي َط َ‬
‫م َ‬
‫ع ُ‬
‫قیامت فششرا نمیرسششد تششا اینکششه ميششان دو گششروه بششزرگ جنگششي بششزرگ‬
‫درگيرد شدر حالی که هر دو یک ادعششا دارندش ش وتقریب شا ً سششی دروغگششو و‬
‫دجال ظهور کنند‪ ،‬و علم برداشته شود و زلزله افزایش یابشد و زمشان‬
‫بیفايده و بيارزش شود و فتنه و آشوب فراوان به وجود آید و هششرج و‬
‫مششرج و قتششل و کشششتار شششیوع پیششدا کنششد‪ ،‬و مشال و ثششروت بششه گششونهای‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫افزایش یابد که ثروتمند نمیدانششد چششه کسششی مسششتحق گرفتششن صششدقه‬
‫است‪ ،‬صدقهاش را به مردی میدهد‪ ،‬مرد میگوید‪ :‬نیازی بدان نششدارم‪،‬‬
‫و چوپانها در ساختمانهای بزرگ فخر فروشند و تکبر کننششد‪ ،‬و دورانششی‬
‫فرا رسد که انسان زنده به مردهای که در قبر است غبطه خششورد! و‬
‫خطاب به مرده بگوید‪ :‬ای کششاش مششن جششای تششو بششودم! و خورشششید از‬
‫مغرب طلوع کند در آن هنگششام مششردم ایمششان میآورنششد و تششوبه میکننششد‬
‫ولششی تششوبه و ایمششان بعششد از آن ارزش و اعتبششاری نششدارد‪ .‬و قیششامت در‬
‫حالی فرا مششی رسششد کششه مششردم همششه مشششغول کششار هسششتند‪ ،‬دو مششرد‬
‫مشغول خرید و فروش لباس هستند امششا خریششد و فششروش آنهششا تمششام‬
‫نمیشود و قیامت برپا میشود‪ ،‬یا مردی میرود تا حیششوانش را بدوشششد‪،‬‬
‫شیر را میدوشد ولی وقت ندارد که آنرا بخورد قیامت فرا میرسد‪ ،‬یا‬
‫مردی مشغول ساختن و مرتب کششردن حششوض آب اسششت‪ ،‬نمیتوانششد از‬
‫آن استفاده کند که قیامت آغششاز میشششود‪ ،‬یششا کسششی غششذا را بششه سششوی‬
‫دهان میبرد تا آنرا بخششورد ولششی نمیتوانششد آنششرا ببلعششد چششرا کششه قیششامت‬
‫میآيد‪.‬‬
‫حدیث دیگري از ثوبان از رسول خدا ج روایت شده است که پیامبر‬
‫ج فرمود‪:‬‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ش ُ‬
‫ة إ ِل َييى‬
‫دا َ‬
‫عى َ‬
‫دا َ‬
‫عى اْل َك َل َي ُ‬
‫ُيو ِ‬
‫مأ ْ‬
‫مييا ت َي َ‬
‫ن ت َي َ‬
‫م كَ َ‬
‫عل َي ْك ُي ْ‬
‫مي ُ‬
‫ك اْل َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ذ َ‬
‫ل َ‬
‫ف َ‬
‫ها َ‬
‫َ‬
‫ل ب َي ْ‬
‫قييا َ‬
‫قائ ِ ٌ‬
‫قا َ‬
‫م‬
‫ن ِ‬
‫مئ ِ ٍ‬
‫قل ي ٍ‬
‫و ِ‬
‫ة نَ ْ‬
‫ص َ‬
‫حي ُ‬
‫م ْ‬
‫عت ِ َ‬
‫ل أن ْت ُي ْ‬
‫و َ‬
‫ق ْ‬
‫ن ي َي ْ‬
‫ل َ‬
‫م ُ‬
‫ن‬
‫غث َييا ِ‬
‫غَثاءٌ ك َ ُ‬
‫ول َي َن َْز َ‬
‫ه ِ‬
‫مئ ِ ٍ‬
‫مي ْ‬
‫عي ّ‬
‫ء ال ّ‬
‫ن الل ّي ُ‬
‫ول َك ِن ّك ُ ْ‬
‫و َ‬
‫ل َ‬
‫س يي ْ ِ‬
‫ذ ك َِثيٌر َ‬
‫يَ ْ‬
‫فييي ُ‬
‫ذ َ‬
‫ول َي َ ْ‬
‫م‬
‫ر َ‬
‫هاب َي َ‬
‫ه ِ‬
‫قي ِ‬
‫ة ِ‬
‫ص ُ‬
‫ف ّ‬
‫م َ‬
‫قل ُييوب ِك ُ ْ‬
‫ن الل ّي ُ‬
‫من ْك ُي ْ‬
‫م ال ْ َ‬
‫وك ُ ْ‬
‫ُ‬
‫م َ‬
‫عد ُ ّ‬
‫دو ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ٌ‬
‫َ‬
‫ب ال يدّن َْيا‬
‫ي‬
‫ح‬
‫ل‬
‫قا‬
‫ن‬
‫ه‬
‫و‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ما‬
‫و‬
‫رسولالله‬
‫يا‬
‫ل‬
‫ئ‬
‫قا‬
‫ل‬
‫قا‬
‫ف‬
‫ن‬
‫ه‬
‫و‬
‫ِ‬
‫ُ ّ‬
‫َ‬
‫َ ْ ُ‬
‫ال ْ َ ْ َ‬
‫َ َ‬
‫ت )رواه ابو داود و احمد(‬
‫هي َ ُ‬
‫و ِ‬
‫وك ََرا ِ‬
‫ة ال ْ َ‬
‫م ْ‬
‫َ‬
‫نزديك است روزی فرا رسد که همهي ملتها به شششما هجششوم آورنششد‪،‬‬
‫گفتند‪ :‬ای رسول خدا آیا از كم بودن افراد ما است؟‬
‫فرمود‪ :‬نه‪ ،‬در آن روز خیلی فراوان هستید اما مانند کف روي سیل‬
‫میمانید‪ ،‬خداوند ترس و وحشت از شششما را از دل دشششمنانتان بیششرون‬
‫ميآورد و ترس و وهن را در دلهایتان میافکند‪.‬‬
‫یکی از حاضرین گفت‪ :‬ای رسول خدا ج ترس و وهن چیست؟‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫فرمود‪ :‬دوست داشتن دنیا و دوری و نفرت از مرگ‪.‬‬
‫از عبدالله بن عمر روایت شده که از رسول خدا ج شنیده است که‬
‫فرمود‪:‬‬
‫ن َ َ‬
‫سيل ّ ُ‬
‫م يَ ُ‬
‫هييودُ َ‬
‫تُ َ‬
‫قييو ُ‬
‫جيُر ي َييا‬
‫طو َ‬
‫ح َ‬
‫ل ال ْ َ‬
‫فت ُ َ‬
‫م ال ْي َ ُ‬
‫م ث ُي ّ‬
‫هي ْ‬
‫قييات ِل ُك ُ ْ‬
‫علي ْ ِ‬
‫ْ‬
‫فا ْ‬
‫وَراِئي َ‬
‫ه َ‬
‫ه )متفق عليه(‬
‫م َ‬
‫ذا ي َ ُ‬
‫م ْ‬
‫قت ُل ُ‬
‫هوِد ّ‬
‫سل ِ ُ‬
‫ُ‬
‫ي َ‬
‫یهود با شما درمیافتند پس بر آنها مسلط خواهید شششد‪ ،‬حششتی سششنگ‬
‫هم بششه یششاری مسششلمین میشششتابد و خطششاب بششه مسششلمان میگویششد‪ :‬ای‬
‫مسلمان این یهودی است که پشت من خود را مخفششی کششرده اسششت‪،‬‬
‫بیا و او را به قتل برسان‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫دجال و فرارسیدن قیامت‬
‫یکششی از نشششانههای بششزرگ روز واپسششین ظهششور دجششال اسششت‪ ،‬دجششال‬
‫شخصی اسششت کششه خداونششد بنششدگان را توسششط او آزمششایش و امتحششان‬
‫دعی الوهیت است و یهششود پیششرو او میشششوند‪ ،‬حششتی یهششود‬
‫میفرماید‪ ،‬م ّ‬
‫برای تسلط بر جهان منتظر او هستند‪ ،‬خداوند او را بر چیزهايی قادر‬
‫ميسازد‪ ،‬مانند دادن ثروت به كسششاني كششه بششه بششاطلش ايمششان آورنششد؛‬
‫همچنین خداوند به او قشدرت بخشششیده کشه گنجهشای دنیشا را بشه دنبشال‬
‫خودش بکشد و به آسمان دستور دهد کششه بششاران ببارانششد و بششه زمیششن‬
‫فرمان دهد که گیاه برویاند و مردگانی را که بشا دسششت خشود بششه قتششل‬
‫رسانده است زنده کند‪ ،‬همهي این کارهششا بششه اراده و اذن پروردگششار‬
‫انجام میشششود‪ ،‬بعششد از آن خداونششد قششدرت انجششام همهي اینهششا را از او‬
‫میگیرد و قادر به انجام هیچ کدام از آنها نیست‪ ،‬اینگونه سّرش بششرمل‬
‫میشود تا عیسی مسیح میآید و او را به قتل میرساند‪.‬‬
‫خداوند در صورت دجال دو نشانه را آفریده است که دال بر کفششر و‬
‫کذب او هستند‪ :‬یکی اینکه يك چشمش کور است‪ ،‬و دیگری اینکه بر‬
‫پيشانيش نوشته شده اسششت‪ :‬کششافر‪ ،‬هششر مششؤمن باسششواد و بیسششوادی‬
‫میتواند آنرا بخواند‪.‬‬
‫انس بن مالک از پیامبر ج روایت میکند‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ما من ن َبي إّل و َ َ‬
‫وَر ال ْك َي ّ‬
‫وُر‬
‫ه أَ ْ‬
‫ه اْل َ ْ‬
‫ذا َ‬
‫ب أَل إ ِن ّ ي ُ‬
‫مت َ ُ‬
‫قدْ أن ْذََر أ ّ‬
‫عي َ‬
‫ع َ‬
‫َ‬
‫َ ِ ْ ِ ّ ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫هكفر‬
‫ن َ‬
‫س ب ِأ ْ‬
‫عي ْن َي ْ ِ‬
‫وإ ِ ّ‬
‫مكُتو ٌ‬
‫ب ب َي ْ َ‬
‫و َ‬
‫ن َرب ّك ُ ْ‬
‫م ل َي ْ َ‬
‫وَر َ‬
‫ع َ‬
‫َ‬
‫)رواه مسلم(‬
‫پیششامبر ج میفرمایششد‪ :‬هششر پیششامبری امتششش را از دجششال هشششدار داده‬
‫است‪ ،‬آگاه باشید او کور است‪ ،‬اما خداوند شما کور نیسششت‪ ،‬و میششان‬
‫چشمانش نوشته شده است ک ف ر‪.‬‬
‫نواس بن سمعان از پیامبر روایت میکند‪:‬‬
‫ه َ‬
‫قطَ ٌ‬
‫ب َ‬
‫ة ك َأ َّني أ ُ َ‬
‫ه َ‬
‫ن‬
‫ط َ‬
‫فئ َ ٌ‬
‫طا ِ‬
‫عب ْ ِ‬
‫د ال ْ ُ‬
‫ه بِ َ‬
‫شا ّ‬
‫شب ّ ُ‬
‫ه ُ‬
‫عي ْن ُ ُ‬
‫إ ِن ّ ُ‬
‫عييّزى ْبيي ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ َ‬
‫ه َ‬
‫فل ْي َ ْ‬
‫م َ‬
‫ن َ‬
‫ف‬
‫قَرأ َ‬
‫سيوَر ِ‬
‫عل َي ْ ِ‬
‫ه ِ‬
‫هي ِ‬
‫وات ِي َ‬
‫ة ال ْك َ ْ‬
‫ح ُ‬
‫م ْ‬
‫من ْك ُ ْ‬
‫ن أدَْرك َ ُ‬
‫ف َ‬
‫ف َ‬
‫قط ٍ‬
‫ْ‬
‫ق َ‬
‫ن ال ّ‬
‫ماًل‬
‫عا َ‬
‫عا َ‬
‫ج َ‬
‫ه َ‬
‫و َ‬
‫خل ّ ً‬
‫وال ْ ِ‬
‫ث ِ‬
‫ث يَ ِ‬
‫ف َ‬
‫ر ٌ‬
‫ة ب َي ْ َ‬
‫شي َ‬
‫إ ِن ّ ُ‬
‫ميًنا َ‬
‫شأم ِ َ‬
‫عَرا ِ‬
‫خا ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ض‬
‫ه ِ‬
‫َيا ِ‬
‫عَبادَ الل ِ‬
‫مييا لب ْثيي ُ‬
‫و َ‬
‫ه فاثب ُُتوا قلَنا َيا رسولالله َ‬
‫فييي الْر ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫مك َ‬
‫قا َ‬
‫ة‬
‫عي ٍ‬
‫سين َ ٍ‬
‫عو َ‬
‫م َ‬
‫مك ُ‬
‫ل أْرب َ ُ‬
‫و ٌ‬
‫و ٌ‬
‫و ٌ‬
‫شي ْ‬
‫مك َ‬
‫ج ُ‬
‫و ً‬
‫وَيي ْ‬
‫ر َ‬
‫وَيي ْ‬
‫ة َ‬
‫ميا َيي ْ‬
‫ن يَ ْ‬
‫ه ٍ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ف يذَل ِ َ‬
‫قل َْنا َيا رسييولالله َ‬
‫م ُ‬
‫ذي‬
‫م ال ّي ِ‬
‫ه ك َأّيا ِ‬
‫م ِ‬
‫سائ ُِر أّيا ِ‬
‫و ُ‬
‫و َ‬
‫مك ُ ْ‬
‫ك ال ْي َي ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫قدَْرهُ ُ‬
‫ه َ‬
‫للا ْ‬
‫وم ٍ َ‬
‫قا َ‬
‫قلَنا ي َييا‬
‫ي‬
‫ة‬
‫ل‬
‫ص‬
‫ه‬
‫في‬
‫نا‬
‫في‬
‫ك‬
‫ت‬
‫أ‬
‫ة‬
‫ن‬
‫س‬
‫ك‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ٍ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫قدُُروا ل ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫في اْل َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه‬
‫ت‬
‫ر‬
‫ب‬
‫د‬
‫ت‬
‫ي‬
‫سي‬
‫ا‬
‫ث‬
‫ي‬
‫غ‬
‫ل‬
‫يا‬
‫كي‬
‫ل‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ق‬
‫ض‬
‫ر‬
‫ه‬
‫ع‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ما إ ِ ْ‬
‫َ ُ‬
‫سَرا ُ‬
‫و َ‬
‫رسولالله َ‬
‫ْ ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫وم ِ َ‬
‫عليييى ال َ‬
‫ح َ‬
‫في ُ ْ‬
‫ه‬
‫فَييييدْ ُ‬
‫فَييييأِتي َ‬
‫عو ُ‬
‫ن ِبييي ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫مُنيييو َ‬
‫الّريييي ُ‬
‫ه ْ‬
‫قييي ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ض َ‬
‫ماءَ َ‬
‫ه َ‬
‫ت‬
‫م ِ‬
‫جيُبو َ‬
‫فت ُن ِْبيي ُ‬
‫مُر ال ّ‬
‫وي َ ْ‬
‫فت ُ ْ‬
‫سيي َ‬
‫فَيييأ ُ‬
‫ن ليي ُ‬
‫والْر َ‬
‫سييت َ ِ‬
‫طييُر َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ه‬
‫غ‬
‫ب‬
‫سيي‬
‫أ‬
‫و‬
‫را‬
‫ذ‬
‫ت‬
‫ن‬
‫كييا‬
‫مييا‬
‫ل‬
‫و‬
‫طيي‬
‫أ‬
‫م‬
‫ه‬
‫ت‬
‫ح‬
‫ر‬
‫سييا‬
‫م‬
‫هيي‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ع‬
‫ح‬
‫رو‬
‫تيي‬
‫ف‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ً َ ْ‬
‫ِ ْ َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫خواصر ِ ث ُم ي يأ ْ‬
‫عا وأ َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫ر‬
‫ي‬
‫ي‬
‫ف‬
‫م‬
‫ه‬
‫عو‬
‫د‬
‫ي‬
‫ي‬
‫ف‬
‫م‬
‫و‬
‫ي‬
‫ق‬
‫ل‬
‫ا‬
‫تي‬
‫ه‬
‫د‬
‫م‬
‫رو‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ً‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫دو َ‬
‫َ ُ ّ‬
‫َ ْ‬
‫َ ّ َ‬
‫ْ َ‬
‫ْ‬
‫َ َ ّ ُ‬
‫َ‬
‫ض ُ‬
‫م َ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫س‬
‫ف َ‬
‫َ‬
‫م ِ‬
‫ر ُ‬
‫عل َْييي ِ‬
‫حو َ‬
‫صييب ِ ُ‬
‫حِلييي َ‬
‫عن ْ ُ‬
‫م ْ‬
‫ن ُ‬
‫هيي ْ‬
‫ول َ ُ‬
‫ن ل َْييي َ‬
‫في ُ ْ‬
‫في َن ْ َ‬
‫قيي ْ‬
‫صيي ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫في َ ُ‬
‫ة َ‬
‫قييو ُ‬
‫م َ‬
‫هييا‬
‫م يّر ِبال ْ َ‬
‫رب َ ي ِ‬
‫يء ٌ ِ‬
‫ب ِأي ْ ي ِ‬
‫ل لَ َ‬
‫مي ْ‬
‫وي َ ُ‬
‫ه ْ‬
‫نأ ْ‬
‫ه ْ‬
‫م َ‬
‫مي َ‬
‫شي ْ‬
‫خ ِ‬
‫وال ِ ِ‬
‫دي ِ‬
‫ك َ‬
‫عو‬
‫أَ ْ‬
‫م ي َ يد ْ ُ‬
‫ه ك ُُنوُز َ‬
‫عا ِ‬
‫ب الن ّ ْ‬
‫ها ك َي َ َ‬
‫فت َت ْب َ ُ‬
‫جي ك ُُنوَز ِ‬
‫ل ث ُي ّ‬
‫ع ُ‬
‫سييي ِ‬
‫ر ِ‬
‫حي ِ‬
‫خ ِ‬
‫ه َ َ‬
‫في َ ْ‬
‫ف َ‬
‫شَباًبا َ‬
‫مت َل ًِئا َ‬
‫ة‬
‫مَييي َ‬
‫في َ ْ‬
‫قطَ ُ‬
‫سي ْ ِ‬
‫َر ُ‬
‫ه ِبال ّ‬
‫ن َر ْ‬
‫ع ُ‬
‫رب ُ ُ‬
‫م ْ‬
‫جًل ُ‬
‫ض ِ‬
‫جْزلت َي ْ ِ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫و‬
‫ال ْ َ‬
‫م ي َدْ ُ‬
‫مييا ُ‬
‫ه يَ ْ‬
‫ضي َ‬
‫و ْ‬
‫ج ُ‬
‫وي َت َ َ‬
‫حك فب َي ْن َ َ‬
‫ه ُ‬
‫ضث ّ‬
‫هي َ‬
‫هلل َ‬
‫عوهُ في ُقب ِل َ‬
‫غَر ِ‬
‫ك َذَل ِ َ‬
‫م َ‬
‫ز ُ‬
‫ة‬
‫ع َ‬
‫ل ِ‬
‫من َيياَر ِ‬
‫م ِ‬
‫سي َ‬
‫ك إ ِذْ ب َ َ‬
‫ح اب ْي َ‬
‫عن ْيدَ ال ْ َ‬
‫مْري َي َ‬
‫ن َ‬
‫ه ال ْ َ‬
‫ث الل ّ ُ‬
‫في َن ْي ِ‬
‫عا ك َ ّ‬
‫م ْ‬
‫ء َ‬
‫عل َييى‬
‫ضا ِ‬
‫ه َ‬
‫شْر ِ‬
‫ال ْب َي ْ َ‬
‫في ْ ي ِ‬
‫وا ِ‬
‫ضي ً‬
‫م ْ‬
‫ق ب َي ْ َ‬
‫ن َ‬
‫ش َ‬
‫ي ِد َ‬
‫ن َ‬
‫ق ّ‬
‫هُرودَت َي ْ ي ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ة َ َ‬
‫ذا َر َ‬
‫ه َ‬
‫وإ ِ َ‬
‫ن إِ َ‬
‫ه‬
‫ح يدَّر ِ‬
‫ح ِ‬
‫ه تَ َ‬
‫ف َ‬
‫جن ِ َ‬
‫أ ْ‬
‫ذا طَأطَأ َرأ َ‬
‫من ْي ُ‬
‫عي ُ‬
‫سي ُ‬
‫قطَ يَر َ‬
‫ملك َي ْ ِ‬
‫ح نَ َ‬
‫ؤ َ‬
‫ن ك َييالل ّ ْ‬
‫حي ّ‬
‫ت‬
‫ل ل ِك َييا ِ‬
‫فَل ي َ ِ‬
‫سي ِ‬
‫ف ِ‬
‫مييا ٌ‬
‫ري ي َ‬
‫ُ‬
‫مييا َ‬
‫ه إ ِّل َ‬
‫ج َ‬
‫ر يَ ِ‬
‫ج يد ُ ِ‬
‫ف ٍ‬
‫ؤل ُ ِ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ه َ‬
‫هي طَْر ُ‬
‫ون َ َ‬
‫ب‬
‫حي ْ ُ‬
‫ه َ‬
‫هي َ‬
‫ف ُ‬
‫رك َ ُ‬
‫في َطْل ُب ُ ُ‬
‫ف ُ‬
‫س ُ‬
‫ه ب َِبا ِ‬
‫َ‬
‫حّتى ي ُدْ ِ‬
‫ث ي َن ْت َ ِ‬
‫ه ي َن ْت َ ِ‬
‫ُ‬
‫لُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ه )مسلم(‬
‫ل‬
‫ت‬
‫ق‬
‫ي‬
‫ف‬
‫د‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫او جوانی است که مویش بسیار مجعد است و یک چشششمش کششور و‬
‫برآمده است‪ ،‬من او را به عبدالعزی بن قطن تشبیه میکنم‪ ،‬هر کس‬
‫از شما با او ملقات نمود‪ ،‬اوايل سورهي کهف را بخواند‪ ،‬او از جايي‬
‫میان عراق و سوریه ظهور خواهد کرد و راست و چﭗ را از فساد پر‬
‫میکند‪ ،‬ای بندگان خدا محکم و ثابتقدم باشید‪،‬‬
‫گفتیم‪ :‬ای رسول خدا چه قدر در زمین میماند؟‬
‫فرمششود‪ :‬چهششل روز‪ ،‬يكششي از روزهششايش چششون سششالی اسششت و روزی‬
‫ديگر چون ماهی‪ ،‬و روزی ديگر چون هفتهای‪ ،‬و سایر روزهای ماندن‬
‫او‪ ،‬مثل روزهای عادی شما است‪.‬‬
‫گفتیم‪ :‬ای رسول خدا آیا در آن روز که مثل یک سال است نماز یک‬
‫روز برای ما کفایت میکند؟‬
‫فرمود‪ :‬خیر‪ ،‬آنرا اندازه بگیرید و به اندازهي آن عبادت کنید‪.‬‬
‫گفتیم‪ :‬ای رسول خدا‪ ،‬سرعتش در زمین چه قدر است؟‬
‫فرمود‪ :‬مانند باران است که باد آنرا دنبال کند؛ نزد طششایفهای میرود‬
‫و ایشان را به خود میخواند‪ ،‬به او ایمان میآورند و دعوتش را اجششابت‬
‫میکنند و به آسمان امششر میکنششد‪ ،‬و بششاران میبششارد و بششه زمیششن فرمششان‬
‫میدهد‪ ،‬زمین میروياند و حیوانهای آن قوم که میچرند‪ ،‬در حالی پیش‬
‫آنهششا برمیگردنششد کششه پشششتها و لگنهششایش از قبششل بزرگششتر و قویششتر و‬
‫پستانهایشان پرشيرتر است‪ .‬بعد نزد قوم دیگششری میآیششد و ایشششان را‬
‫بششه خششود دعششوت میکنششد‪ ،‬آن جمششاعت دعششوت او را رد میکننششد و او از‬
‫ایشان منصششرف میشششود و برمیگششردد و آن طششايفه دچششار خشکسششالی‬
‫میشوند و تمام دارايی آنها از دستشان میرود؛ و دجششال بششر ویششرانهای‬
‫میگذرد‪ ،‬به آن خطاب میکند‪ :‬گنجینههایت را بیرون بده! و گنجینههای‬
‫مدفون در آن زمین‪ ،‬مانند زنبورهای نر که ملکه را دنبال میکننششد‪ ،‬بششه‬
‫دنبال او میروند‪ ،‬سششپس جششوان تنومنششدی را دعششوت میکنششد و او را بششا‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫شمشیر میزند و به سرعت پرتاب کشردن تیشر بشه هشدف او را دو نیشم‬
‫میکند و سششپس او را میخوانششد و او در حششالی کششه صششورتش درخشششان‬
‫است و میخندد )زنده میشود( و میآید؛ در اين اثنا که او چنین ميكنششد‪،‬‬
‫خداونششد عیسششی را میفرسششتد و او بششر روی منششارهي بیضششاء در شششرق‬
‫دمشق در میان دو لباس رنگ شده و در حششالی کششه کفهششای )پششای( او‬
‫روی بالهای دو فرشته است‪ ،‬فرود میآید؛ موقعی که سرش را فششرود‬
‫میآورد‪ ،‬از آن آب میچکد و وقتی سششر بلنششد میکنششد‪ ،‬قطششرات نقششرهای‬
‫مرواریدگون آب از سرش فرو میغلتد‪ ،‬بوی نفششس او بششه مشششام هیششچ‬
‫کششافری نمیرسششد و اگششر برسششد‪ ،‬آن کششافر میمیششرد و بششرد نفششس او بششه‬
‫اندازهی دید او میرود و حضرت عیسی دجال را جستجو میکند تششا در‬
‫»دروازهی لد« )جایی در فلسطین( او را مییابد و میکشد‪......‬‬
‫انس بن مالک از پیامبر ج روایت میکند که پیامبر ج فرمود‪:‬‬
‫يتبييع الييدجال ميين يهييود أصييبهان سييبعون ألفييا ً عليهييم‬
‫الطيالسة )رواه مسلم(‬
‫از یهودیان اصفهان هفتاد هششزار نفششر پیششرو دجششال میشششوند کششه همششه‬
‫طیلسان )نوعی ردای سبز رنگ است که احبار و علمششای یهششود آن را‬
‫میپوشند( بر تن دارند‪.‬‬
‫د إل سيطؤه الدجال‪ ،‬إل مكة والمدينة؛ وليييس‬
‫ليس من بل ٍ‬
‫ب من أنقابها إل عليه الملئكة صييافين تحرسييهما‪) .‬رواه‬
‫نق ٌ‬
‫مسلم(‬
‫دجال به تمام شهرها میرود و آنها را میپیمایششد و افسششاد میکنششد‪ ،‬جششز‬
‫شششهرهای مکششه و مششدینه کششه هیششچ سششوراخ و نقطهای از آن دو شششهر‬
‫نیست مگششر آن کششه ملئکششه در آن صششف کشششیدهاند و از آن حراسششت‬
‫میکنند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫نزول عیسی پسر مریم‬
‫یکی دیگر از نشييانههای قیييامت نييزول حضييرت عیسييی ؛‬
‫است که از پیامبر اسلم پیروی میکنييد؛ و شييریعت ایشييان‬
‫را اجرا مینماید؛ و بر دورغگويی افرادی که به خييدا شييرک‬
‫ورزیدهاند ودانشمندان و راهبان یهود را به جييای خييدا بييه‬
‫الوهیت گرفتهاند گواهی میدهد‪.‬‬

‫خداوند میفرماید‪ :‬چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗپ پ ﭚ‬
‫الزخرف‪٦١ :‬‬

‫ﭛ ﭜ چ‬

‫يدهد‪ ،‬و هرگز دربارهي‬
‫قطعا ً وجود عيسي خبر از وقوع قيامت م ‌‬
‫قيشامت شش ّ‬
‫ك و ترديشد نداششته باشششيد‪ ،‬و از مشن پيششروي كنيشد كشه راه‬
‫راست اين است‪.‬‬
‫ضمير »شه« به عیسی برمیگردد‪ ،‬یعنششی قبششل از فرارسششیدن قیششامت‬
‫عیسی پایین میآید‪ ،‬قرائت »انه لعََلم للساعه« مؤید این معنی اسششت‬
‫یعنی نزول عیسی نشانهي فرا رسیدن قیامت است‪ ،‬بنابراین عیسی‬
‫بعد از خروج دجال پایین میآید و او را به قتل میرساند‪ ،‬این تفسیر از‬
‫ابیهریره و ابنعباس و ابیعالیه و ابیمالک و عکرمه و مجاهد و حسششن و‬
‫قتاده و ضحاک و غیره روایت شده است‪.‬‬

‫و میفرماید‪ :‬چ ﮠ ﮡﯗ ﮢ ﮣ ﮤ‬
‫النساء‪١٥٩ :‬‬

‫ﮥ ﮦ‬

‫ﮧ ﮨﮩ ﮪ‬

‫ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ چ‬

‫و كسي از اهل كتاب نيست مگر اين كه پيش از مرگ خود به‬
‫يآورد و او در روز رستاخيز گواه بر آنشان خواهششد بششود‬
‫عيسي ايمان م ‌‬
‫يدهد كه او تنها بنششده و فرسششتادهي خششدا بششوده اسششت و‬
‫)و شهادت م ‌‬
‫رسالت آسماني را رسانده است(‪.‬‬
‫ضمير »به و موته« به عیسی برمیگردد‪ ،‬یعنی هیچ یک از اهل کتاب‬
‫باقی نمیمانند مگر اینکه بعد از نزول عیسی و قبل از وفششاتش بششه او‬
‫ایمششان خواهنششد آورد‪ ،‬یهششود و برخششی از مسششیحیان گمششان میکننششد کششه‬
‫عیسی به صلیب کشیده شده است اما این آیه بیان میكند که عیسی‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پایین میآید چون قبل از ایمان آوردن همهي اهل کتاب به ایشششان‪ ،‬بششه‬
‫سوی پروردگارش بازگشت‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫ع يدًْل َ‬
‫ز َ‬
‫س يَر‬
‫مييا َ‬
‫ل ِ‬
‫في َك ْ ِ‬
‫ُيو ِ‬
‫نأ ْ‬
‫م َ‬
‫م اب ْي ُ‬
‫ش يك َ ّ‬
‫حك َ ً‬
‫مْري َي َ‬
‫ن َ‬
‫فيك ُي ْ‬
‫ن ي َن ْي ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫وي َ ْ‬
‫ميا ُ‬
‫قت ُ َ‬
‫حّتيى‬
‫جْزي َ َ‬
‫وي َ ِ‬
‫ل ال ِ‬
‫وي َ َ‬
‫ل َ‬
‫ض َ‬
‫صِلي َ‬
‫ض ال َ‬
‫فيي َ‬
‫ال ّ‬
‫ع ال ِ‬
‫ة َ‬
‫زيَر َ‬
‫ب َ‬
‫خن ْ ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫حّتى ت َ ُ‬
‫َل ي َ ْ‬
‫ن ال يدّن َْيا‬
‫ح يدَةُ َ‬
‫وا ِ‬
‫خي ْيًرا ِ‬
‫كو َ‬
‫س ْ‬
‫حد ٌ َ‬
‫هأ َ‬
‫مي ْ‬
‫ن ال ّ‬
‫قب َل ُ‬
‫جدَةُ ال َ‬
‫وا ْ‬
‫م يَ ُ‬
‫قو ُ‬
‫ن‬
‫قيَر ُ‬
‫ل أ َُبو ُ‬
‫ما ِ‬
‫ن ِ‬
‫ن ِ‬
‫وإ ِ ْ‬
‫ءوا إ ِ ْ‬
‫مي ْ‬
‫في َ‬
‫شيئ ْت ُ ْ‬
‫ها ث ُ ّ‬
‫و َ‬
‫م) َ‬
‫هَري َْرةَ َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫يو‬
‫ي‬
‫ك‬
‫ي‬
‫ة‬
‫ي‬
‫م‬
‫يا‬
‫ق‬
‫ل‬
‫ا‬
‫م‬
‫و‬
‫ي‬
‫ي‬
‫و‬
‫ه‬
‫ت‬
‫و‬
‫ي‬
‫م‬
‫ل‬
‫ب‬
‫ق‬
‫ه‬
‫ب‬
‫ن‬
‫ن‬
‫م‬
‫ؤ‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ل‬
‫إ‬
‫ب‬
‫تا‬
‫ك‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ل‬
‫ه‬
‫ُ‬
‫ِ َ َ ِ َ‬
‫ُ ِ َ ّ ِ ِ ْ‬
‫َ ْ ِ ِ َ َ ْ َ‬
‫أ ْ ِ‬
‫َِ ِ ِ‬
‫َ َ‬
‫م َ‬
‫دا()متفق عليه(‪.‬‬
‫هي ً‬
‫ه ْ‬
‫ش ِ‬
‫علي ْ ِ‬
‫عیسی به میان شما پایین میآید و به عدالت حكم ميكنششد‪ ،‬صششلیب را‬
‫میشششکند و خششوك را ميكشششد و جزیششه را بششرميدارد‪ ،‬مششال و ثششروت بششه‬
‫گونهای فزونی مییابد که هیچ کس آن را برنمیدارد‪ ،‬در آن دوران یششک‬
‫سجده از دنیا و آنچه در آنست بهتر است‪ ،‬سپس ابوهریره میفرماید‪:‬‬
‫اگر میخواهید اين آیه را بخوانید‪:‬‬

‫چ ﮠ ﮡﯗ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ‬

‫آن را روايت كردهاند(‪.‬‬

‫ﮫ ﮬ ﮭ ﮮچ )بخاري و مسلم‬

‫ابوهریره از رسول خدا ج روایت میکند که فرمود‪:‬‬
‫ك َي َ َ‬
‫من ْ ُ‬
‫ذا ن ََز َ‬
‫م إِ َ‬
‫م‬
‫م ِ‬
‫م ِ‬
‫ْ‬
‫ل اب ْ ُ‬
‫كيي ْ‬
‫مك ُ ْ‬
‫ما ُ‬
‫وإ ِ َ‬
‫فيك ُ ْ‬
‫مْري َ َ‬
‫ن َ‬
‫ف أن ْت ُ ْ‬
‫م َ‬
‫مسلم(‬

‫)رواه‬

‫در چه حالی قرار میگیرید‪ ،‬هنگامی که عیسی به میان شششما بیایششد و‬
‫امام از شما باشد‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫جابر از پیامبر ج روایت میکند‪:‬‬
‫ُ‬
‫ق َ‬
‫ل َ‬
‫مِتي ي ُ َ‬
‫طائ ِ َ‬
‫َل ت ََزا ُ‬
‫ن إ َِلى‬
‫ن َ‬
‫ف ٌ‬
‫ظا ِ‬
‫ة ِ‬
‫قات ُِلو َ‬
‫عَلى ال ْ َ‬
‫ري َ‬
‫م ْ‬
‫ح ّ‬
‫نأ ّ‬
‫ه َِ‬
‫في َ ُ‬
‫م؛ َ‬
‫ل َ‬
‫ة َ‬
‫قو ُ‬
‫ز ُ‬
‫قا َ‬
‫م‬
‫ميُر ُ‬
‫ل ِ‬
‫وم ِ ال ْ ِ‬
‫لأ ِ‬
‫م ِ‬
‫سى اب ْ ُ‬
‫عي َ‬
‫هي ْ‬
‫مْري َ َ‬
‫ن َ‬
‫قَيا َ‬
‫يَ ْ‬
‫في َن ْ ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ل لَنا في َقو ُ‬
‫ص ّ‬
‫عا َ‬
‫ة‬
‫م َ‬
‫ميي َ‬
‫ع َ‬
‫ل ل إِ ّ‬
‫على ب َ ْ‬
‫ن بَ ْ‬
‫تَ َ‬
‫ر َ‬
‫ضأ َ‬
‫ضك ْ‬
‫ل َ‬
‫مَراءُ ت َك ِ‬
‫ع ٍ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ة )رواه مسلم(‬
‫م َ‬
‫ه َ‬
‫ذ ِ‬
‫ه ِ‬
‫الل ِ‬
‫ه ال ّ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫تا روز قیامت همواره گروهی از امتم هسشتند كشه در راه حشق جهشاد‬
‫میکنند‪ ،‬وقتي كه عیسی به میانشان میآید امیر مسلمانان بشه عیسشی‬
‫میگوید‪ :‬بیا و برای ما نماز بخوان )امام ما باش(‪ .‬عیسی میگوید‪ :‬نه‪،‬‬
‫برخی از شما بر برخی دیگر امیر و امام هستید‪ ،‬این احترامی اسششت‬
‫که خدا به این امت بخشيده است‪.‬‬
‫احادیث فراوانی از رسول اکرم ج در مورد نزول‪ ،‬امامت و عششدالت‬
‫عیسی روایت شدهاند که به حد تواتر رسیدهاند‪.‬‬

‫ديگر نشانههای بزرگ قیامت‬
‫برخی دیگششر از نشششانههای بششزرگ قیششامت خششروج یششأجوج و مششأجوج و‬
‫طلوع خورشید از مغششرب زمیشن و آتشش بزرگشی کشه در یمشن روششن‬
‫میشود و مردم را به سوی بلد شام یعنی محشرگاهشان میراند‪.‬‬
‫خداوند در مورد یأجوج و مأجوج چنين میفرماید‪:‬‬

‫چﮃ ﮄ‬

‫ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ‬

‫ﮊ ژ ﮌ ﮍ چ النبياء‪٩٦ :‬‬

‫)اين نابودسازي بزهكاران و عدم بازگشت ايشان به دنيا( تا زماني‬
‫يگردنششد‪ ،‬و ايشششان‬
‫ادامه خواهششد داشششت كششه يششأجوج و مششأجوج رهششا م ‌‬
‫يگذرند )و موجب پريشششاني و هششرج‬
‫شتابان از هر بلندي و ارتفاعي م ‌‬
‫ههاي فششرا رسششيدن‬
‫يشششوند‪ ،‬و ايششن يكششي از نشششان ‌‬
‫و مششرج در زميششن م ‌‬
‫قيامت است(‪.‬‬
‫و دربارهي طلوع خورشید از مغرب و بستن باب توبه میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬
‫ﭰ ﭱ‬
‫ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ‬
‫ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ‬
‫ﭲﭳ ﭸ چ النعام‪١٥٨ :‬‬
‫)دليل متقن بر وجوب ايمان بيان گرديششده ‌اسششت‪ .‬پششس چششرا ايمششان‬
‫يآورنششد؟( آيششا انتظششار دارنششد كششه فرشششتگان )قبششض ارواح( بششه‬
‫نم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫سراغشان بيايند؟ يششا ايششن كششه پروردگششارت )خششودش( بششه سششوي آنششان‬
‫ههاي پروردگارت كه )دا ّ‬
‫ل بر شروع رستاخيز‬
‫هاي از نشان ‌‬
‫بيايد؟ يا پار ‌‬
‫ههاي پرودگششارت‬
‫هاي از نشان ‌‬
‫باشد( براي آنان نمودار شود؟ روزي پار ‌‬
‫مششا ايمششان‬
‫يرسد )و آنان را به ايمششان اجبششاري وادار م ‌‬
‫فرا م ‌‬
‫ينمايششد( ا ّ‬
‫هانششد‪ ،‬يششا ايششن كششه بششا وجششود‬
‫آوردن افرادي كه قبل از آن ايمششان نياورد ‌‬
‫هانششد‪،‬‬
‫هانششد و( خيششري نيندوخت ‌‬
‫داشششتن ايمششان )كارهششاي پسششنديده نكرد ‌‬
‫سودي به حالشان نخواهد داشت‪.‬‬
‫امام بخاری از ابیهریره از رسول خدا ج روایت میکند‪:‬‬
‫هييا َ‬
‫ع ال ّ‬
‫ف يإ ِ َ‬
‫ذا‬
‫م ْ‬
‫س ِ‬
‫حت ّييى ت َطْل ُي َ‬
‫)ل تقوم الساعة َ‬
‫رب ِ َ‬
‫مي ْ‬
‫ن َ‬
‫شي ْ‬
‫م ُ‬
‫غ ِ‬
‫َ‬
‫فيذَل ِ َ‬
‫ن َ‬
‫ن َل‬
‫ك ِ‬
‫وَرآ َ‬
‫عييو َ‬
‫م ُ‬
‫من ُييوا أ ْ‬
‫س يَ ْ‬
‫طَل َ َ‬
‫ع ْ‬
‫حيي َ‬
‫ج َ‬
‫عن ِييي آ َ‬
‫هييا الن ّييا ُ‬
‫ت َ‬
‫ع نَ ْ‬
‫ي َن ْ َ‬
‫ها (‬
‫ف ُ‬
‫مان ُ َ‬
‫ف ً‬
‫سا ِإي َ‬
‫قیامت برپا نمیشود تا خورشید از مغششرب طلششوع نکنشد در آن هنگشام‬
‫مردم ایمان میآورند و توبه میکنند ولی توبه و ایمان بعد از آن ارزش‬
‫و اعتباری ندارد‪.‬‬
‫پیامبر ج در حدیث حذیفه به ده نشانه از نشششانههای قیششامت اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬
‫ن َ‬
‫ف َ‬
‫ذاك َُر َ‬
‫قييا َ‬
‫مييا ت َي َ‬
‫ن ن َت َ َ‬
‫قيياُلوا‬
‫ي َ‬
‫ذاك َُرو َ‬
‫ون َ ْ‬
‫اطّل َ َ‬
‫ح ُ‬
‫ل َ‬
‫عل َي َْنا َ‬
‫ع الن ّب ِ ّ‬
‫ن َ‬
‫ن تَ ُ‬
‫ة َ‬
‫ع ْ‬
‫قا َ‬
‫ش يَر‬
‫هييا َ‬
‫سا َ‬
‫ع َ‬
‫و َ‬
‫م َ‬
‫قييو َ‬
‫قب ْل َ َ‬
‫ها ل َ ْ‬
‫ل إ ِن ّ َ‬
‫ن َذْك ُُر ال ّ‬
‫حت ّييى ت َيَر ْ‬
‫ت َ‬
‫ع ال ّ‬
‫جا َ‬
‫ن‬
‫فذَك ََر الدّ َ‬
‫وطُل ُييو َ‬
‫داب ّي َ‬
‫س ِ‬
‫آَيا ٍ‬
‫خا َ‬
‫وال ّ‬
‫والدّ ّ‬
‫مي ْ‬
‫شي ْ‬
‫ة َ‬
‫ل َ‬
‫ن َ‬
‫م ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ون ُُزو َ‬
‫ة‬
‫م ْ‬
‫وث َلَثيي َ‬
‫ل ِ‬
‫جو َ‬
‫مييأ ُ‬
‫جو َ‬
‫وي َأ ُ‬
‫عي َ‬
‫رب ِ َ‬
‫و َ‬
‫مْري َ َ‬
‫ن َ‬
‫َ‬
‫ج َ‬
‫ج َ‬
‫م؛ َ‬
‫ها َ‬
‫غ ِ‬
‫سى اب ْ ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫م ْ‬
‫ة‬
‫و َ‬
‫م ْ‬
‫و َ‬
‫ف َ‬
‫ُ‬
‫س ٌ‬
‫س ٌ‬
‫س ٌ‬
‫زيَر ِ‬
‫ف بِ َ‬
‫سو ٍ‬
‫خ ْ‬
‫خ ْ‬
‫خ ْ‬
‫خ ُ‬
‫ف ِبال َ‬
‫ف ِبال َ‬
‫ر ِ‬
‫ب َ‬
‫ق َ‬
‫ج ِ‬
‫غ ِ‬
‫ر ِ‬
‫ش ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫س إ ِلييى‬
‫خُر ذَل ِك َناٌر ت َ ْ‬
‫وآ ِ‬
‫ج ِ‬
‫خ يُر ُ‬
‫ال َ‬
‫مي ْ‬
‫ن الي َ َ‬
‫عَر ِ‬
‫ن ت َط يُردُ الن ّييا َ‬
‫ب َ‬
‫مي ِ‬
‫ح َ‬
‫م )أخرجه البخاري(‪.‬‬
‫ر ِ‬
‫م ْ‬
‫ه ْ‬
‫َ‬
‫ش ِ‬
‫پیامبر ج پیش ما آمد و فرمود‪ :‬در مورد چه چیزی بحث میکنید؟‬
‫گفتیم‪ :‬در مورد قیامت‪.‬‬
‫فرمود‪ :‬قیامت برپا نمیشود تا اينكه ده نشانهي بزرگ را نبینید‪ :‬دود‪،‬‬
‫دجال‪ ،‬داّبه‪ ،‬طلوع خورشید از مغرب‪ ،‬نزول عیسی‪ ،‬یأجوج و مأجوج‪،‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫سششه خورشششیدگرفتگی بششزرگ‪ :‬یکششی در مشششرق و یکششی در مغششرب و‬
‫دیگری در جزیرة العرب و آخرین نشانهي قیامت روشن شششدن آتششش‬
‫بزرگی است در یمن که مششردم را بششه سششوی محشرگاهشششان میرانششد‪.‬‬
‫)بخاري آن را تخريج كرده است(‪.‬‬
‫از معاویه بن حیده روایت شده که پیامبر خدا ج فرمود‪:‬‬
‫ح ُ‬
‫م‬
‫ن َ‬
‫جيو ِ‬
‫جيّرو َ‬
‫شييوُرو َ‬
‫و ُ‬
‫وت ُ َ‬
‫ر َ‬
‫م ْ‬
‫هك ُ ْ‬
‫م َ‬
‫إ ِن ّك ُ ْ‬
‫عل َييى ُ‬
‫وُرك َْبان ًييا َ‬
‫جيياًل َ‬
‫ن ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫د ِ َ‬
‫م)أحمد و الترمذی و الحاکم(‬
‫ها ُ‬
‫مأ ب ِي َ ِ‬
‫و َ‬
‫وأ ْ‬
‫هنا َ‬
‫ه إ ِلي الشا ِ‬
‫پیاده و سوار حشر خواهید شد‪ ،‬و در اينجا بششر روی صششورت کشششیده‬
‫خواهید شد‪) .‬در اين حال با دستش به سوي شام اشاره كرد(‪.‬‬

‫عذاب و فتنهي قبر‬
‫به سؤال و عذاب و نعمتهاي قييبر ایمييان داریييم‪ ،‬نصييوص‬
‫فراوانی از قرآن و سنت عذاب و فتنه و نعمتهيياي قييبر را‬
‫به اثبات رساندهاند‪ ،‬و سلف صالح این امت در طول تاریخ‬
‫بر اين مسأله اتفاقنظر داشتهاند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ‬
‫ﭿ ﮀ ﮁ چ إبراهيم‪٢٧ :‬‬

‫ﭵ ﭶ ﭷﭸ ﭹ ﭺ چچ چ‬

‫ﭾ‬

‫خداوند مؤمنان را به خاطر گفتار استوار )و عقيدهي پايدارشششان(‬
‫هششم در ايششن جهششان )در برابششر زرق و بششرق ماديششات و بيششم و هششراس‬
‫ينمايد( و هششم در آن جهششان )ايشششان را‬
‫مشكلت محفوظ و مصون م ‌‬
‫يدارد‪،‬‬
‫يپايان‪ ،‬جاويدان و( مانششدگار م ‌‬
‫در نعمتهاي فراوان و عطاياي ب ‌‬
‫يسازد‪ ،‬و خداوند‬
‫و كافران را )در دنيا و آخرت( گمراه و سرگشته م ‌‬
‫يدهد‪.‬‬
‫هرچه بخواهد انجام م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫منظور از ثابت گردانششدن در اينجششا‪ ،‬هنگششام سششؤال قششبر اسششت‪ ،‬نششص‬
‫صریحی در اثبات سؤال قششبر وجششود دارد كششه ائمهي مسششلمین بششر آن‬
‫اتفاق دارند‪ ،‬حدیث صحیحی در این مورد از براء بن عازب از رسشول‬
‫خدا ج روایت شده است‪:‬‬
‫شيهد أ َن َل إل َيه إّل الل ّيه َ‬
‫في ال ْ َ‬
‫سئ ِ َ‬
‫م إِ َ‬
‫ن‬
‫ل ِ‬
‫وأ ّ‬
‫ر يَ ْ َ ُ ْ‬
‫ذا ُ‬
‫م ْ‬
‫سل ِ ُ‬
‫ال ْ ُ‬
‫ُ َ‬
‫ِ َ ِ‬
‫قب ْي ِ‬
‫فييذَل ِ َ‬
‫ك َ‬
‫دا رسييولالله َ‬
‫مُنييوا‬
‫ه اّليي ِ‬
‫ميي ً‬
‫م َ‬
‫ه )ي ُث َّبيي ُ‬
‫ذي َ‬
‫نآ َ‬
‫ت الّليي ُ‬
‫ول ُ ُ‬
‫ح ّ‬
‫ُ‬
‫قيي ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ِبييال َ‬
‫ة( )رواه‬
‫فييي ال ِ‬
‫و ِ‬
‫ت ِ‬
‫خييَر ِ‬
‫حَيييا ِ‬
‫ل الّثيياب ِ ِ‬
‫فييي ال َ‬
‫ة الييدّن َْيا َ‬
‫و ِ‬
‫ق ْ‬
‫البخاری(‪.‬‬
‫هرگاه مسلمان در قبر مورد سششؤال واقششع شششد‪ ،‬گششواهی میدهششد کششه‬
‫خداوند تنها الله است و محمد بنده و فرستادهي خداوند است‪ ،‬ثبششات‬
‫در آیه همین گواهی دادن است‪) .‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫خداوند در جاي ديگري میفرماید‪:‬‬
‫چ ﮒ گ گ گ ﮖﮗ ﮘ ﮙ‬
‫ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ چ غافر‪٤٦ - ٤٥ :‬‬

‫ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ‬

‫خداوند )چنين بندهي مشششؤمني را تنهشششا نگذاششششت و( او را از‬
‫هها و نيرنگهششاي ايشششان محفششوظ و مصششون داشششت‪ ،‬ولششي‬
‫سششوءتوطئ ‌‬
‫عذاب بدي خاندان فرعون را دربرگرفت‪ .‬و آن آتش دوزخ است كه‬
‫يشوند‪) .‬ايشن عششذاب بشرزخ‬
‫بامدادان و شامگاهان آنان بدان عرضه م ‌‬
‫يشود )خدا بششه فرشششتگان‬
‫ما روزي كه قيامت برپا م ‌‬
‫ايشان است( و ا ّ‬
‫يدهد( خاندان فرعون )و پيروان او( را به شديدترين عذاب‬
‫دستور م ‌‬
‫دچار سازيد‪.‬‬
‫این آیه دال بر عذاب قبر است چون عرضه شششدن در صششبح و شششام‬
‫بر آتش قبل از فرا رسیدن روز رستاخیر اسششت‪ ،‬و قبششل از رسششتاخیز‬
‫تنها قبر وجود دارد‪.‬‬
‫انس بن مالک از رسول خدا ج روایت میکند که فرمود‪:‬‬
‫عن ْي َ‬
‫فييي َ‬
‫عب ْدَ إ ِ َ‬
‫ه‬
‫ع ِ‬
‫ر ِ‬
‫و ِ‬
‫إِ ّ‬
‫صي َ‬
‫ض َ‬
‫ن ال ْ َ‬
‫وإ ِن ّي ُ‬
‫حاب ُ ُ‬
‫وّلى َ ُ‬
‫هأ ْ‬
‫ه َ‬
‫وت َي َ‬
‫ه َ‬
‫ذا ُ‬
‫قب ْي ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫في َ ُ‬
‫ه َ‬
‫في ُ ْ‬
‫ن َ‬
‫ع َ‬
‫ت‬
‫قْر َ‬
‫ق ِ‬
‫دان ِ ِ‬
‫ع َ‬
‫ع نِ َ‬
‫م ُ‬
‫ما كْنيي َ‬
‫ل َي َ ْ‬
‫ن َ‬
‫م أَتاهُ َ‬
‫ه ْ‬
‫س َ‬
‫قول ِ‬
‫ملكا ِ‬
‫عال ِ ِ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ذا الرجل ل ِمحمد ج َ َ‬
‫في َ ُ‬
‫ن َ‬
‫تَ ُ‬
‫م ْ‬
‫ل أَ ْ‬
‫قو ُ‬
‫قو ُ‬
‫ه َ‬
‫في َ‬
‫ل ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫ّ ُ ِ ُ َ ّ ٍ‬
‫هدُ‬
‫شي َ‬
‫م ُ‬
‫ما ال ْ ُ‬
‫فأ ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫م ْ‬
‫في ُ َ‬
‫ه َ‬
‫قا ُ‬
‫ر‬
‫ه َ‬
‫دك ِ‬
‫ع ِ‬
‫عب ْدُ الل ِ‬
‫ق َ‬
‫م ْ‬
‫وَر ُ‬
‫ه ان ْظْر إ ِلى َ‬
‫لل ُ‬
‫سول ُ‬
‫أن ّ ُ‬
‫ه َ‬
‫ن الّنييا ِ‬
‫قدْ أ َب ْدَل َ َ‬
‫عييا َ‬
‫ة َ‬
‫م ْ‬
‫َ‬
‫قييا َ‬
‫ل‬
‫في ََرا ُ‬
‫ج ِ‬
‫جن ّي ِ‬
‫دا ِ‬
‫ه ب ِي ِ‬
‫مي ً‬
‫مييا َ‬
‫ن ال ْ َ‬
‫عي ً‬
‫ق َ‬
‫مي ْ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫ك الل ّ ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫في َ‬
‫ه يُ ْ‬
‫َ‬
‫ث‬
‫ه ِ‬
‫دي ِ‬
‫حيي ِ‬
‫ر ِ‬
‫ع إ ِلييى َ‬
‫ج َ‬
‫م َر َ‬
‫س ُ‬
‫ف َ‬
‫ه ثُ ّ‬
‫حل ُ‬
‫وذُك َِر لَنا أن ّ ُ‬
‫قَتادَةُ َ‬
‫قب ْ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫وال َ‬
‫ت تَ ُ‬
‫في ُ َ‬
‫فُر َ‬
‫س َ‬
‫قييو ُ‬
‫قا ُ‬
‫قا َ‬
‫ل‬
‫كا ِ‬
‫مَنا ِ‬
‫أ َن َ‬
‫مييا ك ُن ْي َ‬
‫ه َ‬
‫ل لي ُ‬
‫ف ُ‬
‫ما ال ُ‬
‫وأ ّ‬
‫ق َ‬
‫ل َ‬
‫ٍ‬
‫َ‬
‫ما ي َ ُ‬
‫ت أَ ُ‬
‫في َ ُ‬
‫ل َ‬
‫قو ُ‬
‫قو ُ‬
‫قو ُ‬
‫ه َ‬
‫س‬
‫في َ‬
‫ِ‬
‫ذا الّر ُ‬
‫ري ك ُن ْ ُ‬
‫ل َ‬
‫ل الن ّييا ُ‬
‫ج ِ‬
‫ل َل أدْ ِ‬
‫م َ‬
‫في ُ َ‬
‫َ‬
‫قا ُ‬
‫ة‬
‫ضييْرب َ ً‬
‫د َ‬
‫وي ُ ْ‬
‫دي ٍ‬
‫ح ِ‬
‫رقَ ِ‬
‫ن َ‬
‫ضَر ُ‬
‫وَل ت َل َي ْ َ‬
‫ل َل دََري ْ َ‬
‫م ْ‬
‫ب بِ َ‬
‫ت َ‬
‫ت َ‬
‫طا ِ‬
‫غْيييَر الث ّ َ َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫ن )رواه‬
‫ح ً‬
‫ن ي َِلييي ِ‬
‫في َ ِ‬
‫م ُ‬
‫صييي ْ َ‬
‫صييي ُ‬
‫ميي ْ‬
‫ع َ‬
‫ة يَ ْ‬
‫ها َ‬
‫سيي َ‬
‫ح َ‬
‫قلْييي ِ‬
‫البخاري(‪.‬‬
‫وقتی بندهاي را در قششبر گذاشششتند و یششارانش او را تنهششا گذاشششتند در‬
‫حالي كه صدای کوبیدن کفشهای آنها را میشنود‪ ،‬دو فرشته به سوی‬
‫او میآیند و نزد او مینشینند و خطاب به او میگویند‪ :‬در مورد اين مرد‬
‫محمد ج ‪ -‬چه میگویي؟ مؤمن در جواب میگوید‪ :‬گواهی میدهششم کششه‬‫بنده و فرستادهي خدا است‪ ،‬فرشته خطاب به او میگوید‪ :‬نگششاه کششن‬
‫اگر در دنیا به خدا کفر میورزیششدی‪ ،‬جایگششاهت در جهنششم آن جششا میبششود‬
‫ولی خداوند جای تو را به بهشت مبدل فرموده است؛ هششم فرشششته و‬
‫هم بندهي مؤمن هر دو جششا را خواهنششد دیششد‪ .‬امششا اگششر منششافق و کششافر‬
‫باشششد خطششاب بششه او گفتششه میشششود‪ :‬در مششورد آن مششرد چششه میگششويی؟‬
‫میگوید‪ :‬نمیدانم‪ ،‬من هششم ماننششد مششردم میگفتششم‪ .‬خطششاب بششه او گفتششه‬
‫میشود‪ :‬نمیدانی؟ با پتكهايي از آهن او را میکوبند‪ ،‬پس صششدايی از او‬
‫بلند میشود که به جز جن و انس همه آن را میشنوند‪) .‬بخششاري آن را‬
‫روايت كرده است(‪.‬‬
‫در روایت دیگر مسلم از انس آمده است که پیامبر ج فرمود‪:‬‬
‫ت الله أن يسششمعكم مششن عششذاب القششبر الششذي‬
‫لول أن ل تدافنوا ل َد َ َ‬
‫عو ُ‬
‫أسمعُ )رواه مسلم(‬
‫اگر مردگان را دفن نميكرديد از خدا ميخواستم آنچششه را كششه مششن از‬
‫عذاب قششبر ميشششنوم شششما نيششز بشششنويد‪) .‬مسششلم آن را روايششت كششرده‬
‫است(‪.‬‬
‫از عبدالله بن عباس م روايت شده است كه گفت‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مر النبي ج علي قبرين فقال‪ :‬إنهما ليعذبان و ما يعششذبان فششي كششبير؛‬
‫ثم قال بلششي‪ ،‬كشان أحششدهما ليسششتتر مشن بششوله؛ و كشان الخششر يمشششي‬
‫بالنميمة‪) .‬رواه البخاري(‬
‫پيامبر ج بر دو قبر ميگذشت پس فرمششود‪ :‬ايشن دو نفششر در عذابنششد و‬
‫عذاب آنها براي چيز بزرگي نيست؛ يكي از آنهششا هنگششام ادرار رعششايت‬
‫تميزي را نميكششرد و ديگششري سششخنچيني ميكششرد‪).‬بخششاري آن را روايششت‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫در روایت دیگر از عبدالله ابن عباس روایت شده است که پیامبر ج‬
‫این دعا را مانند سورهای از سورههای قرآن به همه یاد میداد‪:‬‬
‫عييوذُ ب ِي َ‬
‫عوذُ ب ِي َ‬
‫ُ‬
‫عي َ‬
‫ن‬
‫وأ َ ُ‬
‫ن َ‬
‫م أَ ُ‬
‫ك ِ‬
‫ك ِ‬
‫ب َ‬
‫مي ْ‬
‫ج َ‬
‫مي ْ‬
‫قوُلوا‪ :‬الل ّ ُ‬
‫هن ّي َ‬
‫ه ّ‬
‫ذا ِ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫عييوذُ ب ِي َ‬
‫عوذُ ب ِ َ‬
‫ب ال َ‬
‫ع َ‬
‫ك‬
‫وأ ُ‬
‫وأ ُ‬
‫َ‬
‫ن ِ‬
‫م ِ‬
‫فت ْن َ ِ‬
‫ك ِ‬
‫ح الدّ ّ‬
‫م ْ‬
‫ة ال َ‬
‫ذا ِ‬
‫ل َ‬
‫جا ِ‬
‫ر َ‬
‫قب ْ ِ‬
‫سي ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ت )متفق عليه(‬
‫ن ِ‬
‫ما ِ‬
‫فت ْن َ ِ‬
‫ِ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫م َ‬
‫وال َ‬
‫ة ال َ‬
‫حَيا َ‬
‫بگویيد‪ :‬خداوندا از عذاب جهنم به تو پناه میبرم‪ ،‬خداونششدا از عششذاب‬
‫قبر به تششو پنششاه میبششرم‪ ،‬خداونششدا از فتنهي دجششال بششه تششو پنششاه میبششرم‪،‬‬
‫خداوندا از فتنه و آزمایش حیات و ممات به تو پناه میبرم‪) .‬بخششاري و‬
‫مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫و همينگونه تمام دعاهاي پيامبر ج كه در آنها پنششاه بششردن بششه خششدا از‬
‫عذاب قبر وجود دارد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫روز واپسین‬
‫به روز واپسييین و همهي حييوادث و رخييدادهای آن ماننييد‬
‫زنده شدن و حشر و حساب و بازرسی و پاداش و مجازات‬
‫ایمان داریم‪.‬‬
‫اول‪ :‬زنده شدن‬

‫ایمييان آوردن بييه زنييده شييدن یکييی از مهمييترین خييط‬
‫قرمزهای جدايی میان اسلم و كفر است‪ ،‬آیات و احييادیث‬
‫فراوانييی بيير ایيين مقييولهي مهييم و اساسييی در تفکيير و‬
‫عقیدهي اسلمی دللت میکنند‪ ،‬و امت اسلم بر آن اجماع‬
‫دارند‪ ،‬حتی مورد اتفاق همهي شریعتهای الهی است‪ ،‬اميا‬
‫گروههای زیادی در این مقولهی حیاتی مرتکييب اشييتباه و‬
‫گمراهی شدهاند‪:‬‬
‫گروهی مبدأ و معاد را انکار میکنند و میگویند‪ :‬دنیا ماننييد‬
‫رحم مادر است که تولید میکند و قبر هم آنها را میبلعد‪.‬‬
‫گييروه دیگييری مبييدأ را پذیرفتهانييد امييا بييه روز واپسييین‬
‫اعتقييادی ندارنييد‪ ،‬خداونييد در آیهي ‪ 29‬سييورهي انعييام در‬
‫مورد آنها میفرماید‪:‬‬

‫چﭣ ﭤ‬

‫ﭥ ﭦ‬

‫ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ چ النعام‪٢٩ :‬‬

‫يگويند‪ :‬زندگي تنها‬
‫و آنان )اگر هم به دنيا برگردند‪ ،‬ديگر باره( م ‌‬
‫يشششويم )و‬
‫همين زنششدگي دنيششاي مششا اسششت و مششا هرگششز برانگيختششه نم ‌‬
‫قيامت و دوزخ و بهشتي در ميان نيست!(‪.‬‬
‫گروهي دیگر معاد جسييماني را انکييار میکننييد‪ ،‬و تنهييا بييه‬
‫معاد ارواح ایمان دارند‪.‬‬
‫همهي اینهييا کفيير بييه شييمار میآیييد و بييا شييریعت اسييلم‬
‫منافات و مخالفت دارد و در حقیقت تکذیبکننييدهي خييدا و‬
‫پيامبران او به حساب میآید‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خداوند منان در قرآن کریم برای اثبات زنده شدن و زندگی دوبششاره‬
‫دليل و تمثیلهای فراوانششی ذکششر میکنششد‪ ،‬تششا شششبهه و شششک مخالفششان و‬
‫منکرین را برمل سازد‪ ،‬میفرماید‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ‬
‫ﭣ ﭤ چ النساء‪٨٧ :‬‬

‫ﭕﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬

‫يگردانششد‬
‫جز خدا‪ ،‬خدايي نيست‪ .‬حتما ً شما را )بعد از مرگ زنده م ‌‬
‫و( در روزي كه ش ّ‬
‫يآورد‪) .‬خششدا اسششت‬
‫تگرد م ‌‬
‫كي در )وقوع( آن نيس ‌‬
‫ت؟!‬
‫يگويد( و چه كسي از خدا راستگوتر اس ‌‬
‫كه اين را م ‌‬
‫در جاي ديگر میفرماید‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﰈﰉ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫چ الواقعة‪٥٠ - ٤٩ :‬‬

‫بگو‪ :‬پيشينيان و گذشتگان‪ ،‬و پسينيان و آيندگان‪ .‬قطعا ً جملگي در‬
‫يشوند‪.‬‬
‫هگاه روز معين )رستاخيز( گرد آورده م ‌‬
‫وعد ‌‬
‫یکی دیگر از دليل اثبات زنده شششدن در قششرآن اسششتدلل بششه قششدرت‬
‫خداوند است بر زنده کردن زمین خشک و مرده‪ ،‬خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫ﭧ ﭨ ﭩ چ فصلت‪٣٩ :‬‬
‫ﭥ ﭦ‬
‫ﭢﭣ ﭤ‬
‫ههاي )قدرت( خدا اين است كه تو زمين را خشك و‬
‫و از نشان ‌‬
‫تبخش( آب بششر آن‬
‫ههششاي حيششا ‌‬
‫ما هنگامي كه )قطر ‌‬
‫برهوت م ‌‬
‫يبيني‪ ،‬ا ّ‬
‫يگردد )و بعدها بششه‬
‫يآيد و آماسيده م ‌‬
‫يفرستيم‪ ،‬به جنبش درم ‌‬
‫فرو م ‌‬
‫يزنشد(‪ .‬آن كشس كشه ايشن زميشن‬
‫صورت گشل و گيشاه و سشبزه مشوج م ‌‬
‫يكند‪ ،‬هششم او مردگششان را نيششز )در قيششامت(‬
‫خشك و برهوت را زنده م ‌‬
‫يگرداند‪ .‬چرا كه او بر هر چيزي توانا است‪.‬‬
‫زنده م ‌‬
‫خداوند برای اثبات قدرت بر زنده کردن انسانها در قیامت به زنششده‬
‫کردن گیاهان و زمین خشک ومرده در دنیا استدلل میکنششد‪ .‬آنجششا كششه‬
‫ميفرمايد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﯦ ﯺ ﯨ ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯧ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﭑ ﭒ‬
‫ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫پ ﭚ ﭛ‬
‫پ‬
‫ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ‬
‫ﭫ چ الحج‪٧ – ٥ :‬‬
‫ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ‬
‫ما هنگامي كششه )فصششل بهششار‬
‫تو زمين را خشك و خاموش م ‌‬
‫يبيني‪ ،‬ا ّ‬
‫يافتششد و‬
‫يبارانيم‪ ،‬حركت و جنبش بدان م ‌‬
‫يرسد و( بر آن آب م ‌‬
‫در م ‌‬
‫يروياند‪ .‬آن‬
‫يبخش را م ‌‬
‫يكند و انواع گياهان زيبا و شاد ‌‬
‫رشد و نمو م ‌‬
‫)چيزهششايي كششه در آيششات پيشششين دربششارهي مراحششل مختلششف آفرينششش‬
‫انسان و جهان گياهان بازگو شد( بدان خاطر است كشه )بدانيشد( خشدا‬
‫حق اسششت و )لششذا نظششامي را كششه آفريششده نيششز حششق بششوده و بيهششوده و‬
‫يگويد‪ (:‬او مردگان را زنده‬
‫يهدف نيست‪ ،‬و به زبان حال به شما م ‌‬
‫ب ‌‬
‫يگرداند‪ ،‬و وي بر هر چيزي توانا اسششت‪ .‬و )ايششن كششه بدانيششد( بششدون‬
‫م ‌‬
‫ّ‬
‫يرسد و جاي هيچ گونه ترديششدي نيسششت‪ ،‬و خداونششد‬
‫شك قيامت فرا م ‌‬
‫يگرداند‪.‬‬
‫هاند دوباره زنده م ‌‬
‫تمام كساني را كه در گورها آرميد ‌‬
‫در آیهي دیگري اینگششونه اسششتدلل میشششود کششه خداونششد قششدرت خلششق‬
‫اوليهي انسان را داشته است‪ ،‬پس میتواند و امکان دارد بار دیگششر او‬
‫را زنده کند‪ ،‬چرا كه زنده کردن دوم براي او آسششانتر اسششت‪ .‬خداونششد‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ‬
‫چﭭ ﭮ ﭯ ﭰ‬
‫ﮀ ﮁ چ الروم‪٢٧ :‬‬
‫ﭾ ﭿ‬

‫چچ‬

‫او است كه آفرينش را آغاز كرده است و سپس آن را باز‬
‫يگرداند‪ ،‬و اين براي او آسانتر است‪) .‬زيرا كسي كششه بتوانششد كششاري‬
‫م ‌‬
‫را در آغاز انجام دهششد‪ ،‬قششدرت بششر اعششادهي آن را نيششز دارد(‪ .‬بششالترين‬
‫وصف‪ ،‬در آسمانها و زمين متعّلق به خدا است‪ ،‬و او بسيار بششاعّزت و‬
‫اقتدار‪ ،‬و سنجيده و كششار بجششا اسششت‪) .‬لششذا در عيششن قششدرت نامحششدود‪،‬‬
‫يدهششد‪ ،‬و بلكششه همهي كارهششايش از روي‬
‫يحسششاب انجششام نم ‌‬
‫كششاري ب ‌‬
‫حكمت است(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ‬
‫ﮛ ﮜﮱ ﮝﮱ ﮞ ﮟ ﮠ‬
‫و میفرماید‪ :‬چ ﮚ‬
‫ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ‬
‫ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ‬
‫ﯛ چ القيامة‪٤٠ - ٣٦ :‬‬
‫ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ‬
‫يپندارد كه او بيهوده به حال خود رها‬
‫آيا انسان )منكر معاد( م ‌‬
‫شود )و قوانين و مقّررات الهشي‪ ،‬و حسششاب و كتششاب و سششزا و جشزاي‬
‫دنيششوي و اخششروي نداشششته باشششد؟!(‪ .‬آيا او نطفهي نششاچيزي از منششي‬
‫يگردد؟ سششپس بششه صششورت‬
‫نيست كه )به رحم مادر( پرت و ريخته م ‌‬
‫هاي‬
‫هاي درآمده اسششت‪ ،‬و خداونششد او را آفرينششش تششاز ‌‬
‫خون لخته و د ََلم ‌‬
‫بخشيده است‪ ،‬و بعد اندام او را نظشم و نظشام و سشر و سشامان داده‬
‫ت؟ و از اين )انسششان( دو صششنف نششر و مششاده را سششاخته و پرداختششه‬
‫اس ‌‬
‫يتواند مردگان را زنده گرداند؟!‬
‫است‪ .‬آيا چنين خدايي نم ‌‬
‫در آياتي از سورهي یس میفرماید‪:‬‬

‫ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ‬
‫چﮈ ﮉ‬
‫ﮪ ﮫ‬
‫ﮘﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦﮧ ﮨ ﮩ‬
‫ﮬ چ يس‪٧٩ - ٧٧ :‬‬
‫آيا انسان )با چشم عقل و ديدهي بينش ننگريسته اسششت و( نديششده‬
‫هايم و هششم اينششك او‬
‫اسششت كششه مششا او را از نطفهي نششاچيزي آفريششد ‌‬
‫يخبري‬
‫يخيزد؟! )زهي ب ‌‬
‫پرخاشگري است كه آشكارا به پرخاش برم ‌‬
‫يزنششد و آفرينششش خششود را )از خششاك(‬
‫هسري!(‪ .‬براي ما مثالي م ‌‬
‫و خير ‌‬
‫يتواند ايششن اسششتخوانهايي را‬
‫يگويد‪ :‬چه كسي م ‌‬
‫يكند و م ‌‬
‫فراموش م ‌‬
‫هاند زنشده گردانشد؟! بگشو‪ :‬كسشي آنهشا را زنشده‬
‫كه پوسشيده و فرسشود ‌‬
‫يگرداند كه آنها را نخستين بار )از نيستي به هستي آورده اسششت و‬
‫م ‌‬
‫آنها را بدون الگو و مدل( آفريده است‪ ،‬و او بششس آگششاه از )احششوال و‬
‫اوضاع و چگونگي و ويژگي( همهي آفريدگان است‪.‬‬
‫میگویند‪ :‬اين آيه در مورد ابی بن خلف يا عاص بن وائل نازل شششده‬
‫است هنگامی که با استخوان پوسششیدهای نششزد پیششامبر خششدا ج رفششت و‬
‫آنرا خرد كرد و در هوا پخش نمود و گفششت‪ :‬اي محمششد گمششان میکنششی‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خدا این را زنده میكند؟! يا گفت‪ :‬آيا خدا ايششن را زنششده ميكنششد بعششد از‬
‫آنچه كه ديدي؟‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬﮭ ﮮ‬
‫ﯡ‬
‫ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ‬
‫‪٣٩ - ٣٨‬‬

‫ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ‬
‫ﯢ ﯣ ﯤ چ النحل‪:‬‬

‫شْركشان( مؤ ّ‬
‫يكنند كه‬
‫كدانه به خدا سوگند ياد م ‌‬
‫)كافران علوه بر ِ‬
‫يگردانششد‪ .‬خيششر! )چنيششن‬
‫يميششرد زنششده نم ‌‬
‫خداوند هرگز كسي را كششه م ‌‬
‫يگوينششد‪ ،‬بلكششه خداونششد همهي مردگششان را دوبششاره زنششده‬
‫نيسششت كششه م ‌‬
‫يكند‪ ،‬و اين( وعدهي قطعششي خششدا اسششت‪ ،‬و ليكششن بيشششتر مردمششان‬
‫م ‌‬
‫هگرداندن براي قششدرت خششدا چيششزي نيسششت و همششان‬
‫يدانند )كه زند ‌‬
‫نم ‌‬
‫گونه كه قبل ً به انسانها جان بخشيده است‪ ،‬پس از مرگ نيششز دوبششاره‬
‫يگرداند( تا اين‬
‫يدمد(‪) .‬خداوند همگان را زنده م ‌‬
‫جان به پيكرشان م ‌‬
‫كششه بششراي ايشششان روشششن گردانششد چيششزي را كششه دربششارهي آن اختلف‬
‫ص رستاخيز و بششه طششور عششام همهي امششوري‬
‫م ‌‬
‫يورزند )كه به طور خا ّ‬
‫هانششد( و ايشن كششه كششافران بداننششد كشه‬
‫است كه پيغمششبران بشا خششود آورد ‌‬
‫يگويند( دروغگويند‪.‬‬
‫ايشان )در آنچه راجع به شرك و رستاخيز م ‌‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ه ذَل ِي َ‬
‫َ‬
‫و َ‬
‫قا َ‬
‫م‬
‫ن آد َ َ‬
‫م ي َك ُ ْ‬
‫ه ك َذّب َِني اب ْ ُ‬
‫ول َي ْ‬
‫شيت َ َ‬
‫ن ل َي ُ‬
‫ول َ ْ‬
‫ل الل ّ ُ‬
‫مِني َ‬
‫ك َ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ف َ‬
‫ي َ‬
‫ه ذَل ِك َ‬
‫ما َبييدَأِني‬
‫ن يُ ِ‬
‫ما ت َك ِ‬
‫هل ْ‬
‫ي َك ُ ْ‬
‫عيدَِني ك َ‬
‫ول ُ‬
‫ه إ ِّيا َ‬
‫ذيب ُ ُ‬
‫فأ ّ‬
‫نل ُ‬
‫ق ْ‬
‫عادت ِه َ‬
‫َ‬
‫عل َ‬
‫خل ْ‬
‫ما َ‬
‫و ُ‬
‫ي‬
‫ل ال ْ َ‬
‫ن َ‬
‫ق ب ِأ َ ْ‬
‫ي ِ‬
‫و َ‬
‫م ْ‬
‫ه إ ِّيييا َ‬
‫م ُ‬
‫شييت ْ ُ‬
‫وأ ّ‬
‫ول َي ْ َ‬
‫ن إِ َ َ ِ َ‬
‫ه َ‬
‫سأ ّ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫خذَ الل ّه ول َدا وأ ََنا اْل َحد الصمد ل َم أ َل ِد ول َم ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫م‬
‫ل‬
‫و‬
‫د‬
‫ل‬
‫أو‬
‫ت‬
‫ا‬
‫ه‬
‫ل‬
‫و‬
‫ق‬
‫ف‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ً‬
‫َ ْ‬
‫َ ْ‬
‫ْ‬
‫ّ َ‬
‫ْ ُ‬
‫َ‬
‫ُ َ‬
‫فًئا أ َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫حدٌ )رواه البخاري(‬
‫ك‬
‫لي‬
‫ن ِ‬
‫َ‬
‫ي َك ُ ْ‬
‫خداوند فرمود‪ :‬انسان مرا تکذیب میکند هر چند چنین حقششی نششدارد‪،‬‬
‫مرا دشنام میدهد در حالی که حق ندارد‪ ،‬اینگونه مششرا تکششذیب میکنششد‬
‫که میگوید‪ :‬خداوند نمیتواند مرا زنده کند همانطور که آفریده اسششت!‬
‫دروغ میگوید چون زنده کردن از آفریدن اول آسانتر است؛ و اینگونه‬
‫مرا دشنام میدهد که میگوید‪ :‬خداونشد فرزنشد دارد! مشن تنهشا و بینیششاز‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هستم‪ ،‬کسی از من زاده نشده و از كسششي زاده نشششدهام و همتششايی‬
‫ندارم‪) .‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫دوم‪ :‬حشر‬
‫در روز واپسین مردم در حالی حشر میشوند که پييابرهنه‬
‫و لخت و ختنه نشده هستند‪ ،‬آیات و احادیث فراوانييی دال‬
‫بيير آن وجييود دارد و امييت اسييلمی هييم بيير آن اجميياعنظر‬
‫دارند‪.‬‬
‫خداوند در تقرير حقیقت حشر میفرمايد‪:‬‬

‫چ ﮗ ﮘﮱ ﮙﮱ ﮚ ﮛ ﮜﮱ ﮝﮱ ﮞ ﮟ ﮠ‬
‫‪٨٦ - ٨٥‬‬

‫ﮡ ﮢ ﮣ چ مريم‪:‬‬

‫روزي ما پرهيزگاران را )با تعظيم و تكريم هرچه بيشتر( به گونه ي‬
‫گروههايي كه به نزد شاهان روند و مهمانان ايشان شوند‪ ،‬در پيشگاه‬
‫يگردانيششم(‪ .‬و‬
‫ينمششاييم )و وارد بهشششت م ‌‬
‫خداونششد مهربششان جمششع م ‌‬
‫هاي كششه بششه سششوي آبشششخور بششه‬
‫گناهكششاران را )همچششون شششتران تشششن ‌‬
‫يرانيششم )و بششدانجا داخششل‬
‫سرعت بروند( تشششنهكام بششه سششوي جهن ّششم م ‌‬
‫يگردانيم(‪.‬‬
‫م ‌‬

‫و در توصيف حشر كافران ميفرمايد‪ :‬چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕﭖ ﭗ پ پ‬
‫ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧﭨ ﭩ ﭪﭫ ﭬ ﭭ ﭮ‬
‫ﭯ ﭰ چ السراء‪٩٧ :‬‬
‫خدا هر كس را )به سبب ايمان به پروردگار و پيغمبرش و كتاب‬
‫آسماني قرآن( رهنمود كند‪ ،‬راهياب او است‪ ،‬و هركس را )به سششبب‬
‫سوء اختيار و فرو رفتن در گناهان و سركشششي از قششوانين آفريششدگار(‬
‫گمششراه سششازد‪ ،‬جششز خششدا دوسششتان و مششددكاراني بششراي چنيششن كسششاني‬
‫نخواهي يافت )تا دست آنان را بگيرند و به سوي حق برگرداننششد و از‬
‫كيفششر و عششذاب آخششرت رستگارشششان گرداننششد( و مششا در روز رسششتاخيز‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ايشان را بر روي رخساره )كشششانده و( كششور و لل و كششر )از گورهششا(‬
‫هاي‬
‫يداريششم‪ .‬بشه گشون ‌‬
‫يگردانيم )و به صحراي محشر گسششيل م ‌‬
‫جمع م ‌‬
‫يبينششد و گوشهايشششان‬
‫كششه بششر اثششر پريشششاني حششال چشمانشششان نم ‌‬
‫يباشششد(‪ .‬جايگاهشششان دوزخ‬
‫يشنود و زبانهايشان قادر به تكل ّششم نم ‌‬
‫نم ‌‬
‫خواهد بود‪ .‬هر زمان كه زبانهي آتششش )بششه سششبب سششوختن گوشششت و‬
‫استخوان ايشان( فروكش كند‪) ،‬با تجديد گوشت و استخوانشان( بششر‬
‫يافزاييم‪.‬‬
‫زبانهي آتششان م ‌‬
‫پیامبر ج در مورد چگونگی حشر انسانها در روز واپسین میفرماید‪:‬‬
‫يحشر الناس يوم القيامة حفاةً عراةً غييرل ً قييالت عائشييه‬
‫ك قلت‪ :‬يا رسولالله الرجال والنساء جميعا ً ينظيير بعضييهم‬
‫ض!؟ قال‪ :‬يا عائشة المر أشد من أن يهمهم ذلييك‪.‬‬
‫إلى بع ٍ‬
‫)متفق عليه(‬
‫در روز قیامت مردم در حالی حشر میشششوند کششه پششابرهنه و لخششت و‬
‫ختنه نشده هستند‪ .‬عايشه گفت‪ :‬ای رسول خششدا! مششردان و زنششان بششا‬
‫هشم‪ ،‬همشدیگر را نگشاه میکننشد؟ پیشامبر فرمشود‪ :‬ای عايششه! وضشعیت‬
‫سختتر از آن است که چنان قصدی داشته باشششند‪) .‬بخششاري و مسششلم‬
‫آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري از ابن عباس روایت شده اسششت کششه گفششت‪ :‬روزی‬
‫رسول خدا ج میان ما بلند شد و خطبهاي ايراد فرمود و گفت‪:‬‬
‫يا آيها الناس إنكم محشورون إلى الله تعالى حفاةً عييراةً‬
‫ْ َ‬
‫ل َ ْ‬
‫و َ‬
‫عل َي َْنييا إّنييا ك ُّنييا‬
‫عييدا ً َ‬
‫و ْ‬
‫ق نُ ِ‬
‫غييرل ً » ك َ َ‬
‫عيييدُهُ َ‬
‫مييا َبييدَأَنا أ ّ‬
‫خليي ٍ‬
‫َ‬
‫ن«‪) 0‬متفق عليه(‬
‫فا ِ‬
‫عِلي َ‬
‫ای مردم شما در روز قیامت پابرهنه و لخت و ختنه نشده به سششوی‬
‫خدا حشر خواهید شد‪ ،‬سپس اين آیه را خواند‪:‬‬
‫همان گونه كه )نخستين بار سهل و ساده( آفرينششش را سششر داديششم‪،‬‬
‫يدهيم )و به شكل ديگري زندگي دوباره‬
‫آفرينش را از نو بازگشت م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يآوريششم(‪ .‬ايششن‬
‫يبخشيم و مردمان را براي حساب و كتاب حاضر م ‌‬
‫م ‌‬
‫ً‬
‫يرسانيم‪.‬‬
‫يدهيم‪ ،‬و ما قطعا آن را به انجام م ‌‬
‫هاي است كه ما م ‌‬
‫وعد ‌‬
‫سوم‪ :‬حساب و بازرسی‬
‫دو نوع عرضه و نشان دادن اعمال صورت میگیرد‪:‬‬
‫عرضهي عام‪ :‬یعنی همهي صفحات پرونششدهي اعمششال انسششان بششدون‬
‫مخفی کردن هیچ چیزی به خداوند نشان داده میشود‪.‬‬
‫عرضششهي خششاص‪ :‬یعنششی نشششان دادن گنششاه مششؤمنین بششه آنهششا و اقششرار‬
‫مششؤمنین بششه گناهانشششان‪ ،‬و در نهششایت خداونششد سششتار‪ ،‬گناهانشششان را‬
‫میپوشاند و همه را مورد عفو و بخشش خود قرار میدهد‪.‬‬
‫اما حساب و بازرسی‪ :‬یعنی مناقشه در مورد گناهان‪ ،‬كششه البتششه هششر‬
‫نوع مناقشهاي در مورد گناه در روز قیامت نوعی از عذاب به شششمار‬
‫میآید‪.‬‬
‫خداوند در مورد عرضهي عام میفرماید‪:‬‬

‫چک ﮒ گ گ گ‬

‫ﮖ ﮗ چ الحاقة‪١٨ :‬‬

‫يشويد‪ ،‬و )چه‬
‫در آن روز )براي حساب و كتاب‪ ،‬به خدا( نموده م ‌‬
‫رسششد بششه كارهششاي آشششكارتان( چيششزي از كارهششاي نهانّيتششان مخفششي و‬
‫يماند‪.‬‬
‫پوشيده نم ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ‬
‫گ گ چ الزلزلة‪٨ - ٦ :‬‬
‫در آن روز‪ ،‬مردمان )از گورهاي خود( دسته دسته و پراكنده بيرون‬
‫يشوند( تا كارهايشششان بديشششان‬
‫يآيند )و رهسپار صحراي محشر م ‌‬
‫م ‌‬
‫نموده شود و )نتيجهي اعمالشان را ببينند(‪ .‬و هر كس به انششدازه ذّره‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫غباري كار بششد كششرده باشششد‪ ،‬آن را خواهششد ديششد )و سششزايش را خواهششد‬
‫چشيد(‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫ن‬
‫م ال ْ ِ‬
‫م ِ‬
‫ح ٍ‬
‫م ِ‬
‫ما ِ‬
‫نأ َ‬
‫و َ‬
‫س ب َي ْي َ‬
‫و َ‬
‫م ْ‬
‫قَيا َ‬
‫ه الل ّ ُ‬
‫م ُ‬
‫سي ُك َل ّ ُ‬
‫من ْك ُ ْ‬
‫) َ‬
‫ة ل َي ْ َ‬
‫ه يَ ْ‬
‫د إ ِّل َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫فل ي َ يَرى إ ِل مييا َ‬
‫ه َ‬
‫و‬
‫م َ‬
‫ن ِ‬
‫الل ّ ِ‬
‫ما ٌ‬
‫ه ت ُْر ُ‬
‫ق يد ّ َ‬
‫م َ‬
‫من ْ ُ‬
‫ن ي َن ْظُر أي ْ َ‬
‫ج َ‬
‫وب َي ْن َ ُ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫فل ي َييري إ ِّل مييا َ‬
‫ه َ‬
‫ه‬
‫ن ي َيدَي ْ ِ‬
‫م ِ‬
‫ق يد ّ َ‬
‫ي َن ْظُيُر أشيأ َ‬
‫و ي َن ْظُيُر ب َي ْي َ‬
‫من ْي ُ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫س يت َ َ‬
‫ه الّناُر َ‬
‫ست َ ْ‬
‫َ‬
‫و‬
‫طا َ‬
‫ن ي َت ّ ِ‬
‫ع ِ‬
‫مأ ْ‬
‫نا ْ‬
‫مي ْ‬
‫فت َ ْ‬
‫من ْك ُي ْ‬
‫ف َ‬
‫قب ِل ُ ُ‬
‫ول َي ْ‬
‫ي الن ّيياَر َ‬
‫قي َ‬
‫مَرةٍ ( )متفق عليه(‬
‫بِ ِ‬
‫ق تَ ْ‬
‫ش ّ‬
‫هر کدام از شما بدون مترجم با خداوند صحبت خواهد کرد‪ ،‬بنده به‬
‫طرف راست نگاه میکند تنها اعمال خششود را میبینششد‪ ،‬بششه طششرف چششﭗ‬
‫نگاه میکند باز هم تنها با اعمششالش روبششرو میشششود‪ ،‬و بششه طششرف جلششو‬
‫نگاه میکند آتش را مشاهده مینماید‪ ،‬پس اگر با یک عدد خرما هم كه‬
‫باشد از آتش بپرهيزيد‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري در مورد عرضهي خاص میفرماید‪:‬‬
‫م ْ‬
‫جي ّ‬
‫ع‬
‫ه َ‬
‫م ال ْ ِ‬
‫حت ّييى ي َ َ‬
‫ن َرب ّ ِ‬
‫ة ِ‬
‫م ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫ضي َ‬
‫ل َ‬
‫و َ‬
‫و َ‬
‫م ْ‬
‫م ُ‬
‫قَيا َ‬
‫) ي ُدَْنى ال ْ ُ‬
‫عّز َ‬
‫ن يَ ْ‬
‫َ‬
‫في َ ُ‬
‫ف َ‬
‫في َ ُ‬
‫ه َ‬
‫في ُ َ‬
‫ه َ‬
‫ه ك َن َ َ‬
‫قييو ُ‬
‫هي ْ‬
‫قييو ُ‬
‫ي‬
‫َ‬
‫ر ُ‬
‫ل َ‬
‫قّرُرهُ ب ِذُُنوب ِ ِ‬
‫عل َي ْ ِ‬
‫ل تَ ْ‬
‫لأ ْ‬
‫ف ُ‬
‫عي ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫وإ ِن ّييي‬
‫ها َ‬
‫بأ ْ‬
‫علي ْيك ِ‬
‫ر ُ‬
‫َر ّ‬
‫سيت َْرت ُ َ‬
‫ف قال فإ ِّني قيدْ َ‬
‫فييي اليدّن َْيا َ‬
‫ع ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫أَ ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫مييا الكفيياُر‬
‫حيف َ‬
‫صي ِ‬
‫فُر َ‬
‫غ ِ‬
‫س يَنات ِ ِ‬
‫ة َ‬
‫م في ُ ْ‬
‫و َ‬
‫ح َ‬
‫وأ ّ‬
‫عطييى َ‬
‫ه َ‬
‫ها لك الي َي ْ‬
‫ءوس ال ْ َ َ‬
‫ن َ‬
‫ف ُ‬
‫ه ُ‬
‫ن‬
‫ؤَل ِ‬
‫م َ‬
‫ق َ‬
‫عَلى ُر ُ‬
‫مَنا ِ‬
‫ء اّليي ِ‬
‫قو َ‬
‫في َُنا َ‬
‫ذي َ‬
‫ه ْ‬
‫وال ْ ُ‬
‫َ‬
‫خلئ ِ ِ‬
‫ِ‬
‫دى ب ِ ِ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه ( )متفق عليه(‬
‫كذَُبوا َ‬
‫على الل ِ‬
‫بنششدهي مششؤمن در روز قیششامت نششزد خداونششد آورده میشششود‪ ،‬و بششه‬
‫گناهانش اقرار میکند‪ ،‬خداوند خطاب به او میفرماید‪ :‬گناهششانت را بششه‬
‫ياد ميآوري؟ بنده میگوید‪ :‬بله خداوندا‪ .‬خداوند میفرماید‪ :‬مششن در دنیششا‬
‫آنششرا برایششت پوشششاندم و حشال هششم تششو را عفششو میکنششم‪ ،‬در ایشن هنگششام‬
‫پروندهي حسناتش را دریافت میکند‪ .‬اما در مل عام انسان منششافق و‬
‫کافر فششرا خوانششده میشششوند و خطششاب بششه مششردم گفتششه میشششود‪ :‬اینهششا‬
‫كسششاني هسششتند كششه بششر خششدا دروغ بسششتهاند‪) .‬بخششاري و مسششلم آن را‬
‫روايت كردهاند(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫حضرت عايشه حدیثی را در مورد تفاوت عرضششه و حسششاب اینگششونه‬
‫روایت میکند‪:‬‬
‫َ‬
‫هَليي َ‬
‫ف ُ‬
‫ك َ‬
‫ت َيييا‬
‫ة إ ِّل َ‬
‫م ال ْ ِ‬
‫ميي ِ‬
‫سيي ُ‬
‫حييدٌ ي ُ َ‬
‫سأ َ‬
‫و َ‬
‫قْليي ُ‬
‫حا َ‬
‫قَيا َ‬
‫)ل َْييي َ‬
‫ب َييي ْ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫عاَلى ) َ‬
‫قدْ َ‬
‫س َ‬
‫قا َ‬
‫ه‬
‫ه تَ َ‬
‫م ْ‬
‫ي ك َِتاب َ ُ‬
‫ما َ‬
‫فأ ّ‬
‫ل الل ّ ُ‬
‫رسولالله ج أل َي ْ َ‬
‫ن أوت ِ َ‬
‫ف َ‬
‫سيييًرا( َ‬
‫ه َ‬
‫قييا َ‬
‫ل رسييولالله ج‬
‫ب ِ‬
‫و َ‬
‫سيياًبا ي َ ِ‬
‫مين ِ ِ‬
‫ب ِي َ ِ‬
‫س ُ‬
‫ف يُ َ‬
‫ح َ‬
‫حا َ‬
‫ف َ‬
‫س ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ة‬
‫م ال ِ‬
‫ش ال ِ‬
‫مي ِ‬
‫سييا َ‬
‫سأ َ‬
‫ك ال َ‬
‫ما ذَل ِ ِ‬
‫و َ‬
‫ح َ‬
‫قَيا َ‬
‫إ ِن ّ َ‬
‫حدٌ ي َُناق ُ‬
‫ولي ْ َ‬
‫عْر ُ‬
‫ب ي َي ْ‬
‫ض َ‬
‫ب( )متفق عليه(‬
‫إ ِّل ُ‬
‫عذّ َ‬
‫هر کششس در روز قیششامت مششورد محاسششبه قششرار گیششرد هلک ميشششود‪.‬‬
‫عايششه فرمشود‪ :‬ای رسشول خشدا‪ ،‬مگرخداونششد نمیفرمايشد‪ :‬كسشى كشه‬
‫كارنامهاش به دست راسششتش داده شششد خیلششی آسششان مششورد حسششاب‬
‫واقع میشود‪ .‬پیامبر فرمود‪ :‬این عرضه است حساب نیست‪ ،‬هر کس‬
‫در روز قیامت مورد محاسبه قرار گیششرد خداونششد او را عششذاب خواهششد‬
‫داد‪.‬‬

‫آمدن انسان همراه با کتاب و گواه و پخش پروندهي‬
‫اعمال‬
‫نوشته )کتاب( همان نامهي اعمال انسييان اسييت‪ ،‬همهي‬
‫کارهييای انسييان‪ ،‬خييوب و بييد‪ ،‬کوچييک و بييزرگ در آن ثبييت‬
‫شدهاند‪ ،‬و شياهدان هيم فرشييتگان و نگاهبانيان و کاتبيان‬
‫کردار انسان هستند‪ ،‬و همچنین چشم و گوش و پوسييت و‬
‫همهي اعضای انسان در روز قیامت علیه او گواه هسييتند‪،‬‬
‫خداوند در روز قیامت خطاب به بندهاش میفرماید‪ :‬كافى‬
‫است كه امروز خودت حسابرس خودت باشى و فرشتگان‬
‫بر تو گواه باشند‪.‬‬
‫خداوند در مورد نامهي اعمال انسان میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ‬
‫چﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬
‫ک کک ﮒ گ گ گﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ چ الكهف‪٤٩ :‬‬
‫يشود )و مؤمنان از‬
‫و كتاب )اعمال هر كسي‪ ،‬در دستش( نهاده م ‌‬
‫يگردنششد( و بزهكششاران‬
‫ديششدن آنچششه در آن اسششت شششادان و خنششدان م ‌‬
‫يبيني كه از ديدن آنچه در آن است‪ ،‬ترسان و لرزان‬
‫)كفرپيشه( را م ‌‬
‫يگويند‪ :‬اي واي بر ما! ايششن چششه كتششابي اسششت كششه هيششچ‬
‫يشوند و م ‌‬
‫م ‌‬
‫عمل كوچك و بزرگي را رها نكرده است و همه را برشمرده است و‬
‫)به ثبت و ضبط آن مبادرت ورزيده است‪ .‬و بدين وسيله( آنچه را كه‬
‫يبيننششد‪ .‬و پروردگششار تششو بششه كسششي ظلششم‬
‫هانششد حاضششر و آمششاده م ‌‬
‫كرد ‌‬
‫يكند‪) .‬چششرا كششه پششاداش يششا كيفششر‪ ،‬محصششول اعمششال خششود مردمششان‬
‫نم ‌‬
‫است(‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫ﮯ‬
‫چ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ‬
‫ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠﯡ ﯢ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ‬
‫ﯺ ﯺ چ السراء‪١٥ - ١٣ :‬‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯦﯧ ﯨ ﯩ‬
‫هايم )و‬
‫نبند( به گردنش آويخت ‌‬
‫ما اعمال هركسي را )همچون گرد ‌‬
‫هايم( و در روز قيششامت‬
‫هدار رفتارش ساخت ‌‬
‫او را گروگان كردار و عهد ‌‬
‫يآوريم كه‬
‫كتابي را )كه كارنامهي اعمال او است( براي وي بيرون م ‌‬
‫يشود‪ (:‬كتاب‬
‫يرسد‪) .‬در آن روز بدو گفته م ‌‬
‫گشوده به )دست( او م ‌‬
‫)اعمال( خود را بخوان )و سعادت يا شقاوت خويش را بدان(‪ .‬كششافي‬
‫است كه خودت امروز حسابگر خويشتن باشي‪) .‬چه مسششائل روش شن‌‬
‫است و نيازي به شاهد و حسابرس ديگري نيست(‪ .‬هر كس )به راه‬
‫حق( هدايت يابد‪ ،‬راهيابَيش به سود خودش است‪ ،‬و هركششس )از راه‬
‫حق( گمراه شود‪ ،‬گمراهَيش به زيان خودش است‪ .‬و هيچ كسششي بشاِر‬
‫يكشششد )و بششه جششرم ديگششري كيفششر داده‬
‫گنششاه ديگششري را بششر دوش نم ‌‬
‫يشود(‪ .‬و ما )هيچ شخص و قومي را( مجازات نخواهيم كرد‪ ،‬مگر‬
‫نم ‌‬
‫اين كه پيغمبري )براي آنان مبعوث و( روان سازيم‪.‬‬
‫در جايي ديگر به كتاب اعمال و شاهدان چنين اشاره ميكند‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ‬
‫الزمر‪٦٩ :‬‬

‫ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ چ‬

‫و زمين )محشر و عرصات قيامت( با نور )تجّلي( خداوندگارش‬
‫يشششود‪ ،‬و كتششاب )و نششامهي اعمششال بششه دسششت صششاحبانش(‬
‫روشششن م ‌‬
‫يشششوند‪ ،‬و راسششت و‬
‫يشود و پيغمششبران و گواهششان آورده م ‌‬
‫گذاشته م ‌‬
‫ً‬
‫يشود‪.‬‬
‫يگردد‪ ،‬و اصل بديشان ستم نم ‌‬
‫درست ميان مردم داوري م ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﮆ ﮇ‬

‫ﮈ‬

‫ﮉ ﮊ ژ ﮌ چ ق‪٢١ :‬‬

‫در آن روز هر انساني )اعم از نيكوكار و بدكار‪ ،‬به ميدان محشر(‬
‫يكنششد( و‬
‫يآيششد همششراه بششا راهنمششايي )كششه او را رهششبري و رهنمششود م ‌‬
‫م ‌‬
‫يدهد(‪.‬‬
‫همراه با گواهي )كه بر پندار و گفتار و كردار او شهادت م ‌‬
‫مسلم از انس بن مالک روایت میکند که پیامبر ج فرموده است‪:‬‬
‫ح ُ‬
‫ح َ‬
‫ف َ‬
‫ك َ‬
‫عن ْدَ رسولالله ج َ‬
‫ه ْ‬
‫قا َ‬
‫ك‬
‫ل َ‬
‫ض ِ‬
‫ك ُّنا ِ‬
‫م أَ ْ‬
‫ف َ‬
‫ن ِ‬
‫ل ت َدُْرو َ‬
‫ضيي َ‬
‫ميي ّ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫ل ُ‬
‫َ‬
‫قييا َ‬
‫قا َ‬
‫ه‬
‫م َ‬
‫هأ ْ‬
‫عب ْي ِ‬
‫خاطَب َي ِ‬
‫ل ِ‬
‫ة ال ْ َ‬
‫مي ْ‬
‫وَر ُ‬
‫د َرب ّي ُ‬
‫ن ُ‬
‫عل َ ُ‬
‫سول ُ ُ‬
‫قل َْنا الل ّ ُ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ل ب َلييى َ‬
‫ل يَ ُ‬
‫ن الظل يم ِ َ‬
‫يَ ُ‬
‫قييا َ‬
‫قييو ُ‬
‫قييا َ‬
‫قو ُ‬
‫ل‬
‫جْرِني ِ‬
‫ل َيا َر ّ‬
‫م ْ‬
‫ب أل ْ‬
‫م تُ ِ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫من ّييي َ‬
‫علييى ن َ ْ‬
‫ل َ‬
‫في َ ُ‬
‫َ‬
‫قييا َ‬
‫سييي إ ِل َ‬
‫قو ُ‬
‫ل‬
‫جي يُز َ‬
‫دا ِ‬
‫شييا ِ‬
‫ف ِ‬
‫ه ً‬
‫ف يإ ِّني ل أ ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫علي ْ َ‬
‫س َ‬
‫فى ب ِن َ ْ‬
‫ل كَ َ‬
‫في َ ُ‬
‫َ‬
‫ك َ‬
‫قو ُ‬
‫ن‬
‫م َ‬
‫ف ِ‬
‫هي ً‬
‫و َ‬
‫وِبالك َِرام ِ الك َييات ِِبي َ‬
‫دا َ‬
‫ك الي َ ْ‬
‫ش ِ‬
‫َ‬
‫ل ِلْر َ‬
‫قييي َ‬
‫في ُ َ‬
‫ه َ‬
‫ل َ‬
‫دا َ‬
‫قييا َ‬
‫قا ُ‬
‫قا َ‬
‫ُ‬
‫ل‬
‫في ُ ْ‬
‫م َ‬
‫ه ان ْطِ ِ‬
‫عَلى ِ‬
‫كييان ِ ِ‬
‫في ِ‬
‫هو ً‬
‫ش ُ‬
‫خت َ ُ‬
‫َ‬
‫ن ال ْك ََلم ِ َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫قييا َ‬
‫قييا َ‬
‫ل‬
‫م يُ َ‬
‫ق ب ِأ ْ‬
‫مييال ِ ِ‬
‫وب َْييي َ‬
‫خل ّييى ب َي َْنيي ُ‬
‫ل ثُي ّ‬
‫ع َ‬
‫فت َن ْطِ ي ُ‬
‫ه َ‬
‫ُ‬
‫قا َ‬
‫ح ً‬
‫في َ ُ‬
‫َ‬
‫ض ُ‬
‫قو ُ‬
‫ل‪.‬‬
‫ت أَنا ِ‬
‫ف َ‬
‫س ْ‬
‫ع ً‬
‫ل بُ ْ‬
‫ن ك ُن ْ ُ‬
‫عن ْك ُ ّ‬
‫و ُ‬
‫دا ل َك ُ ّ‬
‫ن َ‬
‫نششزد پیششامبر خششدا بششودیم‪ ،‬پیششامبر ج خندیششد و فرمششود‪ :‬میدانیششد‪ ،‬چششرا‬
‫خندیدم؟ عرض کردیم خدا و رسول او داناترند‪..‬‬
‫فرمود‪ :‬از مجادلهي بنده در روز قیامت با خداونششد خنششدهام گرفششت‪،‬‬
‫بنده میگوید‪ :‬پروردگششارم‪ ،‬مگششر مششرا از ظلششم امششان و پنششاه نششدادهای؟‬
‫خداوند میفرماید‪ :‬بله‪ .‬میگوید‪ :‬پس من هیچ گواهی را نمیپذیرم مگششر‬
‫از خششودم باشششد‪ .‬خداونششد میفرمايششد‪ :‬كششافى اسششت كششه امششروز خششودت‬
‫حسابرس خودت باشى و فرشتگان مكرم بر تو گواه باشششند‪ ،‬سششپس‬
‫دهانش بسششته میشششود‪ .‬خداونششد خطششاب بششه جششوارحش میفرمایششد‪ :‬بششه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫سششخن درآييششد‪ .‬سششپس خداونششد او را بششا اعترافششات جششوارحش تنهششا‬
‫میگذارد‪ ،‬او هم خطاب به جوارحش میگوید‪ :‬مششرگ بششرای شششما‪ ،‬چششرا‬
‫اعتراف کردید‪ ،‬من داشتم از شما دفاع میکردم!‪..‬‬
‫خداوند در مورد حساب آسان كه همان عرضه است میفرماید‪:‬‬

‫ﭿ‬
‫ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ‬
‫ﭵ ﭶ ﭷ‬
‫چﭱ ﭲ ﭳ ﭴ‬
‫ﮎ ک ک‬
‫ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ‬
‫ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ‬
‫ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ چ النشقاق‪١٢ - ٦ :‬‬
‫يامان و رنج فراوان به سوي‬
‫هان! اي انسان! تو پيوسته با تلش ب ‌‬
‫پروردگار خود رهسششپاري‪ ،‬و سششرانجام او را ملقششات خششواهي كششرد )و‬
‫نتيجهي رنج و تلش خود را خواهي ديد(‪ .‬در آن وقت‪ ،‬هركس نششامهي‬
‫اعمالش به دست راستش داده شود‪ .‬بششا او حسششاب سششاده و آسششاني‬
‫خواهد شد‪ .‬و خّرم و شادان به سوي كسان و خويشششان مششؤمن خششود‬
‫ما كسي كه از پشششت سششر نششامهي اعمششالش بششدو داده‬
‫برم ‌‬
‫يگردد‪ .‬و ا ّ‬
‫شود مرگ را فرياد خواهد داشت و هلك خود را خواهد طلبيششد‪ .‬و بششه‬
‫آتش سوزان دوزخ در خواهد آمد و خواهد سوخت‪.‬‬

‫میزان‬
‫سپس در روز قیامت ترازوهييا نهيياده میشييوند‪ ،‬هيير کييس‬
‫میزانهایش گران باشد نجات مییابد و هر کس میزانهييایش‬
‫سبک باشد نابود و بدبخت خواهد شد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲﭳ ﭴ ﭵ‬
‫چﭪ ﭫ‬
‫ﭺ چچ چ ﭾ ﭿ ﮀ چ النبياء‪٤٧ :‬‬

‫ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ‬

‫و ما ترازوي عدل و داد را در روز قيامت خواهيم نهاد‪ ،‬و اصل ً به‬
‫يشود‪ ،‬و اگششر بششه انششدازه دانهي خردلششي‬
‫هيچ كسي كمترين ستمي نم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يسششازيم‬
‫)كار نيك يا بدي انجام گرفته( باشد‪ ،‬آن را حاضر و آمششاده م ‌‬
‫يدهيم( و بسنده خواهد بود كه ما حسابرس‬
‫)و سزا و جزاي آن را م ‌‬
‫و حسابگر )اعمال و اقوال شما انسانها( باشيم‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﮘ ﮙ ﮚﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ‬
‫ﮬ ﮭ ﮮ چ العراف‪٩ - ٨ :‬‬

‫ﮡ‬

‫ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ‬

‫ﮩ ﮪ ﮫ‬

‫يگيرد‪ .‬پس‬
‫سنجش درست )و دقيق اعمال( در آن روز انجام م ‌‬
‫فهي س شّيئات‬
‫فهي حسنات( ترازوي او سنگين شششود )و بششر ك ّ‬
‫هر كه )ك ّ‬
‫فهي‬
‫او رجحان پذيرد( ايشن چنيشن كسشاني رسششتگارند‪ .‬و كسشي كشه )ك ّ‬
‫فهي سّيئات( ترازوي او سبك شود‪ ،‬اين چنين كساني‬
‫حسنات او از ك ّ‬
‫به سبب پيوسته انكار كششردن آيششات مششا )سششرمايهي وجششود( خششود را از‬
‫هاند‪ .‬پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫دست داد ‌‬
‫في َ‬
‫ن‬
‫ن َ‬
‫ن َ‬
‫خ ِ‬
‫ن إ ِل َييى الّر ْ‬
‫ن َ‬
‫عل َييى الل ّ َ‬
‫ح َ‬
‫)ك َل ِ َ‬
‫سييا ِ‬
‫فت َييا ِ‬
‫حِبيب َت َييا ِ‬
‫مت َييا ِ‬
‫مي ِ‬
‫َ‬
‫ض‪:‬‬
‫ن ِ‬
‫ثَ ِ‬
‫سييماوا ِ‬
‫فييي ال ْ ِ‬
‫ن ال َ‬
‫ن مييا َبيي َ‬
‫ت َ‬
‫ن َتمَل ِ‬
‫مييَزا ِ‬
‫قيل ََتا ِ‬
‫و الْر ِ‬
‫ظيم ِ ( )متفق عليه(‬
‫ع ِ‬
‫ن الل ّ ِ‬
‫د ِ‬
‫م ِ‬
‫ن الل ّ ِ‬
‫حا َ‬
‫حا َ‬
‫ه ال ْ َ‬
‫سب ْ َ‬
‫وب ِ َ‬
‫سب ْ َ‬
‫ه ُ‬
‫ُ‬
‫ح ْ‬
‫ه َ‬
‫دو کلمه نزد پروردگار خیلششی محبششوب هسششتند و در تششرازوی قیششامت‬
‫خیلی سنگین و بر زبان خیلی آسان هستند‪ ،‬میان زمین و آسششمانها را‬
‫پر میکنند‪ :‬سبحانالله و بحمده سششبحانالله العظيششم‪) .‬بخششاري و مسششلم‬
‫آن را روايت كردهاند(‪.‬‬

‫صراط‬
‫صراط پلی است که بر روی جهنم کشششیده شششده اسششت؛ گششذرگاهی‬
‫است میان بهشت و جهنم‪ ،‬همهي انسانها باید بر روی آن عبور کنند‪،‬‬
‫گروهی سالم از آن میگذرند و گروه دیگری زخمی میشششوند و برخششی‬
‫از آن میافتند و در جهنم گرد آورده میشوند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﮖ ﮗ‬
‫چ ک ک ﮒ گگ گ‬
‫ﮡ ﮢ ﮣ چ مريم‪٧٢ - ٧١ :‬‬
‫ﮞ ﮟ ﮠ‬

‫ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ‬

‫يشششويد )مؤمنششان‬
‫همهي شما )انسانها بدون اسششتثناء( وارد دوزخ م ‌‬
‫براي عبور و ديدن‪ ،‬و كافران براي دخول و ماندن(‪ .‬اين امر حتمي و‬
‫فرماني است قطعششي از پروردگارتششان‪ .‬سششپس پرهيزگششاران را نجششات‬
‫يسازيم‪.‬‬
‫يدهيم‪ ،‬و ستمگران را ذليلنه در آن رها م ‌‬
‫م ‌‬
‫در مورد وارد شدن به جهنم دو تفسیر وجود دارد‪:‬‬
‫‪1‬ش عبور بر صراط‪.‬‬
‫‪2‬ش داخل شدن به جهنم‪ ،‬كه نسبت به مؤمنین سششرد و سششالم اسششت‬
‫مانند آتش بر ابراهیم‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫صيَرا ُ‬
‫ف يأ َ ُ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫و َ‬
‫ن‬
‫في ُ ْ‬
‫كو ُ‬
‫ي َ‬
‫ضيَر ُ‬
‫مي ْ‬
‫ج َ‬
‫ن ظَ ْ‬
‫ط ب َي ْي َ‬
‫ل َ‬
‫هن ّي َ‬
‫ب ال ّ‬
‫نأ ّ‬
‫هَران َي ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫سي ُ‬
‫ل‬
‫مئ ِ ٍ‬
‫مت ِ ِ‬
‫جوُز ِ‬
‫ذأ َ‬
‫يَ ُ‬
‫حيدٌ إ ِل الّر ُ‬
‫ن الّر ُ‬
‫مي ْ‬
‫و َ‬
‫ول ي َت َكلي ُ‬
‫ل ب ِيأ ّ‬
‫م ي َي ْ‬
‫ه َ‬
‫سي ِ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫م )متفق عليه(‬
‫مئ ِ ٍ‬
‫وكل ُ‬
‫م َ‬
‫م َ‬
‫ذ الل ُ‬
‫م الّر ُ‬
‫سل ْ‬
‫سل ْ‬
‫ه ّ‬
‫و َ‬
‫ل يَ ْ‬
‫س ِ‬
‫َ‬
‫صراط بشر روی جهنشم کشششیده میشششود‪ ،‬مشن و امتشم اولیششن کسشانی‬
‫هستیم که بر روی آن عبور میکنیم‪ ،‬تنهشا پیشامبران حشق سشخن گفتشن‬
‫دارند‪ ،‬و سخن آنها هم ایششن اسششت كششه خداونششدا سششالم گششردان سششالم‬
‫گردان‪.‬‬

‫حوض کوثر‬
‫یکی دیگراز لوازم ایمان بششه قیششامت ایمششان بششه حششوض کششوثر اسششت‪:‬‬
‫حوضی است که خداوند به پیششامبر مششا ج ارزانششی بخشششیده اسششت‪ ،‬در‬
‫وصف اين حوض آمده كه از برف سششفیدتر و از عسششل شششیرینتر و از‬
‫مشک خوشبوتر است‪ ،‬به اندازهي ستارگان آسمان بر روی آن لیوان‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫گذاشششته شششده اسششت‪ ،‬هششر کششس جششرعهاي ازآن بنوشششد هرگششز تشششنه‬
‫نمیشود‪.‬‬
‫پیامبر ج در مورد حوض میفرماید‪:‬‬
‫حوضي أبعد من أيلة إلى عدن‪ ،‬وهو أشششد بياضششا مششن الثلششج وأحلششى‬
‫من العسل‪ ،‬ولنيته أكثر من عدد النجوم )متفق عليه(‬
‫مسافت حششوض مششن از ایلششه تششا عششدن اسششت‪ ،‬از بششرف سششفیدتر و از‬
‫عسششل شششیرینتر و ظششروف آن بيشششتر از شششمارهي سششتارگان اسششت‪.‬‬
‫)بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫ؤه أ َبيض من الل ّبين وريحي َ‬
‫سيَرةُ َ‬
‫ب‬
‫م ِ‬
‫و ِ‬
‫ه أطْي َي ُ‬
‫َ‬
‫ما ُ ُ ْ َ ُ ِ ْ‬
‫ش ْ‬
‫َ ِ َ ِ ُ ُ‬
‫ر َ‬
‫ضي َ‬
‫ح ْ‬
‫ه ٍ‬
‫فلَ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫هييا َ‬
‫َ‬
‫ما ِ‬
‫ب ِ‬
‫و ِ‬
‫ن ال ِ‬
‫ِ‬
‫ر َ‬
‫ه كن ُ ُ‬
‫س ِ‬
‫من ْ َ‬
‫مي ْ‬
‫جييوم ِ ال ّ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫ء َ‬
‫سي َ‬
‫كيَزان ُي ُ‬
‫ك َ‬
‫ن شي ِ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫دا )متفق عليه(‬
‫مأ أب َ ً‬
‫ي َظ َ‬
‫طول حوض من به اندازهي یک ماه راه رفتن اسششت‪ ،‬آبششش از شششیر‬
‫سفیدتر و بویش از مشک خوشششبوتر و تعششداد ظروفششش بششه انششدازهي‬
‫تعداد ستارگان است‪ ،‬هر کس از آن بنوشد هرگز تشنه نمیشود‪.‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫فس محمد بيده َلن ِيت ُ َ‬
‫ء‬
‫ما ِ‬
‫ن َ‬
‫ه أك ْث َُر ِ‬
‫ذي ن َ ْ ُ ُ َ ّ ٍ ِ َ ِ ِ‬
‫وال ّ ِ‬
‫عدَِد ن ُ ُ‬
‫جوم ِ ال ّ‬
‫م ْ‬
‫س َ‬
‫َ ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫ة آن َِييي ُ‬
‫ص ِ‬
‫ها أل ِ‬
‫جّنيي ِ‬
‫حي َ ِ‬
‫م ِ‬
‫في اللي ْل ِ‬
‫ة ال َ‬
‫ميي ْ‬
‫واك ِب ِ َ‬
‫ة َ‬
‫ة ال ُ‬
‫مظل ِ َ‬
‫ة ال ُ‬
‫م ْ‬
‫وك َ َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫ه ي َش َ‬
‫ما َ‬
‫ب ِ‬
‫مأ آ ِ‬
‫ن ِ‬
‫ه ِ‬
‫فيي ِ‬
‫علي ْ ِ‬
‫ب ِ‬
‫خ ُ‬
‫ر َ‬
‫مي ْ‬
‫من ْ َ‬
‫خَر َ‬
‫م ي َظ َ‬
‫ها ل ْ‬
‫ميَزاب َييا ِ‬
‫ش ِ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫مث ي ُ‬
‫ن َ‬
‫ن‬
‫م يأ َ‬
‫عْر ُ‬
‫ل طييول ِ ِ‬
‫ه ِ‬
‫ب ِ‬
‫جن ّ ِ‬
‫ر َ‬
‫ال ْ َ‬
‫مييا ب َي ْي َ‬
‫م ْ‬
‫ه َ‬
‫ضي ُ‬
‫م ي َظ َ‬
‫هل ْ‬
‫من ْ ُ‬
‫ة َ‬
‫شَ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ميا ُ‬
‫ؤه ُ أ َ‬
‫ن‬
‫َ‬
‫ن إ َِليى أي ْل َي َ‬
‫شيدّ ب ََيا ً‬
‫حَليى ِ‬
‫ضيا ِ‬
‫ما َ‬
‫وأ ْ‬
‫مي ْ‬
‫مي ْ‬
‫ة َ‬
‫ع ّ‬
‫ن َ‬
‫ن اللب َي ِ‬
‫ْ‬
‫ل )رواه مسلم(‪.‬‬
‫ال َ‬
‫ع َ‬
‫س ِ‬
‫سوگند به کسی که جششان محمششد بششه دسششت اوسششت‪ ،‬تعششداد ظششروف‬
‫حوض کوثر از شششمارهي سششتارگان آسششمان در شششب تاریششک و صششاف‬
‫بیشتر است‪ ،‬همهي آنها ظروف بهشت هستند‪ ،‬هر کس از آن بنوشد‬
‫هرگز تشنه نمیشود‪ ،‬از آن دو كانال در بهشت جاری میشود‪ ،‬طول و‬
‫عرض آن يكسان و به اندازهي مسافت عمان تا ایله اسششت‪ ،‬آبششش از‬
‫شیر سفیدتر و از عسل شیرینتر است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫شفاعت‬
‫اعتقاد بششه شششفاعت یکششی دیگششر از لششوازم ایمششان بششه قیششامت اسششت‪،‬‬
‫شفاعت با دو شرط جايز است‪:‬‬
‫‪1‬ش اجازه دادن خداوند به شفاعتکننده تا شفاعت کند‪.‬‬
‫‪2‬ش رضایت و خوشنودی او از شفاعتشده‪.‬‬
‫خداوند به شرط اول چنين اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ی چ البقرة‪٢٥٥ :‬‬
‫كيست آن كه در پيشگاه او ميانجيگري كند مگر با اجازهي او؟‬
‫ودر آیهاي ديگر به شرط دوم اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ چ النبياء‪٢٨ :‬‬
‫يكنند مگر براي آن كسي كششه‬
‫و آنان هرگز براي كسي شفاعت نم ‌‬
‫)بداننششد( خششدا از او خوشششنود اسششت و )اجششازهي شششفاعت او را داده‬
‫است‪ .‬به خششاطر هميششن معرفششت و آگششاهي( هميشششه از خششوف )مقششام‬
‫كبريايي( خدا ترسان و هراسانند‪.‬‬
‫در جاي ديگري هر دو شرط را بیان میفرماید‪:‬‬

‫چ ﯺ ﰉﯺ ﰈ ﰎ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ چ النجم‪٢٦ :‬‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﰒ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫هبسيار فرشتگاني كشه در آسشمانها هسشتند و )بشا وجشود عظمشت و‬
‫چ ‌‬
‫يسششازد‪،‬‬
‫يبخشد و كششاري نم ‌‬
‫بزرگواريشان( شفاعت ايشان سودي نم ‌‬
‫مگر بعد از آنكه خدا بخواهد به كسي )كه شفيع است( اجازه دهد‪ ،‬و‬
‫عله( راضي و خوشنود گردد‪.‬‬
‫)از مشفو ‌ٌ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫وبا اششاره بشه اينكشه مرجشع ششفاعت تنهشا خشدا اسشت‪ ،‬مششرکین را‬
‫سرزنش میکند چون بدون دلیل شفاعت را از غیر خدا میطلبند‪ ،‬آنجا‬
‫كه ميفرمايد‪:‬‬

‫ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ‬
‫چ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉﮊ ژ ﮌ‬
‫گ ﮖ ﮗﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜﮝﮱ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ چ الزمر‪٤٤ - ٤٣ :‬‬
‫هاند‬
‫بلكه آنان بدون رضايت و اجازهي خداوند ميانجيهايي را برگزيد ‌‬
‫)تا به گمان ايشان ميان آنان و خداوند سبحان‪ ،‬در برآوردن‬
‫نيازمنديهاي اين جهان و دفع عذاب آن جهان‪ ،‬واسطه گردند‪ (.‬بگو‪:‬‬
‫يدانيد( هر چند‬
‫آيا )چنين چيزهايي را ميانجي و متصّرف در امور م ‌‬
‫يتواند كمترين‬
‫كه ميانجيگري از آن خدا است )و كسي نم ‌‬
‫يشود‬
‫ميانجيگري بكند‪ ،‬مگر اين كه‪ :‬كسي كه براي او ميانجيگري م ‌‬
‫مورد رضايت خدا بوده‪ ،‬و به شخص ميانجي هم اجازهي اين كار‬
‫سنه باشد(‪ .‬مالكّيت و حاكمّيت آسمانها و‬
‫داده شود‪ ،‬و شفاعت هم َ‬
‫ح َ‬
‫زمين از آن خدا است‪) .‬پس در اين جهان كاري از دست كسي بر‬
‫يآيد(‪ .‬بعد )هم در آخرت كه روز جزا و سزا است( به سوي خدا‬
‫نم ‌‬
‫يشويد )و كسي داراي كوچكترين اختيار و تواني نيست‬
‫برگردانده م ‌‬
‫تا براي شما كاري بكند(‪.‬‬
‫كاري اصل ً از دست ايشان ساخته نبوده و فهم و شعوري نداشته‬
‫باشند؟ بگو‪ :‬هر گونه‬

‫انواع شفاعت‬
‫شفاعت بر چند قسم است‪:‬‬
‫‪1‬ش شفاعت عظمی‪ :‬این نوع شفاعت‪ ،‬مخصوص پیامبر ما محمششد ج‬
‫است که برای شروع حساب و بازرسی نزد پروردگار انجام میگیرد و‬
‫در قرآن به مقام محمود )جایگاه ستوده شده( از آن تعبیر میشود‪.‬‬
‫‪2‬ش شفاعت پيامبر ج برای باز شدن درب بهشت‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫‪3‬ش شفاعت پيامبران و ملئكه و صالحين در حق گناهکاران موحد‪.‬‬
‫كساني مشمول شفاعت ميشوند كه خالصانه ل إله ال الله بگويند و‬
‫به ملزومات آن عمل كنند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ چ السراء‪٧٩ :‬‬
‫جد بخوان‪ ،‬اين‬
‫در پاسي از شب از خواب برخيز و در آن نماز ته ّ‬
‫يك فريضهي اضافي )و افزون بر نمازهاي پنجگانه( بششراي تششو اسششت‪.‬‬
‫هاي )و مكان‬
‫باشد كه )در پرتو اين عمل( خداوند تو را به مقام ستود ‌‬
‫هاي در دنيا و آخرت كه موجب ستايش همگان باشد( برسششاند‬
‫برجست ‌‬
‫)و مقام شفاعت كبري را به تو ارمغان دارد(‪.‬‬
‫یعنی همهي مردم و پروردگار آنهششا تششو را میسششتایند‪ ،‬و ايششن سششتايش‬
‫همان شفاعتی است که به پيامبر ج اختصاص داده شده است‪.‬‬
‫از ابن عمر روایت شده است كه گفت‪:‬‬
‫كي ّ ُ‬
‫جًثيا ُ‬
‫هيا‬
‫م ال ْ ِ‬
‫مي ٍ‬
‫مي ِ‬
‫س يَ ِ‬
‫صيُرو َ‬
‫إِ ّ‬
‫ة ت َت َْبي ُ‬
‫ة ُ‬
‫و َ‬
‫ع ن َب ِي ّ َ‬
‫لأ ّ‬
‫قَيا َ‬
‫ن الّنا َ‬
‫ن يَ ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ش َ‬
‫ش َ‬
‫ع َيا ُ‬
‫ش َ‬
‫ن َيا ُ‬
‫يَ ُ‬
‫ي ال ّ‬
‫نا ْ‬
‫نا ْ‬
‫ة‬
‫فا َ‬
‫ع ُ‬
‫فل ُ‬
‫فل ُ‬
‫قولو َ‬
‫ع َ‬
‫ف ْ‬
‫ف ْ‬
‫ه َ‬
‫حّتى ت َن ْت َ ِ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫ف يذَل ِ َ‬
‫م َ‬
‫ه‬
‫ه َ‬
‫علي ْي ِ‬
‫م ي َب ْ َ‬
‫و َ‬
‫و َ‬
‫ه الل ي ُ‬
‫عث ُي ُ‬
‫س يل َ‬
‫صلى الل ي ُ‬
‫ي َ‬
‫ك ي َي ْ‬
‫ه َ‬
‫إ َِلى الن ّب ِ ّ‬
‫م َ‬
‫مودَ )رواه البخاري(‬
‫م ْ‬
‫قا َ‬
‫ح ُ‬
‫م ال ْ َ‬
‫ال ْ َ‬
‫مششردم در روز قیششامت بششه زانششو میافتنششد و هششر امششتی از پیششامبرش‬
‫خواستار شفاعت است‪ ،‬میگویند‪ :‬ای فلنی شفاعت کششن‪ ،‬هیششچ کششدام‬
‫نمیپذیرند تا نوبت به پیامبر ما ج میرسششد‪ ،‬خداونششد در ایششن روز مقششام‬
‫ستوده را به او میبخشد‪.‬‬
‫در حدیث شفاعت این موضوع این گونه بیان میشود‪:‬‬
‫َ‬
‫ف يإ َ َ‬
‫ْ‬
‫فيأ ُْتوِني َ َ‬
‫عَلى َرّبي َ‬
‫في ُي ْ‬
‫ه‬
‫ن َ‬
‫ؤذ َ ُ‬
‫ست َأِذ ُ‬
‫) َ َ‬
‫فأ ْ‬
‫ذا أن َييا َرأي ْت ُي ُ‬
‫ن ل ِييي َ ِ‬
‫ّ‬
‫م يدُ اْر َ‬
‫في ُ َ‬
‫ه َ‬
‫دا َ‬
‫و َ‬
‫قييا ُ‬
‫ما َ‬
‫ع‬
‫في َدَ ُ‬
‫في ْ‬
‫م َ‬
‫ج ً‬
‫ق ْ‬
‫ع ُ‬
‫ت َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ي َييا ُ‬
‫شاءَ الل ُ‬
‫عِني َ‬
‫سا ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫رأ ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫سييي‬
‫أ‬
‫ر‬
‫ع‬
‫ف‬
‫ر‬
‫أ‬
‫ي‬
‫ف‬
‫ع‬
‫ف‬
‫ي‬
‫ش‬
‫ت‬
‫ع‬
‫ف‬
‫ي‬
‫ش‬
‫ا‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ط‬
‫ع‬
‫ت‬
‫ل‬
‫س‬
‫ع‬
‫م‬
‫س‬
‫ت‬
‫ل‬
‫ق‬
‫ك‬
‫س‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ْ ُ َ ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ َ ْ َ‬
‫َ َ‬
‫ْ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫َ َ‬
‫ع َ‬
‫شي َ‬
‫م أَ ْ‬
‫دا‬
‫مِني ِ‬
‫مي ٍ‬
‫ح ِ‬
‫حي ّ‬
‫ح يدّ ل ِييي َ‬
‫في َ ُ‬
‫ف ُ‬
‫د يُ َ‬
‫مدُ َرّبي ب ِت َ ْ‬
‫فأ ْ‬
‫ه َرّبي ث ُ ّ‬
‫عل ّ ُ‬
‫ح َ‬
‫فيأ َ َ‬
‫عييودُ َ‬
‫َ‬
‫دا‬
‫ن الّنا‬
‫خ‬
‫فأ ُ ْ‬
‫م أَ ُ‬
‫جن ّ َ‬
‫وأ ُدْ ِ‬
‫م ِ‬
‫ج ً‬
‫ق ُ‬
‫م ال ْ َ‬
‫ر ُ‬
‫ع َ‬
‫خل ُ ُ‬
‫م ْ‬
‫ج ُ‬
‫ة ُثي ّ‬
‫ه ْ‬
‫ه ْ‬
‫سيا ِ‬
‫ر َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫سي َ‬
‫ل اْر َ‬
‫م يُ َ‬
‫َ‬
‫قييا ُ‬
‫ما َ‬
‫ك َييا‬
‫ن َييدَ َ‬
‫في َدَ ُ‬
‫هأ ْ‬
‫في ْ‬
‫ع َرأ َ‬
‫عِني ُثي ّ‬
‫شاءَ الل ُ‬
‫عِني َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫فيأْر َ‬
‫ع َ‬
‫شي ّ‬
‫شي َ‬
‫مد ُ ُ‬
‫ع تُ َ‬
‫ها ْ‬
‫سي ْ‬
‫ق ْ‬
‫سيي‬
‫ع َرأ ِ‬
‫ف ُ‬
‫ف ْ‬
‫ف ْ‬
‫ل تُ ْ‬
‫م ْ‬
‫م َ‬
‫ع َ‬
‫ل تُ ْ‬
‫عطي ْ‬
‫س َ‬
‫ح ّ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫فأ َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫دا‬
‫ي‬
‫ح‬
‫يي‬
‫ي‬
‫ل‬
‫د‬
‫ي‬
‫ح‬
‫ي‬
‫ف‬
‫ع‬
‫ف‬
‫ي‬
‫ش‬
‫أ‬
‫م‬
‫ي‬
‫ث‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ني‬
‫م‬
‫ل‬
‫ع‬
‫ي‬
‫د‬
‫ي‬
‫مي‬
‫ح‬
‫ت‬
‫ب‬
‫يي‬
‫ي‬
‫ب‬
‫ر‬
‫د‬
‫ي‬
‫م‬
‫ح‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ٍ‬
‫ِ‬
‫َ ّ‬
‫َ ُ ّ‬
‫ُ‬
‫ِ ْ‬
‫ْ َ ُ َ ّ‬
‫ّ‬
‫ُ َ ُ‬
‫فَل أ َ‬
‫خرجهم م ين الن ّييار وأ ُ‬
‫َ ُ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫فييي‬
‫د‬
‫ل‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ق‬
‫ة‬
‫ي‬
‫ن‬
‫ج‬
‫ل‬
‫ا‬
‫م‬
‫ي‬
‫ه‬
‫ل‬
‫خ‬
‫د‬
‫َ‬
‫ري ِ‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ِ َ ْ‬
‫ْ‬
‫ُ ْ‬
‫ف يأ ْ ِ َ ُ ْ‬
‫ْ ِ‬
‫الّثال ِث َ َ‬
‫فأ َ ُ‬
‫ل َ‬
‫ة َ‬
‫قو ُ‬
‫قا َ‬
‫ر‬
‫ي ِ‬
‫ما ب َ ِ‬
‫و ِ‬
‫ع ِ‬
‫ِ‬
‫ل َيا َر ّ‬
‫في الّراب ِ َ‬
‫ب َ‬
‫ةأ ْ‬
‫ق َ‬
‫في الّنييا ِ‬
‫قرآن أ َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫خُلودُ (‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ع‬
‫ب‬
‫ج‬
‫و‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ه‬
‫س‬
‫ب‬
‫ح‬
‫ن‬
‫ه ال ْ ُ‬
‫َ‬
‫ْ ِ‬
‫ْ ُ‬
‫ْ َ َ َ‬
‫م ْ َ َ َ ُ‬
‫إ ِّل َ‬
‫)رواه مسلم(‬

‫تا اینکه پیش من میآیند‪ .‬من هم از پروردگششارم اجششازه میگیششرم و بششه‬
‫سجده میافتم‪ ،‬ندا از طرف خداونشد میآیششد‪ :‬ای محمششد سشرت را بلنششد‬
‫کن و سؤال کن‪ ،‬هر چه بخواهی به تو داده میشود و شفاعت کن كه‬
‫شششفاعتت پششذیرفته میشششود و مششن سششرم را بلنششد میکنششم و خداونششد را‬
‫میستایم آن گونه كه او به من ياد داده است‪ ،‬سپس شفاعت میکنششم‬
‫تعششدادي از گناهکششاران را از جهنششم بیششرون میآورم‪ ،‬سششپس دوبششاره بششه‬
‫سجده میافتم و دعا میخششوانم و دوبشاره خداونششد میفرمایششد‪ :‬سشرت را‬
‫بلند کن و شفاعت کن‪ ،‬سرم را بلند میکنم و شفاعت میکنم و تعششداد‬
‫دیگششری را از جهنششم بیششرون میآورم‪ ،‬تششا در مششرحلهي سششوم یششا چهششارم‬
‫میگویم‪ :‬خداوندا تنها افرادی در جهنم باقی ماندهاند که قرآن آنهششا را‬
‫باقی گذاشته است و مسششتحق جهنششم هسششتند‪) .‬مسششلم آن را روايششت‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫در حدیثي دیگر از ابی هریره روایت شده است که‪:‬‬
‫َ‬
‫عت ِ َ‬
‫شيي َ‬
‫) ُ‬
‫س بِ َ‬
‫م‬
‫عدُ الّنييا‬
‫فا َ‬
‫سيي َ‬
‫و َ‬
‫قْليي ُ‬
‫نأ ْ‬
‫ميي ْ‬
‫ت َيييا رسييولالله َ‬
‫ك َييي ْ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ل لَ َ‬
‫ف َ‬
‫ة َ‬
‫قا َ‬
‫ن‬
‫س يأل َِني َ‬
‫ت َيا أب َييا ُ‬
‫ال ْ ِ‬
‫م ِ‬
‫هَري ْيَرةَ أ ْ‬
‫قدْ ظَن َن ْ ُ‬
‫عي ْ‬
‫ن َل ي َ ْ‬
‫قَيا َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫صي َ‬
‫من ْي َ‬
‫و ُ‬
‫هي َ‬
‫عل َييى‬
‫ك َ‬
‫ن ِ‬
‫َ‬
‫حْر ِ‬
‫ت ِ‬
‫ل ِ‬
‫دي ِ‬
‫حي ِ‬
‫ثأ َ‬
‫ذا ال ْ َ‬
‫مييا َرأي ْي ُ‬
‫مي ْ‬
‫ك لِ َ‬
‫ح يد ٌ أ ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه‬
‫ل‬
‫إ‬
‫ل‬
‫ل‬
‫قا‬
‫ن‬
‫م‬
‫ة‬
‫م‬
‫يا‬
‫ق‬
‫ل‬
‫ا‬
‫م‬
‫و‬
‫ي‬
‫تي‬
‫ع‬
‫فا‬
‫ش‬
‫ب‬
‫س‬
‫نا‬
‫ال‬
‫د‬
‫ع‬
‫س‬
‫أ‬
‫ث‬
‫دي‬
‫ح‬
‫ل‬
‫َ ِ‬
‫ّ‬
‫ا َ ِ ِ‬
‫ْ َ ُ‬
‫َ ْ َ‬
‫ِ َ َ ِ َ ْ‬
‫ِ َ‬
‫ِ ِ‬
‫ل نَ ْ‬
‫ه ( )رواه البخاری(‬
‫ه َ‬
‫ن ِ‬
‫س ِ‬
‫ف ِ‬
‫صا ِ‬
‫م ْ‬
‫إ ِّل الل ّ ُ‬
‫خال ِ ً‬
‫قب َ ِ‬
‫به پیامبر خدا ج عرض کردم خوشبختترین انسان كه مورد شششفاعت‬
‫شما قرار ميگيرد چه کسی است؟‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫فرمود‪ :‬گمان ميكنم اولین کسی هستی که این را از من میپرسششی‪،‬‬
‫اگر حرص و طمع تو را نسبت به جششواب آن نمیديششدم‪ ،‬بششه تششو جششواب‬
‫نمیدادم‪ ،‬کسی است که از صمیم قلب و بششا اخلص بگویششد‪ :‬ل الششه ال‬
‫الله‪) .‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫بهشت و جهنم‬
‫یکی دیگر از لوازم ایمان به قیامت اعتقاد به بهشت و جهنم اسششت‪،‬‬
‫و اينكه هماكنون آفریده شدهاند و دوام و ثبات آنها به دستور خداوند‬
‫بستگی دارد‪ ،‬نه خود نابود و فانی میشششوند نششه چیزهششايی کششه در آنهششا‬
‫است به فنا محکوم میگردند‪.‬‬
‫قرآن كريم به آماده بودن آنها چنين اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ چ آل عمران‪١٣٣ :‬‬
‫و )با انجام اعمال شايسته و بايسته( به سوي آمرزش‬
‫پروردگارتان‪ ،‬و بهشتي بشتابيد و بر همديگر پيشي گيريد كه بهاي آن‬
‫ت؛ )و چنيششن چيششز بششا‬
‫)براي مثال‪ ،‬همچون بهاي( آسمانها و زمين اس ش ‌‬
‫ارزشي( براي پرهيزگاران تهّيه ديده شده است‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ‬
‫‪٢٤‬‬

‫ی‬

‫ی ی ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫چ البقرة‪:‬‬

‫ت‪ -‬پس‬
‫و اگر نتوانستيد كه چنين كنيد ‪-‬و هرگز نخواهيد توانس ‌‬
‫)لزم است كششه بششا انجششام كارهششاي نيكششو و دوري از بششديها( خششود را از‬
‫آتشي كه )بخشي از( افروزينهي آن انسان و سششنگ )اصششنام( اسششت‪،‬‬
‫به دور داريد‪ .‬آتشي كه براي )شكنجه( كافران آماده گشته است‪.‬‬
‫ودر مورد خلود و ماندگاری آنها و اهلشان میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﯕ ﯖﯗ‬
‫ﯔ‬
‫ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ‬
‫‪‬چ ﮪ ﮫ ﮬ‬
‫ﯤ ﯥﯢﯢ ﯦﯢ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ‬
‫ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯢ ﯡﯢ ﯢ ﯢ ﯣﯢ‬
‫ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ‬
‫ﭨ چ البينة‪٨ - ٦ :‬‬
‫ن اهل كتاب‪ ،‬و مشركان‪ ،‬جاودانه در ميان آتش دوزخ‬
‫مسّلما ً كافرا ِ‬
‫يگمان كساني‬
‫خواهند ماند! آنان بدون شك بدترين انسانها هستند‪ .‬ب ‌‬
‫ً‬
‫ّ‬
‫يكنند‪ ،‬آنان مسلما خوبترين‬
‫كه مؤمنند و كارهاي شايسته و بايسته م ‌‬
‫انسانها هستند‪ .‬پاداش آنان در پيشگاه پروردگارشان باغهشاي بهشششتي‬
‫است كه جاي ماندگاري است و رودبارها در زير )كاخها و درختهششاي(‬
‫آن روان است‪ .‬جاودانه براي هميشششه در آنجششا خواهنششد مانششد‪ .‬خششدا از‬
‫ايشان راضي و ايشششان هششم از خششدا خوشششنودند! ايششن )همششه نعمششت و‬
‫ن كسي خواهد بود كه از پروردگار خويش بهراسد‪.‬‬
‫خوشي( از آ ِ‬

‫دربارهي بهشتيان ميفرمايد‪ :‬چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫الحجر‪٤٨ :‬‬

‫چ‬

‫يرسد‪ ،‬و از آنجا بيرون‬
‫در آنجا خستگي و رنجي بديشان نم ‌‬
‫يگردند‪.‬‬
‫نم ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﮱﯢ ﯓ ﯔ ﯕﯢ‬
‫الدخان‪٥٦ :‬‬

‫ﯖﯢ ﯗ ﯘﯙ ﯚ‬

‫ﯛ ﯜ‬

‫ﯝ چ‬

‫آنان هرگز در آنجا مرگي جز همان مرگ نخستين )كه در دنيا‬
‫هاند( نخواهند چشيد‪ ،‬و خداونششد آنششان‬
‫هاند و بعد از آن زنده شد ‌‬
‫چشيد ‌‬
‫را از عذاب دوزخ به دور و محفوظ داشته است‪.‬‬

‫ﮨ‬
‫ودربارهي اهل دوزخ ميفرمايد‪ :‬چ ﮦ ﮧ‬
‫ﯗ ﯘ‬
‫ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔﯕ ﯖ‬
‫فاطر‪٣٦ :‬‬

‫ﮩ ﮪ‬

‫ﮫ ﮬ ﮭ‬
‫ﯙ ﯚ چ‬

‫هاند‪ ،‬آتش دوزخ براي آنان است‪ .‬هرگز فرمان‬
‫كساني كه كفرپيش ‌‬
‫يشششود تششا بميرنششد )و راحششت شششوند(‪ .‬و هرگششز‬
‫مرگ ايشششان صششادر نم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دتي بيارامنششد(‪.‬‬
‫عذاب دوزخ براي ايشان تخفيف داده نم ‌‬
‫يشود )تششا م ش ّ‬
‫يدهيم‪.‬‬
‫ما هر كافر لجوج در كفر را اين چنين كيفر و سزا م ‌‬

‫در جاي ديگري ميفرمايد‪ :‬چ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯼ ی ی چ العلى‪١٣ - ١١ :‬‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫تترين فرد )پند و اندرز را كنار خواهد گذاشت و( از آن‬
‫و بدبخ ‌‬
‫متريششن )و هولنششاكترين(‬
‫دوري خواهد گزيد‪ .‬آن كسششي كششه داخششل عظي ‌‬
‫آتش خواهد شد و بششدان خواهششد سششوخت‪ .‬سششپس در آن آتششش )بششراي‬
‫يگردد( و نه زنده )بشمار‬
‫يميرد )و آسوده م ‌‬
‫يماند و( نه م ‌‬
‫هميشه م ‌‬
‫يشود‪.‬‬
‫يآيد و حالتي كه در آن است زندگي ناميده( م ‌‬
‫م ‌‬
‫پیامبر ج در مورد صفات بهشتیان میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫ح َ‬
‫)ي ُ ْ‬
‫ه َ‬
‫ة‬
‫مَناٍد َيا أ َ ْ‬
‫جن ّ ِ‬
‫هي ْئ َ ِ‬
‫و ِ‬
‫ل ال ْ َ‬
‫مل َ َ‬
‫ت كَ َ‬
‫في َُناِدي ُ‬
‫شأ ْ‬
‫ؤَتى ِبال ْ َ‬
‫م ْ‬
‫ة ك َب ْ ٍ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫في َ ُ‬
‫ذا َ‬
‫ر ُ‬
‫في َ ُ‬
‫ن َ‬
‫َ‬
‫هي ْ‬
‫قو ُ‬
‫في َ ْ‬
‫هي َ‬
‫ن‬
‫ن َ‬
‫ل َ‬
‫قولييو َ‬
‫فييو َ‬
‫وي َن ْظُرو َ‬
‫شَرئ ِّبو َ‬
‫ل تَ ْ‬
‫ن َ‬
‫ع ِ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫م َ‬
‫هي َ‬
‫هي َ‬
‫ر‬
‫م ي ُن َيياِدي ي َييا أ ْ‬
‫م َ‬
‫نَ َ‬
‫و ُ‬
‫وكل ُ‬
‫ق يدْ َرآهُ ث ُي ّ‬
‫هي ْ‬
‫ذا ال َ‬
‫ع ْ‬
‫ت َ‬
‫مي ْ‬
‫ل الن ّييا ِ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫في َ ُ‬
‫ذا َ‬
‫ر ُ‬
‫في َ ُ‬
‫ن َ‬
‫َ‬
‫هي ْ‬
‫قو ُ‬
‫في َ ْ‬
‫هي َ‬
‫ن‬
‫ن َ‬
‫ل َ‬
‫قولييو َ‬
‫فييو َ‬
‫وي َن ْظُرو َ‬
‫شَرئ ِّبو َ‬
‫ل تَ ْ‬
‫ن َ‬
‫ع ِ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫م يَ ُ‬
‫ق يدْ َرآهُ َ‬
‫م َ‬
‫هي َ‬
‫قييو ُ‬
‫ه َ‬
‫ل‬
‫ل ي َييا أ ْ‬
‫م َ‬
‫في ُذْب َي ُ‬
‫نَ َ‬
‫و ُ‬
‫وك ُل ُ‬
‫ح ث ُي ّ‬
‫هي ْ‬
‫ذا ال َ‬
‫ع ْ‬
‫ت َ‬
‫م ْ‬
‫ق يرأ َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫خلودٌ َ‬
‫خلودٌ َ‬
‫ه َ‬
‫ل الّنا‬
‫ر ُ‬
‫ة ُ‬
‫وَيا أ ْ‬
‫جن ّ ِ‬
‫ال ْ َ‬
‫و َ‬
‫و َ‬
‫ت ث ُي ّ‬
‫فل َ‬
‫فل َ‬
‫م َ َ‬
‫مي ْ‬
‫ت َ‬
‫م ْ‬
‫ِ‬
‫) َ‬
‫َ‬
‫فيي َ‬
‫غ ْ‬
‫ة إ ِذْ ُ‬
‫ة(‬
‫م ِ‬
‫و ُ‬
‫ذْر ُ‬
‫فَلي ٍ‬
‫ق ِ‬
‫سيَر ِ‬
‫وأن ْ ِ‬
‫م ال ْ َ‬
‫و َ‬
‫ح ْ‬
‫هي ْ‬
‫ي اْل ْ‬
‫ه ْ‬
‫ميُر َ‬
‫م َيي ْ‬
‫َ‬
‫ضي َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ن( )متفششق‬
‫نيو‬
‫م‬
‫ؤ‬
‫ي‬
‫ل‬
‫م‬
‫هي‬
‫و‬
‫)‬
‫يا(‬
‫ن‬
‫د‬
‫ي‬
‫ال‬
‫ل‬
‫هي‬
‫أ‬
‫ة‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ف‬
‫غ‬
‫فيي‬
‫ء‬
‫ِ‬
‫ل‬
‫ؤ‬
‫ه‬
‫ٍ ْ‬
‫ِ‬
‫و َ‬
‫ُ ِ ُ‬
‫َ‬
‫ّ ْ َ‬
‫َ ُ ْ‬
‫َ‬
‫عليه(‬
‫در روز قیامت مرگ را در شکل یک گوسفند زیبا میآورند‪ ،‬کسی ندا‬
‫در میدهد‪ :‬ای بهشتیان‪ ،‬آنها هم گردن را بششال میبرنششد و نگششاه میکننششد‪.‬‬
‫میگوید‪ :‬آیا این را میشناسید؟ همه میگوینششد‪ :‬بلششه‪ ،‬ایششن مششرگ اسششت‪،‬‬
‫سپس اهل آتش را ندا ميدهند آنها نيز سر بلند كرده و نگششاه ميكننششد‪.‬‬
‫پس ندادهنده ميگويد‪ :‬آيا اين را ميشناسيد؟ ميگويند‪ :‬بله‪ ،‬ايششن مششرگ‬
‫است و همه آن را میبینند و سپس حیوان ذبح میشششود‪ ،‬و خطششاب بششه‬
‫بهشتیان گفته میشود‪ :‬ای بهشتیان دیگر مرگ باقی نمیماند و خلود و‬
‫ماندگاری ابدی برای شما است‪ ،‬و اي اهل دوزخ مانششدگاري ابششدي در‬
‫دوزخ نيز براي شماست سپس پیامبر ج اين آيه را تلوت فرمود‪ :‬چه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫شنوا و بينايند روزى كه به سوى ما مﯩآيند ولششى سششتمگران امششروز در‬
‫غفلششت و تبششاهي آشششكاري هسششتند‪) .‬بخششاري و مسششلم آن را روايششت‬
‫كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري پیامبر بیان میفرماید که چه چیزهايی برای بنششدگان‬
‫صالح خداوند مهیا شده است‪:‬‬
‫َ‬
‫) َ‬
‫قا َ‬
‫وَل‬
‫مييا َل َ‬
‫ه أَ ْ‬
‫صييال ِ ِ‬
‫ت لِ ِ‬
‫ن َرأ ْ‬
‫ع يدَدْ ُ‬
‫عي ْي ٌ‬
‫حي َ‬
‫ن َ‬
‫ل الل ّ ُ‬
‫عب َيياِدي ال ّ‬
‫ت َ‬
‫ُ‬
‫فييا ْ‬
‫ر َ‬
‫عَلى َ‬
‫ب بَ َ‬
‫م(‬
‫شي‬
‫وَل َ‬
‫خطََر َ‬
‫قَر ُ‬
‫ن ِ‬
‫س ِ‬
‫ءوا إ ِ ْ‬
‫أذ ُ ٌ‬
‫م َ‬
‫ع ْ‬
‫ن َ‬
‫شيئ ْت ُ ْ‬
‫قل ْي ِ‬
‫ت َ‬
‫ٍ‬
‫ن ُ‬
‫م نَ ْ‬
‫) َ‬
‫ن( )متفق عليه(‬
‫ما أ ُ ْ‬
‫ة أَ ْ‬
‫خ ِ‬
‫قّر ِ‬
‫م ِ‬
‫فَل ت َ ْ‬
‫م ْ‬
‫ي لَ ُ‬
‫ه ْ‬
‫س َ‬
‫عل َ ُ‬
‫ف ٌ‬
‫ف َ‬
‫عي ُ ٍ‬
‫خداوند میفرمایششد‪ :‬مششن در بهشششت چیزهششايی را بششرای بنششدگانم مهیششا‬
‫کردهام که هیچ چشمی آن را ندیده‪ ،‬و هیچ گوشششی آن را نشششنیده‪ ،‬و‬
‫بششر قلششب هیششچ انسششانی خطششور نکششرده اسششت‪ ،‬سششپس فرمششود‪ :‬اگششر‬
‫میخواهید این آیه را بخوانید‪:‬‬
‫هيچ كس نمﯩداند چه چيز از آنچه روشششنﯩبخش ديششدگان اسششت بششراى‬
‫آنان پنهان شده است‪.‬‬
‫در حدیثي دیگر از ابی هریره صفات بهشتیان و نعمتهششای آنهششا بیششان‬
‫میشود‪:‬‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ة ال ْ َ‬
‫خ ُ‬
‫و ُ‬
‫ة‬
‫ة ت َدْ ُ‬
‫مِتي َ‬
‫ر ل َي ْل َ ي َ‬
‫جن ّ َ‬
‫صوَر ِ‬
‫ة ِ‬
‫مَر ٍ‬
‫ل ال ْ َ‬
‫م ْ‬
‫ق َ‬
‫نأ ّ‬
‫ل ُز ْ‬
‫عَلى ُ‬
‫)أ ّ‬
‫مي ِ‬
‫عَلى أ َ َ‬
‫ة‬
‫ما ِ‬
‫ضيياءَ ً‬
‫م َ‬
‫ج يم ٍ ِ‬
‫ء إِ َ‬
‫م ال ّ ِ‬
‫شد ّ ن َ ْ‬
‫فييي ال ّ‬
‫ن ي َُلون َ ُ‬
‫ذي َ‬
‫سي َ‬
‫ه ْ‬
‫ر ثُ ّ‬
‫ال ْب َدْ ِ‬
‫و ُ‬
‫عييدَ ذَِليي َ‬
‫ز ُ‬
‫وَل‬
‫ل َل ي َت َ َ‬
‫م ُ‬
‫م َ‬
‫وَل ي َُبوُلييو َ‬
‫طييو َ‬
‫م بَ ْ‬
‫ك َ‬
‫هيي ْ‬
‫ُثيي ّ‬
‫ن َ‬
‫ن َ‬
‫غ ّ‬
‫نييا ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫خ ُ‬
‫وَل ي َب ُْز ُ‬
‫م َ‬
‫ة‬
‫و ُ‬
‫مُر ُ‬
‫م الذّ َ‬
‫مت َ ِ‬
‫جا ِ‬
‫قو َ‬
‫طو َ‬
‫م َ‬
‫ه ُ‬
‫شاطُ ُ‬
‫ه ْ‬
‫و َ‬
‫ه ْ‬
‫نأ ْ‬
‫يَ ْ‬
‫م اْلل ُي ّ‬
‫ب َ‬
‫ن َ‬
‫َ‬
‫عَليى ُ ُ‬
‫سي ُ‬
‫خَل ُ‬
‫وَر ْ‬
‫عَليى‬
‫كأ ْ‬
‫د َ‬
‫م َ‬
‫وا ِ‬
‫حي ٍ‬
‫م ال ْ ِ‬
‫ق َر ُ‬
‫شي ُ‬
‫ق ُ‬
‫م ْ‬
‫ح ُ‬
‫هي ْ‬
‫ه ْ‬
‫ل َ‬
‫جي ٍ‬
‫َ‬
‫خلي ِ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫عا( )رواه مسلم(‬
‫را‬
‫ذ‬
‫ن‬
‫تو‬
‫س‬
‫م‬
‫د‬
‫آ‬
‫م‬
‫ه‬
‫بي‬
‫أ‬
‫ل‬
‫طو‬
‫ِ ِ ِ ْ َ َ ِ ّ َ ِ َ ً‬
‫اولین گروهی از امتم که وارد بهشششت میشششوند صششورتی ماننششد مششاه‬
‫دارنششد‪ ،‬سششپس گروهششی وارد میشششوند کششه از درخشششان تریششن سششتاره‬
‫درخشندهتر هستند‪ ،‬بششدین ترتیششب منششازل و مقامهششای بهشششت تفششاوت‬
‫میکنند‪ ،‬در بهشت بهشتیان نه مدفوع دارند نه ادرار نه آب دهان و نه‬
‫آب بینی‪ ،‬از همهي اینها پاک هستند‪ ،‬موهای سرشان را بشا ششانههايی‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫از طل شانه میكنند‪ ،‬بخور میسوزانند و عرق آنها مشششک اسششت‪ ،‬هیششچ‬
‫اختلف و تضادی با هم ندارند‪ ،‬همه بر صششورت پششدر خششود آدم هسششتند‬
‫که شصت زراع طول دارد‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫پیششامبر ج در حششدیث دیگششري وضششعیت جهنمیششان را اینگششونه بیششان‬
‫میفرماید‪:‬‬
‫قي ي َ‬
‫ل ي َييا‬
‫م ِ‬
‫ج يْز ً‬
‫س يب ْ ِ‬
‫ءا ِ‬
‫ج يْزءٌ ِ‬
‫ر َ‬
‫ن ُ‬
‫م ُ‬
‫ج َ‬
‫مي ْ‬
‫عي َ‬
‫ن َ‬
‫مي ْ‬
‫هن ّي َ‬
‫)ن َيياُرك ُ ْ‬
‫ن ن َييا ِ‬
‫ت َ َ‬
‫ت لَ َ‬
‫ن َ‬
‫ل ُ‬
‫ة َ‬
‫قييا َ‬
‫ة‬
‫فَييي ً‬
‫كا ِ‬
‫ف ّ‬
‫ع ٍ‬
‫رسييولالله إ ِ ْ‬
‫سيي َ‬
‫ضييل َ ْ‬
‫كييان َ ْ‬
‫ن ب ِت ِ ْ‬
‫هيي ّ‬
‫علي ْ ِ‬
‫مث ْ ُ‬
‫ها( )متفق عليه(‬
‫حّر َ‬
‫جْز ً‬
‫ن ِ‬
‫و ِ‬
‫ل َ‬
‫ن ُ‬
‫ه ّ‬
‫ءا ك ُل ّ ُ‬
‫سّتي َ‬
‫َ‬
‫آتش دنیا یک جزء از هفتاد جزء آتش جهنم است! خطاب به پیششامبر‬
‫ج عرض کردند‪ :‬ای رسول خششدا‪ ،‬آتششش دنیششا بششرای سششزای گناهکششاران‬
‫کشافی اسشت! فرمشود‪ :‬بلشه از ایشن هششم شششدیدتر اسششت‪ ،‬هشر کششدام از‬
‫جزءهای آن به اندازهی آتش دنیا گرم است‪.‬‬
‫در حششدیث دیگششري از ابششی هریششره بششه عمششق و حششرارت آن اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬
‫ل ُ‬
‫ذا َ‬
‫ف َ‬
‫ة َ‬
‫قا َ‬
‫قا َ‬
‫ه َ‬
‫ه‬
‫جب َ ً‬
‫ما َ‬
‫س ِ‬
‫ي ج ت َدُْرو َ‬
‫و ْ‬
‫م َ‬
‫)إ ِذْ َ‬
‫قل َْنا الل ّ ُ‬
‫ن َ‬
‫ع َ‬
‫ل الن ّب ِ ّ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫قا َ‬
‫ه َ‬
‫ن‬
‫هأ ْ‬
‫سييب ْ ِ‬
‫ه ِ‬
‫ل َ‬
‫ي بِ ِ‬
‫جٌر ُر ِ‬
‫ح َ‬
‫ذا َ‬
‫عي َ‬
‫من ْذُ َ‬
‫وَر ُ‬
‫ر ُ‬
‫عل َ ُ‬
‫سول ُ ُ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫في الّنا ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ً‬
‫هييا(‬
‫َ‬
‫ر َ‬
‫وي ِ‬
‫ر ال َ‬
‫هييى إ ِلييى ق ْ‬
‫ن َ‬
‫حّتى ان ْت َ َ‬
‫و يَ ْ‬
‫ريفا ف ُ‬
‫ه َ‬
‫ع ِ‬
‫في الّنا ِ‬
‫ه ِ‬
‫خ ِ‬
‫)رواه مسلم(‬
‫ناگهان صدای چیششزی آمششد کششه در حشال افتششادن بششود‪ ،‬پیششامبر فرمششود‪:‬‬
‫میدانید صدای چه بششود؟ عششرض کردیششم‪ :‬خششدا و رسششول خششدا میداننششد‪.‬‬
‫فرمود‪ :‬این صدای سنگی بود کششه هفتششاد سششال پیششش بششه درون جهنششم‬
‫انداخته شده بود و همین حال به زمین افتاد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ایمان به قضاء و قدر‬

‫به قدر خداوند چه خیر باشد و چششه شششر ایمششان داریششم‪ ،‬اسششاس ایششن‬
‫ایمان اعتقاد به اين است كه علم و دانش خداوند هششر چیششزی را فششرا‬
‫گرفته‪ ،‬و همه چيز در لوحي نزد خداوند نوشششته شششده اسششت‪ .‬اراده و‬
‫مشیت خداوند در هر چیزی نافذ‪ ،‬و تنها خداوند آفرینندهي هر چیششزی‬
‫است‪.‬‬
‫خداوند به وسعت علششم و احششاطهي آن بششه هششر چيششزي چنيششن اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ‬
‫إبراهيم‪٣٨ :‬‬

‫ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ چ‬

‫يداريششم و از آنچششه آشششكار‬
‫پروردگششارا! تششو آگششاهي از آنچششه پنهششان م ‌‬
‫يسازيم )لذا به مصالح ما داناتري و آن كن كه ما را به كششار آيششد( و‬
‫م ‌‬
‫يماند‪.‬‬
‫هيچ چيز در زمين و آسمان بر خدا مخفي نم ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﯺ ﯺ ﯺ ﰈﰉﯺ ﯺ ﰎ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ چ الطلق‪:‬‬
‫ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﰒ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫‪١٢‬‬
‫خدا همان است كه هفت آسمان را و همانند آن زمين را آفريده‬
‫است‪ .‬فرمان )خدا( همواره در ميان آنها جاري است )و تدبير هدايت‬
‫يشششود‪ ،‬ايششن‬
‫هاي از جهان بزرگ هستي برداشته نم ‌‬
‫و رهبري او‪ ،‬لحظ ‌‬
‫آفرينش عظيم بدان خاطر است( تا بدانيد خداوند بر هر چيششزي توانششا‬
‫است‪ ،‬و آگاهي او همه چيز را فرا گرفته است‪.‬‬

‫در جاي ديگري ميفرمايد‪ :‬چ ﮃ ﮄﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ‬
‫ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ چ سبأ‪٣ :‬‬
‫ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هاي‪ ،‬در تمام آسمانها و در زمين از او پنهششان‬
‫به اندازهي سنگيني ذّر ‌‬
‫يگششردد‪ ،‬و نششه كمششتر از انششدازهي ذّره و نششه بزرگششتر از آن‪،‬‬
‫و نهششان نم ‌‬
‫چيزي نيست مگر اين كه در كتاب آشكاري ثبت و ضششبط و نگهششداري‬
‫يشود‪.‬‬
‫م ‌‬
‫و به مکتوب بودن همهي اشياء و رخدادها چنين اشاره میکند‪:‬‬

‫چﮯ ﮰ‬
‫ﯢ ﯢ ﯣ ﯢ ﯤ ﯥﯢﯢ‬

‫ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ‬
‫ﯦﯢ چ الحديد‪٢٢ :‬‬

‫ﯜ ﯝ ﯞ ﯟﯠ ﯡ‬

‫يپيوندد‪ ،‬يا به شما دست‬
‫هيچ رخدادي در زمين به وقوع نم ‌‬
‫يدهد‪ ،‬مگر اين كه پيش از آفرينش زميششن و خششود شششما‪ ،‬در كتششاب‬
‫نم ‌‬
‫بزرگ و مهمي )به نام لوح محفوظ‪ ،‬ثبت و ضبط( بوده است‪ ،‬و ايششن‬
‫كار براي خدا ساده و آسان است‪.‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ‬
‫گ چ التوبة‪٥١ :‬‬

‫ﮌ ﮍ ﮎ کک ک ﮒ گ گ‬

‫يرسد‪ ،‬مگر چيزي كه خدا‬
‫بگو‪ :‬هرگز چيزي )از خير و شر( به ما نم ‌‬
‫در كرده باشد‪) .‬ايششن اسششت كششه نششه در برابششر خيششر مغششرور‬
‫براي ما مق ّ‬
‫يپردازيششم‪ ،‬بلكششه كششار و‬
‫يشويم و نه در برابر شر به جزع و فششزع م ‌‬
‫م ‌‬
‫يسشازيم‪ ،‬و( او مشولي و سرپرسششت مشا‬
‫بار خشود را بشه خشدا حشواله م ‌‬
‫است‪ ،‬و مؤمنان بايد تنها بر خدا تو ّ‬
‫كل كنند و بس‪.‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮﮯ ﮰ‬
‫ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ چ الحج‪٧٠ :‬‬

‫ﮱ‬

‫يداني خداوند قطعا ً مطلع است از همهي‬
‫)اي عاقل!( مگر نم ‌‬
‫چيزهايي كه در آسششمان و زميششن اسششت )و چيششزي از اعمشال و اقششوال‬
‫يماند( و همهي چيزهششا در كتششابي )بششه نششام لششوح‬
‫مردم بر او مخفي نم ‌‬
‫ً‬
‫ّ‬
‫محفوظ( ثبت و ضبط است‪ ،‬و مس شلما ايششن كششار بششراي خششدا سششاده و‬
‫آسان است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫امام مسلم از عبدالله بن عمرو بن عششاص روایششت کششرده اسششت کششه‬
‫پیامبر ج فرمود‪:‬‬
‫قبيي َ َ‬
‫قيياِديَر ال ْ َ َ‬
‫م َ‬
‫ت‬
‫ن يَ ْ‬
‫وا ِ‬
‫لأ ْ‬
‫ق َ ْ‬
‫) ك ََتيي َ‬
‫ق ال ّ‬
‫سيي َ‬
‫خُليي َ‬
‫ه َ‬
‫ب الّليي ُ‬
‫ما َ‬
‫خلئ ِ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ة‪َ ،‬‬
‫عْر ُ‬
‫قييا َ‬
‫ء(‪.‬‬
‫مييا ِ‬
‫ض بِ َ‬
‫ه َ‬
‫و َ‬
‫ن أل ْ َ‬
‫س ين َ ٍ‬
‫م ِ‬
‫ف َ‬
‫سي َ‬
‫عل َييى ال ْ َ‬
‫شي ُ‬
‫خ ْ‬
‫واْلْر َ‬
‫ل‪َ :‬‬
‫َ‬
‫)رواه مسلم(‬
‫خداوند پنجششاه هششزار سششال قبششل از آفریششدن آسششمانها و زمیششن همهي‬
‫چیزهششا را نوشششته و انششدازهگیری کششرده اسششت‪ ،‬در آن دوران عششرش‬
‫)قدرت و سلطهي خداوند( بششر آب بششود‪) .‬مسششلم آن را روايششت كششرده‬
‫است(‪.‬‬
‫از عباده بن صامت روایت شده است که‪:‬‬
‫َ‬
‫ه ال ْ َ‬
‫ت رسيولالله ج ي َ ُ‬
‫و َ‬
‫قييو ُ‬
‫م‬
‫ميا َ‬
‫س ِ‬
‫ل إِ ّ‬
‫م ْ‬
‫ع ُ‬
‫) َ‬
‫قَلي َ‬
‫ق الّلي ُ‬
‫خَلي َ‬
‫ل َ‬
‫نأ ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ف َ‬
‫َ‬
‫مقيياِديَر كي ّ‬
‫ب قا َ‬
‫ب قا َ‬
‫قا َ‬
‫ما َ‬
‫ل‬
‫ل اكت ُ ْ‬
‫ذا أكت ُ ُ‬
‫ل َر ّ‬
‫ه اكت ُ ْ‬
‫ب َ‬
‫و َ‬
‫لل ُ‬
‫ب َ‬
‫حّتى ت َ ُ‬
‫َ‬
‫ة( )ابو داود و احمد(‬
‫ي ٍ‬
‫سا َ‬
‫ع ُ‬
‫ء َ‬
‫قو َ‬
‫م ال ّ‬
‫ش ْ‬
‫از رسول خدا ج شنیدم که فرمود‪ :‬اولین چیزی که آفریده شد قلششم‬
‫بود‪ ،‬سپس خداوند خطاب به او فرمود‪ :‬بنویس‪.‬‬
‫قلم گفت‪ :‬چه بنویسم؟ فرمود‪ :‬هر چیزی که تا فرا رسیدن قیششامت‬
‫رخ خواهد داد‪.‬‬
‫در حديث ديگري آمده است‪:‬‬
‫س‬
‫ن نَ ْ‬
‫ما ِ‬
‫م ْ‬
‫ف ٍ‬
‫ت‬
‫إ ِّل وَ َقد ك ُت ِب َ ْ‬

‫جّنششةِ َأو الّنششارِ َو‬
‫مكاَنها ِ‬
‫ن ال ْ َ‬
‫سة إ ِّل وَ َقد ك َت َ َ‬
‫مْنفو َ‬
‫ه َ‬
‫ب الل ُ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫دة‪) .‬رواه مسلم(‬
‫سعي‬
‫أو‬
‫قية‬
‫ش‬
‫ِ‬
‫َ َ‬

‫هيچ نفسي نيست مگر اينكه خداوند مكانش را در بهشت يا جهنم و‬
‫بدبخت يا خوشششبخت بششودنش را نوشششته اسششت )مسششلم آن را روايششت‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫همچنين میفرماید ج‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫عييو َ‬
‫ن ي َن ْ َ‬
‫ك بِ َ‬
‫م‬
‫ي ٍ‬
‫شي‬
‫ت َ‬
‫وا ْ‬
‫م َ‬
‫عَليى أ ْ‬
‫مأ ّ‬
‫ف ُ‬
‫م َ‬
‫وا ْ‬
‫عي ْ‬
‫ء َلي ْ‬
‫جت َ َ‬
‫ن اْل ّ‬
‫عل َ ْ‬
‫ة لَ ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫ت‬
‫ج‬
‫ا‬
‫و‬
‫ي‬
‫ل‬
‫و‬
‫ك‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ال‬
‫ه‬
‫ب‬
‫ت‬
‫ك‬
‫د‬
‫ق‬
‫ء‬
‫ٍ‬
‫ي‬
‫ش‬
‫ب‬
‫ل‬
‫إ‬
‫ك‬
‫عو‬
‫ف‬
‫عييوا َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ي َن ْ‬
‫علييى أ ْ‬
‫م ُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ِ ِ‬
‫َ ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫علي ْي َ‬
‫ضّرو َ‬
‫ضّرو َ‬
‫ء َ‬
‫ك إ ِل ب ِ َ‬
‫ك بِ َ‬
‫ك‬
‫ي ٍ‬
‫ي ٍ‬
‫ه َ‬
‫م يَ ُ‬
‫يَ ُ‬
‫ه الل ي ُ‬
‫ق يدْ كت َب َي ُ‬
‫ءل ْ‬
‫شي ْ‬
‫ش ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ج ّ‬
‫ت ال ْ‬
‫ف )رواه أحمششد فششي المسششند و‬
‫ح ُ‬
‫ُر ِ‬
‫صيي ُ‬
‫و َ‬
‫ف َ‬
‫قل ُ‬
‫فيي ْ‬
‫عيي ْ‬
‫ت ال ّ‬
‫م َ‬
‫الترمذي(‪.‬‬
‫بدان كه اگر همهي انسانها دسششت بششه دسششت هششم دهنششد تششا کمششترین‬
‫نفعی به تو برسانند نمیتوانند چیزی به تو بدهند مگر اینکه خداوند آن‬
‫را نوشته باشد‪ ،‬و اگر همهي انسانها با هم متحد شوند تششا کوچکششترین‬
‫ضرری به تو برسانند نمیتوانند مگر آنکه خدا آن را تقدیر كرده باشد‪،‬‬
‫قلمها برداشته شششده و مرکششب کاغششذهای نوشششته شششده خشششک شششده‬
‫است‪.‬‬
‫قرآن به کارگر بودن مشیت خداوند چنين اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چﭸ ﭹ ﭺ‬
‫النسان‪٣٠ :‬‬

‫ﮂ ﮃ ﮄ‬

‫چ چ چﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬

‫چ‬

‫يگمان خداوند‬
‫يتوانيد بخواهيد‪ ،‬مگر اين كه خدا بخواهد‪ .‬ب ‌‬
‫شما نم ‌‬
‫بس آگاه و كاربجا است‪.‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﯗ ﯘ ﯙ‬

‫ﯚ چ البروج‪١٦ :‬‬

‫آنچه بخواهد‪ ،‬هرچه زودتر و با قدرت هرچه بيشتر به انجام‬
‫يرساند‪.‬‬
‫م ‌‬

‫و ميفرمايد‪:‬چﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ‬
‫ﮙ ﮚ ﮜ چ الحج‪١٨ :‬‬

‫گ گگ‬

‫ﮖ‬

‫ﮗ ﮘ‬

‫يتواند او را گرامي دارد‬
‫يارزش كند‪ ،‬هيچ كسي نم ‌‬
‫و خدا هركه را ب ‌‬
‫)و مشمول عنايت و سعادت آسششماني كنششد‪ .‬چششرا كششه تنهششا ايششن( خششدا‬
‫يدهد‪.‬‬
‫است كه هر چيزي را كه بخواهد انجام م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﯞ‬
‫القصص‪٦٨ :‬‬

‫ﯟ ﯠ ﯡ ﯢﯣ ﯤ‬

‫ﯥ ﯦ ﯧﯨ ﯩ‬

‫ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ چ‬

‫يآفريند‪ ،‬و هر كس را بخواهد‬
‫پروردگار تو هر چه را بخواهد م ‌‬
‫يگزيند‪ ،‬و مردمان )پشس از صشدور فرمشان خشدا دربشاره چيشزي و‬
‫برم ‌‬
‫هتششر و بششالتر از‬
‫كسي( حق انتخاب و اختيار ندارند‪ .‬خداوند بسششي منّز ‌‬
‫آن است كه چيزي را انباز او كنند‪..‬و دربارهي يكتششاييش در خلششق هششر‬
‫چيزي ميفرمايد‪ :‬چ ﯕﯢ ﯖﯢ ﯗ ﯘ ﯙ چ الصافات‪٩٦ :‬‬
‫يسازيد‪.‬‬
‫خداوند هم شما را آفريده است‪ ،‬و هم بتهايي را كه م ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ک‬
‫چ الزمر‪٦٢ :‬‬

‫ک ک ﮒگ گ‬

‫گ ﮖ‬

‫ﮗ ﮘ ﮙ‬

‫يپايد و مراقبت‬
‫خدا آفريدگار همه چيز است و همه چيز را م ‌‬
‫ينمايد‪.‬‬
‫م ‌‬

‫ﰎﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒﰒ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ طه‪٥٠ :‬‬
‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫)موسي( گفت‪ :‬پروردگار ما آن كسي است كه هر چيزي را وجود‬
‫بخشيده است و سپس )در راسششتاي آن چيششزي كششه بششراي آن آفريششده‬
‫شده است( رهنمودش كرده است‪.‬‬

‫و به عموميت آن چنين اشاره ميفرمايد‪ :‬چ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ چ القمر‪٤٩ :‬‬
‫ﯺ‬

‫ﯺ ﰎﯺ‬

‫ما هر چيزي را به اندازهي لزم و از روي حسششاب و نظششام‬
‫هايم‪.‬‬
‫آفريد ‌‬
‫مسلم در صحيحش از ابی هریره چنين روایت میکند‪:‬‬
‫ر ُ‬
‫فييي ال ْ َ‬
‫كو ُ‬
‫م ْ‬
‫ر‬
‫ش يُ َ‬
‫ن رسييولالله ج ِ‬
‫خا ِ‬
‫مو َ‬
‫َ‬
‫صي ُ‬
‫جيياءَ ُ‬
‫ق يد َ ِ‬
‫شي ِ‬
‫قَري ْي ٍ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫س‬
‫ميي‬
‫قوا‬
‫ذو‬
‫م‬
‫ه‬
‫ه‬
‫جو‬
‫و‬
‫لى‬
‫ع‬
‫ر‬
‫نا‬
‫ال‬
‫في‬
‫ن‬
‫بو‬
‫ح‬
‫س‬
‫ي‬
‫م‬
‫و‬
‫ي‬
‫)‬
‫ت‬
‫ل‬
‫ز‬
‫ّ ِ َ‬
‫فن َ َ ْ َ ْ َ ُ ْ َ ُ َ ِ‬
‫َ‬
‫ُ ُ ِ ِ ْ‬
‫ّ‬
‫قَناهُ ب ِ َ‬
‫خل َ ْ‬
‫س َ‬
‫ل َ‬
‫قَر إ ِّنا ك ُ ّ‬
‫ر(‪) .‬رواه مسلم(‬
‫ي ٍ‬
‫ء َ‬
‫َ‬
‫ش ْ‬
‫قد َ ٍ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مشششرکین نششزد پیششامبر ج آمدنششد و در مششورد قضششاء و قششدر بششا ایشششان‬
‫مناقشه کردند‪ ،‬كه این آیات نازل شد‪:‬‬
‫يشوند )و‬
‫روزي داخل آتش‪ ،‬بر رخساره‪ ،‬روي زمين كشيده م ‌‬
‫يشود‪ (:‬بچشيد لمس و پسوده دوزخ را‪ .‬ما هر چيزي‬
‫بديشان گفته م ‌‬
‫هايم‪.‬‬
‫را به اندازهي لزم و از روي حساب و نظام آفريد ‌‬
‫ْ‬
‫پيامبر ج ميفرمايششد‪ :‬ك ُش ُ‬
‫ل َ‬
‫س‪) .‬رواه‬
‫يءٍ ب ِ َ‬
‫حت َششي ال ْعَ ْ‬
‫در َ‬
‫قش َ‬
‫شش ْ‬
‫جشزِ وَ الك َي ْش ِ‬
‫مسلم(‬
‫در و به اندازه است حتي ناتواني و زيركي‪) .‬مسلم آن‬
‫هر چيزي مق ّ‬
‫را روايت كرده است(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫افراط در قضاء و قدر‬

‫در مقولهي قضاء و قدر دو گروه گمراه شدهاند‪:‬‬
‫‪1‬ش گروهی به کلی قضاء و قدر را انکار کردهاند حتی گمششان میکننششد‬
‫نوشتن همهي اعمال بنا بششه علششم خداونششد بششا ارادهي بشششری منافششات‬
‫دارد‪ ،‬نتیجهي دیدگاه این گروه نسبت دادن جهل و نششاتوانی بششه حکیششم‬
‫دانا و توانا است‪ ،‬و اينكه در ملك او کارهششايی رخ میدهششد کششه خداونششد‬
‫آنها را نمیداند و نمیخواهد! خداوند از ایششن شششائبه پششاک و منششزه و وال‬
‫است‪.‬‬
‫خداوند به عموميت علمش و احاطهي آن بر هر چيزي چنين اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ‬
‫إبراهيم‪٣٨ :‬‬

‫ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ چ‬

‫يداريششم و از آنچششه آشششكار‬
‫پروردگششارا! تششو آگششاهي از آنچششه پنهششان م ‌‬
‫يسازيم )لذا به مصالح ما داناتري و آن كن كه ما را به كششار آيششد( و‬
‫م ‌‬
‫يماند‪.‬‬
‫هيچ چيز در زمين و آسمان بر خدا مخفي نم ‌‬

‫ﯺ ﰈﰉﯺ ﯺ ﰎ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ چ الطلق‪:‬‬
‫ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﰒ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫‪١٢‬‬
‫خدا همان است كه هفت آسمان را و همانند آن زمين را آفريده‬
‫است‪ .‬فرمان )خدا( همواره در ميان آنها جاري است )و تدبير هدايت‬
‫يشششود‪ ،‬ايششن‬
‫هاي از جهان بزرگ هستي برداشته نم ‌‬
‫و رهبري او‪ ،‬لحظ ‌‬
‫آفرينش عظيم بدان خاطر است( تا بدانيد خداوند بر هر چيششزي توانششا‬
‫است‪ ،‬و آگاهي او همه چيز را فرا گرفته است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﮃ ﮄﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک‬
‫ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ چ سبأ‪٣ :‬‬
‫ﮒ گ گ گ ﮖ‬
‫هاي‪ ،‬در تمام آسمانها و در زمين از او پنهششان و‬
‫به اندازه سنگيني ذّر ‌‬
‫يگردد‪ ،‬و نه كمششتر از انششدازه ذّره و نششه بزرگششتر از آن‪ ،‬چيششزي‬
‫نهان نم ‌‬
‫نيسششت مگششر ايششن كششه در كتششاب آشششكاري ثبششت و ضششبط و نگهششداري‬
‫يشود‪.‬‬
‫م ‌‬
‫خداوند به ارادهي مطلق خود چنين اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چﯗ ﯘ ﯙ‬

‫ﯚ چ البروج‪١٦ :‬‬

‫آنچه بخواهد‪ ،‬هرچه زودتر و با قدرت هرچه بيشتر به انجام‬
‫يرساند‪.‬‬
‫م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ التكوير‪٢٩ :‬‬
‫يتوانيد بخواهيد جز چيزهايي را كه خداوند‬
‫و حال اين كه نم ‌‬
‫جهانيان بخواهد‪.‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﭸ ﭹ ﭺ‬
‫چ النسان‪٣٠ :‬‬

‫چ چ چﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬

‫ﮂ ﮃ ﮄ‬

‫يگمان خداوند‬
‫يتوانيد بخواهيد‪ ،‬مگر اين كه خدا بخواهد‪ .‬ب ‌‬
‫شما نم ‌‬
‫بس آگاه و كاربجا است‪.‬‬
‫یعنی خواستن انسان تابع خواستن خداوند است‪ ،‬خداوند هششر کسششی‬
‫را مستحق هدایت بداند راه هدایت را برای او میسششر و مهیششا خواهششد‬
‫کششرد‪ ،‬و هششر کششس مسششتحق هششدایت نباشششد خداونششد او را از هششدایت‬
‫منصرف مینماید‪ ،‬البته خداوند در هر دو مورد حکمت و دلیل قشاطع و‬
‫محکمی دارد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫خداوند میفرماید‪ :‬چﯼ ی ی‬

‫ی ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ چ‬

‫الرعد‪٢٧ :‬‬
‫بگو‪) :‬ايمان نياوردن آنان تنها به خاطر كمبود معجششزه نيسششت‪ .‬بلكششه‬
‫آنششان بششه سششبب دلبسششتگي بششه دنيششا و انجششام گنششاه و مششال دوسششتي و‬
‫هاند و( خداونششد هركششه را بخواهششد گمششراه‬
‫آرزوپرسششتي‪ ،‬گمششراه گشششت ‌‬
‫يكند و هركه را كه )به سششوي او( برگششردد‪ ،‬بششه جششانب خششود رهششبري‬
‫م ‌‬
‫يدهد(‪.‬‬
‫يكند )و او را در مسير هدايت توفيق م ‌‬
‫م ‌‬
‫امام مسلم از یحیی بن یعمر روایت میکند که گفت‪:‬‬
‫َ‬
‫فييي ال ْ َ‬
‫ن َ‬
‫قييا َ‬
‫و َ‬
‫ي‬
‫ل ِ‬
‫ص يَر ِ‬
‫ك َييا َ‬
‫عب َ يدٌ ال ْ ُ‬
‫م ْ‬
‫ج َ‬
‫مي ْ‬
‫ة َ‬
‫ل َ‬
‫ر ِبال ْب َ ْ‬
‫نأ ّ‬
‫هن ِ ي َ ّ‬
‫ق يد َ ِ‬
‫َ‬
‫فان ْطَل َ ْ‬
‫َ‬
‫و‬
‫ن َ‬
‫ن ال ْ ِ‬
‫عب ْ ِ‬
‫حييا ّ‬
‫ي َ‬
‫د الّر ْ‬
‫و ُ‬
‫ق ُ‬
‫مي ْدُ ب ْ ُ‬
‫ر ّ‬
‫ح ْ‬
‫ح َ‬
‫ح َ‬
‫نأ ْ‬
‫ت أَنا َ‬
‫مَييي ِ‬
‫جي ْ ِ‬
‫ميي ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ف ُ‬
‫ن َ‬
‫ب رسيولالله ج‬
‫و لَ ِ‬
‫دا ِ‬
‫عت َ ِ‬
‫صي َ‬
‫حي ً‬
‫قيَنيا أ َ‬
‫م ْ‬
‫مي ْ‬
‫ُ‬
‫حا ِ‬
‫نأ ْ‬
‫قل َْنيا َلي ْ‬
‫مَرْيي ِ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ن‬
‫ي‬
‫ب‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ال‬
‫د‬
‫ب‬
‫ع‬
‫نا‬
‫ل‬
‫ق‬
‫ف‬
‫و‬
‫ف‬
‫ر‬
‫د‬
‫ق‬
‫ل‬
‫ا‬
‫في‬
‫ء‬
‫ِ‬
‫ل‬
‫ؤ‬
‫ه‬
‫ل‬
‫قو‬
‫ي‬
‫ما‬
‫ع‬
‫ه‬
‫نا‬
‫ل‬
‫أ‬
‫س‬
‫ف‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ َ‬
‫ْ ُ‬
‫ّ َ‬
‫ِ ْ ُ‬
‫َ َ ُ‬
‫ُ‬
‫َ ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ً‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫حِبي‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ص‬
‫و‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ن‬
‫أ‬
‫ه‬
‫ت‬
‫ف‬
‫ن‬
‫ت‬
‫ك‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ف‬
‫د‬
‫ج‬
‫ي‬
‫س‬
‫م‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ل‬
‫خ‬
‫دا‬
‫ب‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ط‬
‫خ‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ن‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ َ ِ‬
‫ِ َ ِ‬
‫َ َ ُ ُ َ‬
‫َ ْ ِ َ‬
‫ع َ‬
‫م يَر ب ْي ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫حِبي‬
‫وال َ‬
‫خيُر َ‬
‫حدَُنا َ‬
‫صيا ِ‬
‫مال ِ ِ‬
‫ن ِ‬
‫مين ِي ِ‬
‫ن يَ ِ‬
‫تأ ّ‬
‫أ َ‬
‫ه فظن َن ْي ُ‬
‫عي ْ‬
‫عي ْ‬
‫شي َ‬
‫ن َ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫ف ُ‬
‫ي َ‬
‫سي َك ِ ُ‬
‫قب َل َن َييا‬
‫م‬
‫ت أ ََبا َ‬
‫هَر ِ‬
‫عب ْ ِ‬
‫د الّر ْ‬
‫ل ال ْك ََل َ‬
‫قل ْ ُ‬
‫قدْ ظَ َ‬
‫َ‬
‫ن إ ِن ّ ُ‬
‫ح َ‬
‫م إ ِل َ ّ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ن َ‬
‫م‬
‫ن ال ِ‬
‫س ي َقَر ُ‬
‫وذَك يَر ِ‬
‫وي َت َقفُرو َ‬
‫ن القْرآ َ‬
‫ءو َ‬
‫مي ْ‬
‫ه ْ‬
‫عل ي َ‬
‫َنا ٌ‬
‫م َ‬
‫ن َ‬
‫ش يأن ِ ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ف قييا َ‬
‫ل ف يإ ِ َ‬
‫ت‬
‫م ي َْز ُ‬
‫ذا ل ِ‬
‫مَر أن ُ ٌ‬
‫وأ ّ‬
‫نأ ْ‬
‫مو َ‬
‫قي ي َ‬
‫وأن ّ ُ‬
‫ن ال ْ‬
‫ع ُ‬
‫ه ْ‬
‫ن ل قدََر َ‬
‫َ‬
‫هم أ َّني بريءٌ من ْهم وأ َ‬
‫فأ َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ذي‬
‫يي‬
‫ي‬
‫ن‬
‫م‬
‫ء‬
‫رآ‬
‫ي‬
‫ب‬
‫م‬
‫ي‬
‫ه‬
‫ن‬
‫ر‬
‫ب‬
‫خ‬
‫ك‬
‫ئ‬
‫ل‬
‫أو‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫وال ّ ي ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ ْ‬
‫ِ‬
‫عمير َليو أ َن ِل َحيدهم مْثي َ ُ‬
‫هًبيا‬
‫ه َ‬
‫د ذَ َ‬
‫حل ِ ُ‬
‫حي ٍ‬
‫َ ِ ِ ْ ِ‬
‫عب ْدُ الل ّ ِ‬
‫ف بِ ِ‬
‫ْ ّ‬
‫لأ ُ‬
‫يَ ْ‬
‫ه بْ ُ‬
‫ن ُ َ َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ن ِبال َ‬
‫ما َ‬
‫ف َ‬
‫فأن ْ َ‬
‫َ‬
‫حّتى ي ُ ْ‬
‫قب ِ َ‬
‫ر )رواه مسلم(‬
‫ؤ ِ‬
‫ه ِ‬
‫ه َ‬
‫م َ‬
‫من ْ ُ‬
‫ل الل ُ‬
‫ه َ‬
‫ق ُ‬
‫قد َ ِ‬
‫اولین کسی که در مورد قضاء و قدر بحث کرده معبششد جهنششی بششوده‬
‫است‪ ،‬من و حمید بن عبدالرحمان حمیری به زیارت خانه خدا رفتیم‪،‬‬
‫گفتیم‪ :‬ای کاش یکی از اصحاب حضششرت رسششول ج را میدیششدیم و در‬
‫مورد قضاء و قدر از او میپرسیدیم‪ ،‬خداوند توفیق داد تششا بششا عبششدالله‬
‫بن عمر بن خطاب در مسجد ملقات کردیم‪ ،‬من و دوستم دو طرف‬
‫ایشششان نشسششتیم‪ ،‬گمششان کششردم کششه دوسششتم رشششتهي کلم را بششه مششن‬
‫میسپارد‪ ،‬من هم خطاب به ايشان گفتم‪ :‬میان ما برخی پیدا شدهاند‬
‫که قرآن میخوانند و در مورد علم تحقیق و بررسی میکنند‪ ،‬اما گمان‬
‫میکنند که قضاء و قدری وجود ندارد و خداوند قبل از وقوع رخششدادها‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫آگاه به آنها نیست‪ ،‬عبدالله گفت‪ :‬اگر به آنهشا رسشیدید از طشرف مشن‬
‫خطاب به ایشان بگويید‪ :‬من از آنها بری هستم و آنها نيز از من بششری‬
‫هستند! سوگند به کسی که ابن عمر بدان سوگند یاد میکنششد اگششر هششر‬
‫کدام از آنها به اندازهي کوه احد طل ببخشد تا به قدر ایمششان نیاورنششد‬
‫چیزی از آنها پذیرفته نمیشود‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫‪2‬ش گروه دوم اراده و اختیار انسان را به کلششی نفششی کردهانششد‪ ،‬میششان‬
‫کارهايی که با اختیار و اراده یا اجبششار و اضششطرار انجششام میگیششرد هیششچ‬
‫تفاوتی قائل نیستند‪ ،‬میگوینششد‪ :‬انسششان ماننششد پششری اسششت کششه در هششوا‬
‫معلق است‪ ،‬باد به هر کجا بوزد او هم بدان جا خواهد رفت!‬
‫نشتیجهي دیشدگاه آنهشا نسششبت دادن ظلششم بششه پروردگشار اسشت‪ ،‬چشون‬
‫بندگان را بششر انجششام کارهششايی محاسششبه میکنششد و سششزا میدهششد کششه در‬
‫ارتکاب آنهششا هیششچ گششونه اختیششاری نداشششتهاند! خداونششد از نسششبت دادن‬
‫چنین چیز ناروایی پاک و مبراست‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬﭭ ﭮ‬
‫چﭟ ﭠ ﭡ‬
‫ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چﭾ ﭿ‬
‫ﭯ‬
‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ چ النعام‪١٤٨ :‬‬
‫ﮀ ﮁ‬
‫تخواهي از تحريم‬
‫مشركان )براي اعتذار از كفر و معذر ‌‬
‫خوراكيهاي حلل( خواهند گفت‪) :‬شرك ما و تحريم چيزهششاي حلل از‬
‫يخواست‪ ،‬ما و پششدران‬
‫سوي ما‪ ،‬برابر مشّيت خدا است!( اگر خدا م ‌‬
‫يششديم‪ ،‬و چيشزي را )از اششياء حلل بشر خشود( تحريشم‬
‫ما مششرك نم ‌‬
‫هاند نيز همين گونه )كه به تششو‬
‫يكرديم‪ .‬كساني كه پيش از آنان بود ‌‬
‫نم ‌‬
‫يدارنششد‪ ،‬بششه پيغمششبران مششا دروغ‬
‫يگوينششد و تششو را تكششذيب م ‌‬
‫دروغ م ‌‬
‫ينمودند تا )سرانجام طعششم( عششذاب مششا‬
‫يگفتند و آنان را( تكذيب م ‌‬
‫م ‌‬
‫را چشيدند )و كيفر اعمال بد خود را ديدند(‪ .‬بگو‪ :‬آيا دليل قاطعي )و‬
‫سند درستي براي رضايت خدا از شرك خود و تحريم چيزهششاي حلل‪،‬‬
‫در دست( داريد تا آن را به ما ارائه دهيششد؟! شششما فقششط از پنششدارهاي‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫جت و برهاني بششر گفتششار و كششردار خششود‬
‫ياساس پيروي م ‌‬
‫ب ‌‬
‫يكنيد و )ح ّ‬
‫ن و تخميششن كششار‬
‫نداريد‪ .‬شما نه از روي علم و يقين‪ ،‬بلكه( از روي ظ ّ‬
‫يكنيد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫میگویند‪ :‬خداوند آگاه به شششرک مششا اسششت‪ ،‬و بششر تغییششر دادن آن هششم‬
‫چیره و توانا است که ما را از آن بششاز دارد‪ ،‬و ایمششان را بششه مششا الهششام‬
‫کند‪ ،‬ولی چنین نمیکنششد‪ ،‬پششس خداونششد بششه کششار مششا راضششی و خوشششنود‬
‫است‪.‬‬
‫اما این دلیل غیرمنطقی و باطل است چون خداوند پیششامبران را بششه‬
‫سوی بشر فرستاده است و آنها نيز عقوبت عدم پیششروی از پیششامبران‬
‫را چشیدهاند حتی آنهشا را بشا دليششل متقششن و روششن راهنمشایی کشرده‬
‫است‪ ،‬پس خداوند به شرک و کفششر آنهششا خوشششنود نیسششت‪ ،‬زیششرا اگششر‬
‫راضي بود پیامبران را نمیفرستاد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ‬
‫ﭨ ﭩ ﭪ ﭫﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ‬
‫ﭢ ﭣ ﭤ ﭥﭦ ﭧ‬
‫ﭲ ﭳ چ النحل‪٣٥ :‬‬
‫يخواست‬
‫يگويند‪ :‬اگر خدا م ‌‬
‫كافران )از راه استهزاء و مغالطه( م ‌‬
‫يتوانسششتيم بپرسششتيم‪ ،‬و‬
‫نه ما و نششه پششدران مششا‪ ،‬چيششزي جششز خششدا را نم ‌‬
‫يتوانستيم حرام بكنيم‪) .‬پس ماندگاري ما‬
‫چيزي را بدون اجازه او نم ‌‬
‫بششر پرسششتش لت و ع شّزي و ديگششر ُبتششان‪ ،‬و تحريششم َبحي شَرة و سششائ َِبة و‬
‫يباشد‪ ،‬لششذا فرمششان‬
‫َوصيَلة و غيره‪ ،‬نشانهي رضايت خدا به كارمان م ‌‬
‫يدانيشم‪ ،‬آري!( كسشاني كشه‬
‫يبريشم و فرسششتادهي خششدايت نم ‌‬
‫تشو را نم ‌‬
‫ههششاي‬
‫يكردند )و با اين گونه بهان ‌‬
‫پيش از ايشان هم بودند اين چنين م ‌‬
‫تپرسششتي و تحريششم چيزهششايي از پيششش‬
‫واهي و دليلهاي سسششت‪ ،‬بششه ب ‌‬
‫هاي جز تبليغ آشششكار )‪،‬‬
‫يدادند(‪ .‬مگر بر پيغمبران وظيف ‌‬
‫خود‪ ،‬ادامه م ‌‬
‫ت؟ )نششه! جششز ايششن‬
‫يپششرده رسششاندن اوامششر كردگششار( اسش ‌‬
‫و روشششن و ب ‌‬
‫نيسشت‪ .‬پشس تشو نيشز فرمشان برسشان و حسشاب ايششان را بشه خشداي‬
‫واگذار(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫میگویند‪ :‬اگر خداوند به کارهششای مششا راضششی و خوشششنود نبششود بششر مششا‬
‫خرده میگرفت و نمیگذاشت مرتکب آنهششا شششویم و بششا عقششوبت مششا را‬
‫عششذاب میداد و قششدرت انجششام آنهششا را از مششا میگرفششت‪ .‬خداونششد بیششان‬
‫میفرماید‪ :‬که ارسال رسل دال بر انكار و ناخرسندي خداونششد از كششار‬
‫آنان است چون پيامبران به عبادت و بندگی خداوند دستور میدهنششد و‬
‫مردم را از عبادت دیگران نهی میکنند‪.‬‬
‫البته این دلیل غیرمنطقی و باطل میان افرادی کششه در قششرن حاضششر‬
‫مرتکب اشتباه و گناه میشوند شیوع پیدا کششرده اسششت‪ ،‬بششه مقششادیر و‬
‫میزانهايی که بر لبهي غفلت و فراموشی و افراط و شور و شوق بر‬
‫گناه بنا شده استدلل میکنند‪.‬‬
‫نششتیجهي چنیششن اسششتدللی منفیبششافی و جمششود و پسششتی و دونهمششتی‬
‫است‪ ،‬كه موجب شده است از تلش و جششدیت و جهششاد بششرای دیششن و‬
‫دنیا بشاز ماننششد و در دنیشا بشه گروهششی بيهشوده در پشایین کشاروان تمشدن‬
‫بشری و در دین به افرادي فاسق تبدیل شششوند کششه از واجبششات دینششی‬
‫دست میکشند و از این بدتر برای توجیه گناهان خود بششه فلسششفهبافی‬
‫و گزافهگویی رو میآورند‪ ،‬البته روشن است که هنگششام ارتکششاب جشرم‬
‫بدان استدلل نمیكنند بلکه در باریدن بل و مصیبت بدان رو میآورند‪.‬‬

‫میانهروی اهل سنت و جماعت در مورد قدر‬
‫خداوند اهييل سيينت را بييه پيياکترین دیييدگاه هييدایت كييرده‬
‫اسييت بييه گييونهاي كييه در مييورد قييدر سييخن میييانه را‬
‫برگزیدهانييد نييه ماننييد افراطگرایييان هسييتند و نييه ماننييد‬
‫تفريط صفتان‪:‬‬
‫با چهار درجهي علم‪ ،‬نوشتن‪ ،‬مشیت و آفرینششش بششه اثبششات قضششاء و‬
‫قدر پرداختهاند‪ ،‬میان ارادهي کونی که همان مشیت اسششت و ارادهي‬
‫شرعی که تکلیششف اسششت و محبششت از لششوازم آن اسششت تفششاوت قششائل‬
‫هسششتند‪ ،‬میگوینششد‪ :‬بعضششی مواقششع در جهششان کارهششايی رخ میدهششد کششه‬
‫خداوند از جهت شرعی آنها را اراده نفرموده است و بدانها راضی و‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خشنود هم نیست مانند کفر و شرک و گناهششان دیگششر‪ ،‬ولششی از جهششت‬
‫ارادهي کشونی چیششزی خلف ارادهي خداونشد در ایشن جهشان بشه وقششوع‬
‫نمیپیوندد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چگ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ چ النعام‪٣٩ :‬‬
‫خداوند )برابر نظم و نظششام و قششوانين و سششنني كششه دارد( هششر كششه را‬
‫يسششازد‪ ،‬و هششر كششه را بخواهششد بششر جششادهي مسششتقيم‬
‫بخواهد گمششراه م ‌‬
‫يدهد‪.‬‬
‫)ايمان( قرار م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پپ ﭚ ﭛ‬
‫ﭣ ﭤ ﭥ ﭯ چ النعام‪١٢٥ :‬‬

‫ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬

‫هاش را )بشا پرتششو نششور‬
‫آن كس را كه خدا بخواهد هدايت كنششد‪ ،‬سششين ‌‬
‫يسازد‪ ،‬و آن كس را كششه‬
‫ايمان باز و( گشاده براي )پذيرش( اسلم م ‌‬
‫هاي تنشگ‬
‫هاش را بشه گشون ‌‬
‫خشدا بخواهشد گمشراه و سرگششته كنشد‪ ،‬سشين ‌‬
‫يكند )و بششه سششبب رقيششق‬
‫يسازد كه گويي به سوي آسمان صعود م ‌‬
‫م ‌‬
‫فششس كششردن هششر لحظششه مشششكل و‬
‫شششدن هششوا و كمبششود اكسششيژن‪ ،‬تن ّ‬
‫يشود‪ .‬كافر لجوج نيز با پيروي از تقاليششد پوسششيده‪ ،‬هششر دم‬
‫مشكلتر م ‌‬
‫هاش نسششبت بششه حششق و‬
‫بيش از پيش از هدايت آسششماني دورتششر و كين ‌‬
‫يشود(‪.‬‬
‫حقيقت بيشتر و پذيرش اسلم براي وي دشوارتر م ‌‬
‫پس هشدایت و گمراهشی تنهشا بشه دسشت خداونشد حکیشم اسشت‪ ،‬ولشی‬
‫ارادهي او به گمراه كردن به معني رضايت او به اين كار نيست‪.‬‬

‫ميفرمايد‪ :‬چ ﭺ چ چ‬
‫ﮞ چ الزمر‪٧ :‬‬

‫چ ﭾ ﭿﮀ ﮁ ﮂ‬

‫ﮃ ﮄﮅ ﮆ ﮇ ﮈ‬

‫ﮉﮊ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ينياز از )ايمان و عبادت( شما است‪ ،‬و ليكن‬
‫اگر كافر گرديد‪ ،‬خدا ب ‌‬
‫يپسندد‪ ،‬و اگر )بششا انجششام عبششادت و طششاعت‬
‫كفر را از بندگان خود نم ‌‬
‫يگردد‪.‬‬
‫خدا را( سپاسگزاري كنيد‪ ،‬از اين كارتان خوشنود م ‌‬
‫به کفر خوشنود نیست هر چند در هستي با اراده و مشششیت خداونششد‬
‫به وقوع میپیوندد‪.‬‬

‫خداوند ميفرمايد‪ :‬چﮌ ﮍ‬

‫ﮗ‬

‫ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ‬
‫چ التوبة‪٩٦ :‬‬

‫اگر هم شما از آنان درگذريد و خوشنود شششويد‪ ،‬خداونششد )از ايشششان‬
‫خشششمگين اسششت و( از گروهششي كششه سششر از فرمششان تششافته و بششر ديششن‬
‫يشود‪.‬‬
‫يگذرد و خوشنود نم ‌‬
‫شوريده باشند‪ ،‬درنم ‌‬
‫خداوند از فاسقین خشنود نیست‪ ،‬اما هششر چششه مرتکششب میشششوند بششا‬
‫اراده و مشیت خداوند صورت میگیرد‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ‬
‫چ النساء‪١٠٨ :‬‬

‫ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹﮀ‬

‫يتواننششد‬
‫يتوانند خيانت خود را از مردم پنهان دارنششد‪ ،‬ولششي نم ‌‬
‫آنان م ‌‬
‫آن را از خدا پنهان دارند كه هميشه بشا آنشان اسشت‪) .‬از جملشه( بشدان‬
‫تزدن بششه پاكششان و‬
‫گششاه كششه شششبانگاهان پنهششاني بششر گفتششاري كششه )تهم ‌‬
‫بيگناهان است و( خدا از آن خوشنود نيست‪.‬‬
‫چارهاندیشی ناروای شبانگاه آنها مورد خشنودی خداوند نیست ولی‬
‫با ارادهي خداوند به وقوع میپیوندد‪.‬‬
‫ايششن گششروه همچنيششن قششائل بششه ارادهي انسششان هسششتند‪ ،‬میگوینششد‪:‬‬
‫کارهششايی کششه انسششان انجششام میدهششد بششا اراده و قششدرت انسششان انجششام‬
‫ميگيرد ولی اراده و قششدرت انسشان مطلششق نیسششت‪ ،‬بلکشه در دايششرهي‬
‫قدرت خداوند قرار میگیرد و محکوم مشيت الهي است‪ ،‬و خاسششتگاه‬
‫تکلیف انسان عقل و قدرت و اتمام حجت میباشد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﯺ ﯺ چ‬

‫خداوند میفرماید‪ :‬چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫الزخرف‪٧٢ :‬‬

‫هايد‪ ،‬بدان دست‬
‫يكرد ‌‬
‫اين بهشتي است كه به سبب كارهايي كه م ‌‬
‫هايد‪.‬‬
‫يافت ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چچ چ چ ﭾ ﭿ ﮀﮁ ﮂ چ السجدة‪١٤ :‬‬
‫و بچشيد عذاب هميشگي را به سبب اعمالي كششه )در دنيششا( انجششام‬
‫هايد‪.‬‬
‫يداد ‌‬
‫م ‌‬
‫این دو آیه اثبات میکنند که کردار و کسب انسان به خشودش نسشبت‬
‫داده میشود‪ ،‬و بر انجششام کارهششایش داری قششدرت و اراده اسششت و بششه‬
‫خاطر آن سزا یا پاداش میگیرد‪.‬‬

‫خداوند میفرماید‪ :‬چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ التكوير‪٢٩ :‬‬
‫يتوانيد بخواهيد جز چيزهايي را كه خداوند‬
‫و حال اين كه نم ‌‬
‫جهانيان بخواهد‪.‬‬
‫اين آيه به صراحت ميگويد كه خواست بندگان مطلق نيسششت‪ ،‬بلكششه‬
‫در گرو خواست خداوند عز و جل بوده و جزئي از مقدرات اوست‪.‬‬

‫ميفرمايد‪ :‬چﯥﯢﯢ‬

‫ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ‬

‫ﯪ‬

‫ﯫ‬

‫ﯬ‬

‫ﯰ‬

‫چ النفال‪٢٤ :‬‬

‫يانششدازد )و‬
‫و بدانيششد كششه خداونششد ميششان انسششان و دل او جششدايي م ‌‬
‫يتواند انسان را از رسيدن به خواستها و آرزوهاي دل باز دارد و او‬
‫م ‌‬
‫را بميراند و نگذارد عمر طولني داشته باشد كه مهمترين آرزوي دل‬
‫هر انساني است(‪.‬‬
‫ب‪،‬‬
‫ف ال ُ‬
‫ص شّر َ‬
‫م ُ‬
‫پیامبر ج در یکی از دعاهایش میفرمایششد‪َ ) :‬اللهُش ّ‬
‫قلششو ِ‬
‫م َ‬
‫ف قُُلوَبنا ِإلي طاعَت ِ َ‬
‫ك(‪) .‬رواه مسلم(‬
‫صّر ْ‬
‫َ‬
‫خداوندا‪ ،‬ای تغییردهندهي دلها‪ ،‬قلبهششاي مششا را بششه طششاعت و بنششدگی‬
‫خودت متوجه گردان‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫خداوند ميفرمايد‪ :‬چ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜﯝ ﰎ چ البقرة‪٢٨٦ :‬‬
‫يكنششد )و‬
‫خداوند به هيچ كس جششز بششه انششدازهي توانششاييش تكليششف نم ‌‬
‫چگششاه بششالتر از ميششزان قششدرت شششخص از او وظششايف و تكششاليف‬
‫هي ‌‬
‫يخواهد(‪.‬‬
‫نم ‌‬
‫هیچ کس جز به اندازهي توان خود مکلششف نمیگششردد‪ ،‬ایششن رحمششت و‬
‫احسان خداوند نسششبت بششه بنششدگان اسششت‪ ،‬دیششوانهاي کششه عقششل نششدارد‬
‫مکلف نیست‪ ،‬نادانی که توانايي فراگيري علم نششدارد و مجبششوري کششه‬
‫اختیار ندارد اهل تکلیف نیستند‪.‬‬

‫خداوند ميفرمايد‪ :‬چ ﯨ ﯩ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ چ السراء‪١٥ :‬‬

‫و ما )هيچ شخص و قومي را( مجازات نخواهيم كرد‪ ،‬مگر اين كششه‬
‫پيغمبري )براي آنان مبعوث و( روان سازيم‪.‬‬
‫اين آيه خبر از عدل خداوند متعال ميدهششد‪ ،‬و اينكششه او هيششچ كششس را‬
‫عششذاب نميدهششد مگششر بعششد از اتمششام حجششت كششه بششه وسششيله ي ارسششال‬
‫پيامبران انجام ميگيرد‪.‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﭞ ﭟ‬

‫ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥﭦ‬

‫چ چ النعام‪١٩ :‬‬

‫اين قرآن به من وحي شده است تا شما و تمام كساني را كششه ايششن‬
‫يرسد بدان بيم دهم‪.‬‬
‫قرآن بدانها م ‌‬
‫قرآن نذیر است و هر کس پیام قرآن را دریافت کند مثل این است‬
‫که پیامبر ج را دیده باشد‪.‬‬

‫در جاي ديگري ميفرمايد‪ :‬چ ﯤ ﯥﯢﯢ ﯦﯢ ﯧﯢ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ چ النحل‪٧٨ :‬‬
‫خداوند شما را از شكمهاي مادرانتان بيرون آورد در حالي كه‬
‫يدانسششتيد‪ ،‬و او بششه شششما گششوش و‬
‫چيزي )از جهان دور و بر خششود( نم ‌‬
‫چشششم و دل داد تششا )بششه وسششيلهي آنهششا بشششنويد و ببينيششد و بفهميششد و‬
‫نعمتهايش را( سپاسگزاري كنيد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خداوند بندگان را با وسايل شناخت و ادراك پيام و دليل که عبارتنششد‬
‫از سه قوهي بينايي‪ ،‬قلب و شنوايي مجهز ساخته است‪.‬‬
‫آنگاه بيان ميدارد كششه انسششان در برابششر ابششزار و نيروهششايي كششه بششه او‬
‫بخشيده شده است مسئول ميباشد‪ :‬چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯼ ی‬

‫ی ی ﯺ چ السراء‪٣٦ :‬‬

‫يگمان )انسان در‬
‫هروي مكن كه از آن ناآگاهي‪ .‬ب ‌‬
‫از چيزي دنبال ‌‬
‫برابر كارهايي كه( چششم و گشوش و دل همششه )و سشاير اعضشاء ديگشر‬
‫يگيرد‪.‬‬
‫يدهند( مورد پرس و جوي از آن قرار م ‌‬
‫انجام م ‌‬
‫انسان در مقابل این وسايل مسئولیت دارد‪ ،‬بنابراین تکلیف متوجه‬
‫انسان میشود‪ ،‬و در روز قیامت از او بازرسی میگردد‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ع ال ْ َ‬
‫حّتي ي َب ْل ُ َ‬
‫و َ‬
‫ث‪َ :‬‬
‫م َ‬
‫)ُر ِ‬
‫ن ث ََل ٍ‬
‫ي َ‬
‫ف َ‬
‫ع ْ‬
‫ع ْ‬
‫ع ْ‬
‫قل َ ُ‬
‫ن ال ّ‬
‫غ َ‬
‫صب ِ ّ‬
‫ن الن ّييائ ِم ِ‬
‫ق َ‬
‫ق()رواه ابششوداود و‬
‫و َ‬
‫سيت َي ْ ِ‬
‫ن َ‬
‫م ْ‬
‫َ‬
‫عي ْ‬
‫حّتيى ي َ ْ‬
‫حّتيي َيفيي َ‬
‫ن ال َ‬
‫جن ُييو ِ‬
‫ظ َ‬
‫ترمذی و حاکم(‬
‫قلم از سه گروه برداشته شده است و مجششازاتي ندارنششد‪ :‬كششودك تششا‬
‫اينكه به سن بلوغ میرسد‪ ،‬كسششي كششه خوابيششده اسششت تششا اينكششه بیششدار‬
‫میشود و دیوانه تا اينكه سر عقل میآید‪.‬‬
‫این گروهها مکلف نیستند چون خاستگاه تکلیف آنها مختل است‪.‬‬

‫حقیقت و مراتب ایمان‬
‫باور داریشم کشه ایمشان کشردار‪ ،‬گفتشار و اعتقشاد اسشت‪ ،‬كشه بشا انجشام‬
‫طاعات فزونی و با ارتکاب معاصششی کششاهش میيابششد‪ ،‬اصششل و اسششاس‬
‫ایمان تصدیق و تسلیم در برابر شششریعت اسششت‪ ،‬هششر کششس در قلبششش‬
‫تصدیق و در کردارش تسلیم بودن یافت نشود ایمانی ندارد‪ ،‬و کمشال‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ایمان با انجام طاعات و ترک معاصی‪ ،‬و همچنين با انجام مندوبات و‬
‫ترک مکروهات و دوری از شبهات به جا میآید‪.‬‬
‫گروهی که اعمال را از دايرهي ایمان به درکردهاند و ایمششان را تنهشا‬
‫تصدیق میپندارند گمراه هستند‪ ،‬چون ایمان تنها با اعتقششاد بششه راسششت‬
‫بودن نبوت محمد ج تحقق نمییابد‪ ،‬افراد زيادي بششه صششحت و راسششتی‬
‫پیام محمد ج اعتقاد داشششتند و دارنششد‪ ،‬امششا مششؤمن نیسششتند چششون اهششل‬
‫عمل نبودند و نیسششتند‪ .‬پششس گريششزي از اجتمششاع ايششن دو امششر نيسششت‪:‬‬
‫اعتقاد به صداقت گفتار محمد ج‪ ،‬و محبت قلششبي و تسششليم شششدن در‬
‫برابر او‪.‬‬
‫گروه منحرف و افراطگرای دیگششری همهي کششردار انسششان را داخششل‬
‫ایمان میدانند‪ ،‬شریعت اسلم میان اعمال انسان تفاوت قششائل اسششت‬
‫برخی را مرتبط به کمال ایمان قرار میدهد که با نبودنش ایمششان هششم‬
‫نابود میشود و برخی دیگر را از اتمام ایمان به شمار میآورد یعنی بششا‬
‫نبودن آنها ایمان ناقص میشود نه نابود‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺﰎ ﯺ چ النساء‪٥٩ :‬‬

‫ﯺ ﯺ ﰈﰉ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫اگر در چيششزي اختلف داشششتيد )و در امششري از امششور كشششمكش پيششدا‬
‫كرديد( آن را به خدا )با عرضه بششه قششرآن( و پيغمششبر او )بششا رجششوع بششه‬
‫سّنت نبوي( برگردانيد )تا در پرتو قرآن و س شّنت‪ ،‬حكششم آن را بدانيششد‪.‬‬
‫چرا كه خدا قرآن را نازل‪ ،‬و پيغمبر آن را بيان و روشن داشته است‪.‬‬
‫بايد چنين عمل كنيد( اگر به خدا و روز رستاخيز ايمان داريد‪.‬‬
‫این آیه دال براین است كه اگر هر كس بششه هنگششام اختلف در امششور‬
‫آن را به خدا و رسولش )قرآن و سنت( ارجششاع ندهششد بششه خششدا و روز‬
‫قيامت ايمان ندارد‪ ،‬پس ایمان تنها با تصدیق رسول کامل نمیشششود و‬
‫تنها در گفتار خلصه نمیشششود‪ ،‬بلکششه بایششد همششراه آن تسششلیم و مطیششع‬
‫شریعت و پیرو پيامبر ج باشیم‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫چﯜ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫چ النساء‪٦٥ :‬‬

‫ﯠ ﯢ ﯡﯢ ﯢ ﯢ ﯣﯢ ﯤ‬

‫ﯥﯢﯢ ﯦﯢ ﯧﯢ‬

‫ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ‬

‫يآيند تا تو‬
‫ما‪ ،‬نه! به پروردگارت سوگند كه آنان مؤمن بشمار نم ‌‬
‫ا ّ‬
‫را در اختلفات و درگيريهاي خود به داوري نطلبند و سپس مللششي در‬
‫دل خود از داوري تو نداشته و كامل ً تسليم )قضاوت تو( باشند‪.‬‬
‫خداوند به ذات بخشندهي خود قسم یاد میکند که اگر کسی رسششول‬
‫را به عنوان داور نپششذیرد ایمششان نششدارد‪ ،‬هششر آنچششه را كشه پيششامبر حكششم‬
‫ميكند حقي است كه بايد به آن گردن نهاد‪ .‬یعنی ایمششان تنهششا تصششدیق‬
‫قلبی نیست بلکه ارتباط تنگاتنگی با اعمال انسان در تسیلم شدن به‬
‫قضاوت و حكم پيششامبر ج بششدون هيچگششونه حششرج و نششاراحتي در نفششس‬
‫دارد‪.‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫چﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ‬
‫ﮝ چ النور‪٤٧ :‬‬

‫ﮘﮙ ﮚ ﮛ ﮜ‬

‫)از جمله كساني كه خدا توفيق هدايت قرينشان نفرموده است‪،‬‬
‫منافقاني هستند كه پرتو ايمان به دلهايشان نتابيده است‪ ،‬ولي دم از‬
‫يگوينششد‪ :‬بششه خششدا و پيغمششبر ايمششان داريششم و )از‬
‫يزننششد( و م ‌‬
‫ايمششان م ‌‬
‫دعا‪ ،‬گروهششي از ايشششان‬
‫اوامرشان( اطاعت م ‌‬
‫ما پس از اين ا ّ‬
‫يكنيم‪ ،‬ا ّ‬
‫)از شركت در اعمال خير همچون جهاد‪ ،‬و از حكم قضششاوت شششرعي(‬
‫يشوند‪ ،‬و آنان در حقيقت مؤمن نيستند‪.‬‬
‫رويگردان م ‌‬
‫این آیه ایمان را از منافقینی که گمان میکنند ایمان تنها گفتار است‬
‫و در کردار مخالف آن هسششتند و بششر قضششاوت رسششول اکششرم ج خششرده‬
‫میگیرند نفی مینمايد‪.‬‬
‫خداوند در مورد یهود كه حكم تورات را نپذيرفتند میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چﭰ ﭱ ﭲ‬
‫المائدة‪٤٣ :‬‬

‫ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چچ‬

‫چ ﭾ ﭿ ﮀ چ‬

‫يخوانند‪ ،‬در حالي كه تورات دارند‬
‫شگفتا چگونه تو را به داوري م ‌‬
‫و حكم خدا در آن )به ويژه دربششارهي زنششا بششه روشششني( آمششده اسششت؟‬
‫يكننشششد و )از حكشششم تشششو( روي‬
‫)وانگهشششي( پشششس از داوري‪ ،‬پششششت م ‌‬
‫يداننششد‪،‬‬
‫يگردانند! )چرا كه آن را هر چند موافق با حكم كتابشان م ‌‬
‫م ‌‬
‫ييابند!( و آنان مؤمن نيسششتند )و حشق را‬
‫موافق با خواست دلشان نم ‌‬
‫يدارند(‪.‬‬
‫باور نم ‌‬
‫آیه بیان میفرماید که یهود به تورات ایمان ندارند چششون بششدان عمششل‬
‫نمیکنند‪ ،‬و به تو هم ایمان نمیآورند چون پیرو حق نیستند‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥﯢﯢ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ‬
‫ﯺ ﯺ چ الحج‪٥٤ :‬‬

‫ﯪ‬

‫ﯫ‬

‫ﯬ‬

‫و اين كه عالمان و آگاهان بدانند كه آنچه )پيغمبران به مردم‬
‫يگويند( حق بوده و از جانب پروردگششار تششو اسششت‪ ،‬پششس بايششد بششدان‬
‫م ‌‬
‫ايمان بياورنششد تشا دلهايشششان بششدان آرام گيششرد و در برابششرش تسششليم و‬
‫ينمايششد‬
‫خاضع شود‪ .‬قطعا ً خداوند مؤمنان را به راه راست رهنمود م ‌‬
‫ههاي شيطاني را در پرتو هدايت و وحي آسماني‬
‫هها و وسوس ‌‬
‫)و شبه ‌‬
‫يگذارد(‪.‬‬
‫يشناساند و حيران و سرگردانشان نم ‌‬
‫بديشان م ‌‬
‫هدايت متحقق نميشود مگر به واسششطهي علششم‪ ،‬تصششديق‪ ،‬خضششوع و‬
‫تسليم‪.‬‬
‫در جاي ديگري بيان ميفرمايد كششه تصششديق خششبري بششه تنهششايي ايمششان‬
‫نيست‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖﭗ پ پ‬
‫‪١٤‬‬

‫ﭚ‬

‫ﭛ ﭜ ﭝ چ النمل‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ستمگرانه و مستكبرانه معجزات را انكار كردند‪ ،‬هر چند كه در دل‬
‫بدانها يقين و اطمينان داشتند‪ .‬بنگر سرانجام و سرنوشت تباهكششاران‬
‫چگونه شد؟ )مگر در دريا غرق نشدند و به دوزخ واصل نگشتند؟(‪.‬‬
‫هرچند سیاق آیه در مورد قوم فرعون است اما مفهوم آیه در تهدید‬
‫قوم پیششامبر اسشلم ج اسششت‪ ،‬بششدانها هششدار میدهشد کشه ماننششد اقشوام‬
‫گذشته دچار بل و مصیبت خواهند شد چون دلیل و حجت محمد ج از‬
‫پیامبران گذشته روشنتر است‪.‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ‬
‫البقرة‪١٤٦ :‬‬

‫ﭖ ﭗپ پ‬

‫ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ چ‬

‫مد نام و‬
‫آنان كه بديشان كتاب )آسماني( داد ‌‬
‫هايم‪ ،‬او را )كه مح ّ‬
‫يشناسند‪ ،‬بدان گونه كه پسران خششود را‬
‫پيغمبر خاتم است‪ ،‬خوب( م ‌‬
‫يگمششان حششق را )از جملششه پيغمششبري‬
‫يشناسششند‪ ،‬و برخششي از آنششان ب ‌‬
‫م ‌‬
‫يدانند‪.‬‬
‫يدارند‪ ،‬در حالي كه م ‌‬
‫مد و قبلگي كعبه را( پنهان م ‌‬
‫مح ّ‬
‫شششناخت قلششبی بششدون کششردار‪ ،‬ایمششان محسششوب نمیشششود‪ ،‬عالمششان و‬
‫بزرگششان یهششود را میبینیششم کششه صششداقت و صششحت سششخنان پيششامبر ج را‬
‫همانند فرزندان خود میشناختند ولی چون آن را کتمان کردند و بدان‬
‫ایمششان نیاوردنششد در دنیششا و آخششرت دچششار خسششران و بششدبختی شششدند‪،‬‬
‫بنابراین شناخت به تنهايي ایمان به شمار نمیآیششد مگششر اينكششه مششوجب‬
‫پیروی و تسلیم گردد‪.‬‬
‫اگر شناخت به تنهايي ایمان به شششمار ميآمششد‪ ،‬شششیطان و فرعششون و‬
‫قششوم یهششود از همششه کششس مششؤمنتر ميبودنششد چششون پیششامبر ج را ماننششد‬
‫فرزندان خود میشناختند! فششرد عاقششل هرگششز چنیششن سششخني بششه زبششان‬
‫نمیآورد و شناخت تنها را ایمان نميپندارد! چه ایمانی وجششود دارد اگششر‬
‫كسي بگوید من پیامبر را خوب میشناسم اما با او دشششمنی میکنششم و‬
‫او را دوست ندارم و با او به مخالفت میپردازم! انسان عاقششل هرگششز‬
‫چنین چیزی به قلبش خطور نميكند!!‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫)ك ُ ّ ُ‬
‫ن أ ََبيى َ‬
‫قياُلوا َييا رسيولالله‬
‫مِتي ي َدْ ُ‬
‫جن ّ َ‬
‫خُلو َ‬
‫ن ال ْ َ‬
‫مي ْ‬
‫ة إ ِّل َ‬
‫لأ ّ‬
‫ن أَ َ‬
‫ف َ‬
‫صيياِني َ‬
‫ن ي َأ َْبى َ‬
‫خ َ‬
‫قا َ‬
‫د‬
‫عِني دَ َ‬
‫ن َ‬
‫طا َ‬
‫جن ّ َ‬
‫قي ْ‬
‫ل ال ْ َ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫و َ‬
‫ل َ‬
‫و َ‬
‫ع َ‬
‫ة َ‬
‫َ‬
‫أ ََبى( )رواه البخاری(‬
‫همهي امتم به بهشت وارد میشوند مگر کسی کششه دوسششت نداشششته‬
‫باشد‪ ،‬عرض کردند‪ :‬مگششر کسششی هسششت كششه دوسششت نداشششته باشششد؟‬
‫فرمود‪ :‬هر کس از من پیروی کند وارد بهشت میشود و هر کس مرا‬
‫نافرمانی کند از بهشت محروم میگردد‪) .‬بخششاري آن را روايششت كششرده‬
‫است(‪.‬‬
‫هر کس از پیامبر ج پیروی نکند و به پیششام او پشششت کنششد اهششل آتششش‬
‫است هر چند قلبا ً به صدق رسالت ایشان ایمان داشته باشد‪.‬‬
‫بخاری در حدیث دیگری از ابی هریره روايت ميكند كه‪:‬‬
‫َ‬
‫ل َ‬
‫ل أَ ْ‬
‫قييا َ‬
‫ضيي ُ‬
‫سييئ ِ َ‬
‫ه‬
‫ي اْل َ ْ‬
‫ف َ‬
‫ن ِبييالل ّ ِ‬
‫مييا ٌ‬
‫) ُ‬
‫ل ِإي َ‬
‫ع َ‬
‫يجأ ّ‬
‫مييا ِ‬
‫ل الن ِّبيي ّ‬
‫ذا َ‬
‫قي ي َ‬
‫قا َ‬
‫قي َ‬
‫ما َ‬
‫م‬
‫ه ِ‬
‫هادٌ ِ‬
‫ه ِ‬
‫ل الل ّي ِ‬
‫سول ِ ِ‬
‫فييي َ‬
‫ج َ‬
‫وَر ُ‬
‫ل ث ُي ّ‬
‫م َ‬
‫ل ثُ ّ‬
‫ل ِ‬
‫س يِبي ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫مب ُْروٌر (‬
‫ج‬
‫ح‬
‫ل‬
‫قا‬
‫ذا‬
‫ما‬
‫َ ّ َ‬
‫َ‬
‫از پیامبر ج پرسششیده شششد چششه عملششی از همششه بهششتر اسششت؟ فرمششود‪:‬‬
‫ایمان به خدا و رسولش‪ .‬گفتند بعد از آن چششه؟ فرمششود‪ :‬جهششاد در راه‬
‫خدا‪ .‬گفتند‪ :‬بعد از آن؟ فرمود‪ :‬حج نیکو و پذیرفته شده‪.‬‬
‫بخاری حدیث را در بشاب » مشن قشال ان الیمشان هشو العمشل « ذکشر‬
‫کرده است و بيان ميكند كه ايمششان جششزو بهششترين اعمششال اسششت و بششر‬
‫دیدگاه کسانی که حساب عمل را از ایمان جدا ميكننششد مهششر بطششالت‬
‫ميزند‪.‬‬
‫امام مسلم در حدیث وفد عبد القیس روايت ميكند‪:‬‬
‫َ‬
‫م ِبا ْ‬
‫و َ‬
‫ه ْ‬
‫قا َ‬
‫ن‬
‫ل َ‬
‫مَر ُ‬
‫ن ِبالل ّ ِ‬
‫مييا ُ‬
‫ل ت َدُْرو َ‬
‫و ْ‬
‫لي َ‬
‫ن َ‬
‫لي َ‬
‫ه ْ‬
‫)أ َ‬
‫حدَهُ َ‬
‫ه َ‬
‫ما ِ‬
‫مييا ا ْ ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫ه َ‬
‫ل َ‬
‫قا َ‬
‫ه‬
‫ه أَ ْ‬
‫ِبالل ّ ِ‬
‫هادَةُ أ ْ‬
‫ش َ‬
‫وَر ُ‬
‫ه إ ِّل الل ّ ُ‬
‫ن َل إ ِل َ َ‬
‫عل َ ُ‬
‫سول ُ ُ‬
‫قاُلوا الل ّ ُ‬
‫ه َ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫َ‬
‫وإ ِ َ‬
‫م‬
‫وِإيت َيياءُ الّزك َييا ِ‬
‫صيَل ِ‬
‫وأ ّ‬
‫م ً‬
‫م َ‬
‫و ُ‬
‫قييا ُ‬
‫ح ّ‬
‫ن ُ‬
‫و َ‬
‫م ال ّ‬
‫صي ْ‬
‫ة َ‬
‫ة َ‬
‫دا رسولالله َ‬
‫َ‬
‫ضان وأ َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫غن َم ِ(‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ن‬
‫م‬
‫سا‬
‫م‬
‫خ‬
‫دوا‬
‫ؤ‬
‫ت‬
‫ن‬
‫م‬
‫ر‬
‫م ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ً‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ َ‬
‫َ‬
‫پیامبر ج آنها را به ایمان به خداوند يكتا دسششتور داد‪ .‬سششپس خطششاب‬
‫بدانها فرمود‪ :‬آيا میدانید ایمان به خدا یعنی چه؟‬
‫گفتند‪ :‬خدا و رسولش داناترند‪ .‬فرمود‪ :‬گواهی دادن به اينكه خدايي‬
‫جز الله نيسششت و محمششد فرسششتادهي اوسششت و اقششامهي نمششاز و دادن‬
‫زکات و روزهي ماه رمضان و اینکه یک پنجم غنايم را بپردازید‪.‬‬
‫خداوند به زیششاد شششدن ایمششان در يكششي از آيششات قششران چنيششن اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ‬
‫چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ چ الفتح‪٤ :‬‬

‫ﭲ ﭳ ﭴ‬

‫ﭵ ﭶﭷ ﭸ ﭹ ﭺ‬

‫چچ‬

‫خدا است كه به دلهاي مؤمنان آرامش و اطمينان خاطر داده‬
‫است تشا ايمشاني بشر ايمشان خشود بيفزاينشد )و يقيشن و بشاور خشويش را‬
‫تقويت نمايند(‪ .‬لشكرهاي آسمان و زمين از آن خدا است‪ ،‬و خداونششد‬
‫بس آگاه و فرزانه است‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ‬
‫ﭷ ﭸ چ النفال‪٢ :‬‬

‫ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ‬

‫ﭳ ﭴ‬

‫ﭵ ﭶ‬

‫مؤمنان‪ ،‬تنها كساني هستند كه هر وقت نام خدا برده شود‪،‬‬
‫يگششردد )و در انجششام نيكيهششا و خوبيهششا بيشششتر‬
‫دلهايشششان هراسششان م ‌‬
‫يشششود‪ ،‬بششر‬
‫يكوشششند( و هنگششامي كششه آيششات او بششر آنششان خوانششده م ‌‬
‫م ‌‬
‫ّ‬
‫يكنند )و خويشتن را‬
‫يافزايد‪ ،‬و بر پروردگار خود توكل م ‌‬
‫ايمانشان م ‌‬
‫يسپارند(‪.‬‬
‫يدارند و هستي خويش را بدو م ‌‬
‫در پناه او م ‌‬

‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ‬
‫ﭵ ﭶ چ التوبة‪١٢٤ :‬‬
‫يشود‪ ،‬كساني‬
‫ههاي قرآن( نازل م ‌‬
‫هاي )از سور ‌‬
‫هنگامي كه سور ‌‬
‫از آنان )كه منافقند‪ ،‬از روي تمسخر و استهزاء‪ ،‬برخشي بشه برخشي رو‬
‫يگويند‪ :‬اين سوره بر ايمان كدام يك از شما افزود؟ )و‬
‫يكنند و( م ‌‬
‫م ‌‬
‫ما مؤمنان‪) ،‬همان سششورهي‬
‫م و مفيدي گفت و نمود؟!( و ا ّ‬
‫آيا چيز مه ّ‬
‫يافزايششد و )نششور آن بيششش از پيششش راه حششق را‬
‫قرآن( بر ايمانشششان م ‌‬
‫ينمايد‪ ،‬و از اين نزول قشرآن كشه مششايهي افزايششش ايمشان و‬
‫بديشان م ‌‬
‫يگردند‪.‬‬
‫يشود( شادمان م ‌‬
‫پرتو جان و سعادت هر دو جهان آنان م ‌‬
‫پیامبر ج در قسمتي از حدیث شفاعت میفرماید‪:‬‬
‫ل َ‬
‫ة َ‬
‫) َ‬
‫قييا َ‬
‫فَل‬
‫ن الن ّييا‬
‫خ‬
‫فأ ُ ْ‬
‫جن ّي َ‬
‫وأ ُدْ ِ‬
‫م ِ‬
‫م ال ْ َ‬
‫ر َ‬
‫خل ُ ُ‬
‫م ْ‬
‫ج ُ‬
‫هي ْ‬
‫ه ْ‬
‫ر َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫فأ ُ‬
‫ل َ‬
‫ة َ‬
‫قو ُ‬
‫قا َ‬
‫ي‬
‫ما ب َ ِ‬
‫و ِ‬
‫ع ِ‬
‫الّثال ِث َ ِ‬
‫ل َيا َر ّ‬
‫في الّراب ِ َ‬
‫ب َ‬
‫ةأ ْ‬
‫ق َ‬
‫َ‬
‫ه ال ْ ُ‬
‫خُلودُ (‬
‫ه ال ْ ُ‬
‫ب َ‬
‫عل َي ْ ِ‬
‫قْرآ ُ‬
‫ج َ‬
‫و َ‬
‫ن َ‬
‫حب َ َ‬
‫م ْ‬
‫نأ ْ‬
‫س ُ‬
‫إ ِّل َ‬
‫ي َ‬

‫َ‬
‫فييي‬
‫ري ِ‬
‫أد ْ ِ‬
‫ر‬
‫ِ‬
‫في الّنييا ِ‬

‫شفاعت میکنم و گروهي را از جهنم بیرون میآورم و داخششل بهشششت‬
‫ميگردانم‪ ،‬تا اينكه در مرحلهي سوم یا چهارم میگششویم‪ :‬خداونششدا تنهششا‬
‫افرادی در جهنم باقی ماندهاند که قرآن آنها را بششاقی گذاشششته اسششت‬
‫یعنی مستحق جهنم هستند‪.‬‬
‫خداوند در قرآن تكذيب را يكي از ابواب كفر و ناقض ايمان معرفي‬
‫ميكند‪:‬‬

‫چﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ‬
‫ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ چ العراف‪٤٠ :‬‬

‫ﮙ‬

‫ﮚ‬

‫ههاي گستردهي‬
‫بيگمان كساني كه آيات )كتابهاي آسماني و نشان ‌‬
‫يداننششد كششه‬
‫يكنند و خويشتن را بششالتر از آن م ‌‬
‫جهاني( ما را تكذيب م ‌‬
‫يگششردد )و‬
‫بششدانها گششردن نهنششد‪ ،‬درهششاي آسششمان بششر روي آنششان بششاز نم ‌‬
‫يمانششد( و بششه بهشششت وارد‬
‫يارزش م ‌‬
‫يارج و اعمالشششان ب ‌‬
‫خودشششان ب ‌‬
‫يشوند مگر اين كه شتر از سوراخ سوزن خياطي بگششذرد )كششه بششه‬
‫نم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هيششچ وجششه امكششان نششدارد‪ ،‬و لششذا ايشششان هرگششز بششه بهشششت داخششل‬
‫يدهيم‪.‬‬
‫يگردند(‪ .‬اين چنين ما گناهكاران را جزا و سزا م ‌‬
‫نم ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ چ النشقاق‪٢٢ :‬‬

‫صب و تقليد كوركورانه از نياكان‪ ،‬و حفظ‬
‫بلكه كافران )به سبب تع ّ‬
‫منافع مادي‪ ،‬و كسب آزادي بششراي اشششباع هوسششهاي اهريمنششانه‪ ،‬آيششات‬
‫يدارنشششد و دروغ‬
‫الهشششي و رسشششتاخيز و بهششششت و دوزخ را( تكشششذيب م ‌‬
‫يشمارند‪.‬‬
‫م ‌‬
‫رد کردن حکم خدا و تسلیم نشدن در مقابل پیششام رسششولش هماننششد‬
‫تکذیب‪ ،‬موجب نقض ایمان ميگردند‪ ،‬هر کس حکم خدا را رد کنششد یششا‬
‫قضششاوت و احکششام پيششامبر را نپششذیرد و در مقابششل آن تسششلیم نشششود‬
‫ایمانش به موجب آن نقض ميشششود و از دايششرهي ديششن بيششرون ميرود‪.‬‬
‫قبل ً این حقیقت را با نصوص قرآن و سنت به اثبات رساندیم‪.‬‬

‫كساني كه مرتكب گناهان كبيره ميشوند‬
‫به اعتقاد ما مؤمن کافر نمیشود مگر اینکه ایمانش را بييا‬
‫شرک نقض کند‪ ،‬و همچنین معتقدیم که گناه کبیره انسان‬
‫را کافر نمیکند مگر اینکه گناه را حلل بپندارد‪ ،‬افرادی که‬
‫مرتکب گناه کبیره میشييوند محکييوم بيه مشييیئت و ارادهي‬
‫پروردگييار هسييتند‪ :‬اگيير بخواهييد آنهييا را عييذاب میدهييد یييا‬
‫میبخشد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨﯢ‬

‫ﮩﯢ ﮪﯢﯢ ﮫﯢﯢ ﮬﯢﯢ ﮭﯢﯢ ﮮﯘچ النساء‪٤٨ :‬‬

‫يبخشششد‪ ،‬ولشي گناهشان‬
‫بيگمان خداوند )هرگز( شرك به خشود را نم ‌‬
‫يبخشد‪.‬‬
‫جز آن را از هركس كه خود بخواهد م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هر گناهی به جششز شششرک در مشششیئت و ارادهي خداونششد اسششت‪ ،‬اگششر‬
‫بخواهد عذاب میدهد و اگر بخواهد میبخشاید‪ ،‬در حالي كه هنششوز هششم‬
‫مؤمن هستند‪ ،‬در ضمن‪ ،‬آیه از عفو و بخشش آنها بدون تششوبه سششخن‬
‫میگوید‪ ،‬چون اگر پای توبه در میان باشد هر گناهی بخشوده میشششود‬
‫شرک باشد یا غير آن‪.‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬
‫الحجرات‪٧ :‬‬

‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ‬

‫ﮈ ﮉ ﮊژ ک‬

‫چ‬

‫امششا خداونششد ايمششان را در نظرتششان گرامششي داشششته اسششت و آن را در‬
‫دلهايتان آراسته است‪ ،‬و كفر و نافرماني و گناه را در نظرتان زشششت‬
‫و ناپسند جلوه داده است‪.‬‬
‫ميبينيم كه آیه میان کفر و فسق و عصیان تفاوت میگذارد‪.‬‬
‫پیامبر میفرماید‪ :‬سباب المسلم فسوق وقتاله كفر )متفق عليه(‬
‫دشنام دادن به مؤمن فسق و کشتن او کفر است )بخاری و مسششلم‬
‫آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫پيامبر خدا ج بين فسق و كفر فرق ميگذارد‪ ،‬پس چنيششن نششتيجهگيري‬
‫ميشود كه گناهان يكسان و مساوي نيستند‪.‬‬
‫یشا در حشدیث دیگششري میفرمایشد‪ :‬شششفاعتي لهششل الكبشائر مشن أمشتي‬
‫)الترمذي و ابن حبان(‬
‫شفاعت من برای افرادی از امتم ميباشششد کششه مرتکششب گنششاه کششبیره‬
‫میشوند )ترمذی و ابن حبان آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫شفاعت پيامبر ج براي آنها دليل بر اين است كه آنها با وجود اينكششه‬
‫مرتكب گناه كبيره شدهاند هنوز در دايرهي ايمان جاي دارند‪.‬‬
‫هنگامي كه آيهي زير نازل شد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ‬

‫ﭖ ﭗ پ پ‬

‫ﭚ ﭛ ﭜ چ النعام‪٨٢ :‬‬

‫كساني كه ايمان آورده باشند و ايمان خود را با شرك )پرستش‬
‫چيزي با خدا( نياميخته باشند‪ ،‬امششن و امششان ايشششان را سششزا اسششت‪ ،‬و‬
‫هيافتگان )راه حق و حقيقت( هستند‪.‬‬
‫آنان را ‌‬
‫بر دل اصحاب گران آمد و خدمت پيامبر ج عرض كردند‪ :‬مگر از ما‬
‫کسی هست كه مرتکب ظلم نشود؟ پس آيه نششازل شششد كششه‪ :‬ﭱش ﭲ‬
‫ﭳ ﭴ)همانا شرك ظلم بسيار بزرگيست(‪).‬بخاري آن را روايت كرده‬
‫است(‪.‬‬
‫از اين روايت چنيششن اسششتنباط ميشششود كششه فششرق اسششت بيششن ظلششم و‬
‫شرك‪ ،‬و بيان ميكند كه هر ظلمي شرك نيست اما شششرك بزرگششترين‬
‫ظلمهاست‪.‬‬
‫دلیل دیگر بر تفاوت مراتب گناهششان مجازاتهششاي مختلفششي اسششت كششه‬
‫شريعت بر آنهشا مشترتب سشاخته اسشت‪ ،‬مثل ً عقششوبت دزدی را بریششدن‬
‫دست‪ ،‬عقوبت زنا را رجم یا صد ضربه شلق‪ ،‬مجششازات شششرابخواری‬
‫را هشتاد ضربه شلق و مجازات ارتداد را كشتن قرار داده است‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﭛ ﭜ ﭝ ﭞ‬

‫ﭟ‬

‫ﭠ ﭡ‬

‫ﭷ چ النور‪٢ :‬‬

‫هر يك از زن و مرد زناكار )مؤمن‪ ،‬بالغ‪ ،‬حشّر‪ ،‬و ازدواج نشاكرده( را‬
‫صد تازيانه بزنيد‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭟ ﭠ ﭡ‬
‫چ المائدة‪٣٨ :‬‬

‫ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ‬

‫ﭦ ﭧ‬

‫ﭨﭩ ﭪ ﭫ‬

‫ﭬ‬

‫ﭭ‬

‫هاند به‬
‫دست مرد دزد و زن دزد را به كيفر عملي كه انجام داد ‌‬
‫عنوان يك مجازات الهي قطع كنيد‪ ،‬و خداوند )بششر كشار خششود( چيششره و‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫)در قانونگذاري خششويش( حكيششم اسششت )و بششراي هششر جنششايتي عقششوبت‬
‫يكند تا مانع پخش آن گردد(‪.‬‬
‫مناسبي وضع م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪  ‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪   ‬‬
‫‪ ‬‬
‫يدهند‪ ،‬سپس چهار گواه‬
‫كساني كه به زنان پاكدامن نسبت زنا م ‌‬
‫يآورنششد‪ ،‬بديشششان هشششتاد تازيششانه بزنيششد‪ ،‬و‬
‫دعاي خود‪ ،‬حاضر( نم ‌‬
‫)بر ا ّ‬
‫هرگز گواهي دادن آنان را )در طول عمر بششر هيششچ كششاري( نپذيريششد‪ ،‬و‬
‫چنين كساني فاسق )و متمّرد از فرمان خدا( هستند‪.‬‬
‫پيامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫س ب ِييالن ّ ْ‬
‫ث الن ّ ْ‬
‫ح ّ‬
‫س‬
‫َل ي َ ِ‬
‫دى ث ََل ٍ‬
‫حي َ‬
‫سيل ِم ٍ إ ِّل ب ِإ ِ ْ‬
‫ل دَ ُ‬
‫م ْ‬
‫ر ٍ‬
‫ئ ُ‬
‫ما ْ‬
‫في ُ‬
‫م ِ‬
‫ف ِ‬
‫ر ُ‬
‫ة )متفششق‬
‫ما َ‬
‫عي ِ‬
‫ك ل ِييدين ِ ِ‬
‫رقُ ل ِل ْ َ‬
‫والث ّي ّي ُ‬
‫ج َ‬
‫ه ال ُ‬
‫ب الّزان ِييي َ‬
‫َ‬
‫مفييا ِ‬
‫والت ّييا ِ‬
‫عليه(‬
‫خون هیچ انسان مسلماني حلل نیست مگششر بششه واسششطهي یکششی از‬
‫این سه چيز‪ :‬کشتن انسان‪ ،‬زناي محصن و ترك دين و جششدا شششدن از‬
‫جماعت اسلمی‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ارتداد موجب نقض ایمان است‬

‫اعتقاد داریم که ایمييان بييا از دیيين برگشييتن تبيياه میشييود‬
‫همانگونه که وضو با حدث باطل میگردد‪ ،‬ارتييداد همييانگونه‬
‫که با جدا شدن از دین و وارد شدن به دین دیگيير یييا الحيياد‬
‫صورت میگیرد با اقرار نکردن به چيزي از وحی یييا تکييذیب‬
‫آن هم ایجاد میگردد‪ ،‬و اگيير کسييی در حييال ارتييداد از دنیييا‬
‫برود همهي کردار نیکویش تباه میگردد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چﮦ ﮧ ﮨ ﮩ‬

‫ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ چ البقرة‪٣٤ :‬‬

‫و هنگامي )را يادآوري كن( كه به فرشتگان گفتيم‪ :‬براي آدم‬
‫گداشت و خضوع‪ ،‬نه عبششادت و پرسششتش( ببريششد‪ .‬همگششي‬
‫سجده )بزر ‌‬
‫سجده بردند جز ابليس كه سششر بششاز زد و تكب ّششر ورزيششد‪ ،‬و )بششه خششاطر‬
‫نافرماني و تكّبر( از زمرهي كافران شد‪.‬‬
‫هنگامي كه ابليس از فرمان خداوند پیششروی نکششرد‪ ،‬ايمششانش ضششايع و‬
‫برای ابد از رحمت خدا محروم گشت‪ .‬خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ‬
‫چچ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ‬
‫ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ چ النحل‪١٠٦ :‬‬
‫يشوند ‪-‬بجز آنان كه‬
‫كساني كه پس از ايمان آوردنشان كافر م ‌‬
‫يگردنششد و در همششان حشال‬
‫)تحت فشار و اجبار( وادار به اظهار كفر م ‌‬
‫ت‪ -‬آري! چنين كساني كه سينه ي خود را‬
‫دلهايشان ثابت بر ايمان اس ‌‬
‫يدارند )و بششه دلخششواه خششود دوبششاره‬
‫دد كفر گشاده م ‌‬
‫براي پذيرش مج ّ‬
‫يپذيرنششد(‪ ،‬خشششم تنششد و تيششز خششدا )در دنيششا( گريبانگيرشششان‬
‫كفششر را م ‌‬
‫يشود‪ ،‬و )در آخرت‪ ،‬كيفر و( عذاب بزرگي دارند‪.‬‬
‫م ‌‬
‫یعنی اگر کسی بدون اکراه کفر ورزد ایمانش تباه گشته و مستحق‬
‫خشم و عذاب دردناک ابدی خداوند است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پیامبر ج بيان ميكند كه ارتشداد )البتشه بشا ششرايط ويشژهاش( مشوجب‬
‫كشتن است‪:‬‬
‫فا ْ‬
‫ه َ‬
‫ن ب َدّ َ‬
‫قت ُُلوهُ )رواه البخاری(‬
‫م ْ‬
‫ل ِدين َ ُ‬
‫َ‬
‫هر کس دین و کیشش را تغییر داد )و عليه شما اقدام عملي نمود(‬
‫او را بکشید‪) .‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫خداوند براي ما بیان میفرماید که مرگ در حال ارتششداد مششوجب تبششاه‬
‫شدن همهي اعمال انسان است‪:‬‬

‫چ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ‬
‫ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ چ البقرة‪٢١٧ :‬‬

‫ﮢ ﮣ ﮤ ﮥﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ‬

‫كساني از شما كه از آئين خود برگردند و در حال كفر بميرند‪ ،‬چنين‬
‫يرود‪ ،‬و ايشششان يششاران‬
‫كساني اعمالششان در دنيششا و آخششرت بششر بششاد م ‌‬
‫يمانند‪.‬‬
‫يباشند و در آن جاويدان م ‌‬
‫آتش )دوزخ( م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﮱ ﯓ‬
‫‪٩٠‬‬

‫ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘﯙ ﯚ ﯛ ﯜ‬

‫ﯝ ﯞ ﯟ ﯠچ آل عمران‪:‬‬

‫يشوند و آن گاه بر كفر‬
‫كساني كه بعد از ايمانشان كافر م ‌‬
‫يورزند( هيچ گاه توبهي آنششان )بعششد‬
‫يافزايند )و در اين راه اصرار م ‌‬
‫م ‌‬
‫از گذشت فرصت كه از روي ناچششاري يششا در آسششتانهي مششرگ صششورت‬
‫يشود و ايشان به حقيقت گمراهند‪.‬‬
‫يگيرد( قبول نم ‌‬
‫م ‌‬
‫كساني كه بعد از ايمانشان كافر گردنشد و تشا هنگشام مشرگ بشر حشال‬
‫كفر باقي بمانند توبهي آنها هرگز پذيرفته نميشود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫جاودانگي شریعت و صلحیتش برای هر زمان و مکانی‬

‫ایمان داریم که اسلم عقیده و شریعت است‪ ،‬و شييریعت‬
‫اسلم با هر زمان و مکييانی سييازگاری دارد‪ ،‬و اینکييه هیييچ‬
‫چيزي براي انسان پيش نميآيد مگر اینکه در قرآن براي آن‬
‫راهنمايي وجود دارد‪ ،‬رد کردن هر حکمی از احکام اسييلم‬
‫مانند تکذیب آن است و اين هر دو‪ ،‬موجب بیرون رفتيين از‬
‫دايرهي اسلم میشوند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ چ النحل‪٨٩ :‬‬
‫هايم كه بيانگر‬
‫و ما اين كتاب )آسماني( را بر تو نازل كرد ‌‬
‫ه چيز )امور دين مورد نياز مردم( و وسيلهي هييدايت و‬
‫هم ‌‬
‫هرسان مسلمانان )به نعمت جاويييدان‬
‫مايهي رحمت و مژد ‌‬
‫يزدان( است‪.‬‬
‫هر چیزی که امت اسلمی بدان دچار شود در قرآن راه حلی بششرای‬
‫آن بیان شده است‪ ،‬این بیان هم دو گونه دارد‪:‬‬
‫‪1‬ش نص صریحی در مورد آن در قرآن وجود دارد‪.‬‬
‫‪2‬ش ارجاع آن به دليلی که قرآن آنها را مشششروع و حجششت قششرار داده‬
‫است‪.‬‬
‫ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﮗﯢﯢﯢ ﮘﯢﯢﯢ ﮙﯢﯢﯢ ﮚﯢﯢﯢ ﮛﯢﯢﯢ ﮜﯢﯢﯢ‬
‫الجاثية‪١٨ :‬‬

‫ﮝﯢﯢﯢ ﮞ ﮟ‬

‫ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤﯢ چ‬

‫سپس ما تو را )مبعوث كرديششم و( بششر آييششن و راه روشششني از ديششن‬
‫)خدا كه برنامهي تو و همهي انبياء پيشششين بششوده اسششت و اسششلم نششام‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دارد( قرار داديم‪ .‬پس‪ ،‬از اين آيين پيروي كن و بدين راه روشن بششرو‬
‫)چششرا كششه آييششن رسششتگاري و راه نجششات اسششت( و از هششوا و هوسششهاي‬
‫يخبرنششد و از راه حششق( آگششاهي‬
‫كساني پيروي مكن كه )از دين خششدا ب ‌‬
‫ندارند‪.‬‬
‫قششرآن شششريعتي را بششا خششود آورده کششه از گمراهششی معصششوم اسششت‪،‬‬
‫شریعتی که پيروي و اجراي آن واجب است‪ ،‬هیششچ نقطششه مقششابلي بششه‬
‫غير از هواي نفس ندارد‪ ،‬یا هدایت قرآن یا هوای نفس‪.‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫چﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫المائدة‪٤٩ :‬‬

‫ﯠ‬

‫ﯡ‬

‫ﯢ‬

‫ﯥ ﯦ‬

‫ﯣ ﯤ‬

‫ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫﯺ‬

‫ی چ‬

‫يدهيم به اين كه( در ميان آنششان طبششق‬
‫و )به تو اي پيغمبر فرمان م ‌‬
‫چيزي حكم كن كه خدا بر تو نازل كرده است‪ ،‬و از اميال و آرزوهاي‬
‫قپوشششي و‬
‫ايشان پيروي مكن‪ ،‬و از آنان برحذر باش كه )با كذب و ح ‌‬
‫ضورزي( تو را از برخي چيزهششايي كششه خششدا بششر تششو نششازل‬
‫خيانت و غر ‌‬
‫كرده اسششت بششه دور و منحششرف نكننششد )و احكششامي را پايمششال هششوي و‬
‫هوس باطل خود نسازند(‪.‬‬
‫در اين آيه به حكم كردن به تمامي آنچه كه خداوند نازل كششرده امششر‬
‫شده و از پيروي هوا نهي كرده است‪.‬‬
‫در جاي ديگر بیان میفرمایششد کششه پیششروی از هششدایت خششدايی تنهششا راه‬
‫نجشات از گمراهشی و ششقاوت و پششت کشردن بشه آن مشوجب سشختي‬
‫معيشت در دنیا و عذاب دردناک در قیامت است‪:‬‬

‫چﯞ ﯟ ﯠ ﯡﯢ ﯣ ﯤ ﯥﯦﯢ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی‬

‫ﯫ‬

‫ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ‬
‫ﯬ‬
‫ی ی چ طه‪١٢٤-١٢٣ :‬‬

‫وا و اهريمن!(‬
‫خدا دستور داد‪ :‬هر دو گروه شما با هم )اي آدم و ح ّ‬
‫از بهشت فرو آييد )و در زميششن سششاكن شششويد‪ ،‬و در آنجششا( برخششي )از‬
‫فرزنششدانتان( دشششمن برخششي ديگششر خواهنششد شششد‪ ،‬و هرگششاه هششدايت و‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫رهنمود من براي شما آمد‪ ،‬هركه از هشدايت و رهنمشودم پيشروي كنشد‪،‬‬
‫گمراه و بدبخت نخواهد شد‪ .‬و هركششه از يششاد مششن روي بگردانششد )و از‬
‫احكششام كتابهششاي آسششماني دوري گزينششد(‪ ،‬زنششدگي تنششگ )و سششخت و‬
‫هاي( خواهد داشت؛ )چون نه به قسمت و نصيب خدادادي قششانع‬
‫گرفت ‌‬
‫خواهششد شششد‪ ،‬و نششه تسششليم قضششا و قششدر الهششي خواهششد گشششت( و روز‬
‫رستاخيز او را نابينا )به عرصهي قيامت گسيل و با ديگششران در آنجششا(‬
‫يآوريم‪.‬‬
‫گرد م ‌‬
‫در آيهي ديگري به كفر كساني كه به فرامين نششازل شششدهي خداونششد‬
‫حكم نميكنند صحه ميگذارد و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ چ المائدة‪٤٤ :‬‬
‫هركس برابر آن چيزي حكم نكند كه خداوند نشازل كشرده اسشت )و‬
‫قصد توهين به احكششام الهششي را داشششته باشششد( او و امثششال او بيگمششان‬
‫كافرند‪.‬‬
‫و در جاي ديگر سوگند یاد می کند که افرادی كه پيششامبر را در تمششام‬
‫كارهايشان حكم قرار ندهند ایمان ندارند‪:‬‬

‫چﯜ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫چ النساء‪٦٥ :‬‬

‫ﯠ ﯢ ﯡﯢ ﯢ ﯢ ﯣﯢ ﯤ‬

‫ﯥﯢﯢ ﯦﯢ ﯧﯢ‬

‫ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ‬

‫يآيند تا تو‬
‫ما‪ ،‬نه! به پروردگارت سوگند كه آنان مؤمن بشمار نم ‌‬
‫ا ّ‬
‫را در اختلفات و درگيريهاي خود به داوري نطلبند و سپس مللششي در‬
‫دل خود از داوري تو نداشته و كامل ً تسليم )قضاوت تو( باشند‪.‬‬
‫پیامبر ج در حجة الوداع فرمود‪:‬‬
‫و َ‬
‫ب‬
‫نا ْ‬
‫ت ِ‬
‫م بِ ِ‬
‫ن تَ ِ‬
‫عدَهُ إ ِ ْ‬
‫ه ك َِتييا ُ‬
‫ضّلوا ب َ ْ‬
‫قدْ ت ََرك ْ ُ‬
‫ما ل َ ْ‬
‫مت ُ ْ‬
‫ص ْ‬
‫م َ‬
‫فيك ُ ْ‬
‫عت َ َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ه و سنة رسوله‪).‬رواه مسلم(‬
‫ل‬
‫ال ِ‬
‫میان شما دو چیز به جا گذاشتهام‪ ،‬كه اگر از آنها پیروی کنید هرگششز‬
‫گمششراه نخواهیششد شششد‪ :‬کتششاب خششدا و سششنت رسششولش‪) .‬مسششلم آن را‬
‫روايت كرده است(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫هر بدعتی در دین مردود است‬
‫ایمان داریم كه بهترین هدايت‪ ،‬هدایت محمييد ج اسييت‪ ،‬و‬
‫بدترین امور چیزهايی هستند که در دین خدا پدید آمدهاند‪،‬‬
‫و هر آنچه در دين به وجود آيد و خلف سنت باشييد مييردود‬
‫است‪ ،‬و محبوبترین اعمال نزد خدا خالصترين و درستترین‬
‫آنهاست‪.‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫ﯩ ﯪﯢﯢ ﯫﯢﯢ‬
‫چ ﯧﯢ ﯨ‬
‫ﯺ ﯺ چ القصص‪٥٠ :‬‬

‫ﯬﯢﯢ ﯭﯢﯢ ﯮﯢﯢ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ‬

‫پس اگر )اين پيشنهاد تو را نپذيرفتند و( پاسششخت نگفتنششد‪ ،‬بششدان كششه‬
‫يكنند! آخر چششه كسششي‬
‫ايشان فقط از هواها و هوسهاي خود پيروي م ‌‬
‫هتر از آن كسششي اسششت كششه )در ديششن( از هششوي و‬
‫هتششر و سرگشششت ‌‬
‫گمرا ‌‬
‫هوس خود پيروي كند‪ ،‬بدون اين كششه رهنمششودي از جششانب خششدا )بششدان‬
‫شده( باشد؟!‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫و َردّ )متفق عليه(‬
‫حد َ َ‬
‫رَنا َ‬
‫ث ِ‬
‫س ِ‬
‫نأ ْ‬
‫ف ُ‬
‫م ْ‬
‫من ْ ُ‬
‫ذا َ‬
‫في أ ْ‬
‫َ‬
‫ما ل َي ْ َ‬
‫ه َ‬
‫م ِ‬
‫هر کس در دین ما چیزی ایجاد کند که در آن نیسششت مششردود اسششت‪.‬‬
‫)بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫و در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫س ُ‬
‫خل َ َ‬
‫كوا‬
‫فا ِ‬
‫ة ال ْ ُ‬
‫َ‬
‫ش ِ‬
‫ن الّرا ِ‬
‫ه ِ‬
‫سن ّ ِ‬
‫م ّ‬
‫دي َ‬
‫دّيي َ‬
‫م ْ‬
‫و ُ‬
‫م بِ ُ‬
‫ن تَ َ‬
‫ء ال ْ َ‬
‫عل َي ْك ُ ْ‬
‫سن ِّتي َ‬
‫ُ‬
‫ر َ‬
‫ن كُ ّ‬
‫ل‬
‫ضوا َ‬
‫و َ‬
‫ع ّ‬
‫حدََثا ِ‬
‫ج ِ‬
‫فإ ِ ّ‬
‫م ْ‬
‫عل َي ْ َ‬
‫بِ َ‬
‫ت اْل ُ‬
‫و ُ‬
‫وإ ِّياك ُ ْ‬
‫وا ِ‬
‫م َ‬
‫ذ َ‬
‫ها ِبالن ّ َ‬
‫ها َ‬
‫مو ِ‬
‫وك ُ ّ‬
‫ة )ابوداود وحاکم و ابن حبان(‪.‬‬
‫ل ب ِدْ َ‬
‫ة ب ِدْ َ‬
‫ضَلل َ ٌ‬
‫ع ٌ‬
‫ة َ‬
‫ع ٍ‬
‫حدَث َ ٍ‬
‫م ْ‬
‫ُ‬
‫ة َ‬
‫بر شماست كه سنت من و جانشینان راشششد و هششدایتیافتهي مششرا بششا‬
‫چنگ و دندان بگیرید‪ ،‬آگشاه و برحششذر باششيد از بشدعتها‪ ،‬چشون بششدترین‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫امور بدعتها هسشتند‪ ،‬و هشر بشدعتی کشه در دیشن ایجشاد ششود گمراهشی‬
‫است‪) .‬ابوداوود و حاكم و ابن حبان آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫آيهي زير به دو شرط اساسی در قبول اعمال كه اخلص و درسششتي‬
‫آنهاست اشاره میفرماید‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ ﰒ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫چ الكهف‪:‬‬

‫‪١١٠‬‬

‫پس هركس كه خواهششان ديششدار خششداي خششويش اسششت‪ ،‬بايششد كششه كششار‬
‫شايسته كند‪ ،‬و در پرستش پروردگارش كسي را شريك نسازد‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫الملك‪٢ :‬‬

‫ﭢﭣ ﭤ‬

‫ﭥ‬

‫ﭦ‬

‫ﭧ‬

‫چ‬

‫همان كسي كه مرگ و زندگي را پديد آورده است تا شما را‬
‫بيازمايد كدامتان كارتان بهتر و نيكوتر خواهد بود‪ .‬او چيششره و توانششا‪ ،‬و‬
‫آمرزگار و بخشاينده است‪.‬‬

‫واجب بودن خشنودی از اصحاب و سکوت در مورد‬
‫اختلفاتشان‬
‫ایمان داریم که اصييحاب رسييول ج برگزیييدگان ایيين امييت‬
‫هستند‪ ،‬و دوران آنها بهترین دوران بييود‪ ،‬و محبييت ایشييان‬
‫نشييانهي ایمييان اسييت‪ ،‬محبييت و خشيينودی از آنهييا را بييا‬
‫دلهایمييان گييره میزنیييم‪ ،‬در مييورد اختلفاتشييان سييکوت‬
‫میكنيم و هیچکدام از آنها را معصوم نمیدانیم‪.‬‬
‫خداوند اصحاب را با چنين صفات حميدهاي وصف میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓﭔ ﭕ‬
‫ﭢ ﭣ ﭤﭥ ﭦ‬
‫ﭶ‬
‫ﭴ ﭵ‬
‫ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ‬

‫ﭖ ﭗ‬
‫ﭧ ﭨ ﭩ‬
‫ﭷ ﭸ ﭹ‬
‫ژ ﮌ ﮍ‬

‫ﭚ ﭛﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫پ پ‬
‫ﭪ ﭫﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ‬
‫ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁﮂ ﮃ ﮄ‬
‫چ الفتح‪٢٩ :‬‬

‫محمد فرستادهي خدا است‪ ،‬و كسششاني كششه بششا او هسششتند در برابششر‬
‫كافران تنششد و سرسششخت‪ ،‬و نسششبت بششه يكششديگر مهربششان و دلسششوزند‪.‬‬
‫يبيني‪ .‬آنان همششواره فضششل خششداي‬
‫ايشان را در حال ركوع و سجود م ‌‬
‫يطلبند‪ .‬نشانهي ايشان بر اثر سجده در‬
‫يجويند و رضاي او را م ‌‬
‫را م ‌‬
‫پيشانيهايشان نمايان است‪ .‬اين‪ ،‬توصيف آنان در تورات است‪ ،‬و امششا‬
‫توصيف ايشان در انجيل چنين است كه همانند كشتزاري هسششتند كششه‬
‫ههاي( خششود را بيششرون زده‪ ،‬و آنهششا را نيششرو داده و‬
‫ههششاي )خوششش ‌‬
‫جوان ‌‬
‫هاي‬
‫ههاي خويش راست ايستاده باشد‪ ،‬به گون ‌‬
‫سخت نموده و بر ساق ‌‬
‫هانششد‪ .‬آنششي‬
‫يآورد‪) .‬مؤمنان نيز هميششن گون ‌‬
‫كه برزگران را به شگفت م ‌‬
‫هها پرورش‬
‫يزنند‪ ،‬و جوان ‌‬
‫يايستند‪ ،‬و همواره جوانه م ‌‬
‫از حركت بازنم ‌‬
‫يآورند‪.‬‬
‫ن بشريت را به شگفت م ‌‬
‫ييابند و بارور م ‌‬
‫م ‌‬
‫يشوند‪ ،‬و باغبانا ِ‬
‫يكنششد( تششا‬
‫وت و قششدرت را خششدا نصششيب مؤمنششان م ‌‬
‫ايشن پيشششرفت و قش ّ‬
‫كافران را به سبب آنان خشمگين كند‪ .‬خداوند بششه كسششاني از ايشششان‬
‫كه ايمان بياورند و كارهاي شايسته بكنند آمرزش و پاداش بزرگي را‬
‫يدهد‪.‬‬
‫وعده م ‌‬
‫و پذيرفتن توبهي آنها را چنين بيان ميكند‪:‬‬

‫ﯣ ﯤ‬
‫چﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ التوبة‪١١٧ :‬‬
‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ‬

‫ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ‬

‫ﯭ‬

‫هدادن منافقششان بشه عشدم ششركت در‬
‫خداوند توبهي پيغمبر )از اجشاز ‌‬
‫جهاد( و توبهي مهاجرين و انصار )از لغزشهاي جنگ تبوك‪ ،‬مثل ُ‬
‫كندي‬
‫و سستي اراده و انديشهي بششد بششه دل راه دادن و آهنششگ بازگشششت از‬
‫نيمه راه جهاد( را پذيرفت‪ .‬مهاجرين و انصاري كه در روزگار سششختي‬
‫)بششا وجششود گرمششاي زيششاد‪ ،‬كمششي وسششيلهي سششواري و زاد‪ ،‬فصششل درو و‬
‫چيدن محصول خششود( از پيغمششبر پيششروي كردنششد )و همششراه او رهسششپار‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هاي از آنششان انششدكي مانششده‬
‫جنگ تبوك شدند( بعد از آن كه دلهاي دست ‌‬
‫بود كه )از حق به سوي باطل( منحرف شود‪) .‬در اين حششال( بششاز هششم‬
‫خداوند توبهي آنششان را پششذيرفت‪ .‬چششرا كششه او بسششيار رؤوف و مهربششان‬
‫است‪.‬‬
‫رضايت و خشنوديش از آنان را آشكار مينمايد‪:‬‬

‫چ ک ک ک ﮒ‬
‫چ الفتح‪١٨ :‬‬

‫گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ‬

‫ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ‬

‫خداوند از مؤمنان راضي گرديد همان دم كه در زير درخت با تو‬
‫يدانسششت آنچششه را كششه در درون دلهايشششان )از‬
‫بيعششت كردنششد‪ .‬خششدا م ‌‬
‫صششداقت و ايمششان و اخلص و وفششاداري بششه اسششلم( نهفتششه بششود‪ ،‬لششذا‬
‫اطمينششان خششاطري بششه دلهايشششان داد‪ ،‬و فتششح نزديكششي را )گذشششته از‬
‫نعمت سرمدي آخرت( پاداششان كرد‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ‬
‫ﭤ ﭥ ﭦﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ چ التوبة‪١٠٠ :‬‬
‫ﭢ ﭣ‬

‫ﭟ ﭠ ﭡ‬

‫پيشگامان نخستين مهاجران و انصار‪ ،‬و كساني كه به نيكي روش‬
‫آنان را در پيش گرفتند و راه ايشان را به خوبي پيمودنششد‪ ،‬خداونششد از‬
‫آنان خوشنود است و ايشان هم از خششدا خوشششنودند‪ ،‬و خداونششد بششراي‬
‫آنان بهشت را آماده ساخته است كه در زير )درختشان و كاخهشاي( آن‬
‫يمانند‪ .‬اين است پيروزي‬
‫هها جاري است و جاودانه در آنجا م ‌‬
‫رودخان ‌‬
‫بزرگ و رستگاري سترگ‪.‬‬
‫و مهاجرين را به صدق و انصار را به رستگاري وصف مينمايد‪:‬‬

‫چ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠﯡ ﯢ ﯣ ﯤ‬
‫ﯥﯢﯢ ﯦﯢ ﯧﯢ ﯨ ﯩ ﯪﯢﯢ ﯫﯢﯢ ﯬﯢﯢ ﯭﯢﯢ ﯮﯢﯢ ﯯﯢﯢ ﯰﯢﯢ ﯱﯢﯢ ﯲﯢﯢ ﯳﯢﯢ ﯴﯢﯢ ﯵﯢﯢ ﯶﯢﯢ ﯷﯢﯢ‬
‫ﯼ یی ی ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﭑ ﭒ ﭓ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ‬
‫پ‬
‫ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ‬
‫ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ چ الحشر‪١٠ - ٨ :‬‬

‫ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ‬

‫ن فقراي مهاجريني است كه از خانه و كاشانه و‬
‫همچنين غنايم از آ ِ‬
‫هاند‪ .‬آن كسششاني كششه فضششل خششدا و‬
‫امششوال خششود بيششرون رانششده شششد ‌‬
‫يدهنششد‪.‬‬
‫يخواهنششد‪ ،‬و خششدا و پيغمششبرش را يششاري م ‌‬
‫خوشششنودي او را م ‌‬
‫اينان راستانند‪ .‬آناني كه پيش از آمدن مهاجران خانه و كاشانه )آييششن‬
‫اسششلم( را آمششاده كردنششد و ايمششان را )در دل خششود اسششتوار داشششتند(‬
‫هانششد‪ ،‬و‬
‫يدارند كه به پيششش ايشششان مهششاجرت كرد ‌‬
‫كساني را دوست م ‌‬
‫يكننششد بششه چيزهششايي كششه بششه‬
‫در درون احسششاس و رغبششت نيششازي نم ‌‬
‫يدهنششد‪،‬‬
‫مهششاجران داده شششده اسششت‪ ،‬و ايشششان را بششر خششود ترجيششح م ‌‬
‫هرچند كه خود سخت نيازمند باشند‪ .‬كساني كه از بخششل نفششس خششود‪،‬‬
‫نگاهداري و مصون و محفوظ گردند‪ ،‬ايشان قطعا ً رستگارند‪ .‬كساني‬
‫يگويند‪ :‬پروردگارا! مششا‬
‫يآيند‪ ،‬م ‌‬
‫كه پس از مهاجرين و انصار به دنيا م ‌‬
‫هانششد بيششامرز‪.‬‬
‫را و برادران ما را كه در ايمان آوردن بر ما پيشي گرفت ‌‬
‫هاي نسبت بشه مؤمنشان در دلهايمشان جشاي مشده‪ ،‬پروردگشارا! تشو‬
‫و كين ‌‬
‫داراي رأفت و رحمت فراواني هستي‪.‬‬
‫و بیششان میفرمایششد کششه ایمششان را در قلششب آنهششا محبششوب و مزیششن‬
‫گردانیده‪ ،‬و کفر و فسق و گناه را در دلهايشششان زشششت و ناخوشششایند‬
‫ساخته است‪:‬‬

‫چ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵﭶ ﭷ ﭸ‬
‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ‬
‫ﮀ ﮁ‬
‫الحجرات‪٧ :‬‬

‫چ چ چ ﭾ ﭿ‬
‫ﭹ ﭺ‬
‫ﮈ ﮉ ﮊژ ﮌ ﮍ ﮎ ک چ‬

‫بدانيد كه پيغمبر خدا در ميان شما است )قدر او را بدانيد و بدو‬
‫احترام بگذاريد(‪ .‬هرگاه در بسياري از كارها از شما اطاعت كنششد‪ ،‬بششه‬
‫مشقت خواهيد افتاد‪ .‬اما خداوند ايمان را در نظرتان گرامششي داشششته‬
‫است و آن را در دلهايتان آراسته است‪ ،‬و كفر و نافرمششاني و گنششاه را‬
‫در نظرتان زشت و ناپسند جلوه داده اسششت‪ ،‬فقششط آنششان )كششه داراي‬
‫اين صفات هستند‪ ،‬يعني ايمان در نظرشان محبوب و مزّين‪ ،‬و كفر و‬
‫فسق و عصيان در نظرشان منفور و مطرود است( راهيابند و بس‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ن َ‬
‫خي ُْر ال ُ‬
‫م‬
‫َ‬
‫م ا ل ّي ِ‬
‫م ال ّي ِ‬
‫ن ي َل ُييون َ ُ‬
‫ذي َ‬
‫ن ي َل ُييون َ ُ‬
‫ذي َ‬
‫ه ْ‬
‫م ث ُي ّ‬
‫ه ْ‬
‫قْرِني ث ُي ّ‬
‫قرو ِ‬
‫)متفق عليه(‬
‫بهترین دوران دوران من است‪ .‬سششپس دوران بعششد از مششن و سششپس‬
‫دوران بعد از آن‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري از دشنام دادن به اصششحاب نهششی میفرمایششد و بیششان‬
‫میکند كساني كه بعششد از آنششان ميآينششد هرگششز بششه منزلششت و مقششام آنهششا‬
‫نخواهند رسید و اعمال آنها از دیگران بهتر است هششر چنششد کمششتر هششم‬
‫باشد‪:‬‬
‫فق مث ْي َ ُ‬
‫فل َو أ َن أ َحدك ُ َ‬
‫َ‬
‫مييا‬
‫د ذَ َ‬
‫حي ٍ‬
‫م أن ْ َ َ ِ‬
‫لأ ُ‬
‫ص َ‬
‫َل ت َ ُ‬
‫هب ًييا َ‬
‫حاِبي َ ْ ّ َ َ ْ‬
‫سّبوا أ ْ‬
‫َ‬
‫صي َ‬
‫ه )رواه مسلم(‬
‫ب َل َ َ‬
‫وَل ن َ ِ‬
‫د ِ‬
‫ح ِ‬
‫مدّ أ َ‬
‫ف ُ‬
‫ه ْ‬
‫غ ُ‬
‫م َ‬
‫به اصحاب من دشنام ندهید‪ ،‬اگر یکی از شما به اندازهي کششوه احششد‬
‫طل ببخشد‪ ،‬به اندازهي یک پيمانه و یا نصف بخشیدن اصحاب ارزش‬
‫ندارد‪.‬‬
‫همچنين پيامبر ج در مورد آنها به ما هشدار میدهد‪ ،‬ما را بششه محبششت‬
‫آنها تشویق و از دشمنی با آنها برحذر ميكند‪:‬‬
‫الله الله في أصحابي!! فمن أحبهم فبحبي أحبهييم وميين‬
‫أبغضهم فببغضي أبغضهم )رواه احمد(‬
‫در مورد یارانم از خدا بهراسید! هرکس آنهششا را دوسششت بششدارد او را‬
‫دوست خواهم داشت‪ ،‬و هر کس آنها را دوسششت نداشششته باشششد بششا او‬
‫دشمني ميكنم‪.‬‬

‫وحدت امت اسلمی‬
‫ایمان داریم که مسشلمانان یشک امشت و علیشه دشمنانششان يكدسشت‬
‫هسششتند‪ ،‬و اسششاس ایششن اتحششاد و اجتمششاع‪ ،‬اسششلم و گششردن نهششادن بششه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫شریعت الهی است‪ ،‬و مسلمانان همه با هم برادرنششد هششر چنششد داراي‬
‫زبان‪ ،‬رنگ و كشور مختلف باشششند‪ ،‬هیششچ عربششی بششر غیرعششرب و هیششچ‬
‫سفیدی بر سیاه فضل و برتري ندارد مگششر بششه وسششيلهي تقششوا‪ ،‬و ایششن‬
‫میدان همهي اهل قبله را در خود جای میدهد مگر کسی کششه یکششی از‬
‫ضروریات دین را نادیده بگیششرد كششه بششا ايششن كششار از جششامعهي اسششلمی‬
‫بیرون ميرود‪ ،‬منزلت و جایگاه مسلمانان به نوع ارتباطشان با پیامبر‬
‫ج بستگی دارد‪ ،‬کسی طرد میشششود کششه حضششرت ج او را طششرد کششرده‬
‫باشد و کسی نزدیششک و دوسششت اسششت کششه رسششول ج او را دوسششت و‬
‫نزدیک قلمداد فرموده باشد‪ ،‬و دعوت به پيوند دوستي و دشششمني بششه‬
‫جز بر اساس اسلم‪ ،‬جاهلیت است و اسلم آنششرا مشششروع نمیدانششد و‬
‫موجب خشم و غضب خدا و رسول او ج میگردد‪.‬‬
‫خداوند در مورد اتحاد و انسجام امت اسلمی چنين میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ چ النبياء‪٩٢ :‬‬
‫هاي‬
‫اين )پيغمبران بزرگي كه بدانان اشاره شد‪ ،‬همگي( مّلت يگان ‌‬
‫بوده )و آيين واحد و برنششامهي يكتششايي دارنششد( و مشن پروردگششار همهي‬
‫شما هستم‪ ،‬پششس تنهشا مشرا پرسششتش كنيششد )چشرا كششه مل ّششت واحششد‪ ،‬بشا‬
‫برنامهي واحد‪ ،‬بايد رو به خداي واحد كند(‪.‬‬
‫و بیان میفرماید که اساس وحدت اسلمی ایمان است ش شایمانی کششه‬
‫متضمن تصدیق پیام وحی و تسلیم شدن در برابششر آن باشدش ش و ثششابت‬
‫میکند که همهي مسلمانان برادر هستند هر چند ميششان برخششی از آنهششا‬
‫مشکلتي هم وجود داشته باشد‪:‬‬

‫چﯜ ﯝ ﯞﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ‬

‫ﯥ ﯦ ﯧ چ الحجرات‪١٠ :‬‬

‫فقط مؤمنان برادران همديگرند‪ ،‬پس ميان برادران خود صلح و‬
‫صفا برقرار كنيد‪ ،‬و از خدا ترس و پروا داشته باشيد‪ ،‬تا به شما رحم‬
‫شود‪.‬‬
‫و در جاي ديگر به چنگ زدن به يك ريسمان واحد امر ميكند‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶﭷ گ چ آل عمران‪١٠٣ :‬‬
‫و همگي به رشتهي )ناگسسشتني قشرآن( خشدا چنشگ زنيشد و پراكنشده‬
‫نشويد‪.‬‬
‫در آیهاي ديگششر دوسششتی و وليششت را در خششدا و پيششامبر او و مششؤمنین‬
‫حصر میکند‪:‬‬

‫ﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗ ﯨ ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫چﯥ ﯦ‬
‫ﯧﯗ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ چ المائدة‪٥٥ :‬‬

‫تنها خدا و پيغمبر او و مؤمناني ياور و دوست شمايند كه خاشعانه‬
‫يكنند‪.‬‬
‫يآورند و زكات مال به در م ‌‬
‫و خاضعانه نماز را به جاي م ‌‬
‫و مششؤمنين را از هششر گششونه دوسششتی بششا كفششار نهششي ميكنششد‪ ،‬آنجششا كششه‬
‫ميفرمايد‪:‬‬

‫چﮞ ﮟ ﮠ‬
‫النساء‪١٤٤ :‬‬

‫ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧﮨ ﮩ‬

‫ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ چ‬

‫هايد! كافران را به جاي مؤمنان به‬
‫اي كساني كه ايمان آورد ‌‬
‫جت و برهان آشكاري عليه خود بششه‬
‫دوستي نگيريد‪ .‬مگر م ‌‬
‫يخواهيد ح ّ‬
‫دست خدا دهيد )بر اين كه شما هم جزو منافقانيد؟(‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣﯤ ﯥ ﯦﯧ ﯺ ﯨ ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ آل عمران‪٢٨ :‬‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫مؤمنان نبايد مؤمنان را رها كنند و كافران را به جاي ايشان به‬
‫دوستي گيرند‪ ،‬و هر كه چنين كند )رابطهي او با خدا گسسته است و‬
‫هاي( وي را در چيزي از )رحمت( خدا نيست‪-‬مگششر آن كششه )ناچششار‬
‫بهر ‌‬
‫شششويد و( خويشششتن را از )اذي ّششت و آزار( ايشششان مصششون داريششد و )بششه‬
‫خاطر حفظ جان خود تقيششه كنيششد(‪ -‬و خداونششد شششما را از )نافرمششاني(‬
‫يدارد و بازگشت )همگان( به سوي او است‪.‬‬
‫خود برحذر م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ‬
‫ﮄ چ الممتحنة‪١ :‬‬

‫ﭚ‬

‫ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬

‫اي مؤمنان! دشمنان من و دشمنان خششويش را بششه دوسششتي نگيريششد‪.‬‬
‫يورزيد‪ ،‬در حششالي كششه‬
‫يكنيد و مودت م ‌‬
‫شما نسبت بديشان محبت م ‌‬
‫آنان به حق و حقيقتي ايمان ندارند كه براي شما آمده است‪.‬‬
‫و بیان میفرماید كه برای برتری تنها یک معیار وجششود دارد و آن هششم‬
‫تقوا است‪:‬‬

‫ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿﮀ ﮁ‬
‫چﭵ ﭶ ﭷ‬
‫ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ چ الحجرات‪١٣ :‬‬

‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅﮆ‬

‫اي مردمان! ما شما را از مرد و زني )به نام آدم و حواء(‬
‫هايم تششا همششديگر را‬
‫هايم‪ ،‬و شما را تيره تيره و قبيله قبيله نمششود ‌‬
‫آفريد ‌‬
‫بشناسيد )و هر كسي با تفاوت و ويژگششي خششاص درونششي و بيرونششي از‬
‫ديگري مشخص شود‪ ،‬و در پيكرهي جامعهي انساني نقشي جششداگانه‬
‫يتريششن شششما‬
‫يترين شما در نزد خدا متق ‌‬
‫يگمان گرام ‌‬
‫داشته باشد(‪ .‬ب ‌‬
‫ً‬
‫ّ‬
‫است‪ .‬خداوند مسلما آگاه و باخبر )از پندار و كردار و گفتششار شششما‪ ،‬و‬
‫ه كس و همه چيز( است‪.‬‬
‫از حال هم ‌‬
‫پیامبر ج نيز بر اين معني چنين تأكيد مينمايد‪:‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫حيدٌ أ ََل َل‬
‫وا ِ‬
‫وا ِ‬
‫وإ ِ ّ‬
‫س أَل إ ِ ّ‬
‫ن أب َيياك ُ ْ‬
‫ن َرب ّك ُي ْ‬
‫ي َييا آيهييا الن ّييا ُ‬
‫م َ‬
‫ح يد ٌ َ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫ولَ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ضي َ‬
‫علييى َ‬
‫ي َ‬
‫علييى أ ْ‬
‫ي َ‬
‫ف ْ‬
‫ج ِ‬
‫ج ِ‬
‫ع َ‬
‫ول ل ِ َ‬
‫ع َ‬
‫ل لِ َ‬
‫ي َ‬
‫ي َ‬
‫عَرب ِي ّ‬
‫مي ّ‬
‫مي ّ‬
‫عَرب ِي َ ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫مَر إ ِّل ِبالت ّ ْ‬
‫وى )احمششد و‬
‫ود َ َ‬
‫مَر َ‬
‫عَلى أ ْ‬
‫ِل ْ‬
‫وَل أ ْ‬
‫عَلى أ ْ‬
‫ح َ‬
‫ح َ‬
‫ق َ‬
‫س َ‬
‫ود َ َ‬
‫س َ‬
‫البزار(‬
‫ای مردم‪ ،‬پروردگار شششما یکششی اسششت‪ ،‬پششدر شششما یکششی اسششت‪ ،‬هيششچ‬
‫عربي هیچ فضل و برتشري بشر غیرعشرب نشدارد‪ ،‬و غیرعشرب نيشز هیشچ‬
‫فضلی بر عرب ندارد‪ ،‬سفید فضلی بر سیاه و سیاه فضلی بر سششفید‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫نششدارد مگششر بششه واسششطهي تقششوا‪) .‬امششام احمششد و بششزار آن را روايششت‬
‫كردهاند(‪.‬‬
‫و بيان ميكند كه دعوت به جاهلیت بششا دعششوت بششه اسششلم هيششچ گششونه‬
‫همخوانياي با هم ندارند‪:‬‬
‫ف َ‬
‫م َ‬
‫ة َ‬
‫ج ٌ‬
‫قا َ‬
‫ل‬
‫عى دَ ْ‬
‫ن اد ّ َ‬
‫ه ِ‬
‫هل ِي ّ ِ‬
‫جا ِ‬
‫ل َر ُ‬
‫جَثا َ‬
‫ن ُ‬
‫وى ال ْ َ‬
‫ج َ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫هن ّ َ‬
‫فإ ِن ّ ُ‬
‫) َ‬
‫ع َ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫م َ‬
‫قا َ‬
‫م ( )احمششد‬
‫وإ ِ ْ‬
‫وإ ِ ْ‬
‫صا َ‬
‫صا َ‬
‫و َ‬
‫ن َ‬
‫و َ‬
‫ن َ‬
‫صلى َ‬
‫ل َ‬
‫صلى َ‬
‫َيا رسولالله َ‬
‫و ترمذی و ابن حبان(‬
‫هر کس مردم را به جاهلیت فراخوانششد در آتششش جهنششم زانششو خواهششد‬
‫زد‪ .‬مردی گفت‪ :‬ای رسول خدا اگر چه نماز هششم بخوانششد و روزه هششم‬
‫بگیرد؟ فرمود‪ :‬بله اگر چشه نمشاز بخوانشد وروزه هشم بگیشرد‪) .‬احمشد و‬
‫ترمذي و ابن حبان آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث امام بخاری از جابر روایت شده که پیامبر ج چنین دعوتی‬
‫را پليد و گنديده معرفي كرده است‪:‬‬
‫) َ‬
‫و َ‬
‫ن‬
‫س ِ‬
‫م َ‬
‫قيدْ َثيا َ‬
‫م َ‬
‫ري َ‬
‫م َ‬
‫مي ْ‬
‫ن ال ْ ُ‬
‫عي ُ‬
‫ب َ‬
‫وَنا َ‬
‫ه َنيا ٌ‬
‫هيا ِ‬
‫يج َ‬
‫غَز ْ‬
‫ع الن ّب ِ ّ‬
‫ج ِ‬
‫َ‬
‫و َ‬
‫ب َ‬
‫ج ٌ‬
‫رّيا‬
‫ن ِ‬
‫كا َ‬
‫س َ‬
‫عا ٌ‬
‫ل لَ ّ‬
‫ن َر ُ‬
‫َ‬
‫فك َ َ‬
‫ري َ‬
‫م َ‬
‫م ْ‬
‫ن ال ْ ُ‬
‫ع أن ْ َ‬
‫ها ِ‬
‫حّتى ك َث ُُروا َ‬
‫صا ِ‬
‫ج ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ي‬
‫ر‬
‫صا‬
‫ن‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ل‬
‫قا‬
‫و‬
‫وا‬
‫ع‬
‫دا‬
‫ت‬
‫تى‬
‫ح‬
‫دا‬
‫دي‬
‫ش‬
‫با‬
‫ض‬
‫غ‬
‫ي‬
‫ر‬
‫صا‬
‫ن‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ب‬
‫ض‬
‫غ‬
‫ف‬
‫ِ ً َ ّ‬
‫َ ً‬
‫َ َ ِ َ‬
‫ْ َ ِ ّ‬
‫ْ َ ِ ّ‬
‫َ َ َ ْ َ‬
‫َ‬
‫ن َ‬
‫و َ‬
‫قا َ‬
‫يج‬
‫ج‬
‫ج‬
‫صا‬
‫ف َ‬
‫خ يَر َ‬
‫ري َ‬
‫م َ‬
‫م َ‬
‫ي ي َييا ل َل ْ ُ‬
‫ر ّ‬
‫ل ال ْ ُ‬
‫َيا ل َْلن ْ َ‬
‫هييا ِ‬
‫ها ِ‬
‫ر َ‬
‫ج الن ّب ِي ُ ّ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ل ما َ ْ‬
‫م َ‬
‫م َ‬
‫ف َ‬
‫َ‬
‫ما َبا ُ‬
‫قا َ‬
‫خب َِر‬
‫فأ ْ‬
‫ل دَ ْ‬
‫وى أ َ ْ‬
‫هل ِي ّ ِ‬
‫جا ِ‬
‫ل ال ْ َ‬
‫شأن ُ ُ‬
‫ه ْ‬
‫قا َ َ‬
‫ة ثُ ّ‬
‫ل َ‬
‫ه ِ‬
‫ع َ‬
‫َ‬
‫ف َ‬
‫ل‪َ :‬‬
‫ي َ‬
‫قييا َ‬
‫قييا َ‬
‫هييا‬
‫ي ج دَ ُ‬
‫عو َ‬
‫ع ِ‬
‫س َ‬
‫م َ‬
‫ب ِك َ ْ‬
‫ر ّ‬
‫ر ّ‬
‫ة ال ْ ُ‬
‫ي ل ِْلن ْ َ‬
‫ها ِ‬
‫ل الن ّب ِي ّ‬
‫صييا ِ‬
‫ج ِ‬
‫َ‬
‫ة(‪.‬‬
‫ها َ‬
‫خِبيث َ ٌ‬
‫فإ ِن ّ َ‬
‫جابر میگویششد‪ :‬همششراه رسششول خششدا ج بششه جنگششی رفششتیم‪ ،‬بسششیاری از‬
‫مهاجرين همراه ایشان بودند‪ ،‬یکششی از مششردان مهششاجر آب دهششانش را‬
‫روي مردي انصاري انداخت‪ ،‬كه مرد انصاری را خیلی عصششباني كششرد‪،‬‬
‫و با فریاد کردن و داد زدن از انصار کمک خواست‪ ،‬و مرد مهاجر هم‬
‫از مهاجرین مدد طلبید‪ ،‬تا اینکه خبر به پيامبر ج رسششید و ایشششان هششم‬
‫تشریف آوردند و فرمودند‪ :‬چرا بششه جششاهلیت دعششوت میکنیششد؟ سششپس‬
‫فرمود‪ :‬چه شده است؟ جریششان را تعریششف کردنششد‪ ،‬پیششامبر ج فرمششود‪:‬‬
‫اين گونه دعوا را رها کنید چون پليد و ناشايست است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫عن ْ ُ‬
‫و َ‬
‫ل َ‬
‫ج ّ‬
‫هيا‬
‫ف ْ‬
‫م ُ‬
‫ب َ‬
‫ه َ‬
‫عب ّّيي َ‬
‫خَر َ‬
‫قدْ أ َذْ َ‬
‫هل ِّيي ِ‬
‫جا ِ‬
‫إِ ّ‬
‫ة ال ْ َ‬
‫ه َ‬
‫و َ‬
‫كي ْ‬
‫ن الل ّ َ‬
‫ة َ‬
‫عّز َ‬
‫َ‬
‫و َ‬
‫مي ْ‬
‫جٌر َ‬
‫ن‬
‫ِباْلَبا ِ‬
‫شي ِ‬
‫ن تَ ِ‬
‫م ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫وآدَ ُ‬
‫م ب َُنيو آدَ َ‬
‫مي ْ‬
‫م ٌ‬
‫ي أن ُْتي ْ‬
‫ء ُ‬
‫فيا ِ‬
‫م َ‬
‫ي َ‬
‫ق ّ‬
‫قي ّ‬
‫ب )ابو داود و ترمذی(‬
‫ت َُرا ٍ‬
‫همانششا خداونششد کششبر جششاهلیت و افتخششار بششه پششدران را از شششما دور‬
‫گردانیده است‪ ،‬انسانها مششؤمن متقشي باشششند يششا فششاجر زيانكششار‪ ،‬همششه‬
‫فرزندان آدم هستند و آدم نيز از خاک به وجود آمده است‪) .‬ابوداوود‬
‫و ترمذي آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫و میفرماید‪:‬‬
‫ضيب ل ِعصيب َ‬
‫ن َ‬
‫قات َ َ‬
‫عو إ ِل َييى‬
‫ة يَ ْ‬
‫و ي َيدْ ُ‬
‫ة ِ‬
‫غ َ ُ َ َ َ ٍ‬
‫مي ّي ٍ‬
‫ت َراي َي ٍ‬
‫ل تَ ْ‬
‫ح َ‬
‫م ْ‬
‫ع ّ‬
‫و َ‬
‫ةأ ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ة )رواه مسلم(‬
‫صُر َ‬
‫َ‬
‫هل ِي ّ ٌ‬
‫قت ْل ٌ‬
‫صب َ ً‬
‫ة فقت ِل ف ِ‬
‫جا ِ‬
‫صب َ ٍ‬
‫ة َ‬
‫ع َ‬
‫و ي َن ْ ُ‬
‫ع َ‬
‫ةأ ْ‬
‫هر کس زیر پرچم گمراهي قومیت بجنگد و برای آن به خشم بیایششد‬
‫و بدان دعوت کند و آنرا یاری دهد و در این راه کشته شود‪ ،‬مرگششش‬
‫مرگی جاهلی است‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫وجوب نصب رهبر و مسئولیت مردم در مقابل او‬
‫ایمان داریم که امامت عظمی یکی از بزرگييترین آرمانهييا‬
‫و فرایض اسلم است‪ ،‬امامت در نگهييداری و پاسييداری از‬
‫اسلم و سیاست اسلمی برای زندگی دنیا جانشین پيامبر‬
‫ج است‪ ،‬مسلمانان مسييئولیت خييود را بيه جييا نمیآورنيد تييا‬
‫هنگامي كه بر امامی کييه بييا کتيياب خييدا بيير آنهييا سیاسييت‬
‫میراند اتفاق و اجماع نکنند‪.‬‬
‫آيهي زير به طور ضمني به اين اصل اشاره دارد‪:‬‬

‫چ ﯙ‬

‫ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯴ چ النساء‪٥٨ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يدهد كه امانتها را )اعششم‬
‫بيگمان خداوند به شما )مؤمنان( دستور م ‌‬
‫از آنچه خدا شما را در آن امين شمرده‪ ،‬و چه چيزهايي كه مردم آنها‬
‫هاند( بششه‬
‫را بششه دسششت شششما سششپرده و شششما را در آنهششا اميششن دانسششت ‌‬
‫صاحبان امانت برسانيد‪.‬‬
‫مفهوم آیه این است که همهي امانتها را بششه افششراد شایسششته واگششذار‬
‫کنید یکی از این امانتها‪ ،‬امانت دولتداری و رهششبری اسششت‪ ،‬پششس بایششد‬
‫این امششانت را بششه افششراد شایسششتهاي واگششذار نمششود کششه از عهششدهي آن‬
‫برآیند‪.‬‬
‫پیامبر ج نيز میفرماید‪:‬‬
‫ل یحل لثلثة نفر یکونون بأرض فلة ال امروا علیهششم احششدهم )رواه‬
‫احمد(‬
‫جائز نیست براي سه نفر كه در صحرایی با هششم باشششند مگششر اینکششه‬
‫یکی از آنها امیر باشد‪.‬‬
‫وقتي در چنین جمع کوچکی امیر لزم باشد در جامعه چگونه نیششازي‬
‫به آن نيست؟ و چگونه شریعت آن را واجششب نمیگردانششد؟ اگششر بششرای‬
‫سه نفر چنين تشريعي باشد برای جامعه به طريق أولي لزم ميگردد‬
‫تا از ظلم و تجاوز در امان باشند‪.‬‬
‫و از قویترین برهانها در این مورد اجماع امت است‪ ،‬صشحابه بعششد از‬
‫فوت حضرت رسول ج بر وجوب امامت اجماع کردنششد و قبششل از هششر‬
‫چیز به تعیین امام پرداختند‪ ،‬حتی آن را بر تجهیز و تدفین رسول خدا‬
‫ج مقدم دانستند‪.‬‬
‫قرطبی در این مورد میفرماید‪ :‬نه در میان امت و نه در ميششان ائمششه‬
‫در وجوب نصب امام اختلفی وجود ندارد‪ ،‬مگر دیدگاه ضعیفی که از‬
‫اصم روایت شده و اشتباه است!!‬
‫یکی دیگر ازدليششل نصششب امششام ایششن اسششت کششه بسششیاری از واجبششات‬
‫شرعی بدون امام )يا حكومت( اجششرا نمیشششوند‪ ،‬مثل ً اقششامهي حششدود‪،‬‬
‫اجرای احکام‪ ،‬مرزبانی‪ ،‬تجهیز سپاه‪ ،‬برقراری امنیت‪ ،‬تعیین قاضی و‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫غیره تنها از عهدهي امام برمیآینششد‪ ،‬و بنششا بششر قاعششدهي اصششولی »هششر‬
‫چیزی که واجب بدون آن ممکن نباشد خودش هم واجب است« ایشن‬
‫احکام واجب بدون امام قابل اجرا نیستند پس امام باید باشد تا آنهششا‬
‫اجرا شوند‪.‬‬
‫گذشته از این دليل‪ ،‬نبود امام باعث مشکلت فراوانی مانند هرج و‬
‫مرج و سرگرداني ميشود‪ ،‬به وجود آمدن چنین مشکلتی‪ ،‬بودن امام‬
‫را واجششب میگرداننششد بششه گششونهای کششه هیششچ شششک و شششبههاي بششاقی‬
‫نمیگذارند و راه فراری از آن وجود ندارد‪.‬‬
‫علی میفرماید‪:‬‬
‫لزم است مردم حاکمی داشته باشند چششه صششالح باشششد چششه فاسششد‪،‬‬
‫گفتند‪ :‬ای امیرالمؤمنین ما حاکم عادل و صالح را دیدهایم و ضروري‬
‫بودنش را احساس میکنیششم‪ ،‬امششا حششاکم ظششالم و فششاجر چششرا ضششروری‬
‫است؟ فرمود‪ :‬موجب اقامهي حدود و ایجاد امنیت میشود و جهاد بششا‬
‫دشمنان را به راه میاندازد و غنايم را تقسیم میکند‪.‬‬

‫حقوق ائمه‬
‫ایمان داریييم کييه نصيييحت كييردن آنهييا و تسييلیم بييودن در‬
‫مقابييل دستوراتشييان در آنچييه معييروف و مشييروع اسييت‬
‫واجب و ضروری است‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫الدین النصیحه‪ ،‬قلنا لمن یا رسولالله؟ قال‪ :‬لله و لکتششابه و لرسششوله‬
‫و لؤمة المسلمین و عامتهم‪) .‬رواه مسلم(‬
‫پیامبر ج فرمود‪ :‬دین‪ ،‬نصیحت و خیرخواهی است‪ ،‬گفتیم‪ :‬برای چششه‬
‫کسی اي رسول خدا؟ فرمود‪ :‬برای خششدا‪ ،‬کتششاب و رسششولش و ائمهي‬
‫مسلمين و عموم آنها‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫نصیحت پیشوایان با کمک کردن به آنها در اجششرای حششق و پیششروی از‬
‫آنهششا و پنششد و انششدرز دادن مهربانششانه و دلسششوزانه بدیشششان و یششادآوری‬
‫چیزهايی که فراموش میکنند صورت میگیرد‪ ،‬و همچنین قیام نكششردن‬
‫عليه آنها و تشويق مردم به پیروی از آنها مادامي كششه بششر راه راسششت‬
‫خداوند باشند از ديگر مصاديق نصيحت براي آنان است‪.‬‬
‫آیهي ‪ 59‬سورهي نساء به اطاعت و پیروی از آنها تا وقتی که کتاب‬
‫خدا را مبنای کار خود قرار دهند اشاره میفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ ی ی ﯺ چ النساء‪٥٩ :‬‬
‫هايششد! از خششدا )بششا پيششروي از قششرآن( و از‬
‫اي كسششاني كششه ايمششان آورد ‌‬
‫سك به سّنت او( اطشاعت كنيشد‪ ،‬و‬
‫مد مصطفي‪ ،‬با تم ّ‬
‫پيغمبر )خدا‪ ،‬مح ّ‬
‫از كارداران و فرماندهان مسلمان خششود فرمششانبرداري نماييششد )مششادام‬
‫قگرا بوده و مجري احكام شريعت اسلم باشند(‪.‬‬
‫كه دادگر و ح ّ‬
‫این آیه پیروی از اولیالمر را واجب میگردانششد امششا ايششن را نيششز بيششان‬
‫ميكند كه اطاعت از آنها مطلق نیست بلکه در چارچوب کتاب خششدا و‬
‫سنت رسول است‪ ،‬چون لفظ »اطیعوا« را برای رسول تکرار میکند‬
‫اما برای اولوالمر این لفظ را به کار نمیبرد‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫اسمعوا و اطیعوا و ان استعمل علیکم عبد حبشی کان رأسششه زبیبششة‬
‫ما اقام فیکم کتاب الله‪) .‬رواه البخاری(‬
‫گوش دهید و اطاعت کنید هر چنششد بششردهای حبشششی كششه بششر سششرش‬
‫زخم چركين دارد بر شما گماشته شود تا هنگامي کششه بششه کتششاب خششدا‬
‫عمل ميکند‪).‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫علی المرء السمع و الطاعة فیما احب او کره ال ان یؤمر بمعصششیة‪،‬‬
‫فاذا امر بمعصیة فل سمع و ل طاعة‪).‬متفق عليه(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫بر انسان مسلمان واجب است که گوش فرا دهد و اطاعت کند چه‬
‫دوست داشته باشد یا نه‪ ،‬مگر اینکه به گناه و معصششیت مششأمور گششردد‬
‫كه در این حال گوش دادن و اطاعت کردن جششايز نيسششت‪) .‬بخششاري و‬
‫مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫من بایع اماما ً فاعطاه صفقة یده و ثمرة قلبه فلیطعه مششا اسششتطاع‪،‬‬
‫فان جاء آخر ینازعه فاضربوا عنق الخر‪).‬رواه مسلم(‬
‫هر كس با امامی بیعت کرد و دستش را در دست او نهششاد و نسششبت‬
‫به او اخلص داشت‪ ،‬باید به اندازهي توانایی از او اطششاعت کنششد‪ ،‬اگششر‬
‫کسی دیگر آمد و با او بر امامت منازعه کرد گششردن دومششی را بزنیششد‪.‬‬
‫)مسلم آن را از حششديث عبششدالله بششن عمششرو بششن عششاص روايششت كششرده‬
‫است(‪.‬‬

‫جماعت رحمت و تفرقه عذاب است‬
‫ایمان داریم که جماعت مييايهي رحمييت و تفرقييه مييوجب‬
‫عذاب است‪ ،‬و خداوند و رسولش ج بييه جميياعت و همييدلي‬
‫دسيييتور دادهانيييد و ميييردم را از تفرقيييه و اختلف نهيييی‬
‫فرمودهاند‪ ،‬و همراهی جماعت با پیروی از حق و اطيياعت‬
‫از امام مسلمین در غير معصيت خدا صورت میگیرد‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫علیکم بالجماعة‪ ،‬و ایاکم و التفرقه‪) .‬احمد و ترمذی و ابن ماجه(‬
‫بر شماست كششه بششا جمشاعت باشششيد و از تفرقششه بپرهيزيششد‪) .‬احمششد و‬
‫ترمذي و ابن ماجه آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫الجماعة رحمة و الفرقة عذاب‪) .‬احمد(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫جماعت موجب رحمت و تفرقه موجب عذاب است‪) .‬امام احمد آن‬
‫را روايت كرده است(‪.‬‬
‫در حدیث دیگر به پیروی از حق و اجماع دعوت میفرماید‪:‬‬
‫إن اهل الکتاب افترقوا فی دینهشم علشی ثنششتین و سشبعین ملشة‪ ،‬و ان‬
‫هذه المة ستفترق علی ثلث و سبعین ملة ش یعنی الهواء ش کلها فششی‬
‫النار ال واحدة و هی الجماعة‪) .‬رواه أبوداوود(‬
‫اهل کتاب به هفتاد و دو فرقه تجزیه شدند‪ ،‬این امت نيز به هفتاد و‬
‫سه فرقه تقسیم میشوند‪ ،‬همهي آنها در آتش هستند مگر كساني كه‬
‫پايبند جماعت هستند‪) .‬ابوداوود آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫در این حدیث جمششاعت در برابششر فرقههششاي گمششراه و اهششل هششوا ذکششر‬
‫شده است‪ ،‬بنا بر این حدیث‪ ،‬قلت و کثرت افراد مدنظر نیست بلکه‬
‫چیزی که مورد نظر است‪ ،‬پیروی از حق است هر چنششد همهي جهششان‬
‫مخالف آن باشند‪.‬‬
‫در این مورد روایات فراوانی از بزرگان نقل شده است کششه بعضششی‬
‫از آنها را نقل میکنیم‪:‬‬
‫نعیم بن حماد میگوید‪ :‬اگر جماعت دچار فساد شششد و منحششل گشششت‬
‫تو باید از مبادی و اصول آن قبل از فاسد شدن پيروي كني هششر چنششد‬
‫در این کار تنها باشی‪.‬‬
‫ابو شامه میگوید‪ :‬هدف از دستوراتی که در مورد پیروی از جماعت‬
‫آمده‪ ،‬اطاعت از حق است‪ ،‬هر چند پیروان حق کم باشند و مخالفان‬
‫بیشمار‪ ،‬چون حقیقتی که جماعت بششر آن اسششتوار اسششت بششه پیششامبر و‬
‫اصحاب نزدیکتر است‪ ،‬به کثرت اهل باطل نگاه نکنید‪.‬‬
‫بخاری و مسلم از ابن عباس روایششت کردهانششد کششه گفششت‪ :‬هششر كششس‬
‫چيزي از اميرش ديد كه آن را نميپسششنديد بششر آن صششبر داشششته باشششد‪،‬‬
‫چرا كه هر كس به اندازهي يك وجب از جماعت دور شود و بششر ايششن‬
‫حال بميرد بر مرگ جاهلي مرده است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مسلم از عرفجه از رسول خدا ج روایت میکند‪:‬‬
‫من اتاکم و امرکم جمیع علی رجل واحد‪ ،‬یرید ان یشق عصششاکم‪ ،‬او‬
‫یفرق جماعتکم‪ ،‬فاقتلوه‪.‬‬
‫هر گاه کسی پیش شما آمد و خواست شما را عليه كسي كه تحت‬
‫امر او هسششتيد بشششوراند يششا ميششان جمششاعت شششما تفرقششه بيفكنششد او را‬
‫بكشيد‪.‬‬

‫راه رسیدن به سروري‬
‫اعتقاد داریم که ایمشان و جهشاد تنهشا راهشی هسشتند بشرای زنشده نگشه‬
‫داشتن این امت و تحقق یافتن آرمششان و آرزوی خلفششت و قششدرت بششر‬
‫جهان برای اقامهي دین‪ ،‬و همچنین ایمان داریششم کششه جهششاد بششه معنششی‬
‫تلش برای فراگیری دین و استقامت بر آن و دعششوت بششه سششوی آن و‬
‫جنششگ در راه حششق و تحمششل سششختیهايی اسششت کششه در ایششن راه بششرای‬
‫مسلمان پیش میآيد‪.‬‬
‫خداوند در فضيلت جهاد میفرماید‪:‬‬

‫ﮯ‬
‫ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ‬
‫ﮤ ﮥ‬
‫چﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ‬
‫ﯛ ﯜ ﯝ‬
‫ﯘ ﯙ ﯚ‬
‫ﯗ‬
‫ﯔﯕ ﯖ‬
‫ﮰ ﮱ ﯓ‬
‫ﯺ‬
‫ﯺ‬
‫ﯧ ﯨ ﯩ ﯪﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯦ‬
‫ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ‬
‫ﯺ ﯺ چ الصف‪١٣ - ١٠ :‬‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺﯺ ﯺ‬
‫هاي رهنمود سازم كه‬
‫اي مؤمنان! آيا شما را به بازرگاني و معامل ‌‬
‫شما را از عذاب بسيار دردناك دوزخ رها سازد؟ )و آن اين است كه(‬
‫يآوريد‪ ،‬و در راه خدا با مال و جان تلش‬
‫به خدا و پيغمبرش ايمان م ‌‬
‫يكنيد‪ .‬اگر بدانيد اين براي شما )از هششر چيششز ديگششري( بهششتر‬
‫و جهاد م ‌‬
‫يبخشششايد‪،‬‬
‫است‪) .‬اگر اين تجارت را انجام دهيد‪ ،‬خدا( گناهانتان را م ‌‬
‫يگردانشد كشه از زيشر )كاخهشا و‬
‫و شما را بشه باغهشاي بهششتي داخشل م ‌‬
‫ههششاي‬
‫درختششان( آن جويبارهششا روان اسششت‪ ،‬و شششما را در منششازل و خان ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يدهششد كششه در باغهششاي بهشششت جاويششدان مانششدگار‪ ،‬واقششع‬
‫خوبي جشاي م ‌‬
‫هاند‪ .‬پيششروزي و رسششتگاري بششزرگ هميششن اسششت‪) .‬گذشششته از ايششن‬
‫شد ‌‬
‫نعمتها( نعمت ديگري داريد كه پيروزي خدادادي و فتح نزديكي اسششت‬
‫يافتد( و به مؤمنششان مششژده بششده‬
‫)كه در پرتو آن مكه به دست شما م ‌‬
‫)به چيزهايي كه قابل توصيف و بيان نيست‪ ،‬و فراتر از آن است كششه‬
‫با الفباي انسانها به انسانها شناساند(‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧﯨ ﯩ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺﯼ ی ی‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ی ﯺ ﯺ چ التوبة‪١١١ :‬‬
‫بيگمان خداوند )كالي( جان و مال مؤمنان را به )بهاي( بهشت‬
‫يكند‪) .‬آنشان بايششد( در راه خششدا بجنگنششد و بكشششند و كششته‬
‫خريداري م ‌‬
‫هاي اسششت كششه خداونششد آن را در )كتابهششاي آسششماني(‬
‫شوند‪ .‬اين وعششد ‌‬
‫تورات و انجيل و قرآن )به عنوان سند معتبري ثبششت كششرده اسششت( و‬
‫وعدهي راستين آن را داده است‪ ،‬و چه كسششي از خششدا بششه عهششد خششود‬
‫هايششد شششاد باشششيد‪ ،‬و ايششن‬
‫هاي كه كرد ‌‬
‫ت؟ پس به معامل ‌‬
‫هتر اس ‌‬
‫وفاكنند ‌‬
‫پيروزي بزرگ و رستگاري سترگي است‪.‬‬
‫بخاري از ابی هریره روایت میکند‪:‬‬
‫ف َ‬
‫ل إ َِلى رسولالله ج َ‬
‫د ُ‬
‫قا َ‬
‫ج ٌ‬
‫ل‬
‫عل َييى َ‬
‫ل دُل ِّني َ‬
‫عي ِ‬
‫ل يَ ْ‬
‫جاءَ َر ُ‬
‫) َ‬
‫ع َ‬
‫مي ٍ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫ع إ ِذا َ‬
‫جدُهُ قال َ‬
‫جا ِ‬
‫ست َ ِ‬
‫هييدُ أ ْ‬
‫م َ‬
‫خَر َ‬
‫طي ُ‬
‫هل ت َ ْ‬
‫ج َ‬
‫ج ال ُ‬
‫هادَ قال ل أ ِ‬
‫ال ْ ِ‬
‫جد َ َ‬
‫فطِ يَر َ‬
‫وَل ت ُ ْ‬
‫وَل ت َ ْ‬
‫فت َ ُ‬
‫ك َ‬
‫قييا َ‬
‫خ َ‬
‫ل‬
‫ت َدْ ُ‬
‫صييو َ‬
‫قييو َ‬
‫م ْ‬
‫ل َ‬
‫وت َ ُ‬
‫سي ِ‬
‫م َ‬
‫فت ُيَر َ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ع ذَل ِيك قييا َ‬
‫د‬
‫ل أب ُييو ُ‬
‫هي ِ‬
‫جا ِ‬
‫س يت َ ِ‬
‫هَري ْيَرةَ إ ِ ّ‬
‫م َ‬
‫طي ُ‬
‫ن يَ ْ‬
‫مي ْ‬
‫س ال ُ‬
‫و َ‬
‫ن ف يَر َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫لَ‬
‫ْ‬
‫ه َ‬
‫ت(‪.‬‬
‫ط‬
‫في‬
‫ن‬
‫ت‬
‫س‬
‫ي‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫سَنا ٍ‬
‫ول ِ ِ‬
‫ِ‬
‫ه َ‬
‫في ُكت َ ُ‬
‫َ‬
‫ح َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫بل ُ‬
‫َ‬
‫مردی پیش پیامبرج آمد و گفت‪ :‬مرا به کاری راهنمایی کششن کششه بششه‬
‫اندازهي جهاد ثواب داشششته باشششد‪ ،‬پیششامبر فرمششود‪ :‬چنیششن چیششزی پیششدا‬
‫نمیکنم‪ ،‬آیا میتوانی مششدتی کششه مجاهششد بششه میششدان جهششاد میرود تششو بششه‬
‫مسجد بروی و همیشه نماز بخوانی و روزه بگیری؟ مرد گفششت‪ :‬مگششر‬
‫کسی میتواند چنین کند؟! ابوهریره گفت‪ :‬بششه انششدازهي مسششافتي كششه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫اسب فرد مجاهد طي ميكند براي او ثواب نوشته ميشود‪) .‬بخاري آن‬
‫را روايت كرده است(‪.‬‬
‫بخاری از انس بن مالک روایت میکند‪:‬‬
‫َ‬
‫ع إ ِل َييى‬
‫ه َ‬
‫ن َ‬
‫ه ِ‬
‫عن ْيدَ الل ّي ِ‬
‫عب ْ ٍ‬
‫ما ِ‬
‫س يّرهُ أ ْ‬
‫جي َ‬
‫مو ُ‬
‫خي ْيٌر ي َ ُ‬
‫م ْ‬
‫ت لَ ُ‬
‫د يَ ُ‬
‫َ‬
‫ن ي َْر ِ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ل‬
‫ي‬
‫ض‬
‫ف‬
‫ن‬
‫م‬
‫رى‬
‫ي‬
‫ما‬
‫ل‬
‫د‬
‫هي‬
‫ش‬
‫ال‬
‫ل‬
‫إ‬
‫ها‬
‫في‬
‫ما‬
‫و‬
‫يا‬
‫ن‬
‫د‬
‫ال‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ن‬
‫أ‬
‫و‬
‫يا‬
‫ن‬
‫د‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ّ َ َ َ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ِ َ َ َ َ‬
‫ال ّ َ َ‬
‫َ ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫في ُ ْ‬
‫ع إ ِلى الدّن َْيا َ‬
‫ة َ‬
‫قت َ َ‬
‫ال ّ‬
‫خييَرى‬
‫مّرةً أ ْ‬
‫هادَ ِ‬
‫سّرهُ أ ْ‬
‫ج َ‬
‫ه يَ ُ‬
‫ش َ‬
‫ل َ‬
‫فإ ِن ّ ُ‬
‫ن ي َْر ِ‬
‫)رواه البخاري(‬
‫هر بندهاي که وارد بهشششت میشششود اگششر همهي دنیششا را بششه او بدهنششد‬
‫آرزوی بازگشت بششه آنششرا نشدارد‪ ،‬مگششر ششهید كشه آرزو میکنشد بشه دنیشا‬
‫برگردد و بار ديگر در راه خدا به شهادت برسد‪ ،‬از آنجا كه او فضل و‬
‫احترام خاصي را برای شهید مشششاهده ميكنششد‪) .‬بخششاري آن را روايششت‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫ابنبطال میگوید‪ :‬ایششن حششدیث بزرگششترین حششدیثی اسششت کششه در مششورد‬
‫فضل و ارزش شهادت روایت شده است‪ ،‬در هیچ کاری انسان جششان‬
‫خود را فدا نمیکند مگششر در جهششاد‪ ،‬بششدین علششت از همهي اعمششال بهششتر‬
‫است‪.‬‬
‫پیششامبر ج در مششورد تشششویق بششه فراگیششری علششم و تلش در راه آن‬
‫میفرماید‪:‬‬
‫ومن سلک طریقا ً یبتغی فیه علمًا‪ ،‬سهل الله بششه طریق شا ً الششی الجنششة‬
‫)مسلم(‬
‫هر کششس راهششی را بششرای طلششب علششم بپیمایششد‪ ،‬خداونششد راه ورود بششه‬
‫بهشت را برای او هموار میکند‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ل حسد ال فی اثنین‪ :‬رجل آتاه الله مششال ً فسششلطه علششی هلکتششه فششی‬
‫الحق‪ ،‬و رجل آتاه الله الحکمة فهو یقضی بها و یعلمها‪) .‬متفق عليه(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫حسادت تنها در دو مورد درست است ‪1‬ش شمردی کششه خداونششد ثششروت‬
‫فراوانششی بششدو بخشششیده و او هششم آن را در راه خششدا صششرف میکنششد‬
‫‪2‬شمردی کششه خداونششد بششه او علششم و حکمششت داده اسششت‪ ،‬او هششم بششدان‬
‫قضاوت میکند و به مردم یاد میدهد‪.‬‬
‫در حدیثي كه فضششاله بششن عبیششد از رسششول خششدا ج روايششت كششرده‪ ،‬بششه‬
‫مجاهدت نفس در راه تسیلم و اطاعت از قششانون خششدا چنيششن اشششاره‬
‫شده است‪:‬‬
‫‪ ....‬و المهاجر مششن هجششر الخطایششا و الششذنوب‪ ،‬و المجاهششد مششن جاهششد‬
‫نفسه فی طاعة الله عزوجل‪) .‬رواه احمد(‬
‫مهاجر کسی است که گناه و معصیت را ترك کنشد‪ ،‬و مجاهشد کسشی‬
‫است که برای اطاعت از برنامهي خدا با نفس خود مبارزه میكند‪.‬‬
‫خداوند در اشاره به تلش براي ابلغ و بيان وحششي و اقششامهي حجششت‬
‫عليه كافرين ميفرمايد‪:‬‬

‫چﯓ ﯔ ﯕ‬

‫ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ چ الفرقان‪٥٢ :‬‬

‫پس )در تبليغ رسالت و دعوت به حق‪ ،‬استوار و كوشا باش و( از‬
‫كافران اطاعت مكن )و به دنبال هوسها و خرافات ايشان مرو( و بششا‬
‫)اسلحهي( قرآن بششا آنششان جهششاد بششزرگ )و همششه جششانبهي تبليغششاتي( را‬
‫بياغاز‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫جاهدوا الکفار باموالکم و انفسکم و السنتکم‪).‬احمد و نسائی و ابن‬
‫حبان و حاکم(‬
‫بشا مششال و جشان و زبانتششان علیشه کفشار تلش و جهشاد کنیششد‪) .‬احمششد و‬
‫نسائي و ابن حبان و حاكم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫جهاد زبان شامل رساندن پيام اسلم به کفار و دعوت آنها به سوی‬
‫آن و جشششواب ششششبهات وارده بشششر ششششریعت‪ ،‬و دفشششاع و پاسشششداری از‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مسلماناني که گزافهگويیهای مشرکین آنها را متزلزل و سست کرده‬
‫است‪،‬ميشود‪.‬‬
‫بسششياري از آيششاتي كششه در قششرآن در بششاب جهششاد آمدهنششد بششه جهششاد بششا‬
‫شمشير اشاره ميكنند كه به بعضي از آنها اشاره شششد‪ ،‬از جملششه ايششن‬
‫آيه كه ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧﯨ ﯩ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺﯼ ی ی‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ی ﯺ ﯺ چ التوبة‪١١١ :‬‬
‫بيگمان خداوند )كالي( جان و مال مؤمنان را به )بهاي( بهشت‬
‫يكند‪) .‬آنشان بايششد( در راه خششدا بجنگنششد و بكشششند و كششته‬
‫خريداري م ‌‬
‫هاي اسششت كششه خداونششد آن را در )كتابهششاي آسششماني(‬
‫شوند‪ .‬اين وعششد ‌‬
‫تورات و انجيل و قرآن )به عنوان سند معتبري ثبششت كششرده اسششت( و‬
‫وعدهي راستين آن را داده است‪ ،‬و چه كسششي از خششدا بششه عهششد خششود‬
‫هايششد شششاد باشششيد‪ ،‬و ايششن‬
‫هاي كه كرد ‌‬
‫ت؟ پس به معامل ‌‬
‫هتر اس ‌‬
‫وفاكنند ‌‬
‫پيروزي بزرگ و رستگاري سترگي است‪.‬‬
‫در سورهي عصر نيز به جهادهاي چهارگانه اشاره شده است‪::‬‬

‫‪‬چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ‬
‫چ العصر‪٣ - ١ :‬‬

‫ﭡ‬

‫سوگند به زمان )كه سرمايهي زنششدگي انسششان‪ ،‬و فرصششت تلش او‬
‫براي نيل به سعادت دو جهان است(! انسششانها همششه زيانمندنششد‪ .‬مگششر‬
‫يكننششد‪ ،‬و‬
‫يآورند‪ ،‬و كارهششاي شايسششته و بايسششته م ‌‬
‫كساني كه ايمان م ‌‬
‫سششك بششه حششق )در عقيششده و قششول و عمششل( سششفارش‬
‫همديگر را به تم ّ‬
‫مششل سششختيها و دشششواريها و‬
‫م ‌‬
‫يكنند‪ ،‬و يكديگر را بششه شششكيبايي )در تح ّ‬
‫يگردد(‪.‬‬
‫ينمايند )كه موجب رضاي خدا م ‌‬
‫دردها و رنجهايي( توصيه م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫حق مسلمان بر مسلمان‬
‫ايمان داریم که خون و مششال و نششاموس هششر مسششلمانی بششر مسششلمان‬
‫دیگر حرام است‪ ،‬و اینکه مسلمان برادر مسلمان است‪ ،‬هرگز بششه او‬
‫ظلم و توهین نمیکند‪ ،‬اورا تحقیر نمینماید و عیبش را فاش نمیسازد‪،‬‬
‫و اينکه اجابت دعوت مسلمان واجششب اسششت‪ ،‬و هششر گششاه از او طلششب‬
‫نصيحت كرد باید او را پند دهد و نصششیحت كنششد در جششواب عطسششهاش‬
‫براي او طلب هدايت كند‪ ،‬و هنگششام رسششیدن و ملقششات کردنششش بششدو‬
‫سلم کند و اگششر بیمششار شششد بششه عیششادتش بششرود و اگششر وفششات کششرد در‬
‫خاکسپاریش شرکت کند‪.‬‬
‫خداوند در مورد كشتن و خونريزي‪ ،‬خیلی سختگيري كششرده‪ ،‬ریختششن‬
‫خون بششه نششاحق را مششوجب خشششم وغضششب و نفریششن در دنیششا و آخششرت‬
‫قلمداد فرموده است‪ ،‬پس ميفرمايد‪:‬‬

‫چش گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ‬
‫ﮣ چ النساء‪٩٣ :‬‬

‫ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ‬

‫ﮠ‬

‫ﮡ ﮢ‬

‫و كسي كه مؤمني را از روي عمد بكشد )و از ايمان او باخبر بوده‬
‫و تجاوزكارانه او را به قتل برساند و چنين قتلي را حلل بداند‪ ،‬كششافر‬
‫يمانششد و‬
‫يآيد و( كيفششر او دوزخ اسششت و جششاودانه در آنجششا م ‌‬
‫بشمار م ‌‬
‫يسششازد‬
‫يگيرد و او را از رحمت خود محششروم م ‌‬
‫خداوند بر او خشم م ‌‬
‫يبيند‪.‬‬
‫و عذاب عظيمي براي وي تهّيه م ‌‬
‫خداوند قصاص را به عنوان مجازاتي عادلنه برای قتل عمد تشششریع‬
‫فرموده است تا مردم از كشتن دیگران منع شوند و همچنين مششايهي‬
‫تسلي خاطر اولياي دم گردد‪ ،‬و جامعه از لوث این جرم زشششت پششاک‬
‫شود‪.‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک کک ﯓ چ البقرة‪١٧٨ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هايد! دربارهي كشتگان‪) ،‬قانون مساوات‬
‫اي كساني كه ايمان آورد ‌‬
‫و دادگري( قصاص بر شما فرض شده است‪.‬‬
‫و آنگاه ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ چ البقرة‪١٧٩ :‬‬
‫اي صاحبان خرد! براي شما در قصاص‪ ،‬حيات و زندگي است‬
‫)بنابر مصلحت و حكمتي كششه در آن‪ ،‬و دقششايق و نكششاتي كششه در همهي‬
‫احكام است‪ .‬اين است كه قانون قصاص را براي شما وضع كرديم تا‬
‫از تجاوز و خونريزي بپرهيزيد( باشد كه تقوا پيشه كنيد‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ‬
‫ﮫ ﮬ چ السراء‪٣٣ :‬‬
‫ﮦ ﮧﮨ ﮩ ﮪ‬
‫ق‪ -‬حرام كرده‬
‫و كسي را نكشيد كه خداوند كشتن او را ‪-‬جز به ح ‌‬
‫است‪ .‬هر كس كه مظلومانه كشششته شششود‪ ،‬بششه صششاحب خششون او )كششه‬
‫هايششم )كششه بششا‬
‫نزديكششترين خويشششاوند بششدو اسششت‪ ،‬ايششن( قششدرت را داد ‌‬
‫مراجعه به قاضي‪ ،‬قصاص خود را درخواست و قاتششل را بششه مجششازات‬
‫برساند( ولي نبايد او هم در كشتن اسراف كند )و به جششاي يششك نفششر‪،‬‬
‫دو نفر و بيشتر را بكشد‪ ،‬يا اين كه به عششوض قاتششل‪ ،‬ديگششري را هلك‬
‫يگمان صاحب خون ياري شونده )از سوي خدا( است )چرا‬
‫سازد(‪ .‬ب ‌‬
‫كه حق قصاص را بدو داده است(‪.‬‬
‫پیامبر ج نيز میفرماید‪:‬‬
‫ل یحل دم امرئ مسلم ال باحشدی ثلث‪ :‬النفشس بشالنفس‪ ،‬و الشثیب‬
‫الزانی‪ ،‬و التارک لدینه المفارق للجماعة )متفق عليه(‬
‫ريختن خون هیچ مسلمانی جايز نیست مگر اینکه کسی را کشته یششا‬
‫مرتكب زناي محصن شده باشد و یا کسی کششه دينششش را تششرك كنششد و‬
‫در مقابل جماعت و گروه مسلمانان بايستد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫از ابوبکر صدیق ط روايت شده است كه رسول خدا ج فرمود‪:‬‬
‫م ْ‬
‫فال ْ َ‬
‫ما َ‬
‫سيي ْ َ‬
‫ذا ال ْت َ َ‬
‫قت ُييو ُ‬
‫قات ِي ُ‬
‫إِ َ‬
‫فييي‬
‫ل ِ‬
‫ن بِ َ‬
‫م ْ‬
‫وال ْ َ‬
‫ه َ‬
‫سل ِ َ‬
‫قى ال ْ ُ‬
‫ل َ‬
‫ما ِ‬
‫في ْ ِ‬
‫ل َ‬
‫م ْ‬
‫ل َ‬
‫ذا ال ْ َ‬
‫ف ُ‬
‫ر َ‬
‫قييا َ‬
‫ما َبا ُ‬
‫قات ِ ُ‬
‫ه َ‬
‫ل‬
‫ت َيا رسولالله َ‬
‫قل ْ ُ‬
‫ل ال ْ َ‬
‫ف َ‬
‫قُتو ِ‬
‫الّنا ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه‪).‬متفق عليه(‬
‫صا َ‬
‫صا ِ‬
‫حب ِ ِ‬
‫ه كا َ‬
‫ن َ‬
‫إ ِن ّ ُ‬
‫ل َ‬
‫ري ً‬
‫على قت ْ ِ‬
‫ح ِ‬
‫هرگاه دو مسلمان با شمشیر به جان هم بیفتند قاتششل و مقتششول هششر‬
‫دو در آتش هستند‪ ،‬گفتم‪ :‬ای رسول خدا قاتششل مجششرم اسششت مقتششول‬
‫چرا به آتش میرود؟ فرمود‪ :‬چون او هم بششر کششتن بشرادرش حریشص‬
‫بود‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫من أشار إلی أخیه بحدیدة فان الملئکة تلعنه‪ ،‬حتی یدعه و ان کششان‬
‫اخاه لبیه و امه‪).‬رواه مسلم(‬
‫هر کس با سلحي آهني به سششمت مسششلمانی اشششاره كنششد تششا وقششتی‬
‫مشغول آن جرم باشد مورد نفرین فرشتگان خداوند قششرار میگیششرد‪،.‬‬
‫هر چند آن فرد بردار تنی او باشد‪.‬‬
‫در حدیثي دیگششر بیششان میفرمایششد کششه در روز قیششامت اولیششن قضششاوت‬
‫خداوند در مورد خون است‪:‬‬
‫اول ما یقضی به الناس یوم القیامه فی الدماء‪).‬رواه مسلم(‬
‫اولین چیزی که در روز قیششامت مششورد محاسششبه قششرار میگیششرد خششون‬
‫است‪.‬‬
‫خداوند در آياتي از سورهي حجششرات برخششی از آداب اسششلمی را بششه‬
‫مسلمین یاد میدهد و آنهششا را از ارتکششاب برخششي از اخلق زشششت نهشی‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چﯨ ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫یی ی ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﰈﰉ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯼ‬
‫پ ﭚ‬
‫ﭖ ﭗ پ‬
‫ﯺ ﯺ ﰎ ﯺ ﯺ ﯺ ﰒ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﭛﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ‬
‫ﭮﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ چ الحجرات‪١٢ - ١١ :‬‬

‫ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫﭬ ﭭ‬

‫هايد! نبايد گروهي از مردان شما گروه‬
‫اي كساني كه ايمان آورد ‌‬
‫ديگري را استهزاء كنند‪ ،‬شايد آنان بهتر از اينان باشند‪ ،‬و نبايد زنششاني‬
‫ه بسا آنان از اينان خوبتر باشند‪،‬‬
‫زنان ديگري را استهزاء كنند‪ ،‬زيرا چ ‌‬
‫و همديگر را طعنه نزنيد و مورد عيبجويي قرار ندهيد‪ ،‬و يكديگر را بششا‬
‫القاب زشت و ناپسششند مخوانيششد و مناميششد‪) .‬بششراي مسششلمان( چششه بششد‬
‫هآلود )دا ّ‬
‫ل بششر‬
‫اسششت‪ ،‬بعششد از ايمششان آوردن‪ ،‬سششخنان نششاگوار و گنششا ‌‬
‫تمسخر‪ ،‬و طعنششه زدن و عيبجششويي كششردن‪ ،‬و بششه القششاب بششد خوانششدن(‬
‫گفتن و بر زبان راندن! كساني كه )از چنين اعمالي و اقوالي( دست‬
‫برندارند و توبه نكنند‪ ،‬ايشششان سششتمگرند )و بششا سششخنان نيشششدار‪ ،‬و بششا‬
‫نآميز‪ ،‬به‬
‫هگيريها‪ ،‬و ملقب گرداندن مردم به القاب زشت و توهي ‌‬
‫خرد ‌‬
‫هايششد! از بسششياري از‬
‫يكنند(‪ .‬اي كساني كه ايمان آورد ‌‬
‫ديگران ظلم م ‌‬
‫گمانهششا بپرهيزيششد‪ ،‬كششه برخششي از گمانهششا گنششاه اسششت‪ ،‬و جاسوسششي و‬
‫هدري نكنيد‪ ،‬و يكي از ديگري غيبشت ننمايشد؛ آيشا هيشچ يشك از ششما‬
‫پرد ‌‬
‫دوست دارد كه گوشت برادر مردهي خود را بخورد؟ به يقيششن همهي‬
‫يآيد )و از آن بيزاريششد‪ ،‬غيبششت نيششز چنيششن‬
‫هخواري بدتان م ‌‬
‫شما از مرد ‌‬
‫يگمششان خداونششد بششس‬
‫است و از آن بپرهيزيد و( از خششدا پششروا كنيششد‪ ،‬ب ‌‬
‫هپذير و مهربان است‪.‬‬
‫توب ‌‬
‫پیامبر ج در چارچوب حقوق مسلمانان بر همدیگر میفرماید‪:‬‬
‫فييي‬
‫م أَ ُ‬
‫ن ِ‬
‫ن ك َييا َ‬
‫مي ْ‬
‫وَل ي ُ ْ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫و َ‬
‫م ُ‬
‫سل ِ ُ‬
‫م ُ‬
‫سل ِم ِ َل ي َظْل ِ ُ‬
‫خو ال ْ ُ‬
‫سل ِ ُ‬
‫ال ْ ُ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫ن َ‬
‫ة‬
‫ج َ‬
‫س يل ِم ٍ ك ُْرب َي ً‬
‫ه ِ‬
‫ة أَ ِ‬
‫جت ِ ِ‬
‫خي ِ‬
‫ج ِ‬
‫كا َ‬
‫فّر َ‬
‫حا َ‬
‫في َ‬
‫حا َ‬
‫َ‬
‫م ْ‬
‫ع ْ‬
‫م ْ‬
‫ن ُ‬
‫و َ‬
‫ن الل ّ ُ‬
‫ه َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫س يت ََر‬
‫ه َ‬
‫ه ك ُْرب َي ً‬
‫وم ِ ال ِ‬
‫مي ِ‬
‫ن ك ُُرب َييا ِ‬
‫ة ِ‬
‫فّر َ‬
‫ن َ‬
‫مي ْ‬
‫مي ْ‬
‫و َ‬
‫قَيا َ‬
‫عن ْي ُ‬
‫ج الل ُ‬
‫ة َ‬
‫ت ي َي ْ‬
‫ة )متفق عليه(‬
‫م ال ْ ِ‬
‫م ِ‬
‫و َ‬
‫ما َ‬
‫م ْ‬
‫قَيا َ‬
‫ست ََرهُ الل ّ ُ‬
‫سل ِ ً‬
‫ُ‬
‫ه يَ ْ‬
‫مسلمان برادر مسلمان است به او ظلششم نمیکنششد و او را بششه دسششت‬
‫دشمنان نمیسپارد‪ ،‬هر کس به کمششک بششرادر مسششلماني بششرود خداونششد‬
‫یششاور او اسششت‪ ،‬و هششر کششس مسششلمانی را از غششم و غصششه نجششات دهششد‬
‫خداوند او را از مشکلی از مشکلت قیامت نجششات خواهششد داد‪ ،‬و هششر‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫کس عیب مشؤمنی را بپوششاند خداونشد در قیشامت عیشب او را خواهشد‬
‫پوشاند )بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫بخاری از براء روایت كرده است كه‪:‬‬
‫َ‬
‫و َ‬
‫قييا َ‬
‫ل‬
‫ن َ‬
‫هان َييا َ‬
‫ي ج َ‬
‫خييات َم ِ اليذّ َ‬
‫عي ْ‬
‫ع نَ َ‬
‫ن َ‬
‫ع ْ‬
‫نَ َ‬
‫ه ِ‬
‫بأ ْ‬
‫هاَنا الن ّب ِ ّ‬
‫سيب ْ ٍ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫حل ْ َ‬
‫ة‬
‫و َ‬
‫ة الذّ َ‬
‫ميث َيَر ِ‬
‫وال ِ‬
‫ق ِ‬
‫والي ّ‬
‫ن ال َ‬
‫َ‬
‫وال ِ ْ‬
‫عي ْ‬
‫ه ِ‬
‫ج َ‬
‫ق َ‬
‫ر َ‬
‫ب َ‬
‫سيت َب َْر َ ِ‬
‫ريي ِ‬
‫ح ِ‬
‫ديَبا ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ة‬
‫ب‬
‫سيي‬
‫ب‬
‫نييا‬
‫ر‬
‫م‬
‫أ‬
‫و‬
‫ة‬
‫ضيي‬
‫ف‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ة‬
‫ييي‬
‫ن‬
‫وآ‬
‫ي‬
‫سيي‬
‫ق‬
‫ل‬
‫وا‬
‫ء‬
‫ِ‬
‫را‬
‫ميي‬
‫ح‬
‫ل‬
‫ع بِ ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫عَيييادَ ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ّ َ َ‬
‫ّ‬
‫َ َ َ‬
‫َ‬
‫ا َ ْ َ‬
‫ِ َ ْ ٍ‬
‫وَردّ ال ّ َ‬
‫وت َ ْ‬
‫مي ِ‬
‫شي ِ‬
‫ت ال ْ َ‬
‫ع ال ْ َ‬
‫ال ْ َ‬
‫س َ‬
‫ز َ‬
‫ض َ‬
‫جن َييائ ِ ِ‬
‫م ِ‬
‫س يلم ِ‬
‫عيياطِ ِ‬
‫وات ّب َييا ِ‬
‫ري ي ِ‬
‫م ْ‬
‫مظُْلوم ِ‪.‬‬
‫دا ِ‬
‫ق ِ‬
‫جاب َ ِ‬
‫ة ال ّ‬
‫وإ ِ َ‬
‫ر ال ْ َ‬
‫ر ال ْ ُ‬
‫ون َ ْ‬
‫سم ِ َ‬
‫عي َ‬
‫َ‬
‫ص ِ‬
‫وإ ِب َْرا ِ‬
‫پیامبر ج ما را از هفت کار منع کرد و بششه هفشت چیششز دسششتور داد‪ :‬از‬
‫انگشتر طل و حریر و ابریشم و پارچهي زربافت و خششود را شششبیه بششه‬
‫زنششان كششردن و پوشششیدن لبششاس كتششان آميختششه بششا حريششر و خششوردن در‬
‫ظروف نقره نهی کششرد و بششه عیششادت بیمششار و تشششييع جنششازه و جششواب‬
‫عطسه و سلم و قبول دعوت و به جا آوردن سوگند و یاری مظلششوم‬
‫دستور داد‪.‬‬
‫در حدیثي دیگر از رذايلی نهی میفرماید کششه بششه فسششاد میششان مششردم‬
‫منجششر میشششوند‪ ،‬و حششرام بششودن خششون و مششال و نششاموس مسششلمان را‬
‫موردتأکید قرار ميدهند‪:‬‬
‫ل تحاسدوا ول تناجشوا ول تباغضييوا ول تييدابروا ول يبييع‬
‫ض‪ ،‬وكونوا عبيياد اللييه إخوان يًا‪ .‬المسييلم‬
‫بعضكم على بيع بع ٍ‬
‫أخو المسلم‪ :‬ل يظلمه ول يحقره ول يخذله‪ .‬التقوى ههنييا‬
‫ء ميين الشيير‬
‫ت ‪ -‬بحسب امري ٍ‬
‫ ويشير إلى صدره ثلث مرا ٍ‬‫م‬
‫أن يحقر أخاه المسلم‪ .‬كييل المسييلم علييى المسييلم حييرا ٌ‬
‫دمه وماله وعرض )رواه مسلم(‬
‫نسبت به هم حسد نورزید و در معامله بيهوده از كالي خششود تمجيششد‬
‫نكنيد‪ ،‬نسبت به همديگر كينه و بغششض نداشششته باشششيد‪ ،‬بششه هششم پشششت‬
‫نکنید و بر بیع همدیگر معششامله نکنیششد‪ ،‬ای بنششدگان خششدا! بششرادران هششم‬
‫باشید‪ ،‬مسلمان برادر مسلمان است‪ ،‬بر او ظلم نمیکند‪ ،‬او را خششوار‬
‫نمینمايششد و او را کوچششک نمیشششمارد؛ تقششوا اینجاسششت!_و سششه بششار بششه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫سینهی خود اشاره نمود_ برای شخص مسلمان همین انششدازه از شششر‬
‫کششافی اسششت کششه بششرادر مسششلمان خششود را تحقیششر کنششد؛ هششر چيششزي از‬
‫مسلمان بر مسلمان دیگر حرام اسششت‪ :‬خششونش‪ ،‬آبرویششش و مششالش‪.‬‬
‫)مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫ن َ‬
‫وَل‬
‫دي ِ‬
‫حي ِ‬
‫فإ ِ ّ‬
‫وَل ت َ َ‬
‫ب ال ْ َ‬
‫ن أك ْيذَ ُ‬
‫س ُ‬
‫ح ّ‬
‫ن الظّ ّ‬
‫والظّ ّ‬
‫إ ِّياك ُ ْ‬
‫سييوا َ‬
‫ث َ‬
‫م َ‬
‫و ُ‬
‫وَل ت ََبا َ‬
‫د‬
‫كوُنوا ِ‬
‫غ ُ‬
‫عَبا َ‬
‫وَل ت َ َ‬
‫س ُ‬
‫وَل ت َ َ‬
‫تَ َ‬
‫حا َ‬
‫س ُ‬
‫ج ّ‬
‫ضوا َ‬
‫داب َُروا َ‬
‫دوا َ‬
‫سوا َ‬
‫واًنا )رواه مسلم(‬
‫ه إِ ْ‬
‫الل ّ ِ‬
‫خ َ‬
‫از گمششان بپرهیزیششد! زیششرا گمششان‪ ،‬دروغتریششن سخنهاسششت‪ ،‬عیششوب و‬
‫مسششائل پوشششیدهي دیگششران را دنبششال نکنیششد و جاسوسششی همششديگر را‬
‫ننمایید‪ ،‬به يكدیگر حسد نورزید‪ ،‬نسبت به هم کینششه نداشششته باشششید و‬
‫به هم پشت ننمایید‪ ،‬ای بندگان خدا! برادران هم باشید‪.‬‬
‫از ابی ایوب روایت شده است که پیامبر ج فرمود‪:‬‬
‫ل یحل لمسلم أن یهجر أخاه فوق ثلث لیال‪ ،‬یلتقیان فیعرض هششذا و‬
‫یعرض هذا‪ ،‬و خیرهما الذی یبدأ بالسلم )متفق عليه(‬
‫برای هیششچ مسششلمانی روا نیسششت کششه بيشششتر از سششه شششب بششا بششرادر‬
‫مسلمانش سخن نگوید‪ ،‬همدیگر را ببینند و به هم پشت کنند‪ ،‬بهترین‬
‫آنها کسی اسششت کششه اول سششلم کنششد‪).‬بخششاري و مسششلم آن را روايششت‬
‫كردهاند(‪.‬‬
‫ابو هریره از پیامبر ج روایت میکند‪:‬‬
‫َ‬
‫غ َ‬
‫س َ‬
‫تُ ْ‬
‫فُر ل ِك ُ ّ‬
‫ل‬
‫مي‬
‫في ُ ْ‬
‫م ال ْ َ‬
‫خ ِ‬
‫جن ّ ِ‬
‫م اِلث ْن َي ْ‬
‫ب ال ْ َ‬
‫وا ُ‬
‫فت َ ُ‬
‫و َ‬
‫و َ‬
‫وي َ ْ‬
‫ن َ‬
‫ة يَ ْ‬
‫ح أب ْ َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ر ُ‬
‫ه َ‬
‫د َل ي ُ ْ‬
‫ه‬
‫َ‬
‫نأ ِ‬
‫خي ي ِ‬
‫ك ب ِييالل ّ ِ‬
‫عب ْ ٍ‬
‫ش يي ًْئا إ ِّل َر ُ‬
‫جًل ك َييان َ ْ‬
‫وب َي ْي َ‬
‫ت ب َي ْن َي ُ‬
‫ه َ‬
‫شي ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫حا أن ْظِيُروا َ‬
‫حَناءُ في ُقال أن ْظُِروا َ‬
‫صيطل ِ َ‬
‫ن َ‬
‫ش ْ‬
‫حت ّييى ي َ ْ‬
‫هيذي ْ ِ‬
‫هذي ْ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫حا )رواه مسلم(‪.‬‬
‫حا أن ْظُِروا َ‬
‫صطل ِ َ‬
‫ن َ‬
‫صطل ِ َ‬
‫َ‬
‫حّتى ي َ ْ‬
‫حّتى ي َ ْ‬
‫هذ ي ْ ِ‬
‫در روزهای دوشنبه و پنچشنبه درهای بهشششت بششاز میشششوند‪ ،‬خداونششد‬
‫هر بنششدهای را کشه بششه او شششرک نورزیششده باشششد مششورد آمششرزش قششرار‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ميدهد‪ ،‬مگر مردی که با برادر دینیش دشمنی و کدورت دارد‪ ،‬خداوند‬
‫میفرماید‪ :‬آن دو را منتظر بگذارید تا بششا هششم آشششتی میکننششد‪ ،‬آن دو را‬
‫منتظر بگذارید تا آشششتی میکننششد‪ ،‬آن دو را منتظششر بگذاریششد تششا آشششتی‬
‫میکنند‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫تحریم غیبت‬
‫ایمان داریم که غیبت یکی از گناهان کبیره است‪ ،‬غیبششت بششه معنششی‪:‬‬
‫سخن گفتن دربارهي صفات و ویژگیهای شخصششی كسششي پشششت سششر‬
‫او‪ ،‬به طوري كه اگر بشنود از آن ناراحت شود هر چند صششفات بحششث‬
‫شده واقعا ً در آن شخص موجود باشند‪ ،‬خواه ذکر صفات فرد با زبان‬
‫باشد یا نوشتن یا اشاره و رمز‪ ،‬در هیچ صورتی غیبت کردن مشششروع‬
‫نیست مگر اينكه برای هدفي شرعی مانند رد ظلم‪ ،‬پرسش شرعی‪،‬‬
‫پند و موعظه‪ ،‬هشدار دربارهي شر و بدی‪ ،‬طلششب كمششك بششرای تغییششر‬
‫چيزي نامشروع و یا تعریف و تمجید از كسي باشد‪.‬‬

‫خداوند میفرماید‪ :‬چ ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫ﭫﭬ ﭴ چ الحجرات‪١٢ :‬‬

‫ﭢﭣ ﭤ ﭥ ﭦ‬

‫ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ‬

‫و يكي از ديگري غيبت ننمايد؛ آيا هيچ يششك از شششما دوسششت دارد كششه‬
‫گوشششت بششرادر مششردهي خششود را بخششورد؟ بششه يقيششن همهي شششما از‬
‫يآيد‪.‬‬
‫هخواري بدتان م ‌‬
‫مرد ‌‬
‫در اين تمثیل غيبت درنهایت پستی وزشتي به تصوير كشششيده شششده‬
‫است چون طششبیعت سششالم‪ ،‬خششوردن گوشششت انسشان را نمیپششذیرد چشه‬
‫رسد به اینکه آن گوشت‪ ،‬گوشت برادر تنی یا دینی خودش باشششد آن‬
‫هم در حالي كه مرده است!!‬
‫پیامبر ج در حدیثی غیبت را اینگونه تعریف و بیان میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫ل ِذك ْيُر َ‬
‫م َ‬
‫ة َ‬
‫قييا َ‬
‫ك‬
‫ه أَ ْ‬
‫غيب َي ُ‬
‫ما ال ْ ِ‬
‫أت َدُْرو َ‬
‫وَر ُ‬
‫عل َي ُ‬
‫سييول ُ ُ‬
‫قيياُلوا الل ّي ُ‬
‫ن َ‬
‫ه َ‬
‫ل أَ َ َ‬
‫ن َ‬
‫خا َ‬
‫ل َ‬
‫ما أ َ ُ‬
‫قا َ‬
‫قو ُ‬
‫قي َ‬
‫ل‬
‫أَ َ‬
‫في أ َ ِ‬
‫ن ِ‬
‫ما ي َك َْرهُ ِ‬
‫كا َ‬
‫ت إِ ْ‬
‫فَرأي ْ َ‬
‫خي َ‬
‫ك بِ َ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ن َ‬
‫ق يد ْ ا ْ‬
‫ف َ‬
‫ه َ‬
‫ف َ‬
‫ل َ‬
‫ما ت َ ُ‬
‫قو ُ‬
‫د‬
‫ن ِ‬
‫ن ِ‬
‫فيي ِ‬
‫في ِ‬
‫وإ ِ ْ‬
‫كا َ‬
‫إِ ْ‬
‫قي ْ‬
‫م ي َك ُي ْ‬
‫ن ل َي ْ‬
‫غت َب ْت َي ُ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫ه )رواه مسلم(‬
‫بَ َ‬
‫هت ّ ُ‬
‫پیامبر فرمود‪ :‬میدانید غیبت چیست؟ عششرض کردنششد‪ :‬خششدا و رسششول‬
‫خدا داناترند‪ .‬فرمود‪ :‬بحث و سخن گفتن دربارهي برادر ایمانیتششان بششا‬
‫صفاتی که آنها را دوست ندارد‪ ،‬گفتند‪ :‬اگر چه دارای آن صششفات هششم‬
‫باشد؟ فرمود‪ :‬اگر آن صفات در او یششافت شششدند‪ ،‬غیبششت و اگششر در او‬
‫موجود نباشند‪ ،‬بهتان است‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫خداوند در اشاره به نوعي از غیبت مشروع میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ‬
‫‪١٤٨‬‬

‫ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛﭜ ﭝ‬

‫ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ چ النساء‪:‬‬

‫هدري كنند و عيوب‬
‫خداوند دوست ندارد )كه افراد بشر پرد ‌‬
‫همديگر را فاش سازند و( زبان به بدگويي گشايند‪ ،‬مگر آن كسي كه‬
‫يتواند از شخص ستمگر شششكايت‬
‫مورد ستم قرار گرفته باشد )كه م ‌‬
‫كند و بديهاي او را بيان دارد و او را دعا و نفرين نمايد( و خدا شنواي‬
‫)دعاي مظلوم و( آگاه )از كار ظالم( است‪.‬‬
‫جايز است كششه مظلششوم از ظششالم شششکایت کنششد و دربششارهي ظلششم او‬
‫بششدون دروغ سششخن بگویششد‪ ،‬هششر چنششد عفششو و بخشششش بهششتر و بششرای‬
‫مسلمان زیبندهتر است‪.‬‬
‫يكي از روايششاتي كششه در اشششاره بششه غيبششت مبشاح آمششده اسششت حششديث‬
‫عايشه است‪:‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫سي ْ‬
‫ة َ‬
‫جي ٌ‬
‫ل‬
‫ت ُ‬
‫عت ْب َ َ‬
‫ن ِ‬
‫فَيا َ‬
‫ت َيا رسولالله إ ِ ّ‬
‫)أ ّ‬
‫ن َر ُ‬
‫قال َ ْ‬
‫هن ْدَ ب ِن ْ َ‬
‫ن أَبا ُ‬
‫َ‬
‫ه‬
‫ما أ َ َ‬
‫ما ي َك ْ ِ‬
‫ش ِ‬
‫ت ِ‬
‫ول َ ِ‬
‫ع ِ‬
‫س يُ ْ‬
‫حي ٌ‬
‫خييذْ ُ‬
‫مْنيي ُ‬
‫دي إ ِّل َ‬
‫طيِني َ‬
‫ول َي ْ َ‬
‫و َ‬
‫فيِني َ‬
‫ح َ‬
‫ف َ‬
‫م َ‬
‫قا َ‬
‫ف( )رواه‬
‫ل ُ‬
‫ما ي َك ْ ِ‬
‫و ُ‬
‫خ ِ‬
‫عُرو ِ‬
‫م ْ‬
‫ول َدَ ِ‬
‫في ِ‬
‫و َل ي َ ْ‬
‫ك ِبال ْ َ‬
‫ذي َ‬
‫عل َ ُ‬
‫و َ‬
‫ك َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫البخاری(‬
‫هند دختر عتبه خطاب به پیامبر ج گفت‪ :‬ای رسششول خششدا ابوسششفیان‬
‫مرد بخیلی است که نفقهي من و فرزندم را نميدهد‪ ،‬مجبورم پنهششانی‬
‫از مال و ثروتش چیزی بردارم‪ ،‬پیششامبر فرمششود‪ :‬بششه انششدازهي كفششايت‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خودت و فرزنششدت بشه گشونهاي شايسششته بشردار )بخششاري آن را روايشت‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫در این حدیث نزد پیامبر ابوسفیان را به بخالت متصف کردهانشد کششه‬
‫برای او ناخوشایند است‪.‬‬
‫در مورد مباح بودن غیبت اهششل فسششاد و افششرادی کششه آشششکارا فسششاد‬
‫میکنند و هشدار دادن به مخاطب تا از آنها دوری کنششد ايششن روايششت از‬
‫عايشه است كه گفت‪:‬‬
‫ْ‬
‫ف َ‬
‫عَلى رسولالله ج َ‬
‫قا َ‬
‫ج ٌ‬
‫خييو‬
‫س أَ ُ‬
‫ل َ‬
‫ست َأذَ َ‬
‫ن َر ُ‬
‫)ا ْ‬
‫ل ائ ْذَُنوا ل َ ُ‬
‫ه ب ِئ ْ َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫م ُ‬
‫ة َ‬
‫خ َ‬
‫ت ي َييا‬
‫ما دَ َ‬
‫شيَر ِ‬
‫ع ِ‬
‫شيَر ِ‬
‫ع ِ‬
‫ل أل َ‬
‫ن ال َ‬
‫ال ْ َ‬
‫ه الكل َ‬
‫قل ي ُ‬
‫و اب ْ ُ‬
‫نل ُ‬
‫فل ّ‬
‫ةأ ْ‬
‫قييا َ َ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫ذي ُ‬
‫رسييولالله ُ‬
‫ي‬
‫ت ال ّ ي ِ‬
‫ه ال ْك ََل َ‬
‫م أل َن ْ ي َ‬
‫قل ْ ي َ‬
‫قل ْ ي َ‬
‫لأ ْ‬
‫ت ل َي ُ‬
‫ت ث ُي ّ‬
‫َ‬
‫س ات ّ َ‬
‫ن َ‬
‫عائ ِ َ‬
‫ود َ َ‬
‫َ‬
‫ش ُ‬
‫قاءَ‬
‫ة إِ ّ‬
‫م ْ‬
‫ع ُ‬
‫ن ت ََرك َ ُ‬
‫س َ‬
‫ه الّنا ُ‬
‫ه الّنا ُ‬
‫و َ‬
‫سأ ْ‬
‫شّر الّنا ِ‬
‫ُ‬
‫ه( )رواه البخاری(‬
‫ش ِ‬
‫ح ِ‬
‫ف ْ‬
‫مردی از رسول خششدا ج اجششازهي ورود خواسششت پیششامبر در مششورد او‬
‫فرمود‪ :‬به او اجازه دهیششد كششه بششدترین بششرادر ایششن قششوم اسششت‪ ،‬وقششتی‬
‫داخل شد پیامبر با مهربششانی بششا او سششخن گفششت‪ ،‬وقششتی بیششرون رفششت‬
‫خطاب به پیامبر گفتم‪ :‬در مورد او چنین فرمودی ولی بششا او مهربششان‬
‫بودی؟! فرمود‪ :‬ای عايشه‪ ،‬بدترین مردم کسی است که دیگششران بششه‬
‫خششاطر شششر و فتنهاش از او بگریزنششد‪) .‬بخششاري آن را روايششت كششرده‬
‫است(‪.‬‬
‫برخی از اهل علم گفتهاند آن مرد عیینه بن حصششن بششوده اسششت‪ ،‬در‬
‫آن دوران منافق بود‪ ،‬پیششامبر میخواسششت حششال و وضششعیت او را بششرای‬
‫اطرافیان بیان کند تا بدو غره نشوند‪ ،‬در حیات حضرت و بعششد از آن‪،‬‬
‫کارهايی از او سر میزد که دال بر ضعف ایمانش بودند‪ ،‬بعد از فششوت‬
‫پيامبر ج مرتد شد‪ ،‬و در دوران ابوبکر او را اسیر کردند‪ ،‬پیششامبر او را‬
‫به عنوان بدترین مرد عشیره وصف كرده بود‪ ،‬این کلم حضرت یکی‬
‫از نشانههای نبوت ایشان بشه ششمار میآیشد‪ ،‬چشون در مشورد ايشن مشرد‬
‫همانگونه پيش آمد كه ايشان فرموده بود‪ .‬علت اینکه حضرت با او با‬
‫مهربانی رفتار كرد برای تشششویق او و همفکرانششش بششه اسششلم بششود‪ ،‬و‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫حضرت هرگز او را مدح و تمجید نكرد بلکه تنها متاعي دنیوی همششراه‬
‫با مهربانی به او بخشید‪.‬‬
‫يكي از موارد غيبت مباح‪ ،‬طلب كمك براي تغيير منكششر ميباشششد كششه‬
‫تمامي آيششات وارده در بششاب امششر بششه معششروف و نهششي از منكششر بششه آن‬
‫اشاره دارند‪:‬‬

‫چ ﮖ ﮗ ﮘﮱ ﮙﮱ ﮚ ﮛ ﮜﮱ ﮝﮱ‬
‫آل عمران‪١٠٤ :‬‬

‫ﮞ ﮟ ﮠﮡﮱ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ چ‬

‫بايد از ميان شما گروهي باشند كه )تربيت لزم را ببينند و قرآن و‬
‫سّنت و احكام شششريعت را بياموزنششد و مردمششان را( دعششوت بششه نيكششي‬
‫كنند و امر به معروف و نهي از منكر نمايند‪ ،‬و آنان خود رستگارند‪.‬‬
‫یا حدیث پیامبر ج در مورد امامان ظالم که میفرماید‪:‬‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫م ْ‬
‫و‬
‫هد َ ُ‬
‫جا َ‬
‫هدَ ُ‬
‫جا َ‬
‫سان ِ ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫د ِ‬
‫م ب ِي َ ِ‬
‫ن َ‬
‫ن َ‬
‫ف ُ‬
‫م ب ِل ِ َ‬
‫م ْ‬
‫م ٌ‬
‫ف ُ‬
‫م ْ‬
‫ه ْ‬
‫و َ‬
‫و ُ‬
‫ه ْ‬
‫ف َ‬
‫هي َ‬
‫ن َ‬
‫ه َ‬
‫وَراءَ ذَل ِ َ‬
‫ه َ‬
‫م بِ َ‬
‫م ْ‬
‫م ْ‬
‫ن‬
‫هدَ ُ‬
‫جا َ‬
‫ك ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫قل ْب ِ ِ‬
‫ؤ ِ‬
‫ن َ‬
‫م ْ‬
‫م ٌ‬
‫ف ُ‬
‫م ْ‬
‫م ٌ‬
‫و ُ‬
‫ه ْ‬
‫و َ‬
‫ُ‬
‫ول َي ْ َ‬
‫س َ‬
‫ن َ‬
‫ه َ‬
‫ن َ‬
‫ْ‬
‫ل )رواه مسلم(‬
‫ة َ‬
‫حب ّ ُ‬
‫ن َ‬
‫لي َ‬
‫خْردَ ٍ‬
‫ما ِ‬
‫ا ِ‬
‫هر کس با دست بر آنها بتازد مؤمن است و هر کس با زبان با آنهششا‬
‫جهاد کند مؤمن است و هر کس با قلششب بششا آنهششا مبششارزه کنششد مششؤمن‬
‫است‪ ،‬بعد از این سه مرحله هیچ ایمانی وجششود نششدارد‪) .‬مسششلم آن را‬
‫روايت كرده است(‪.‬‬
‫در مورد مباح بودن غیبتی که برای شناختن و تشخيص افراد به کشار‬
‫میرود و هدف از آن لكهدار كردن شخصیت یششا تقبیششح کسششی نيسششت‪،‬‬
‫ابوهریره چنين روايت ميكند‪:‬‬
‫ما‬
‫ع ِ‬
‫ي ال ْ َ‬
‫ح َ‬
‫صّلى ب َِنا رسولالله ج إ ِ ْ‬
‫ما الظّ ْ‬
‫وإ ِ ّ‬
‫ي إِ ّ‬
‫دى َ‬
‫َ‬
‫هَر َ‬
‫ش ّ‬
‫صَلت َ ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫د‬
‫جذ ْ ً‬
‫في ِ‬
‫عا ِ‬
‫م ِ‬
‫ج ِ‬
‫قب ْل ي ِ‬
‫في َرك َ‬
‫ال ْ َ‬
‫م ْ‬
‫صَر ف َ‬
‫ة ال َ‬
‫نث ّ‬
‫سل َ‬
‫ع ْ‬
‫سي ِ‬
‫م أَتى ِ‬
‫عت َي ْ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫م يَر َ‬
‫فييي ال ْ َ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫م ْ‬
‫و ُ‬
‫و ِ‬
‫غ َ‬
‫هاب َييا أ ْ‬
‫ف َ‬
‫ست َن َدَ إ ِل َي ْ َ‬
‫فا ْ‬
‫ع َ‬
‫ها ُ‬
‫ر َ‬
‫قي ْ‬
‫ضًبا َ‬
‫وم ِ أب ُييوب َك ْ ٍ‬
‫ف َ‬
‫صييَلةُ َ‬
‫س ُ‬
‫م ُ‬
‫ذو‬
‫و َ‬
‫سييَر َ‬
‫ق ِ‬
‫عا ُ‬
‫خييَر َ‬
‫قييا َ‬
‫صييَر ْ‬
‫ج َ‬
‫ي َت َك َل ّ َ‬
‫ت ال ّ‬
‫مييا َ‬
‫ن ال َّنييا ِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ت َ‬
‫ل َيا رسولالله أ ُ‬
‫ف َ‬
‫ن َ‬
‫قا َ‬
‫فن َظَ يَر‬
‫م نَ ِ‬
‫ق ِ‬
‫صَلةُ أ ْ‬
‫صَر ْ‬
‫سييي َ‬
‫ت ال ّ‬
‫الي َدَي ْ ِ‬
‫ْ‬
‫ن َ‬
‫ميا ي َ ُ‬
‫ف َ‬
‫ماًل َ‬
‫قييو ُ‬
‫قيا َ‬
‫ل ُ‬
‫قياُلوا‬
‫و ِ‬
‫ي ج يَ ِ‬
‫ل َ‬
‫شي َ‬
‫ميًنيا َ‬
‫الن ّب ِي ّ‬
‫ذو الَييدَي ْ ِ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ن َ‬
‫ص ّ‬
‫جد َ‬
‫سش َ‬
‫صيّلى َرك ْ َ‬
‫ل إ ِّل َرك ْ َ‬
‫م َ‬
‫و َ‬
‫م ث ُش ّ‬
‫سيل ّ َ‬
‫صدَقَ ل َ ْ‬
‫ف َ‬
‫م تُ َ‬
‫َ‬
‫ن َ‬
‫عت َي ْي ِ‬
‫عت َي ْ ِ‬
‫و)متفق عليه(‪.‬‬
‫ه‬
‫س‬
‫ّ‬
‫ِلل ْ ِ‬
‫پیامبر ج همراه ما نماز عصر یا ظهر را به امامت خوانششد‪ ،‬ولششي بعششد‬
‫از دو رکعت سلم داد‪ ،‬سپس کنار ستونی در جهششت قبلششه رفششت و بششا‬
‫حالت نگرانی بدان پشششت داد‪ ،‬در ميششان جمعيششت ابششوبكر و عمششر نيششز‬
‫بودند‪ ،‬مردم با شتاب بیرون رفتند و گفتند نمششاز کوتششاه شششده اسششت‪،‬‬
‫ذوالیدین بلند شد و خطاب به پیامبر گفت‪ :‬آیا نماز کوتاه شده اسششت‬
‫یا فراموش كرديد؟ پیامبر به دوروبر نگاه کرد و فرمود‪ :‬ذوالیدین چه‬
‫میگوید؟ گفتند‪ :‬راست میگوید تنهششا دو رکعششت نمششاز خواندیششد‪ ،‬پیششامبر‬
‫بلند شششد و دو رکعشت دیگشر خوانشد و سششجدهي سشهو بششرد‪) .‬بخشاري و‬
‫مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫پیششامبر در حششدیث بششه آن مششرد میگویششد‪ :‬ذوالیششدین‪ ،‬بنششابراین بششرای‬
‫تشخیص و معرفی فرد جايز است که با اسم مستعار او را نششام بششرد‪،‬‬
‫اما اگر برای تحقیر باشد حرام است‪ ،‬چششون پیششامبر سششخن عايشششه را‬
‫در مورد آن زن که گفت کوتاه است‪ ،‬رد کششرد و فرمششود‪ :‬ایششن سششخن‬
‫غیبت است‪ ،‬چون هدف عايشه تنها شناختن یا معرفی آن زن نبود‪.‬‬
‫امام نووی میفرماید‪ :‬غیبت یعنی یاد انسان در پنهانی بششدون حضششور‬
‫خودش با اوصافی که آنها را دوست ندارد‪ ،‬و اصل بهتان برای چیششزی‬
‫به کار میرود که ناروا و باطلی را مستقیما ً به فردی نسبت دهند‪ ،‬هر‬
‫دوي اينها حرام هستند‪ ،‬امششا غیبششت بششرای شششش هششدف شششرعی جششايز‬
‫میگردد‪:‬‬
‫‪1‬ش هنگام ظلم‪ :‬فرد مظلومی که مورد ظلم واقع شده میتوانششد نششزد‬
‫حاکم یا هر فرد دیگر که قدرت رد مظلمه دارد از ظالم شکایت کنششد‬
‫و جریان را برای او تعریف نماید‪ ،‬مثل ً بگوید‪ :‬فلنششی اینگششونه بششه مششن‬
‫ظلم کرده است‪.‬‬
‫‪2‬ش کمک طلبیدن بر تغییر منکر و نامشروع و هدایت گناهکار بششه راه‬
‫صواب و درست‪ ،‬مثل ً به كسي كه ميتوانششد جلششوي خطاكششار را بگيششرد‪،‬‬
‫بگوید‪ :‬فلنی چنین کاری انجام میدهد او را از آن کار منع کن‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫‪3‬ش استفتاء‪ :‬مثل ً به مفتی بگوید‪ :‬فلنی با من چنیششن کششرده‪ ،‬آیششا حششق‬
‫دارد که چنین کند؟ و راه چاره برای نجات از آن چیست؟‬
‫در مواقع ضروری چنین چیزی جايز است‪ ،‬امششا بهششتر ایششن اسششت کششه‬
‫بگوید‪ :‬در مورد مردی یا شوهری یا پدر یا هر کس دیگششری کششه چنیششن‬
‫کند حکمش چيست؟ هر چند نام بردن فرد هم جايز اسششت همششانطور‬
‫که در حدیث هند همسر ابوسفیان دیششدیم کششه گفششت‪ :‬ابوسششفیان مششرد‬
‫بخیلی است‪.‬‬
‫‪4‬ش مسلیمن را از شر و فتنهای هشدار دهد‪ ،‬و ایششن هششم چنششد حششالت‬
‫دارد‪:‬‬
‫ش بیان حال افرادی که راوی حدیث هستند تا صحت و سششقم حششدیث‬
‫مشخص شود‪ ،‬با اجمششاع مسششلمین ایششن کششار جششايز اسششت حششتی بششرای‬
‫نگهداری از شریعت واجب است‪.‬‬
‫ش هنگام مشورت خواهی میتواند عیب مورد نظر را بیان کند‪.‬‬
‫ش اگر فردی را میبینششد کششه کششالی عیبدار یششا بنششدهی دزد یششا زناکششار یششا‬
‫شرابخوار یا نمونهي آنها را معامله میکند‪ ،‬میتواند مشتری را به عیب‬
‫و نقص آنها راهنمایی کند تا دچار ضرر و زیان نشود‪.‬‬
‫ش اگر طالب علمی را میبینید که نزد فاسق یا مبتدعی میرود تا از او‬
‫علم فراگیرد‪ ،‬و ترس گمراه شدن شاگرد در ميان است بيان حششال و‬
‫وضعیت او برای شاگرد ضروري است‪.‬‬
‫ش اگر مسئولی هست که وظیفهی خود را به خاطر عدم صلحیت یششا‬
‫بدکاری انجام نمیدهد‪ ،‬بايد حششال او را بششرای فششردی کششه بششر او قششدرت‬
‫دارد بیان كرد تا او را بشناسد‪ ،‬و از او غافششل نشششود و او را وادار بششه‬
‫انجام وظيفه به نحو احسن كند‪.‬‬
‫‪5‬ش فردی كه آشكارا مرتكب گناه ميشود مثل ً شرابخوار یا راهزن یششا‬
‫رشوهبگیر است خودش گناهانش را به مردم نشان ميدهششد‪ ،‬غیبتششش‬
‫نزد کسی که از او اطلع دارد جشايز اسشت‪ ،‬امشا نششزد فشردی کشه از او‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫اطلع ندارد جايز نیست مگر به سبب یکی از موارد گذشششته کششه آنهششا‬
‫را بیان کردیم‪.‬‬
‫‪6‬ش برای شناسایی افرادی که به لقبهايی مانند کششور و لنششگ و آبششی و‬
‫کوتاه و غیششره معششروف هسششتند‪ ،‬جششايز اسششت بششا ایششن اوصششاف آنهششا را‬
‫شناسایی کرد‪ ،‬اما بیان این القاب برای تحقیر حرام است و غیبت به‬
‫شمار میآید و اگر امکان داشت كه با صفات دیگششری شششناخته شششوند‪،‬‬
‫بكار بردن آنها ناروا و غیرمشروع است‪.‬‬

‫ارتباط با غیرمسلمانان‬

‫ایمششان داریششم کششه نيكششي و عششدالت اسششاس ارتبششاط و علقششه بششا‬
‫غیرمسلمانانی است که با ما در حال صلح هستند‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ‬
‫چﭹ ﭺ‬
‫ک چ الممتحنة‪٨ :‬‬
‫ﮉﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ‬

‫ﮃ‬

‫ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ‬

‫يدارد از اين كه نيكي و بخشش بكنيد به‬
‫خداوند شما را باز نم ‌‬
‫هاند و از شهر و ديارتان شششما‬
‫كساني كه به سبب دين با شما نجنگيد ‌‬
‫يدارد‪.‬‬
‫هاند‪ .‬خداوند نيكوكاران را دوست م ‌‬
‫را بيرون نراند ‌‬
‫پیامبر اسلم ج ظلم کردن به اهل ذمه را حششرام فرمششوده و در ایششن‬
‫مورد شدت به خرج داده است و به عامل آن هشدار میدهد‪:‬‬
‫قت ِ َ‬
‫قص ي َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ه َ‬
‫و ك َل ّ َ‬
‫و‬
‫وقَ طَييا َ ِ‬
‫عا ِ‬
‫هي ً‬
‫م َ‬
‫م ْ‬
‫في ُ‬
‫و ان ْت َ َ َ ُ‬
‫م ُ‬
‫ن ظَل َ َ‬
‫أَل َ‬
‫هأ ْ‬
‫في ْ‬
‫هأ ْ‬
‫دا أ ْ‬
‫فس َ َ‬
‫ه َ‬
‫ة ) ابو‬
‫شي ًْئا ب ِ َ‬
‫أَ َ‬
‫م ال ْ ِ‬
‫م ِ‬
‫ر ِ‬
‫خذ َ ِ‬
‫جي ُ‬
‫فأَنا َ‬
‫و َ‬
‫قَيا َ‬
‫ج ُ‬
‫من ْ ُ‬
‫طي ِ‬
‫ح ِ‬
‫ه يَ ْ‬
‫غي ْ ِ‬
‫ب نَ ْ ٍ‬
‫داود و بیهقی(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫فرمود‪ :‬آگاه باشید كه هر کس به فردي از اهل ذمه ظلم کنششد یششا او‬
‫را تحقیر نماید یا او را به کاری مکلف کند که از قدرتش خارج است‪،‬‬
‫یا بدون رضایت چیزی از او بگیرد مششن در روز قیششامت علیششه او گششواه‬
‫خواهم بود‪) .‬ابوداوود و بيهقي آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫من قتل نفسا ً معاهدا ً لم یرح رائحة الجنششة‪ ،‬و ان ریحهششا لیوجششد مششن‬
‫مسیرة اربعین عامًا‪).‬رواه البخاری(‬
‫هر کس فردي ذمی را بششه قتششل برسششاند بششوی بهشششت بششه مشششامش‬
‫نمیرسد‪ ،‬در حالی که بوی آن تا مسیر چهل سال بششه مشششام میرسششد‪.‬‬
‫)بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫جایگاه شورا در جامعهي اسلمی‬
‫ایمان داریم که شورا منهج و روش اهل سنت و جمششاعت و اسششاس‬
‫و مبنای حکم اسلمی و راه رسیدن به نتيجهي درست ميباشد‪ ،‬البتششه‬
‫این هنگامي است كه اصول شششريعت حششاكم باشششد و مششردم آن را بششا‬
‫رضايت خاطر قبول كرده باشند‪.‬‬
‫خداوند به پیشامبرش کششه معصشوم و متصششل بشه وحشی اسشت دسششتور‬
‫میدهد که به مشورت و نظرخواهی با اصحاب بپردازد‪:‬‬

‫چ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯﭰ ﭱ ﭲ‬
‫عمران‪١٥٩ :‬‬

‫ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ چ چ آل‬

‫پس از آنان درگذر و برايشان طلب آمرزش نما و در كارها بششا آنششان‬
‫مشورت و رايزنشي كشن‪ .‬و هنگشامي كشه )پشس از ششور و تبشادل آراء(‬
‫تصميم به انجام كاري گرفتي )قاطعانه دست به كار شششو و( بششر خششدا‬
‫تو ّ‬
‫كل كن‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫در آيهاي ديگر مشورت را یکی از صفات اساسی جامعهي اسششلمی‬
‫قرار میدهد‪:‬‬

‫چ ﮙﮱ ﮚ ﮛ ﮜﮱ ﮝﮱ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ چ الشورى‪٣٨ :‬‬
‫يگويند‪ ،‬و نماز را‬
‫و كسانيند كه دعوت پروردگارشان را پاسخ م ‌‬
‫يخوانند‪ ،‬و كارشششان بششه شششيوهي رايزنششي و بششر پششايهي‬
‫چنان كه بايد م ‌‬
‫هايششم )در‬
‫مشورت بششا يكششديگر اسششت‪ ،‬و از چيزهششايي كششه بديشششان داد ‌‬
‫يكنند‪.‬‬
‫كارهاي خير( صرف م ‌‬
‫اهميت امر مشورت به اندازهاي است كششه خداونششد آن را بششه داخششل‬
‫خانواده نيز ميكشاند تششا حششتي مسششائلي جششزئي ماننششد شششیر دادن و از‬
‫شير گرفتن كودك را با آن حل و فصل کنند‪:‬‬

‫چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ چ البقرة‪٢٣٣ :‬‬
‫اگر )والششدين( خواسششتند بششا رضششايت و مشششورت همششديگر )كششودك را‬
‫زودتر از دو سال( از شير بازگيرند گناهي بر آنان نيست‪.‬‬
‫پيامبر ج نيز همين منهج قرآني را پي گرفتند به طوري كه هيچ كس‬
‫بيشتر از ايشان با ياران و دوستانش مشورت نميكرد‪ .‬ابو هريششره در‬
‫اين باره ميگويد‪ :‬هيششچ كشس را نديشدم كششه بيششش از رسشول خشدا ج بشا‬
‫يارانش مشورت كند‪.‬‬
‫بعد از حضرت رسول ج جانشینان بششر حقششش راه آن بزرگششوار را در‬
‫پیش گرفتند و در مشششورت و نظرخششواهی بششه ایشششان اقتششداء کردنششد‪،‬‬
‫بیهقی با سند صحيح از میمون بن مهران روایت میکند که گفت‪ :‬هششر‬
‫گاه ابوبکر مشکلی پیدا میکرد یششا در دوران خلفتششش مشششکلی پیششش‬
‫میآمد‪ ،‬برای حل آن به کتاب خدا نگاه میکرد اگششر در قششرآن حششل آنششرا‬
‫پیدا نمیکرد به سنت پيامبر ج رو میآورد و گمشدهاش را در آن منبششع‬
‫نورانی میطلبید تا بر اساس آن قضاوت کند‪ ،‬اگر در سنت هم به حل‬
‫آن دست نمییافت‪ ،‬بیرون میآمششد و از مسششلمین میپرسششید آیششا در ایششن‬
‫مورد سنتی از حضرت رسول ج به یاد دارند تا بر اساس آن قضاوت‬
‫کند‪ ،‬اگر پیش اصحاب هم سنتی در این مورد پیششدا نمیشششد بزرگششان و‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫عالمان را فرا میخواند و با آنها مشورت میکرد‪ ،‬بعششد از ابششوبکر عمششر‬
‫هم این روش مبارک را در پیش گرفت‪.‬‬
‫بخاری از عمر بن خطاب ط روایت میکند که فرمود‪ :‬هر کس بدون‬
‫مشورت‪ ،‬با کسی بیعت کند در حقیقت جان خششود و آن فششردی را کششه‬
‫به او بیعت داده به خطر انداخته است‪.‬‬
‫بخاری میفرماید‪ :‬امامان بعد از حضرت رسول ج با بزرگان علم در‬
‫امور مباح مشورت میکردند‪ ،‬تا به میانهروترين دیدگاه جششامهي عمششل‬
‫بپوشانند‪ ،‬تبيینات قرآن و سنت را اجرا میکردند و به چیششز دیگششری رو‬
‫نمیآوردند‪ .‬قاريان صحابه‪ ،‬چه پيششر و چششه جوانشششان‪ ،‬طششرف مشششورت‬
‫عمر ط بودند‪ ،‬و در مقابل کتاب خدا سکوت میکردنششد و از آن فراتششر‬
‫نمیرفتند‪.‬‬

‫امر به معروف و نهی از منکر‬
‫ایمان داریم که امر بييه معييروف و نهييی از منکيير یکييی از‬
‫بزرگترین شعائر دین مبین اسلم است‪ ،‬كه موجب حمایت‬
‫از اسلم و پاسداری از محرمات آن میباشييد‪ ،‬و وجييوب آن‬
‫بستگي به توان و مصلحت دارد‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮖ ﮗ ﮘﮱ ﮙﮱ ﮚ ﮛ ﮜﮱ ﮝﮱ‬
‫آل عمران‪١٠٤ :‬‬

‫ﮞ ﮟ ﮠﮡﮱ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ چ‬

‫بايد از ميان شما گروهي باشند كه )تربيت لزم را ببينند و قرآن و‬
‫سّنت و احكام شششريعت را بياموزنششد و مردمششان را( دعششوت بششه نيكششي‬
‫كنند و امر به معروف و نهي از منكر نمايند‪ ،‬و آنان خود رستگارند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خداوند امت اسلمی را مكلف كرده است که عشدهای از آنهششا بششرای‬
‫اداي این مسئولیت خطیر قد علم کنند‪ ،‬هر چند اين وظيفه بر تك تك‬
‫آنها بر حسب موقعيتي كه دارند واجب است‪.‬‬
‫در جاي ديگري ميفرمايد‪:‬‬

‫ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩﭪ ﭫ ﭬ‬
‫چﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ‬
‫ﭮ ﭯ ﭰ ﭱﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ چ آل عمران‪١١٠ :‬‬

‫ﭭ‬

‫متي هستيد كه به سود انسانها‬
‫مد( بهترين ا ّ‬
‫شما )اي پيروان مح ّ‬
‫ينماييششد‬
‫هايد )مادام كه( امر به معروف و نهي از منكششر م ‌‬
‫آفريده شد ‌‬
‫و به خدا ايمان داريد‪ .‬و اگر اهل كتاب )مثل شما بششه چنيششن برنششامه و‬
‫آيين درخشاني( ايمشان بياورنشد‪ ،‬بشراي ايششان بهشتر اسشت )از بشاور و‬
‫دهي كمششي( از آنششان باايماننششد و بيشششتر‬
‫آييني كه برآننششد‪ .‬ولششي تنهششا عش ّ‬
‫ايشان فاسق )و خارج از حدود ايمان و وظايف آن( هستند‪.‬‬
‫این آیه برای هر امت و جامعه و در هششر زمانيسششت‪ .‬بهششترین دوران‪،‬‬
‫دوراني اسشت كشه پيشامبر در آن مبعشوث ششده اسشت‪ ،‬و اسشاس ایشن‬
‫فضل و ارزش‪ ،‬امر به معروف و نهی از منکر و ایمان به خدا اسششت‪،‬‬
‫آنها )كساني كه پيامبر در ميان آنها مبعوث شد( بهترین امتها و بششرای‬
‫مردم از همه بهتر هستند چون به پا خاستند تا انسانها را آزاد کننششد و‬
‫به سوي اسلم بياورند‪.‬‬
‫خداونششد در سششورهي مششائده بیششان میفرمایششد کششه رهششا کششردن ایششن‬
‫مسئولیت از جششانب بنياسششرائيل مششوجب نفریششن كششردن آنهششا از سششوي‬
‫پیامبرانشان گرديد‪:‬‬

‫ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ‬
‫چﭩ ﭪ‬
‫ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ چ المائدة‪٧٩ - ٧٨ :‬‬
‫ياسرائيل بر زبان داوود و عيسي پسر مريم لعن و‬
‫كافران بن ‌‬
‫هاند‪ .‬اين بدان خاطر بود كه آنان پيوسته )از فرمششان خششدا(‬
‫نفرين شد ‌‬
‫يگذشششتند‪ .‬آنششان از‬
‫يكردند و )در ظلم و فسششاد( از ح شد ّ م ‌‬
‫سركشي م ‌‬
‫يكشششيدند و همششديگر را از‬
‫يدادند دسششت نم ‌‬
‫اعمال زشتي كه انجام م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يكردنششد!‬
‫يدادند‪ .‬و چه كار بششدي م ‌‬
‫يكردند و پند نم ‌‬
‫زشتكاريها نهي نم ‌‬
‫يشششدند و گروهششي هششم سششكوت‬
‫هاي مرتكب منكششرات م ‌‬
‫)چرا كه دست ‌‬
‫يگشتند(‪.‬‬
‫ينمودند‪ ،‬و بدين وسيله همه مجرم م ‌‬
‫م ‌‬
‫پیامبر ج بیان میفرماید که ادای این مسئولیت به انششدازهي وسششع و‬
‫توانایی هر فرد ميباشد‪:‬‬
‫من رأی منکم منکرا ً فلیغره بیده‪ ،‬فان لم یستطع فبلسانه‪ ،‬فان لششم‬
‫یستطع فبقلبه و ذلک اضعف الیمان )رواه مسلم(‬
‫هر کس از شما منکری را دید آن را بششا دسششت تغییششر بدهششد‪ ،‬اگششر بششا‬
‫دست نتوانست با زبان آن را تغییر بدهششد‪ ،‬اگششر بششا زبششان نتوانسششت بششا‬
‫قلب نگرانی خود را ابراز کند‪ ،‬این ضعیفترین مرحلهي ایمان است‪.‬‬
‫چون معمول ً امششر بششه معششروف و نهششی از منکششر همششراه اذیششت و آزار‬
‫است‪ ،‬آنها را به صبر توصیه میفرماید‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ‬
‫چ العصر‪٣ - ١ :‬‬

‫ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ‬

‫ﭡ‬

‫سوگند به زمان )كه سرمايهي زنششدگي انسششان‪ ،‬و فرصششت تلش او‬
‫براي نيل به سعادت دو جهان است( انسششانها همششه زيانمندنششد‪ !.‬مگششر‬
‫يكننششد‪ ،‬و‬
‫يآورند‪ ،‬و كارهششاي شايسششته و بايسششته م ‌‬
‫كساني كه ايمان م ‌‬
‫سششك بششه حششق )در عقيششده و قششول و عمششل( سششفارش‬
‫همديگر را به تم ّ‬
‫مششل سششختيها و دشششواريها و‬
‫م ‌‬
‫يكنند‪ ،‬و يكديگر را بششه شششكيبايي )در تح ّ‬
‫يگردد(‪.‬‬
‫ينمايند )كه موجب رضاي خدا م ‌‬
‫دردها و رنجهايي( توصيه م ‌‬
‫بعد از توصیه و سششفارش بششه حششق‪ ،‬بششه صششبر و شششکیبایی سششفارش‬
‫میفرمایششد چششون معمششول ً بعششد از دعششوت بششه حششق بل و درد و محنششت‬
‫سرازیر میشود‪.‬‬
‫و پند و اندرز لقمان به پسرش را چنين بيان ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫﯬ ﯭ ﯮ ﯯﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ‬

‫ﯶ چ لقمان‪١٧ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫اي پسر عزيزم! نماز را چنان كه شايد بخوان‪ ،‬و به كار نيك دستور‬
‫يرسد شششكيبا‬
‫بده و از كار بد نهي كن‪ ،‬و در برابر مصائبي كه به تو م ‌‬
‫مي( است كه بايد بر آن عششزم را‬
‫باش‪ .‬اينها از كارهاي )اساسي و مه ّ‬
‫جزم كرد و ثبات ورزيد‪.‬‬
‫اقسام مردم در طلب علم‬
‫به باور ما مردم در طلب علم سه گروه هستند‪:‬‬
‫‪1‬ش عامی و بیسواد‪ :‬هیچ مذهبی ندارد‪ ،‬جز مذهب کسی که بششرای او‬
‫فتوی میدهد‪ ،‬باید مفتی او به علم و دین و ادب و اتباع سلف مشهور‬
‫باشد‪ ،‬و هر گاه فرد عامي در فتواي مجتهدين دچار مشکل و اختلف‬
‫شد‪ ،‬باید به نظر و دیدگاه دانشاترین و بشاتقواترين آنهشا برگشردد‪ ،‬بشرای‬
‫شناختن عالم نيز شهرت و آوازهي نيك او کافی است‪.‬‬
‫‪2‬ش طالب علم‪ :‬کسی که میخواهد علم را از یکی از مششذاهب مششدون‬
‫دوران خود کششه شششافعی و حنفششی و مششالکی و حنبلششی هسششتند و امششت‬
‫اسلمی بر صحت و مقبولیت آنها اتفاق دارند فرا گیرد‪ ،‬یکششی از ایششن‬
‫مذاهب را برمیگزیند و به کتب معتبر همراه با ادلهي احکام مراجعششه‬
‫ميکند‪ ،‬تا مدارج علمی را طی کنششد و بششه درجهي اجتهششاد یششا اسششتقلل‬
‫فکری برسد‪.‬‬
‫‪3‬ش عالم‪ :‬کسی که قدرت اجتهاد دارد و به اسششتقلل فکششری رسششیده‬
‫است‪ ،‬باید همهي امور را از ادلهي شرعی استنباط كند‪ ،‬و حق ندارد‬
‫از هیچ مجتهدی تقلید نماید‪.‬‬
‫خداوند در آیهي ‪ 43‬و ‪ 44‬سورهي نحل میفرماید‪:‬‬

‫ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پپ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ‬
‫ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ چ النحل‪:‬‬
‫ﭢ ﭣﭤ ﭥ ﭦ‬
‫‪٤٤ - ٤٣‬‬
‫هاي را براي ابلغ‬
‫يبايست خداوند فرشت ‌‬
‫يگويند‪ :‬م ‌‬
‫)مشركان م ‌‬
‫يفرستاد؛ )نه تو را كه فردي تهيدست و انسششاني چششون مششا‬
‫رسالت م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هستي‪ .‬بايد بدانند كه( ما پيش از تو نيز جششز مردانششي را كششه بديشششان‬
‫هايشم‪ .‬پشس )بشراي‬
‫هايم‪) ،‬بشه ميشان مشردم( روانشه نكرد ‌‬
‫وحشي فرسشتاد ‌‬
‫روشنگري( از آگاهان )از كتابهاي آسماني همچششون تششورات و انجيششل(‬
‫هانششد نششه‬
‫يدانيد )كه پيغمبران همه انسان بود ‌‬
‫بپرسيد‪ ،‬اگر )اين را( نم ‌‬
‫فرشته(‪) .‬پيغمبران را( همراه با دليل روشن و معجزات آشكار )دا ّ‬
‫ل‬
‫هايم‪ ،‬و قرآن را بششر تششو‬
‫بر پيغمبري ايشان(‪ ،‬و همراه با كتابها فرستاد ‌‬
‫هايم تا اين كه چيزي را براي مردم روشن سازي كششه بششراي‬
‫نازل كرد ‌‬
‫آنان فرستاده شده است )كه احكام و تعليمات اسشلمي اسشت( و تشا‬
‫اين كه آنان )قرآن را مطالعه كنند و دربارهي مطالب آن( بينديشند‪.‬‬
‫به جاهل دستور میدهد که به پژوهندگان کتابهششای آسششمانی مراجعششه‬
‫کند و آنچه را كه نميداند از آنها بپرسد‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭡ ﭢ ﭣ ﭤ‬
‫چ العراف‪٣ :‬‬

‫ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ‬

‫ﭪ ﭫﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ‬

‫از چيزي پيروي كنيد كه از سوي پروردگارتان بر شما نازل شده‬
‫اسششت‪ ،‬و جششز خششدا از اوليششاء و سرپرسششتان ديگششري پيششروي مكنيششد )و‬
‫جه )اوامر و نواهي خششدا( هسششتيد )و كمششتر‬
‫فرمان مپذيريد(‪ .‬كمتر متو ّ‬
‫يگيريد(‪.‬‬
‫پند م ‌‬
‫اهل علم برای بطلن تقلید کسی که خودش قدرت استدلل و تفکر‬
‫دارد به آیهي بال استناد میکنند‪.‬‬
‫ابو داوود و ابن ماجه از جابر روایت میکنند‪:‬‬
‫ْ‬
‫فر َ َ‬
‫جٌر َ‬
‫ف َ‬
‫ه‬
‫) َ‬
‫ه ِ‬
‫جَنا ِ‬
‫سيي ِ‬
‫في َرأ ِ‬
‫جًل ِ‬
‫ش ّ‬
‫ح َ‬
‫مّنا َ‬
‫ب َر ُ‬
‫صا َ‬
‫خَر ْ‬
‫في َ‬
‫ج ُ‬
‫فأ َ‬
‫س َ ٍَ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ف َ‬
‫ه َ‬
‫م َ‬
‫ه ْ‬
‫قا َ‬
‫سأ َ‬
‫فييي‬
‫ن ِلي ُر ْ‬
‫صيي ً‬
‫ة ِ‬
‫ل َ‬
‫دو َ‬
‫ج ُ‬
‫ص َ‬
‫ما ْ‬
‫ف َ‬
‫حاب َ ُ‬
‫حت َل َ‬
‫ثُ ّ‬
‫خ َ‬
‫لأ ْ‬
‫ل تَ ِ‬
‫َ‬
‫جيدُ َلي َ‬
‫ت تَ ْ‬
‫ف َ‬
‫مم ِ َ‬
‫ء‬
‫ميا ِ‬
‫ك ُر ْ‬
‫دُر َ‬
‫صي ً‬
‫قي ِ‬
‫وأْني َ‬
‫عَليى ال ْ َ‬
‫قاُلوا َ‬
‫الت ّي َ ّ‬
‫خ َ‬
‫ما ن َ ِ‬
‫ة َ‬
‫ُ‬
‫خب َِر ب ِذَل ِ َ‬
‫فا ْ‬
‫ف َ‬
‫ك َ‬
‫ما َ‬
‫ت َ‬
‫ل َ‬
‫َ‬
‫قا َ‬
‫س َ‬
‫ل‬
‫يج أ ْ‬
‫مَنا َ‬
‫ق ِ‬
‫ما َ‬
‫غت َ َ‬
‫د ْ‬
‫فل َ ّ‬
‫ف َ‬
‫عَلى الن ّب ِ ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ش َ‬
‫موا َ‬
‫قت َُلوهُ َ‬
‫َ‬
‫ي‬
‫فاءُ ال ْ ِ‬
‫ما ِ‬
‫م يَ ْ‬
‫ه أَل َ‬
‫قت َل َ ُ‬
‫فإ ِن ّ َ‬
‫عل َ ُ‬
‫سأُلوا إ ِذْ ل َ ْ‬
‫م الل ّ ُ‬
‫ه ْ‬
‫عيي ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ما َ‬
‫شي ّ‬
‫س َ‬
‫ب َ‬
‫ؤا ُ‬
‫ك‬
‫ن ي َك ْ ِ‬
‫ع ِ‬
‫ع ِ‬
‫في ِ‬
‫هأ ْ‬
‫كا َ‬
‫صي َ‬
‫و يَ ْ‬
‫وي َ ْ‬
‫ال ّ‬
‫مي َ‬
‫ن ي َت َي َ ّ‬
‫ل إ ِن ّ َ‬
‫ص يَر أ ْ‬
‫م َ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خْر َ‬
‫سي َ‬
‫سييائ َِر‬
‫وي َ ْ‬
‫ح َ‬
‫سى َ‬
‫ق ً‬
‫ه ِ‬
‫جْر ِ‬
‫غ ِ‬
‫ح ِ‬
‫سي َ‬
‫عَلى ُ‬
‫ل َ‬
‫عل َي ْ َ‬
‫م َ‬
‫مو َ‬
‫م يَ ْ‬
‫ة ث ُي ّ‬
‫ُ‬
‫هييا َ‬
‫ه(‪.‬‬
‫د ِ‬
‫س ِ‬
‫َ‬
‫ج َ‬
‫به قصد مسافرت بیرون رفتیم‪ ،‬در راه بودیم که مردی از ما بر اثششر‬
‫اصابت سنگ سرش شکست‪ ،‬سپس دچار جنابت گرديششد و دربششارهي‬
‫آن از دوسششتانش سششؤال کششرد و گفششت آیششا مششن میتششوانم تیمششم کنششم؟‬
‫دوستانش گفتند‪ :‬ما براي تو رخصتی سراغ نششداریم و تششو میتششوانی از‬
‫آب استفاده کنی‪ ،‬آن مرد هم غسل کرد و بعد از آن بر اثششر جراحششت‬
‫جان داد‪ ،‬وقتی که برگشتیم‪ ،‬پیش حضششرت رفششتیم و جریششان را بششرای‬
‫ايشان تعریف کردیم‪ ،‬پیامبر ج فرمود‪ :‬خداونششد آنهششا را بکشششد‪ ،‬وقششتی‬
‫که چيزي را نمیدانند چرا نمیپرسند؟ چارهي درمانده پرسششش اسششت‪.‬‬
‫كافي بود تيمم كند يا اينكه بر روي زخمش چيزي ببندد و بششر روي آن‬
‫مسح كند‪ ،‬آنگاه ساير بدنش را بشويد‪.‬‬

‫آنچه كه اختلف در آن جايز است‬

‫ایمان داریم كه مسائل اجتهادی‪ ،‬يعني مسائلی كششه دلیششل قطعششی از‬
‫نص صحیح و اجماع صریح ندارند‪ ،‬مبنای ولء و براء قرار نميگیرند‪ ،‬و‬
‫شايسته نیست بر مخششالف خششود در آن مسششائل سششخت بگیریششم‪ ،‬و تششا‬
‫وقتی که شششخص در دائرهي اجتهششاد و يششا تقلیششد درسششت بششاقی بمانششد‬
‫دیانت و ایمانش خدشهدار نمیشود‪ ،‬و جايز نیست کششه امششت اسششلمی‬
‫به خاطر این نوع مسائل دچار تفرقه و اختلف شود‪ ،‬هششر چنششد بششرای‬
‫رسیدن به حقیقششت و صششواب مششانعي بششراي تحقیششق و تفحششص علمششی‬
‫نیست‪ ،‬ولي اين تحقیششق و تفحششص نبايششد بششه تعصششب و مجششادله منجششر‬
‫شود‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ چ الحشر‪:‬‬
‫‪٥‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ههاي خود بر‬
‫هها و ريش ‌‬
‫هر درخت خرمايي را كه بريديد‪ ،‬يا بر پاي ‌‬
‫جاي گذاشششتيد‪ ،‬بششه فرمششان خششدا و اجششازهي او بششوده اسششت )و گنششاهي‬
‫يباششد‪ .‬خشدا ايشن كشار را كشرده اسشت( تشا‬
‫متوجه شما مسشلمانان نم ‌‬
‫نروندگان )از دستورات الهي و منحرفان از شششرايع آسششماني( را‬
‫بيرو ‌‬
‫خوار و رسوا گرداند‪.‬‬
‫برخی از مهاجرین‪ ،‬گروهی دیگر را از بریدن درختان منع می کردند و‬
‫میگفتند‪ :‬این غنمیت مسلمین است و نباید قطع شود‪ ،‬قرآن به تأییششد‬
‫دیدگاه گروهی که قائل به بریدن نبودند نازل شد‪ ،‬اما گششروه دوم کششه‬
‫قائل به قطع درختان خرما بودند مجششرم شششاخته نشششدند و خداونششد از‬
‫گناه آنان درگذشت‪ ،‬چون انسان در مسائل اختلفی هر چند مرتکششب‬
‫اشتباه شود گناهي متوجه او نيست‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫فل َ ي َ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫وإ ِ َ‬
‫إِ َ‬
‫م‬
‫ذا َ‬
‫هأ ْ‬
‫صييا َ‬
‫فا ْ‬
‫م ال ْ َ‬
‫ذا َ‬
‫جت َ َ‬
‫حك َي َ‬
‫ب َ ُ‬
‫هد َ ث ُ ّ‬
‫حاك ِ ُ‬
‫حك َ َ‬
‫مأ َ‬
‫ن َ‬
‫ج يَرا ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫خطَأ َ‬
‫َ‬
‫جٌر )متفق عليه(‬
‫مأ ْ‬
‫هأ ْ‬
‫فا ْ‬
‫جت َ َ‬
‫فل َ ُ‬
‫هد َ ث ُ ّ‬
‫اگر حاکم قضاوت کرد و به حق اصابت نمود دو پششاداش دارد و اگششر‬
‫اشششتباه کششرد یششک پششاداش میگیششرد‪) .‬بخششاري و مسششلم آن را روايششت‬
‫كردهاند(‪.‬‬
‫در سششیرهي حضششرت ج روایششت شششده اسششت كششه هششر گششاه فششردی در‬
‫مسششائل اختلفششی و اجتهششادی مرتکششب اشششتباه میشششد‪ ،‬پیششامبر ج او را‬
‫سرزنش نمیفرمود‪.‬‬
‫مثل ً هنگامي كه پیامبر ج خطاب به اصحاب فرمود تنها در بنیقریظه‬
‫نماز عصر را به جای آورنششد‪ .‬برخششی از آنهششا نمششاز را در راه ادا کردنششد‬
‫چون معتقد بودند که هدف حضرت تنهششا شششتاب بششوده و برخششی دیگششر‬
‫نماز را در بنیقریظه به جا آوردند چون میگفتند‪ :‬رسول خششدا ج چنیششن‬
‫فرموده اسششت‪ ،‬پیششامبر بعششد از شششنیدن جریششان هیششچ کششدام را ملمششت‬
‫نفرمود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫فصل دوم ‪ :‬اركان اسلم‬

‫اركان اسلم‬

‫ایمان داریم که اسلم پنچ رکن دارد‪:‬‬
‫‪1‬ششش گششواهی دادن بششه اينكششه خششدايي جششز اللششه نيسششت و محمششد ج‬
‫فرستادهي اوست‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫‪2‬ش اقامهي نماز‬
‫‪3‬ش اداي زکات‬
‫‪4‬ش روزهي رمضان‬
‫‪5‬ش حج‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ش يهادة أ َن َل إل َيه إّل الل ّيه َ‬
‫ن‬
‫عَلى َ‬
‫م َ‬
‫وأ ّ‬
‫س َ َ َ ِ ْ‬
‫سَل ُ‬
‫ي اْل ِ ْ‬
‫خ ْ‬
‫ُ َ‬
‫) ب ُن ِ َ‬
‫ِ َ ِ‬
‫م ٍ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫وإ ِ َ‬
‫وِإيَتا ِ‬
‫ء الّزكا ِ‬
‫صل ِ‬
‫حي ّ‬
‫وال َ‬
‫م ً‬
‫م َ‬
‫ح ّ‬
‫ُ‬
‫و َ‬
‫قام ِ ال ّ‬
‫صي ْ‬
‫ج َ‬
‫ة َ‬
‫ة َ‬
‫دا رسولالله َ‬
‫وم ِ‬
‫ن( )متفق عليه(‬
‫م َ‬
‫ضا َ‬
‫َر َ‬
‫اسلم بر پنچ رکن بنا شده است‪ :‬شششهادت دادن بششه يگششانگي خششدا و‬
‫رسالت محمد ج‪ ،‬اقامهي نمششاز‪ ،‬اداي زکششات‪ ،‬حششج و روزهي رمضششان‪.‬‬
‫)بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫بخاری حدیث را در باب »بنی السلم علششی خمششس« روایششت کششرده‬
‫است و میفرماید‪ :‬امت اسلمی بر معنششی آن اجمششاع دارنششد‪ ،‬بنششابراین‬
‫یکی از ضروریات دین مبین اسلم است‪.‬‬

‫شهادتين‬
‫شهادت ميدهيم به وحدانيت پروردگار و رسالت محمد ج‪.‬‬
‫خداوند به وحدانیت خود گواهی میدهد‪ ،‬و فرشتگان و صاحبان علششم‬
‫نيز بر این اصل شهادت میدهند‪:‬‬

‫ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯﭰ‬
‫ﭧ ﭨ ﭩ‬
‫چﭤ ﭥ ﭦ‬
‫ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ چ آل عمران‪١٨ :‬‬

‫ﭱ‬

‫ﭲ‬

‫خداوند )با نشان دادن جهان هستي به گونهي يك واحد بهم پيوسته‬
‫و يك نظام يگانه و ناگسسته‪ ،‬عم ً‬
‫يدهد ايشن كشه معبششودي‬
‫ل( گواهي م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫جششز او نيسششت‪ ،‬و ايششن كششه او )در كارهششاي آفريششدگان خششود( دادگششري‬
‫هاي در اين باره(‬
‫يكند‪ ،‬و فرشتگان و صاحبان دانش )هر يك به گون ‌‬
‫م ‌‬
‫يدهند‪ .‬جز او معبودي نيست كه هم توانا است و هم حكيم‪.‬‬
‫گواهي م ‌‬
‫و در جاي ديگري به پیامبر ج و پیروان ایشان دستور میدهد کششه بششه‬
‫توحيد در الوهيت یقین پیدا کنند و هیچ شکی در مششورد آن بششه دل راه‬
‫ندهند‪:‬‬

‫چﯺ ﯺ‬

‫ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﰎﯺ چ محمد‪١٩ :‬‬

‫بدان كه قطعا ً هيچ معبودي جز الله وجود ندارد‪.‬‬
‫و از شرک در الوهیت نهی میکند و دسششتور میدهششد کششه تنهششا از خششدا‬
‫بترسید‪:‬‬

‫چ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ‬

‫ﯣﯤ ﯥ‬

‫ﯦ ﯧ‬

‫ﯨﯩ ﯺ ﯺ ﯺ چ النحل‪٥١ :‬‬

‫خدا گفته است كه دو معبود دوگانه براي خود برنگزينيد‪ ،‬بلكه خدا‬
‫هاي است )كه منم آفريدگار كائنششاتم( و تنهششا و تنهششا از مششن‬
‫معبود يگان ‌‬
‫بترسيد و بس‪.‬‬
‫در آیهي ‪ 73‬سورهي مائده به تکفیر اهل تثلیششث حکششم میکنششد و بششر‬
‫توحید تاکید میفرماید‪:‬‬

‫چ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒگ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ‬
‫ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ چ المائدة‪٧٣ :‬‬
‫ﮜﮱ ﮝﮱ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ‬

‫ﮙﮚ ﮛ‬

‫يگويند‪ :‬خداوند يكي از سه خدا است!‬
‫بيگمان كساني كافرند كه م ‌‬
‫)در صورتي كه( معبودي جز معبششود يگششانه وجششود نششدارد )و خششدا يكششي‬
‫يگوينششد دسششت نكشششند )و از معتقششدات‬
‫بيش نيست( و اگر از آنچششه م ‌‬
‫باطل خود برنگردند( به كافران آنان )كه بر اين اعتقاد باطل ماندگار‬
‫يمانند( عذاب دردناكي خواهد رسيد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫همچنيششن خششبر ميدهششد کششه تعششدد خششدايان مششوجب فسششاد در زمیششن و‬
‫آسمانها میشود‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چﯟ ﯠ‬

‫ﯡ‬

‫ﯢ ﯣ‬

‫ﯤ ﯥﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ چ النبياء‪٢٢ :‬‬

‫يبودند‬
‫اگر در آسمانها و زمين‪ ،‬غير از يزدان‪ ،‬معبودها و خداياني م ‌‬
‫يگرديششد‬
‫يچرخاندند( قطعا ً آسمانها و زمين تباه م ‌‬
‫و )امور جهان را م ‌‬
‫يخورد‪ .‬چرا كششه بششودن دو شششاه در كشششوري و‬
‫)و نظام گيتي به هم م ‌‬
‫يزنششد(‪ .‬لششذا يششزدان‬
‫هاي‪ ،‬نظم و ترتيششب را بششه هششم م ‌‬
‫دو رئيس در ادار ‌‬
‫صاحب سلطنت جهان‪ ،‬بسي برتر از آن چيزهششايي اسششت كششه ايشششان‬
‫يرانند‪.‬‬
‫يدهند و( بر زبان م ‌‬
‫)بدو نسبت م ‌‬
‫در آیهي ‪ 91‬سورهي مؤمنون بیان میفرماید که تعدد آلهه منجششر بششه‬
‫تنازع میشود‪ ،‬چون هر خدايی همراه مخلوقاتش برميخيزد و با هم به‬
‫جنگ و جدال میپردازند لجرم گروهی غالب و گروهي دیگر شکسششت‬
‫میخورند‪ ،‬این وضعیت نهایت فساد و بیبند و باری است‪:‬‬

‫چ ﭗ پ پ ﭚ ﭛﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠﭡ ﭢ ﭣ ﭤ‬
‫ﭩ ﭪ ﭫﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ چ المؤمنون‪٩١ :‬‬

‫ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ‬

‫خداوند نه فرزندي براي خود برگرفته است و نه خدايي با او‬
‫يبششود‪ ،‬هشر خششدايي بشه‬
‫)انباز( بوده است‪ ،‬چرا كه اگشر خششدايي بشا او م ‌‬
‫يپرداخت )و در نتيجه هر بخشششي از جهششان بششا نظششام‬
‫آفريدگان خود م ‌‬
‫يگرديد‪ ،‬و اين با وحدت نظامي كه بر سراسر هستي‬
‫صي اداره م ‌‬
‫خا ّ‬
‫يبشود( و هشر يشك از خشدايان )بشراي توسشعهي‬
‫حاكم است‪ ،‬سازگار نم ‌‬
‫يجسششت )و نظششام‬
‫قلمرو حكومت خود( بر ديگري برتري و چيرگي م ‌‬
‫يكشيد(‪ .‬خششدا‬
‫يشد و جهان هستي به تباهي م ‌‬
‫عالم از هم گسيخته م ‌‬
‫هسراييهايي( است كه ايشان )خداي‬
‫والتر و بالتر از آن چيزها )و ياو ‌‬
‫يگويند‪.‬‬
‫را بدانها وصف و دربارهي او( م ‌‬
‫و به رسالت پيامبرش چنين گواهي ميدهد‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛچ الفتح‪٢٩ :‬‬
‫محمد فرستادهي خدا است‪ ،‬و كساني كششه بششا او هسششتند در برابششر‬
‫كافران تند و سرسخت‪ ،‬و نسبت به يكديگر مهربان و دلسوزند‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﯺﯨ‬

‫ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗ چ الحزاب‪:‬‬
‫ﯺﯧﯗ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫مد پدر )نسبي( هيچ يششك از مششردان شششما )نششه زيششد و نششه ديگششري(‬
‫مح ّ‬
‫نبوده )تا ازدواج با زينب براي او حرام باشد( و بلكه فرستادهي خششدا‬
‫وت و‬
‫و آخريششن پيغمششبران اسششت )و رابطهي او بششا شششما رابطهي نبشش ّ‬
‫رهبري است(‪.‬‬
‫و خطاب به پيامبر ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ النساء‪٧٩ :‬‬
‫مششا تششو را بششه عنششوان پيغمششبري بششراي )هششدايت همهي( مششردم‬
‫هايم‪ ،‬و كافي است كه خداوند گواه )بر تبليغ تو و پششذيرش يششا‬
‫فرستاد ‌‬
‫عدم پذيرش آنان( باشد‪.‬‬

‫منزلت و جايگاه شهادتين در دين‬
‫ایمان داریم که شهادتين اولین چيز واجب بر مكلفين است و اولین‬
‫چیزی است کششه اسششلم مششردم را بششدان فششرا میخوانششد‪ ،‬و اقششرار بششدان‬
‫موجب تصدیق و تسلیم در دنیا و نجات و رستگاری در قیامت است‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ چ الفتح‪١٣ :‬‬
‫كساني كه به خدا و پيغمبرش ايمان نداشته باشند )كافرند و( ما‬
‫هايم‪.‬‬
‫براي كافران آتش سوزان و فروزاني را تهيه ديد ‌‬
‫ايمان تمام و كامل نميشود مگر با اقرار به شششهادتين‪ ،‬و اسشلم نيششز‬
‫بدون آن دو صحيح نيست‪.‬‬
‫در سورهي توبه ميفرمايد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﮘﮱ ﮙﮱ ﮚ ﮛ ﮜﮱ ﮝﮱ ﮞ‬

‫ﮟ ﮠﮡﮱ ﮢ ﮣ ﮤ‬

‫ﮥ ﮦ چ التوبة‪:‬‬

‫اگر آنان )از كفر( توبه كردند و )احكام اسلم را مراعات داشتند‪،‬‬
‫و از جمله( نماز را خواندند و زكات دادند )دست از آنان بداريد‪ ،‬چششرا‬
‫كششه( در ايششن صششورت بششرادران دينششي شششما هسششتند )و سششزاوار همششان‬
‫چيزهايي بوده كه شما سزاواريد‪ ،‬و همان چيزهايي كه بر شما واجب‬
‫است‪ ،‬بر آنان هم واجب است(‪ .‬ما آيات خود را بششراي اهششل دانششش و‬
‫يدهيم‪.‬‬
‫يكنيم و شرح م ‌‬
‫معرفت بيان م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﯘ ﯙ ﯚ ﯛ‬

‫ﯜ ﯝ ﯞ ﯟﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ چ التوبة‪٥ :‬‬

‫اگر تششوبه كردنششد و )از كفششر برگششتند و بشه اسشلم گرويدنشد و بشراي‬
‫نشان دادن آن( نماز خواندند و زكات دادند‪) ،‬ديگر از زمرهي شمايند‬
‫و ايشان را رها سازيد و( راه را بر آنان باز گذاريششد‪ .‬بيگمششان خداونششد‬
‫هكننششدگان از گناهششان‪ (،‬و رحمششت‬
‫داراي مغفششرت فششراوان )بششراي توب ‌‬
‫گسترده )براي همهي بندگان( است‪.‬‬
‫در این آیه بیان میشود که برادري در دین و حفظ خون و مششال تنهششا‬
‫با توبه از شرک ممکن است‪ ،‬توبه از شرک یعنی اقرار بششه شششهادتین‬
‫و قيام به مقتضيات اين اقرار مانند اداي نماز و زكات‪.‬‬
‫پیامبر ج بیان میفرماید که توحید اولین رکن دعوت اسششلمی اسششت‪،‬‬
‫هنگامي كه معاذ را به يمن فرستاد خطاب به او فرمود‪:‬‬
‫شييهاد َ‬
‫إ ِن ّ َ‬
‫ب َ‬
‫ك ت َأ ِْتي َ‬
‫ن َل‬
‫فادْ ُ‬
‫ن أَ ْ‬
‫م إ َِلى َ َ َ ِ‬
‫ما ِ‬
‫ةأ ْ‬
‫ع ُ‬
‫م ْ‬
‫ه ْ‬
‫و ً‬
‫ل ال ْك َِتا ِ‬
‫ه ِ‬
‫ق ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫عوا ل ِذَل ِ َ‬
‫ك َ‬
‫وأّني رسولالله َ‬
‫م‬
‫ف يأ ْ‬
‫م أطا ُ‬
‫ن ُ‬
‫فإ ِ ْ‬
‫م ُ‬
‫ه ْ‬
‫عل ِ ْ‬
‫ه ْ‬
‫ه إ ِل الل ُ‬
‫إ ِل َ َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫ض َ َ‬
‫ها ْ‬
‫في ك ُي ّ‬
‫ة‪.‬‬
‫م َ‬
‫ت ِ‬
‫ول َي ْل َ ي ٍ‬
‫وا ٍ‬
‫أ ّ‬
‫خ ْ‬
‫ه ْ‬
‫ن الل ّ َ‬
‫س َ‬
‫م َ‬
‫فت ََر َ‬
‫وم ٍ َ‬
‫ل يَي ْ‬
‫صل َ َ‬
‫علي ْ ِ‬
‫)رواه مسلم(‬
‫اي معاذ تو به سوي قششومي ميروي کشه اهششل کتششاب هسششتند‪ ،‬بایششد در‬
‫اولین وهله آنها را به گواهی دادن به يگانگي خدا و رسششالت مششن فششرا‬
‫خوانی‪ ،‬اگر از تو پیششروی کردنششد بششه آنهششا یششاد بششده کششه خداونششد در هششر‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫شبانهروز پنچ نماز بر آنها واجب فرموده است‪) .‬مسلم آن را روايششت‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫در حدیث دیگششر بیششان میفرمایششد کششه اقششرار بششه توحیششد خششون و مششال‪،‬‬
‫انسان را در دنیا حفششظ میکنششد و آنچششه مربششوط بششه نيششت قلششبي اسششت‬
‫حسابش با خداست‪.‬‬
‫من قال ل اله ال الله و کفر بما یعبد من دون الله‪ ،‬فقد حرم دمششه و‬
‫ماله و حسابه علی الله‪).‬رواه مسلم(‬
‫هر کس به الوهیت پروردگار اقرار کند و بششه عبششادت غیششر خششدا کفششر‬
‫ورزد‪ ،‬خون ومالش حرام‪ ،‬و حساب قیامتی او هم بر عهدهي خداوند‬
‫است‪.‬‬
‫در حدیث دیگر میفرماید‪:‬‬
‫أمرت أن أقاتل الناس حتی یقولوا ل إله إل الله‪ ،‬و یؤمنوا بشی و بمشا‬
‫جئت به‪ ،‬فاذا فعلوا ذلک عصموا منی دماءهم و أمششوالهم‪ ،‬إل بحقهشا و‬
‫حسابهم علی الله )رواه مسلم(‬
‫به من دسشتور داده ششده اسشت کشه بشا مشردم بجنگشم تشا وقشتی کشه‬
‫میگویند ل اله ال الله و به من و پیام وحی ایمششان بیاورنششد‪ ،‬وقششتی کششه‬
‫چنین کردند خون و مالشان محفوظ است‪ ،‬مگر اینکه مرتکب جرمی‬
‫شوند و حساب آنها در قیامت با خدا است‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ختم نبوت‬
‫گواهی میدهیييم کييه محمييد ج خيياتم پیييامبران اسييت‪ ،‬هيير‬
‫کسی بعد از ایشان مييدعی نبييوت شييد از اسييلم برگشييته‪،‬‬
‫چون آیات صریح قرآن و احييادیث صييحیح را در مييورد ختييم‬
‫نبوت تکذیب نموده است‪.‬‬
‫خداوند درآیهي ‪ 40‬سورهي احزاب میفرماید‪:‬‬

‫ﯧﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫چﯺﯨ‬
‫ﯺ ﯺ چ الحزاب‪٤٠ :‬‬
‫مد پدر )نسبي( هيچ يك از مردان شما )نه زيد و نه ديگري(‬
‫مح ّ‬
‫نبوده )تا ازدواج با زينب براي او حرام باشد( و بلكه فرستادهي خششدا‬
‫وت و‬
‫و آخريششن پيغمششبران اسششت )و رابطهي او بششا شششما رابطهي نبشش ّ‬
‫رهبري است(‪ .‬و خدا از همه چيز آگاه بوده و هست‪.‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ن َ‬
‫مث َ َ‬
‫ل ب ََنيى ب َي ًْتيا‬
‫ل اْل َن ْب َِييا ِ‬
‫ء ِ‬
‫إِ ّ‬
‫ل َر ُ‬
‫مي ْ‬
‫قب ِْليي ك َ َ‬
‫و َ‬
‫ن َ‬
‫جي ٍ‬
‫مَثي ِ‬
‫مث َِلي َ‬
‫َ‬
‫َ َ‬
‫ة َ‬
‫عي َ‬
‫س‬
‫وي َي ٍ‬
‫ة ِ‬
‫ع ل َب ِن َي ٍ‬
‫و ِ‬
‫ج َ‬
‫ف َ‬
‫ض َ‬
‫وأ ْ‬
‫فأ ْ‬
‫مي ْ‬
‫ح َ‬
‫ه إ ِّل َ‬
‫مل َ ُ‬
‫ج َ‬
‫سن َ ُ‬
‫ل الن ّييا ُ‬
‫م ْ‬
‫ه َ‬
‫ن َزا ِ‬
‫يَ ُ‬
‫وي َ ُ‬
‫طو ُ‬
‫ة‬
‫ه الل ّب ِن َي ُ‬
‫ت َ‬
‫ن َ‬
‫ذ ِ‬
‫هي ِ‬
‫و ِ‬
‫ن بِ ِ‬
‫قوُلو َ‬
‫جُبو َ‬
‫فو َ‬
‫ضي َ‬
‫ع َ‬
‫وي َ ْ‬
‫ع ْ‬
‫ن لَ ُ‬
‫هّل ُ‬
‫ه َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ل َ‬
‫َ‬
‫قا َ‬
‫ن )متفق عليه(‬
‫وأَنا َ‬
‫فأَنا الل ّب ِن َ ُ‬
‫م الن ّب ِّيي َ‬
‫خات ِ ُ‬
‫ة َ‬
‫نمونهي من و پیامبران قبل از من مانند مردی است کششه خششانهای را‬
‫خیلی خوب و قشنگ ساخته‪ ،‬اما جای یک آجر را خالی گذاشته باشد‪،‬‬
‫مردم آن خانه را طواف میکنند و از آن متعجب میشوند‪ ،‬و میگوینششد‪:‬‬
‫ای کاش؟! این آجر هم گذاشته میشد‪ ،‬من همان آجر هستم و نبششوت‬
‫با من پايان يافته است‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیثي دیگر میفرماید‪:‬‬
‫أ ََنا محمد وأ ََنا أ َحمد َ‬
‫ي ال ْك ُ ْ‬
‫فَر‬
‫ما ِ‬
‫حي ال ّ ِ‬
‫م ُ‬
‫حو الل ّ ُ‬
‫ذي ي َ ْ‬
‫وأَنا ال ْ َ‬
‫ْ َ ُ َ‬
‫ُ َ ّ ٌ َ‬
‫ه بِ َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ب‬
‫س َ‬
‫عييا ِ‬
‫علييى ق يدَ ِ‬
‫شُر ال ِ‬
‫حا ِ‬
‫ق ُ‬
‫وأن َييا ال َ‬
‫ذي ي ُ ْ‬
‫وأَنا ال ْ َ‬
‫حشُر الّنا ُ‬
‫مي َ‬
‫َ‬
‫)متفق عليه(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫من محمد هستم‪ ،‬من احمد هستم‪ ،‬من كسي هستم كه خداونششد بششه‬
‫وسيلهي من کفششر را محششو میکنششد‪ ،‬قیششامت بعششد از شششریعت مششن برپششا‬
‫میشود‪ ،‬من نبوت را ختم کردم و بعد از من پيامبري نمیآید‪) .‬بخششاري‬
‫و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬
‫ُ‬
‫ت‬
‫عَلى اْل َن ْب َِيا ِ‬
‫ت أُ ْ‬
‫ت َ‬
‫ف ّ‬
‫ون ُ ِ‬
‫وا ِ‬
‫ع ِ‬
‫ء بِ ِ‬
‫مي َ‬
‫ت َ‬
‫ص يْر ُ‬
‫طي ُ‬
‫س ّ‬
‫ضل ْ ُ‬
‫ع ال ْك َل ِيم ِ َ‬
‫ج َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫هييوًرا‬
‫ي ال ْ َ‬
‫ب ِييالّر ْ‬
‫ج ِ‬
‫وأ ِ‬
‫و ُ‬
‫عل َ ي ْ‬
‫حل ّ ي ْ‬
‫ض طَ ُ‬
‫غن َييائ ِ ُ‬
‫ع ِ‬
‫ي اْلْر ُ‬
‫م َ‬
‫ب َ‬
‫ت ل ِي َ‬
‫ت ل ِي َ‬
‫ُ‬
‫ت إ َِلى ال ْ َ ْ‬
‫ق َ‬
‫كا ّ‬
‫ن )رواه‬
‫و ُ‬
‫ف ً‬
‫وأْر ِ‬
‫ي الن ّب ِّيييو َ‬
‫ج ً‬
‫سل ْ ُ‬
‫م ْ‬
‫خت ِ َ‬
‫و َ‬
‫س ِ‬
‫ة َ‬
‫دا َ‬
‫َ‬
‫م بِ َ‬
‫خل ِ‬
‫مسلم(‬
‫خداوند با دادن شش نعمششت منحصششر بششه فششرد‪ ،‬مششن را بششر پیششامبران‬
‫گذشته برتري داده است‪ :‬كلمششاتي جششامع بششه مششن بخشششيده‪ ،‬بششا ایجششاد‬
‫ترس در دل دشمن مششرا یشاری داده‪ ،‬غنششائم بششراي مشن حلل گشششته و‬
‫همهي زمین برای من پاك و سجدهگاه است‪ ،‬به سششوی همهي مششردم‬
‫فرستاده شششدهام و نبششوت بششا مششن ختششم گشششته اسششت‪) .‬مسششلم آن را‬
‫روايت كرده است(‪.‬‬
‫بنابراین فششرقهي قادیششانی کششه در شششبه قششارهي هنششد پیششدا شششدهاند و‬
‫میگویند‪ :‬میرزا غلم احمد پیامبر است‪ ،‬کفر و ارتداد به شمار میآیششد‪،‬‬
‫دانشششگاه الزهششر و رابطهي اسششلمی در مکهي مکرمششه و مؤسسششهي‬
‫منظمات اسلمی و انجمن دائمی تحقیق علمشی و افتششاء و دعششوت در‬
‫ریششاض و مؤسسششات دیگششر قطعنامههششايي مبنششی بششر ارتششداد فششرقهي‬
‫قادیانی صادر کردند‪ ،‬و در سال ‪ 1976‬ميلدي مجلششس پاکسششتان هششم‬
‫قطعنامهای با همان مضمون صادر کرد‪.‬‬

‫فراگیر بودن رسالت پيامبر ج‬
‫گواهي ميدهيم که پیامبر ج به سششوی همهي مششردم جهششان فرسششتاده‬
‫شده است‪ ،‬پس هرکس گمان کند که اسشلم تنهشا بشرای امشت عشرب‬
‫اسششت همششانگونه کششه برخششی از فرقههششای مسششیحی در گذشششته چنیششن‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫گمانی داشششتند و در دوران معاصششر هششم گروهششی از سششکولرها چنیششن‬
‫ادعای باطلی دارند‪ ،‬بششا ایششن سششخن از دايششرهي اسششلم بیششرون میرود؛‬
‫چون نصوص فراوانی از کتاب خدا و سششنت رسششول ج را كششه دال بششر‬
‫عموميت رسالت پيامبر هستند تکذیب مینماید‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چک ک ﮒ‬

‫گ گ‬

‫گ چ النبياء‪١٠٧ :‬‬

‫هايم‪.‬‬
‫)اي پيغمبر!( ما تو را جز به عنوان رحمت جهانيان نفرستاد ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﮥ ﮦ ﮧﮨ ﮩ‬

‫ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮﮯ ﮰ ﮱ چ سبأ‪٢٨ :‬‬

‫هرسان )مؤمنان‬
‫هايم تا مژد ‌‬
‫ما تو را براي جملگي مردمان فرستاد ‌‬
‫به سعادت ابدي( و بيم دهنده )كافران به شششقاوت سششرمدي( باشششي‪،‬‬
‫وت تششو‬
‫وليكن اكثر مردم )از اين معني( ب ‌‬
‫يخبرند )و همگاني بودن نب ش ّ‬
‫يدارند(‪.‬‬
‫را باور نم ‌‬
‫و در اولين آيهي سورهي فرقان ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ چ الفرقان‪١ :‬‬
‫والمقام و جاويد كسي است كه فرقان‪) ،‬يعني جدا سازندهي حق‬
‫مششد( نششازل كششرده اسششت‪ ،‬تششا ايششن كششه‬
‫از باطل( را بر بندهي خششود )مح ّ‬
‫جهانيان را )بدان( بيم دهد )و آن را به گوش ايشان برساند(‪.‬‬
‫خداوند به پيامبرش نيز دسششتور ميدهششد كششه ايششن موضششوع را آشششكارا‬
‫براي مردم بيان كند‪:‬‬

‫چ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﯤ چ العراف‪١٥٨ :‬‬
‫اي پيغمبر! )به مردم( بگو‪ :‬من فرسششتادهي خششدا بششه سششوي جملگششي‬
‫شما )اعم از عرب و عجم و سياه و سفيد و زرد و سرخ( هستم‪.‬‬
‫پیامبر ج نيز در حدیث خصائص منحصر بششه فششردش ایششن حقیقششت را‬
‫چنين بیان فرموده است‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫َ‬
‫ح يد ٌ َ‬
‫ب‬
‫ت َ‬
‫ت ب ِييالّر ْ‬
‫أُ ْ‬
‫قب ْل ِييي ن ُ ِ‬
‫ع ِ‬
‫نأ َ‬
‫م يُ ْ‬
‫ص يْر ُ‬
‫طي ي ُ‬
‫هي ّ‬
‫عطَ ُ‬
‫م ً‬
‫سييا ل َي ْ‬
‫خ ْ‬
‫ع ِ‬
‫عل َيت ل ِييي اْل َرض مس يجدا وطَهييورا َ َ‬
‫سيَرةَ َ‬
‫مييا‬
‫ج ِ‬
‫م ِ‬
‫و ُ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫شي ْ‬
‫فأي ّ َ‬
‫َ‬
‫ً‬
‫ْ ُ َ ْ ِ ً َ‬
‫ر َ‬
‫ه ٍ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫م‬
‫ن‬
‫يا‬
‫ي‬
‫غ‬
‫م‬
‫ل‬
‫ا‬
‫يي‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ت‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ح‬
‫أ‬
‫و‬
‫ل‬
‫ص‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ف‬
‫ة‬
‫ل‬
‫ص‬
‫ال‬
‫ه‬
‫ت‬
‫ك‬
‫ر‬
‫د‬
‫أ‬
‫تي‬
‫م‬
‫أ‬
‫ن‬
‫م‬
‫ل‬
‫ج‬
‫ر‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫ِ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ ّ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ٍ‬
‫َ‬
‫قبِلي وأ ُ‬
‫ل ِل َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫ث‬
‫عي ُ‬
‫ي‬
‫ب‬
‫ن‬
‫ال‬
‫ن‬
‫كا‬
‫و‬
‫ة‬
‫ع‬
‫فا‬
‫ش‬
‫ال‬
‫ت‬
‫طي‬
‫ع‬
‫د‬
‫ح‬
‫ح‬
‫ت‬
‫م‬
‫ل‬
‫و‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ٍ‬
‫َ‬
‫ي ي ُب ْ َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ ُّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ت‬
‫ي‬
‫عطيي‬
‫أ‬
‫و‬
‫ة‬
‫ي‬
‫مي‬
‫عا‬
‫س‬
‫يا‬
‫ني‬
‫ال‬
‫يى‬
‫لي‬
‫إ‬
‫ت‬
‫ي‬
‫ثي‬
‫ع‬
‫ب‬
‫و‬
‫ة‬
‫ي‬
‫صي‬
‫خا‬
‫ه‬
‫م‬
‫و‬
‫ي‬
‫قي‬
‫يى‬
‫إ َِلي‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ً‬
‫ً‬
‫ِ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ ُ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ ِ‬
‫ِ‬
‫ال ّ‬
‫عة )متفق عليه(‪.‬‬
‫شفا َ‬
‫پنج نعمشت بشه مشن ارزانشی ششده کشه بشه هیشچ انسشانی قبشل از مشن‬
‫بخشيده نشده است‪ :‬با ایجاد ترس در دل دشمن یاری داده شدهام‪،‬‬
‫همهي جاهای زمین برای مششن پشاک و مسششجد قشرار داده ششده اسششت‬
‫پس هر کس از امتم هر کجا وقت نماز فرا رسید نماز بخواند‪ ،‬غنششائم‬
‫برایم حلل گشته است‪ ،‬هر پیامبری فقط به سوی قومش فرسششتاده‬
‫شششده اسششت ولششی مششن بششه سششوی همهي جهانیششان مبعششوث گشششتهام‪،‬‬
‫شششفاعت بششه مششن داده شششده اسششت‪) .‬بخششاري و مسششلم آن را روايششت‬
‫كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري بیان میفرماید كه هر یهودی و مسیحیاي که دعوت‬
‫مرا بشنود و بدان ایمان نیاورد از زمرهي جهنمیان است‪:‬‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ذي ن َ ْ‬
‫ة‬
‫ن َ‬
‫مي ِ‬
‫ذ ِ‬
‫هي ِ‬
‫ح يد ٌ ِ‬
‫د ِ‬
‫د ب ِي َ ِ‬
‫م ٍ‬
‫وال ّ ِ‬
‫ع ِبي أ َ‬
‫م ُ‬
‫م َ‬
‫مي ْ‬
‫ه َل ي َ ْ‬
‫ه اْل ّ‬
‫س َ‬
‫ح ّ‬
‫س ُ‬
‫ف ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ه‬
‫ت ب ِي ِ‬
‫ذي أْر ِ‬
‫ن ِبالي ِ‬
‫م ي ُؤ ِ‬
‫مو ُ‬
‫سيل ُ‬
‫م ْ‬
‫يَ ُ‬
‫ول ْ‬
‫م يَ ُ‬
‫يث ّ‬
‫هوِد ّ‬
‫ول ن َ ْ‬
‫ت َ‬
‫ي َ‬
‫صَران ِ ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ر )أخرجه مسلم(‬
‫ن ِ‬
‫إ ِّل كا َ‬
‫ص َ‬
‫م ْ‬
‫حا ِ‬
‫نأ ْ‬
‫ب الّنا ِ‬
‫سوگند به کسشی کشه جشان محمشد در دسشت اوسشت‪ ،‬هشر یهشودی یشا‬
‫مسیحیاي که دعوت مرا بشنود و بدان ایمان نیششاورد‪ ،‬و بششر ايششن حششال‬
‫بميششرد از زمششرهي جهنمیششان خواهششد بششود‪) .‬مسششلم آن را خششارج كششرده‬
‫است(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دين پيامبر ج ناسخ اديان گذشته است‬
‫ایمان داریم که رسالت پيامبر ج ناسخ رسالتهای گذشييته‬
‫اسييت‪ ،‬و قييرآن کتابههييای قبييل از خييودش را نسييخ کييرده‬
‫است و خداوند غير از اسلم هیچ دین دیگری را نمیپذیرد‪.‬‬
‫خداوند در آیهي ‪ 19‬سورهي آلعمران میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭸ ﭹ ﭺ چ چچ گ چ آل عمران‪١٩ :‬‬
‫بيگمان دين )حق و پسنديده( در پيشگاه خدا اسلم )يعني خالصششانه‬
‫تسليم فرمان الله شدن( است‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅﮆ‬

‫گ چ المائدة‪٣ :‬‬

‫امروز )احكام( دين شما را برايتان كامل كردم و )با عّزت بخشيدن‬
‫به شما و استوار داشتن گامهايتششان( نعمششت خششود را بششر شششما تكميششل‬
‫نمودم و اسلم را به عنوان آيين خداپسند براي شما برگزيدم‪.‬‬
‫و بيان ميفرمايد كه هر كسششي را كششه بخواهششد هششدايت كنششد دلششش را‬
‫نسبت به پذيرش اسلم ميگشايد‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پپ ﭚ ﭛ‬
‫ﭣ ﭤ ﭥ ﭯ چ النعام‪١٢٥ :‬‬

‫ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ‬

‫هاش را )بشا پرتششو نششور‬
‫آن كس را كه خدا بخواهد هدايت كنششد‪ ،‬سششين ‌‬
‫يسازد‪ ،‬و آن كس را كششه‬
‫ايمان باز و( گشاده براي )پذيرش( اسلم م ‌‬
‫هاي تنشگ‬
‫هاش را بشه گشون ‌‬
‫خشدا بخواهشد گمشراه و سرگششته كنشد‪ ،‬سشين ‌‬
‫يكند )و بششه سششبب رقيششق‬
‫يسازد كه گويي به سوي آسمان صعود م ‌‬
‫م ‌‬
‫فششس كششردن هششر لحظششه مشششكل و‬
‫شششدن هششوا و كمبششود اكسششيژن‪ ،‬تن ّ‬
‫يشود‪ .‬كافر لجوج نيز با پيروي از تقاليششد پوسششيده‪ ،‬هششر دم‬
‫مشكلتر م ‌‬
‫هاش نسششبت بششه حششق و‬
‫بيش از پيش از هدايت آسششماني دورتششر و كين ‌‬
‫يشود(‪.‬‬
‫حقيقت بيشتر و پذيرش اسلم براي وي دشوارتر م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭲ ﭳ ﭴ ﭵ‬
‫ﮂ ﮃ چ الصف‪٧ :‬‬

‫ﭶ ﭷ ﭸ‬

‫ﭹ ﭺ چ‬

‫چچ ﭾ ﭿ‬

‫ﮀ ﮁ‬

‫يبندد‪ ،‬در‬
‫چه كسي ستمكارتر از كسي است كه بر خدا دروغ م ‌‬
‫يشود؟! خششدا مردمششان سششتمگر را‬
‫حالي كه او به اسلم فراخوانده م ‌‬
‫يرساند(‪.‬‬
‫يگرداند )و به حق نم ‌‬
‫رهنمود نم ‌‬
‫در جاي ديگري ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ چ‬
‫آل عمران‪١٠٢ :‬‬
‫هايد آن چنان كه بايد از خدا ترسيد از‬
‫اي كساني كه ايمان آورد ‌‬
‫خدا بترسيد )و با انجام واجبات و دوري از منهّيات گششوهر تقششوا را بششه‬
‫دامان گيريد( و شما )سعي كنيشد غافشل نباششيد تشا چشون مرگتشان بشه‬
‫ناگاه در رسد( نميريد مگر آن كه مسلمان باشيد‪.‬‬
‫به مؤمنين دستور ميدهد كه آن چنان كه شايستهي اوست تقواي او‬
‫را در دل داشته باشند و بر حال مسلماني بميرند‪ ،‬ايششن امششر مقتضششي‬
‫اين است كه هر چه زودتر بايد اسلم را پذيرفت‪ ،‬چششرا كششه اجششل هششر‬
‫انسانی در پشت پردهي غیششب نهششان اسششت و هيششچ كششس نميدانششد چششه‬
‫وقت ميميرد‪.‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭯ ﭰ ﭱ ﭲ‬

‫ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ‬

‫آل عمران‪٨٥ :‬‬
‫و كسي كه غير از )آيين و شريعت( اسلم‪ ،‬آييني برگزيند‪ ،‬از او‬
‫يشود‪ ،‬و او در آخرت از زمرهي زيانكاران خواهد بود‪.‬‬
‫پذيرفته نم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یعنی هر کس بعد از آمدن اسلم بر کیش خششود بششاقی بمانششد در روز‬
‫قیامت دچار خسران میگردد و از زيانكاران خواهد بود‪.‬‬
‫حضرت محمد ج میفرماید‪:‬‬
‫خ ُ‬
‫ل‬
‫ة إ ِّل ن َ ْ‬
‫ل ت َد ْ ُ‬
‫م ٌ‬
‫جن ّ َ‬
‫ن ِبالّر ُ‬
‫ه ل َي ُؤَي ّشد ُ هششذا ال ش ّ‬
‫ة وَ إ ِ ّ‬
‫ل ال َ‬
‫م ْ‬
‫ن الل َ‬
‫سل ِ َ‬
‫س ُ‬
‫ف ٌ‬
‫جش ِ‬
‫دي َ‬
‫ر‪).‬متفق عليه(‬
‫الفا ِ‬
‫ج ِ‬
‫مششا‬
‫خداوند اين دين را به وسششيلهي مششردان فششاجر نيششز يششاري ميدهششد ا ّ‬
‫فقط نفسي كه تسليم امر خدا باشد داخل بهشت ميشود‪) .‬بخاري و‬
‫مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ذي ن َ ْ‬
‫ة‬
‫ن َ‬
‫مي ِ‬
‫ذ ِ‬
‫هي ِ‬
‫ح يد ٌ ِ‬
‫د ِ‬
‫د ب ِي َ ِ‬
‫م ٍ‬
‫وال ّ ِ‬
‫ع ِبي أ َ‬
‫م ُ‬
‫م َ‬
‫مي ْ‬
‫ه َل ي َ ْ‬
‫ه اْل ّ‬
‫س َ‬
‫ح ّ‬
‫س ُ‬
‫ف ُ‬
‫َ‬
‫ؤمن بال ّيذي أ ُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ي‬
‫س‬
‫ر‬
‫ي‬
‫م‬
‫ل‬
‫و‬
‫ت‬
‫مو‬
‫ي‬
‫م‬
‫ث‬
‫ي‬
‫ن‬
‫را‬
‫ص‬
‫ن‬
‫ل‬
‫و‬
‫ي‬
‫د‬
‫هو‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ت ب ِي ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫يَ ُ‬
‫ُ ُ َ ْ‬
‫ّ ّ‬
‫ْ ِ‬
‫ْ‬
‫ْ َ‬
‫ّ َ‬
‫َ‬
‫إ ِّل َ‬
‫ر )أخرجه مسلم(‪.‬‬
‫ن ِ‬
‫كا َ‬
‫ص َ‬
‫م ْ‬
‫حا ِ‬
‫نأ ْ‬
‫ب الّنا ِ‬
‫سوگند به کسی که جان من در دست اوست‪ ،‬هر انسان یهششودی یششا‬
‫مسششیحی کششه دعششوت مششرا بشششنود و بششدان ایمششان نیششاورد‪ ،‬از زمششرهي‬
‫جهنمیان خواهد بود‪.‬‬

‫انسان بودن مسيح ج و رسالت او‬
‫گواهی میدهیم که عیسی بنده و رسول خدا است‪ ،‬و کلمهای اسششت‬
‫که خداوند او را در باكرهاي بنام مریم دمیده است‪ ،‬و نمونهي خلقت‬
‫او مانند آفرینش آدم است كه خطاب به او فرمود‪ :‬بششاش‪ ،‬پششس ششد‪.‬‬
‫او هم مانند پیامبران دیگر آمدن پیامبر اسلم را نویششد داده و قششومش‬
‫را به پيروي از ايشان امر كرده است‪.‬‬
‫خداوند ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ‬
‫ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪﭫ ﭬ ﭭ ﭮﭯ ﭰ ﭱ ﭲﭳ ﭴ ﭵ ﭶﭷ ﭸ ﭹ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چچ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ‬
‫ﭺ‬
‫چ النساء‪١٧١ :‬‬

‫ﮇ ﮈ ﮉﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ‬

‫اي اهل كتاب! در دين خود غلوّ مكنيد )و دربارهي عيسشي راه‬
‫افراط و تفريط نپوييد( و دربارهي خدا جششز حششق مگوييششد )و او را بششه‬
‫اوصاف ناشايستي همچون حلششول و اّتحششاد و اّتخششاذ همسششر و انتخششاب‬
‫فرزند‪ ،‬نستاييد(‪ .‬بيگمان عيسي مسيح پسششر مريششم‪ ،‬فرسششتادهي خششدا‬
‫است )و او يكي از پيغمبران است‪ ،‬و پسر خششدا نيسششت آن گششونه كششه‬
‫ن( اسششت‬
‫شما م ‌‬
‫ن‪ :‬ك ُش ْ‬
‫يپنداريد( و او واژهي خدا )يعني پديدهي فرمششا ِ‬
‫كه خدا آن را بششه مريششم رسششاند )و بششدين وسششيله عيسششي را در شششكم‬
‫مريششم پرورانششد( و او داراي روحششي اسششت )كششه( از سششوي خششدا )بششه‬
‫كالبدش دميده شده است( پس به خدا و پيغمششبرانش ايمششان بياوريششد‬
‫ص خدا بدانيد و هيچ يك از انبياء را در الششوهّيت انبششاز‬
‫)و الوهّيت را خا ّ‬
‫خدا نسازيد( و مگوييد كه )خدا( سه تا است )بلكه خدا يكتششا اسششت و‬
‫جز الله خداي ديگري وجود ندارد‪ .‬از اين سخن پششوچ( دسششت برداريششد‬
‫كه به سود شما است‪ .‬خدا يكي بيش نيست كه اللششه اسششت و حاشششا‬
‫كه فرزندي داشته باشد‪) .‬چگونه به انباز و زن و فرزند نيازي خواهششد‬
‫داشت( و حال آن كه از آن او است آنچه در آسمانها و آنچه در زمين‬
‫است‪ ،‬و كافي است )كه تنها( خدا مدّبر )مخلوقات خود( باشد‪.‬‬
‫و بر انسان بودن مسيح و رسالت او چنين تأكيد ميكند‪:‬‬

‫چ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢﯣ ﯤ ﯥ ﯦ‬
‫ﯧﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗ چ المائدة‪٧٥ :‬‬
‫ﯺﯨ ﯩ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫مسيح پسر مريم جز پيغمبري نبود‪ .‬پيش از او نيز پيغمبراني )چون‬
‫هانششد و بششه ميششان مردمششان روانششه‬
‫او انسششان و برگزيششدهي يششزدان بود ‌‬
‫هاند‪ ،‬و مادرش نيششز زن بسششيار‬
‫هاند و پس از روزگاري از دنيا( رفت ‌‬
‫شد ‌‬
‫راستكار و راسششتگويي بششود‪ .‬هششم عيسششي و هششم مششادرش )از آنجششا كششه‬
‫ههاي انسششاني آن‬
‫يخوردند‪ .‬بنگر كه چگونه )نشان ‌‬
‫انسان بودند( غذا م ‌‬
‫يشششماريم و( آيششات )خششود( را بششراي آنششان )كششه عيسششي و‬
‫دو را برم ‌‬
‫م؟ دوبششاره بنگششر كششه‬
‫يكني ‌‬
‫يدانند!( توضيح و تششبيين م ‌‬
‫مادرش را خدا م ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫چگششونه ايشششان )از حششق بششا وجششود ايششن همششه روشششني( بششاز داشششته‬
‫يشوند؟!‬
‫م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ‬
‫ﯗ چ آل عمران‪٥٩ :‬‬

‫ﯔ‬

‫ﮬﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ‬

‫ﯕ‬

‫ﯖ‬

‫مسألهي )آفرينش( عيسي براي خدا‪ ،‬همچون مسششألهي )آفرينششش(‬
‫آدم است كششه او را از خششاك بيافريششد‪ ،‬سششپس بششدو گفششت‪ :‬پديششد آي! و‬
‫يدرنگ( پديد آمد‪.‬‬
‫)ب ‌‬
‫اگر عیسی فقط بدون پدر به دنيا آمد‪ ،‬آدم بششدون پششدر و مششادر خلششق‬
‫شد‪ ،‬و در خلقت عیسی و آدم هیچ دلیلی برای نفشی بششر بشودن آنهشا‬
‫وجود ندارد‪ .‬چون خداوند برچنین آفرینشی چیره و توانا است‪.‬‬
‫سپس در جاي ديگري بيان ميكند كه عيسي ÷ قومش را بششه آمششدن‬
‫محمد ج بشارت داده است‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ‬
‫ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨﭩ ﭱ چ الصف‪٦ :‬‬

‫ﭜ‬

‫ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ‬

‫و خاطرنشششان سششاز زمششاني را كششه عيسششي پسششر مريششم گفششت‪ :‬اي‬
‫ياسرائيل! من فرستادهي خدا به سوي شما بوده و توراتي را كششه‬
‫بن ‌‬
‫يكنم‪ ،‬و به پيغمبري كه بعششد از مششن‬
‫پيش از من آمده است تصديق م ‌‬
‫يدهم‪.‬‬
‫يآيد و نام او احمد است‪ ،‬مژده م ‌‬
‫م ‌‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ‬
‫ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک کﮒ ﮡ چ‬
‫العراف‪١٥٧ :‬‬
‫يدهششم بشه( كسشاني كشه پيشروي‬
‫)به ويژه رحمت خود را اختصشاص م ‌‬
‫مي كه )خواندن و‬
‫م ‌‬
‫مد مصطفي( پيغمبر ا ّ‬
‫يكنند از فرستاده )خدا مح ّ‬
‫ييابنششد‪.‬‬
‫يداند و وصف او را( در تورات و انجيششل نگاشششته م ‌‬
‫نوشتن نم ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يدارد‪ ،‬و‬
‫يدهششد و از كششار زشششت بششاز م ‌‬
‫او آنان را به كار نيك دستور م ‌‬
‫ينمايششد و ناپاكهششا را بششر آنششان حششرام‬
‫ههششا را برايشششان حلل م ‌‬
‫پاكيز ‌‬
‫تفرساي همچششون‬
‫ياندازد بند و زنجير )احكام طاق ‌‬
‫يسازد و فرو م ‌‬
‫م ‌‬
‫قطع مكان نجاست به منظور طهارت‪ ،‬و خودكشي بششه عنششوان تششوبه(‬
‫يآورد )و از ُ‬
‫غل اسششتعمار و‬
‫را از )دست و پا و گردن( ايشان به در م ‌‬
‫يرهاند(‪.‬‬
‫استثمارشان م ‌‬
‫بخاري در صحيحش از عبدالله ابن عمرو بن عاص روايت ميكند کششه‬
‫چ در تورات اين گونه نقل‬
‫ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ‬
‫آیهي‪ :‬چ ﭛ ﭜ ﭝ‬
‫شده است‪:‬‬
‫َ‬
‫سل َْنا َ‬
‫مب َ ّ‬
‫ك َ‬
‫ح يْرًزا‬
‫َيا آيها‬
‫و ِ‬
‫شا ِ‬
‫ه ً‬
‫ي إ ِّنا أْر َ‬
‫و ُ‬
‫و ن َييذيرا ً َ‬
‫ش يًرا َ‬
‫دا َ‬
‫الن ّب ِ ّ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫فيظّ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫مي ْت ُ َ‬
‫س بِ َ‬
‫وك ّي َ‬
‫ت َ‬
‫عب ْ ِ‬
‫ن أن ْ َ‬
‫سوِلي َ‬
‫وَر ُ‬
‫مّيي َ‬
‫ك ال ُ‬
‫سي ّ‬
‫ل ِْل ّ‬
‫ل لْيي َ‬
‫مت َ َ‬
‫دي َ‬
‫َ‬
‫وَل َ‬
‫وَل ي َيدْ َ‬
‫ة‬
‫س ّ‬
‫س يي ّئ َ َ‬
‫س يي ّئ َ ِ‬
‫غِلي ٍ‬
‫ف ُ‬
‫ة ِبال ّ‬
‫ع ال ّ‬
‫ب ِباْل ْ‬
‫وَل َ‬
‫خا ٍ‬
‫ق َ‬
‫سي َ‬
‫ظ َ‬
‫َ‬
‫وا ِ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ة‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ب‬
‫م‬
‫ي‬
‫قي‬
‫ي‬
‫يى‬
‫ي‬
‫ت‬
‫ح‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ال‬
‫ه‬
‫ض‬
‫ب‬
‫ق‬
‫ي‬
‫ن‬
‫ل‬
‫و‬
‫ح‬
‫ف‬
‫ص‬
‫ي‬
‫و‬
‫فو‬
‫ع‬
‫ي‬
‫ن‬
‫ك‬
‫ل‬
‫و‬
‫مل ّ ي َ‬
‫ُ ِ‬
‫ُ َ ّ‬
‫ِ‬
‫َ ِ ِ‬
‫َ ِ ْ َ ْ‬
‫َ َ ْ ُ َ ْ َ ِ َ ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫مي ًييا‬
‫ع‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ن‬
‫ي‬
‫ع‬
‫أ‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ه‬
‫ب‬
‫ح‬
‫ي‬
‫ت‬
‫ف‬
‫ي‬
‫ف‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ال‬
‫ل‬
‫إ‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ل‬
‫إ‬
‫ل‬
‫لوا‬
‫قو‬
‫ي‬
‫ن‬
‫أ‬
‫ب‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ُ ً‬
‫جاءَ ِ ْ َ‬
‫و َ‬
‫ال ْ َ‬
‫ُ َ َ َ ِ َ‬
‫ْ‬
‫ع ْ‬
‫ِ َ ِ‬
‫قُلوًبا ُ‬
‫غل ْ ً‬
‫و ُ‬
‫وآ َ‬
‫فا‪.‬‬
‫ص ّ‬
‫ذاًنا ُ‬
‫ما َ‬
‫َ‬
‫ای پیششامبر مششا تششو را گششواه و بشششارتگر و هشششدار دهنششده و پاسششدار‬
‫درسناخواندگان و بنده و رسول فرستادیم‪ ،‬تو را توكل كننده مینامم‪،‬‬
‫تندخو و خشن نیست‪ ،‬در بازارها فرياد نميزند‪ ،‬هرگز بدی را بششا بششدی‬
‫پاسخ نميدهد بلکه عفشو و تسشامح در پیششش میگیششرد‪ ،‬و تشا امششتي را از‬
‫شرک و بدبختی نجات ندهد و کلمهي ل اله ال الله را بر زبان نیاورند‬
‫وفششات نمیکنششد‪ ،‬خداونششد توسششط او چشششمهای بسششته‪ ،‬گوشششهای کششر و‬
‫قلبهای قفل شده را ميگشايد‪.‬‬
‫خداونششد بیششان میفرمایششد کششه همهي پیششامبران آمششدن محمششد ج را بششه‬
‫امتهایشان نوید دادهاند‪ ،‬هیچ پیامبری نیامده مگر اینکششه خداونششد از او‬
‫پیمان گرفته است كه اگر محمد برانگیخته شد و آن پيامبر زنده بششود‬
‫باید به او ایمان آورد و این پیام را به امتش ابلغ کند‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﮬ‬
‫چ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡﯗ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ‬
‫ﮭﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕﯖ ﯗ ﯘﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ چ آل‬
‫عمران‪٨١ :‬‬
‫)به خاطر بياوريد( هنگامي را كه خداوند پيمان مؤ ّ‬
‫كد از )يكايك(‬
‫پيغمبران )و پيروان آنان( گرفت كه چون كتاب و فرزانگششي بششه شششما‬
‫دهم و پس از آن پيغمبري آيششد و )دعششوت او موافششق بششا دعششوت شششما‬
‫بوده و( آنچه را كه با خود داريد تصديق نمايد‪ ،‬بايد بدو ايمان بياوريششد‬
‫و وي را ياري دهيد‪) .‬و بديشان( گفت‪ :‬آيا )بدين موضوع( اقرار داريد‬
‫و پيمان مرا بر اين كارتان پذيرفتيد؟ گفتند‪ :‬اقرار داريم )و فرمان را‬
‫پذيراييم‪ .‬خداوند بديشان( گفت‪ :‬پس )برخي بر برخي از خشود( گشواه‬
‫باشيد و من هم با شما از زمرهي گواهانم‪.‬‬
‫پيامبر ج نيز در حديثي بيان ميكند كه اقرار به تمامي حقايقي كه او‬
‫ميگويد راه داخل شدن به بهشت است‪:‬‬
‫)من قال أشهد أن ل إله إل اللششه وحششده ل شششریک لششه‪ ،‬و أن محمششدا ً‬
‫عبده و رسوله‪ ،‬و أن عیسی عبدالله و إبن أمته و کلمتششه ألقاهششا إلششی‬
‫مریم و روح منه‪ ،‬و أن الجنة حق‪ ،‬و أن النار حششق‪ ،‬أدخلششه اللششه الجنششة‬
‫علی ما کان من عمل ( )رواه مسلم(‬
‫هر کس بر وحدانیت خدا و نبوت محمد گواهی دهد و شششهادت دهششد‬
‫که عیسی بنده و رسول خدا و فرزند بندهي خدا و روحششي اسششت کششه‬
‫خداوند او را در مریششم دميششده اسششت‪ ،‬و بششه حقششانیت بهشششت و جهنششم‬
‫ایمان داشته باشد‪ ،‬خداوند‪ ،‬هر کاری را هم كه انجام داده باشد او را‬
‫به بهشت داخل میکند‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬

‫مسلمان از هر کسی به مسیح نزدیکتر است‬
‫مسلمانان از كساني که مسیح را میپرستند و همچنين از‬
‫گروهی که به او ناسزا میگوینييد بييه او نزدیکتيير هسييتند‪ ،‬و‬
‫اين دليل زيادي دارد از جمله‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫‪1‬ي چون مسلمان به دعوت مسييیح ÷ مبنييي بيير ايمييان بييه‬
‫محمد ج لبیک گفته است‪ ،‬قوم عيسييي نيييز در دل بييه اييين‬
‫امر يقين دارند هر چند با زبان آن را انكار ميكنند‪.‬‬
‫خداوند با اشاره به مژدهي آمدن پيامبر اسلم ج توسششط عيسششي ÷‬
‫ميفرمايد‪:‬‬

‫ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ‬
‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ‬
‫ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ چ‬
‫الصف‪٦ :‬‬
‫و خاطرنشان ساز زماني را كه عيسي پسر مريم گفت‪ :‬اي‬
‫ياسرائيل! من فرستادهي خدا به سوي شما بوده و توراتي را كششه‬
‫بن ‌‬
‫يكنم‪ ،‬و به پيغمبري كه بعششد از مششن‬
‫پيش از من آمده است تصديق م ‌‬
‫يدهم‪ .‬اما هنگامي كه آن پيغمششبر‬
‫يآيد و نام او احمد است‪ ،‬مژده م ‌‬
‫م ‌‬
‫)احمدنام( همراه با معجزات روشن و دليل متقشن‪ ،‬بششه پيششش ايششان‬
‫آمد‪ ،‬گفتند‪ :‬اين جادوي آشكاري است‪.‬‬
‫و در مورد عالمان اهل کتاب که در ابتدا به کتاب خششود و سششپس بششه‬
‫قرآن ایمان آوردند میفرماید‪:‬‬

‫ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ‬
‫چپ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ‬
‫ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ چ القصص‪٥٣ - ٥٢ :‬‬
‫ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ‬
‫كساني كه پيش از نزول قرآن‪ ،‬برايشان كتاب )تورات و انجيل را(‬
‫يشوند‪ ،‬اگر واقعا ً مطالب تششورات و‬
‫فرستاديم )و اهل كتاب ناميده م ‌‬
‫انجيل را خوانده و از دل مقاصد آنها را تصديق كرده باشند‪ ،‬هم اينك‬
‫يآورنششد‪.‬‬
‫يپذيرنششد و( بششه قششرآن ايمشان م ‌‬
‫مد را به عنششوان پيغمششبر م ‌‬
‫مح ّ‬
‫يشششود )شششتابان ايمششان خششود را‬
‫هنگامي كه )قرآن( بر آنان خوانده م ‌‬
‫يگويند‪ :‬بدان باور داريم‪ ،‬چرا كه آن حق بششوده و‬
‫يدارند و( م ‌‬
‫اعلن م ‌‬
‫از سوي پروردگارمان )نازل شده( است‪ .‬ما پيش از نزول قرآن هششم‬
‫ههاي اين پيغمبر را در كتابهاي آسماني خود‬
‫هايم )و نشان ‌‬
‫مسلمان بود ‌‬
‫هايم‪ ،‬و هم اينك كه او را بازشناخته و آيات قرآنششي را بششا كتابهششاي‬
‫يافت ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هايم‪ ،‬آن را بششا جششان و دل پششذيرا‬
‫ديگر آسماني همسو و هماهنششگ ديششد ‌‬
‫هايم(‪.‬‬
‫شد ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ‬
‫ﯜ ﯝﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ چ آل عمران‪١٩٩ :‬‬
‫برخي از اهل كتاب هستند كه به خدا و بدانچه بر شما نازل شده و‬
‫بدانچه بر خود آنان نازل گرديده اسششت‪ ،‬ايمششان دارنششد‪ .‬در برابششر خششدا‬
‫يفروشششند‪ .‬پششاداش‬
‫فروتن بوده و آيات خدا را به بهاي ناچيز )دنيا( نم ‌‬
‫ايشششان در نششزد پروردگارشششان )محفششوظ( اسششت‪ .‬بيگمششان خداونششد‬
‫دتي انششدك بششه حسششاب‬
‫سري ‌‬
‫عالحساب است )و به سرعت تمششام در م ش ّ‬
‫اعمال همگان رسششيدگي كششرده و پشاداش و پششادافره نيكششان و بششدان را‬
‫بدون كم و كاست خواهد داد(‪.‬‬
‫و دربارهي انكاركنندگان اهل كتاب يعنششي كسششاني كششه حششق را علششي‬
‫رغم يقين بدان پنهان كردند چنين ميفرمايد‪:‬‬

‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ‬
‫البقرة‪١٤٦ :‬‬

‫ﭖ ﭗپ پ‬

‫ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ چ‬

‫مد نام و‬
‫آنان كه بديشان كتاب )آسماني( داد ‌‬
‫هايم‪ ،‬او را )كه مح ّ‬
‫يشناسند‪ ،‬بدان گونه كه پسران خششود را‬
‫پيغمبر خاتم است‪ ،‬خوب( م ‌‬
‫يگمششان حششق را )از جملششه پيغمششبري‬
‫يشناسششند‪ ،‬و برخششي از آنششان ب ‌‬
‫م ‌‬
‫يدانند‪.‬‬
‫يدارند‪ ،‬در حالي كه م ‌‬
‫مد و قبلگي كعبه را( پنهان م ‌‬
‫مح ّ‬
‫‪2‬ش مسلمانان ماننششد مسششیحیان در شخصششيت عیسششی مسششيح افششراط‬
‫نکردهاند و او را به مقام الوهیت نرساندهاند‪ ،‬و مانند یهودیان نيششز در‬
‫مورد عیسی تفریط نکردهاند و همچون آنها گمان نميكنند كه عیسششی‬
‫)نعوذ بالله( از زنا به دنیا آمده باشد‪ ،‬بلکه مسلمین در مششورد عیسششی‬
‫بهترین و زیباترین و میانهروترین عبارت را به کار میبرنششد و میگوینششد‪:‬‬
‫عيسى پسر مريم پيامبر خدا و كلمهي اوست كه آن را در مريم دميد‬
‫و خطاب به او فرمود‪ :‬باش‪ ،‬پس هستي يافت‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫خداوند در مورد تفریط یهود نسبت به مسيح و مادرش میفرماید‪:‬‬

‫چﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ‬
‫ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ‬
‫ک کک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ چ‬
‫النساء‪١٥٨ - ١٥٦ :‬‬
‫و )خداوند بر آنان خشم گرفت( به سبب كفر ورزيدنشان‪ ،‬و‬
‫افتراي بزرگي كه بر مريم بستند‪ .‬و )خداوند بر آنان خشم گرفت بششه‬
‫يگفتنششد كششه‪ :‬مششا عيسششي‬
‫سبب اين كه از روي اسششتهزاء و سششخرّيه( م ‌‬
‫پسر مريم‪ ،‬پيغمبر خدا را كشتيم! در حالي كه نه او را كشتند و نه به‬
‫دد گرديدنششد كششه آيششا‬
‫دار آويختند‪ ،‬وليكن كار بر آنان مشتبه شد و )مششتر ّ‬
‫هاند و در اين ‌بششاره بششا همششديگر اختلف نظششر‬
‫عيسي يا ديگري را كشت ‌‬
‫پيدا كردند و( كساني كششه دربششارهي او اختلف پيششدا كردنششد )جملگششي(‬
‫راجع بدو در ش ّ‬
‫ك و گمانند و آگاهي بدان ندارند و تنها به گمان سخن‬
‫ً‬
‫ً‬
‫هاند )و قطعا مقتول كس‬
‫يگويند و )بايد بدانند كه( يقينا او را نكشت ‌‬
‫م ‌‬
‫ديگري بوده است(‪ .‬بلكه خداوند او را )از دست آنان رهاند و پششس از‬
‫يداند‪ ،‬وي را ميراند و( در پيششش خششود بششه‬
‫گذشت روزگاري كه خود م ‌‬
‫مرتبهي واليي رساند‪ .‬و خداونششد چيششره )اسششت و بششر هششر كششاري توانششا‬
‫يدهشد‪ ،‬و‬
‫است‪ ،‬و( حكيم است )و هر چيزي را برابر حكمتي انجشام م ‌‬
‫يكند(‪.‬‬
‫سنجيده عمل م ‌‬
‫و افتراء و دروغ آنها دربارهي مريم را اینگونه رد ميكند‪:‬‬

‫ﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗﯗ ﯨ ﯩ‬
‫چﯦ‬
‫ﯧﯗ‬
‫چ التحريم‪١٢ :‬‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬

‫همچنين خداوند )از ميان مؤمنان‪ ،‬دومين الگو( مريم دختر عمران‬
‫را مثل زده است كه دامن به گناه نيالود و خود را پاك نگششاه داشششت‪،‬‬
‫و ما از روح متعّلق به خود در آن دميديم‪ ،‬و او سخنان پروردگارش و‬
‫كتابهايش را تصديق كرد‪ ،‬و از زمرهي مطيعان و فرمششانبرداران خششدا‬
‫بود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫و ميفرمايد‪ :‬چ ﭑ‬
‫النبياء‪٩١ :‬‬

‫ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ‬

‫پ پ‬

‫ﭚ ﭛ ﭜ چ‬

‫صهي اين پيغمبران و خوبان‪ ،‬ياد كن سرگذشت مريم‪(،‬‬
‫)همراه با ق ّ‬
‫فششتي(‬
‫يع ّ‬
‫زني را كه )ازدواج نكرد و( دامان خويش را )از آلودگي به ب ‌‬
‫كامل ً پاك نگاه داشت‪ ،‬و ما از روح متعّلق بشه خشود در وي دميششديم‪ ،‬و‬
‫او و فرزندش )مسيح( را نشانهي بزرگي براي جهانيان قششرار داديششم‪.‬‬
‫)چرا كه زني را بدون شوهر حامله كرديم و پسري را بدون پدر ديده‬
‫به جهان گشوديم‪ ،‬و تغيير اسباب و مسّببات را بششه عنششوان دليلششي بششر‬
‫جهشششان كرديششم كششه‬
‫قدرت خدايانهي خششود بششه مردمششان نمششوديم و متو ّ‬
‫آفريننششدهي قششوانين و سششنن حششاكم بششر جهششان‪ ،‬هششر وقششت كششه بخواهششد‬
‫يتواند قوانين و سنن را دگرگون كند(‪.‬‬
‫م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫ﮙﮚ ﮛ‬
‫چ ژ ﮌ ﮍ ﮎ کک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ‬
‫ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡﯗ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ چ آل‬
‫عمران‪٤٢ - ٤١ :‬‬
‫هاي براي من قرار بده )كه حاملگي‬
‫گفت‪ :‬پروردگارا! نشان ‌‬
‫يتششواني سششه‬
‫همسرم را برساند(‪ .‬فرمود‪ :‬نشانهي تو آن است كه نم ‌‬
‫دت بشه‬
‫روز با مردم حرف بزني مگر بشا رمشز و اششاره‪ ،‬و )در ايشن مش ّ‬
‫شششكرانهي نعمششت( پروردگششارت را بسششي يششاد كششن و سششحرگاهان و‬
‫شامگاهان او را تسبيح گوي و به پاكي بستاي‪) .‬تششو حضششور نداشششتي(‬
‫هنگششامي كششه فرشششتگان گفتنششد‪ :‬اي مريششم! خششدا تششو را برگزيششده و‬
‫هات داشششته اسششت‪ ،‬و تششو را بششر همهي زنششان جهششان برتششري داده‬
‫پاكيز ‌‬
‫است‪.‬‬
‫و در جاي ديگر افتراي آنها در مورد مسيح را چنين باطل ميكند‪:‬‬

‫چ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ‬
‫ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ چ آل عمران‪٦٠ - ٥٩ :‬‬

‫ﯕ‬

‫ﯖ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مسألهي )آفرينش( عيسي براي خدا‪ ،‬همچون مسششألهي )آفرينششش(‬
‫آدم است كششه او را از خششاك بيافريششد‪ ،‬سششپس بششدو گفششت‪ :‬پديششد آي! و‬
‫يدرنگ( پديد آمد‪) .‬ايشن بيششان دربشارهي آفرينششش عيسشي( حقيقشتي‬
‫)ب ‌‬
‫ت؛ پس از ترديدكنندگان مباش‪.‬‬
‫است از جانب پروردگار ‌‬
‫اگر عیسی بدون پدر آفریده شد‪ ،‬آدم قبششل از او بششدون پششدر و مششادر‬
‫آفریده شده بود و اصل ً چنین خلقتی با بشر بودن آنها منافات ندارد‪.‬‬
‫و در مورد افراط نصاری میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ‬
‫ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪﭫ ﭬ ﭭ ﭮﭯ ﭰ ﭱ ﭲﭳ ﭴ ﭵ ﭶﭷ ﭸ ﭹ‬
‫چچ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ ﮌ ﮍ ﮎ‬
‫ﭺ‬
‫چ النساء‪١٧١ :‬‬
‫اي اهل كتاب! در دين خود غلوّ مكنيد )و درباره ي عيسششي راه‬
‫افراط و تفريط نپوييد( و دربارهي خدا جششز حششق مگوييششد )و او را بششه‬
‫اوصاف ناشايستي همچون حلششول و اّتحششاد و اّتخششاذ همسششر و انتخششاب‬
‫فرزند‪ ،‬نستاييد(‪ .‬بيگمان عيسي مسيح پسششر مريششم‪ ،‬فرسششتادهي خششدا‬
‫است )و او يكي از پيغمبران است‪ ،‬و پسر خششدا نيسششت آن گششونه كششه‬
‫ن( اسششت‬
‫شما م ‌‬
‫ن‪ :‬ك ُش ْ‬
‫يپنداريد( و او واژهي خدا )يعني پديدهي فرمششا ِ‬
‫كه خدا آن را بششه مريششم رسششاند )و بششدين وسششيله عيسششي را در شششكم‬
‫مريششم پرورانششد( و او داراي روحششي اسششت )كششه( از سششوي خششدا )بششه‬
‫كالبدش دميده شده است( پس به خدا و پيغمششبرانش ايمششان بياوريششد‬
‫ص خدا بدانيد و هيچ يك از انبياء را در الششوهّيت انبششاز‬
‫)و الوهّيت را خا ّ‬
‫خدا نسازيد( و مگوييد كه )خدا( سه تا است )بلكه خدا يكتششا اسششت و‬
‫جز الله خداي ديگري وجود ندارد‪ .‬از اين سخن پششوچ( دسششت برداريششد‬
‫كه به سود شما است‪ .‬خدا يكي بيش نيست كه اللششه اسششت و حاشششا‬
‫كه فرزندي داشته باشد‪) .‬چگونه به انباز و زن و فرزند نيازي خواهششد‬
‫داشت( و حال آن كه از آن او است آنچه در آسمانها و آنچه در زمين‬
‫است‪ ،‬و كافي است )كه تنها( خدا مدّبر )مخلوقات خود( باشد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫و در آیهي ‪ 72‬تشا ‪ 74‬سشورهي مشائده کفشر افشرادی را کشه قشائل بشه‬
‫الوهیت عیسی هستند صادر و بيان ميكند كششه خششود مسششيح بششه سششوي‬
‫عبادت خداي يكتا فرا ميخواند و مشركين را ماندگاري ابدي در آتششش‬
‫وعده ميدهد‪:‬‬

‫چﭦ ﭧ ﭨ ﭩ‬
‫ﭷ ﭸﭹ ﭺ چ‬
‫ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک‬
‫ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ‬
‫المائدة‪٧٤ - ٧٢ :‬‬

‫ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ‬
‫چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ‬
‫ﮙﮚ ﮛ‬
‫ک ک ﮒگ گ گ ﮖ ﮗ ﮘ‬
‫ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ‬

‫ﭶ‬
‫ﮊ‬
‫ﮜ ﮝ‬
‫چ‬

‫و )از سوي خدا به ما دستور داده شده است( اين كه نماز را به‬
‫گونهي شايسته بخوانيد و از خششدا بترسششيد و )اوامششر او را اجششرا كنيششد؛‬
‫يشويد )و حساب و كتاب‬
‫چه( او است كه در پيشگاهش گردآورده م ‌‬
‫يدهيششد(‪ .‬او آن كسششي اسششت كششه آسششمانها و زميششن را بششه حششق‬
‫پس م ‌‬
‫آفريده است )و آنها را بيهوده نيافريده است و بلكششه از روي حكمششت‬
‫و هدف ساخته است( و هر وقت )ارادهي خدا بر پيدايش چيزي قرار‬
‫يشششود‪ .‬سششخن او حششق اسششت )و‬
‫يگويد‪ :‬بششاش! پششس م ‌‬
‫گيرد‪ ،‬بدان( م ‌‬
‫هجششانبه( از آن او‬
‫فرمان او شششدني( و مششالكّيت )مطلششق و تص شّرف هم ‌‬
‫است‪ ،‬در آن روزي كه )براي اعلن رستاخيز( در صششور دميششده شششود‪.‬‬
‫داناي آشكار و پنهان است )و در كار او گذشته و حال و آينده يكسان‬
‫س و ابصششار‪ ،‬يششا‬
‫است‪ .‬او آگاه از همه چيزهايي است كه نهان از حششوا ّ‬
‫قابل رؤيت در ليل و نهششار اسششت( و او حكيششم )در كششردار و( آگششاه )از‬
‫احوال انسان‪ ،‬و م ّ‬
‫طلششع از بششواطن و ظششواهر جهششان( اسششت‪ .‬و )بششراي‬
‫مردمان بيان كن چيزهايي را كه رخ داد( بدان گاه كه ابراهيم به پششدر‬
‫يگيري!! )مگر زشت نيسششت‬
‫خود آزر گفت‪ :‬آيا بتهايي را به خدايي م ‌‬
‫يجششان را پرسششتش و عبششادت كنششد و در‬
‫كه انسششان عاقششل‪ ،‬سششنگهاي ب ‌‬
‫ههاي دست خود كرنش برد؟!(‪ .‬به حقيقت مششن تششو را و‬
‫برابر تراشيد ‌‬
‫يبينم‪.‬‬
‫قوم تو را در گمراهي آشكار )و به دور از راه پروردگار( م ‌‬
‫در آیهي ‪ 59‬سورهي زخرف بر بشر بودن عیسی تأکید میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چﯺ ﯺ ﯺ‬

‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ الزخرف‪٥٩ :‬‬

‫هاي بيش نبود كه ما بدو نعمت خود را ارزاني داشتيم و‬
‫عيسي بند ‌‬
‫ياسرائيل كرديم‪.‬‬
‫او را نمونه و الگويي براي بن ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ ﮘﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ‬
‫ﮡﮱ ﮢ چ النساء‪١٧٢ :‬‬
‫هاي )از بندگان متواضع(‬
‫هرگز مسيح ابايي از اين ندارد كه بند ‌‬
‫بششراي خششدا باشششد‪ ،‬و فرشششتگان مقششّرب نيششز )از بنششدگي او سششر بششاز‬
‫يزننششد(‪ .‬و كسششي كششه از عبششادت خششدا سششر بششاز زنششد و خويشششتن را‬
‫نم ‌‬
‫بزرگتر از آن شمرد )كه به عبادت او پردازد‪ ،‬او را بششه عشذاب سششختي‬
‫يسششازد‪ ،‬بششدان گششاه( كششه همگششان را در پيشششگاه خششود گششرد‬
‫گرفتششار م ‌‬
‫يآورد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫ژ ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک ﮒ گ گ گ ﮖ ﮗ‬
‫چﮉ ﮊ‬
‫ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡﯗ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ‬
‫ﯝ‬
‫ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ‬
‫ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓﯔ ﯕ ﯖ‬
‫ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ‬
‫ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯺ ﯺ‬
‫ﯟ ﯠ ﯡﯢ ﯣﯤ ﯥ‬
‫ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ مريم‪٣٦ - ٣٠ :‬‬

‫ﮘ‬
‫ﮭ‬
‫ﯞ‬
‫ﯺ‬

‫)هنگامي كه عيسي سخن ايشان را شنيد( گفت‪ :‬من بندهي‬
‫خدايم‪ ،‬براي مششن كتششاب )آسششماني انجيششل( را خواهششد فرسششتاد و مششرا‬
‫پيغمبر خواهد كرد‪ .‬و مرا ‪-‬در هر كجششا كششه باشششم‪ -‬شششخص پربركششت و‬
‫ينمايد‪ ،‬و مرا به نمششاز خوانششدن و زكششات‬
‫سودمندي )براي مردمان( م ‌‬
‫يفرمايد‪ .‬و )مششرا سششفارش‬
‫دادن ‪-‬تا وقتي كه زنده باشم‪ -‬سفارش م ‌‬
‫يفرمايد( به نيكي و نيك رفتاري در حق مادرم‪ .‬و مششرا )نسششبت بششه‬
‫م ‌‬
‫يسازد‪ .‬و سلم )خششدا( بششر مششن اسششت )در‬
‫مردم( زورگو و بدرفتار نم ‌‬
‫ّ‬
‫يميششرم‪ ،‬و‬
‫هام‪ ،‬و آن روز كه م ‌‬
‫سراسر زندگي‪ (،‬آن روز كه متولد شد ‌‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫يشوم! اين است عيسي پسششر مريششم‪،‬‬
‫آن روز كه زنده و برانگيخته م ‌‬
‫)با اين صفات و خصالي كه گذشت(‪ .‬اين‪ ،‬سخن راستين دربارهي او‬
‫يكننششد‪ .‬سششزاوار خداونششد‬
‫اسششت‪ ،‬سششخن راسششتيني كششه در آن ترديششد م ‌‬
‫نيست كه فرزندي داشته باشد‪ .‬او منّزه )از اّتخاذ و انتخاب فرزنششد‪ ،‬و‬
‫به دور از اين گونه عيبها و نقصها( است‪ .‬هرگششاه ارادهي پديششد آوردن‬
‫چيزي و انجام كاري كند‪ ،‬تنها كافي است راجع بدان بگويششد‪ :‬بشششو! و‬
‫يشود‪) .‬پس چنين قادر متعالي هرگز نيازي به فرزند ندارد(‪ .‬و تنها‬
‫م ‌‬
‫خداوند‪ ،‬پروردگار من و پروردگار شما است‪ ،‬پس او را پرستش كنيد‬
‫)و بس(‪ .‬اين است راه راست )و درست منتهي به نجات و سعادت(‪.‬‬
‫و از زبان عيسي چندين بار در قرآن اين سخن تكرار ميشود‪:‬‬

‫چ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺﯺ ﯺ ﯺ ﯺ ﯺ چ مريم‪٣٦ :‬‬
‫و تنها خداوند‪ ،‬پروردگار من و پروردگار شما است‪ ،‬پس او را‬
‫پرستش كنيد )و بس(‪ .‬ايششن اسششت راه راسششت )و درسششت منتهششي بششه‬
‫نجات و سعادت(‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫نماز‬
‫پاكيزگي نصف ایمان است‬

‫باور داریم که پاكيزگي نصف ایمان است‪ ،‬و خداونششد هیششچ نمششازی را‬
‫بدون طهارت نمیپشذیرد‪ ،‬و پششاك شششدن از حششدث کوچشک بشا وضششو و از‬
‫حدث اکبر با غسششل میسششر میگششردد‪ ،‬و هنگششام نبششودن آب )حقیقت شا ً یششا‬
‫حکمًا( تیمم جائز است‪.‬‬
‫خداوند پیامبرش را اینگونه مورد خطاب قرار میدهد‪:‬‬

‫چﯖ ﯗ‬

‫ﯘ چ المدثر‪٤ :‬‬

‫و جامهي خششويش را پششاكيزه دار )و خويشششتن را از آلودگيهششا پششاك‬
‫گردان(‪.‬‬
‫مشششرکین نظششافت را رعششایت نمیکردنششد پششس خداونششد بششه پيششامبرش‬
‫دستور میدهد که خششود را از آلودگيهششاي ظششاهري و بششاطني پششاك كنششد‪،‬‬
‫برخی میگویند‪ :‬منظور این آیه‪ ،‬پاک شدن از گنششاه و معصششیت اسششت‪،‬‬
‫اما ظاهرا ً آیه هر دو معنی را در برمیگیرد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پیامبر ج میفرماید‪ :‬الطهور شطر الیمان‪).‬رواه مسلم(‬
‫پاکی نصف ایمان است‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫یعنی پاداش آن نصف پاداش ایمششان اسششت‪ ،‬برخششی میگوینششد‪ :‬ایمششان‬
‫گناهان گذشته را محو میکند‪ ،‬وضششو نيششز چنيششن اسششت چششرا كششه وضششو‬
‫صحيح نيست مگر همراه ايمان‪ ،‬در مورد حدیث‪ ،‬دیدگاههای متفششاوت‬
‫دیگری هم وجود دارد‪.‬‬
‫خداوند در آیهي ‪ 108‬سورهي توبه اهل مسجد قبا را اینگونه تمجید‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چ چ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ چ التوبة‪١٠٨ :‬‬
‫يخواهند )جسم و روح( خود را )با اداي‬
‫در آنجا كساني هستند كه م ‌‬
‫ت درسششت( پششاكيزه دارنششد و خداونششد هششم پاكيزگششان را دوسششت‬
‫عبششاد ِ‬
‫يدارد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫اين پاکی که خداوند آنرا تمجيد میفرماید همششان پششاکی بششا آب اسششت‬
‫همانطور كه در برخي از احادیث بدان تصريح شده است‪.‬‬
‫بخاری از انس بن مالك روایت میکند‪:‬‬
‫کان رسولالله یدخل الخلء‪ ،‬فاحمل انا و غلم ادواة من ماء و عنزة‪،‬‬
‫یستنجی بالماء‪ ،‬و فی روایة‪ :‬کان النبی ج اذا تبرز لحاجته اتیته بمششاء‬
‫فیغتسل به )رواه البخاری(‬
‫وقششتی رسششول خششدا ج وارد دستشششويی میشششد مششن و غلم دیگششری‪،‬‬
‫ظششرف آب و عصششایش را برايششش ميبرديششم‪ ،‬بششا آب خششودش را پششاک‬
‫میکششرد‪ ،‬و در ورایششت دیگششري آمششده اسششت‪ :‬وقششتی رسششول خششدا ج بششه‬
‫دستشششويی میرفششت برایشششان آب میبششردم و بششا آن خودشششان را پششاک‬
‫میکردند‪.‬‬
‫حدیث عايشه نيز به مشروع بودن اسششتعمال سششنگ جهششت طهششارت‬
‫اشاره مینمايد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫إذا ذهب أحدکم إلی الغائط فلیستطب بثلثة أحجار فانها تجزی عنه‪.‬‬
‫)أحمد و أبو داوود و نسائی(‬
‫هرگاه یکی از شما خواست قضای حاجت کند‪ ،‬سه سنگ را با خششود‬
‫بردارد و خود را با آنها پاک کند؛ چششون سششنگ )در اسششتنجاء( جششایگزین‬
‫یشود‪.‬‬
‫آب م ‌‬
‫و حدیث سلمان به آداب استنجاء چنين اشاره میكند‪:‬‬
‫نهانا ج أن نستنجی بالیمین و أن نستنجی باقل من ثلثششة أحجششار‪ ،‬و‬
‫أن نستنجی برجیع أو عظم‪).‬رواه مسلم(‬
‫پیامبر ج ما را از استنجاء با دست راست هنگام قضای حششاجت و بششا‬
‫کمتر از سه سنگ و پاک کردن با استخوان یا سرگین نهی میفرمششود‪.‬‬
‫)مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫اسلم طهارت را کلید نماز قرار داده است‪ ،‬به گونه اي كه بدون آن‬
‫نماز پذیرفته نيست‪ ،‬پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫مفتششاح الصششلة الطهششور‪ ،‬و تحریمهششا التکششبیر‪ ،‬و تحلیلهششا التسششلیم‪.‬‬
‫)ابوداوود و ترمذی و ابن ماجه(‬
‫کلید نماز پاکی است‪ ،‬با الله اکبر گفتن آغاز میشود و با سلم دادن‬
‫به پایان میرسد‪.‬‬
‫قب َ ُ‬
‫صلةً ب ِغَي ْرِ ط ُُهور )متفق عليه(‬
‫و ميفرمايد‪ :‬ل ي َ ْ‬
‫ل الل ُ‬
‫ه َ‬
‫خداوند هيچ نمازي را بدون وضو قبول نميكند‪) .‬بخشاري و مسشلم آن‬
‫را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫خداوند در اشاره به پاكي از حدث اصغر و اكبر میفرماید‪:‬‬

‫ﭟ ﭠ‬
‫چﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ‬
‫ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ‬
‫ﭥ ﭦﭧ ﭨ ﭩ‬
‫ﭡﭢ ﭣ ﭤ‬
‫ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ چ چ چ ﭾ ﭿ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫ﮀﮁ ﮂ ﮃ ﮄ‬
‫المائدة‪٦ :‬‬

‫ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ژ‬

‫ﮌ ﮍ ﮎ ک ک ک‬

‫چ‬

‫اي مؤمنان! هنگامي كه براي نماز به پا خاستيد )و وضو نداشتيد(‪،‬‬
‫صورتها و دستهاي خود را همراه بشا آرنجهشا بششوييد‪ ،‬و سشرهاي خشود‬
‫)همه يا قسشمتي از آنهشا( را مسششح كنيششد‪ ،‬و پاهشاي خششود را همششراه بشا‬
‫قوزكهاي آنها بشوييد‪ .‬و اگر جنششب بوديششد )و خواسششتيد نمششاز بخوانيششد‪،‬‬
‫همهي بدن( خششود را بشششوييد‪ .‬و اگششر بيمششار بوديششد )و بيمششاري مششانع از‬
‫اسششتعمال آب بششود( يششا ايششن كششه مسششافر باشششيد )و يششافتن آب برايتششان‬
‫دشوار بود( يا اين كه يكششي از شششما از پيشششاب برگشششت‪ ،‬يششا بششا زنششان‬
‫مجامعه كرديد‪ ،‬و )در همهي اين صششورتها‪ ،‬آب بششراي غسششل يششا وضششو(‬
‫مم كنيد‪) ،‬بدين شكل كه دو بار كششف دسششت بششر‬
‫نيافتيد‪ ،‬با خاك پاك تي ّ‬
‫خاك زده و( با آن بر صورتها و دستهاي خود )تا مچ يا آرنششج( بكشششيد‪.‬‬
‫قت انششدازد‪ ،‬و بلكششه‬
‫يخواهد شما را به تنگ آورد و بششه مش ش ّ‬
‫خداوند نم ‌‬
‫يخواهد شما را )از حيششث ظششاهر و بششاطن( پششاكيزه دارد و )بششا بيششان‬
‫م ‌‬
‫احكام اسلمي( نعمت خود را بر شششما تمششام نمايششد‪ ،‬شششايد كششه شششكر‬
‫)انعام و الطاف( او را )با دوام بر طاعت و عبادت( به جاي آوريد‪.‬‬
‫و حدیث ابن عباس ط نيز به کیفیت وضو چنين اشاره مینمايد‪:‬‬
‫َ‬
‫خذ َ َ‬
‫ء َ‬
‫غْر َ‬
‫ضأ َ َ‬
‫س َ‬
‫هييا‬
‫مييا ٍ‬
‫ه أَ َ‬
‫ف َ‬
‫ف ً‬
‫م ْ‬
‫و ّ‬
‫ة ِ‬
‫و ْ‬
‫ض بِ َ‬
‫مي ْ‬
‫ج َ‬
‫غ َ‬
‫ضي َ‬
‫ف َ‬
‫ن َ‬
‫ه ُ‬
‫أن ّ ُ‬
‫م َ‬
‫ل َ‬
‫ه تَ َ‬
‫خذ َ َ‬
‫ضييا َ‬
‫ء َ‬
‫غْر َ‬
‫عي َ‬
‫ست َن ْ َ‬
‫هك َي َ‬
‫ها‬
‫ما ٍ‬
‫م أَ َ‬
‫ف ً‬
‫هييا َ‬
‫ذا أ َ َ‬
‫ة ِ‬
‫ج َ‬
‫ف َ‬
‫ف َ‬
‫ل بِ َ‬
‫م ْ‬
‫وا ْ‬
‫ن َ‬
‫ق ثُ ّ‬
‫ش َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ء‬
‫مييا ٍ‬
‫ن‬
‫ي‬
‫م‬
‫ة‬
‫ي‬
‫ف‬
‫ر‬
‫غ‬
‫ذ‬
‫خ‬
‫أ‬
‫م‬
‫ث‬
‫ه‬
‫ه‬
‫ج‬
‫و‬
‫ما‬
‫ه‬
‫ب‬
‫ل‬
‫س‬
‫غ‬
‫ف‬
‫رى‬
‫خ‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ه‬
‫د‬
‫ي‬
‫لى‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ً‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ ّ‬
‫ْ‬
‫ِ ِ َ َ‬
‫َ‬
‫إِ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫خذ َ َ‬
‫ء َ‬
‫غْر َ‬
‫َ‬
‫سي َ‬
‫س َ‬
‫هييا‬
‫مييا ٍ‬
‫ف َ‬
‫مأ َ‬
‫ف َ‬
‫في ً‬
‫ة ِ‬
‫ل بِ َ‬
‫غ َ‬
‫مي ْ‬
‫ل بِ َ‬
‫غ َ‬
‫ن َ‬
‫مَنى ث ُ ّ‬
‫ها ي َدَهُ الي ُ ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫خذ َ َ‬
‫ء َ‬
‫غْر َ‬
‫ش‬
‫مييا ٍ‬
‫مأ َ‬
‫ف ً‬
‫ة ِ‬
‫س ِ‬
‫ح ب َِرأ ِ‬
‫س َ‬
‫مي ْ‬
‫م َ‬
‫ي َدَهُ الي ُ ْ‬
‫ن َ‬
‫ه ثُ ّ‬
‫م َ‬
‫سَرى ث ُ ّ‬
‫ف يَر ّ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫خذ َ َ‬
‫حّتى َ‬
‫خَرى َ‬
‫غْر َ‬
‫سي َ‬
‫ل‬
‫عَلى‬
‫ف َ‬
‫ةأ ْ‬
‫مأ َ‬
‫َ‬
‫ف ً‬
‫جل ِ ِ‬
‫مَنى َ‬
‫ر ْ‬
‫غ َ‬
‫سل َ‬
‫غ َ‬
‫ها ث ُ ّ‬
‫ه الي ُ ْ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫م َ‬
‫قا َ‬
‫هك َ َ‬
‫صلى‬
‫ل َ‬
‫ه يَ ْ‬
‫ر ْ‬
‫ذا َرأي ْ ُ‬
‫عِني الي ُ ْ‬
‫بِ َ‬
‫سَرى ث ُ ّ‬
‫جل ُ‬
‫ت رسولالله َ‬
‫ها ِ‬
‫ُ‬
‫ضأ ‪).‬رواه البخاري(‬
‫ه َ‬
‫و ّ‬
‫عل َي ْ ِ‬
‫و َ‬
‫سل ّ َ‬
‫الل ّ ُ‬
‫م ي َت َ َ‬
‫ه َ‬
‫رسششول خششدا ج خواسششت وضششو بگیششرد‪ ،‬آب درخواسششت کششرد و وضششو‬
‫گرفششت‪ .‬ابتششدا دسششتهایش را سششه بششار شسششت‪ ،‬سششپس مضمضششه و‬
‫استنشاق كرد‪ ،‬آنگاه صششورتش را سششه بششار شسششت بعششد از آن دسششت‬
‫راست را تا آرنجشش سشه بشار شسشت‪ ،‬سشپس دسشت چشﭗ را‪ ،‬ماننشد‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دست راستش شست‪ ،‬به دنبال آن سرش را مسح کششرد و بعششدا ً پششای‬
‫راستش را تا قوزک سه بار شسششت و پششای چپششش را هششم ماننششد پششای‬
‫راستش شست‪ .‬سپس گفت پیامبر خدا ج را دیدم کششه بششا ایششن روش‬
‫وضو گرفت‪) .‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫و حدیث عايشه به کیفیت غسل اشاره میکند‪:‬‬
‫کان رسولالله ج إذا اغتسل من الجنابة بدأ فغسييل یييدیه‪،‬‬
‫ثم توضأ كما يتوضأ للصييلة ثيم یيدخل أصييابعه فييی المياء‪،‬‬
‫فيخلل بها أصول شعره‪ ،‬ثم يصب علي رأسييه ثلث غييرف‬
‫بيده‪،‬ثم يفيض علي جلده كله )رواه البخاري(‬
‫یشسششت‪ ،‬آنگششاه‬
‫پیامبر‪ ‬بهنگام غسل جنششابت ابتششدا دسششتهایش را م ‌‬
‫یداشششت و بششا‬
‫یگرفششت و آب برم ‌‬
‫وضششویی همچششون وضششوی نمششاز م ‌‬
‫یکششرد سششپس سششه مشششت آب بششر‬
‫انگشتانش بین موهایش را خلل م ‌‬
‫یریخششت‪) .‬بخششاري‬
‫یریخت و بدنبال آن بر سایر بدنش آب م ‌‬
‫سرش م ‌‬
‫آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫اين غسل كامل است‪ ،‬اگر به هر صورتی باشد که آب تمششام بششدنش‬
‫را فرا گیرد باز هم درست است و فرض غسل به جا ميآید‪.‬‬
‫امام شافعی میفرماید‪ :‬خداوند غسشل را بشه صشورت مطلشق واجشب‬
‫فرموده است‪ ،‬هیششچ کششدام از اعضششاء را بششر دیگششری مقششدم نفرمششوده‪،‬‬
‫یعنی به صورتی که ممکن باششد آب همهي بشدن را فشرا گیشرد غسشل‬
‫درست و فرض به جا آمده‪ ،‬اما اگر حدیث عايشه را عملی کند سنت‬
‫را نيز به جا آورده است‪.‬‬
‫بخاری از میمونه روایت میکند‪ :‬رسششول خششدا ج همچششون بششراي نمششاز‬
‫وضو گرفت اما پاهایش را نشست‪ ،‬سپس شرمگاهش و آنچه را كششه‬
‫روی بدنش بود میشست‪ ،‬سپس آب را بر روی اندامهایش میریخت‪،‬‬
‫سپس خم میشد و پاهشایش را میشسشت‪ ،‬ایشن غسشل جنشابت ايششان‬
‫بود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫واضح است که شسششتن شششرمگاه قبششل از وضششو اسششت‪ ،‬چششون )واو(‬
‫مقتضی ترتیب نیست‪ ،‬اما در مندوب بودن به تأخیر انششداختن شسششتن‬
‫پاها اختلف مشهوری میان فقها وجود دارد‪.‬‬
‫بخاری در مورد تیمم روایت میکند که مردی دچار جنابت شششده بششود‬
‫و آب نداشت‪ .‬پیش عمر آمد تا برای او چارهای بیاندیشد‪ ،‬عمار پسر‬
‫یاسر خطاب به عمر گفت‪ :‬به یششاد داری کششه مششن و تششو در مسششافرتی‬
‫دچار جنششابت شششدیم و آبششي بششراي غسششل پیششدا نکردیششم‪ ،‬مششن در خششاک‬
‫غلتیششدم و نمششازم را بششه جششا آوردم امششا تششو نمششاز نخوانششدی‪ ،‬وقششتی کششه‬
‫برگشششتیم جریششان را بششرای حضششرت تعریششف كرديششم‪ ،‬و ایشششان چنيششن‬
‫فرمودند‪:‬‬
‫کان یکفیک هذا‪ ،‬فضرب النبی ج بکفیه علی الرض و نفخ فیهما‪ ،‬ثم‬
‫مسح بهما وجهه و کفیه؟‬
‫یکردی‪ :‬و پیامبر ج دو کف دستش را بر زمین‬
‫کافی بود که چنین م ‌‬
‫زد و در آنها فوت کرد و سپس بششا آنهششا صششورت و دو کششف دسششتش را‬
‫مسح کرد‪.‬‬

‫وجوب پاكي از حيض‬
‫باور داريم که پاك شدن از حیض واجب است‪ ،‬حیض‪ :‬خوني طبیعی‬
‫و فطری اسششت کششه در اوقششات مشخصششی‪ ،‬از رحششم زن بیششرون می آیششد‬
‫بششدون اينكششه نشششانهاي از بيمششاري باشششد‪ ،‬تعیيششن و تحدیششد کمششترین و‬
‫بیشششترین زمششان حیششض و بیششان ابتششداء و انتهششای آن مسششئلهای اسششت‬
‫اجتهادی‪ ،‬اما تیره و زرد بودن خون در ایام حیض نشانهي خون حیض‬
‫است‪ ،‬ولی در غیراین صورت اعتباری ندارد‪.‬‬
‫زن مستحاضه‪ :‬كسي است که در غیر دوران حیض از رحمش خون‬
‫خارج ميشود‪.‬‬
‫زنی که دچار حیض میشود سه حالت دارد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫‪1‬ش معتاده )عادی(‪ :‬كه باید به عادت ماهانهی خود توجه کند‪.‬‬
‫‪2‬ش متمیزه )کسی که میتواند آن را تشخیص دهد(‪ :‬ایششن زن بایششد بنششا‬
‫به تشخیص خود عمل کند‪.‬‬
‫‪3‬ش متحیره )زني كه دچار شک و گمان شده اسششت‪ ،‬نششه ماننششد اولششی‬
‫عادت دارد و نه مانند دومی میتواند آنرا تشخیص دهد(‪ :‬باید به عادت‬
‫زنان دیگر مراجعه کنششد کششه معمششول ً شششش یششا هفششت روز در هششر مششاه‬
‫است‪ ،‬بعد از این هفت روز باید برای هر نماز خود را پاک کند و وضو‬
‫بگیرد‪.‬‬
‫نمششاز خوانششدن‪ ،‬روزه گرفتششن‪ ،‬طششواف بیششت و دسششت زدن بششه قششرآن‬
‫)بدون مانع(‪ ،‬ماندن در مسشجد و جمشاع کشردن در حشال حيشض حشرام‬
‫است ولی هیچ کدام از اینها برای زن مستحاضه حرام نیست‪.‬‬
‫خداوند در سورهي بقره میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮠ ﮡﮱ ﮢﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ‬
‫ﯠ چ البقرة‪٢٢٢ :‬‬
‫ﯖ ﯗ ﯘﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫يپرسششند‪ .‬بگششو‪:‬‬
‫و از تو دربارهي )آميزش با زنان به هنگام( حيض م ‌‬
‫زيان و ضرر است )و علوه بر نافرماني‪ ،‬بيماريهايي بششه دنبششال دارد(‪.‬‬
‫هگيري نماييد‪ ،‬و بششا‬
‫پس در حالت قاعدگي از )همبستري با( زنان كنار ‌‬
‫يشششوند‪ .‬هنگششامي كششه پششاك‬
‫ايشان نزديكي نكنيد تا آن گاه كششه پششاك م ‌‬
‫شوند‪ ،‬از مكاني كه خدا بششه شششما فرمششان داده اسششت )و راه طششبيعي‬
‫زناشششويي كششه وسششيلهي حفششظ نسششل اسششت( بششا آنششان نزديكششي كنيششد‪.‬‬
‫يدارد‪.‬‬
‫هكاران و پاكان را دوست م ‌‬
‫يگمان خداوند توب ‌‬
‫ب ‌‬
‫پیامبر ج خطاب به فاطمه دختر حبیش میفرماید‪:‬‬
‫فإذا أقبلت الحیضة فدعی الصششلة و إذا أدبششرت فاغتسششلی و صشّلی‪.‬‬
‫)رواه البخاري(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هر گاه دچار حیض شدی نماز را تششرک کششن و هششر گششاه آن را سششپري‬
‫كردي غسل کن و نمازهايت را بخششوان‪) .‬بخششاري آن را روايششت كششرده‬
‫است(‪.‬‬
‫در مورد مستحاضه بخاری از فاطمه دختر حبیش روایت میکنششد کششه‬
‫گفت‪ :‬از رسول خدا پرسیدم‪ :‬من دچششار استحاضششه گرديششدهام و پششاک‬
‫نمیشوم‪ ،‬آیا نمازهايم را ترک کنم؟ ايشان فرمودند‪:‬‬
‫ل‪ ،‬إن ذالک عرق‪ ،‬و لکن دعی الصلة قدر الیام التی کنت تحیضششین‬
‫فیها‪ ،‬ثم إغتسلی و صلی‬
‫نه‪ ،‬این اثر خونريزي رگ است‪ ،‬اما به اندازهي ایششام حیششض نمششاز را‬
‫ترک و سپس غسل کن و نماز بخوان‪.‬‬
‫در مورد زن متمیزه حدیث فاطمه دختر حبیش است کششه ابششو داوود‬
‫و نسائی آن را روایت کردهاند‪:‬‬
‫إذا کان دم الحیض فييإنه أسييود معييروف‪ ،‬فأمسييکی عيين‬
‫الصلة‪ ،‬فإذا کان الخر فتوضئی فإنما هو عرق‬
‫هرگاه خون حیششض بششود کششه آن سششیاه و شششناخته شششده اسششت‪ ،‬نمششاز‬
‫نخوان و اگر خونی دیگر بود وضو بگیر و نماز بخوان که ایششن بششر اثششر‬
‫)پارگی( رگ است‪.‬‬
‫اما در مورد زن متحیره حدیث حمنه دختر جحش است که پیامبر ج‬
‫خطاب به او فرمود‪:‬‬
‫إنما هذه رکضة من رکضات الشیطان فتحیضی ستة أیييام‬
‫أو سبعة فی علم الله‪ ،‬ثم إغتسلی‪ ،‬حتی إذا رأیت أنک قييد‬
‫طهرت و إستنقیت فصلی أربعا و عشييرین لیليية أو ثلثييا و‬
‫عشييرین و أیييامهن‪ ،‬وصييومی فييإن ذلييک یجزیييک و کييذلک‬
‫فافعلی فی کل شهر‪ ،‬کما تحیييض النسيياء و کمييا یطهييرن‬
‫لمیقات حیضهن و طهرهن‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫های از ضربات شیطان است‪ ،‬و تششو شششش یششا هفششت روز را‬
‫این ضرب ‌‬
‫یداند( حیض حساب کن‪ ،‬سپس وقششتی دیششدی کششه‬
‫)خدا مدت آن را م ‌‬
‫پاک شدی غسل کن‪ ،‬بیست و چهار یا بیست و سششه شششبانه روز نمششاز‬
‫یکنششد‪ ،‬و در هششر مششاه اینچنیششن‬
‫بخوان و روزه بگیر‪ ،‬این تو را کفایت م ‌‬
‫عمل کن‪ ،‬همانطور که زنان در اوقات مشخصی دچار حیض و سپس‬
‫یشوند‪.‬‬
‫پاک م ‌‬
‫اما دلیل اینکششه خششون تیششره و زرد در ایششام غیششر حیششض‪ ،‬خششون حیششض‬
‫نیست حدیث ام عطیه است که گفت‪:‬‬
‫کنا ل نعد الکدرة و الصفرة شیئًا‪.‬‬
‫ما خون تیره و زرد را چیزی نمیدانستیم‪.‬‬
‫دلیل اینکه زن حائضه نبايد نمششاز بخوانششد و روزه بگیششرد حششدیث ابششی‬
‫سعید خدری است که از رسول خدا ج روايت ميكند‪:‬‬
‫ألیس إذا حاضت لم تصل و لم تصم؟ قلنا‪ :‬بلی‪ ،‬قششال‪ :‬فششذالک مششن‬
‫نقصان دینها‪).‬رواه البخاری(‬
‫مگششر نمیبینیششد كششه زن در ایششام حیششض نمششاز و روزه بششه جششا نمیآورد؟‬
‫گفتیم‪ :‬بله‪ ،‬فرمود‪ :‬این به معنی نقصان دین آنهششا اسششت‪) .‬بخششاري آن‬
‫را روايت كرده است(‪.‬‬
‫دلیل حرام بودن طواف‪ ،‬حدیث عائشه است که پیامبر ج خطاب به‬
‫او فرمود‪:‬‬
‫فششافعلی مششا یفعششل الحششاج غیششر أن ل تطششوفی بششالبیت حششتی تطهششری‬
‫)متفق عليه(‬
‫حجاج هر کاری را انجام دادند تو هم همان کار را انجام بششده امششا تششا‬
‫از حیض پاک نشدي خانهي خدا را طواف نکن‪.‬‬
‫دلیششل حششرام بششودن دسششت زدن بششه قششرآن آیهي ‪ 79‬سششورهي واقعششه‬
‫است‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چپ ﭚ ﭛ‬

‫ﭜ ﭝ چ الواقعة‪٧٩ :‬‬

‫جز پاكان بدان دسترسي ندارند‪.‬‬
‫یا دستور پیامبر ج به عمرو پسر حزم که فرمود‪:‬‬
‫ل یمس المصحف ال طاهر‪).‬رواه النسائي و غيره(‬
‫تنها پاکان به قرآن دست میزنند‪.‬‬
‫دلیل تحریم ماندن در مسجد براي حششائض آیهي ‪ 43‬سششورهي نسششاء‬
‫است‪:‬‬

‫چﮯ ﮰ ﮱ ﯓ‬

‫ﯔ ﯕ ﯖﯗ‬

‫ﯺ چ النساء‪٤٣ :‬‬

‫و به نماز نايستيد در حششالي كششه جنششب هسششتيد تششا آن گششاه كششه غسششل‬
‫يكنيد‪ ،‬مگر اين كه مسافر باشيد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫در اينكه حيض و نفاس داخل در معني جنابت هستند نزاعي نيست‪.‬‬
‫و دلیل حرام بودن جماع در زمان حيششض ايششن سششخن خداونششد اسششت‬
‫كه‪:‬‬

‫چ ﮠ ﮡﮱ ﮢﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ‬
‫ﯠ چ البقرة‪٢٢٢ :‬‬
‫ﯖ ﯗ ﯘﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ‬
‫يپرسششند‪ .‬بگششو‪:‬‬
‫و از تو دربارهي )آميزش با زنان به هنگام( حيض م ‌‬
‫زيان و ضرر است )و علوه بر نافرماني‪ ،‬بيماريهايي بششه دنبششال دارد(‪.‬‬
‫هگيري نماييد‪ ،‬و بششا‬
‫پس در حالت قاعدگي از )همبستري با( زنان كنار ‌‬
‫يشششوند‪ .‬هنگششامي كششه پششاك‬
‫ايشان نزديكي نكنيد تا آن گاه كششه پششاك م ‌‬
‫شوند‪ ،‬از مكاني كه خدا بششه شششما فرمششان داده اسششت )و راه طششبيعي‬
‫زناشششويي كششه وسششيلهي حفششظ نسششل اسششت( بششا آنششان نزديكششي كنيششد‪.‬‬
‫يدارد‪.‬‬
‫هكاران و پاكان را دوست م ‌‬
‫يگمان خداوند توب ‌‬
‫ب ‌‬
‫و حديث عايشه كه فرمود‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫هرگاه يكي از ما دچار حيض ميشد و پيامبر ميخواست با او نزديكي‬
‫كند دستور ميداد كه در ابتداي حيضش ازار )جامهاي كه مابين ناف و‬
‫زانو را ميپوشاند( بششر تششن كنششد آنگششاه بششا او نزديكششي ميكششرد‪ .‬و گفششت‪:‬‬
‫كداميك از شما ميتواند خودش را كنترل كند آنگونه كه پيامبر ميكرد‪.‬‬
‫)فتح الباري(‬
‫یا حدیث انس به روايت مسلم كه ميفرمايد‪:‬‬
‫إصنعوا کل شيئ إل النکاح‪.‬‬
‫هرکاری غیر از آمیزش‪ ،‬با آنها انجام دهید‪.‬‬

‫نماز ستون اسلم است‬
‫ایمان داریم کششه نمششاز سششتون دیششن و بعششد از شششهادتین دومیششن رکششن‬
‫اسلم است‪ ،‬و خداونششد در هششر شششبانهروز پنششج بششار آنششرا بششر مسششلمین‬
‫واجب فرموده است‪ ،‬هر کس آن را چنانكه شايسششته اسششت اداء کنششد‬
‫در قیامت برایش نور و برهان و وسیلهي نجات و رستگاري اسششت‪ ،‬و‬
‫هر کس از روي انكار آن را ترک کند از دايرهي اسلم بیششرون میرود‪،‬‬
‫اما کسي كه از سشر تنبلشی آنشرا تشرک ميکنشد در تكفيشرش بيشن علمشا‬
‫اختلف وجود دارد‪.‬‬
‫در قرآن آنقدر به اقششامهي نمششاز امششر شششده كششه واجششب بششودن آن در‬
‫جامعهی اسلمی به یکی از بدیهیات مبدل گشته است‪.‬‬
‫خداوند میفرماید‪:‬‬

‫چ ﮛﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡﮱ ﮢ چ البقرة‪٤٣ :‬‬
‫و نماز را بر پا داريد و زكات را بپردازيد و با نمازگزاران )به‬
‫صورت جماعت( نماز بخوانيد‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ‬
‫ﯘ ﯙ ﯚ چ إبراهيم‪٣١ :‬‬
‫مد!( بگو به بندگان مؤمن من‪ :‬بايد نماز را به گونه ي‬
‫)اي مح ّ‬
‫هايشم مقشداري را در پنهشان و‬
‫شايسته بخواننشد و از آنچشه بديششان داد ‌‬
‫آشكار ببخشند پيشش از آن كشه روزي فششرا رسششد كشه در آن معشامله و‬
‫دوستي نيست )تا كسي بتواند سودي به وسيلهي خريششد و فشروش يشا‬
‫اين كه بششه سششبب همنشششيني و دوسششتي فراچنششگ آورد و بششا رشششوه يششا‬
‫رابطه از چنگال كيفر خدا رهايي يابد(‪.‬‬
‫در آيهاي ديگر ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵﭶ ﭷ ﭸ ﭹ‬
‫چ السراء‪٧٨ :‬‬

‫ﭺ‬

‫چ چ‬

‫فالنهار‪،‬‬
‫نماز را چنان كه بايد بخوان به هنگام زوال آفتاب )از نص ‌‬
‫كششه آغششاز نمششاز ظهششر اسششت و امتششداد آن وقششت نمششاز عصششر را نيششز‬
‫يگيرد( تا تاريكي شب )كه آغاز نماز مغرب است و امتششداد آن‬
‫دربرم ‌‬
‫يپششذيرد(‪ ،‬و‬
‫وقت نماز عشاء را نيز دربرگرفته و با طلوع فجر پايان م ‌‬
‫نمششاز صششبح را )در فاصششلهي طلششوع فجششر تششا طلششوع آفتششاب( بخششوان‪.‬‬
‫سط فرشتگان شششب و فرشششتگان روز( بازديششد‬
‫ب ‌‬
‫يگمان نماز صبح )تو ّ‬
‫يگردد‪.‬‬
‫م ‌‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅﮆ‬

‫ک چ الحزاب‪٣٣ :‬‬

‫و نمششاز را بششر پششا داريششد و زكششات را بپردازيششد و از خششدا و پيغمششبرش‬
‫اطاعت نماييد‪.‬‬
‫و به محافظت از نمازها چنين دستور ميدهد‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ چ البقرة‪٢٣٨ :‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫در انجام نمازها و )به ويژه( نماز ميانه )يعني عصر‪ ،‬كوشا باشيد‬
‫و( محافظت ورزيد و فروتنشانه بشراي خشدا بپشا خيزيششد )و بشا خششوع و‬
‫سم داريد(‪.‬‬
‫خضوع‪ ،‬در برابر ديدگان خود‪ ،‬هيبت و عظمت خدا را مج ّ‬
‫و در آیهي ‪ 5‬سورهي تششوبه اقششامهي نمششاز را وسششیلهي نجششات یششافتن‬
‫کفار از مرگ و نهایت و هدف جنگ بیان میفرماید‪:‬‬

‫چﯘ ﯙ ﯚ ﯛ‬

‫ﯜ ﯝ ﯞ ﯟﯠ ﯥ چ التوبة‪٥ :‬‬

‫اگر تششوبه كردنششد و )از كفششر برگششتند و بشه اسشلم گرويدنشد و بشراي‬
‫نشان دادن آن( نماز خواندند و زكات دادند‪) ،‬ديگر از زمرهي شمايند‬
‫و ايشان را رها سازيد و( راه را بر آنان باز گذاريد‪.‬‬
‫و در همين سوره بیان میشود که نماز اسششاس اخششوت و بششرادری در‬
‫اسلم است‪:‬‬

‫چ ﮘﮱ ﮙﮱ ﮚ ﮛ ﮜﮱ ﮝﮱ ﮞ‬

‫ﮟ ﮠﮡﮱ ﮢ ﮣ ﮤ‬

‫ﮥ ﮦ چ التوبة‪:‬‬

‫هاند و مؤ ّ‬
‫هاند شكستند‪ ،‬و آئين‬
‫كد نمود ‌‬
‫و اگر پيمانهايي را كه بست ‌‬
‫شما را مورد طعن و تمسخر قرار دادنششد )اينششان سردسششتگان كفششر و‬
‫ضللند و( با سردستگان كفر و ضلل بجنگيد‪ ،‬چرا كه پيمانهاي ايشان‬
‫كمترين ارزشي ندارد‪ .‬شايد )در پرتو باز بششودن درگششاه تششوبهي خششدا و‬
‫دت عمل شما‪ ،‬پشيمان شوند و( دست بردارند‪.‬‬
‫ش ّ‬
‫پیامبر ج نيز بیان میفرماید که نماز یکی از مبانی دین است‪:‬‬
‫بنششی السششلم علششی خمششس‪ :‬شششهادة أن ل إلششه إل اللششه و أن محمششد‬
‫رسولالله و إقام الصلة‪).‬متفق عليه(‬
‫اسلم بر پنج ركن بنا شده است‪ :‬گواهی دادن به وحششدانيت خداونششد‬
‫و رسالت محمد ج و اقامهي نماز و‪) ...‬بخاري و مسلم آن را روايششت‬
‫كردهاند(‪.‬‬
‫در حششدیث دیگششر بیششان میفرمایششد کششه تششرک نمششاز مششوجب افتششادن در‬
‫منجلب کفر است‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫إن بین الرجل و بین الکفر و الشرک ترك الصلة )رواه مسششلم عششن‬
‫جابر(‬
‫حد فاصل میان انسان و شرک و کفر ترک نمشاز اسشت‪) .‬مسششلم آن‬
‫را از جابر روايت كرده است(‪.‬‬
‫و ميفرمايد‪:‬‬
‫العهد الذی بیننا و بینهييم الصييلة فميين ترکهييا فقييد کفيير‬
‫)رواه أحمد و اصحاب السنن(‬
‫هی بین ما و آنها )کفار و مشرکین( نماز است‪ ،‬هر کششس آن‬
‫مشخص ‌‬
‫را ترک کنششد کشافر شششده اسششت‪) .‬امشام احمششد و صششاحبان سششنن آن را‬
‫روايت كردهاند(‪.‬‬
‫عبدالله بن شقيق عقیلي میگوید‪ :‬اصحاب ترک هیششچ عملششی را کفششر‬
‫به حساب نمیآوردند مگر نماز‪.‬‬
‫يا حدیث‪:‬‬
‫أمرت أن أقاتل الناس حتی یقولوا ل إله إل الله‪ ،‬و یؤمنوا بشی و بمشا‬
‫جئت به‪ ،‬فإذا فعلوا ذلک عصموا منی دماءهم و أمششوالهم‪ ،‬إل بحقهشا و‬
‫حسابهم علی الله‪).‬متفق عليه(‬
‫به من دستور داده شده است که با )كساني از(مششردم )كششه بششا مششن‬
‫ميجنگند( جنگ کنم تا وقتی که میگویند ل إله إل الله و به مششن و پیششام‬
‫وحی ایمان بیاورند‪ ،‬وقتی که چنین کردنششد خششون و مالشششان محفششوظ‬
‫است‪ ،‬مگر اینکه مرتکب جرمی شششوند و حسششاب آنهششا در قیششامت بششا‬
‫خدا است‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در حدیث دیگري بيششان میفرمایششد كششه تششارك نمششاز در روز قيششامت بششا‬
‫أئمهي كفر محشور ميگردد‪:‬‬
‫من حافظ علیها کانت له نورا ً و برهانا ً و نجاة یوم القیامة‪ ،‬و من لم‬
‫يحافظ عليها لم تکن له نورا ً و ل برهانا ً و ل نجاة‪ ،‬و کششان یششوم القیششاة‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مع قارون و فرعون و هامان و أبی بششن خلششف‪).‬أحمششد و إبششن حبششان و‬
‫طبرانی(‬
‫هر کس بر نمازها محافظت کند در قیامت بششرای او نششور و حجششت و‬
‫مايهي نجات خواهد شد‪ ،‬و هر کس بر آنها محافظت نکند در قیششامت‬
‫نور و حجت و دلیل رستگاري نخواهد داشت‪ ،‬و با فرعون و هامششان و‬
‫قارون و أبی بن خلف محشور میشود‪.‬‬
‫شروط نماز‬
‫اسلم‪ ،‬بلوغ‪ ،‬عقل و فرارسششیدن وقششت نمششاز‪ ،‬شششرايط وجششوب نمششاز‬
‫هستند‪ ،‬و نیت‪ ،‬پاکی از حدث و نجاست‪ ،‬پوشاندن عورت )شششرمگاه(‬
‫و رو کردن به قبله شرايط صحت آن هستند‪.‬‬
‫دلیل به شرط گرفتن اسلم در وجوب نماز حدیث معاذ ط است‪:‬‬
‫شييهاد َ‬
‫إ ِن ّ َ‬
‫ب َ‬
‫ك ت َأ ِْتي َ‬
‫ن َل‬
‫فادْ ُ‬
‫ن أَ ْ‬
‫م إ َِلى َ َ َ ِ‬
‫ما ِ‬
‫ةأ ْ‬
‫ع ُ‬
‫م ْ‬
‫ه ْ‬
‫و ً‬
‫ل ال ْك َِتا ِ‬
‫ه ِ‬
‫ق ْ‬
‫م أَ َ‬
‫عوا ل ِذَل ِ َ‬
‫ك َ‬
‫وأ َّني رسولالله َ‬
‫م‬
‫ف يأ َ ْ‬
‫طا ُ‬
‫ن ُ‬
‫فإ ِ ْ‬
‫م ُ‬
‫ه ْ‬
‫عل ِ ْ‬
‫ه ْ‬
‫ه إ ِّل الل ّ ُ‬
‫إ ِل َ َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫ض َ َ‬
‫ها ْ‬
‫فييي ك ُي ّ‬
‫ة‬
‫م َ‬
‫ت ِ‬
‫ول َي ْل َ ي ٍ‬
‫وا ٍ‬
‫أ ّ‬
‫خ ْ‬
‫ه ْ‬
‫ن الل ّ َ‬
‫س َ‬
‫م َ‬
‫فت ََر َ‬
‫وم ٍ َ‬
‫ل ي َي ْ‬
‫صل َ َ‬
‫علي ْ ِ‬
‫)رواه مسلم(‬
‫اي معاذ تو به سوي قششومي ميروي کشه اهششل کتششاب هسششتند‪ ،‬بایششد در‬
‫ابتدا آنهششا را بششه گششواهی دادن بششه وحششدانيت خششدا و رسششالت مششن فششرا‬
‫خوانی‪ ،‬اگر از تو پیششروی کردنششد بششه آنهششا یششاد بششده کششه خداونششد در هششر‬
‫شبانهروز پنج نماز بر آنها واجب فرموده است‪.‬‬
‫و دلیشل بششه شششرط گرفتشن بلشوغ و عقشل حشدیث ابششوداوود و ترمششذی‬
‫است‪:‬‬
‫رفع القلم عن ثلثة‪ :‬عن النششائم حششتی یسششتقیظ و عششن الصششبی حششتی‬
‫یحتلم‪ ،‬و عن المجنون حتی یعقل‪.‬‬
‫تکلیف از سششه گششروه برداشششته شششده اسششت‪ ،‬از شششخص خوابیششده تششا‬
‫هنگامي كه بیدار شود‪ ،‬از بچشه تشا وقشتی کشه احتلم )بشالغ( ششود و از‬
‫دیوانه تا زمانیکه عاقل شود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دلیل شرط فرارسیدن وقت نماز اين آيه است‪:‬‬

‫چﮣ‬

‫ﮤ‬

‫ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ‬

‫ﮩ ﮪ چ النساء‪١٠٣ :‬‬

‫بيگمان نماز بر مؤمنان فرض و داراي اوقات معلوم و معّين است‪.‬‬
‫و دلیل به ششرط گرفتشن پشاکی از حشدث‪ ،‬حشدیثي اسشت كشه مسشلم‬
‫روايت كرده است‪:‬‬
‫لیقبل الله صلة بغیر طهور‬
‫یکند‪.‬‬
‫خداوند هیچ نمازی را بدون پاکی )وضو( قبول نم ‌‬
‫امت اسلمی هم بر این شرط اجماع دارند‪ .‬دلیل اشتراط پششاکی از‬
‫کثافات احشادیث فراوانشی هسشتند کشه در مشورد قضشای حاجشات و آب‬
‫پاشیدن بر کثافات و تهدید افرادی که خود را از ادرار و مششدفوع پششاک‬
‫نمیکنند و شستن لبششاس از خششون حیششض و غیششره روایششت شششدهاند‪ ،‬از‬
‫جمله‪:‬‬
‫أن أعرابیا بال فی المسجد فقام إلیه بعض القوم‪ ،‬فقال‬
‫رسولالله ج‪ :‬دعوه ولتزرموه‪ ،‬قال‪ :‬فلما فييرغ دعييا بييدلو‬
‫من ماء فصبه علیه )رواه مسلم(‬
‫یک نفر اعرابی )صحرانشین( در مسجد ادرار کرد بعضششی از مششردم‬
‫به سوی او بلند شدند )تا او را منع کنند(‪ .‬پیششامبر ج فرمششود‪ :‬او را بششه‬
‫حال خود رها کنید وباعث حبس ادرارش نشوید‪ .‬انششس گفششت‪ :‬وقششتی‬
‫تمام شد )پیامبر( سطلی آب درخواست کرد و آن را بششر محششل ادرار‬
‫ریخت‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫یا حدیث اسماء که گفت‪ :‬زنی نزد پیامبر ج آمد و گفت‪ :‬اگششر لبششاس‬
‫یکی از ما به خون حیض آلوده شد چکار باید بکند؟ فرمود‪ :‬تحتششه ثششم‬
‫تقرضه بالماء‪ ،‬ثم تنضحه‪ ،‬ثم تصلی فیه‪) .‬رواه مسلم(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫پیششامبر ج فرمششود‪ :‬بایششدآن را از لباسششش بزدایششد و سششپس بششا نششوک‬
‫انگشتان و آب آن را بشوید و سشپس بشر روی آن‪ ،‬آب بریشزد و در آن‬
‫نماز بخواند‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫و دلیل پوشاندن عورت این آيه است كه ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ‬

‫ﭢ چ العراف‪٣١ :‬‬

‫اي آدميزادگان! در هر نمازگاه و عبادتگاهي‪ ،‬خود را )با لباس مادي‬
‫كه عشورت ششما را بپوششاند‪ ،‬و بشا لبشاس معنشوي كشه تقشوا نشام دارد(‬
‫بياراييد‪.‬‬
‫یعنی برای پوشاندن شرمگاه خود لباس بپوشید‪ ،‬پششس سششتر عششورت‬
‫واجب است‪ ،‬روایتی از ابن عباس در شأن نزول ايششن آيششه بششه صششحت‬
‫رسیده که گفته است‪ :‬زناني بششا بششدن عریششان خششانهي خششدا را طششواف‬
‫میکردند‪ ،‬و در اثنای طواف میگفتند‪:‬‬
‫الیوم یبدو بعضه أو کله‬

‫فما بدا منه فل أحله‬

‫امروز بعضی از بدن یا همهي آن لخت است اما آنچه لخششت کششردم‬
‫حلل نمیدانم‪.‬‬
‫تا اينكه اين آیهي سورهي اعراف نازل شد‪ .‬پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫لیقبل الله صلة حائض إل بخمار )رواه ابوداوود و الترمذي و‬
‫أحمد(‬
‫یکنششد‪.‬‬
‫خداونششد نمششاز هیششچ زن بششالغی را بششدون روسششری قبششول نم ‌‬
‫)ابوداوود و ترمذي و احمد آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫ابن ابی شششیبه و محلششی از مکحششول روایششت کردهانششد کششه از عايشششه‬
‫پرسیده شد‪ :‬زن باید در چه لباسی نماز بخواند؟‬
‫عايشه در جواب گفت‪ :‬از علی بپرسید سپس جواب علی را به من‬
‫بگویيد‪ ،‬راوی میگوید‪ :‬پیش علی رفت و از او پرسید‪ ،‬علی در جششواب‬
‫گفت‪ :‬با روسری و پيراهنشي کشه همهي بشدن را بپوشششاند‪ ،‬راوی پیشش‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫عايشه برگشت و خبر را برای او تعریف کرد‪ ،‬عايشششه گفششت‪ :‬راسششت‬
‫گفته است‪.‬‬
‫و دلیل واجب بودن رو كردن به قبله اين آیه است‪:‬‬

‫چگ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ‬
‫البقرة‪١٥٠ :‬‬

‫ﮚ‬

‫ﮛ ﮜﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ‬

‫ﮣ‬

‫ﯖ چ‬

‫و از هر جا كه بيرون رفتي )و به هر جا كه رسيدي‪ ،‬به هنگششام نمششاز‬
‫در همهي نقاط جهان( رو به سوي مسجدالحرام كن‪ ،‬و )اي مؤمنان!‬
‫چه در سفر و چه در حضر‪ ،‬در همهي اقطار زميششن‪ ،‬بششه هنگششام نمششاز(‬
‫هر جا كه بوديد‪ ،‬رو به سوي آن كنيد‪.‬‬
‫و از جمله دلیل شرط بودن نیت اين آيه است‪:‬‬

‫چ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮩ چ البينة‪٥ :‬‬
‫در حالي كه جز اين بديشان دستور داده نشده است كه مخلصششانه‬
‫و حقگرايانه خداي را بپرستند و تنها شريعت او را آيين )خود( بدانند‪.‬‬
‫و اين حدیث پيامبر ج که میفرماید‪:‬‬
‫إنما العمال بالنیات‪ ،‬و إنما لکل امریء ما نوی‪) .‬متفق عليه(‬
‫صحت اعمال به نیت بستگی دارد و هر کس تنها پاداش آنچه را که‬
‫یگیرد‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫نیت کرده است م ‌‬

‫ارکان نماز‬
‫ارکان نمششاز عبارتنششد از‪ :‬ايسششتادن‪ ،‬بششرای کسششی کششه توانششايی داشششته‬
‫باشششد‪ ،‬اللششه اکششبر تحريششم‪ ،‬خوانششدن سششورهي فششاتحه‪ ،‬رکششوع‪ ،‬اعتششدال‪،‬‬
‫سجده و بلند شششدن از آن‪ ،‬نشسششتن میششان سششجدهها‪ ،‬طمششأنينه)يعنششي‬
‫مكث كردن در هر ركن(‪ ،‬تشهد پایانی و نشسششتن در آن‪ ،‬سششلم دادن‬
‫و ترتیب میان ايششن ارکششان‪ .‬در مششورد صششلوات فرسششتادن بششر پیششامبر ج‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫اختلف هست‪ ،‬برخی میگویند جششزء ارکششان و گروهششی دیگششر میگوینششد‬
‫سنت است‪.‬‬
‫و بر ركن بودن قيام در نماز اين آيه دللت دارد كه ميفرمايد‪:‬‬

‫چ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ پ پ چ البقرة‪٢٣٨ :‬‬
‫در انجام نمازها و )به ويژه( نماز ميانه )يعني عصر‪ ،‬كوشا باشيد‬
‫و( محافظت ورزيد و فروتنشانه بشراي خشدا بپشا خيزيششد )و بشا خششوع و‬
‫سم داريد(‪.‬‬
‫خضوع‪ ،‬در برابر ديدگان خود‪ ،‬هيبت و عظمت خدا را مج ّ‬
‫و حدیث عمران بن حصشين کشه گفشت بيمشاري بواسشير داششتم پشس‬
‫دربارهي نحوهي نماز خواندنم از پيامبر پرسيدم‪ ،‬ايشان فرمود‪:‬‬
‫صل قائمييا‪ ،‬فيإن ليم تسييتطع فقاعييدا‪ ،‬فيإن ليم تسيتطع‬
‫فعلی جنب‪).‬رواه البخاري(‬
‫ایستاده نماز بخوان‪،‬اگر نتوانستی‪ ،‬نشسته بخشوان و اگشر نتوانسشتی‬
‫بر پهلو نماز بخوان‪).‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫دلیل کیفیت نماز و بعضششي از ارکششانش حششدیث ابششوهریره اسششت کششه‬
‫گفت‪ :‬پیامبر ج به مسجد آمد و به دنبال او مردی داخل مسجد شد و‬
‫شروع به نماز خواندن كرد‪ ،‬سششپس پیششش پیششامبر آمششد و بششه او سششلم‬
‫کرد‪ ،‬پیامبر ج به او جواب داد و فرمود‪:‬‬
‫فإ ِن ّ َ‬
‫ل َ‬
‫ل َ‬
‫ع َ‬
‫ص ّ‬
‫ص ّ‬
‫جاءَ‬
‫م َ‬
‫ج َ‬
‫فَر َ‬
‫ج ْ‬
‫صّلى ث ُ ّ‬
‫صّلي ك َ َ‬
‫ك لَ ْ‬
‫ما َ‬
‫ع يُ َ‬
‫م تُ َ‬
‫ف َ‬
‫إ ِْر ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ل َ‬
‫ع َ‬
‫ف َ‬
‫ي ج َ‬
‫َ‬
‫ص ّ‬
‫ص ّ‬
‫قا َ‬
‫ل ث َلًثيا‬
‫م َ‬
‫ج ْ‬
‫ف َ‬
‫فإ ِن ّك ل ْ‬
‫سل ّ َ‬
‫م تُ َ‬
‫ف َ‬
‫ل اْر ِ‬
‫على الن ّب ِ ّ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ن َ‬
‫ف َ‬
‫مِني َ‬
‫غي َْرهُ َ‬
‫ف َ‬
‫َ‬
‫قا َ‬
‫قا َ‬
‫ل إِ َ‬
‫ذا‬
‫ح ِ‬
‫وال ِ‬
‫ف َ‬
‫ما أ ْ‬
‫عث َك ِبال َ‬
‫ذي ب َ َ‬
‫س ُ‬
‫عل ْ‬
‫ق َ‬
‫ح ّ‬
‫ل َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ن ال ُ‬
‫ما ْ‬
‫ة َ‬
‫ُ‬
‫ن‬
‫ع يك ِ‬
‫صل ِ‬
‫م َ‬
‫م َ‬
‫مي ْ‬
‫ما ت َي َ ّ‬
‫سَر َ‬
‫قَرأ َ‬
‫فكب ّْر ث ُ ّ‬
‫ق ْ‬
‫ت إ ِلى ال ّ‬
‫ق يْرآ ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ل َ‬
‫م اْر َ‬
‫د َ‬
‫م‬
‫عي ِ‬
‫حّتى ت َ ْ‬
‫ع َ‬
‫ف ْ‬
‫ن َراك ِ ً‬
‫ع َ‬
‫م اْرك ْ‬
‫مئ ِ ّ‬
‫مييا ث ُي ّ‬
‫قائ ِ ً‬
‫عا ث ُ ّ‬
‫حّتى ت َط َ‬
‫ثُ ّ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫م اْر َ‬
‫سييا‬
‫ن َ‬
‫ع َ‬
‫في ْ‬
‫ج ً‬
‫جد ْ َ‬
‫س ُ‬
‫جال ِ ً‬
‫مئ ِ ّ‬
‫ن َ‬
‫مئ ِ ّ‬
‫ا ْ‬
‫حت ّييى ت َط َ‬
‫دا ث ُي ّ‬
‫حّتى ت َط َ‬
‫سييا ِ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫صلت ِ َ‬
‫ل ذَل ِ َ‬
‫وا ْ‬
‫ع ْ‬
‫ها )متفق عليه(‬
‫ك ِ‬
‫ف َ‬
‫ك ك ُل َ‬
‫في َ‬
‫َ‬
‫برگرد و نمازت را دوباره بخوان‪ ،‬آن مرد برگشت و دوباره مثل بششار‬
‫اول نماز خواند‪ ،‬سپس پیش پیامبر ج برگشت و سلم کرد‪ ،‬پیششامبر ج‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫فرمود‪ :‬برگرد و نمازت را دوباره بخوان‪ ،‬تا سه بار مرد برگشت‪ ،‬این‬
‫بار گفت‪ :‬سششوگند بششه کسششی کششه تششو را فرسششتاده اسششت از ايششن بهششتر‬
‫نمیدانم‪ ،‬به من یاد بده‪ ،‬فرمود‪ :‬وقتی خواستي نماز بخواني الله اکبر‬
‫بگو‪ ،‬سپس آن مقدار از قرآن كه برايت ممكن است بخششوان‪ ،‬سششپس‬
‫با آرامش به رکوع برو سپس بلند شو تا كامل ً راسششت شششوي‪ ،‬سششپس‬
‫سجده کن تا در آن حالت آرام گیری‪ ،‬بعد سرت را بلند کن و بنشششين‬
‫به طوري كه از نشستنات مطمئن شوي‪ ،‬سپس سجده کن تششا اینکششه‬
‫در سجده آرام گیری‪ ،‬سپس این ارکان را در هر رکعتی به جا بیششاور‪.‬‬
‫)بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫یا حدیث‪:‬‬
‫إن رسولالله ج إذا قام إلی الصلة یکييبر حیيين یقييوم‪ ،‬ثييم‬
‫یکبر حین یرکع‪ ،‬ثييم یقييول‪ :‬سييمع اللييه لميين حمييده‪ ،‬حیيين‬
‫یرفع صييلبه ميين الرکعيية‪ ،‬ثييم یقييول و هوقييائم‪ :‬ربنييا لييک‬
‫الحمد‪ ،‬ثم یکبر حین یهوی‪ ،‬ثم یکبر حین یرفييع رأسييه‪ ،‬تييم‬
‫یکبر حین یسجد‪ ،‬ثم یکبر حین یرفع رأسه‪ ،‬ثم یفعييل ذلييک‬
‫فی الصييلة کلهييا حييتی یقضييیها‪ ،‬و یکييبر حیيين یقييوم ميين‬
‫الثنتین بعد الجلوس‪.‬‬
‫یایسششتاد‬
‫یخواست نماز بخواند‪ ،‬هنگششامی کششه م ‌‬
‫پیامبر‪ ‬وقتی که م ‌‬
‫یرفشت‪ ،‬اللشه اکشبر‬
‫یفرمشود‪ :‬اللشه اکشبر‪ ،‬سشپس وقشتی بشه رکشوع م ‌‬
‫م ‌‬
‫یفرمود‪ :‬سمع الله لمن حمده‬
‫یگفت و هنگام بلند شدن از رکوع م ‌‬
‫م ‌‬
‫یفرمود‪ :‬ربنا لک الحمد‪ .‬سپس وقتی بششه‬
‫یایستاد م ‌‬
‫و وقتی راست م ‌‬
‫یفرمود‪ :‬الله اکبر‪ ،‬و وقتی سرش را از سجده بلنششد‬
‫سجده ميرفت م ‌‬
‫یرفششت‬
‫یکششرد اللششه اکششبر ميگفششت و وقششتی دوبششاره بششه سششجده م ‌‬
‫م ‌‬
‫یفرمشود اللشه‬
‫یکشرد م ‌‬
‫یفرمود‪ :‬الله اکبر و وقتی سشرش را بلنشد م ‌‬
‫م ‌‬
‫یداد و پششس از تشششهد‬
‫اکبر سپس این کار را تا پایان نمازش انجششام م ‌‬
‫یگفت‪.‬‬
‫اول‪ ،‬هنگام بلند شدن براي رکعت سوم دوباره الله اکبر م ‌‬
‫در حدیث دیگري میفرماید‪:‬‬
‫صّلوا کما رأیتمونی أصّلی )رواه البخاری(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یخششوانم‪) .‬بخششاري آن را روايششت‬
‫نماز بخوانید آن گونه که من نماز م ‌‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫پیامبر ج در مورد طمأنينه میفرماید‪:‬‬
‫صلى رسولالله ج بأصحابه‪ ،‬ثم جلس فييي طائفيية منهييم‪،‬‬
‫فدخل رجل‪ ،‬فقام يصلي‪ ،‬فجعل يركع وينقر في سييجوده‪،‬‬
‫فقال النبي ج‪ » :‬أترون هذا‪ ،‬من مات على هذا مات على‬
‫غير ملة محمد‪ ،‬ينقر صيلته كميا ينقير الغيراب اليدم‪ ،‬إنميا‬
‫مثل الييذي يركييع وينقيير فييي سييجوده كالجييائع ل يأكييل إل‬
‫التمرة والتمرتين‪ ،‬فماذا تغنيان عنه‪) .‬رواه إبن خزیمه(‬
‫پیامبر ج براي اصحابش نمششاز خوانششد‪ ،‬سششپس میششان گروهششی از آنهششا‬
‫نشست‪ ،‬مردی وارد شد و نماز خواند‪ ،‬شروع کرد به رکوع و سششجده‬
‫بردن اما مانند کلغ بششه زمیششن نششوک میزد‪ ،‬پیششامبر فرمششود‪ :‬آیششا ایششن را‬
‫میبینید؟ اگر بر اين حششال بمیششرد‪ ،‬از امششت محمششد نیسششت! نمششازش را‬
‫همانند كلغي كه بر زمين نوك ميزند ميخواند‪ ،‬مثال کسی که اینگونه‬
‫نماز میخواند مانند کسی است که خیلی گرسنه باشد امششا دو یششا سششه‬
‫دانه خرما بخورد‪ ،‬آیا نفعی به حششالش میبخشششد؟! )ابششن خزيمششه آن را‬
‫روايت كرده است(‪.‬‬
‫آیهي ‪ 56‬سورهي احزاب به صلوات فرسششتادن بششر پيششامبر ج اشششاره‬
‫میفرماید‪:‬‬

‫چ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ‬
‫الحزاب‪٥٦ :‬‬

‫ﭶ ﭷﭸ ﭹ ﭺ‬

‫چ چ چ ﭾ ﭿ ﮀ چ‬

‫يفرستند‪ ،‬اي مؤمنان! شما‬
‫خداوند و فرشتگانش بر پيغمبر درود م ‌‬
‫هم بر او درود بفرستيد و چنان كه بايد سلم بگوييد‪.‬‬
‫و حدیث ابی مسعود انصاری که میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫ف َ‬
‫عَبييادَةَ َ‬
‫قييا َ‬
‫ل‬
‫ن ُ‬
‫جل ِ‬
‫ن ِ‬
‫ع ِ‬
‫س ْ‬
‫م ْ‬
‫ون َ ْ‬
‫س َ‬
‫ح ُ‬
‫في َ‬
‫أَتاَنا رسولالله ج َ‬
‫د بْ ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ل َه بشييير بين سيع َ‬
‫عل َي ْي َ‬
‫ك ي َييا‬
‫ي َ‬
‫ُ َ ِ ُ ْ ُ َ ْ ٍ‬
‫عيياَلى أ ّ‬
‫ه تَ َ‬
‫مَرن َييا الل ّي ُ‬
‫دأ َ‬
‫ن نُ َ‬
‫صيل ّ َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ل َ‬
‫علْييك َ‬
‫رسولالله َ‬
‫قيا َ‬
‫ت رسيولالله ج‬
‫صيلي َ‬
‫فك َي ْي َ‬
‫سيك َ‬
‫ف َ‬
‫ف نُ َ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫حّتى ت َمن ّيَنا أ َن ّه ل َم ي َ‬
‫ل رسولالله ج ُ‬
‫م َ‬
‫قا َ‬
‫م‬
‫َ ْ‬
‫َ‬
‫قوُلوا الل ّ ُ‬
‫ُ ْ َ ْ‬
‫هي ّ‬
‫ه ثُ ّ‬
‫سأل ْ ُ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫صي ّ‬
‫ل‬
‫ت َ‬
‫و َ‬
‫ل َ‬
‫مي ٍ‬
‫مي ٍ‬
‫م َ‬
‫م َ‬
‫صييلي ْ َ‬
‫دك َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُ‬
‫ح ّ‬
‫علييى ُ‬
‫مييا َ‬
‫َ‬
‫علييى آ ِ‬
‫علييى آ ِ‬
‫د َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫على‬
‫ك‬
‫د‬
‫م‬
‫ح‬
‫م‬
‫ل‬
‫آ‬
‫لى‬
‫ع‬
‫و‬
‫د‬
‫م‬
‫ح‬
‫م‬
‫لى‬
‫ع‬
‫ك‬
‫ر‬
‫با‬
‫و‬
‫م‬
‫هي‬
‫را‬
‫ت َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ٍ‬
‫ٍ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ما َباَرك َ‬
‫َ‬
‫ِ ُ ّ‬
‫ُ ّ‬
‫َ‬
‫إ ِب ْ َ‬
‫َ َ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ن إ ِن ّي َ‬
‫م َ‬
‫د‬
‫م ِ‬
‫ح ِ‬
‫عييال ِ‬
‫ل إ ِب َْرا ِ‬
‫قي ْ‬
‫ك َ‬
‫فييي ال َ‬
‫سيل ُ‬
‫وال ّ‬
‫مي َ‬
‫مييدٌ َ‬
‫هيي َ‬
‫م ِ‬
‫جييدٌ َ‬
‫آ ِ‬
‫م )رواه مسلم(‬
‫َ‬
‫مت ُ ْ‬
‫عل ِ ْ‬
‫در حالی که در مجلس سعد بن عبششاده نشسششته بششودیم رسششول خششدا‬
‫پیش ما آمد‪ ،‬بشیر بن سعد خطاب بشه ایشششان گفششت‪ :‬خداونشد بششه مشا‬
‫دسششتور داده کششه بششر شششما صششلوات بفرسششتیم‪ ،‬ایششن دسششتور را بششا چششه‬
‫الفاظی به جا آوریم؟ روای میگوید‪ :‬حضرت ج سکوت اختیار کردنششد‪،‬‬
‫در دل خود گفششتیم ای کششاش بشششیر چنیششن سششؤالی نمیپرسششید‪ ،‬سششپس‬
‫پیششامبر ج فرمششود‪ :‬بگويیششد‪ :‬خداونششدا! بششر محمششد و آل محمششد صششلوات‬
‫بفرست همچنششانکه بششر آل ابراهیششم صششلوات فرسششتادی‪ .‬خداونششدا! بششه‬
‫محمد و آل محمد بركت عطا فرما همچنششانکه بششه آل ابراهیششم بركششت‬
‫های‪ .‬همانا تو در هر حالی بسیار ستوده و باعظمتی‪ ،‬سلم را هششم‬
‫داد ‌‬
‫که قبل ً یاد گرفتهاید‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫در حدیث کعب بن عجزه آمده است که گفت‪ :‬رسول خدا ج بششر مششا‬
‫وارد شد‪ ،‬عرض كرديم كيفيت سلم بر شششما را ميدانيششم امششا چگششونه‬
‫صلوات بفرستيم ايشان فرمود‪ ،‬بگوييد‪:‬‬
‫ص ّ‬
‫ل‬
‫ت َ‬
‫و َ‬
‫ل َ‬
‫م ٍ‬
‫م ٍ‬
‫م َ‬
‫م َ‬
‫صل ّي ْ َ‬
‫الل ّ ُ‬
‫د كَ َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُ‬
‫ح ّ‬
‫عَلى ُ‬
‫ه ّ‬
‫ما َ‬
‫م َ‬
‫عَلى آ ِ‬
‫عَلى آ ِ‬
‫د َ‬
‫ر ْ‬
‫عَلى‬
‫ت َ‬
‫و َ‬
‫ك َ‬
‫م ٍ‬
‫م ٍ‬
‫إ ِب َْرا ِ‬
‫م َ‬
‫م َ‬
‫ما َباَرك ْ َ‬
‫د كَ َ‬
‫ح ّ‬
‫ل ُ‬
‫ح ّ‬
‫عَلى ُ‬
‫هي َ‬
‫عَلى آ ِ‬
‫د َ‬
‫م َ‬
‫وَبا ِ‬
‫َ‬
‫د‪).‬متفق عليه(‬
‫ح ِ‬
‫ل إ ِب َْرا ِ‬
‫جي ٌ‬
‫م إ ِن ّك َ‬
‫ميدٌ َ‬
‫هي َ‬
‫م ِ‬
‫آ ِ‬
‫خداوندا! بر محمششد و آل محمششد صششلوات بفرسششت همچنششانکه بششر آل‬
‫ابراهیم صلوات فرستادی به تحقیق تو در هر حششالی بسششیار سششتوده و‬
‫باعظمتی‪ ،‬خداوندا! به محمد و آل محمد بركت عطا فرما همچنششانکه‬
‫های همانا تششو در هششر حششالی بسششیار سششتوده و‬
‫به آل ابراهیم بركت داد ‌‬
‫باعظمتی‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در روایششت دیگششري از بخششاری آمششده اسششت کششه كعششب بششن عجششزه بششه‬
‫عبدالرحمن بن أبي ليلي گفت‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫دي ل َ ي َ‬
‫ف ُ‬
‫يج َ‬
‫ت ب ََلييى‬
‫دّييي ً‬
‫ك َ‬
‫أ ََل أ ُ ْ‬
‫ها ِ‬
‫سي ِ‬
‫ه ِ‬
‫هيي ِ‬
‫م ْ‬
‫قْليي ُ‬
‫ميي ْ‬
‫عت ُ َ‬
‫ة َ‬
‫ن الن ِّبيي ّ‬
‫ف ُ‬
‫سيأ َل َْنا رسييولالله ج َ‬
‫ف َ‬
‫ها ِلي َ‬
‫َ‬
‫قييا َ‬
‫قل ْن َييا ي َييا رسييولالله‬
‫د َ‬
‫فأ َ ْ‬
‫ه ِ‬
‫ل َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ه َ‬
‫ت َ‬
‫ه َ‬
‫ف‬
‫ق يد ْ َ‬
‫صلةُ َ‬
‫من َييا كي ْي َ‬
‫مأ ْ‬
‫كي ْ َ‬
‫ل الب َي ْي ِ‬
‫ف يإ ِ ّ‬
‫عل َ‬
‫ن اللي َ‬
‫علي ْك ْ‬
‫ف ال ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ل ُ‬
‫م َ‬
‫ص ّ‬
‫قا َ‬
‫ل‬
‫و َ‬
‫ل َ‬
‫م َ‬
‫ميي ٍ‬
‫م َ‬
‫قولوا الل ُ‬
‫نُ َ‬
‫ح ّ‬
‫علييى ُ‬
‫ه ّ‬
‫علي ْك ُ ْ‬
‫سل ّ ُ‬
‫م َ‬
‫علييى آ ِ‬
‫د َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫م إ ِن ّ َ‬
‫د‬
‫و َ‬
‫ت َ‬
‫ح ِ‬
‫ل إ ِب َْرا ِ‬
‫على إ ِب َْرا ِ‬
‫م ٍ‬
‫مي ٌ‬
‫ك َ‬
‫م َ‬
‫صلي ْ َ‬
‫هي َ‬
‫هي َ‬
‫د كَ َ‬
‫ح ّ‬
‫ُ‬
‫ما َ‬
‫على آ ِ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ت‬
‫ك‬
‫ر‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ب‬
‫يا‬
‫ي‬
‫م‬
‫ك‬
‫د‬
‫ي‬
‫م‬
‫ح‬
‫م‬
‫ل‬
‫آ‬
‫يى‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ع‬
‫و‬
‫د‬
‫م‬
‫ح‬
‫م‬
‫لى‬
‫ع‬
‫ك‬
‫ر‬
‫با‬
‫م‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ال‬
‫د‬
‫جي‬
‫م‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ٍ‬
‫ٍ‬
‫َ ِ ٌ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ ُ َ ّ‬
‫ُ َ ّ‬
‫َ َ‬
‫َ‬
‫ُ ّ َ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫د‪.‬‬
‫جي‬
‫م‬
‫د‬
‫مي‬
‫ح‬
‫ك‬
‫ن‬
‫إ‬
‫م‬
‫هي‬
‫را‬
‫ب‬
‫إ‬
‫ل‬
‫آ‬
‫لى‬
‫ع‬
‫و‬
‫م‬
‫هي‬
‫را‬
‫ب‬
‫إ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ ِْ َ ِ َ ِّ‬
‫َ ِ ٌ َ ِ ٌ‬
‫عَلى ِ ْ َ ِ َ َ‬
‫آیا میخواهی هدیهای را کششه از رسششول خششدا ج شششنیدم بششه تششو تقششدیم‬
‫کنم؟ گفتم‪ :‬بله‪ .‬گفت‪ :‬از رسول خدا پرسيديم چگونه بر تششو صششلوات‬
‫بفرستيم‪ ،‬خداوند به ما ياد داده كه چگونه سلم بفرستيم‪.‬‬
‫حضرت ج فرمود‪ :‬بگوييد‪ :‬خداوندا! بششر محمششد و آل محمششد صششلوات‬
‫بفرست همچنششانکه بششر ابراهيششم و آل ابراهیششم صششلوات فرسششتادی بششه‬
‫تحقیق تو در هر حالی بسیار ستوده و باعظمتی‪ ،‬خداوندا‪ ،‬بششه محمششد‬
‫و آل محمششد بركششت عطششا فرمششا همچنششانکه بششه ابراهيششم و آل ابراهیششم‬
‫های همانا تو در هر حالی بسیار ستوده و باعظمتی‪.‬‬
‫بركت داد ‌‬
‫بنششا بششه ایششن دليششل برخششی از بزرگششان علششم میگوينششد‪ :‬در تشششهد آخششر‬
‫صلوات فرستادن بر پیامبر ج واجب است‪ ،‬و ترک آن نمششاز را باطششل‬
‫میسازد‪.‬‬

‫باطلکنندههای نماز‬
‫نماز با ترک عمششدی یکششی از ارکششان گذشششته و خششوردن و نوشششیدن و‬
‫سخن گفتن و قهقهه کشیدن و حرکششات زيششادي و غيرضششروري باطششل‬
‫میشود‪.‬‬
‫در حدیث ابوهریره ذكر شد که پیامبر ج خطاب به فردی که اشتباه‬
‫کرده بود فرمود‪:‬‬
‫ل فإنک لم تص ّ‬
‫ص ّ‬
‫ل )رواه مسلم(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫نمازت را دوباره بخوان‪ ،‬چششون تششو نمششاز نخوانششدهای‪ .‬آن مششرد در آن‬
‫نماز دو رکن آرام گرفتن و اعتدال را ترک کرده بود‪.‬‬
‫در حدیث دیگر میفرماید‪:‬‬
‫إن فی الصلة لشغل ً )متفق عليه(‬
‫نماز خواندن مانع سخن گفتن است‪.‬‬
‫و در حدیث معاویه بن حکم سلمی میفرماید‪:‬‬
‫ميي ْ َ‬
‫ها َ‬
‫مييا‬
‫ح ِ‬
‫ن َ‬
‫يءٌ ِ‬
‫ذ ِ‬
‫ه ِ‬
‫إِ ّ‬
‫صل ُ ُ‬
‫في َ‬
‫س إ ِن ّ َ‬
‫صَلةَ َل ي َ ْ‬
‫ه ال ّ‬
‫ش ْ‬
‫ن ك َلم ِ الّنييا ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫قَراءَةُ ال ُ‬
‫ن )رواه مسلم(‬
‫و ِ‬
‫ُ‬
‫سِبي ُ‬
‫و الت ّ ْ‬
‫قْرآ ِ‬
‫والت ّكِبيُر َ‬
‫ح َ‬
‫ه َ‬
‫به راستي در اين نماز هيچ چيز از سخنان مششردم‪ ،‬شايسششتهي گفتششن‬
‫نيست بيگمان نماز عبارت است از تسششبيح و تکششبير و قششرائت قششرآن‪.‬‬
‫)مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫یا حدیث‪:‬‬
‫ل یقطع الصلة الکشششر‪ ،‬و إنمششا یقطعهششا القهقششه‪).‬أخرجششه إبششن أبششی‬
‫شیبه و عبدالرزاق(‬
‫نماز با نيشخند باطل نمیگردد‪ ،‬بلکه با قهقهه کشیدن باطل میشود‪.‬‬

‫سنتهای نماز‬
‫دعششای اسششتفتاح‪ ،‬آمیششن گفتششن‪ ،‬خوانششدن مقششداری از قششرآن بعششد از‬
‫سورهي فاتحه در نماز صبح و دو رکعت اول نمازهششای ظهششر و عصششر‬
‫ومغششرب و عشششاء‪ ،‬و آشششکارا خوانششدن در نمازهششای جهششری و پنهششان‬
‫خواندن در نمازهشای سشری‪ ،‬و چنشد دفعشه تسشبیح را تكشرار کشردن در‬
‫ركوع و سجود‪ ،‬بلند کردن دستها در جاي خودش و قرار دادن دسششت‬
‫راست بر روی دست چﭗ در قیام‪ ،‬از سنتهای نماز به شمار میآیند‪.‬‬
‫آیهي ‪ 98‬سورهي نحل به سنت بودن استعاذه اشاره میفرماید‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬

‫چ ﮝﮱ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ چ النحل‪٩٨ :‬‬
‫ههاي شيطان مطرود‬
‫هنگامي كه خواستي قرآن بخواني‪ ،‬از وسوس ‌‬
‫)از رحمت يزدان( به خدا پنشاه بششبر )تشا اهريمشن تششو را از فهششم معنشي‬
‫قرآن و عمل بدان باز ندارد(‪.‬‬
‫یا حدیث جبیر بن مطعم که میگوید‪ :‬از پیامبر ج شنیدم که فرمود‪:‬‬
‫اللهم أعوذ بک مششن الشششیطان الرجیششم‪ ،‬مششن همششزه و نفثششه و نفخششه‪.‬‬
‫)رواه نسائی و إبن أبی شیبه(‬
‫خدايا از شيطان رانده شده و اغوا و افسون و غرور او بششه تششو پنششاه‬
‫ميبرم‪.‬‬
‫همچنين حدیث ابی سعید خدری از رسول خدا ج كه فرمود‪:‬‬
‫أعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم من همزه‬
‫و نفخه و نفثه‪).‬رواه أبوداوود و النسائي و الترمذي(‪.‬‬
‫یبرم از شیطان رانده ششده‪ ،‬و اغشواگري‬
‫به خدای شنوا ودانا پناه م ‌‬
‫و غششرور و افسششون او‪) .‬ابششوداوود و نسششائي و ترمششذي آن را روايششت‬
‫كردهاند(‪.‬‬
‫یا دعای افتتاح كه در حدیث ابششوهریره آمششده اسششت‪ :‬پیششامبر ج میششان‬
‫الله اکبر تحريم و خوانششدن سششورهي فششاتحه انششدکی سششکوت و توقششف‬
‫اختیار میفرمود‪ ،‬از آن سکوت پرسیدم وگفتم‪ :‬پششدر و مششادرم فششدایت‬
‫در این مدت توقف و سکوت چه چیزی میگویی؟ فرمود‪ :‬میگویم‪:‬‬
‫أللهم باعد بینی وبین خطایای کما باعدت بین المشرق و‬
‫المغرب‪ ،‬أللهم نقنی من خطایای کما ینقی الثوب البیض‬
‫من الدنس‪ ،‬أللهم اغسلنی ميين خطایييای بالثلييج و الميياء و‬
‫البرد‪) .‬رواه البخاري(‬
‫خداوندا! بین من و خطاهایم فاصله بیانششداز همچنششانکه بیششن مشششرق‬
‫ومغرب فاصله انداختی‪ ،‬خداوندا! مرا از گناهانم پششاک کششن همچنششانکه‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫یشششود‪ ،‬خداونششدا! مششرا از‬
‫لبششاس سششفید از چششرک و آلششودگی پششاک م ‌‬
‫خطاهایم با برف و آب و تگرک بشششوی‪) .‬بخششاري آن را روايششت كششرده‬
‫است(‪.‬‬
‫در مششورد سششنت بششودن آمیششن گفتششن بعششد از سششورهي فششاتحه حششدیث‬
‫ابوهریره است که پیامبر ج فرمود‪:‬‬
‫ب َ َ‬
‫و َ‬
‫م‪َ :‬‬
‫قيي ا َ‬
‫ن‪.‬‬
‫ل ا ْل ِٕ ٰ‬
‫إ ِ ٰذا ٰ‬
‫م ْ‬
‫لال ٰ ّ‬
‫غ ُ‬
‫ميي ا ُ‬
‫ضييال ّي ِ َ‬
‫هيي ْ‬
‫ر ال ْ َ‬
‫ضييو ِ‬
‫م َ‬
‫غْييي ِ‬
‫علي ْ ِ‬
‫ة ُ‬
‫ه َ‬
‫ق َ‬
‫ن ٰوا َ‬
‫قوُلوا‪ :‬آمين‪َ .‬‬
‫ف ُ‬
‫َ‬
‫و َ‬
‫ه‬
‫غ ِ‬
‫ل ال ْ ٰم ٰلئ ِک َ ِ‬
‫فا ِٕ ّ‬
‫م ْ‬
‫فييَر َليي ُ‬
‫ول ُ ُ‬
‫ف َ‬
‫ن َ‬
‫ق ْ‬
‫ق ْ‬
‫ٰما ت َ َ‬
‫ه‪) .‬متفق عليه(‬
‫ن ذَن ْب ِ ِ‬
‫م ِ‬
‫قد ّ َ‬
‫م ْ‬
‫هرگاه امام جماعت در خواندن فاتحه به »غيشر المغضششوب عليهششم و‬
‫لالضالين« رسيد بگويید‪ :‬آمین‪ ،‬چون آمیششن گفتشن هشر کشس بشا آمیششن‬
‫گفتن ملئکه و فرشتگان هماهنگ باشششد‪ ،‬گناهششان پيشششين او آمرزيششده‬
‫ميشود‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫دلیل خواندن مقششداری از قششرآن بعششد از سششورهي فششاتحه حششدیث ابششو‬
‫قتاده است که گفت‪:‬‬
‫کان النبی ج یقرأ فی الرکعتین الولین من صلة الظهيير‬
‫بفاتحة الکاب و سورتین‪ ،‬یطول فی الولييی و یقصيير فييی‬
‫الثانیة‪ ،‬و یسمع الیة أحیانا‪ ،‬و کان یقرأ فی العصر بفاتحة‬
‫الکتاب و سورتین‪ ،‬و کان یطييول فييی الرکعيية الولييی ميين‬
‫صلة الصبح و یقصر فی الثانیة‪.‬‬
‫یخواند که‬
‫پیامبر ج در دو رکعت اول نماز ظهر فاتحه و دو سوره م ‌‬
‫یکششرد‪ ،‬و گششاهی آیششه را‬
‫رکعت اول را طششولنی و دومششی را کوتششاهتر م ‌‬
‫یشنیدیم‪ .‬و در نماز عصر فاتحه و دو‬
‫یخواند که ما آن را م ‌‬
‫طوری م ‌‬
‫یکرد‪ ،‬و رکعت اول نماز صبح را طولنی و رکعششت‬
‫سوره را قرائت م ‌‬
‫یخواند‪.‬‬
‫دوم را کوتاهتر م ‌‬
‫دلیل بلند کردن دستها در رکوع و بلند شدن از آن‪ ،‬حدیث سالم بششن‬
‫عبدالله از عبدالله بن عمر است‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫أن رسييولالله ج کييان یرفييع یييدیه حييذو منکييبیه إذا افتتييح‬
‫الصييلة‪ ،‬و إذا کييبر للرکييوع‪ ،‬و إذا رفييع رأسييه ميين الرکييوع‬
‫رفعهما کذلک أیضا‪.‬‬
‫یکششرد دسششتهایش را تششا مقابششل‬
‫پیششامبر ج وقششتی شششروع بششه نمششاز م ‌‬
‫یکرد‪ ،‬و هنگام تکبیر گفتن برای رکوع و بلند شدن‬
‫ههایش بلند م ‌‬
‫شان ‌‬
‫یداد‪.‬‬
‫از آن نیز همین کار را انجام م ‌‬
‫دلیل قرار دادن دست راست بر روی دست چﭗ‪ ،‬حشدیث سشهل بشن‬
‫یشد‪ ،‬که در نماز دسششت‬
‫سعد است که گفت‪ :‬به مردم دستور داده م ‌‬
‫راستشان را روی سششاعد چپشششان قششرار دهنششد‪) .‬بخششاری آن را روايششت‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫و اين حدیث ابو داوود و نسائی از وائل بن حجر كه‪:‬‬
‫ثم وضع یده الیمنی علی ظهر کفه الیسری و الرسغ و الساعد‪.‬‬
‫سپس دست راست خود را بر پشت دست و مچ و بازوي چﭗ نهاد‪.‬‬
‫و در روايت مسلم از وائل آمده است كه‪ :‬سپس هنگام وارد شششدن‬
‫به نمششاز دسششتهایش را بلنششد میکششرد‪ ،‬آنگششاه لباسششش را جمششع میکششرد و‬
‫سپس دست راستش را بر روی دست چﭗ ميگذاشت‪.‬‬
‫دلیل قرار دادن ستر حدیث مسلم است که میفرمايد‪:‬‬
‫إذا وضع أحدکم بین یدیه مثيل ميؤخرة الرحيل فلیصيل‪ ،‬و‬
‫لیبال من مر وراء ذلک‪.‬‬
‫هرگاه یکی از شما چیزی را به اندازهي پشتی پششالن شششتر روبششروی‬
‫خود قرار دهد و نمازش را بخواند‪ ،‬اگر کسی هم از آنسوی آن عبششور‬
‫‌کند مهم نيست‪.‬‬
‫امام نووي میفرماید‪ :‬این حدیث دال بر سنت بششودن سششتر اسششت‪ ،‬و‬
‫بیان میكند که حداقل سششتر‪ ،‬پششالن شششتر اسششت‪ ،‬کششه سششه زراع طششول‬
‫دارد‪ ،‬بنابراین با هر چیزی که سه زراع باشد اين سنت به جاي آورده‬
‫میشود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫نافع از عبدالله روایت میکند که پیامبر ج بعضی مواقع نیششزهی خششود‬
‫را در زمیششن فششرو میکششرد و رو بششدان نمششاز میخوانششد همچنیششن از نششافع‬
‫روایت شده است که هنگام بیرون رفتن از شهر برای اداي نماز عید‬
‫نیزه را همراه خود آورد و آن را در زمین نصب کرد و رو به آن نمششاز‬
‫را اقامه فرمود‪ ،‬بیشتر اوقات حضرت ج در سششفر ایششن کششار را انجششام‬
‫میداد و بعدها امرا نيز اين كار را انجام ميدادند‪) .‬بخاری و مسششلم آن‬
‫را روايت كردهاند(‪.‬‬

‫اختلف در مورد وجوب و سنت برخی از افعال و اقول‬
‫نماز‬
‫در مورد جملهي »سمع الله لمن حمده‪ ،‬ربنا و لك الحمد« نسبت به‬
‫امام و مأموم اختلف است و همچنین در مششورد جملهي »ربنششا و لششک‬
‫الحمد« نسبت به مأموم و تکششرار جملهي »سشبحان ربشی العظیششم« و‬
‫»سبحان ربی العلی« در رکوع و سجده و تكبير انتقششال از يششك ركششن‬
‫به ركن ديگر و تشهد اول اختلف وجود دارد‪ ،‬گروهی میگوینششد‪ :‬اينهششا‬
‫واجبند‪ ،‬و برخی قائل به مندوب بودن آنها هستند‪.‬‬
‫به جملهي‪ :‬سششمع اللششه لمششن حمششده‪ ،‬ربنششا و لششك الحمششد ايششن حششديث‬
‫ابوهريره اشاره دارد كه گفت‪ :‬پیامبر ج هرگاه از رکششوع برمیخاسششت‬
‫میفرمود‪» :‬سمع الله لمن حمده« و وقتی کامل ً بلند میشد ميفرمود‪:‬‬
‫»ربنا و لک الحمد«‪) .‬متفق عليه(‬
‫یا حدیث‪ :‬إذا قال المام »سمع الله لمن حمده«‪ ،‬فقولوا‪ :‬أللهم ربنا‬
‫لک الحمد‪ ،‬فإنه من وافق قول الملئکة غفر لششه مششا تقششدم مششن ذنبششه‪.‬‬
‫)متفق عليه(‬
‫هر گاه امام گفت‪» :‬سمع الله لمن حمششده«‪ ،‬شششما بگوییششد‪» :‬أللهششم‬
‫ربنا لک الحمد« چون هرگاه سششخن كسششي موافششق و هماهنششگ سششخن‬
‫فرشتگان باشد خداوند از گناهان گذشتهي آن فرد میگذرد‪.‬‬
‫در مورد تشهد حديث ابن مسعود است كه ميگويد‪:‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ي ج ُ‬
‫ري ي َ‬
‫ك ُّنا إ ِ َ‬
‫ل‬
‫ص يل ّي َْنا َ‬
‫م َ‬
‫خل ْي َ‬
‫س يَل ُ‬
‫قل ْن َييا ال ّ‬
‫ذا َ‬
‫عل َييى ِ‬
‫ف الن ّب ِي ّ‬
‫جب ْ ِ‬
‫مي َ‬
‫فال ْت َ َ‬
‫ن َ‬
‫و ُ‬
‫عَلى ُ‬
‫كاِئي َ‬
‫ت إ ِل َي َْنا رسييولالله‬
‫م َ‬
‫و ِ‬
‫سَل ُ‬
‫ف َ‬
‫ل ال ّ‬
‫فَل ٍ‬
‫ن َ‬
‫فَل ٍ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫فلي َ ُ‬
‫م َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫قي ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ل‬
‫ك‬
‫د‬
‫ي‬
‫ح‬
‫أ‬
‫لى‬
‫ي‬
‫ص‬
‫ذا‬
‫إ‬
‫ي‬
‫ف‬
‫م‬
‫ل‬
‫ي‬
‫س‬
‫ال‬
‫و‬
‫ي‬
‫ه‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ال‬
‫ن‬
‫إ‬
‫ل‬
‫يا‬
‫ي‬
‫ق‬
‫ف‬
‫ج‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ي‬
‫ي‬
‫ب‬
‫ن‬
‫ال‬
‫يا‬
‫ي‬
‫آيه‬
‫ك‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ع‬
‫م‬
‫ل‬
‫س‬
‫ال‬
‫ت‬
‫با‬
‫ي‬
‫ط‬
‫وال‬
‫ت‬
‫وا‬
‫ل‬
‫ص‬
‫وال‬
‫ه‬
‫َ‬
‫الت ّ ِ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ّ ُ‬
‫ُ‬
‫حّيا ُ‬
‫ّ َ ُ َ‬
‫ت ل ِل ّ َ‬
‫ِ ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫وب ََر َ‬
‫ه‬
‫و َ‬
‫م َ‬
‫ميي ُ‬
‫علييى ِ‬
‫عَبيياِد الليي ِ‬
‫ة الليي ِ‬
‫وَر ْ‬
‫سييل ُ‬
‫ه ال ّ‬
‫كييات ُ ُ‬
‫ح َ‬
‫علي َْنييا َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫في‬
‫ل‬
‫صا‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ل‬
‫د‬
‫ب‬
‫ع‬
‫ل‬
‫ك‬
‫ت‬
‫ب‬
‫صا‬
‫أ‬
‫ها‬
‫مو‬
‫ت‬
‫ل‬
‫ق‬
‫ذا‬
‫إ‬
‫م‬
‫ك‬
‫ن‬
‫إ‬
‫ف‬
‫ن‬
‫حي‬
‫ل‬
‫صا‬
‫ال‬
‫َ‬
‫ح ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫ٍ‬
‫ْ‬
‫َ َ ْ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫َ َ ِ ْ َ ِ‬
‫َ َ ٍ‬
‫شهد أ َن َل إل َه إّل الل ّيه وأ َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫دا‬
‫ي‬
‫م‬
‫ح‬
‫م‬
‫ن‬
‫أ‬
‫د‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ش‬
‫أ‬
‫ض‬
‫ر‬
‫ل‬
‫وا‬
‫ء‬
‫ِ‬
‫ما‬
‫س‬
‫َ ُ ْ‬
‫َ ُ ّ ُ َ ّ ً‬
‫ال ّ َ‬
‫ُ َ‬
‫َ‬
‫ِ َ ِ‬
‫ْ ِ‬
‫ه )متفق عليه(‪.‬‬
‫َ‬
‫وَر ُ‬
‫سول ُ ُ‬
‫عب ْدُهُ َ‬
‫وقتي پشت سر پيامبر ج نماز ميخوانديم در تشششهد میگفششتیم‪ :‬سششلم‬
‫بر جبرئیل و میکائیل‪ ،‬سلم بر فلني و فلني‪ .‬پیامبر ج رو به ما کششرد‬
‫و فرمود‪ :‬هرگاه يكي از شما نماز خواند بگوید‪ :‬تمام زنششدهباد گفتنهششا‬
‫و هر دعایی کشه بشا آن تعظیششم خداونششد متعششال مقصشود باشششد و تمشام‬
‫پاکیها فقط لیق خداوند متعال است‪ ،‬سلم‪ ،‬رحمت و برکات خدا بششر‬
‫تو باد ای پیامبر‪ ،‬سلم بر ما و بر بندگان صششالح خششدا‪) ،‬هرگششاه ايششن را‬
‫بگوييد تمام بندگان صالح خدا را در آسمان و زميششن شششامل ميشششود(‬
‫یدهم که هیچ معبود بر حقی غیر از الله نیسششت و شششهادت‬
‫شهادت م ‌‬
‫یدهم که محمد بنده و فرسشتادهي اوسشت‪).‬بخشاري و مسشلم آن را‬
‫م ‌‬
‫روايت كردهاند(‪.‬‬
‫یا حدیث ابن عباس که میفرماید‪ :‬پیامبر ج بششه مششا تشششهد میآمششوخت‬
‫همانگونه که قرآن را به ما میآموخت‪ ،‬میفرمود‪:‬‬
‫عل َي ْ َ‬
‫ي‬
‫م َ‬
‫الت ّ ِ‬
‫ت ل ِل ّ ِ‬
‫سَل ُ‬
‫والطّي َّبا ُ‬
‫وا ُ‬
‫حّيا ُ‬
‫ت ال ّ‬
‫وال ّ‬
‫ت َ‬
‫صل َ َ‬
‫ه َ‬
‫ك آيها الن ّب ِي ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ه‬
‫و َ‬
‫م َ‬
‫ميي ُ‬
‫علييى ِ‬
‫عَبيياِد الليي ِ‬
‫ة الليي ِ‬
‫وَر ْ‬
‫سييل ُ‬
‫ه ال ّ‬
‫وب ََركييات ُ ُ‬
‫ح َ‬
‫علي َْنييا َ‬
‫ه َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫في‬
‫ل‬
‫صا‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ل‬
‫د‬
‫ب‬
‫ع‬
‫ل‬
‫ك‬
‫ت‬
‫ب‬
‫صا‬
‫أ‬
‫ها‬
‫مو‬
‫ت‬
‫ل‬
‫ق‬
‫ذا‬
‫إ‬
‫م‬
‫ك‬
‫ن‬
‫إ‬
‫ف‬
‫ن‬
‫حي‬
‫ل‬
‫صا‬
‫ال‬
‫َ‬
‫ح ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ِ‬
‫ٍ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ َ ِ ْ َ ِ‬
‫َ َ ٍ‬
‫شهد أ َن َل إل َه إّل الل ّيه وأ َ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫دا‬
‫ح‬
‫م‬
‫ن‬
‫أ‬
‫د‬
‫ه‬
‫ي‬
‫ش‬
‫أ‬
‫ض‬
‫ر‬
‫ل‬
‫وا‬
‫ء‬
‫ِ‬
‫ما‬
‫س‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫مي ً‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ ّ‬
‫ال ّ َ‬
‫ُ َ‬
‫َ‬
‫ِ َ ِ‬
‫ْ ِ‬
‫ُ‬
‫ه )متفق عليه(‪.‬‬
‫َ‬
‫وَر ُ‬
‫سول ُ‬
‫عب ْدُهُ َ‬
‫یا حدیث ابوموسیاشعری از رسول اکرم ج که میفرماید‪:‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ذا َ‬
‫ل َ‬
‫ة َ‬
‫عن ْدَ ال ْ َ‬
‫وإ ِ َ‬
‫ت‬
‫م الت ّ ِ‬
‫ن ِ‬
‫ح ِ‬
‫ن ِ‬
‫عد َ ِ‬
‫كا َ‬
‫لأ َ‬
‫ق ْ‬
‫حّيا ُ‬
‫م ْ‬
‫فل ْي َك ُ ْ‬
‫دك ُ ْ‬
‫و ِ‬
‫ق ْ‬
‫و ِ‬
‫نأ ّ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ه‬
‫ي‬
‫لي‬
‫ال‬
‫ة‬
‫م‬
‫ح‬
‫ر‬
‫و‬
‫ي‬
‫ب‬
‫ن‬
‫ال‬
‫آيها‬
‫ك‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ع‬
‫م‬
‫ل‬
‫س‬
‫ال‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ل‬
‫ت‬
‫وا‬
‫ل‬
‫ص‬
‫ال‬
‫ت‬
‫با‬
‫ي‬
‫ط‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ّ َ ُ ِ ِ‬
‫ْ‬
‫ّ ُ‬
‫ال ّ َ ُ‬
‫ّ ِ ّ َ َ ْ َ‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫َ‬
‫وب ََر َ‬
‫ن أَ ْ‬
‫ن‬
‫و َ‬
‫م َ‬
‫صييال ِ ِ‬
‫عَلى ِ‬
‫عَباِد الل ّ ِ‬
‫هد ُ أ ْ‬
‫سَل ُ‬
‫شيي َ‬
‫حي َ‬
‫ه ال ّ‬
‫كات ُ ُ‬
‫ه ال ّ‬
‫عل َي َْنا َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ّ‬
‫ّ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ه‪).‬رواه البخاری(‬
‫ل‬
‫سو‬
‫ر‬
‫و‬
‫ه‬
‫د‬
‫ب‬
‫ع‬
‫دا‬
‫م‬
‫ح‬
‫م‬
‫ن‬
‫أ‬
‫د‬
‫ه‬
‫ش‬
‫أ‬
‫و‬
‫ه‬
‫ل‬
‫ال‬
‫ل‬
‫إ‬
‫ه‬
‫ل‬
‫إ‬
‫ل‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫ً‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ ّ‬
‫ُ َ َ‬
‫ُ َ‬
‫َ ِ َ ِ‬
‫هرگاه كسي براي تشهد نشسششت بگویششد‪ :‬تحيششات‪ ،‬پاكيهششا و صششلوات‬
‫فقط شایستهي خداوند متعال است‪ .‬سلم‪ ،‬رحمت و برکات خششدا بششر‬
‫یدهششم‬
‫تو باد ای پیامبر‪ ،‬سلم بر ما و بر بندگان صالح خدا‪ ،‬شهادت م ‌‬
‫یدهم که محمد‬
‫که هیچ معبود بر حقی غیر از الله نیست و شهادت م ‌‬
‫بنده و فرستادهي اوست‪.‬‬
‫اهل علم اتفاق دارند که همهي این الفاظ درست هستند و هر کس‬
‫یکی از آنها را در تحیات خواند پاداش ميگيرد‪.‬‬
‫اساس اختلف در وجوب تشهد حدیث ابن بحینه است کششه میگویششد‪:‬‬
‫پیامبر ج نماز ظهر را با ما خواند‪ ،‬در دو رکعششت اول تشششهد نخوانششد و‬
‫برخاست‪ ،‬مردم هم همراه ایشان بلند شدند‪ ،‬وقتی که نماز به پایششان‬
‫رسید مردم منتظششر سششلم دادن ايشششان بودنششد‪ ،‬ولششی ایشششان قبششل از‬
‫سلم دو بار به سجده رفت سششپس سششلم داد‪) .‬بخششاری آن را روايششت‬
‫كرده است(‪.‬‬
‫گروهی که قائل به سنت بودن تشهد هسششتند‪ ،‬میگوینششد‪ :‬اگششر تشششهد‬
‫واجب بششود رسششول خششدا ج بششدان برمیگشششت و تنهششا بششه سششجده اکتفششا‬
‫نمیفرمود‪ ،‬حتی امام بخاری حدیث را در باب »کسششی کششه تشششهد اول‬
‫را واجب نمیداند« روایت کرده است‪.‬‬
‫گروه دیگر که قائل به وجوب هستند به حدیثي دیگر كه بخششاری بششاز‬
‫هم از ابن بحینه روايت ميكند استناد میکنند که میگويد‪ :‬با رسول خدا‬
‫ج نماز ظهر را میخواندیم‪ ،‬در رکعت دوم برخاست هر چند میبایست‬
‫تشهد بخواند‪ ،‬ولی در پایان نماز دو بار به سجده رفت‪.‬‬
‫اينكه ابن بحینه گفته است‪ :‬میبایست تشهد بخواند‪ ،‬دال بششر وجششوب‬
‫آن است‪ .‬البته احتمال هر دو دیدگاه وجود دارد‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫مکروهات نماز‬
‫نگاه کردن به اطراف و آسمان‪ ،‬دستها را بششر پهلششو گششذاردن‪ ،‬داخششل‬
‫کردن انگشتان در همششدیگر و ایجششاد صششدا توسششط آنهششا‪ ،‬بششازی کششردن‪،‬‬
‫شدت قضای حاجت‪ ،‬نماز خواندن هنگام حاضر بششودن غششذا‪ ،‬نشسششتن‬
‫بر روی لگن و گسترانيدن بازوها در سجده جزء مکروهششات نمششاز بششه‬
‫شمار میآیند‪.‬‬
‫پیامبر ج در مورد نگاه كردن به اطراف در نماز میفرماید‪:‬‬
‫هييو إختلس یختلسييه الشييیطان ميين صييلة العبييد )رواه‬
‫البخاری(‬
‫یرباید‪.‬‬
‫یک دزدی پنهانی است که شیطان از نماز بنده م ‌‬
‫در مورد نگاه کردن به آسمان میفرماید‪:‬‬
‫دعاء فييی‬
‫لینتهیيين أقييوام عيين رفعهييم أبصييارهم عنييد ال ي ّ‬
‫الصلة إلی السماء أو لتخطفن أبصارهم )رواه البخاری(‬
‫آنششانی کششه در هنگششام دعششا در نمششاز چشمانشششان را بششه آسششمان بلنششد‬
‫یکنند‪ ،‬باید از این عملشان دست بکشند‪ ،‬وگرنه چشمانشان خيششره‬
‫م ‌‬
‫خواهد ماند‪).‬بخاري آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫در مورد دست بر پهلو نهادن به هنگششام ايسششتادن در نمششاز ابششوهریره‬
‫میگويد‪:‬‬
‫نهی النبي ج أن یصلی الرجل مختصرا )رواه مسلم(‬
‫نهی شده است که شخص هنگام ايستادن در نمششاز دسششتانش را بششر‬
‫پهلويش بگذارد‪) .‬مسلم آن را روايت كرده است(‪.‬‬
‫حدیث »اسششکنوا فششی الصششلة« )در نمششاز حرکششت نکنیششد( بششه حرکششت‬
‫نکردن اشاره میفرماید‪) .‬به روايت مسلم(‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫در مورد نهی از نماز خواندن هنگام آماده شدن غذا و شدت قضششای‬
‫حاجت پیامبر ج میفرماید‪:‬‬
‫ل صلة بحضرة الطعام‪ ،‬و ل و هو یدافعه الخبثان )متفق عليه(‬
‫هنگام آماده شدن غذا و شدت قضای حاجات نماز نخوانید‪) .‬بخششاري‬
‫و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در مششورد نهششی از نشسششتن بششر روی مقعششد و گسششتراندن بازوهششا در‬
‫سجده حدیث عايشه است که میفرماید‪:‬‬
‫رسول خدا از گذاشتن مقعد به زمین و گستراندن بازوها در سجده‬
‫همچون درندگان نهی میفرمود‪) .‬به روايت مسلم(‬
‫سجدهي سهو‬
‫سجدهي سهو هنگام افزودن یا کاستن فعل یا گفتاری یا شک کردن‬
‫در آن به جاي آورده ميشود‪:‬‬
‫ش هر کس چیزی از جنس افعال نماز که نماز را باطل میکنششد عمششدا ً‬
‫به آن بیفزاید باید سجدهي سهو را به جا بیاورد‪ ،‬اما اگر فعل افزوده‬
‫شده موجب باطل شدن نماز نگردد سجدهي سهو لزم نیسششت بلکششه‬
‫سنت است‪ ،‬اگر قبل از به جا آوردن سجدهي سهو سششلم داد بعششد از‬
‫سلم میتواند آن را به جا بیاورد البته اگر فاصلهی زماني زیادی ایجاد‬
‫نشود‪.‬‬
‫ش هر کس رکنی از ارکان نماز به جز تکبیر تحرم را ترک کنششد و بعششد‬
‫از وارد شدن بشه رکعشت دیگششر آن را بششه يششاد آورد‪ ،‬رکعشت اول باطششل‬
‫شده است و باید رکعتي دیگر بخواند و سجدهي سهو بششبرد‪ ،‬امششا اگششر‬
‫قبل از وارد شدن به رکعت دیگر به یاد آن رکن ترک شده افتاد‪ ،‬باید‬
‫به آن رکن برگردد و از نو شروع کند‪ ،‬امششا اگششر بعششد از سششلم بششه یششاد‬
‫رکن ترک شده افتاد باید رکعششتی دیگششر از نششو بخوانششد و بعششد ازآن بششه‬
‫سجدهي سهو برود‪.‬‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫ش اگر کسی در تعداد رکعات نمششاز دچششار شششک شششد بششه شششکی عمششل‬
‫میکند که دال بر تعداد رکعات كمتري است و قبل از اتمام نماز بايششد‬
‫سجدهي سهو به جاي آورد‪ ،‬سجدهي سهو هنگام ترک سنتها منششدوب‬
‫است‪ ،‬و رفتن به سجده قبل از سلم و بعد از آن هم جائز است‪.‬‬
‫ش بهتر است اگر سششجدهي سشهو بششراي کاسششتن فعلشی باشششد قبششل از‬
‫سلم دادن به جشا آورده ششود چشون تتمهي نمششاز اسشت ولشی اگشر در‬
‫مقابل افزودن چیزی باشد بششر خلف میششل شششیطان بعششد از سششلم بششه‬
‫سجده برود‪ ،‬تا دو چیز به نماز افزوده نشود‪.‬‬
‫حدیث عبدالله بر مشروعیت سجدهي سهو به هنگام افزودن چيزي‬
‫به نماز اشاره ميكند‪ :‬رسول خدا ج در نماز ظهر پنششج رکعششت خوانششد‪،‬‬
‫خطاب به ایشان گفتند‪ :‬به ركعات نماز افزوده شده اسششت؟ فرمششود‪:‬‬
‫مگر چه شده است؟ گفتند‪ :‬پنج رکعت خوانديد‪ .‬پس دو بار به سجده‬
‫رفت‪) .‬بخاری و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫و حدیث ابوهریره كه گفت‪:‬‬
‫ما‬
‫ع ِ‬
‫ي ال ْ َ‬
‫ح َ‬
‫صّلى ب َِنا رسولالله ج إ ِ ْ‬
‫ما الظّ ْ‬
‫وإ ِ ّ‬
‫ي إِ ّ‬
‫دى َ‬
‫َ‬
‫هَر َ‬
‫ش ّ‬
‫صَلت َ ْ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ْ‬
‫د‬
‫ي‬
‫س‬
‫م‬
‫ل‬
‫ا‬
‫ة‬
‫ي‬
‫ل‬
‫ب‬
‫ق‬
‫في‬
‫عا‬
‫ذ‬
‫ج‬
‫تى‬
‫أ‬
‫م‬
‫ث‬
‫ن‬
‫ي‬
‫ت‬
‫ع‬
‫ك‬
‫ر‬
‫في‬
‫م‬
‫ل‬
‫س‬
‫ف‬
‫ر‬
‫ص‬
‫ً‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ج ِ‬
‫ِ‬
‫ْ‬
‫ْ‬
‫َ‬
‫ال ْ َ‬
‫ّ‬
‫َ َ‬
‫َ ْ ِ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫ع ْ َ‬
‫ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫م يَر َ‬
‫في ال ْ َ‬
‫َ‬
‫ن‬
‫م ْ‬
‫و ُ‬
‫و ِ‬
‫غ َ‬
‫هاب َييا أ ْ‬
‫ف َ‬
‫ست َن َدَ إ ِل َي ْ َ‬
‫فا ْ‬
‫ع َ‬
‫ها ُ‬
‫ر َ‬
‫ق ْ‬
‫ضًبا َ‬
‫وم ِ أب ُييو ب َك ْي ٍ‬
‫َ‬
‫ّ‬
‫ف َ‬
‫صييلةُ َ‬
‫س ُ‬
‫م ُ‬
‫ذو‬
‫و َ‬
‫سييَر َ‬
‫ق ِ‬
‫عا ُ‬
‫خييَر َ‬
‫قييا َ‬
‫صييَر ْ‬
‫ج َ‬
‫ي َت َك َل َ‬
‫ت ال ّ‬
‫مييا َ‬
‫ن ال َّنييا ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ْ‬
‫ت َ‬
‫ل َيا رسولالله أ ُ‬
‫ف َ‬
‫ن َ‬
‫قا َ‬
‫فن َظ يَر‬
‫م نَ ِ‬
‫ق ِ‬
‫صلةُ أ ْ‬
‫صَر ْ‬
‫سييي َ‬
‫ت ال ّ‬
‫الي َدَي ْ ِ‬
‫ْ‬
‫ن َ‬
‫ميا ي َ ُ‬
‫ف َ‬
‫ماًل َ‬
‫قييو ُ‬
‫قيا َ‬
‫ل ُ‬
‫قياُلوا‬
‫و ِ‬
‫ي ج يَ ِ‬
‫ل َ‬
‫شي َ‬
‫ميًنيا َ‬
‫الن ّب ِي ّ‬
‫ذو الَييدَي ْ ِ‬
‫ن َ‬
‫ص ّ‬
‫م‬
‫صّلى َرك ْ َ‬
‫ل إ ِّل َرك ْ َ‬
‫و َ‬
‫م ك َب َّر ث ُ ي ّ‬
‫م ثُ ّ‬
‫سل ّ َ‬
‫صدَقَ ل َ ْ‬
‫ف َ‬
‫م تُ َ‬
‫َ‬
‫ن َ‬
‫عت َي ْ ِ‬
‫عت َي ْ ِ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ُ‬
‫ع )متفق عليه(‪.‬‬
‫ف‬
‫ر‬
‫و‬
‫ر‬
‫ب‬
‫ك‬
‫م‬
‫ث‬
‫د‬
‫ج‬
‫س‬
‫و‬
‫ر‬
‫ب‬
‫ك‬
‫م‬
‫ث‬
‫ع‬
‫ف‬
‫ر‬
‫ف‬
‫ر‬
‫ب‬
‫ك‬
‫م‬
‫ث‬
‫د‬
‫ج‬
‫س‬
‫ّ َ َ َ َ‬
‫ّ َ َ َ َ َ ّ‬
‫َ َ ّ‬
‫َ َ َ ّ‬
‫ّ َ‬
‫پیامبر ج همراه ما نماز عصر یا ظهر را به امامت خواند‪ ،‬بعششد از دو‬
‫رکعت سلم داد‪ ،‬سپس کنار ستونی در جهت قبله رفششت و بششا حششالت‬
‫نگرانی بدان پشت داد‪ ،‬مردم بششا شششتاب بیششرون رفتنششد و گفتنششد نمششاز‬
‫کوتاه شده است‪ ،‬ذوالیدین بلند شد و خطاب به پیامبر گفت‪ :‬آیا نماز‬
‫کوتاه شده است یا فراموش كرديد؟ پیامبر به دور و بششر نگششاه کششرد و‬
‫فرمود‪ :‬ذوالیدین چه میگوید؟ گفتنششد‪ :‬راسششت میگویششد تنهششا دو رکعششت‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫نماز خواندید‪ ،‬پیامبر بلند شد و دو رکعت دیگر خواند‪ .‬آنگاه سلم داد‬
‫و دو سجده به جاي آورد‪) .‬بخاري و مسلم آن را روايت كردهاند(‪.‬‬
‫در مورد مشروعیت سجدهي سهو هنگام دچششار شششک شششدن حششدیث‬
‫ابی سعید خدری از پیامبر ج است که میفرماید‪:‬‬
‫إذا شک أحييدکم فييی صييلته فلييم یييدرکم صييلی؟ ثلثييا أم‬
‫أربعا؟ فلیطرح الشک و لیبن علی مييا إسييتیقن ثييم یسييجد‬
‫سجدتین قبل أن یسلم‪ .‬فإن کان صلی خمسييا شييفعن لييه‬
‫صلته‪ ،‬و إن کان صلی إتماما لربع کانتا ترغیما للشیطان‪.‬‬
‫)رواه مسلم(‬
‫هرگاه یکی از شما در نمازش دچار شک شد و ندانست چند رکعششت‬
‫–سه یا چهار رکعت– خوانده است باید شک را از خود دورسازد و بر‬
‫یقین بنا کند‪ ،‬واز آنجا بقیهي نمششازش را بخوانششد سششپس قبششل از آنکششه‬
‫سلم بدهد دو سجده ببرد‪ ،‬پس اگر پنج رکعت خوانده باشد با انجششام‬
‫یشششود و اگششر نمششازش را چهششار رکعششت‬
‫این دو سجده نمششازش زوج م ‌‬
‫تمام خوانششده باشششد ایشن دو سششجده سششبب خششواری و زبششونی شششیطان‬
‫است‪.‬‬
‫در مورد مشروعیت سششجدهي سششهو هنگششام کاسششتن از نمششاز حششدیث‬
‫عبدالله ابن بحینه است که گفت‪:‬‬
‫پیامبر ج نماز ظهر را با ما خواند‪ ،‬در دو رکعت اول تشهد نخوانششد و‬
‫برخاست‪ ،‬مردم هم همراه ایشان بلند شدند‪ ،‬وقتی که نماز به پایششان‬
‫رسید مردم منتظر سلم دادن حضرت ج بودند‪ ،‬ولی ایشششان قبششل از‬
‫سلم دو بار به سجده رفت سپس سلم داد‪) .‬بخاری و مسششلم آن را‬
‫روايت كردهاند(‪.‬‬

‫نماز جماعت‬
‫ایمان داریم که نماز جماعت لزم است‪ ،‬و بیست و هفت برابر نماز‬
‫فششردي ثششواب دارد‪ ،‬و قششاریترین فششرد بایششد امششام باشششد‪ ،‬اگششر او نبششود‬

‫آنچه هر مسلمانی باید بداند ‪437‬‬
‫داناترین فششرد بشه سشنت و اگششر او هشم نبشود فشردی کشه پیششش از همشه‬
‫مسلمان شده است و اگر این هم نبششود مسششنترین فششرد حششق امششامت‬
‫دارد‪ ،‬همچنین در خانه و ناحیهي تحت سلطهي كسي‪ ،‬حق امششامت بشا‬
‫صاحب خانه و امیر نششاحیه اسششت مگششر بششا اجششازهي آ