You are on page 1of 748

Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

0345-0407 - Iohannes Chrysostomus - In Acta apostolorum

This text belongs to the Thesaurus Linguae Graecae (TLG®), a Research Center at the
University of California, Irvine, which digitized it and owns the relevant ©Copyright.
On May 15, 2008, Prof. M. Pantelia, the Director of the Center, has expressly authorized
www.documentacatholicaomnia.eu to post it into our site.
Cooperatorum Veritatis Societas thanks the prof. Pantelia, the Center, and the University of California, Irvine, of having granted the opportunity to make
publicly available this text of high quality,
serial number '2062 154 '.

Charset and format of the text have been changed in order to make it possible the computation of analytic indexes and concordances.
Analytical indexes and concordances have been made by the Cooperatorum Veritatis Societas.

In Acta apostolorum (homiliae 1-55)

[00001] ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ.

[00002] ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΑΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ.

[00003] [60.13] ΟΜΙΛΙΑ Αʹ.

[00004] Τὸν µὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάµην περὶ πάντων, ὦ Θεόφιλε, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν, ἄχρι ἧς ἡµέρας ἐντειλάµενος τοῖς ἀποστόλοις
διὰ Πνεύµατος ἁγίου, οὓς ἐξελέξα το, ἀνελήφθη.

[00005] αʹ.

[00006] Πολλοῖς τουτὶ τὸ βιβλίον οὐδ' ὅτι ἔνι γνώριµόν ἐστιν, οὔτε αὐτὸ, οὔτε ὁ γράψας αὐτὸ καὶ συνθείς.

[00007] ∆ιὸ καὶ µάλιστα εἰς ταύτην ἐµαυτὸν ἔκρινα θεῖναι τὴν πραγµατείαν, ὥστε καὶ τοὺς ἀγνοοῦντας διδάξαι, καὶ µὴ ἀφεῖναι τοσοῦτον λανθάνειν
καὶ ἀποκρύπτεσθαι θησαυρόν.

[00008] Οὐδὲ γὰρ ἔλαττον αὐτῶν τῶν Εὐαγγελίων ὠφελῆσαι ἡµᾶς δυνήσεται·

[00009] τοσαύτης ἐµπέπλησται φιλοσοφίας καὶ δογµάτων ὀρθότητος, καὶ θαυµάτων ἐπιδείξεως, καὶ µάλιστα τῶν παρὰ τοῦ Πνεύµατος εἰργασµένων.

[00010] Μὴ δὴ λοιπὸν παρατρέχωµεν αὐτὸ, ἀλλὰ µετὰ ἀκριβείας ἐξετάζωµεν.

[00011] Καὶ γὰρ τὰς προῤῥήσεις, ἃς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Χριστὸς προαναφω [60.14] νεῖ, ταύτας εἰς ἔργον ἐξελθούσας ἐνταῦθα ἔστιν ἰδεῖν, καὶ ἀπ' αὐτῶν
τῶν πραγµάτων διαλάµπουσαν τὴν ἀλήθειαν, καὶ πολλὴν τῶν µαθητῶν τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον µεταβολὴν τὴν ἀπὸ τοῦ Πνεύµατος αὐτοῖς ἐγγενοµένην.

[00012] Καὶ γὰρ ἅπερ ἤκουσαν τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, ὅτι πᾶς Ὁ πιστεύων εἰς ἐµὲ, τὰ σηµεῖα, ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ µείζονα τούτων ποιήσει·

[00013] καὶ προλέγοντος τοῖς µαθηταῖς, ὅτι ἐπὶ ἡγεµόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσονται, καὶ ὅτι ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν µαστιγώσουσιν αὐτοὺς, καὶ τὰ
ἀνήκεστα πείσονται, καὶ ὅτι περιέσονται πάντων, καὶ ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον κηρυχθήσεται ἐν ὅλῳ τῷ κόσµῳ, ταῦτα πάντα µετὰ ἀκριβείας ἁπάσης ἐκβεβηκότα ἐν
τῷ βιβλίῳ τούτῳ ἔστιν ἰδεῖν, καὶ πλείονα τούτων ἕτερα, ἅπερ εἴρηκεν αὐτοῖς συνών.

[00014] Ὄψει δὲ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀποστόλους ἐνταῦθα καθάπερ πτηνοὺς διατρέχοντας γῆν καὶ θάλατταν, καὶ τοὺς δειλοὺς ἐκεί [60.15] νους καὶ ἀσυνέτους
ἀθρόον ἄλλους ἀντ' ἄλλων γενοµένους, καὶ χρηµάτων ὑπεροπτὰς, καὶ δόξης, καὶ θυµοῦ, καὶ ἐπιθυµίας, πάντων ἁπλῶς ἀνωτέρους γεγονότας, καὶ πολλὴν
τὴν ὁµόνοιαν ἔχοντας, καὶ οὐδαµοῦ οὐδεµίαν βασκανίαν ὡς ἔµπροσθεν, οὐδὲ τὸν περὶ πρωτείων ἔρωτα, ἀλλὰ πᾶσαν ἀπηκριβωµένην ἐν αὐτοῖς τὴν ἀρετὴν, καὶ
τὴν ἀγάπην µεθ' ὑπερβολῆς διαλάµπουσαν, ὑπὲρ ἧς καὶ πολλὰ παρήγγειλεν αὐτοῖς λέγων, ὅτι Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι ἐµοὶ µαθηταί ἐστε, ἐὰν
ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.

[00015] Ἔστι δὲ καὶ δόγµατα ἐνταῦθα εὑρεῖν, ἅπερ, εἰ µὴ τοῦτο ἦν τὸ βιβλίον, οὐδενὶ σαφῶς οὕτω γνώριµα ἐγένοντο·

[00016] ἀλλὰ τὸ κεφάλαιον τῆς σωτηρίας ἡµῶν ἀπεκρύπτετο, καὶ ἄδηλον ἦν, καὶ βίου καὶ δογµάτων ἕνεκεν.

[00017] Τὸ πλέον δὲ τῶν ἐνταῦθα ἐγκειµένων, Παύλου πράξεις εἰσὶ, τοῦ περισσότερον πάντων κοπιάσαντος.

[00018] Καὶ τὸ αἴτιον, ὅτι αὐτοῦ φοιτητὴς ἦν ὁ τὸ βιβλίον τοῦτο συνθεὶς Λουκᾶς ὁ µακάριος·

[00019] οὗ τὴν ἀρετὴν πολλαχόθεν µὲν καὶ ἄλλοθεν ἔστιν ἰδεῖν, µάλιστα δὲ ἐκ τοῦ πρὸς τὸν ∆ιδάσκαλον ἀδιασπάστως ἔχειν, καὶ διαπαντὸς αὐτῷ παρακολουθεῖν.

[00020] Ὅτε γοῦν ∆ηµᾶς καὶ Ἑρµογένης αὐτὸν ἐγκατέλιπον, ὁ µὲν εἰς Γαλατίαν, ὁ δὲ εἰς ∆αλµατίαν ἀπελθὼν, ἄκουσον τί φησι περὶ τούτου·

[00021] Λουκᾶς ἐστι µόνος µετ' ἐµοῦ·

[00022] καὶ Κορινθίοις δὲ ἐπιστέλλων περὶ αὐτοῦ φησιν·

[00023] Οὗ ὁ ἔπαινος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ διὰ πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν.

[00024] Καὶ ὅταν λέγῃ, ὅτι Ὤφθη Κηφᾷ, εἶτα τοῖς δώδεκα·

[00025] καὶ, Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ὃ παρελάβετε, τὸ τούτου λέγει·

1/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00026] ὥστε οὐκ ἄν τις ἁµάρτοι τὴν πραγµατείαν ταύτην αὐτῷ ἀναθείς.

[00027] Ὅταν δὲ εἴπω, τούτῳ, τῷ Χριστῷ λέγω.

[00028] Εἰ δέ τις λέγοι·

[00029] Καὶ τί δήποτε οὐχὶ πάντα συνέγραψε, µέχρι τέλους ὢν µετ' αὐτοῦ;

[00030] ἐκεῖνο ἂν εἴποιµεν, ὅτι καὶ ταῦτα ἀρκοῦντα ἦν τοῖς βουλοµένοις προσέχειν, καὶ ὅτι πρὸς τὰ κατεπείγοντα ἀεὶ ἵσταντο, καὶ ὅτι οὐκ ἐν τῷ λογογραφεῖν
ἦν αὐτοῖς ἡ σπουδή·

[00031] πολλὰ γὰρ καὶ ἀγράφῳ παραδόσει δεδώκασι.

[00032] Καὶ πάντα µὲν οὖν ἄξια θαύµατος τὰ ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ κείµενα, µάλιστα δὲ τῶν ἀποστόλων ἡ συγκατάβασις, ἣν καὶ τὸ Πνεῦµα αὐτοῖς
ὑπέβαλλε, παρασκευάζον αὐτοὺς τῷ τῆς οἰκονοµίας ἐνδιατρίβειν λόγῳ.

[00033] ∆ιὰ δὴ τοῦτο τοσαῦτα περὶ Χριστοῦ διαλεχθέντες, ὀλίγα µὲν περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰρήκασι, τὰ δὲ πλείονα περὶ τῆς ἀνθρωπότητος διελέγοντο, καὶ
τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῆς ἀναβάσεως.

[00034] Τὸ γὰρ ζητούµενον τέως τοῦτο ἦν, τὸ πιστευθῆναι, ὅτι ἀνέστη καὶ ἀνέβη εἰς οὐρανούς.

[00035] Ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς µάλιστα πάντων ἐσπούδαζε δεῖξαι, ὅτι παρὰ τοῦ Πατρὸς ἥκει·

[00036] οὕτω καὶ οὗτος, ὅτι ἀνέστη καὶ ἀνελήφθη, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀπῆλθε, καὶ παρ' αὐτοῦ ἀφῖκτο.

[00037] Εἰ γὰρ µὴ τοῦτο ἐπιστεύθη πρότερον, πολλῷ µᾶλλον τῆς προσθήκης γενοµένης τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ἀνάληψιν, ἄπιστον ἅπαν τὸ δόγµα
τοῖς Ἰουδαίοις ἔδοξεν εἶναι.

[00038] ∆ιὸ ἠρέµα καὶ κατὰ µικρὸν αὐτοὺς ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα ἀνάγει.

[00039] Ἐν δὲ Ἀθήναις καὶ ἄνθρωπον αὐτὸν ἁπλῶς καλεῖ ὁ Παῦλος, οὐδὲν πλέον εἰπών·

[00040] εἰκότως.

[00041] Εἰ γὰρ αὐτὸν τὸν Χριστὸν διαλεγόµενον περὶ τῆς εἰς τὸν Πατέρα ἰσότητος λιθάσαι πολλάκις ἐπεχείρησαν, καὶ βλάσφηµον διὰ τοῦτο ἐκάλουν, σχολῇ γ'
ἂν παρὰ τῶν ἁλιέων τοῦτον τὸν λόγον ἐδέξαντο, καὶ ταῦτα τοῦ σταυροῦ προχωρήσαντος.

[00042] βʹ.

[00043] Καὶ τί δεῖ λέγειν τοὺς Ἰουδαίους, ὅπου γε καὶ αὐτοὶ τότε πολλάκις οἱ µαθηταὶ τῶν ὑψηλοτέρων ἀκούοντες δογµάτων, ἐθορυβοῦντο καὶ ἐσκανδαλίζον [60.16] το;

[00044] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε·

[00045] Πολλὰ ἔχω λέγειν ὑµῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι.

[00046] Εἰ δὲ ἐκεῖνοι οὐκ ἐδύναντο, οἱ συγγενόµενοι χρόνον τοσοῦτον αὐτῷ, καὶ τοσούτων κοινωνήσαντες ἀποῤῥήτων, καὶ τοσαῦτα θεασάµενοι θαύµατα,
πῶς ἄνθρωποι ἀπὸ βωµῶν καὶ εἰδώλων καὶ θυσιῶν, καὶ αἰλούρων, καὶ κροκοδείλων (τοιαῦτα γὰρ ἦν τῶν Ἑλλήνων τὰ σεβάσµατα), καὶ τῶν ἄλλων τῶν κακῶν
τότε πρῶτον ἀποσπασθέντες, ἀθρόον τοὺς ὑψηλοὺς τῶν δογµάτων ἐδέξαντο λόγους;

[00047] πῶς δὲ ἂν καὶ Ἰουδαῖοι, οἱ καθ' ἑκάστην ἡµέραν µανθάνοντες, καὶ ἐνηχούµενοι ὑπὸ τοῦ νόµου·

[00048] Ἄκουε Ἰσραὴλ, Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν, καὶ πλὴν αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἄλλος·

[00049] ἐπὶ ξύλου σταυροῦ ἰδόντες προσηλωµένον αὐτόν·

[00050] µᾶλλον δὲ καὶ σταυρώσαντες καὶ θάψαντες, καὶ οὐδὲ ἀναστάντα θεασάµενοι·

[00051] ἀκούοντες, ὅτι Θεός ἐστιν αὐτὸς οὗτος, καὶ τῷ Πατρὶ ἴσος, οὐκ ἂν µάλιστα πάντων ἀπεπήδησάν τε καὶ ἀπεῤῥάγησαν;

[00052] ∆ιά τοι τοῦτο ἠρέµα καὶ κατὰ µικρὸν αὐτοὺς προσβιβάζουσι, καὶ πολλῇ µὲν κέχρηνται τῇ τῆς συγκαταβάσεως οἰκονοµίᾳ, δαψιλεστέρας δὲ ἀπολαύουσι
τῆς τοῦ Πνεύµατος χάριτος, καὶ µείζονα ὧν αὐτὸς πεποίηκεν ἐργάζονται τῷ αὐτοῦ ὀνόµατι, ἵνα ἑκατέρωθεν αὐτοὺς χαµαὶ κειµένους ἀναστήσωσι, καὶ τὸν περὶ
τῆς ἀναστάσεως πιστώσωνται λόγον.

[00053] Καὶ γὰρ τοῦτο µάλιστά ἐστι τουτὶ τὸ βιβλίον, ἀπόδειξις ἀναστάσεως.

[00054] Τούτου δὲ πιστευθέντος, ὁδῷ καὶ τὰ ἄλλα προὔβαινεν.

[00055] Ἡ µὲν οὖν ὑπόθεσις καὶ ὁ τοῦ βιβλίου σκοπὸς ἅπας, ὡς ἄν τις παχυµερῶς συλλαβὼν εἴποι, οὗτος µάλιστά ἐστιν.

[00056] Ἀκούσωµεν δὲ λοιπὸν αὐτῶν τῶν προοιµίων.

[00057] Τὸν µὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάµην περὶ πάντων, ὦ Θεόφιλε, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν.

2/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00058] Τίνος ἕνεκεν αὐτὸν ἀναµιµνήσκει τοῦ Εὐαγγελίου;

[00059] Ὥστε τὴν οἰκείαν ἀκρίβειαν ἐνδείξασθαι.

[00060] Καὶ γὰρ ἀρχόµενος τῆς πραγµατείας ἐκείνης φησίν·

[00061] Ἔδοξε κἀµοὶ παρηκολουθηκότι ἄνωθεν πᾶσιν ἀκριβῶς, καθεξῆς σοι γράψαι.

[00062] Καὶ οὔτε τῇ οἰκείᾳ ἀρκεῖται µαρτυρίᾳ µόνον, ἀλλὰ καὶ ἀνάγει ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους τὸ πᾶν, λέγων·

[00063] Καθὼς παρέδοσαν ἡµῖν οἱ ἀπαρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόµενοι τοῦ λόγου.

[00064] ∆ιὸ τὸν λόγον ἀξιόπιστον ἐκεῖ ποιήσας, οὐδὲ δεῖται ἐνταῦθα ἑτέρας βεβαιώσεως, ἅπαξ αὐτοῦ πιστευθέντος, καὶ δι' ἐκείνου τὸ ἀκριβὲς αὐτὸν τῆς
ἀληθείας κατηχήσας.

[00065] Ὁ γὰρ ἅπερ ἤκουσεν ἀξιόπιστος γενόµενος γράψαι, καὶ πιστευθεὶς, πολλῷ µᾶλλον ὁ ταῦτα συνθεὶς ἃ µὴ παρ' ἑτέρων παρείληφεν, ἀλλ' ἃ εἶδε καὶ
ἤκουσε, πιστευθῆναι δίκαιος ἂν ἦν.

[00066] Εἰ γὰρ τὰ τοῦ Χριστοῦ ἐδέξω, φησὶ, πολλῷ µᾶλλον τὰ τῶν ἀποστόλων.

[00067] Τί οὖν;

[00068] ἱστορία µόνον τὸ πρᾶγµά ἐστι, καὶ Πνεύµατος ἄµοιρος ὁ λόγος;

[00069] Οὐδαµῶς.

[00070] Πῶς;

[00071] Ὅτι ἅπερ οἱ ἀπαρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόµενοι τοῦ λόγου αὐτῷ παρέδοσαν, τοῦ Πνεύµατος ἦσαν.

[00072] Καὶ διατί µὴ εἶπεν, ὅτι Καθὼς παρέδοσαν ἡµῖν οἱ Πνεύµατος ἁγίου καταξιωθέντες, ἀλλ', Οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται γενόµενοι;

[00073] Ὅτι τοῦτο µάλιστα εἰς πίστιν ἐστὶν ἀξιόπιστον, τὸ παρὰ αὐτοπτῶν µαθεῖν·

[00074] ἐκεῖνο δὲ καὶ ἀλαζονεία, καὶ τῦφος ἂν ἔδοξε τοῖς ἀνοήτοις.

[00075] ∆ιὸ καὶ Ἰωάννης οὕτως ἔλεγεν·

[00076] Ἐγὼ ἑώρακα καὶ µεµαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ.

[00077] Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ οὕτω διαλέγεται τῷ Νι [60.17] κοδήµῳ παχυτέρῳ ὄντι·

[00078] Ὃ οἴδαµεν λαλοῦµεν, καὶ ὃ ἑωράκαµεν µαρτυροῦµεν, καὶ τὴν µαρτυρίαν ἡµῶν οὐδεὶς λαµβάνει.

[00079] Καὶ πάλιν δεικνὺς, ὅτι πολλὰ καὶ ἀπὸ ὄψεως µαρτυρεῖν ἔστι, τοῖς µαθηταῖς ἔλεγε·

[00080] Καὶ ὑµεῖς µαρτυρεῖτε περὶ ἐµοῦ, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς µετ' ἐµοῦ ἐστε.

[00081] Καὶ αὐτοὶ οἱ ἀπόστολοι πολλαχοῦ οὕτω φασί·

[00082] Μάρτυρες ἡµεῖς καὶ τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον, ὃ ἔδωκεν ὁ Θεὸς τοῖς πειθαρχοῦσιν αὐτῷ.

[00083] Καὶ µετὰ ταῦτα δὲ πιστούµενος τὴν ἀνάστασιν ὁ Πέτρος ἔλεγεν·

[00084] Οἵτινες συνεφάγοµεν καὶ συνεπίοµεν αὐτῷ.

[00085] Τάχιον γὰρ τὴν παρὰ τῶν συγγενοµένων ἀνθρώπων µαρτυρίαν ἐδέχοντο, διὰ τὸ τῆς περὶ τοῦ Πνεύµατος ἐννοίας σφόδρα τέως ἀποδεῖν.

[00086] ∆ιὰ τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἐν τῇ τοῦ Εὐαγγελίου συγγραφῇ ἔλεγεν, ὅτι αὐτὸς εἶδε, περὶ τοῦ αἵµατος καὶ τοῦ ὕδατος διαλεγόµενος, τὴν ὄψιν αὐτοῖς ἀντὶ
µαρτυρίας τιθεὶς µεγίστης·

[00087] καίτοι ὄψεως ἀκριβέστερα τὰ παρὰ τοῦ Πνεύµατος, ἀλλ' οὐ παρὰ τοῖς ἀπίστοις.

[00088] Ἐπεὶ ὅτι Πνεύµατος µετεῖχεν ὁ ἀνὴρ, πολλαχόθεν δῆλον, ἀπό τε τῶν σηµείων τῶν νῦν γινοµένων, ἀπό τε τοῦ καὶ τοὺς τυχόντας τότε
µεταλαµβάνειν Πνεύµατος, ἀπό τε τῆς Παύλου µαρτυρίας (Οὗ γὰρ, φησὶν, ὁ ἔπαινος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ), ἀπό τε τῆς κατὰ τὴν χειροτονίαν ψήφου.

[00089] Εἰπὼν γὰρ τοῦτο, ἐπάγει·

[00090] Ἀλλὰ καὶ χειροτονηθεὶς ὑπὸ τῶν Ἐκκλησιῶν, συνέκδηµος ἡµῶν ἐν τῇ χάριτι ταύτῃ τῇ διακονουµένῃ ὑφ' ἡµῶν.

[00091] γʹ.

3/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00092] Καὶ ὅρα αὐτοῦ τὸ ἄτυφον.

[00093] Οὐ γὰρ λέγει, Τὸ µὲν πρῶτον Εὐαγγέλιον, ὃ εὐηγγελισάµην·

[00094] ἀλλὰ, Τὸν µὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάµην, µείζονα ἑαυτοῦ εἶναι νοµίζων τοῦ Εὐαγγελίου τὴν προσηγορίαν.

[00095] Καίτοιγε ὁ Ἀπόστολος ἐντεῦθεν αὐτὸν κοσµεῖ λέγων·

[00096] Οὗ ὁ ἔπαινος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ.

[00097] Ἀλλ' αὐτὸς µετριάζει καί φησι·

[00098] Τὸν µὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάµην περὶ πάντων, ὦ Θεόφιλε, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν·

[00099] οὐχ ἁπλῶς, περὶ πάντων, ἀλλ' ἀπ' ἀρχῆς µέχρι τέλους.

[00100] Ἄχρι γὰρ τῆς ἡµέρας, φησὶν, ἧς ἀνελήφθη.

[00101] Καὶ µὴν Ἰωάννης δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν πάντα γράψαι.

[00102] Θέλων γὰρ τοῦτο δηλῶσαι, εἰπὼν, Ἅτινα ἐὰν γράφηται καθ' ἓν, οὐδὲ αὐτὸν τὸν κόσµον οἶµαι χωρῆσαι, προστίθησι, Τὰ γραφόµενα βιβλία.

[00103] Πῶς οὖν, φησὶ, περὶ πάντων οὗτος λέγει;

[00104] Ἀλλ' οὐκ εἶπε, Πάντα, ἀλλὰ, Περὶ πάντων·

[00105] ὡς ἂν εἴποι τις, ἁδροµερῶς καὶ παχυµερῶς·

[00106] ἢ περὶ πάντων λέγει, τῶν συνεχόντων καὶ κατεπειγόντων.

[00107] Εἶτα δείκνυσι καὶ ποίων πάντων.

[00108] Ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν, τὰ θαύµατα καὶ τὰς διδασκαλίας αἰνιττόµενος.

[00109] Οὐ τοῦτο δὲ µόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ ποιῶν ἐδίδασκεν.

[00110] Ὅρα δὲ αὐτοῦ καὶ τὴν φιλάνθρωπον καὶ ἀποστολικὴν γνώµην, εἰ καὶ ἑνὸς ἕνεκεν τοσαύτην ἐποιεῖτο ἀκρίβειαν, ὡς ὁλόκληρον Εὐαγγέλιον γράψαι.

[00111] Ἵνα γὰρ ἔχῃς, φησὶ, περὶ ὧν κατηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν.

[00112] Καὶ γὰρ ἤκουσε τοῦ Χριστοῦ λέγοντος·

[00113] Οὐκ ἔστι θέληµα τοῦ Πατρός µου, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν µικρῶν τούτων.

[00114] Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐχ ἓν βιβλίον ἐποίησεν, ἑνὶ τῷ Θεοφίλῳ ἐπιστέλλων, ἀλλ' εἰς δύο διεῖλεν ὑποθέσεις;

[00115] Σαφηνείας ἕνεκεν, καὶ τοῦ διαναπαῦσαι τὸν ἀκροατήν·

[00116] ἄλλως δὲ, καὶ τῇ ὑποθέσει διῃρηµέναι εἰσὶν αἱ πραγµατεῖαι.

[00117] Σκόπει δὲ ὅπως ἑαυτοῦ τοὺς λόγους ὁ Χριστὸς διὰ τῶν ἔργων ἀξιοπίστους ἐποίει.

[00118] [60.18] Περὶ πραότητος παρῄνει, καὶ ἔλεγε·

[00119] Μάθετε ἀπ' ἐµοῦ, ὅτι πρᾶός εἰµι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ.

[00120] Ἐδίδασκεν ἀκτήµονας εἶναι, καὶ τοῦτο ἐδείκνυτο διὰ τῶν ἔργων·

[00121] Ὁ γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει, ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, φησί.

[00122] Πάλιν ἐκέλευσε τοὺς ἐχθροὺς ἀγαπᾷν.

[00123] Ἐδίδαξε τοῦτο ἐπὶ τοῦ σταυροῦ εὐχόµενος ὑπὲρ τῶν σταυρούντων.

[00124] Ἔλεγε, Τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱµάτιον.

[00125] Ὁ δὲ οὐχὶ τὰ ἱµάτια µόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ αἷµα ἔδωκεν.

[00126] Οὕτω καὶ τοῖς µαθηταῖς ἐκέλευσε ποιεῖν.

[00127] ∆ιὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε·

4/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00128] Καθὼς ἔχετε τύπον ἡµᾶς.

[00129] Οὐδὲν γὰρ διδασκάλου ψυχρότερον, ἐν λόγοις φιλοσοφοῦντος µόνον.

[00130] Τοῦτο γὰρ οὐ διδασκάλου, ἀλλ' ὑποκριτοῦ.

[00131] ∆ιὰ τοῦτο οἱ ἀπόστολοι πρότερον ἀπὸ τοῦ βίου ἐδίδασκον, καὶ τότε ἀπὸ τῶν ῥηµάτων·

[00132] µᾶλλον δὲ οὐδὲ ἔδει ῥηµάτων αὐτοῖς, τῶν ἔργων βοώντων.

[00133] Οὐκ ἂν δέ τις ἁµάρτοι καὶ τὸ πάθος αὐτοῦ πρᾶξιν καλέσας·

[00134] ἐν τῷ γὰρ παθεῖν ἐποίησε τὸ µέγα καὶ θαυµαστὸν ἔργον ἐκεῖνο, τὸν θάνατον καταλύσας, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐργασάµενος.

[00135] Ἄχρι ἧς ἡµέρας ἐντειλάµενος τοῖς ἀποστόλοις διὰ Πνεύµατος ἁγίου, οὓς ἐξελέξατο, ἀνελήφθη.

[00136] ∆ιὰ Πνεύµατος ἐντειλάµενος, τουτέστι, Πνευµατικὰ πρὸς αὐτοὺς εἰπὼν ῥήµατα, οὐδὲν ἀνθρώπινον.

[00137] Ἢ τοῦτο οὖν ἔστιν εἰπεῖν, ἢ ὅτι διὰ Πνεύµατος αὐτοῖς ἐνετείλατο.

[00138] Ὁρᾷς, πῶς ταπεινῶς ἔτι διαλέγεται περὶ αὐτοῦ, ὡς καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ, λέγων·

[00139] Εἰ δὲ ἐγὼ ἐν Πνεύµατι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιµόνια, Καὶ γὰρ καὶ τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον ἐνήργει ἐν ἐκείνῳ τῷ ναῷ.

[00140] Τί δαὶ ἐνετείλατο;

[00141] Πορευθέντες µαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνοµα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύµατος, διδάσκοντες αὐτοὺς
τηρεῖν πάντα, ὅσα ἐνετειλάµην ὑµῖν.

[00142] Μέγα τῶν ἀποστόλων τὸ ἐγκώµιον, ὅταν τοιαῦτα ὦσιν ἐγκεχειρισµένοι·

[00143] τῆς οἰκουµένης λέγω τὴν σωτηρίαν·

[00144] ὅταν ῥήµατα τοῦ Πνεύµατος γέµοντα·

[00145] ὃ δή που καὶ αἰνιττόµενος εἶπεν τὸ, ∆ιὰ Πνεύµατος ἁγίου·

[00146] τουτέστι, Καὶ τὰ ῥήµατα, ἃ ἐλάλησα ὑµῖν, Πνεῦµά ἐστι.

[00147] Τοῦτο δέ φησι, τὸν ἀκροατὴν εἰς ἐπιθυµίαν λοιπὸν ἄγων τοῦ µαθεῖν τὰς ἐντολὰς, καὶ ἀξιοπίστους τοὺς ἀποστόλους ποιῶν, εἴ γε τὰ τοῦ Πνεύµατος
µέλλουσι λέγειν, καὶ τὰς τοῦ Χριστοῦ ἐντολάς.

[00148] Ἐντειλάµενος οὖν, φησὶν, ἀνελήφθη.

[00149] Οὐκ εἶπεν, Ἀνέβη, ἐπειδὴ ἔτι ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλέγεται.

[00150] Ἄρα καὶ µετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐδίδασκε τοὺς µαθητάς·

[00151] ἀλλὰ τὸν χρόνον τοῦτον οὐδεὶς εἶπεν ἡµῖν µετὰ ἀκριβείας ἅπαντα.

[00152] Ἀλλ' ἐγχρονίζει µὲν αὐτῷ ὁ Ἰωάννης τῶν ἄλλων µᾶλλον, καὶ οὗτος·

[00153] πάντα δὲ σαφῶς οὐδεὶς ἀπήγγειλε (πρὸς γὰρ ἕτερον ἠπείγοντο)·

[00154] ἐµάθοµεν δὲ ταῦτα διὰ τῶν ἀποστόλων·

[00155] ἃ γὰρ ἤκουσαν καὶ εἶπον·

[00156] Οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα.

[00157] Εἰπὼν περὶ τῆς ἀναλήψεως πρότερον, λέγει καὶ περὶ τῆς ἀναστάσεως.

[00158] Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἀνελήφθη, ἵνα µὴ νοµίσῃς ὑφ' ἑτέρων αὐτὸν ἀνειλῆφθαι, ἐπήγαγεν·

[00159] Οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα.

[00160] Εἰ γὰρ ἐν τῷ µείζονι ἑαυτὸν παρέστησε, πολλῷ µᾶλλον ἐν τῷ ἐλάττονι.

[00161] δʹ.

[00162] Εἶδες, πῶς λανθανόντως παρασπείρει τὰ µεγάλα ταυτὶ δόγµατα;

5/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00163] ∆ι' ἡµερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόµενος αὐτοῖς.

[00164] Οὐ γὰρ ὥσπερ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἀεὶ µετ' αὐτῶν ἦν, οὕτω καὶ τότε.

[00165] Ὅρα γάρ.

[00166] Οὐκ εἶπε, Τεσσαράκοντα ἡµέρας, ἀλλὰ, ∆ι' ἡµερῶν τεσσαράκοντα.

[00167] Ἐφίστατε γὰρ, καὶ ἀφίπτατο πάλιν.

[00168] Τί δήποτε;

[00169] Ἀνάγων αὐτῶν τὰς διανοίας, καὶ οὐκ ἔτι συγχωρῶν ὁµοίως πρὸς αὐτὸν διακεῖσθαι ὥσ [60.19] περ καὶ ἔµπροσθεν.

[00170] Οὐχ ἁπλῶς δὲ τοῦτο ἐποίει, ἀλλ' ἑκάτερα µετὰ ἀκριβείας κατασκευάζων, καὶ τὸ πιστευθῆναι τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὸ µείζονα αὐτὸν νοµισθῆναι λοιπὸν ἢ
κατὰ ἄνθρωπον.

[00171] Καίτοιγε ταῦτα ἐναντία ἦν.

[00172] Ὑπὲρ µὲν γὰρ τοῦ πιστευθῆναι τὴν ἀνάστασιν πολλὰ ἀνθρώπινα ἔδει γενέσθαι·

[00173] ὑπὲρ δὲ θατέρου, τοὐναντίον.

[00174] Ἀλλ' ὅµως ἀµφότερα γέγονε µετὰ τοῦ προσήκοντος καιροῦ.

[00175] Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐχὶ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀποστόλοις ἐφάνη;

[00176] Ὅτι φάντασµα ἂν ἔδοξεν εἶναι τοῖς πολλοῖς, οὐκ εἰδόσι τὸ ἀπόῤῥητον τοῦ µυστηρίου.

[00177] Εἰ γὰρ καὶ αὐτοὶ οἱ µαθηταὶ ἠπίστουν τὴν ἀρχὴν καὶ ἐθορυβοῦντο, καὶ ἁφῆς ἐδεήθησαν τῆς διὰ χειρὸς, καὶ τραπέζης, τί τοὺς πολλοὺς εἰκὸς παθεῖν ἦν;

[00178] ∆ιά τοι τοῦτο ἐκ τῶν σηµείων ἀναµφίβολον ποιεῖ τῆς ἀναστάσεως τὴν ἀπόδειξιν, ὥστε µὴ τοῖς τότε µόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς µετὰ ταῦτα φανερὰν
γενέσθαι τὴν ἀνάστασιν.

[00179] Ὅπερ γὰρ ἐκείνοις ἐκ τῆς ὄψεως τῶν σηµείων, τοῦτο ἐκ τῆς πίστεως πᾶσιν ὕστερον ἔµελλεν ἔσεσθαι.

[00180] ∆ιά τοι τοῦτο καὶ τοὺς ἀπίστους ἐντεῦθεν συλλογιζόµεθα.

[00181] Εἰ γὰρ οὐκ ἀνέστη, ἀλλὰ µένει νεκρὸς, πῶς ἐν τῷ ὀνόµατι αὐτοῦ οἱ ἀπόστολοι σηµεῖα ἐποίησαν;

[00182] Ἀλλ' οὐκ ἐποίησαν σηµεῖα;

[00183] Πῶς οὖν συνέστη τὸ ἔθνος τὸ ἡµέτερον;

[00184] Οὐ γὰρ δὴ καὶ πρὸς τοῦτο ἀντιστήσονται, οὐδὲ τοῖς ὁρωµένοις µαχήσονται.

[00185] Ὥστε ὅταν λέγωσι µὴ γενέσθαι σηµεῖα, µειζόνως ἑαυτοὺς καταισχύνουσι.

[00186] Τοῦτο γὰρ µέγιστον σηµεῖον, τὸ χωρὶς σηµείων τὴν οἰκουµένην προσδραµεῖν ἅπασαν, ὑπὸ δώδεκα πτωχῶν καὶ ἀγραµµάτων ἀνθρώπων ἁλιευθεῖσαν.

[00187] Οὐδὲ γὰρ πλούτῳ χρηµάτων, οὐ σοφίᾳ λόγων, οὐκ ἄλλῳ τινὶ τοιούτῳ περιεγένοντο οἱ ἁλιεῖς·

[00188] ὥστε καὶ ἄκοντες ὁµολογήσουσι θείαν εἶναι ἐν αὐτοῖς δύναµιν, ἀµήχανον γὰρ ἀνθρωπίνην ἰσχὺν δυνηθῆναι τοσαῦτά ποτε.

[00189] ∆ιά τοι τοῦτο καὶ αὐτὸς τεσσαράκοντα ἡµέρας ἔµεινε µετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἔλεγχον διδοὺς ἐν τῷ µακρῷ χρόνῳ τῆς ὄψεως τῆς οἰκείας, ἵνα µὴ φάντασµα
εἶναι νοµίσωσι τὸ ὁρώµενον.

[00190] Καὶ οὐδὲ τούτῳ ἠρκέσθη, ἀλλὰ καὶ τράπεζαν προσετίθει.

[00191] Ὅπερ οὖν καὶ προϊὼν λέγει·

[00192] Καὶ συναλιζόµενος αὐτοῖς.

[00193] Τοῦτο δὲ ἀεὶ καὶ αὐτοὶ οἱ ἀπόστολοι τεκµήριον ἐποιοῦντο τῆς ἀναστάσεως λέγοντες·

[00194] Οἵτινες συνεφάγοµεν καὶ συνεπίοµεν αὐτῷ.

[00195] Τί δὲ καὶ φαινόµενος ἐποίει, δι' ὧν ἐπήγαγε δείκνυσι λέγων·

[00196] Ὀπτανόµενος αὐτοῖς, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ.

[00197] Ἐπεὶ δὲ καὶ πεπονηκότες ἦσαν, καὶ τεταραγµένοι τοῖς ἤδη γεγενηµένοις, καὶ πρὸς µεγάλους ἔµελλον λοιπὸν ἐξιέναι ἀγῶνας, τοῖς περὶ τῶν µελλόντων

6/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

αὐτοὺς ἀνακτώµενος λόγοις, Παρήγγειλεν ἀπὸ Ἱεροσολύµων µὴ χωρίζεσθαι, ἀλλὰ περιµένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός.

[00198] Πρῶτον αὐτοὺς εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἐξήγαγε, δεδοικότας ἔτι καὶ τρέµοντας, ἵνα µετὰ ἀδείας ἀκούσωσι τῶν λεγοµένων.

[00199] Εἶτα, ἐπειδὴ ἤκουσαν, καὶ τεσσαράκοντα συνδιέτριψαν ἡµέρας, Παρήγγειλε µὴ ἀπὸ Ἱεροσολύµων χωρίζεσθαι.

[00200] Τί δήποτε;

[00201] Καθάπερ τινὰς στρατιώτας µέλλοντας εἰς πλῆθος ἐµπίπτειν, οὐδεὶς ἀφίησιν ἐξελθεῖν, ἕως ἂν ὁπλίσωνται·

[00202] οὐδὲ ἵππους προπηδᾷν τῆς βαλβῖδος, ἕως ἂν τὸν ἡνίοχον λάβωσιν·

[00203] οὕτω δὴ καὶ αὐτοὺς πρὸ τῆς τοῦ Πνεύµατος καθόδου φανῆναι ἐπὶ τῆς παρατάξεως οὐκ ἠφίει, ὥστε µὴ γενέσθαι εὐχειρώτους καὶ ἁλωσίµους τοῖς πολλοῖς.

[00204] Οὐ διὰ τοῦτο δὲ µόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπειδὴ πολλοὶ ἦσαν [60.20] οἱ µέλλοντες πιστεύειν αὐτόθι.

[00205] Καὶ πρὸς τούτοις πάλιν, ἵνα µὴ λέγωσί τινες, ὅτι τοὺς γνωρίµους ἀφέντες παρὰ τοῖς ξένοις ἦλθον κοµπάσαι, τούτου χάριν παρ' αὐτοῖς τοῖς
πεφονευκόσι παρέχουσι τὰ τεκµήρια τῆς ἀναστάσεως, παρ' αὐτοῖς τοῖς ἐσταυρωκόσι, τοῖς θάψασιν, ἐν αὐτῇ τῇ πόλει ἐν ᾗ τὸ πρᾶγµα τὸ παράνοµον ἐτολµήθη,
ὥστε καὶ τοὺς ἔξωθεν ἐπιστοµισθῆναι ἅπαντας.

[00206] Ὅταν γὰρ οἱ ἐσταυρωκότες αὐτοὶ φαίνωνται καὶ πεπιστευκότες, εὔδηλον, ὅτι καὶ ὁ σταυρὸς καὶ τοῦ τολµήµατος ἐδείκνυτο ἡ παρανοµία, καὶ τῆς
ἀναστάσεως πολλὴ ἡ ἀπόδειξις.

[00207] Εἶτα ἵνα µὴ λέγωσι, Πῶς οὖν δυνησόµεθα µεταξὺ ἀνθρώπων µιαρῶν καὶ φονούντων, καὶ τοσούτων ὄντων, ὀλίγοι καὶ εὐτελεῖς ὄντες µένειν, ὅρα, πῶς λύει
τὴν ἀγωνίαν, εἰπών·

[00208] Ἀλλὰ περιµένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρὸς, ἣν ἠκούσατέ µου.

[00209] Καὶ πότε ἤκουσαν, φησίν;

[00210] Ὅτε ἔλεγε·

[00211] Συµφέρει ὑµῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω.

[00212] Ἐὰν γὰρ ἐγὼ µὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑµᾶς·

[00213] καὶ πάλιν, Ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον πέµψει ὑµῖν, ἵνα µένῃ µεθ' ὑµῶν.

[00214] εʹ.

[00215] Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐχὶ παρόντος αὐτοῦ οὐδὲ ἀπελθόντος εὐθέως παρεγένετο, ἀλλ' αὐτὸς µὲν τῇ τεσσαρακοστῇ ἡµέρᾳ ἀνῆλθε, τὸ δὲ Πνεῦµα παρεγένετο ἐν
τῷ συµπληροῦσθαι τὴν ἡµέραν τῆς πεντηκοστῆς;

[00216] Καὶ πῶς, εἰ µηδέπω παρεγεγόνει, ἔλεγε, Λάβετε Πνεῦµα ἅγιον;

[00217] Ἵνα δεκτικοὺς αὐτοὺς ποιήσῃ, καὶ ἀρκοῦντας πρὸς τὴν ὑποδοχήν.

[00218] Εἰ γὰρ ἄγγελον µέλλων ὁρᾷν ὁ ∆ανιὴλ παρίετο, πολλῷ µᾶλλον οὗτοι µέλλοντες τοσαύτην δέχεσθαι χάριν.

[00219] Ἢ τοῦτο οὖν ἔστιν εἰπεῖν, ἢ ὅτι τὸ µέλλον ἔσεσθαι ὡς ἤδη γεγενηµένον εἴρηκεν, ὥσπερ ὅταν λέγῃ, Πατεῖτε ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν
τὴν δύναµιν τοῦ ἐχθροῦ.

[00220] Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εὐθὺς τότε παρεγεγόνει;

[00221] Ἐν ἐπιθυµίᾳ αὐτοὺς ἔδει γενέσθαι τοῦ πράγµατος, καὶ οὕτω δέξασθαι τὴν χάριν.

[00222] ∆ιὰ τοῦτο ὅτε αὐτὸς ἀπέπτη, τότε ἐκεῖνο ἦλθεν.

[00223] Εἰ δὲ ἦλθε, παρόντος αὐτοῦ, οὐκ ἂν ἐν τοσαύτῃ ἐγένοντο προσδοκίᾳ.

[00224] ∆ιὰ τοῦτο οὐδὲ εὐθέως ἀνελθόντος αὐτοῦ παραγίνεται, ἀλλὰ µετὰ ὀκτὼ ἢ ἐννέα ἡµέρας.

[00225] Οὕτω καὶ ἡµεῖς πρὸς τὸν Θεὸν τότε µάλιστα διεγειρόµεθα, ὅταν ἐν χρείᾳ καταστῶµεν.

[00226] ∆ιὰ τοῦτο καὶ Ἰωάννης τότε µάλιστα πέµπει τοὺς µαθητὰς πρὸς τὸν Χριστὸν, ὅτε ἔµελλον ἐν χρείᾳ εἶναι τοῦ Ἰησοῦ, τὸ δεσµωτήριον οἰκοῦντος ἐκείνου.

[00227] Ἄλλως δὲ, ἔδει ἐν οὐρανῷ φανῆναι τὴν ἡµετέραν φύσιν, καὶ τὰς καταλλαγὰς γενέσθαι ἀπηρτισµένας, καὶ τότε ἐλθεῖν τὸ Πνεῦµα, καὶ καθαρὰν γενέσθαι
τὴν ἡδονήν.

[00228] Εἰ γὰρ παρόντος αὐτοῦ, ὁ µὲν ἀπῆλθεν, ὁ δὲ ἔµεινεν, οὐκ ἂν ἦν τοσαῦτα τὰ τῆς παραµυθίας·

[00229] καὶ γὰρ σφόδρα αὐτοῦ δυσαποσπάστως εἶχον.

7/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00230] ∆ιὸ καὶ ἔλεγε παραµυθούµενος αὐτούς·

[00231] Συµφέρει ὑµῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω.

[00232] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ἡµέρας ἀναµένει τὰς µεταξὺ, ἵνα µικρὸν ἀθυµήσαντες, καὶ ἐν χρείᾳ, ὅπερ ἔφην, καταστάντες, ὁλόκληρον καὶ καθαρὰν καρπώσωνται
τὴν ἡδονήν.

[00233] Εἰ δὲ ἔλαττον ἦν τὸ Πνεῦµα, οὐκ ἦν ἀρκοῦσα ἡ παραµυθία.

[00234] Πῶς δὲ καὶ ἔλεγε, Συµφέρει ὑµῖν;

[00235] ∆ιὰ τοῦτο τὰ µείζονα αὐτῷ τετήρηται τῆς διδασκαλίας, ἵνα µὴ ἔλαττον αὐτὸ νοµίσωσι.

[00236] Σκόπει δὲ ἡλίκην αὐτοῖς ἀνάγκην ἐπέθηκεν ἐν Ἱεροσολύµοις εἶναι, τῷ ὑποσχέσθαι ἐκεῖ τὸ Πνεῦµα παρέχεσθαι.

[00237] Ἵνα γὰρ µὴ πάλιν µετὰ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ φύγωσι, τῇ προσδοκίᾳ ταύτῃ καθάπερ τινὶ δεσµῷ κατέχει πάντας αὐτοὺς ἐκεῖσε.

[00238] Εἰπὼν δὲ, Περιµένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρὸς, ἣν ἠκούσατέ µου, ἐπήγαγεν·

[00239] [60.21] Ὅτι Ἰωάννης µὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑµεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύµατι ἁγίῳ οὐ µετὰ πολλὰς ταύτας ἡµέρας.

[00240] ∆είκνυσι λοιπὸν τὸ µέσον αὐτοῦ καὶ Ἰωάννου, οὐκ ἔτι ὡς πρὸ τούτου συνεσκιασµένως (καὶ γὰρ σφόδρα συνεσκίασε τὸν λόγον ὅτε ἔλεγεν·

[00241] Ὁ δὲ µικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν µείζων αὐτοῦ ἐστιν), ἀλλὰ νῦν φανερώτερον.

[00242] Ἰωάννης, φησὶν, ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑµεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύµατι ἁγίῳ.

[00243] Οὐκ ἔτι κέχρηται τῇ µαρτυρίᾳ, ἀλλὰ ἀναµιµνήσκει τοῦ προσώπου µόνον, εἰς µνήµην τῶν παρ' αὐτοῦ εἰρηµένων ἐνάγων, καὶ δείκνυσιν αὐτοὺς ἤδη
µείζους λοιπὸν γεγενηµένους Ἰωάννου, εἴ γε ἐν Πνεύµατι ἔµελλον καὶ αὐτοὶ βαπτίζειν.

[00244] Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὑµᾶς δὲ ἐγὼ βαπτίζω ἐν Πνεύµατι ἁγίῳ, ἀλλὰ, Βαπτισθήσεσθε, διδάσκων ἡµᾶς ταπεινοφρονεῖν.

[00245] Τοῦτο γὰρ ἀπὸ τῆς µαρτυρίας Ἰωάννου δῆλον λοιπὸν ἦν, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ βαπτίζων, εἰπόντος, ὅτι Αὐτὸς ὑµᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύµατι ἁγίῳ καὶ πυρί·

[00246] διὸ καὶ µόνου αὐτοῦ ἐµνηµόνευσε.

[00247] Τὰ µὲν οὖν Εὐαγγέλια, ὧν ὁ Χριστὸς ἐποίησε καὶ εἶπεν ἱστορία τίς ἐστιν·

[00248] αἱ δὲ Πράξεις, ὧν ὁ ἕτερος Παράκλητος εἶπε καὶ ἐποίησε.

[00249] Καὶ τότε µὲν γὰρ πολλὰ καὶ αὐτὸς ἐποίει, ὥσπερ οὖν καὶ νῦν ὁ Χριστὸς ἐνεργεῖ, καθάπερ καὶ τότε·

[00250] ἀλλὰ τότε µὲν διὰ τοῦ ναοῦ, νῦν δὲ διὰ τῶν ἀποστόλων·

[00251] καὶ τότε µὲν εἰς παρθενικὴν ἦλθε µήτραν, καὶ ναὸν διέπλασε, νῦν δὲ εἰς ψυχὰς ἀποστολικάς·

[00252] καὶ τότε µὲν ἐν εἴδει περιστερᾶς, νῦν δὲ ἐν εἴδει πυρός.

[00253] Τί δήποτε;

[00254] Ἐκεῖ µὲν τὸ πρᾶον δηλῶν, ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸ τιµωρητικόν.

[00255] Καὶ τῆς κρίσεως δὲ εὐκαίρως ἀναµιµνήσκει.

[00256] Ὅτε µὲν γὰρ ἁµαρτήµατα συγχωρῆσαι ἔδει, πολλῆς ἔδει τῆς πραότητος·

[00257] ἐπειδὴ δὲ ἐτύχοµεν τῆς δωρεᾶς, λοιπὸν καὶ κρίσεως καὶ ἐξετάσεως καιρός.

[00258] Πῶς δὲ, Βαπτισθήσεσθε, λέγει, ὕδατος οὐκ ὄντος ἐν τῷ ὑπερῴῳ;

[00259] Ὅτι τὸ κυριώτερον τὸ Πνεῦµά ἐστι, δι' οὗ καὶ τὸ ὕδωρ ἐνεργεῖ·

[00260] ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸς κεχρίσθαι λέγεται, οὐδαµοῦ χρισάµενος ἐλαίῳ, ἀλλὰ Πνεῦµα δεξάµενος·

[00261] ἄλλως δὲ καὶ ὕδατι βαπτιζοµένους αὐτοὺς ἔστιν εὑρεῖν, καὶ ἐν διαφόροις καιροῖς.

[00262] Ἐφ' ἡµῶν µὲν γὰρ ἀµφότερα γίνεται ὑφ' ἓν, τότε δὲ διεσπασµένως.

[00263] Παρὰ γὰρ τὴν ἀρχὴν ὑπὸ Ἰωάννου ἐβαπτίσθησαν·

[00264] καὶ µὴ θαυµάσῃς.

8/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00265] Εἰ γὰρ πόρναι καὶ τελῶναι ἐπὶ τὸ βάπτισµα ᾔεσαν ἐκεῖνο, πολλῷ µᾶλλον οἱ µετὰ ταῦτα βαπτίζεσθαι µέλλοντες ὑπὸ τοῦ Πνεύµατος.

[00266] Εἶτα ἵνα µὴ λέγωσιν, ἐν ἐπαγγελίαις ἀεὶ τὸ πρᾶγµα (καὶ γὰρ καὶ ἤδη πολλὰ περὶ αὐτοῦ διελέχθη), µηδὲ νοµίσωσιν αὐτὸ ἐνέργειαν εἶναι
ἀνυπόστατον, ἀπάγων αὐτοὺς τῆς τοιαύτης ὑπονοίας, Οὐ µετὰ πολλὰς ταύτας ἡµέρας, φησί.

[00267] Καὶ οὐκ ἐδήλωσε πότε, ἵνα ἀεὶ γρηγορῶσιν, ἀλλ' ὅτι µὲν ἐγγὺς ἔσται εἶπεν, ἵνα µὴ ἐκλυθῶσι·

[00268] πότε δὲ, οὐκ ἔτι προσέθηκεν, ἵνα ἀεὶ νήφωσιν.

[00269] Οὐ τούτῳ δὲ µόνον αὐτοὺς πιστοῦται, τῇ ταχύτητι λέγω τοῦ καιροῦ, ἀλλὰ καὶ τῷ λέγειν, Τὴν ἐπαγγελίαν, ἣν ἠκούσατέ µου.

[00270] Ὃ δὲ λέγει, τοῦτό ἐστιν·

[00271] Οὐ νῦν ὑµῖν εἶπον, φησὶ, µόνον, ἀλλὰ καὶ ἤδη ἐπηγγειλάµην, ἃ ποιήσω πάντως.

[00272] Τί τοίνυν θαυµάζεις, εἰ τὴν ἡµέραν τῆς συντελείας µὴ λέγει, ὅπου γε ταύτην τὴν οὕτως ἐγγὺς οὖσαν οὐκ ἠθέλησε ποιῆσαι κατάδηλον;

[00273] Καὶ µάλα εἰκότως, ἵν' ἀεὶ ἐγρηγορότες ὦσι καὶ ἐν προσδοκίᾳ καὶ µερίµνῃ.

[00274] ὰʹ.

[00275] Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι χάριτος ἀπολαῦσαι µὴ νήφοντα.

[00276] Ἢ οὐχ ὁρᾷς, τί φησι καὶ Ἠλίας πρὸς τὸν [60.22] µαθητήν;

[00277] Ἐὰν ἴδῃς µε ἀναλαµβανόµενον, ἔσται σοι οὕτω·

[00278] τουτέστι, Γενήσεταί σοι τοῦτο, ὃ αἰτεῖς.

[00279] Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ πανταχοῦ τοῖς προσιοῦσιν ἔλεγε·

[00280] Πιστεύεις;

[00281] Ἐὰν γὰρ µὴ οἰκειωθῶµεν πρὸς τὸ διδόµενον, οὐδὲ τῆς εὐεργεσίας σφόδρα αἰσθανόµεθα.

[00282] Οὕτω καὶ ἐπὶ Παύλου·

[00283] οὐκ εὐθέως ἡ χάρις ἦλθεν, ἀλλὰ τρεῖς ἡµέραι ἐγένοντο µεταξὺ, ἐν αἷς ἦν τυφλὸς, ὑπὸ τοῦ φόβου σµηχόµενος καὶ προπαρασκευαζόµενος.

[00284] Καθάπερ γὰρ οἱ τὴν ἁλουργίδα βάπτοντες, πρότερον ἑτέροις τισὶ τὸ δεχόµενον τὴν βαφὴν προπαρασκευάζουσιν, ἵνα µὴ ἐξίτηλον γένηται τὸ ἄνθος·

[00285] οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα πρότερον µεµεριµνηµένην κατασκευάζει τὴν ψυχὴν ὁ Θεὸς, καὶ τότε τὴν χάριν ἐκχεῖ.

[00286] ∆ιὰ τοῦτο καὶ οὐδὲ εὐθέως τὸ Πνεῦµα ἔπεµψεν, ἀλλ' ἐν τῇ πεντηκοστῇ.

[00287] Εἰ δὲ λέγοι τις, Τίνος ἕνεκεν καὶ ἡµεῖς οὐκ ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ βαπτίζοµεν;

[00288] ἐκεῖνο ἂν εἴποιµεν, ὅτι ἡ µὲν χάρις ἡ αὐτὴ καὶ τότε καὶ νῦν·

[00289] ἡ δὲ διάνοια ὑψηλοτέρα γίνεται νῦν, νηστείᾳ προπαρασκευαζοµένη.

[00290] Καὶ ὁ τῆς πεντηκοστῆς δὲ καιρὸς ἔχει τινὰ λόγον οὐκ ἀπεικότα.

[00291] Ποῖον δὴ τοῦτον;

[00292] Ἀρκοῦντα ἐνόµισαν οἱ Πατέρες εἶναι χαλινὸν ἐπιθυµίας πονηρᾶς καὶ µεγάλην διδασκαλίαν τὸ βάπτισµα, εἰς τὸ καὶ ἐν καιρῷ τρυφῆς σωφρονεῖν.

[00293] Καθάπερ οὖν αὐτῷ συναλιζόµενοι τῷ Χριστῷ, καὶ τραπέζης κοινωνοῦντες, µηδὲν ἁπλῶς πράττωµεν, ἀλλ' ἐν νηστείαις καὶ εὐχαῖς, καὶ σωφροσύνῃ
πολλῇ διάγωµεν.

[00294] Εἰ γὰρ ἐπὶ ἀρχὴν µέλλων ἰέναι τις βιωτικὴν, παρασκευάζει ἑαυτῷ ἅπαντα τὸν βίον, καὶ ἵνα τύχῃ τινὸς ἀξιώµατος, καὶ χρήµατα ἀναλίσκει, καὶ
χρόνον δαπανᾷ, καὶ µυρίους ὑποµένει πόνους·

[00295] τίνος ἂν εἴηµεν ἡµεῖς ἄξιοι µετὰ τοσαύτης ῥᾳθυµίας τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν προσιόντες, καὶ οὔτε πρὶν ἢ λαβεῖν σπουδάζοντες καὶ µετὰ τὸ
λαβεῖν ῥᾳθυµοῦντες;

[00296] ∆ιὰ γὰρ τοῦτο µετὰ τὸ λαβεῖν ῥᾳθυµοῦµεν, ἐπειδὴ πρὶν ἢ λαβεῖν οὐκ ἐγρηγόραµεν.

[00297] ∆ιὰ τοῦτο πολλοὶ µετὰ τὸ λαβεῖν εὐθέως ἐπὶ τὸν πρότερον ἐπανῆλθον ἔµετον, καὶ χείρους ἐγένοντο, καὶ χαλεπωτέραν ἐπεσπάσαντο κόλασιν, τῶν
µὲν προτέρων ἀπαλλαγέντες ἁµαρτηµάτων, ταύτῃ δὲ µειζόνως τὸν κριτὴν παροξύναντες, ὅτι τοσαύτης ἀπαλλαγέντες ἀῤῥωστίας, οὐδὲ οὕτως ἐσωφρονίσθησαν,
ἀλλ' ἔπαθον ὅπερ ἠπείλησε τῷ παραλυτικῷ ὁ Χριστὸς, λέγων·

[00298] Ἴδε ὑγιὴς γέγονας·

9/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00299] µηκέτι ἁµάρτανε, ἵνα µὴ χεῖρόν τί σοι γένηται·

[00300] καὶ ὃ περὶ τῶν Ἰουδαίων δὲ προὔλεγε, δεικνὺς ὅτι τὰ ἀνήκεστα πείσονται ἀγνωµονοῦντες·

[00301] Εἰ µὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, φησὶν, ἁµαρτίαν οὐκ εἶχον.

[00302] Ὥστε διπλᾶ καὶ τετραπλᾶ τὰ µετὰ ταῦτα ἁµαρτήµατα γίνεται.

[00303] Πῶς;

[00304] Ὅτι µετὰ τὴν τιµὴν ἀγνώµονες γινόµεθα καὶ πονηροί.

[00305] Καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν ἡµῖν βοηθεῖ λοιπὸν τὸ λουτρὸν εἰς τὸ πραοτέρας τυχεῖν τιµωρίας.

[00306] Σκόπει δέ·

[00307] ἔσχε τις ἁµαρτήµατα χαλεπὰ, ἢ φονεύσας, ἢ µοιχεύσας, ἢ ἕτερόν τι χαλεπώτερον ἐργασάµενος, ἀφέθη διὰ τοῦ λουτροῦ ταῦτα.

[00308] Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἁµάρτηµα, καὶ ἀσέβηµα, ὅπερ οὐκ εἴκει καὶ παραχωρεῖ τῇ δωρεᾷ·

[00309] θεία γάρ ἐστιν ἡ χάρις.

[00310] Πάλιν ἐµοίχευσέ τις καὶ ἐφόνευσεν·

[00311] ἡ µὲν προτέρα µοιχεία λέλυται, καὶ ὁ φόνος ἐκεῖνος συγκεχώρηται, καὶ οὐκ ἀνακαλεῖται (Ἀµεταµέλητα γὰρ τὰ χαρίσµατα, καὶ ἡ κλῆσις τοῦ Θεοῦ)·

[00312] ὑπὲρ δὲ τῶν µετὰ τὸ βάπτισµα τοσαύτην διδόαµεν δίκην, ὅσην ἂν εἰ καὶ ἐκεῖνα ἀνεκλήθη, καὶ πολλῷ χείρονα.

[00313] Οὐκέτι γὰρ ἁπλοῦν ἐστι τὸ ἁµάρτηµα, ἀλλὰ διπλοῦν, καὶ τριπλοῦν.

[00314] Ὅτι δὲ µεί [60.23] ζων τούτων τῶν ἁµαρτηµάτων ἡ δίκη, ἄκουσον τί φησιν ὁ Παῦλος·

[00315] Ἀθετήσας τις νόµον Μωϋσέως, χωρὶς οἰκτιρµῶν ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶ µάρτυσιν ἀποθνήσκει·

[00316] πόσῳ δοκεῖτε χείρονος ἀξιωθήσεται τιµωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷµα τῆς ∆ιαθήκης κοινὸν ἡγησάµενος, καὶ τὸ πνεῦµα τῆς
χάριτος ἐνυβρίσας;

[00317] Τάχα πολλοὺς ἀπετρέψαµεν νῦν λαβεῖν τὸ βάπτισµα.

[00318] Ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο ταῦτα εἰρήκαµεν, ἀλλ' ἵνα λαβόντες µείνωσιν ἐν σωφροσύνῃ καὶ ἐπιεικείᾳ πολλῇ.

[00319] Ἀλλὰ δέδοικα, φησίν.

[00320] Εἰ ἐδεδοίκεις, ἔλαβες ἂν καὶ ἐφύλαξας.

[00321] Ἀλλὰ δι' αὐτὸ µὲν οὖν τοῦτο οὐ λαµβάνω, φησὶ, διὰ τὸ φοβεῖσθαι.

[00322] Τὸ δὲ οὕτως ἀπελθεῖν οὐ δέδοικας;

[00323] Φιλάνθρωπός ἐστι, φησὶν, ὁ Θεός.

[00324] Οὐκοῦν λάβε τὸ βάπτισµα·

[00325] φιλάνθρωπος γάρ ἐστι καὶ βοηθεῖ.

[00326] Σὺ δὲ, ἔνθα µὲν ἂν δέῃ σπουδάσαι, οὐ προβάλλῃ τὴν φιλανθρωπίαν ταύτην·

[00327] ἔνθα δ' ἂν θέλῃς ἀναβαλέσθαι, τότε αὐτῆς µέµνησαι·

[00328] καίτοι τότε καιρὸν ἂν ἔχοι ἡ φιλανθρωπία αὕτη, καὶ µᾶλλον αὐτῆς ἐπιτευξόµεθα, ὅταν καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν εἰσενέγκωµεν.

[00329] Ὁ µὲν γὰρ τὸ πᾶν ἐπὶ τὸν Θεὸν ῥίψας, καὶ µετὰ τὸ βάπτισµα ἁµαρτάνων οἷα εἰκὸς ἄνθρωπον ὄντα, µετανοῶν τεύξεται φιλανθρωπίας·

[00330] ὁ δὲ ὥσπερ σοφιζόµενος τοῦ Θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν, ἀπελθὼν ἄµοιρος τῆς χάριτος, ἀπαραίτητον ἕξει τὴν τιµωρίαν.

[00331] Τί δὲ τοιαῦτα κατὰ τῆς σεαυτοῦ σωτηρίας προβάλλῃ;

[00332] Ἀµήχανον γὰρ, ἀµήχανον, ὡς ἔγωγε οἶµαι, τὸν τοιαύταις ἐλπίσιν ἀναβαλλόµενον ἐργάσασθαί τι γενναῖον καὶ ἀγαθόν.

[00333] Σὺ δὲ ἀνθ' ὅτου τοσοῦτον φόβον ἀναδέχῃ, καὶ τὸ ἄδηλον τοῦ µέλλοντος προβάλλῃ;

10/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00334] διατί µὴ µεταβάλλεις τὸν φόβον τοῦτον εἰς πόνον καὶ σπουδὴν, ἵν' ἔσῃ µέγας καὶ θαυµαστός;

[00335] τί βέλτιον, φοβεῖσθαι, ἢ πονεῖν;

[00336] Εἴ τίς σε ἐκάθισεν ἐν οἴκῳ πεπονηκότι ἀργοῦντα, εἰπὼν, ὅτι Προσδόκα ἐπὶ τὴν σὴν κεφαλὴν πεσεῖσθαι τὴν ὀροφὴν σαθρὰν οὖσαν (ἴσως µὲν γὰρ
πεσεῖται, ἴσως δὲ οὐ πεσεῖται)·

[00337] εἰ δὲ µὴ τοῦτο θέλεις, ἐργάζου, καὶ τὸν ἀσφαλέστερον οἴκει θάλαµον·

[00338] τί ἂν εἴλου µᾶλλον, τὴν ἀργίαν ἐκείνην µετὰ τοῦ φόβου, ἢ τὴν ἐργασίαν ταύτην µετὰ τοῦ θαῤῥεῖν;

[00339] Οὐκοῦν οὕτω καὶ νῦν ποίει.

[00340] Τὸ µὲν γὰρ ἄδηλον τοῦ µέλλοντος καθάπερ οἶκός τίς ἐστι σαθρὸς, ἀεὶ πτῶσιν ἀπειλῶν·

[00341] ἡ δὲ ἐργασία αὕτη, ἡ πόνον ἔχουσα, τὸ ἀσφαλὲς ἐγγυᾶται.

[00342] ζʹ.

[00343] Μὴ γένοιτο µὲν οὖν ἡµᾶς ἐµπεσεῖν εἰς ἀνάγκην τοσαύτην, ὥστε ἁµαρτάνειν µετὰ τὸ λουτρόν·

[00344] πλὴν εἰ καὶ γένοιτό τι τοιοῦτον, µηδὲ οὕτως ἀπογνῶµεν.

[00345] Φιλάνθρωπός ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ πολλὰς ἡµῖν δέδωκεν ὁδοὺς ἀφέσεως καὶ µετὰ ταῦτα.

[00346] Πλὴν ὥσπερ οἱ µετὰ τὸ λουτρὸν ἁµαρτάνοντες, τῶν κατηχουµένων κατὰ τοῦτο µᾶλλον κολάζονται, οὕτως οἱ εἰδότες, ὅτι µετανοίας ἐστὶ φάρµακα, καὶ
µὴ θέλοντες αὐτοῖς κεχρῆσθαι, χαλεπώτερα ὑποστήσονται.

[00347] Ὅσῳ γὰρ ἂν ἐπιτείνηται ἡ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, τοσούτῳ καὶ ἡ κόλασις αὔξεται µᾶλλον, ἐὰν µὴ εἰς δέον τῇ φιλανθρωπίᾳ χρησώµεθα.

[00348] Τί λέγεις, ἄνθρωπε;

[00349] Μεστὸς ὢν κακῶν τοσούτων, καὶ ἀπεγνωσµένος, ἀθρόον ἐγένου φίλος, καὶ πρὸς τὴν ἀνωτάτω τιµὴν ἀνηνέχθης, οὐκ ἐξ οἰκείων πόνων, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ
Θεοῦ δωρεᾶς, καὶ πάλιν ἐπὶ τὴν προτέραν ἐπανῆλθες ἀσχηµοσύνην, καὶ δέον κολασθῆναι χαλεπῶς, ὁ δὲ οὐδὲ οὕτως ἀπεστράφη, ἀλλ' ἔδωκε µυρίας
ἀφορµὰς σωτηρίας, δι' ὧν ἔσῃ φίλος.

[00350] Καὶ ὁ µὲν Θεὸς ταῦτα, σὺ δὲ οὐδὲ οὕτως ἐθέλεις πονεῖν.

[00351] Καὶ ποίας ἄξιος ἔσῃ συγγνώµης λοιπόν;

[00352] πῶς δὲ οὐκ εἰκότως Ἕλληνές σε γελάσονται, καθάπερ [60.24] κηφῆνά τινα ζῶντα εἰκῆ καὶ µάτην;

[00353] Εἰ γὰρ δυνατὴ, φησὶν, ἡ παρ' ὑµῶν φιλοσοφία, δείξατε, τί βούλεται τῶν ἀµυήτων τὸ πλῆθος;

[00354] Καλὰ τὰ µυστήρια καὶ ποθεινά·

[00355] ἀλλ' οὐδεὶς ψυχοῤῥαγῶν λουτρὸν λαµβανέτω.

[00356] Οὐ γὰρ ἐκεῖνος τῶν µυστηρίων ὁ καιρὸς, ἀλλὰ τῶν διαθηκῶν·

[00357] µυστηρίων δὲ καιρὸς, ὑγεία φρενῶν, καὶ σωφροσύνη ψυχῆς.

[00358] Εἰπὲ γάρ µοι, εἰ διαθήκας οὐκ ἄν τις ἕλοιτο οὕτω διακείµενος γράψαι·

[00359] κἂν γράψῃ δὲ, δίδωσι τοῖς µετὰ ταῦτα λαβὴν (διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ προτάττουσι ταυτὶ τὰ ῥήµατα λέγοντες, ὅτι Ζῶν, καὶ φρονῶν, καὶ ὑγιαίνων
ἐπισκήπτω περὶ τῶν ἐµαυτοῦ)·

[00360] πῶς ἄν τις ἐξεστηκὼς δυνηθείη µετὰ ἀκριβείας µυσταγωγεῖσθαι;

[00361] Εἰ γὰρ περὶ βιωτικῶν πραγµάτων βουλευοµένῳ οὐκ ἂν ἐπιτρέψαιεν οἱ τῶν ἔξωθεν νόµοι τῷ µὴ σφόδρα ὑγιαίνοντι διατάττεσθαι, καὶ ταῦτα ἐν τοῖς
αὐτοῦ µέλλοντι νοµοθετεῖν·

[00362] πῶς περὶ βασιλείας οὐρανῶν µανθάνων, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων ἐκείνων ἀγαθῶν, δυνήσῃ σαφῶς πάντα µαθεῖν, πολλάκις καὶ παραπλὴξ ὑπὸ τῆς
ἀῤῥωστίας γενόµενος;

[00363] πότε δὲ τὰ ῥήµατα ἐκεῖνα πρὸς τὸν Χριστὸν ἐρεῖς, Συνθαπτόµενος αὐτῷ, µέλλων ἀποπηδᾷν;

[00364] Καὶ γὰρ καὶ διὰ τῶν ἔργων, καὶ διὰ τῶν ῥηµάτων ἐπιδείκνυσθαι χρὴ τὴν εὔνοιαν.

[00365] Σὺ δὲ ταὐτὸν ποιεῖς, οἷον ἂν εἴ τις ἀπογράφεσθαι βούλοιτο στρατιώτης, τοῦ πολέµου λύεσθαι µέλλοντος·

[00366] ἢ ἀθλητὴς ἀποδύεσθαι, τοῦ θεάτρου λοιπὸν ἀναστάντος.

11/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00367] Καὶ γὰρ ὅπλα διὰ τοῦτο λαµβάνεις, οὐχ ἵνα εὐθέως ἀποπηδήσῃς, ἀλλ' ἵνα λαβὼν κατὰ τοῦ ἐναντίου τρόπαιον στήσῃς.

[00368] Μηδεὶς νοµιζέτω ἄκαιρον εἶναι τὸν περὶ τούτων λόγον, εἰ µή ἐστι τεσσαρακοστὴ νῦν.

[00369] ∆ιὰ γὰρ τοῦτο δάκνοµαι, ὅτι καιρὸν παρατηρεῖτε ἐν τοῖς τοιούτοις.

[00370] Καίτοιγε ὁ εὐνοῦχος ἐκεῖνος, καὶ βάρβαρος ὢν καὶ ὁδοιπορῶν, καὶ ἐν µέσῃ λεωφόρῳ ὢν, καιρὸν οὐκ ἐζήτησεν·

[00371] ἀλλ' οὐδὲ ὁ δεσµοφύλαξ, καὶ ταῦτα µεταξὺ δεσµωτῶν ὢν, καὶ τὸν διδάσκαλον µεµαστιγωµένον καὶ δεδεµένον ὁρῶν, καὶ τέως αὐτὸν µέλλων ἔνδον ἔχειν.

[00372] Ἐνταῦθα δὲ οὐ δεσµωτήριον οἰκοῦντες, οὐδ' ἐν ὁδοῖς ὄντες, ἀναβάλλονται πολλοὶ, καὶ ταῦτα ὄντες πρὸς ἐσχάτας ἀναπνοάς.

[00373] ηʹ.

[00374] Εἰ µὲν οὖν ἔτι ἀµφιβάλλεις, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ἔξω στῆθι, καὶ µηδὲ θείων ἄκουε λόγων, µηδὲ ἐν τοῖς κατηχουµένοις ἀρίθµει σαυτόν·

[00375] εἰ δὲ θαῤῥεῖς, καὶ οἶδας τοῦτο σαφῶς, τί µέλλεις;

[00376] τί δὲ ἀναδύῃ καὶ ὀκνεῖς;

[00377] ∆έδοικα µὴ ἁµάρτω, φησί.

[00378] Τὸ δὲ χαλεπώτερον οὐ δέδοικας, µὴ µετὰ φορτίων τοσούτων ἀπέλθῃς ἐκεῖ;

[00379] Οὐδὲ γάρ ἐστιν ἴσον, χάριτος προκειµένης µὴ τυχεῖν, καὶ κατορθοῦν ἐπιχειροῦντα ἀποτυχεῖν.

[00380] Εἰπὲ δή µοι, ἂν γὰρ ἐγκαλῇ, Τίνος ἕνεκεν οὐ προσῆλθες.

[00381] τίνος ἕνεκεν οὐ κατώρθωσας, τί ἐρεῖς;

[00382] Ἐκεῖ µὲν γὰρ τάχα τὸ φορτικὸν ἔχεις εἰπεῖν καὶ τῶν προσταγµάτων καὶ τῆς ἀρετῆς·

[00383] ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον.

[00384] Χάρις γάρ ἐστι δωρεὰν παρεχοµένη τὴν ἐλευθερίαν.

[00385] Ἀλλὰ δέδοικας µὴ ἁµάρτῃς;

[00386] Ταῦτα µετὰ τὸ βάπτισµα λέγε.

[00387] Τότε ἔχε τὸν φόβον, ὥστε φυλάξαι τὴν παῤῥησίαν, ἣν ἔλαβες, οὐχ ὥστε µὴ λαβεῖν δωρεὰν τοιαύτην.

[00388] Νῦν δὲ πρὸ µὲν τοῦ βαπτίσµατος εὐλαβὴς σὺ, µετὰ δὲ τὸ βάπτισµα ῥᾴθυµος.

[00389] Ἀλλὰ τὸν καιρὸν ἀναµένεις τῆς τεσσαρακοστῆς;

[00390] Τίνος ἕνεκεν;

[00391] µὴ γὰρ ἔχει τι πλέον ἐκεῖνος ὁ καιρός;

[00392] Οἱ γοῦν ἀπόστολοι οὐκ ἐν τῷ πάσχα κατηξιώθησαν τῆς χάριτος, ἀλλ' ἐν ἑτέρῳ καιρῷ·

[00393] καὶ οἱ τρισχίλιοι καὶ οἱ πεντακισχίλιοι, ὅτε ἐβαπτίσθησαν, πάσχα οὐκ ἦν καιρός·

[00394] καὶ ὁ Κορνήλιος, καὶ ὁ εὐνοῦχος, καὶ ἕτεροι πλείους.

[00395] Μὴ τοίνυν καιρὸν ἀναµένωµεν, µήποτε µέλλοντες καὶ ἀναβαλλόµενοι ἀπέλθωµεν κενοὶ καὶ ἔρηµοι τοσούτων [60.25] ἀγαθῶν.

[00396] Πῶς οἴεσθε ὀδυνῶµαι, ὅταν ἀκούσω, ὅτι ἀµύητός τις ἀπηνέχθη ἐντεῦθεν, τὰς ἀφορήτους ἐννοῶν κολάσεις ἐκείνας, τὴν ἀπαραίτητον τιµωρίαν;

[00397] πῶς δάκνοµαι πάλιν, ὅταν ἑτέρους ἴδω πρὸς τὰς ἐσχάτας φθάνοντας ἀναπνοὰς, καὶ µηδὲ ἐντεῦθεν σωφρονιζοµένους;

[00398] ∆ιά τοι τοῦτο πολλὰ τῆς δωρεᾶς ταύτης ἀνάξια γίνεται.

[00399] ∆έον γὰρ εὐφραίνεσθαι, καὶ χορεύειν, καὶ χαίρειν, καὶ στεφανοῦσθαι, ἑτέρου µυσταγωγουµένου, ὅταν ἀκούσῃ τοῦ κάµνοντος ἡ γυνὴ, ὅτι τοῦτο ἐπέσκηψεν
ὁ ἰατρὸς, ὡς ἐπὶ κακῷ τινι κατακόπτεται καὶ θρηνεῖ, καὶ κωκυτοὶ καὶ οἰµωγαὶ πανταχοῦ τῆς οἰκίας ὡς ἐπὶ καταδίκων τῶν τὴν ἐσχάτην ἀπαγοµένων ὁδόν.

[00400] Καὶ ἐκεῖνος δὲ πάλιν τότε ὀδυνᾶται πλέον, κἂν ἀνενέγκῃ ἀπὸ τῆς ἀῤῥωστίας, χαλεπώτερον ἀλγεῖ ὡς ἐπηρεασθείς.

[00401] Ἐπειδὴ γὰρ οὐ παρεσκεύαστο πρὸς ἀρετὴν, ὀκνεῖ λοιπὸν, καὶ ἀναδύεται πρὸς τοὺς ἀγῶνας τοὺς µετὰ ταῦτα.

[00402] Ὁρᾷς, οἷα ὁ διάβολος κατασκευάζει µηχανήµατα, ὅσην τὴν αἰσχύνην, ὅσον τὸν γέλωτα;

12/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00403] Ἀπαλλαγῶµεν τοίνυν τούτου τοῦ γέλωτος·

[00404] ζήσωµεν ὡς ὁ Χριστὸς ἐκέλευσε.

[00405] ∆ιὰ τοῦτο ἔδωκε τὸ βάπτισµα, οὐχ ἵνα λαβόντες ἀπέλθωµεν, ἀλλ' ἵνα ἐπιζήσαντες καρποὺς ἐπιδειξώµεθα.

[00406] Πῶς ἐρεῖς, Καρποφόρει, τῷ ἀπιόντι, τῷ ἐκκοπέντι;

[00407] οὐκ ἤκουσας, ὅτι Ὁ καρπὸς τοῦ Πνεύ [60.26] µατός ἐστιν ἀγάπη, χαρὰ, εἰρήνη;

[00408] Πῶς οὖν τὰ ἐναντία γίνεται;

[00409] Καὶ γὰρ ἡ γυνὴ παρέστηκε πενθοῦσα, ὅτε χαίρειν ἔδει·

[00410] τὰ τέκνα ὀδυρόµενα, ὅτε συνήδεσθαι ἐχρῆν·

[00411] αὐτὸς ὁ κείµενος ἐσκοτωµένος, θορύβου γέµων καὶ ταραχῆς, ὅτε πανηγυρίζειν ἔδει·

[00412] ἀθυµίας πεπληρωµένος πολλῆς, διὰ τὴν ὀρφανίαν τῶν τέκνων, διὰ τὴν χηρείαν τῆς γυναικὸς, διὰ τὴν ἐρηµίαν τῆς οἰκίας.

[00413] Οὕτω τις προέρχεται µυστηρίοις;

[00414] εἰπέ µοι·

[00415] οὕτως ἅπτεται τραπέζης ἱερᾶς;

[00416] ταῦτα ἀνεκτά;

[00417] Κἂν µὲν βασιλεὺς πέµψῃ γράµµατα, τοὺς ἐν δεσµωτηρίῳ λύων, εὐφροσύνη καὶ χαρά·

[00418] ὁ δὲ Θεὸς καταπέµπει τὸ Πνεῦµα ἐξ οὐρανῶν, οὐχὶ ἐλλείµµατα χρηµάτων, ἀλλ' ὁλόκληρα ἁµαρτήµατα συγχωρῶν·

[00419] καὶ πάντες θρηνεῖτε καὶ ὀδύρεσθε;

[00420] Τίς ἡ ἀνωµαλία αὕτη;

[00421] Οὔπω γὰρ λέγω, ὅτι καὶ νεκροῖς ἐπεχύθη ὕδωρ, καὶ τὰ ἅγια ἐῤῥίφη εἰς γῆν·

[00422] ἀλλ' οὐχ ἡµεῖς τούτων αἴτιοι, ἀλλ' οἱ ἀγνώµονες.

[00423] ∆ιὸ παρακαλῶ πάντα ἀφέντας συστρέψαι ἑαυτοὺς καὶ προσιέναι τῷ βαπτίσµατι µετὰ προθυµίας ἁπάσης, ἵνα καὶ ἐν τῷ παρόντι πολλὴν
ἐπιδειξάµενοι σπουδὴν, τῆς µελλούσης τύχωµεν παῤῥησίας·

[00424] ἧς γένοιτο πάντας ἡµᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡµῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[00425] Ἀµήν.

[00426] [60.25] ΟΜΙΛΙΑ Βʹ.

[00427] Οἱ µὲν οὖν συνελθόντες ἐπηρώτων αὐτὸν λέγον

[00428] τες·

[00429] Κύριε, εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστά νεις τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ;

[00430] αʹ.

[00431] Ὅταν τι µέλλωσιν ἐρωτᾷν οἱ µαθηταὶ, ὁµοῦ προσέρχονται.

[00432] Τοῦτο δὲ ποιοῦσιν, ἵνα τῷ πλήθει δυσωπήσωσιν.

[00433] Ἤδεισαν γὰρ, ὅτι τὸ πρώην παρ' αὐτοῦ εἰρηµένον, ὅτι Οὐδεὶς οἶδε τὴν ἡµέραν, διακρουοµένου ἦν, οὐκ ἀγνοοῦντος, ἀλλ' ἀναβαλλοµένου τὴν ἀπόκρισιν·

[00434] ὅθεν πάλιν προσέρχονται, καὶ ἐρωτῶσιν.

[00435] Οὐκ ἂν δὲ ἠρώτησαν, εἴ γε ὄντως ἦσαν πεπεισµένοι.

[00436] Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσαν, ὅτι Πνεῦµα µέλλουσι λαµβάνειν, ὡς ἄξιοι λοιπὸν ὄντες ἤθελον µαθεῖν, καὶ πρὸς ἀπαλλαγὴν ἦσαν ἕτοιµοι.

[00437] Οὐ γὰρ ἐβούλοντο καθεῖναι ἑαυτοὺς εἰς κινδύνους, ἀλλὰ ἀναπνεῦσαι·

13/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00438] διότι οὐ µικρὰ ἦν τὰ συµβεβηκότα αὐτοῖς, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐσχάτων ὁ κίνδυνος ἐπεκρεµάσθη.

[00439] Οὐδὲν οὖν αὐτῷ περὶ τοῦ Πνεύµατος εἰπόντες, ἐρωτῶσι λέγοντες·

[00440] Κύριε, εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστάνεις τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ;

[00441] Καὶ οὐκ εἶπον, Πότε;

[00442] ἀλλὰ, Εἰ νῦν;

[00443] φησίν·

[00444] οὕτως ἐπεθύµουν τὴν ἡµέραν µαθεῖν.

[00445] ∆ιὸ καὶ µετὰ πλείονος προσίασι τῆς τιµῆς.

[00446] Ἐµοὶ δὲ δοκεῖ οὐδὲ τετρανῶσθαί πως αὐτοῖς, τίς ποτε ἦν ἡ βασιλεία·

[00447] οὔπω γὰρ ἦν τὸ Πνεῦµα διδάξαν αὐτούς.

[00448] Καὶ οὐκ εἶπον, Πότε ταῦτα ἔσται;

[00449] ἀλλὰ τί;

[00450] Εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστάνεις τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ;

[00451] ὡς ἤδη ἐκπεπτωκυῖαν.

[00452] Ταῦτα οὕτω πυνθάνονται, ὅτι περὶ τὰ αἰσθητὰ ἔτι διέκειντο, εἰ καὶ µὴ ὁµοίως ὡς πρότερον·

[00453] οὐδὲ γὰρ οὐδέπω γεγένηντο βελτίους.

[00454] Οὕτω λοιπὸν οὗτοι µείζονα περὶ αὐτοῦ ἐφαντάζοντο.

[00455] Ἐπεὶ οὖν ἀνήχθησαν, καὶ αὐτὸς ἀνηγµένως αὐτοῖς διαλέγεται.

[00456] Οὐκέτι γὰρ λέγει πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Οὐδὲ ὁ Υἱὸς οἶδε τὴν ἡµέραν·

[00457] ἀλλὰ τί;

[00458] Οὐχ ὑµῶν ἐστι γνῶναι χρόνους ἢ καιροὺς, οὓς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ.

[00459] Μείζονα αἰτεῖτε, φησί.

[00460] Καὶ µὴν ἤδη ἔµαθον καὶ ἃ πολλῷ µείζονα ἦν.

[00461] Καὶ ἵνα µάθῃς τοῦτο

[00462] [60.26] ἀκριβῶς, ὅρα πόσα ἀπαριθµοῦµαι.

[00463] Τί µεῖζον, εἰπέ µοι, τοῦ µαθεῖν αὐτοὺς ἅπερ ἔµαθον;

[00464] Ἔµαθον γοῦν, ὅτι Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστι, καὶ Υἱὸν ἔχει ὁ Θεὸς ὁµότιµον·

[00465] ἔµαθον, ὅτι ἀνάστασις ἔσται·

[00466] ἔµαθον, ὅτι ἀνελθὼν ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός·

[00467] τὸ τούτου φρικωδέστερον ἔµαθον, ὅτι σὰρξ ἄνω κάθηται, καὶ προσκυνεῖται ὑπὸ ἀγγέλων·

[00468] ἔµαθον, ὅτι ἥξει πάλιν κρῖναι πάντα τὸν κόσµον·

[00469] ἔµαθον, ὅτι µέλλουσι καθεδεῖσθαι καὶ αὐτοὶ τότε κριταὶ τῶν δώδεκα φυλῶν τοῦ Ἰσραήλ·

[00470] ἔµαθον, ὅτι Ἰουδαῖοι ἐκβάλλονται, οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν ἀντεισέρχονται.

[00471] Τὸ ταῦτα εἰδέναι ὅτι ἔσται, µέγα·

[00472] τὸ δὲ µαθεῖν, ὅτι βασιλεύσει τις ἢ τὸ πότε, οὐδὲν µέγα.

[00473] Ἔµαθε Παῦλος ἃ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι·

14/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00474] τὰ πρὸ τοῦ κόσµου ἅπαντα ἔµαθε.

[00475] Τί µαθεῖν δυσκολώτερον, τὴν ἀρχὴν, ἢ τὸ τέλος;

[00476] Εὔδηλον, ὅτι τὸ πρῶτον.

[00477] Οὐκοῦν τοῦτο Μωϋσῆς ἔµαθε, καὶ πότε, καὶ πρὸ πόσων χρόνων, δείκνυσι δι' ὧν ἀριθµεῖ τὰ ἔτη.

[00478] Τοῦτο καὶ Σολοµῶν, διὸ καὶ ἔλεγε·

[00479] Μνηµονεύσω τὰ ἀπ' αἰῶνος.

[00480] Ὅτι τοίνυν ἐγγύς ἐστιν, ἴσασι µετὰ ταῦτα καὶ οὗτοι·

[00481] ὥσπερ καὶ ὁ Παῦλος, λέγων·

[00482] Ὁ Κύριος ἐγγὺς, µηδὲν µεριµνᾶτε.

[00483] Ἀλλὰ τότε οὐκ ἔγνωσαν, καίτοι λαβόντες τεκµήρια.

[00484] Ὁ δὲ Χριστὸς ὥσπερ εἶπεν, Οὐ µετὰ πολλὰς ταύτας ἡµέρας, ἀγρυπνεῖν αὐτοὺς βουλόµενος, καὶ οὐκ ἐδήλωσε φανερῶς·

[00485] οὕτω καὶ νῦν ποιεῖ.

[00486] Ἄλλως δὲ, καὶ ἐκεῖνοι ἐνταῦθα οὐ περὶ συντελείας, ἀλλὰ περὶ βασιλείας ἐρωτῶσι·

[00487] διὸ καὶ, Εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστάνεις τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ;

[00488] ἔλεγον.

[00489] Ὁ δὲ οὐδὲ τοῦτο αὐτοῖς ἐξεκάλυψε.

[00490] Περὶ δὲ τοῦ τέλους καὶ πρὸ τούτου τοῦτο ἠρώτων·

[00491] ἀλλ' οὐχ ὥσπερ ἐκεῖ ἀπεκρίνατο σφο [60.27] δρότερον, ἀπάγων αὐτοὺς τοῦ νοµίζειν τὴν ἀπαλλαγὴν εἶναι πλησίον, καὶ ἐνέβαλεν εἰς τοὺς κινδύνους·

[00492] οὕτω καὶ ἐνταῦθα, ἀλλ' ἡµερώτερον.

[00493] Ἵνα γὰρ µὴ δοκῶσιν ὑβρίσθαι µηδὲ προφάσεις εἶναι ταῦτα, ἄκουσον καὶ πῶς εὐθέως αὐτοῖς δώσειν ἐπαγγέλλεται ἐφ' ᾧ ἐχάρησαν.

[00494] Ἐπήγαγε γοῦν·

[00495] Ἀλλὰ λήψεσθε δύναµιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύµατος ἐφ' ὑµᾶς, καὶ ἔσεσθέ µοι µάρτυρες ἔν τε Ἱερουσαλὴµ, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ Σαµαρείᾳ,
καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς.

[00496] Εἶτα, ἵνα µὴ πάλιν αὐτὸν ἐρωτῶσιν, εὐθέως ἀνελήφθη.

[00497] Καθάπερ οὖν ἐκεῖ τῷ φόβῳ αὐτοὺς ἐσκότωσε, καὶ τῷ εἰπεῖν, οὐκ οἶδα·

[00498] οὕτω καὶ ἐνταῦθα, τὸ Ἀνελήφθη εἰπών.

[00499] Καὶ γὰρ πολλὴν τοῦ πράγµατος εἶχον τὴν ἐπιθυµίαν, καὶ οὐκ ἂν ἀπέστησαν, καὶ σφόδρα ἀναγκαῖον ἦν αὐτοὺς µὴ µαθεῖν.

[00500] Εἰπὲ γάρ µοι·

[00501] τί µᾶλλον ἀπιστοῦσιν Ἕλληνες;

[00502] ὅτι συντέλεια ἔσται, ἢ ὅτι ὁ Θεὸς γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ ἐκ Παρθένου προῆλθε µήτρας, καὶ µετὰ σαρκὸς ὤφθη ἀνθρώποις;

[00503] ἆρ' οὐχὶ τοῦτο;

[00504] Πάντως καὶ σὺ ἐρεῖς.

[00505] Ἀλλὰ γὰρ αἰσχύνοµαι συνεχῶς ὑπὲρ τούτου λέγων, ὡς περὶ πράγµατός τινος ἀδιαφόρου.

[00506] Εἶτα πάλιν ἵνα µὴ εἴπωσι, ∆ιατί ἐπαίρεις τὸ πρᾶγµα;

[00507] Οὓς ὁ Πατὴρ, φησὶν, ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ.

[00508] Καὶ µὴν µία Πατρὸς καὶ αὐτοῦ ἐξουσία, ὡς ὅταν λέγῃ·

15/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00509] Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ.

[00510] Εἰ ἔνθα ἐργάσασθαι δεῖ, µετὰ τῆς αὐτῆς αὐτῷ πράττει ἐξουσίας·

[00511] ἔνθα εἰδέναι χρὴ, οὐχὶ µετὰ τῆς αὐτῆς οἶδεν ἐξουσίας;

[00512] Καὶ µὴν τοῦ µαθεῖν τὴν ἡµέραν πολλῷ µεῖζον τὸ νεκροὺς ἐγείρειν.

[00513] Εἰ τὸ µεῖζον µετ' ἐξουσίας ποιεῖ, οὐ πολλῷ µᾶλλον τὸ ἕτερον;

[00514] βʹ.

[00515] Ἀλλ' ἵνα µάθητε, ἐπὶ ὑποδείγµατος ποιήσω τοῦτο φανερόν.

[00516] Ὥσπερ ὅταν ἴδωµεν παιδίον ἀποκλαιόµενον, καὶ συνεχῶς βουλόµενόν τι λαβεῖν παρ' ἡµῶν οὐκ ἀναγκαῖον αὐτῷ, µᾶλλον ἀποκρύψαντες, γυµνὰς
δείκνυµεν τὰς χεῖρας, λέγοντες, Ἰδοὺ οὐκ ἔχοµεν·

[00517] οὕτω καὶ αὐτὸς τοῖς ἀποστόλοις πεποίηκεν.

[00518] Ἀλλ' ὥσπερ τὸ παιδίον ἐκεῖνο, καὶ µὴ δεικνύντων ἡµῶν ἐπίκειται κλαῖον, εἰδὸς ὅτι ἐξηπάτηται·

[00519] εἶτα ἀφέντες ἄπιµεν λέγοντες·

[00520] Καλεῖ µε ὁ δεῖνα, καὶ ἕτερόν τι ἀντ' αὐτοῦ διδόαµεν, βουλόµενοι αὐτὸ ἀπαγαγεῖν τῆς προαιρέσεως, καὶ θαυµάζοντες ἐκεῖνο ἀντὶ τούτου, καὶ
δόντες ἀποπηδῶµεν·

[00521] οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐποίησεν.

[00522] Ἐζήτουν ἐκεῖνοι λαβεῖν·

[00523] ἔφη οὗτος µὴ ἔχειν.

[00524] Ὅµως καὶ πρῶτον ἐφόβησεν·

[00525] ἐπεὶ δὲ πάλιν ἐζήτουν, ἔφη πάλιν µὴ ἔχειν.

[00526] Πλὴν οὐ φοβεῖ νῦν, ἀλλὰ µετὰ τὸ δεῖξαι τοῦτο ὃ πεποίηκε, λέγει καὶ εὐπρόσωπον ἀφορµήν·

[00527] ὅτι Ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ.

[00528] Τί οὖν;

[00529] σὺ οὐκ οἶδας τὰ τοῦ Πατρός;

[00530] ἀλλ' αὐτὸν µὲν γινώσκεις, τὰ δὲ αὐτοῦ οὐκέτι;

[00531] Αὐτὸς εἶπας·

[00532] Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ µὴ ὁ Υἱός·

[00533] καὶ, Τὸ µὲν Πνεῦµα πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ·

[00534] σὺ δὲ οὐδὲ τοῦτο οἶδας;

[00535] Ἄπαγε.

[00536] Οὐχ ἵνα τοῦτο ὑποπτεύσωµεν, τοῦτο εἴρηκεν·

[00537] ἀλλ' ἀγνοεῖν προσποιεῖται, τῆς ἀκαίρου [60.28] ζητήσεως ἀπάγων αὐτούς.

[00538] Ἐφοβήθησαν οὖν ἐρωτῆσαι πάλιν, ἵνα µὴ ἀκούσωσι·

[00539] Καὶ ὑµεῖς ἀσύνετοί ἐστε;

[00540] Πολλῷ γὰρ µᾶλλον αὐτὸν ἐφοβοῦντο νῦν, ἢ τὸ πρότερον.

[00541] Ἀλλὰ λήψεσθε δύναµιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύµατος ἐφ' ὑµᾶς.

[00542] Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ οὐ πρὸς ἃ ἠρώτησαν ἀπεκρίνατο (διδασκάλου γὰρ τοῦτό ἐστι, µὴ ἃ βούλεται ὁ µαθητὴς, ἀλλ' ἃ συµφέρει µαθεῖν, διδάσκειν)·

[00543] οὕτω καὶ νῦν, ἃ ἔδει µαθεῖν διὰ τοῦτο προλέγει, ἵνα µὴ ταραχθῶσιν.

16/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00544] Ἄρα ἔτι ἀσθενεῖς ἦσαν.

[00545] Ὥστε δὲ παῤῥησιάζεσθαι, ἐπῆρεν αὐτῶν τὰς ψυχὰς, καὶ τὰ φορτικὰ συνεκάλυψεν.

[00546] Ἐπειδὴ γὰρ ἔµελλεν αὐτοὺς µικρὸν ὕστερον λοιπὸν καταλιµπάνειν, ταῦτα διαλεγόµενος οὐδὲν λέγει λυπηρὸν ἁπλῶς·

[00547] ἀλλὰ τί;

[00548] Μετ' ἐγκωµίου τὰ λυπηρά φησι, µονονουχὶ λέγων, Μὴ φοβηθῆτε·

[00549] Λήψεσθε γὰρ δύναµιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύµατος ἐφ' ὑµᾶς, καὶ ἔσεσθέ µοι µάρτυρες ἔν τε Ἱερουσαλὴµ, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ Σαµαρείᾳ.

[00550] Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν·

[00551] Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν µὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαµαρειτῶν µὴ εἰσέλθητε·

[00552] νῦν δὲ βούλεται ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαµαρείᾳ κηρύσσειν αὐτούς·

[00553] καὶ ἃ τότε οὐκ εἶπεν, ἐνταῦθα προσέθηκε, Καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, λέγων.

[00554] Καὶ τὸ πάντων φοβερώτερον εἰπὼν, ἵνα µὴ πάλιν αὐτὸν ἐρωτῶσι, Βλεπόντων αὐτῶν ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλµῶν αὐτῶν.

[00555] Ὁρᾷς ὅτι αὐτοὶ ἐκήρυξαν, καὶ ἐπλήρωσαν τὸ Εὐαγγέλιον;

[00556] Ὄντως µέγα αὐτοῖς ἐχαρίσατο.

[00557] Ὅπου δεδοίκατε.

[00558] φησὶν, ἐν Ἱεροσολύµοις, ἐκεῖ κηρύξατε πρῶτον, καὶ ὕστερον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς.

[00559] Εἶτα πάλιν τῶν λεχθέντων ἡ πίστις·

[00560] Βλεπόντων αὐτῶν ἐπήρθη, φησί.

[00561] Βλεπόντων µὲν γὰρ οὐκ ἀνέστη·

[00562] Βλεπόντων δὲ ἐπήρθη·

[00563] ἐπειδὴ οὐδὲ ἐνταῦθα ἡ ὄψις τὸ πᾶν ἴσχυσε.

[00564] Καὶ γὰρ τῆς ἀναστάσεως τὸ µὲν τέλος εἶδον, τὴν δὲ ἀρχὴν οὐκέτι·

[00565] καὶ τῆς ἀναλήψεως τὴν µὲν ἀρχὴν εἶδον, τὸ δὲ τέλος οὐκέτι.

[00566] Παρεῖλκε γὰρ ἐκεῖνο τὸ τὴν ἀρχὴν ἰδεῖν, αὐτοῦ τοῦ ταῦτα φθεγγοµένου παρόντος, καὶ τοῦ µνήµατος δηλοῦντος, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκεῖ·

[00567] ἀλλὰ τὸ µετὰ τοῦτο λόγῳ ἔδει µαθεῖν.

[00568] Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἀρκοῦσιν οἱ ὀφθαλµοὶ δεῖξαι τὸ ὕψος, οὐδὲ παιδεῦσαι πότερον εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθεν, ἢ ὡς εἰς τὸν οὐρανὸν, ὅρα τί γίνεται.

[00569] Ὅτι µὲν αὐτός ἐστιν ὁ Ἰησοῦς, ᾔδεσαν ἐξ ὧν διελέγετο πρὸς αὐτοὺς (πόῤῥωθεν γὰρ οὐκ ἐνῆν ἰδόντας γνῶναι)·

[00570] ὅτι δὲ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναλαµβάνεται, αὐτοὶ λοιπὸν ἐδίδασκον οἱ ἄγγελοι.

[00571] Ὅρα, πῶς οὐ πάντα Πνεύµατι, ἀλλὰ καὶ ὄψει γενέσθαι οἰκονοµεῖται.

[00572] ∆ιατί δὲ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτόν;

[00573] Καὶ τοῦτο τεκµήριον, ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθεν.

[00574] Οὐ πῦρ, ὡς ἐπὶ Ἠλίου, οὐδὲ ἅρµα πύρινον·

[00575] ἀλλὰ νεφέλη αὐτὸν ὑπέλαβεν, ὃ τοῦ οὐρανοῦ σύµβολον ἦν, καθὼς ὁ προφήτης φησίν·

[00576] Ὁ τιθεὶς νέφει τὴν ἐπίβασιν αὐτοῦ, εἰ καὶ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται τοῦτο.

[00577] ∆ιὰ τοῦτο λέγει, ὅτι Ἐπὶ νεφέλης, δεικνὺς, ὅτι ἐν τῷ συµβόλῳ αὐτῷ τῆς θείας δυνάµεως·

[00578] οὐδαµοῦ γὰρ ἄλλη τις δύναµις ἐπὶ νεφέλης φαίνεται.

[00579] Ἄκουε πάλιν, τί φησιν ἄλλος προφήτης·

17/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00580] Ὁ Θεὸς κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης.

[00581] [60.29] γʹ.

[00582] Περὶ ἀναγκαίου γὰρ τῆς ἐρωτήσεως οὔσης, καὶ προσεχόντων αὐτῶν σφόδρα τοῖς λεγοµένοις, καὶ διεγηγερµένων καὶ οὐ νυσταζόντων, τοῦτο γέγονε.

[00583] Καὶ ἐν τῷ ὄρει δὲ νεφέλη δι' αὐτὸν, ὅτε Μωϋσῆς εἰσῆλθεν εἰς τὸν γνόφον·

[00584] ἀλλ' οὐ δι' ἐκεῖνον ἦν ἡ νεφέλη.

[00585] Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Πορεύοµαι, µόνον, ἵνα µὴ πάλιν ἀλγήσωσιν·

[00586] ἀλλ' εἶπε καὶ, ὅτι Τὸ Πνεῦµα πέµπω.

[00587] Ἄρα ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπῄει, διὰ τῶν ὀφθαλµῶν ἐµάνθανον.

[00588] Βαβαὶ οἵου θεάµατος κατηξιώθησαν! Καὶ ὡς ἀτενίζοντες ἦσαν, φησὶν, εἰς τὸν οὐρανὸν πορευοµένου αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο παρειστήκεισαν αὐτοῖς
ἐν ἐσθῆτι λευκῇ, οἳ καὶ εἶπον·

[00589] Ἄνδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήκατε ἐµβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν;

[00590] Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ' ὑµῶν εἰς τὸν οὐρανόν·

[00591] δεικτικῶς ἐχρήσαντο τῇ λέξει, Οὗτος, εἰπόντες, ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ' ὑµῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόµενον εἰς
τὸν οὐρανόν.

[00592] Πάλιν τὸ σχῆµα φαιδρόν.

[00593] Ἄγγελοι γὰρ ἀθρόον τινὲς εἰς τύπον ἀνθρώπων σχηµατισθέντες ἐπέστησαν, καί φασιν·

[00594] Ἄνδρες Γαλιλαῖοι.

[00595] Ἀξιόπιστοι λοιπὸν ἐδόκουν ἐκείνοις ἐκ τοῦ εἰπεῖν, Ἄνδρες Γαλιλαῖοι.

[00596] Τί γὰρ ἔδει τοὺς εἰδότας τὴν πατρίδα µαθεῖν, εἰ µὴ τοῦτο ἦν;

[00597] Καὶ τῷ σχήµατι δὲ ἐπέστρεψαν, καὶ ἐδήλουν, ὅτι ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ εἰσι.

[00598] ∆ιατί µὴ ταῦτα αὐτὸς αὐτοῖς λέγει, ἀλλ' οἱ ἄγγελοι;

[00599] ∆ιελέχθη αὐτοῖς προλαβὼν αὐτὸς πάντα, ὥστε ἀναµιµνήσκοντος ἦν αὐτοὺς διὰ τῶν ἀγγέλων ἅπερ ἤκουσαν.

[00600] Καὶ οὐκ εἶπον, Ὃν ἐθεάσασθε ἀναληφθέντα, ἀλλὰ, Πορευόµενον εἰς τὸν οὐρανὸν, δηλῶν ὅτι ἀνάβασίς ἐστιν ἡ ἀνάληψις·

[00601] σαρκὸς δὲ τὸ ἀναληφθῆναί ἐστι.

[00602] ∆ιὰ τοῦτό φασιν·

[00603] Ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ' ὑµῶν, οὕτως ἐλεύσεται·

[00604] οὐ Πεµφθήσεται, ἀλλ' Ἐλεύσεται.

[00605] Ποῦ οὖν τὸ ἔλαττον;

[00606] Νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτόν.

[00607] Καλῶς.

[00608] Αὐτὸς γὰρ ἐπέβη τῆς νεφέλης·

[00609] διότι Ὁ ἀναβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ καταβάς.

[00610] Σὺ δέ µοι ὅρα, πῶς τὰ µὲν κατὰ τὴν ἐκείνων διάνοιαν φθέγγονται, τὰ δὲ ἀξίως τοῦ Θεοῦ.

[00611] Ἐπήρθη λοιπὸν ἡ διάνοια τῶν ὁρώντων·

[00612] ἐχαρίσατο αὐτοῖς τῆς δευτέρας παρουσίας οὐ µικρὸν γνώρισµα.

[00613] Τὸ γὰρ, Οὕτως ἐλεύσεται, τοῦτο δηλοῦντός ἐστι·

[00614] µετὰ τοῦ σώµατος, φησὶν, ὃ ἐπόθουν ἀκοῦσαι·

18/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00615] καὶ ὅτι πάλιν εἰς κρίσιν ἥξει οὕτως ἐπὶ νεφέλης.

[00616] Καὶ ἰδοὺ, φησὶν, ἄνδρες δύο παρεστήκεισαν.

[00617] ∆ιατί εἶπεν, Ἄνδρες;

[00618] Ἀκριβῶς γὰρ ἑαυτοὺς ἀπετύπωσαν εἰς ἄνδρας ὡς µὴ πτοηθῆναι.

[00619] Οἳ καὶ εἶπον·

[00620] Τί ἑστήκατε ἐµβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν;

[00621] Ἅµα κολακευόντων ἦν τὰ ῥήµατα, καὶ οὐκ ἐώντων αὐτοὺς προσδοκᾷν αὐτὸν πάλιν εὐθέως.

[00622] Οὗτοι τὸ µὲν µεῖζον λέγουσι, τὸ δὲ ἔλαττον οὐκέτι.

[00623] Ὅτι µὲν γὰρ οὕτως ἐλεύσεται, καὶ ὡς ἐξ οὐρανοῦ αὐτὸν χρὴ προσδέξασθαι, φασί·

[00624] τὸ δὲ πότε, σιγῶσι.

[00625] Λοιπὸν ἀπὸ τῆς θέας ἐκείνης ἐπέστρεψαν αὐτοὺς πρὸς τὸν αὐτῶν λόγον·

[00626] ἵνα µὴ διὰ τὸ µὴ δύνασθαι θεωρεῖν, νοµίσωσιν αὐτὸν µὴ ἀνεληλυθέναι, ἀλλ' ἐν ᾧ διαλέγονται φθάσειν.

[00627] Εἰ γὰρ πρὸ τούτου ἔλεγον, Ποῦ ὑπάγεις;

[00628] πολλῷ µᾶλλον καὶ νῦν ἂν εἶπον·

[00629] Εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ, φησὶν, ἀποκαθιστάνεις τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ;

[00630] Οὕτως ᾔδεσαν αὐτοῦ τὸ ἥµερον, ὅτι καὶ µετὰ τὸ παθεῖν ἐρωτῶσιν αὐτὸν, Εἰ ἀποκαθιστάνεις;

[00631] Καὶ µὴν ἔµπροσθεν εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι Μελλήσετε ἀκούειν πολέµους, καὶ ἀκοὰς πολέµων·

[00632] ἀλλ' οὔπω τὸ τέλος, οὐδὲ τὰ Ἱεροσόλυµα ἁλώσεται.

[00633] Νῦν δὲ περὶ [60.30] βασιλείας ἐρωτῶσιν, οὐ περὶ συντελείας.

[00634] Ἄλλως δὲ, οὐδὲ µακρὸν λοιπὸν πρὸς αὐτοὺς ἀποτείνει λόγον µετὰ τὴν ἀνάστασιν.

[00635] Ὡς δὴ οὖν καὶ αὐτοὶ εὐδοκιµήσοντες, εἰ τοῦτο γένοιτο, ἐρωτῶσιν.

[00636] Αὐτὸς δὲ ὅτι οὐκ ἀποκαθιστάνει, οὐκ ἐδήλωσε.

[00637] Τί γὰρ ἦν τοῦτο ἀναγκαῖον αὐτοὺς µαθεῖν;

[00638] ∆ιά τοι τοῦτο καὶ δεδοικότες οὐκ ἔτι εἶπον·

[00639] Τί τὸ σηµεῖον τῆς σῆς παρουσίας, καὶ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος;

[00640] ἀλλ', Εἰ τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραὴλ ἀποκαθιστάνεις;

[00641] Ἐνόµιζον γὰρ αὐτὴν ἤδη παρεῖναι.

[00642] Αὐτὸς δὲ καὶ ἐν παραβολαῖς ἔδειξεν, ὅτι οὐκ ἐγγύς·

[00643] καὶ ἔνθα ἠρώτησαν, οὐ πρὸς αὐτὸ ἀπεκρίνατο, ἀλλὰ, Λήψεσθε, φησὶ, δύναµιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύµατος ἐφ' ὑµᾶς.

[00644] Ὅρα, Ἐπελθόντος, οὐ, Πεµφθέντος, εἶπεν, ἵνα τὸ ἰσότιµον δείξῃ.

[00645] Πῶς οὖν, ὦ πνευµατοµάχε, κτίσµα τολµᾷς εἰπεῖν;

[00646] Καὶ ἔσεσθέ µοι µάρτυρες.

[00647] Ἠνίξατο τὴν ἀνάληψιν·

[00648] µᾶλλον δὲ ἃ ἤδη προήκουσαν, καὶ νῦν αὐτοὺς πάλιν ἀνέµνησεν.

[00649] Ἤδη ἐδείχθη, ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθε.

[00650] Νεφέλη καὶ γνόφος ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, φησί·

19/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00651] τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτόν·

[00652] τὸν τοῦ οὐρανοῦ φησι ∆εσπότην.

[00653] Καθάπερ γὰρ βασιλέα δείκνυσιν ὄχηµα βασιλικὸν, οὕτω καὶ ἐπ' αὐτὸν ἐπέµφθη τὸ ὄχηµα τὸ βασιλικὸν, ἵνα µηδὲν φθέγξωνται λυπηρὸν, µηδὲ τὸ
αὐτὸ πάθωσιν, ὅπερ ὁ Ἐλισσαῖος, τοῦ διδασκάλου ἀναληφθέντος, διαῤῥήξας τὸν χιτωνίσκον.

[00654] Καὶ τί φασιν;

[00655] Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ' ὑµῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται·

[00656] καὶ, Ἰδοὺ ἄνδρες δύο παρειστήκεισαν αὐτοῖς.

[00657] Εἰκότως.

[00658] Ἐπὶ στόµατος γὰρ δύο µαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆµα.

[00659] Καὶ ταῦτα αὐτὰ φθέγγονται.

[00660] Καὶ Ἐν ἐσθῆτι, φησὶ, λευκῇ.

[00661] Ὥσπερ ἤδη ἄγγελονεἶδον ἐπὶ τοῦ µνήµατος ἐν ἐσθήσεσιν ἀναστραπτούσαις, καὶ προεῖπεν αὐτῶν καὶ τὴν διάνοιαν·

[00662] οὕτω καὶ τῆς ἀναλήψεως αὐτοῦ κήρυξ ἄγγελος γίνεται·

[00663] εἰ καὶ οἱ προφῆται πολλαχοῦ προεῖπον, ὥσπερ καὶ περὶ τῆς ἀναστάσεως.

[00664] δʹ.

[00665] Πανταχοῦ ἄγγελοι γίνονται κήρυκες, ὡς ἐπὶ τῆς γεννήσεως, ὡς πρὸς τὴν Μαρίαν πάλιν, ὡς ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως·

[00666] οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῆς ἀναλήψεως·

[00667] µᾶλλον δὲ καὶ ἐπὶ τῆς δευτέρας παρουσίας ἄγγελοι φανοῦνται προτρέχοντες.

[00668] Εἰπόντες δὲ, Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ' ὑµῶν, ἵνα µὴ αὐτοὺς ἐξαπορήσωσιν, ἐπήγαγον·

[00669] Οὕτως ἐλεύσεται.

[00670] Ἀνέπνευσαν µικρὸν ἀκούσαντες, ὅτι πάλιν ἐλεύσεται, καὶ ὅτι οὕτω, καὶ οὐκ ἔσται ἀπρόσιτος.

[00671] Καὶ τὸ Ἀφ' ὑµῶν δὲ, οὐχ ἁπλῶς πρόσκειται, ἀλλὰ τῆς ἀγάπης ἐστὶ παραστατικὸν τῆς εἰς αὐτοὺς, καὶ τῆς ἐκλογῆς, καὶ ὅτι οὐκ ἀφήσει, οὓς ἐξελέξατο.

[00672] Τῆς µὲν οὖν ἀναστάσεως αὐτὸς γέγονε µάρτυς (πάντων γὰρ τοῦτο θαυµασιώτερον ἦν µετὰ τὸν τόκον, µᾶλλον δὲ καὶ πρὸ τοῦ τόκου, τὸ ἑαυτὸν ἀναστῆσαι.

[00673] Λύσατε γὰρ, φησὶ, τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡµέραις ἐγὼ ἐγερῶ αὐτόν)·

[00674] τῆς δὲ µελλούσης παρουσίας, οἱ ἄγγελοι, Οὕτως ἐλεύσεται, λέγοντες.

[00675] Εἴ τις τοίνυν ἐπιθυµεῖ τὸν Χριστὸν ἰδεῖν, εἴ τις ἀλγεῖ, ὅτι οὐκ εἶδεν αὐτὸν, τοῦτο ἀκούσας, βίον θαυµαστὸν ἐπιδεικνύσθω, καὶ πάντως ὄψεται, καὶ
οὐκ ἀποτεύξεται.

[00676] Μετὰ γὰρ πλείονος ἥξει δόξης·

[00677] πλὴν οὕτω µετὰ νεφέλης, οὕτω µετὰ σώµατος·

[00678] καὶ πολλῷ θαυµασιώτερον ἰδεῖν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνοντα, ἢ ἀπὸ τῆς γῆς ἀναβαίνοντα.

[00679] Ὅτι µὲν οὖν ἥξει, εἶπον·

[00680] ἐπὶ τίνι δὲ, οὐκέτι προσέθηκαν.

[00681] Τοῦτο [60.31] τὴν ἀνάστασιν βεβαιοῖ.

[00682] Εἰ γὰρ µετὰ σώµατος ἀνελήφθη, πολλῷ µᾶλλον µετὰ σώµατος ἀνέστη.

[00683] Ποῦ εἰσιν οἱ διαπιστοῦντες τῇ ἀναστάσει;

[00684] τίνες εἰσίν;

[00685] εἰπέ µοι·

20/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00686] Ἕλληνες, ἢ Χριστιανοί;

[00687] ἀγνοῶ γάρ·

[00688] µᾶλλον δὲ οἶδα ἀκριβῶς.

[00689] Ἕλληνες γάρ εἰσιν, οἱ καὶ τῇ δηµιουργίᾳ τῆς κτίσεως διαπιστοῦντες.

[00690] Τῶν γὰρ αὐτῶν ἐστι µὴ συγχωρεῖν ἐξ οὐκ ὄντων ποιεῖν τι τῷ Θεῷ, καὶ τὰ κείµενα µὴ λέγειν αὐτὸν ἀνιστᾷν.

[00691] Εἶτα αἰσχυνόµενοι, ὅτι οὐκ ἴσασι τὴν δύναµιν τοῦ Θεοῦ, ἵνα µὴ τοῦτο ἐγκαλῶνται, φασίν·

[00692] Οὐ διὰ τοῦτο ταῦτα λέγοµεν, ἀλλ' ὅτι οὐ χρεία σώµατος.

[00693] Εὔκαιρον ἀληθῶς εἰπεῖν·

[00694] Ὁ γὰρ µωρὸς µωρὰ λαλήσει.

[00695] Οὐκ αἰσχύνεσθε ἐξ οὐκ ὄντων οὐδὲν διδόντες ποιεῖν τὸν Θεόν;

[00696] Εἰ δὲ ἐξ ὄντων ποιεῖ, τί διαφέρει τῶν ἀνθρώπων;

[00697] Ἀλλὰ πόθεν, φησὶ, τὰ κακά;

[00698] Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ οὐκ οἶδας πόθεν, ἕτερον ὀφείλεις ἐπεισάγειν κακὸν ἐν τῇ γνώσει τῶν κακῶν;

[00699] ∆ύο γὰρ γίνεται ἄτοπα·

[00700] ἓν µὲν οὖν, ὅτι τοῦτο λέγειν τολµᾷς·

[00701] εἰ γὰρ µὴ λέγεις ἐξ οὐκ ὄντων τὰ ὄντα ποιεῖν τὸν Θεὸν, πολλῷ µᾶλλον οὐκ εἴσῃ πόθεν τὰ κακά·

[00702] ἕτερον δὲ, ὅτι ἀγένητον τὴν κακίαν τοῦτο λέγων εἰσάγεις.

[00703] Ἐννόησον, ὅσον ἐστὶ χαλεπὸν, βουλόµενον εὑρεῖν τὴν πηγὴν τῶν κακῶν, ταύτην τε ἀγνοῆσαι, καὶ ἑτέραν προσθεῖναι αὐτῇ.

[00704] Ζήτει πόθεν τὰ κακὰ, καὶ µὴ βλασφήµει τὸν Θεόν.

[00705] Καὶ πῶς βλασφηµῶ, φησί;

[00706] Τί λέγεις;

[00707] οὐ βλασφηµεῖς, ὅταν ἀγένητον εἰσάγῃς τὸ κακόν;

[00708] ὅταν ἴσον δύνασθαι τῷ Θεῷ συγχωρῇς;

[00709] ὅταν ἰσοσθενῆ δύναµιν εἰσάγῃς τῶν κακῶν;

[00710] ὅταν ἀγένητον;

[00711] Ὅρα γὰρ, τί φησιν ὁ Παῦλος·

[00712] Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσµου τοῖς ποιήµασι νοούµενα καθορᾶται.

[00713] Ὁ µέντοι διάβολος ἀµφότερα ἔφησεν εἶναι τῆς ὕλης, ἵνα µηδαµόθεν λοιπὸν τὸν Θεὸν ἐπιγνῶµεν.

[00714] Τί γὰρ δυσκολώτερον;

[00715] εἰπέ µοι·

[00716] τὸ φύσει κακὸν καλὸν ποιῆσαι (εἴ γέ τί ἐστι·

[00717] καθ' ὑµᾶς γὰρ λέγω·

[00718] φύσει γὰρ οὐδὲν ἔστι ποιῆσαι κακὸν καλοῦ συνεργὸν), ἢ τὸ ἐξ οὐκ ὄντων;

[00719] Τί εὐκολώτερον (ὡς ἐπὶ ποιότητος λέγω), τὴν οὐκ οὖσαν ποιότητα εἰσαγαγεῖν, ἢ τὴν οὖσαν µεταβαλεῖν εἰς τὸ ἐναντίον;

[00720] τί εὐκολώτερον, τὴν οὐκ οὖσαν οἰκίαν ποιῆσαι, ἢ τὴν ἔρηµον οὖσαν ἄνωθεν ἐργάσασθαι;

21/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00721] Εὔδηλον, ὅτι ἐκεῖνο.

[00722] Οὐκοῦν τοῦτο ἀδύνατον.

[00723] Ὥσπερ οὖν τοῦτο ἀµήχανον, οὕτω καὶ ἐκεῖνο ἀδύνατον, εἰς τὸ ἐναντίον λέγω τὸ ἐνεργεῖν.

[00724] εʹ.

[00725] Εἰπέ µοι, τί δυσκολώτερον;

[00726] µύρον κατασκευάσαι, ἢ τὸν βόρβορον βιάσασθαι τὰ τοῦ µύρου ἐργάσασθαι;

[00727] Τί εὐκολώτερον, εἰπέ µοι, τούτων (ἐπειδὴ τοῖς ἡµετέροις λογισµοῖς τὸν Θεὸν ὑποβάλλοµεν, ἀλλ' οὐχ ἡµεῖς·

[00728] µὴ γένοιτο·

[00729] ἀλλ' ὑµεῖς), ὀφθαλµοὺς πλάσαι, ἢ τυφλὸν ποιῆσαι βλέπειν µένοντα τυφλὸν, καὶ ὀξυωπέστερον τοῦ βλέποντος, καὶ τῇ τυφλότητι ἀποχρήσασθαι εἰς
βλέψιν, καὶ τῇ κωφότητι εἰς ἀκοήν;

[00730] Ἐµοὶ δοκεῖ ἐκεῖνο.

[00731] Τὸ δυσκολώτερον οὖν δίδως τῷ Θεῷ, εἰπέ µοι, καὶ τὸ εὐκολώτερον οὐχί;

[00732] Τί λέγω τοῦτο;

[00733] Ἀλλὰ καὶ τὰς ψυχὰς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ εἶναί φασιν.

[00734] Ἀλλ' ὅρα, πόσα τὰ ἀσεβῆ καὶ ἀνόητα.

[00735] Πρῶτον, βουλόµενοι δεῖξαι, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ κακὰ, ἕτερον τούτου ἀσεβέστερον ἐπεισάγουσιν·

[00736] ὁµόχρονα γὰρ αὐτῷ, καὶ οὐδενὸς αὐτῶν πρεσβύτερον τὸν Θεὸν λέ [60.32] γουσι, τὸ γέρας τὸ µέγα καὶ αὐτοῖς διδόναι τολµῶντες.

[00737] ∆εύτερον, καὶ ἀνώλεθρον τὴν κακίαν φασίν·

[00738] οὐ γὰρ τὸ ἀγέννητον ἀναιρεῖται.

[00739] Ὁρᾶτε τὴν βλασφηµίαν;

[00740] Ὥστε ἀνάγκη, ἢ µηδὲν τοῦ Θεοῦ εἶναι·

[00741] ἢ, εἰ µὴ ταῦτα, καὶ Θεὸν µὴ εἶναι.

[00742] Τρίτον ὅπερ ἔφην, ταύτῃτοι πολεµοῦσι καὶ αὐτοὶ ἑαυτοῖς, καὶ προσαγανακτεῖν τὸν Θεὸν µᾶλλον παρασκευάζουσιν.

[00743] Τέταρτον, τὴν ἄστατον ὕλην τοσαύτην ἐπιτηδειότητα ἔχειν διδόασι.

[00744] Πέµπτον, τῆς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ τὴν πονηρίαν αἰτίαν φασὶ γεγενῆσθαι, καὶ ὅτι χωρὶς ταύτης ὁ ἀγαθὸς οὐκ ἦν ἀγαθός.

[00745] Ἕκτον, τὰς ὁδοὺς ἡµῖν ἀποκλείουσι τῆς θεογνωσίας.

[00746] Ἕβδοµον, τὸν Θεὸν εἰς ἀνθρώπους κατάγουσι, καὶ φυτὰ, καὶ ξύλα.

[00747] Εἰ γὰρ ἡ µὲν ἡµετέρα ψυχὴ τῆς τοῦ Θεοῦ οὐσίας ἐστὶν, ἡ δὲ µετενσωµάτωσις καὶ εἰς σικυοὺς καὶ πέπονας ἐκβαίνει καὶ κρόµµυα·

[00748] ἄρα τοῦ Θεοῦ ἡ οὐσία εἰς σικυοὺς ἔσται.

[00749] Κἂν µὲν εἴπωµεν, ὅτι Πνεῦµα ἅγιον ναὸν ἔπλασεν ἐν τῇ Παρθένῳ, καταγελῶσιν·

[00750] ἂν, ὅτι ἐνῴκησεν ἐν τῷ πνευµατικῷ ναῷ, πάλιν γελῶσιν.

[00751] Αὐτοὶ δὲ καὶ εἰς σικυοὺς καὶ πέπονας, καὶ µυίας, καὶ κάµπας, καὶ ὄνους τοῦ Θεοῦ τὴν οὐσίαν κατάγοντες οὐκ αἰσχύνονται, καινόν τινα
εἰδωλολατρείας ἐξευρίσκοντες τρόπον.

[00752] Ἀλλ' οὐ τὸ κρόµµυον ἐν τῷ Θεῷ·

[00753] ἀλλ' ὁ Θεὸς ἐν τῷ κροµµύῳ ἐστί.

[00754] Μὴ γὰρ τὸ κρόµµυον ἔστω Θεός.

[00755] Τί φεύγεις τὴν µετενσωµάτωσιν τοῦ Θεοῦ;

22/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00756] Αἰσχρὸν, φησὶν, ἐστίν.

[00757] Οὐκοῦν πολλῷ µᾶλλον τοῦτο αἰσχρόν.

[00758] Ἀλλ' οὐκ αἰσχρόν;

[00759] Πῶς;

[00760] Ὅπερ γὰρ ἂν εἰς ἡµᾶς γένηται, ὄντως αἰσχρόν.

[00761] Εἴδετε συρφετὸν ἀσεβείας;

[00762] Ἀλλὰ διατί οὐ βούλονται ἀνίστασθαι σῶµα;

[00763] Τί δὲ καὶ ἐροῦσιν;

[00764] Ὅτι τὸ σῶµα πονηρόν;

[00765] Πόθεν οὖν οἶδας, εἰπέ µοι, τὸν Θεόν;

[00766] πόθεν ἔχεις τῶν ὄντων τὴν γνῶσιν;

[00767] Ὁ δὲ φιλόσοφος πόθεν φιλόσοφος, εἰ µηδὲν συντελεῖ τὸ σῶµα;

[00768] Πήρωσον τὰς αἰσθήσεις, καὶ µάθε τι τῶν δεόντων.

[00769] Τί δὲ µωρότερον ψυχῆς γένοιτ' ἂν, εἰ ἐξ ἀρχῆς τὰς αἰσθήσεις εἴη πεπηρωµένη;

[00770] Εἰ γὰρ ἑνὸς µέρους µόνον πήρωσις, τοῦ ἐγκεφάλου λέγω, τὸ πᾶν αὐτῆς βλάβη γίνεται·

[00771] εἰ µέλλοι καὶ τὰ ἄλλα πεπηρῶσθαι, ποῦ χρήσιµος ἔσται;

[00772] ∆εῖξόν µοι χωρὶς σώµατος ψυχήν.

[00773] Ἢ οὐκ ἀκούεις ἰατρῶν λεγόντων·

[00774] Νόσος γὰρ παροῦσα δεινῶς ψυχὴν ἀµαυροῖ;

[00775] Μέχρι τίνος οὐκ ἀπάγξεσθε;

[00776] Τὸ σῶµα τῆς ὕλης ἐστίν;

[00777] εἰπέ µοι.

[00778] Καλῶς.

[00779] Οὐκοῦν ἔδει µισεῖν αὐτό·

[00780] τί τοίνυν αὐτὸ τρέφεις;

[00781] τί θάλπεις;

[00782] [Οὐκοῦν ἔδει ἀναιρεῖν σαυτόν;] οὐκοῦν ἔδει ἀπαλλάττεσθαι τοῦ δεσµωτηρίου.

[00783] Ἄλλως δὲ, ὁ Θεὸς οὐ δύναται περιγενέσθαι τῆς ὕλης, ἂν µὴ συµπλακῇ.

[00784] Ἐπιτάξαι γὰρ οὐ δύναται, ἕως ἂν οὐ συγγένηται αὐτῇ, καὶ δι' ὅλης σταθῇ.

[00785] Ὢ τῆς ἀσθενείας! Καὶ βασιλεὺς µὲν ἐπιτάττων πάντα ποιεῖ, ὁ δὲ Θεὸς τοῖς πονηροῖς οὐκ ἐπιτάττων;

[00786] Ὅλως δὲ εἰ ἀγαθοῦ τινος ἄµοιρος ἦν, οὐκ ἂν ἔστη ἡ ὕλη.

[00787] Οὐ γὰρ ἔχει φύσιν ἡ πονηρία συνίστασθαι, ἂν µή τινος ἐπιλάβηται τῶν τῆς ἀρετῆς·

[00788] ὥστε εἰ πρὸ τούτου ἀµιγὴς ἦν ἀρετῆς, πάλαι ἂν διεφθάρη·

[00789] καὶ γὰρ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον τὰ κακά.

[00790] Ἔστω τις ἀσελγὴς, καὶ µηδὲ ὅλως ἑαυτοῦ κατεχέτω, εἰ ζήσεται δέκα ἡµέρας;

[00791] Ἔστω τις λῃστὴς καὶ πρὸς πάντας ἀσυνείδητος, ἔστω καὶ πρὸς τοὺς συλλῃστεύοντας, εἰ ζήσεται ὅλως;

23/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00792] Ἔστω [60.33] τις κλέπτης ἀναίσχυντος, καὶ µὴ ἐρυθριάτω, ἀλλὰ δηµοσίᾳ κλεπτέτω, εἰ βιώσεται ὁ τοιοῦτος;

[00793] Οὐκ ἔχει φύσιν τὰ κακὰ συνίστασθαι, ἂν µὴ καὶ µικρόν τι παρὰ τῶν ἀγαθῶν λάβῃ, ὥστε κατ' αὐτοὺς ὁ Θεὸς αὐτὰ συνέστησεν.

[00794] Ἔστω πόλις ἀνδρῶν πονηρῶν, εἰ στήσεταί ποτε;

[00795] Πονηροὶ δὲ ἔστωσαν, µὴ πρὸς τοὺς ἀγαθοὺς, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἑαυτούς.

[00796] Ἀλλ' οὐ δυνατὸν στῆναι.

[00797] Ὄντως ἐµωράνθησαν φάσκοντες εἶναι σοφοί.

[00798] Εἰ τὸ σῶµα κακὸν, πάντα ἁπλῶς καὶ εἰκῆ τὰ ὁρώµενα, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆ, καὶ ἥλιος, καὶ ἀήρ.

[00799] Καὶ γὰρ καὶ ὁ ἀὴρ σῶµα, εἰ καὶ µὴ παχὺ καὶ ναστόν.

[00800] [60.34] Εὔκαιρον οὖν εἰπεῖν·

[00801] ∆ιηγήσαντό µοι παράνοµοι ἀδολεσχίας.

[00802] Ἀλλὰ µὴ ἀνεχώµεθα, ἀλλ' ἀποτειχίσωµεν αὐτοῖς τὰς ἀκοάς.

[00803] Ἔστι γὰρ, ἔστι σωµάτων ἀνάστασις.

[00804] Τοῦτο ὁ τάφος δηλοῖ ὁ ἐν Ἱεροσολύµοις·

[00805] τοῦτο τὸ ξύλον, ἔνθα προσεδέθη καὶ ἐµαστιγώθη.

[00806] Συνεφάγοµεν γὰρ αὐτῷ, φησὶ, καὶ συνεπίοµεν.

[00807] Πιστεύωµεν τοίνυν τῇ ἀναστάσει, καὶ πράττωµεν ἄξια ταύτης, ἵνα καὶ τῶν µελλόντων ἐπιτύχωµεν ἀγαθῶν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡµῶν, µεθ' οὗ
τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[00808] Ἀµήν.

[00809] [60.33] ΟΜΙΛΙΑ Γʹ.

[00810] Τότε ὑπέστρεψαν οἱ ἀπόστολοι εἰς Ἱερουσαλὴµ ἀπὸ

[00811] ὄρους τοῦ καλουµένου Ἐλαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλὴµ, σαββάτου ἔχον ὁδόν.

[00812] αʹ.

[00813] Τότε, φησὶν, ὑπέστρεψαν.

[00814] Τότε, πότε;

[00815] Ὅτε ἤκουσαν.

[00816] Οὐ γὰρ ἂν ἄλλως ἠνέσχοντο, εἰ µὴ ἑτέραν αὐτοῖς παρουσίαν ὑπέσχετο.

[00817] ∆οκεῖ δέ µοι καὶ ἐν σαββάτῳ γεγονέναι ταῦτα.

[00818] Οὐ γὰρ ἂν οὕτω καὶ τὸ διάστηµα ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ἀπὸ ὄρους τοῦ καλουµένου Ἐλαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλὴµ, σαββάτου ἔχον ὁδὸν, εἰ µὴ ὡρισµένον
τι µῆκος ὁδοιπορίας ἐβάδιζον ἐν τῇ ἡµέρᾳ τοῦ σαββάτου.

[00819] Καὶ ὅτε εἰσῆλθον εἰς τὸ ὑπερῷον ἀνέβησαν, οὗ ἦσαν καταµένοντες.

[00820] Ἄρα λοιπὸν ἐν Ἱεροσολύµοις ἔµενον µετὰ τὴν ἀνάστασιν.

[00821] Ὅ τε Πέτρος, φησὶ, καὶ Ἰάκωβος, καὶ Ἰωάννης.

[00822] Οὐκ ἔτι µετὰ τοῦ ἀδελφοῦ µόνος οὗτος ἀριθµεῖται, ἀλλὰ καὶ Ἀνδρέας µετὰ Πέτρου·

[00823] Φίλιππος καὶ Θωµᾶς, Βαρθολοµαῖος καὶ Ματθαῖος, Ἰάκωβος ὁ Ἀλφαίου, καὶ Σίµων ὁ Ζηλωτὴς, καὶ Ἰούδας Ἰακώβου.

[00824] Καλῶς ἐµνηµόνευσε τῶν µαθητῶν.

[00825] Ἐπειδὴ γὰρ ὁ µὲν προέδωκεν, ὁ δὲ ἠρνήσατο, ὁ δὲ ἠπίστησε, δείκνυσιν, ὅτι πλὴν ἐκείνου πάντες ἦσαν σῶοι.

[00826] Οὗτοι πάντες ἦσαν προσκαρτεροῦντες ὁµοθυµαδὸν τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει σὺν ταῖς γυναιξί.

24/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00827] Καλῶς.

[00828] Μέγα γὰρ τοῦτο ὅπλον ἐν τοῖς πειρασµοῖς, καὶ τοῦτο ἦσαν προπαιδευθέντες ἱκανῶς ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ∆ιδασκάλου.

[00829] Ἄλλως δὲ, καὶ ὁ παρὼν πειρασµὸς αὐτοὺς εἰς τοῦτο ἦγε.

[00830] ∆ιὰ τοῦτο ἀναβαίνουσι καὶ εἰς τὸ ὑπερῷον·

[00831] σφόδρα γὰρ ἐδεδοίκεσαν τοὺς Ἰουδαίους.

[00832] Σὺν γυναιξὶ, φησίν.

[00833] Εἶπε γὰρ, ὅτι ἠκολούθησαν αὐτῷ.

[00834] Καὶ Μαρίᾳ τῇ µητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ.

[00835] Πῶς οὖν λέγει, ὅτι εἰς τὰ ἴδια αὐτὴν ἔλαβε τότε ὁ µαθητής, Ἀλλὰ συναγαγὼν πάλιν αὐτοὺς ὁ Χριστὸς, οὕτω λοιπὸν πάλιν αὐτοῖς καὶ ἐκείνη συνῆν.

[00836] Καὶ σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ.

[00837] Τούτους λέγει, οἳ ἀπιστοῦντες πρότερον ἦσαν αὐτῷ.

[00838] Καὶ ἐν ταῖς ἡµέραις ταύταις, ἀναστὰς Πέτρος ἐν µέσῳ τῶν µαθητῶν εἶπε.

[00839] Καὶ ὡς θερµὸς, καὶ ὡς ἐµπιστευθεὶς παρὰ τοῦ Χριστοῦ τὴν ποίµνην, καὶ ὡς τοῦ χοροῦ πρῶτος, ἀεὶ πρότερος ἄρχεται τοῦ λόγου (Ἦν τε ὄχλος
ὀνοµάτων, φησὶν, ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὡς ἑκατὸν εἴκοσιν)·

[00840] Ἄνδρες ἀδελφοὶ, ἔδει πληρωθῆναι τὴν [60.34] Γραφὴν ταύτην, ἢν προεῖπε τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον.

[00841] Τί δήποτε οὐ τὸν Χριστὸν ἠξίωσε µόνος, ὥστε αὐτῷ δοῦναι εἰς τὸν τόπον Ἰούδα τινά;

[00842] διατί δὲ καὶ ἀφ' ἑαυτῶν οὐ ποιοῦνται τὴν ἐκλογήν;

[00843] Βελτίων λοιπὸν ἦν γεγονὼς ὁ Πέτρος αὐτὸς ἑαυτοῦ.

[00844] Τοῦτο τοίνυν ἔστιν εἰπεῖν περὶ τούτου.

[00845] Περὶ δὲ τοῦ µὴ ἁπλῶς, ἀλλ' ἐξ ἀποκαλύψεως αἰτεῖν τὸν τὴν χορείαν ἀναπληρώσοντα, δύο αἰτίας ἐροῦµεν·

[00846] µίαν µὲν, ὅτι περὶ ἄλλα ἠσχόληντο·

[00847] δευτέραν δὲ, ὅτι τοῦ παρεῖναι αὐτοῖς τὸν Χριστὸν τεκµήριον µέγιστον τοῦτο.

[00848] Καθάπερ γὰρ παρὼν ἐξελέγετο, οὕτω καὶ ἀπών.

[00849] Οὐ µικρὸν δὲ τοῦτο εἰς παραµυθίαν.

[00850] Ὅρα δὲ αὐτὸν µετὰ κοινῆς πάντα ποιοῦντα γνώµης·

[00851] οὐδὲν αὐθεντικῶς, οὐδὲ ἀρχικῶς.

[00852] Καὶ οὐκ εἶπεν οὕτως ἁπλῶς·

[00853] Ἀντὶ τοῦ Ἰούδα τοῦτον καταλέγοµεν·

[00854] ἀλλὰ παραµυθούµενος αὐτοὺς ὑπὲρ τοῦ γεγενηµένου, βλέπε, πῶς µεταχειρίζει τὸν λόγον.

[00855] Οὐ γὰρ µικρὰν ἀπορίαν ἐνεποίησε τὸ γεγονός·

[00856] καὶ µὴ θαυµάσῃς.

[00857] Εἰ γὰρ νῦν τοῦτο πολλοὶ περιστρέφουσι, τί τότε εἰκὸς ἦν αὐτοὺς λέγειν;

[00858] Ἄνδρες, φησὶν, ἀδελφοί.

[00859] Εἰ ὁ Κύριος ἀδελφοὺς αὐτοὺς ἐκάλεσε, πολλῷ µᾶλλον οὗτος·

[00860] διὸ καὶ πάντων παρόντων τοῦτο ἀναφωνεῖ.

[00861] Ἰδοὺ Ἐκκλησίας ἀξίωµα, καὶ ἀγγελικὴ κατάστασις.

25/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00862] Οὐδεὶς ἦν ἐκεῖ διεῤῥηγµένος, οὐκ ἄρσεν, οὐ θῆλυ.

[00863] Τοιαύτας βούλοµαι τὰς Ἐκκλησίας εἶναι καὶ νῦν.

[00864] Οὐδεὶς βιωτικόν τι ἐφρόντιζεν, οὐδεὶς περὶ οἰκείας ἐµερίµνα.

[00865] Τοσοῦτον ἀγαθὸν οἱ πειρασµοί·

[00866] τοιοῦτον αἱ θλίψεις καλόν.

[00867] Ἔδει πληρωθῆναι τὴν Γραφὴν ταύτην, ἣν προεῖπε τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον.

[00868] Ἀεὶ παραµυθεῖται αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προῤῥήσεως.

[00869] Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς πανταχοῦ ποιεῖ.

[00870] Τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ οὗτος δείκνυσιν, ὅτι οὐδὲν ξένον γέγονεν, ἀλλὰ τὸ ἤδη προειρηµένον.

[00871] Ἔδει, φησὶ, πληρωθῆναι τὴν Γραφὴν ταύτην, ἣν προεῖπε τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον διὰ στόµατος ∆αυΐδ.

[00872] Καὶ οὐ λέγει, ∆αυῒδ εἶπεν, ἀλλὰ, Τὸ Πνεῦµα δι' αὐτοῦ.

[00873] Ὅρα εὐθέως ἐν προοιµίοις τοῦ βιβλίου ὁποίᾳ κέχρηται διδασκαλίᾳ.

[00874] Ὁρᾷς, ὅτι οὐχ ἁπλῶς εἶπον ἀρχόµενος τῆς συγγραφῆς, ὅτι τοῦ Πνεύµατός ἐστι πολιτεία τὸ βιβλίον τοῦτο;

[00875] Ἣν προεῖπε, φησὶ, τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον διὰ στόµατος ∆αυΐδ.

[00876] Σκόπει, πῶς τὸν προφήτην οἰκειοῦται, καὶ αὐτὸν ἄγει εἰς µέσον, εἰδὼς, ὅτι αὐτοὺς ὠφελεῖ τὸ διὰ ∆αυῒδ εἰρῆσθαι, καὶ µὴ δι' ἄλλου προφήτου.

[00877] Περὶ Ἰούδα, φησὶ, τοῦ ὁδηγοῦ γενοµένου.

[00878] Ὅρα καὶ ἐνταῦθα τὸ φι [60.35] λόσοφον τοῦ ἀνδρός.

[00879] Οὐχ ὑβρίζει οὐδὲ ἐνάλλεται, λέγων, Τοῦ µιαροῦ καὶ παµµιάρου·

[00880] ἀλλ' ἁπλῶς τὸ γενόµενον δηλοῖ·

[00881] οὐδὲ λέγει, Τοῦ προδόντος, ἀλλ' ἐφ' ἑτέρους βιάζεται µεταθεῖναι τὸ ἔγκληµα, ὅσον εἰς αὐτὸν ἧκε.

[00882] Καὶ οὐδὲ ἐκείνων σφόδρα καθάπτεται Τοῦ γενοµένου γὰρ, φησὶν, ὁδηγοῦ τοῖς συλλαβοῦσι τὸν Ἰησοῦν.

[00883] Καὶ πρὶν ἢ εἰπεῖν, ποῦ εἶπεν ὁ ∆αυῒδ, λέγει τὰ πεπραγµένα αὐτῷ, ἵνα ἀπὸ τῶν παρόντων καὶ τὰ µέλλοντα πιστώσηται, καὶ δείξῃ ἤδη δεδωκότα δίκην.

[00884] Ὅτι κατηριθµηµένος ἦν σὺν ἡµῖν, καὶ ἔλαχε τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης.

[00885] Οὗτος µὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ µισθοῦ τῆς ἀδικίας.

[00886] Ἠθικὸν ποιεῖ τὸν λόγον, καὶ λανθανόντως τὴν αἰτίαν παιδευτικὴν οὖσαν ἀποκαλύπτει.

[00887] Οὐ λέγει γὰρ, ὅτι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὗτος αὐτὸ ἐκτήσατο.

[00888] Ἐπειδὴ γὰρ αἱ ψυχαὶ τῶν ἀσθενῶν οὐχ οὕτω πρὸς τὰ µέλλοντα ὁρῶσιν, ὡς πρὸς τὰ παρόντα, περὶ τῆς παρούσης δίκης διαλέγεται.

[00889] Καὶ πρηνὴς γενόµενος ἐλάκησε µέσος.

[00890] Καλῶς οὐκ ἐν τῷ ἁµαρτήµατι, ἀλλ' ἐν τῇ τιµωρίᾳ τὸν λόγον ἐπῆρε.

[00891] Καὶ ἐξεχύθη, φησὶ, πάντα τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ.

[00892] Τοῦτο παραµυθίαν ἐκείνοις ἔφερε.

[00893] Καὶ γνωστὸν ἐγένετο πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλὴµ, ὥστε κληθῆναι τὸ χωρίον ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ αὐτῶν Ἀκελδαµὰ, τουτέστι, χωρίον αἵµατος.

[00894] βʹ.

[00895] Οἱ µὲν οὖν Ἰουδαῖοι ταύτῃ τῇ προσηγορίᾳ ἐκάλεσαν αὐτὸ, οὐ διὰ τοῦτο, ἀλλὰ διὰ τὸν Ἰούδαν·

[00896] οὗτος δὲ εἰς τοῦτο αὐτὸ µετήγαγε, µάρτυρας τοὺς ἐχθροὺς φέρων.

[00897] Τῷ τε γὰρ εἰπεῖν, ὅτι ὠνόµασαν, καὶ τῷ ἐπαγαγεῖν, Τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ αὐτῶν, τοῦτο δηλοῦν βούλεται.

26/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00898] Εἶτα µετὰ τὴν ἔκβασιν οἰκείως ἐπεισάγει τὸν προφήτην λέγων·

[00899] Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλµῶν·

[00900] Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἔρηµος, καὶ µὴ ἔστω ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ.

[00901] Τοῦτο περὶ τοῦ χωρίου καὶ τῆς οἰκίας.

[00902] Καὶ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λαβέτω ἕτερος·

[00903] τουτέστι, τὴν ἀρχὴν, τὴν ἱερωσύνην.

[00904] Ὥστε οὐκ ἐµῇ γνώµῃ τοῦτο τυγχάνει, ἀλλ' ἐκείνου τοῦ ταῦτα προειρηκότος.

[00905] Ἵνα γὰρ µὴ δόξῃ µεγάλῳ πράγµατι ἐπιχειρεῖν, καὶ τοιούτῳ οἵῳ ὁ Χριστὸς, ἐπήγαγε µάρτυρα τὸν προφήτην.

[00906] ∆εῖ οὖν, φησὶ, τῶν συνελθόντων ὑµῖν ἀνδρῶν ἐν παντὶ χρόνῳ.

[00907] ∆ιατί κοινοῦται αὐτοῖς;

[00908] Ἵνα µὴ περιµάχητον τὸ πρᾶγµα γένηται, καὶ εἰς φιλονεικίαν ἐµπέσωσιν.

[00909] Εἰ γὰρ αὐτοὶ τοῦτο ἔπαθον, πολλῷ µᾶλλον ἐκεῖνοι.

[00910] Καὶ ἀεὶ τοῦτο παραιτεῖται.

[00911] ∆ιὰ τοῦτο ἀρχόµενος ἔλεγεν·

[00912] Ἄνδρες ἀδελφοὶ, δεῖ ἐκλέξασθαι ἐξ ἡµῶν.

[00913] Τῷ πλήθει τὴν κρίσιν ἐπιτρέπει, τούς τε γινοµένους αἰδεσίµους ποιῶν, καὶ αὐτὸς ἀπαλλαττόµενος ἀπεχθείας τῆς πρὸς τοὺς ἄλλους.

[00914] Μεγάλα γὰρ ἀεὶ τὰ τοιαῦτα ἐργάζεται κακά.

[00915] Ὅτι µὲν οὖν δεῖ γενέσθαι, τὸν προφήτην παράγει µάρτυρα·

[00916] ἐκ τίνων δὲ δεῖ, αὐτὸς ἑρµηνεύει λέγων·

[00917] Ἐκ τῶν συνελθόντων ἡµῖν ἐν παντὶ χρόνῳ.

[00918] Εἰ µὲν γὰρ εἶπε, τοὺς ἐπιεικεῖς δεῖ παρεῖναι, τοὺς ἄλλους ἂν ὕβρισε·

[00919] νῦν δὲ τῷ χρόνῳ τὸ πρᾶγµα ἐπέτρεψεν, οὐχ ἁπλῶς Συνελθόντας εἰπὼν, ἀλλ' Ἐν παντὶ χρόνῳ, ἐν ᾧ εἰσῆλθε καὶ ἐξῆλθεν ἐφ' ἡµᾶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς,
ἀρξάµενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσµατος Ἰωάννου, ἕως τῆς ἡµέρας ἧς ἀνελήφθη ἀφ' ἡµῶν, µάρτυρα τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ σὺν ἡµῖν γενέσθαι ἕνα τούτων.

[00920] Ἵνα τί γένηται;

[00921] Ἵνα µὴ ἠκρωτηριασµένος ὁ χορὸς εἴη.

[00922] Τί οὖν;

[00923] ἑλέσθαι τὸν Πέτρον αὐτὸν οὐκ ἐνῆν;

[00924] Καὶ [60.36] πάνυ γε·

[00925] ἀλλ' ἵνα µὴ δόξῃ χαρίζεσθαι, τοῦτο οὐ ποιεῖ.

[00926] Ἄλλως δὲ καὶ Πνεύµατος ἄµοιρος ἦν ἔτι.

[00927] Καὶ ἔστησαν, φησὶ, δύο, Ἰωσὴφ τὸν καλούµενον Βαρσαβᾶν, ὃς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος, καὶ Ματθίαν.

[00928] Οὐχὶ αὐτὸς αὐτοὺς ἔστησεν, ἀλλὰ πάντες.

[00929] Τὴν γνώµην δὲ αὐτὸς εἰσηγήσατο, δείξας οὐδὲ αὐτὴν αὐτοῦ οὖσαν, ἀλλ' ἄνωθεν κατὰ προφητείαν·

[00930] ὥστε ἐξηγητὴς γέγονεν, οὐ διδάσκαλος.

[00931] Ἰωσὴφ τὸν καλούµενον Βαρσαβᾶν, ὃς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος.

[00932] Ἴσως διὰ τὰς ὁµωνυµίας ἀµφότερα τέθεικεν·

27/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[00933] ἐπεὶ καὶ ἐν τοῖς ἀποστόλοις πολλαὶ ὁµωνυµίαι ἦσαν·

[00934] Ἰάκωβος ὁ Ζεβεδαίου, καὶ Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἀλφαίου, Σίµων Πέτρος καὶ Σίµων ὁ Ζηλωτής·

[00935] Ἰούδας Ἰακώβου, καὶ Ἰούδας ὁἸσκαριώτης.

[00936] Ἄλλως δὲ καὶ µεταβολῆς βίου, ἴσως δὲ καὶ προαιρέσεως ἦν ἡ ὀνοµασία.

[00937] Ἔστησαν, φησὶν, Ἰωσὴφ τὸν καλούµενον Βαρσαβᾶν, ὃς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος, καὶ Ματθίαν.

[00938] Καὶ προσευξάµενοι εἶπον·

[00939] Σὺ, Κύριε, καρδιογνῶστα πάντων, ἀνάδειξον, ὃν ἐξελέξω ἐκ τούτων τῶν δύο ἕνα λαβεῖν τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης καὶ ἀποστολῆς, ἐξ ἧς
παρέβη Ἰούδας πορευθῆναι εἰς τὸν τόπον τὸν ἴδιον.

[00940] Καλῶς λέγουσιν ἐκείνου τὸ ἁµάρτηµα, δεικνύντες, ὅτι µάρτυρα αἰτοῦσιν, οὐ πλεονάζοντες τὸν ἀριθµὸν, ἀλλ' ἐλαττωθῆναι οὐκ ἐῶντες.

[00941] Καὶ ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν (οὐδέπω γὰρ Πνεῦµα ἦν), καὶ ὁ κλῆρος ἐπὶ Ματθίαν ἔπεσε, καὶ συγκατεψηφίσθη µετὰ τῶν ἕνδεκα ἀποστόλων.

[00942] Τότε, φησὶν, ὑπέστρεψαν εἰς Ἱερουσαλὴµ ἀπὸ ὄρους τοῦ καλουµένου Ἐλαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλὴµ, σαββάτου ἔχον ὁδόν.

[00943] Τοῦτό φησιν, ἵνα δείξῃ, ὅτι µακρὰν οὐ βαδίζουσιν ὁδὸν, ὡς φόβον τινὰ µὴ γενέσθαι τρέµουσιν ἔτι καὶ δεδοικόσιν αὐτοῖς.

[00944] Καὶ ὅτε εἰσῆλθον, ἀνέβησαν εἰς τὸ ὑπερῷον.

[00945] Οὐκ ἐτόλµησαν γὰρ φανῆναι ἐπὶ τῆς πόλεως.

[00946] Καὶ καλῶς εἰς τὸ ὑπερῷον ἀνέβησαν, ὥστε µὴ εἶναι εὔκολον ἐκ τοῦ ἑτοίµου συλληφθῆναι αὐτούς.

[00947] Καὶ ἦσαν, φησὶ, προσκαρτεροῦντες ὁµοθυµαδὸν τῇ προσευχῇ.

[00948] Ὁρᾷς, πῶς ἐγρηγορότες ἦσαν τῇ προσευχῇ προσκαρτεροῦντες, καὶ ὁµοθυµαδὸν ὥσπερ ἐκ µιᾶς ψυχῆς προσκαρτεροῦντες;

[00949] ∆ύο αὐτοῖς µαρτυρεῖ.

[00950] Ὁ µὲν Ἰωσὴφ ἴσως τετελευτηκὼς ἦν.

[00951] Οὐ γὰρ ἂν τῶν ἀδελφῶν πιστευσάντων ἐκεῖνος ἠπίστησεν ὁ πρὸ πάντων πιστεύσας·

[00952] ἀµέλει γοῦν οὐδὲ ἁπλῶς φαίνεται οὐδαµοῦ ὡς ἀνθρώπῳ προέχων, καθάπερ ἡ µήτηρ ἔλεγεν·

[00953] Ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ὀδυνώµενοι ἐζητοῦµέν σε.

[00954] Ὥστε πρὸ πάντων αὐτὸς ἔγνω τοῦτον.

[00955] Πρὸς δὲ τοὺς ἀδελφοὺς ἔλεγεν ὁ Χριστός·

[00956] Οὐ δύναται ὁ κόσµος ὑµᾶς µισεῖν, ἐµὲ δὲ µισεῖ.

[00957] Καὶ ὅρα τὴν ἐπιείκειαν Ἰακώβου.

[00958] Αὐτὸς ἔλαβε τὴν ἐπισκοπὴν τὴν ἐν Ἱεροσολύµοις, καὶ ὅµως τότε οὐδὲν διαλέγεται.

[00959] Ὅρα δὲ καὶ τῶν ἄλλων µαθητῶν τὴν πολλὴν ταπεινοφροσύνην, πῶς αὐτῷ συγχωροῦσι τοῦ θρόνου, καὶ οὐκ ἔτι ἀµφισβητοῦσι πρὸς ἀλλήλους.

[00960] Ὥσπερ γὰρ ἐν οὐρανῷ ἡ Ἐκκλησία ἐκείνη ἦν, οὐδὲν ἔχουσα βιωτικὸν, οὐ τοίχοις, οὐδὲ µαρµάροις, ἀλλὰ προθυµίᾳ τῶν συνιόντων ἀπολάµπουσα.

[00961] Ὡς ἑκατὸν εἴκοσιν ἦσαν, φησίν·

[00962] οἱ ἑβδοµήκοντα ἴσως, οὓς αὐτὸς ἐξελέξατο, ἢ καὶ ἄλλοι τῶν σπουδαιοτέρων, οἷον ὁ Ἰωσὴφ καὶ ὁ Ματθίας·

[00963] καὶ γυναῖκες ἦσαν πολλαὶ, αἳ ἠκολούθουν αὐτῷ, ἐπιτοαυτὸ πανταχοῦ ἦσαν.

[00964] [60.37] γʹ.

[00965] Αὕτη πρόνοια διδασκάλου.

[00966] Πρῶτος οὗτος διδάσκαλον κατέστησεν.

[00967] Οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἀρκοῦµεν ἡµεῖς·

[00968] οὕτω πάσης κενοδοξίας ἐκτὸς ἦν, καὶ πρὸς ἓν ἑώρα µόνον, καίτοι οὐδὲ ἰσότυπον ἅπασιν εἶχε τὴν κατάστασιν ἀλλ' εἰκότως ταῦτα ἐγένετο διὰ τὴν ἀρετὴν

28/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

τοῦ ἀνδρός·

[00969] καὶ ὅτι τότε ἡ ἐπιστασία ἦν, οὐ τιµὴ, ἀλλὰ πρόνοια τῶν ἀρχοµένων.

[00970] Τοῦτο οὔτε τοὺς αἱρουµένους ἐποίει ἐπαίρεσθαι·

[00971] ἐπὶ γὰρ κινδύνους ἐκαλοῦντο·

[00972] οὔτε τοὺς µὴ αἱρεθέντας ὡς ἀτιµασθέντας ἀλγεῖν.

[00973] Ἀλλ' οὐχὶ νῦν οὕτω γίνεται, ἀλλ' ἅπαν τοὐναντίον.

[00974] Ὅρα γὰρ, ἑκατὸν εἴκοσιν ἦσαν, καὶ ἕνα αἰτεῖ ἀπὸ παντὸς τοῦ πλήθους·

[00975] εἰκότως.

[00976] Πρῶτος τοῦ πράγµατος αὐθεντεῖ, ἅτε αὐτὸς πάντας ἐγχειρισθείς.

[00977] Πρὸς γὰρ τοῦτον εἶπεν ὁ Χριστός·

[00978] Καὶ σύ ποτε ἐπιστρέψας, στήριξον τοὺς ἀδελφούς σου.

[00979] Ὅτι Κατηριθµηµένος ἦν, φησὶ, σὺν ἡµῖν.

[00980] ∆ιὰ τοῦτο προσήκει ἕτερον προβάλλεσθαι, ὥστε µάρτυρα γενέσθαι εἰς τὸν ἐκείνου τόπον.

[00981] Καὶ ὅρα, πῶς τὸν διδάσκαλον µιµεῖται, πανταχοῦ ἀπὸ τῶν Γραφῶν διαλεγόµενος, καὶ οὐδὲν περὶ τοῦ Χριστοῦ λέγων οὐδέπω, ὅτι προεῖπε πολλάκις αὐτός.

[00982] Καὶ οὐ λέγει, ἔνθα τῆς προδοσίας αὐτοῦ µέµνηται·

[00983] οἷον, Στόµα ἁµαρτωλοῦ, καὶ στόµα δολίου ἐπ' ἐµὲ ἠνοίχθη·

[00984] ἀλλ' ἔνθα τῆς τιµωρίας αὐτοῦ µόνον τὴν µνήµην ἐποιήσατο·

[00985] τοῦτο γὰρ αὐτοὺς τέως ὠφέλει.

[00986] Τοῦτο µάλιστα δείκνυσι πάλιν τοῦ ∆εσπότου τὴν φιλανθρωπίαν.

[00987] Ὅτι Κατηριθµηµένος ἦν, φησὶ, σὺν ἡµῖν, καὶ ἔλαχε τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης.

[00988] Κλῆρον αὐτὸν πανταχοῦ καλεῖ, δεικνὺς τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος τὸ πᾶν ὂν, καὶ τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἀναµιµνήσκων αὐτοὺς τῶν παλαιῶν, ὅτι ὁ Θεὸς
αὐτὸν ἐκληρώσατο, καθάπερ τοὺς Λευΐτας, καὶ ἐνδιατρίβει τοῖς περὶ αὐτοῦ, ὁ τῆς προδοσίας µισθὸς αὐτὸς καὶ τῆς τιµωρίας γέγονε κήρυξ.

[00989] Ἐκτήσατο γὰρ, φησὶ, χωρίον ἐκ µισθοῦ τῆς ἀδικίας.

[00990] Ὅρα πῶς Θεοῦ οἰκονοµία τὸ γεγονὸς ἦν.

[00991] Τῆς ἀδικίας, φησί.

[00992] Πολλαὶ αἱ ἀδικίαι, ἀλλὰ ταύτης οὐδὲν ἀδικώτερον γέγονέ ποτε, ὥστε ἀδικίας ἦν τὸ πρᾶγµα.

[00993] Οὐχὶ δὲ µόνον τοῖς παροῦσι γέγονε δῆλον τὸ γενόµενον, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς µετὰ ταῦτα, ὥστε ἄκοντες ὠνόµασαν οὐκ εἰδότες, καθάπερ καὶ
Καϊάφας προεφήτευσεν οὐκ εἰδώς.

[00994] Ὁ Θεὸς αὐτοὺς ἠνάγκασεν οὕτω καλέσαι Ἑβραϊστὶ Ἀκελδαµά.

[00995] Ἀπὸ τούτου καὶ τὰἸουδαίοις ἐπιέναι µέλλοντα κακὰ δῆλα ἦν·

[00996] καὶ δείκνυσι τέως τὴν πρόῤῥησιν ἐξελθοῦσαν ἐκ µέρους, τὴν λέγουσαν·

[00997] Καλὸν ἦν αὐτῷ, εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος.

[00998] Καὶ περὶ τῶν Ἰουδαίων τὰ αὐτὰ ἁρµόζει λέγειν.

[00999] Εἰ γὰρὁ γενόµενος ὁδηγὸς, πολλῷ µᾶλλον καὶ οὗτοι.

[01000] Ἀλλ' οὐδὲν τούτων λέγει τέως, Εἶτα δεικνὺς, ὅτι περὶ αὐτοῦ εἰκότως ἂν λέγοιτο Ἀκελδαµὰ, ἐνάγει τὸν προφήτην λέγοντα, Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἔρηµος.

[01001] Τί γὰρ ἐρηµότερον τοῦ τάφον γενέσθαι;

[01002] Ὥστε καὶ εἰκότως ἂν αὐτοῦ κληθείη τὸ χωρίον.

29/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01003] Ὁ γὰρ τὸ τίµηµα καταβαλὼν, εἰ καὶ ἕτεροι οἱ ἠγορακότες εἶεν, αὐτὸς ἂν εἴη δίκαιος λογίζεσθαι κύριος ἐρηµώσεως µεγάλης.

[01004] Αὕτη ἡ ἐρήµωσις προοίµιον τῆς Ἰουδαϊκῆς, εἴ γέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσειε.

[01005] Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ἑαυτοὺς ἀνεῖλον λιµῷ καὶ πολλοὺς ἀπέκτειναν, καὶ τάφος γέγονεν ἡ πόλις, τῶν ξένων, τῶν στρατιωτῶν·

[01006] ἐκείνους γὰρ οὐδ' ἂν εἴασαν ταφῆναι, οὐδὲ γὰρ ταφῆς κατηξιώθησαν.

[01007] ∆εῖ οὖν τῶν συνελθόντων ἡµῖν, φησὶν, ἀνδρῶν.

[01008] Ὅρα, πῶς βούλεται αὐτόπτας αὐτοὺς εἶναι.

[01009] Καίτοιγε ἔµελλε παρέσεσθαι τὸ Πνεῦµα·

[01010] ἀλλ' ὅµως πολλὴ σπουδὴ περὶ τούτου ἦν.

[01011] Τῶν συνελθόντων ἡµῖν ἀνδρῶν, [60.38] φησὶν, ἐν παντὶ χρόνῳ, ἐν ᾧ εἰσῆλθε καὶ ἐξῆλθεν ἐφ' ἡµᾶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς.

[01012] ∆είκνυσιν αὐτοὺς συνωκηκότας αὐτῷ οὐχ ἁπλῶς ὡς µαθητὰς παρόντας.

[01013] Ἄρα καὶ ἐξ ἀρχῆς τότε πολλοὶ παρηκολούθουν αὐτῷ.

[01014] Ὅρα γοῦν, πῶς τοῦτο δηλοῖ, ὅταν λέγῃ·

[01015] Ἦν εἷς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων παρὰ Ἰωάννου, καὶ ἀκολουθησάντων τῷ Ἰησοῦ.

[01016] Ἐν παντὶ χρόνῳ, φησὶν, ἐν ᾧ εἰσῆλθε καὶ ἐξῆλθεν ἐφ' ἡµᾶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ἀρξάµενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσµατος Ἰωάννου.

[01017] Καλῶς.

[01018] Τὰ γὰρ πρὸ τούτου οὐδεὶς ᾔδει µαθὼν, ἀλλὰ Πνεύµατι ἐµάνθανον.

[01019] Ἕως τῆς ἡµέρας, φησὶν, ἧς ἀνελήφθη ἀφ' ἡµῶν, µάρτυρα τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ σὺν ἡµῖν γενέσθαι ἕνα τούτων.

[01020] Οὐκ εἶπε, Τῶν ἄλλων µάρτυρα, ἀλλὰ, Τῆς ἀναστάσεως µόνης µάρτυρα.

[01021] Καὶ γὰρ ἀξιοπιστότερος ἦν ὁ δυνάµενος εἰπεῖν, ὅτι Ἐκεῖνος ὁ φαγὼν, καὶ πιὼν, καὶ σταυρωθεὶς, αὐτὸς ἀνέστη.

[01022] Ὥστε οὔτε τῶν πρὸ τούτου χρόνων, οὔτε τῶν µετὰ ταῦτα ἔδει µάρτυρα εἶναι καὶ τῶν σηµείων.

[01023] Τὸ γὰρ ζητούµενον τοῦτο ἦν, ἡ ἀνάστασις·

[01024] ἐπεὶ ἐκεῖνα δῆλα ἦν καὶ ὡµολογηµένα, αὕτη δὲ λάθρα γέγονε, καὶ τούτοις µόνοις ἦν δήλη.

[01025] Καὶ οὐ λέγουσιν, ὅτι Ἄγγελοι εἶπον ἡµῖν ἀλλ' ὅτι Ἑωράκαµεν ἡµεῖς.

[01026] Πόθεν δῆλον;

[01027] Ἐξ ὧν θαυµατουργοῦµεν.

[01028] ∆ιὰ τοῦτο µάλιστα τότε αὐτοὺς ἀξιοπίστους ἔδει εἶναι.

[01029] Καὶ ἔστησαν, φησὶ, δύο.

[01030] ∆ιατί µὴ πολλούς;

[01031] Ἵνα µὴ µείζων ἡ ἀθυµία γένηται, µηδὲ εἰς πολλοὺς τὸ πρᾶγµα περιστῇ.

[01032] Οὐχ ἁπλῶς δὲ προστίθησιν ἐκεῖνον, ἀλλὰ δεικνὺς, ὅτι πολλάκις ὁ παρὰ ἀνθρώποις τίµιος, παρὰ τῷ Θεῷ ἐλάττων ἐστί.

[01033] Καὶ κοινῇ δὲ πάντες εὔχονται λέγοντες·

[01034] Σὺ, Κύριε, καρδιογνῶστα πάντων, ἀνάδειξον.

[01035] Σὺ, φησὶ, µὴ ἡµεῖς.

[01036] Εὐκαίρως καρδιογνώστην καλοῦσιν, ἀπὸ γὰρ τούτου αἱρεῖσθαι ἐχρῆν, οὐχὶ τῶν ἔξωθεν.

[01037] Οὕτως ἐθάῤῥουν, ὅτι πάντως ἕνα δεῖ γενέσθαι.

[01038] Καὶ οὐκ εἶπον, Ἔκλεξαι, ἀλλὰ, Ἀνάδειξον τὸν ἐκλεγέντα, φησὶν, Ὃν ἐξελέξω·

30/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01039] εἰδότες πάντα προωρίσθαι τῷ Θεῷ.

[01040] Ἐκ τούτων τῶν δύο ἕνα λαχεῖν τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης καὶ ἀποστολῆς.

[01041] Ἦν γὰρ καὶ ἄλλη διακονία.

[01042] Καὶ ἔδωκαν αὐτοῖς κλήρους.

[01043] Οὔπω γὰρ ἑαυτοὺς ἀξίους ἡγοῦντο ἀφ' ἑαυτῶν ἐκλέξασθαι·

[01044] διὸ καὶ αἰτοῦσι διά τινος σηµείου µαθεῖν.

[01045] δʹ.

[01046] Ἄλλως δὲ, εἰ ἔνθα οὔτε εὐχὴ, οὔτε ἀξιόλογοι ἄνδρες, κλῆρος τοσοῦτον ἴσχυσε, διὰ τὸ ἐξ ὀρθῆς γενέσθαι γνώµης ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ·

[01047] πολλῷ µᾶλλον ἐνταῦθα ἐπλήρωσε τὸν χορὸν, ἀπήρτισε τὴν τάξιν.

[01048] Καὶ ὁ ἕτερος οὐκ ἤλγησεν·

[01049] οὐ γὰρ ἂν ἀπέκρυψαν τὰ οἰκεῖα ἐλαττώµατα οἱ ἀπόστολοι·

[01050] οἵ γε περὶ αὐτῶν τῶν κορυφαίων εἰπεῖν οὐκ ἀπέσχοντο, ὅτι ἠγανάκτησαν ἀλλαχοῦ·

[01051] καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δὶς καὶ πολλάκις.

[01052] Τούτους οὖν καὶ ἡµεῖς µιµησώµεθα.

[01053] Οὐκ ἔτι µοι πρὸς πάντας ὁ λόγος, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἀρχῆς ἐφιεµένους.

[01054] Εἰ πιστεύεις, ὅτι Θεοῦ ἐστιν ἐκλογὴ, µὴ ἀγανάκτει·

[01055] ἐκείνῳ γὰρ ἀγανακτεῖς, καὶ πρὸς ἐκεῖνον παροξύνῃ·

[01056] ἐκεῖνός ἐστιν ὁ ἐκλεξάµενος.

[01057] Εἰ δὲ αὐτὸς µὲν ἐξελέξατο, σὺ δὲ τολµᾷς τούτῳ ἀγανακτεῖν, ταὐτὸν ποιεῖς οἷον ὁ Κάϊν.

[01058] ∆έον γὰρ ἀποδέξασθαι, ὁ δὲ ὅτι προετιµήθη ἡ θυσία τοῦ ἀδελφοῦ, ἐλυπήθη·

[01059] ἠγανάκτησε, δέον κατανυγῆναι.

[01060] Ἐγὼ δὲ οὐ τοῦτο λέγω, ἀλλ' ὅτι συµφερόντως οἶδεν οἰκονοµεῖν ὁ Θεός.

[01061] Πολλάκις γὰρ τὸ µὲν ἦθος ἐπιεικέστερος σὺ, οὐκ ἐπιτήδειος δέ.

[01062] Πάλιν ἔστι σοὶ µὲν βίος ἄληπτος καὶ ἦθος ἐλευθέριον, ἐν [60.39] δὲ Ἐκκλησίᾳ οὐ τούτων δεῖ µόνον.

[01063] Ἄλλως δὲ καὶ ἄλλος πρὸς ἄλλο ἁρµόδιός ἐστιν.

[01064] Οὐχ ὁρᾷς, ὅσον ὑπὲρ τούτων πεποίηται λόγον ἡ θεία Γραφή;

[01065] Ἀλλ' εἴπω, τίνος ἕνεκεν περιµάχητον τὸ πρᾶγµα γέγονεν·

[01066] ὅτι οὐχ ὡς ἐπὶ ἀρχὴν, καὶ προστασίαν ἀδελφῶν ἐρχόµεθα, ἀλλ' ὡς ἐπὶ τιµὴν καὶ ἀνάπαυσιν.

[01067] Εἰ γὰρ ᾔδεις, ὅτι πάντων ὀφείλει εἶναι ὁ ἐπίσκοπος, τὰ πάντων βάρη βαστάζων·

[01068] ὅτι τοῖς µὲν ἄλλοις ὀργιζοµένοις συγγνώµη, αὐτῷ δὲ οὐδαµοῦ·

[01069] ὅτι τοῖς ἄλλοις ἁµαρτάνουσι παραίτησις πολλὴ, αὐτῷ δὲ οὐκ ἔτι, οὐκ ἂν ἔσπευσας ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, οὐκ ἂν ἔδραµες.

[01070] Καὶ γὰρ οὗτος τοῖς ἁπάντων ὑπόκειται στόµασι, ταῖς ἁπάντων κρίσεσι, καὶ σοφῶν, καὶ ἀσόφων·

[01071] φροντίσι καθ' ἑκάστην κόπτεται τὴν ἡµέραν, καθ' ἑκάστην νύκτα·

[01072] πολλοὺς ἔχει τοὺς µισοῦντας, πολλοὺς ἔχει τοὺς διαφθονουµένους.

[01073] Μὴ γάρ µοι περὶ ἐκείνων εἴπῃς τῶν πάντα χαριζοµένων, τῶν καθεύδειν βουλοµένων, τῶν ὡς ἐπὶ ἀνάπαυσιν εἰς τὸ πρᾶγµα ἐρχοµένων.

[01074] Οὐ περὶ τούτων ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ ἐκείνων τῶν ἀγρυπνούντων ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑµῶν, τῶν τῆς οἰκείας σωτηρίας τὴν τῶν ἀρχοµένων προτιθέντων.

31/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01075] Εἰπέ µοι, εἰ δέκα τις παῖδας ἔχων ὑποχειρίους συνοικοῦντας αὐτῷ διαπαντὸς, ἀδιαλείπτως αὐτῶν ἀναγκάζεται φροντίζειν, τοσούτους ἔχων οὗτος
οὐχ ὑποχειρίους, οὐ συνοικοῦντας, ἀλλ' ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ τὴν ὑπακοὴν ἔχοντας, τίς οὐκ ὀφείλει γενέσθαι;

[01076] Ἀλλὰ τιµᾶται, φησίν.

[01077] Ποίᾳ τιµῇ;

[01078] Πένητες τριωβολιµαῖοι βλασφηµοῦσιν αὐτὸν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς.

[01079] Τί οὖν αὐτοὺς οὐκ ἐπιστοµίζει;

[01080] Πάνυ γε.

[01081] Οὐ γὰρ ἐπισκόπου λέγεις ἔργον.

[01082] Πάλιν, ἂν µὴ πᾶσι παρέχῃ, καὶ τοῖς ἐν ἀργίᾳ, καὶ τοῖς ἐργαζοµένοις, µυρία πανταχόθεν ἐγκλήµατα·

[01083] οὐδεὶς δέδοικε κατηγορῆσαι καὶ διαβαλεῖν·

[01084] ἐπὶ µὲν γὰρ τῶν ἀρχόντων ὁ φόβος ἔπεστιν, ἐπὶ δὲ τούτων οὐχί.

[01085] Ὁ γὰρ φόβος τοῦ Θεοῦ παρ' αὐτοῖς οὐδὲν ἰσχύει.

[01086] Τί ἄν τις εἴποι τὴν περὶ τὸν λόγον καὶ τὴν διδασκαλίαν φροντίδα;

[01087] τὴν δυσκολίαν τὴν ἐν ταῖς χειροτονίαις;

[01088] Τάχα ἢ σφόδρα ἀσθενὴς ἐγὼ τυγχάνω καὶ ταλαίπωρος καὶ οὐδαµινὸς, ἢ τὸ πρᾶγµα οὕτως ἔχει.

[01089] Οὐδὲν πλοίου κλυδωνιζοµένου διενήνοχεν ἡ τοῦ ἱερέως ψυχή·

[01090] πανταχόθεν στίζεται, παρὰ φίλων, παρ' ἐχθρῶν, παρ' οἰκείων, παρ' ἀλλοτρίων.

[01091] Οὐχὶ τῆς οἰκουµένης ὁ βασιλεύων κρατεῖ·

[01092] οὗτος δὲ πόλεως µόνης;

[01093] Ἀλλὰ τοσοῦτον µείζους εἰσὶν αἱ φροντίδες τούτου, ὅσον ὕδατος ἁπλῶς ὑπὸ πνεύµατος κινουµένου ποταµίου, καὶ πελάγους οἰδοῦντος, καὶ µαινοµένου
τὸ διάφορον.

[01094] Τί δήποτε;

[01095] Ὅτι ἐκεῖ µὲν πολλοὶ οἱ συναντιλαµβανόµενοι (πάντα γὰρ νόµῳ καὶ διατάξει γίνεται)·

[01096] ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον, οὐδὲ ἀπ' ἐξουσίας ἔστιν ἐπιτάξαι·

[01097] ἀλλ' ἂν µὲν σφοδρῶς κινηθῇ, ἀκούει ὠµός·

[01098] ἂν δὲ µὴ σφοδρῶς, ψυχρός.

[01099] ∆εῖ δὲ ταῦτα τὰ ἐναντία συνελθεῖν, ὥστε µήτε καταφρονεῖσθαι, µήτε µισεῖσθαι.

[01100] Ἄλλως δὲ καὶ τὰ πράγµατα προκατείληπται.

[01101] Πόσους ἀναγκάζεται σκανδαλίζειν, καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων! πόσους πλήττειν, καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων! Οὐκ ἄλλως λέγω, ἀλλ' ὡς ἔχω καὶ διάκειµαι.

[01102] Οὐκ οἶµαι εἶναι πολλοὺς ἐν τοῖς ἱερεῦσι τοὺς σωζοµένους, ἀλλὰ πολλῷ πλείους τοὺς ἀπολλυµένους·

[01103] τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι µεγάλης τὸ πρᾶγµα δεῖται ψυχῆς.

[01104] Πολλὰς γὰρ ἀνάγκας ἔχει τὰς ἐξαγούσας τοῦ οἰκείου ἤθους, καὶ µυρίων αὐτῷ πανταχόθεν ὀφθαλµῶν δεῖ.

[01105] Οὐχ ὁρᾷς, ὅσα δεῖ τὸν ἐπίσκοπον ἔχειν;

[01106] ∆ιδακτικὸν εἶναι, ἀνεξίκακον, ἀντεχόµενον τοῦ κατὰ τὴν διδαχὴν πιστοῦ [60.40] λόγου.

[01107] Πόσης τοῦτο δυσκολίας;

[01108] Καὶ τῶν τοῖς ἄλλοις ἁµαρτανοµένων αὐτὸς ἔχει τὰς αἰτίας.

[01109] Οὐ λέγω τῶν ἄλλων οὐδέν·

32/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01110] ἂν εἷς µόνον ἀπέλθῃ ἀµύητος, οὐχὶ πᾶσαν αὐτοῦ κατέστρεψε τὴν σωτηρίαν;

[01111] Ψυχῆς γὰρ ἀπώλεια µιᾶς τοσαύτην ἔχει ζηµίαν, ὅσην οὐδεὶς παραστῆσαι δύναται λόγος.

[01112] Εἰ γὰρ ἡ σωτηρία αὐτῆς τοσούτου ἀξία, ὥστε τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον γενέσθαι, καὶ τοσαῦτα παθεῖν·

[01113] ἡ ἀπώλεια ἐννόησον ὅσην οἴσει τὴν τιµωρίαν.

[01114] Εἰ δι' ὃν ἀπόλλυταί τις, ἐν τῷ παρόντι βίῳ ἄξιος ἀποθανεῖν, πολλῷ µᾶλλον ἐκεῖ.

[01115] Μὴ γάρ µοι εἴπῃς, ὅτι ὁ πρεσβύτερος ἥµαρτε, µηδὲ ὅτι ὁ διάκονος·

[01116] πάντων τούτων ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τῶν χειροτονησάντων αἱ αἰτίαι φέρονται.

[01117] Πάλιν ἕτερον εἴπω.

[01118] Συµβαίνει τινὰ κλῆρον διαδέξασθαι ἀνδρῶν µοχθηρῶν·

[01119] τί χρὴ βουλεύσασθαι ἀπορεῖ ἐπὶ ἁµαρτήµασι προλαβοῦσι.

[01120] ∆ύο γὰρ οἱ κρηµνοὶ, καὶ δεῖ µήτε ἀφεῖναι ἐκεῖνον, καὶ τοὺς ἄλλους µὴ σκανδαλίσαι.

[01121] Ἐκκόψαι τοίνυν δεῖ πρῶτον;

[01122] Ἀλλ' οὐκ ἔστι παροῦσα πρόφασις.

[01123] Ἀλλ' ἀφεῖναι;

[01124] Ναὶ, φησί·

[01125] τοῦ γὰρ χειροτονήσαντος ἡ αἰτία.

[01126] Τί οὖν;

[01127] οὐ δεῖ χειροτονῆσαι, οὐδὲ ἐφ' ἕτερον βαθµὸν ἀγαγεῖν;

[01128] Ἀλλὰ τοῦτο πᾶσιν ἔσται δῆλον, ὅτι µοχθηρός τίς ἐστι.

[01129] Πάλιν οὖν ἑτέρως ἐσκανδάλισεν.

[01130] Ἀλλ' ἀγαγεῖν ἐπὶ µείζονα βαθµόν;

[01131] Τοῦτο πολλῷ χαλεπώτερον.

[01132] εʹ.

[01133] Ὥστε εἴ τις ὡς ἐπὶ προστασίαν ἔτρεχε τὴν ἀρχιερωσύνην, οὐδεὶς ἂν αὐτὴν ἐδέξατο ταχέως.

[01134] Νῦν δὲ, ὥσπερ τὰς ἔξωθεν ἀρχὰς, οὕτω καὶ ταύτην διώκοµεν.

[01135] Ἵνα γὰρ δοξασθῶµεν, ἵνα τιµηθῶµεν παρὰ ἀνθρώποις, ἀπολλύµεθα παρὰ τῷ Θεῷ.

[01136] Τί τὸ κέρδος τῆς τιµῆς;

[01137] πῶς ἐλήλεγκται οὐδὲν οὖσα;

[01138] Ὅταν ἐπιθυµήσῃς ἱερωσύνης, ἀντίστησον τὴν γέενναν, ἀντίστησον τὰς εὐθύνας τὰς ἐκεῖ, ἀντίστησον τὸν ἀπράγµονα βίον, ἀντίστησον τῆς κολάσεως
τὸ µέτρον·

[01139] ὅτι κἂν ἁµάρτῃς κατὰ σαυτὸν, οὐδὲν πείσῃ τοιοῦτον·

[01140] ἂν δὲ ἱερεὺς ὢν, ἀπόλωλας.

[01141] Ἐννόησον, ὅσα ὑπέµεινεν, ὅσα ἐφιλοσόφησεν ὁ Μωϋσῆς, ὅσα ἐπεδείξατο ἀγαθά·

[01142] καὶ ἵνα ἓν ἁµάρτῃ ἁµάρτηµα µόνον, ἐκολάζετο πικρῶς·

[01143] εἰκότως.

[01144] Μετὰ γὰρ τῆς τῶν ἄλλων ζηµίας τοῦτο γέγονεν·

33/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01145] ὥστε πικρότερον ἐκολάζετο, οὐ τῷ φανερὸν γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ τῷ ἱερέως εἶναι τὸ ἁµάρτηµα οὐ τὴν αὐτὴν γὰρ τιµωρίαν διδόαµεν τῶν τε φανερῶν, καὶ
τῶν λάθρα ἁµαρτανοµένων.

[01146] Ἡ µὲν γὰρ ἁµαρτία ἡ αὐτὴ, ἡ δὲ ζηµία οὐχ ἡ αὐτὴ, µᾶλλον δὲ οὐδὲ ἡ ἁµαρτία·

[01147] οὐ γάρ ἐστι τὸ αὐτὸ, λανθάνοντα καὶ κρυπτόµενον ἁµαρτάνειν, καὶ φανερῶς.

[01148] Τὸν δὲ ἐπίσκοπον οὐκ ἔνι λάθρα ἁµαρτάνειν.

[01149] Ἀγαπητὸν γὰρ µὴ ἁµαρτάνοντα ἀπαλλαγῆναι ἐγκληµάτων, µή τί γε ἁµαρτάνοντα.

[01150] Κἂν ὀργισθῇ, κἂν γελάσῃ, κἂν ἀνέσεως ὄναρ ἐπιθυµήσῃ, πολλοὶ οἱ σκώπτοντες, πολλοὶ οἱ σκανδαλιζόµενοι, πολλοὶ οἱ νοµοθετοῦντες, πολλοὶ οἱ
τῶν προτέρων µεµνηµένοι, καὶ τὸν παρόντα κακίζοντες·

[01151] καὶ ταῦτα ποιοῦσιν, οὐκ ἐκείνους ἐγκωµιάσαι βουλόµενοι·

[01152] ἀλλὰ τοῦτον δακεῖν, τῶν συνεπισκόπων, τῶν πρεσβυτέρων µεµνηµένοι.

[01153] Γλυκὺς ὁ πόλεµος ἀπείροις, φησί.

[01154] Τοῦτο καὶ νῦν ἁρµόζει λέγειν·

[01155] µᾶλλον δὲ καὶ λέγοµεν πρὸ τοῦ καταστῆναι εἰς τὸν ἀγῶνα·

[01156] µετὰ δὲ τὸ ἐµβῆναι, οὐδὲ δῆλοι γινόµεθα τοῖς πολλοῖς.

[01157] Οὐ γάρ ἐστιν ἡµῖν νῦν πόλεµος πρὸς τοὺς καταδυναστεύοντας τῶν πενήτων, οὐδὲ τοῦ ποιµνίου προπολεµεῖν ἀνεχόµεθα·

[01158] ἀλλὰ κατὰ τοὺς ποιµένας ἐκείνους τοὺς ἐν τῷ Ἰε [60.41] ζεκιὴλ, σφάττοµεν καὶ κατεσθίοµεν.

[01159] Τίς ἡµῶν ἐπιδείκνυται τοσαύτην φροντίδα περὶ τὰ ποίµνια τοῦ Χριστοῦ, ὅσην περὶ τὰ ποίµνια τοῦ Λάβαν ὁ Ἰακώβ;

[01160] τίς δύναται ἀπαριθµήσασθαι παγετὸν νυκτός;

[01161] Μὴ γάρ µοι τὰς παννυχίδας εἴπῃς, καὶ τὴν τοσαύτην θεραπείαν.

[01162] Πᾶν µὲν οὖν τοὐναντίον.

[01163] Ὕπαρχοι καὶ τοπάρχαι οὐκ ἀπολαύουσι τοσαύτης τιµῆς, ὅσης ὁ τῆς Ἐκκλησίας ἄρχων.

[01164] Ἂν ἐν βασιλείοις εἰσίῃ, τίς πρῶτος;

[01165] ἂν παρὰ γυναιξὶν, ἂν παρὰ ταῖς οἰκίαις τῶν µεγάλων, οὐδεὶς ἕτερος αὐτοῦ προτετίµηται.

[01166] Ἀπόλωλε πάντα καὶ διέφθαρται.

[01167] Ταῦτα οὐχ ὑµᾶς καταισχῦναι βουλόµενος λέγω, ἀλλ' ὑµῶν ἐπισχεῖν τὴν ἐπιθυµίαν.

[01168] Ποίῳ γὰρ συνειδότι ἂν γένῃ σπουδάσας ἢ διὰ σαυτοῦ, ἢ δι' ἑτέρου;

[01169] ποίοις ὀφθαλµοῖς ἀντιβλέψεις ἐκείνῳ τῷ συνεργήσαντι;

[01170] τί ἕξεις ἀπολογήσασθαι;

[01171] Ὁ µὲν γὰρ ἄκων καὶ βιασθεὶς, καὶ οὐκ ἐθέλων, ἔχοι ἄν τινα ἀπολογίαν, εἰ καὶ τὰ µάλιστα καὶ οὗτος ἀπεστέρηται συγγνώµης·

[01172] πλὴν ἀλλὰ παρὰ τοῦτο ἔχει τινὰ ἀπολογίαν.

[01173] Ἐννόησον τί Σίµων ἔπαθε;

[01174] Τί γὰρ, εἰ µὴ ἀργύριον δίδως, ἀλλ' ἀντὶ ἀργυρίου κολακεύεις, καὶ κατασκευάζεις πολλὰ, καὶ µηχανᾷ;

[01175] Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν.

[01176] Πρὸς ἐκεῖνον εἶπε, καὶ τούτοις ἐρεῖ·

[01177] ἡ σπουδὴ ὑµῶν µεθ' ὑµῶν ἔστω εἰς ἀπώλειαν, ὅτι ἐνοµίσατε περιδροµῇ ἀνθρωπίνῃ τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ κτᾶσθαι.

[01178] Ἀλλ' οὐδείς ἐστι τοιοῦτος;

[01179] Μηδὲ γένοιτο.

34/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01180] Οὐδὲ γὰρ βούλοµαι οὐδὲν πρὸς ὑµᾶς εἶναι τῶν λεγοµένων·

[01181] νυνὶ δὲ ἐκ τῆς ἀκολουθίας εἰς τούτους ἐνεπέσοµεν τοὺς λόγους.

[01182] Οὐδὲ γὰρ ὅταν κατὰ πλεονεξίας λέγωµεν, πρὸς ὑµᾶς λέγοµεν, ἀλλ' οὐδὲ πρὸς ἕνα.

[01183] Γένοιτο εἰκῆ τὰ φάρµακα παρ' ἡµῶν κατασκευάζεσθαι.

[01184] Αἱ τῶν ἰατρῶν εὐχαὶ τοιαῦταί εἰσιν, οὐκ ἄλλα αἰτοῦσαι, ἢ ὥστε µετὰ τὸν πολὺν πόνον ἁπλῶς ῥιφῆναι τὰ φάρµακα.

[01185] Ταῦτα καὶ ἡµεῖς εὐχόµεθα, ἁπλῶς εἰς ἀέρα λέγεσθαι τὰ ῥήµατα τὰ ἡµέτερα, ὥστε ῥήµατα µόνον εἶναι.

[01186] Πάντα ὑποστῆναι ἕτοιµος ἐγὼ, ὥστε µὴ εἰς χρείαν καταστῆναι τοῦ ταῦτα λέγειν.

[01187] Εἰ δὲ βούλεσθε, καὶ σιγήσοµεν·

[01188] µόνον ἔστω ἀκίνδυνος ἡ σιγή.

[01189] Οὐ γὰρ οἶµαι οὐδένα, κἂν σφόδρα κενόδοξος ᾖ, µὴ καλούσης χρείας θελῆσαι ἂν ἁπλῶς ἐπιδείκνυσθαι.

[01190] Παραχωρήσοµεν τῆς διδασκαλίας ὑµῖν·

[01191] αὕτη γὰρ µείζων ἡ διδασκαλία ἡ διὰ πραγµάτων·

[01192] ἐπεὶ καὶ τῶν ἰατρῶν οἱ ἄριστοι, καίτοιγε τῆς νόσου

[01193] [60.42] τῶν καµνόντων φερούσης αὐτοῖς µισθοὺς, βούλοιντο ἂν ὑγιαίνειν τοὺς αὐτῶν φίλους.

[01194] Καὶ ἡµεῖς βουλόµεθα ἅπαντας ὑγιαίνειν.

[01195] Οὐ γὰρ ἵνα ἡµεῖς δόκιµοι ὦµεν βουλόµεθα, ὑµεῖς δὲ ἀδόκιµοι ἦτε.

[01196] Ἐβουλόµην εἰ οἷόν τε ὄψει αὐτῇ τὴν ἀγάπην, ἢν περὶ ὑµᾶς ἔχω, ἐπιδείξασθαι·

[01197] οὐδεὶς γάρ µοι λοιπὸν οὐδὲν ἂν ἐνεκάλεσεν, εἰ καὶ σφόδρα τραχὺς ἦν ὁ λόγος.

[01198] Τὰ γὰρ παρὰ φίλων λεγόµενα, κἂν ὕβρις ᾖ, φορητά.

[01199] Ἀξιοπιστότερα γὰρ τραύµατα φίλου, ἢ ἑκούσια φιλήµατα ἐχθροῦ.

[01200] Οὐδὲν ἐµοὶ ποθεινότερον ὑµῶν, οὐδὲ τοῦτο τὸ φῶς.

[01201] Μυριάκις γὰρ ἂν εὐξαίµην αὐτὸς πηρωθῆναι, εἰ γε ἐνῆν διὰ τούτου τὰς ὑµετέρας ἐπιστρέψαι ψυχάς·

[01202] οὕτως αὐτοῦ τοῦ φωτὸς γλυκίων ἐµοὶ ἡ σωτηρία ἡ ὑµετέρα.

[01203] Τί γὰρ ὄφελός µοι τῶν ἀκτίνων τῶν ἡλιακῶν, ὅταν ἡ δι' ὑµᾶς ἀθυµία πολὺ κατασκεδάζῃ τῶν ὀφθαλµῶν τὸ σκότος;

[01204] Τὸ γὰρ φῶς τότε καλὸν, ὅταν ἐν εὐφροσύνῃ φαίνηται·

[01205] ἐπεὶ τῇ λυπουµένῃ ψυχῇ καὶ παρενοχλεῖν δοκεῖ.

[01206] Ὅτι δὲ οὐ ψεύδοµαι, µὴ γένοιτο µέν ποτε πεῖραν λαβεῖν.

[01207] Πλὴν εἴποτε συµβαίη τινὰ ὑµῶν ἁµαρτάνειν, καθεύδοντί µοι παράστητε·

[01208] ἀπολοίµην, εἰ µὴ τοῖς παραλύτοις ἔοικα, εἰ µὴ τοῖς ἐξεστηκόσι, καὶ κατὰ τὸν προφητικὸν λόγον, Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλµῶν µου, καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι µετ' ἐµοῦ.

[01209] Τίς γὰρ ὑµῖν ἐλπὶς, ὑµῶν µὴ προκοπτόντων;

[01210] τίς δὲ ἀθυµία, ὑµῶν εὐδοκιµούντων;

[01211] Πτεροῦσθαι δοκῶ, ὅταν τι περὶ ὑµῶν ἀκούσω χρηστόν.

[01212] Πληρώσατέ µου τὴν χαράν.

[01213] Τοσοῦτον µόνον εἰσήνεγκα εἰς τὴν εὐχὴν, ὅτι ἐπιθυµῶ ὑµῶν τὴν προκοπήν.

[01214] Ὃ δὲ διαµιλλῶµαι πρὸς πάντας τοῦτό ἐστιν, ὅτι φιλῶ, ὅτι συµπέπλεγµαι, ὅτι πάντα µοι ὑµεῖς ἐστε, καὶ πατὴρ, καὶ µήτηρ, καὶ ἀδελφοὶ, καὶ παιδία.

[01215] Μὴ δὴ νοµίσητέ τι τῶν παρ' ἡµῶν λεγοµένων πρὸς ἀπέχθειαν λέγεσθαι, ἀλλὰ πρὸς διόρθωσιν.

35/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01216] Ἀδελφὸς γὰρ, φησὶν, ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούµενος, ὡς πόλις ὀχυρά.

[01217] Μὴ δὴ ἀπαξιώσητε·

[01218] οὐδὲ γὰρ ἐγὼ τὸν παρ' ὑµῶν ἀτιµάζω λόγον, ἀλλὰ βουλοίµην ἂν διορθοῦσθαι παρ' ὑµῶν, βουλοίµην ἂν µανθάνειν.

[01219] Πάντες γὰρ ἡµεῖς ἀδελφοί ἐσµεν, εἷς δὲ ἡµῶν ἐστιν ὁ καθηγητής.

[01220] Ἔστι δὲ καὶ ἐν ἀδελφοῖς ἕνα ἐπιτάττειν, καὶ τοὺς ἄλλους πείθεσθαι.

[01221] Μὴ δὴ ἀπαξιώσητε, ἀλλὰ πάντα ποιῶµεν εἰς δόξαν τοῦ Θεοῦ·

[01222] ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[01223] Ἀµήν.

[01224] [60.41] ΟΜΙΛΙΑ ∆ʹ.

[01225] Καὶ ἐν τῷ συµπληροῦσθαι τὴν ἡµέραν τῆς Πεντηκοστῆς, ἦσαν ὁµοθυµαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό·

[01226] καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος.

[01227] αʹ.

[01228] Τίς ἐστιν αὕτη ἡ Πεντηκοστή;

[01229] Ὅτε τὸ δρέπανον ἐπιβάλλειν ἔδει τῷ ἀµητῷ·

[01230] ὅτε τοὺς καρποὺς συνάγειν ἐχρῆν.

[01231] Εἶδες τὸν τύπον;

[01232] Βλέπε πάλιν τὴν ἀλήθειαν.

[01233] Ὅτε τὸ δρέπανον ἐπιβάλλειν ἔδει τοῦ λόγου, ὅτε τὸν ἀµητὸν συλλέγειν, τότε καθάπερ δρέπανον τὸ Πνεῦµα ἠκονηµένον ἐφίπταται.

[01234] Ἄκουε γὰρ τοῦ Χριστοῦ λέγοντος·

[01235] Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλµοὺς ὑµῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισµὸν ἤδη·

[01236] καὶ πάλιν, Ὁ µὲν θερισµὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι.

[01237] Ὥστε αὐτὸς ἐπέβαλε τὸ δρέπανον πρότερος.

[01238] Αὐτὸς γὰρ ἀνήγαγεν εἰς οὐρανοὺς ἀπαρχὴν, τὸ ἡµῶν προσλαβών.

[01239] ∆ιὰ τοῦτο καὶ θερι [60.42] σµὸν τὸ τοιοῦτον καλεῖ.

[01240] Ἐν τῷ συµπληροῦσθαι, φησὶ, τὴν ἡµέραν τῆς Πεντηκοστῆς, τουτέστιν, οὐ πρὸ τῆς Πεντηκοστῆς, ἀλλὰ περὶ αὐτὴν, ὡς εἰπεῖν, τὴν Πεντηκοστήν.

[01241] Ἔδει γὰρ ἑορτῆς οὔσης πάλιν ταῦτα γίνεσθαι, ἵν' οἱ παρόντες τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ, οὗτοι καὶ ταῦτα ἴδωσι.

[01242] Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος.

[01243] ∆ιατί µὴ χωρὶς αἰσθητῶν ὑποδειγµάτων τοῦτο γέγονεν;

[01244] Ὅτι εἰ καὶ τούτου γενοµένου ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους µεµεστωµένοι εἰσὶν, εἰ µὴ τοῦτο ἐγένετο, τί οὐκ ἂν εἶπον;

[01245] Οὐχ ἁπλῶς δὲ ὁ ἦχος γέγονεν, ἀλλ' Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ.

[01246] Καὶ τὸ αἰφνίδιον δὲ διανέστησεν αὐτούς.

[01247] Καὶ ἐπλήρωσεν ὅλον τὸν οἶκον.

[01248] Πολλὴν τὴν ῥύµην λέγει τοῦ Πνεύµατος.

[01249] Ὅρα.

[01250] Πάντας ἐκεῖ συνήγαγεν, ὥστε καὶ τοὺς [60.43] παρόντας πιστεῦσαι, καὶ τούτους ἀξίους δειχθῆναι.

36/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01251] Καὶ οὐ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ τὸ πολλῷ τούτου φρικωδέστερον ἐπάγων·

[01252] Καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαµεριζόµεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρὸς, φησί.

[01253] Καλῶς πανταχοῦ τὸ, Ὡς, πρόσκειται, ἵνα µηδὲν αἰσθητὸν περὶ τοῦ Πνεύµατος νοµίσῃς.

[01254] Ὡσεὶ πυρὸς, φησὶ, καὶ ὡσεὶ πνοῆς.

[01255] Οὐκ ἄρα ἄνεµος ἦν ἁπλῶς εἰς ἀέρα χεόµενος.

[01256] Ὅτε µὲν γὰρ Ἰωάννῃ ἔδει γνωρισθῆναι τὸ Πνεῦµα, ὡς ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἦλθε τοῦ Χριστοῦ·

[01257] νῦν δὲ ὅτε πλῆθος ὅλον ἐπιστραφῆναι ἐχρῆν, ὡσεὶ πυρός.

[01258] Καὶ ἐκάθισεν ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν·

[01259] τουτέστι, παρέµεινεν, ἐπανεπαύσατο·

[01260] τὸ γὰρ καθίσαι τοῦ ἑδραίου ἐστὶ σηµαντικὸν καὶ τοῦ µεῖναι.

[01261] Τί δαί;

[01262] ἆρα ἐπὶ τοὺς δώδεκα µόνους ἦλθεν, οὐχὶ δὲ καὶ ἐπὶ τοὺς λοιπούς;

[01263] Οὐδαµῶς ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοὺς ἑκατὸν εἴκοσιν.

[01264] Οὐ γὰρ ἂν ἁπλῶς παρήγαγε τὴν µαρτυρίαν τοῦ προφήτου ὁ Πέτρος, λέγων·

[01265] Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡµέραις, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς, ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύµατός µου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα·

[01266] καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑµῶν, καὶ αἱ θυγατέρες ὑµῶν, καὶ οἱ νεανίσκοι ὑµῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑµῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται.

[01267] Καὶ σκόπει·

[01268] ἵνα γὰρ µὴ ἐκπλήξῃ µόνον, ἀλλὰ καὶ χάριτος πληρώσῃ, διὰ τοῦτο καὶ ἐν Πνεύµατι ἁγίῳ καὶ πυρί·

[01269] ἐπάγει γὰρ, Καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες ἁγίου Πνεύµατος, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις, καθὼς τὸ Πνεῦµα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι.

[01270] Οὐ λαµβάνουσιν ἕτερον σηµεῖον, ἀλλὰ τοῦτο πρῶτον·

[01271] ξένον γὰρ ἦν, καὶ οὐ χρεία ἦν ἑτέρου σηµείου.

[01272] Ἐκάθισε, φησὶν, ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν.

[01273] Οὐκοῦν καὶ ἐπὶ τὸν καταλειφθέντα.

[01274] ∆ιὰ τοῦτο οὐδὲ ἀλγεῖ λοιπὸν µὴ αἱρεθεὶς, ὡς ὁ Ματθίας.

[01275] Καὶ ἐπλήσθησαν, φησὶν, ἅπαντες.

[01276] Οὐχ ἁπλῶς ἔλαβον τοῦ Πνεύµατος τὴν χάριν, ἀλλ' ἐπλήσθησαν.

[01277] Καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις, καθὼς τὸ Πνεῦµα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι.

[01278] Οὐκ ἂν εἶπε, Πάντες, καὶ ἀποστόλων ὄντων ἐκεῖ, εἰ µὴ καὶ οἱ ἄλλοι µετέσχον.

[01279] Ἄλλως δὲ οὐδὲ ἄνω κατ' ἰδίαν αὐτοὺς προειπὼν καὶ ὀνοµαστὶ, νῦν ἂν συνῆψεν ἐν τῷ αὐτῷ πράγµατι.

[01280] Εἰ γὰρ ὅπου εἰπεῖν ἦν, ὅτι παρῆσαν, κατ' ἰδίαν τῶν ἀποστόλων µνηµονεύει, πολλῷ µᾶλλον ἐνταῦθα.

[01281] Σκόπει δέ µοι, πῶς, ὅταν προσκαρτερῶσι τῇ δεήσει, ὅταν ἀγάπην ἔχωσι, τότε τὸ Πνεῦµα παραγίνεται.

[01282] Ἀνέµνησε δὲ αὐτοὺς καὶ ἑτέρας ὄψεως, εἰπὼν, Ὡσεὶ πυρός.

[01283] Ὡς πῦρ γὰρ ἐφάνη καὶ ἐν τῇ βάτῳ.

[01284] Καθὼς τὸ Πνεῦµα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι.

[01285] Ἀποφθέγµατα γὰρ ἦν τὰ παρ' αὐτῶν λεγόµενα.

[01286] Ἦσαν δὲ, φησὶν, ἐν Ἱερουσαλὴµ κατοικοῦντες Ἰουδαῖοι ἄνδρες εὐλαβεῖς.

37/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01287] Τὸ κατοικεῖν, εὐλαβείας ἦν σηµεῖον.

[01288] Πῶς;

[01289] Ἀπὸ τοσούτων γὰρ ἐθνῶν ὄντες, καὶ πατρίδας ἀφέντες, καὶ οἰκίας, καὶ συγγενεῖς, ᾤκουν ἐκεῖ.

[01290] Ἦσαν γὰρ, φησὶν, ἐν Ἱερουσαλὴµ κατοικοῦντες Ἰουδαῖοι ἄνδρες εὐλαβεῖς, ἀπὸ παντὸς ἔθνους τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανόν.

[01291] Γενοµένης δὲ τῆς φωνῆς ταύτης, συνῆλθε τὸ πλῆθος, καὶ συνεχύθῃ.

[01292] Ἐπειδὴ ἐν οἰκίᾳ ἐγένετο τὸ γενόµενον, εἰκότως ἔξωθεν συνέδραµον.

[01293] Συνεχύθη τὸ πλῆθος.

[01294] Τί ἐστι, Συνεχύθη τὸ πλῆθος;

[01295] Ἐταράχθη, ἐθαύµασεν.

[01296] Εἶτα δηλῶν, ὅτι ἐθαύµαζον, ἐπάγει, Ὅτι ἤκουον εἷς ἕκαστος αὐτῶν τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ λαλούντων αὐτῶν.

[01297] Καὶ συνῆλθε τὸ πλῆθος, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἔλεγον·

[01298] Οὐκ ἰδοὺ πάντες οὗτοί εἰσιν οἱ λαλοῦντες Γαλιλαῖοι;

[01299] Πρὸς τοὺς ἀποστόλους εὐθέως ἑώρων.

[01300] [60.44] Καὶ πῶς, φησὶν, ἡµεῖς ἀκούοµεν ἕκαστος τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ ἡµῶν, ἐν ᾗ ἐγεννήθηµεν, Πάρθοι, καὶ Μῆδοι, καὶ Ἐλαµῖται, καὶ οἱ κατοικοῦντες
τὴν Μεσοποταµίαν, Ἰουδαίαν τε καὶ Καππαδοκίαν, Πόντον καὶ τὴν Ἀσίαν, Φρυγίαν τε καὶ Παµφυλίαν, Αἴγυπτον καὶ τὰ µέρη τῆς Λιβύης τῆς κατὰ Κυρήνην, καὶ
οἱ ἐπιδηµοῦντες Ῥωµαῖοι, Ἰουδαῖοίτε καὶ προσήλυτοι, Κρῆτες καὶ Ἄραβες, ἀκούοµεν λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡµετέραις γλώσσαις τὰ µεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ;

[01301] Ἐξίσταντο δὲ πάντες, καὶ διηπόρουν πρὸς ἀλλήλους, λέγοντες·

[01302] Τί θέλει τοῦτο εἶναι;

[01303] Ὁρᾷς ἐξ ἀνατολῶν εἰς δυσµὰς αὐτοὺς τρέχοντας;

[01304] Ἕτεροι δὲ, φησὶ, διαχλευάζοντες ἔλεγον·

[01305] Γλεύκους µεµεστωµένοι εἰσίν.

[01306] βʹ.

[01307] Ὢ τῆς ἀνοίας! ὢ τῆς κακίας τῆς πολλῆς! Καίτοι οὐδὲ καιρὸς ἦν οὗτος τοῦ γλεύκους·

[01308] Πεντηκοστὴ γὰρ ἦν.

[01309] Καὶ τὸ δεινότερον, ὅτι πάντων ὁµολογούντων, Ῥωµαίων ὄντων, προσηλύτων ὄντων, τῶν σταυρωσάντων ἴσως, ἐκεῖνοι µετὰ τοσαῦτα λέγουσιν, ὅτι
Γλεύκους µεµεστωµένοι εἰσίν.

[01310] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[01311] Ἐπλήρωσε, φησὶ, τὸν οἶκον.

[01312] Ἡ πνοὴ καθάπερ κολυµβήθρα γέγονεν ὕδατος.

[01313] Τῆς δαψιλείας δὲ τοῦτο τεκµήριον καὶ τῆς σφοδρότητος τὸ πῦρ.

[01314] Οὐδαµοῦ τοιοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῶν προφητῶν·

[01315] ἀλλὰ τότε µὲν οὕτως ἐκείνοις, τοῖς προφήταις δὲ ἑτέρως.

[01316] Κεφαλὶς γὰρ βιβλίου δίδοται τῷ Ἰεζεκιὴλ, καὶ ἐσθίει ἃ ἔµελλε λέγειν·

[01317] Ἐγένετο γὰρ, φησὶν, ἐν τῷ στόµατι αὐτοῦ ὡς µέλι γλυκάζον.

[01318] Καὶ πάλιν ἡ χεὶρ ἅπτεται τοῦ Θεοῦ τῆς γλώσσης ἑτέρου προφήτου.

[01319] Ἐνταῦθα δὲ αὐτὸ τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον·

[01320] οὕτως ὁµότιµον τυγχάνει Πατρὶ καὶ Υἱῷ.

[01321] Καὶ πάλιν ἑτέρωθι ἄλλως·

38/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01322] Κατάλεγµα, καὶ µέλος, καὶ οὐαί.

[01323] Ἐκείνοις µὲν οὖν εἰκότως ἐν βιβλίῳ·

[01324] ἔτι γὰρ αὐτοῖς παραδειγµάτων ἔδει·

[01325] πρὸς ἓν ἔθνος εἶχον ἐκεῖνοι µόνον, καὶ τοὺς οἰκείους·

[01326] οὗτοι δὲ καὶ πρὸς τὴν οἰκουµένην ἅπασαν, καὶ τοὺς οὐδέποτε γνωρισθέντας.

[01327] Ἑλισσαῖος δὲ διὰ µηλωτῆς λαµβάνει τὴν χάριν, ἄλλος δι' ἐλαίου, ὡς ὁ ∆αυῒδ, Μωϋσῆς δὲ, διὰ πυρὸς τῆς βάτου καλεῖται.

[01328] Ἀλλ' ἐνταῦθα οὐχ οὕτως, ἀλλ' αὐτὸ τὸ πῦρ ἐνεκάθισε.

[01329] ∆ιατί δὲ µὴ ἐφάνη πῦρ τὸν οἶκον πληροῦν;

[01330] Ὅτι ἐξέστησαν ἄν.

[01331] Ἀλλὰ δείκνυσιν ὅτι τοῦτο ἐκεῖνό ἐστι.

[01332] Μὴ γὰρ τῷ λέγειν, ὅτι Ὤφθησαν αὐτοῖς διαµεριζόµεναι γλῶσσαι, πρόσχῃς·

[01333] ἀλλ' ὅτι πυρός.

[01334] Τοσοῦτον πῦρ µυρίαν ὕλην ἀνάψαι δύναται.

[01335] Καὶ καλῶς εἶπε, ∆ιαµεριζόµεναι.

[01336] Ἐκ µιᾶς γὰρ ἦν ῥίζης·

[01337] ἵνα µάθῃς;

[01338] ὅτι ἐνέργειά ἐστιν ἀπὸ τοῦ Παρακλήτου πεµφθεῖσα.

[01339] Ὅρα δὲ καὶ ἐκείνους πρῶτον δειχθέντας ἀξίους, καὶ τότε Πνεύµατος καταξιωθέντας·

[01340] οἷον ὥσπερ ὁ ∆αυΐδ·

[01341] ἅπερ γὰρ ἐν ταῖς ποίµναις εἰργάζετο, ταῦτα καὶ µετὰ τὴν νίκην καὶ τὸ τρόπαιον, ἵνα δειχθῇ αὐτοῦ γυµνὴ ἡ πίστις.

[01342] Ὅρα πάλιν τὸν Μωϋσέα καὶ αὐτὸν καταφρονοῦντα βασιλείων, καὶ µετὰ τεσσαράκοντα ἔτη τῆς δηµαγωγίας ἁπτόµενον·

[01343] τὸν Σαµουὴλ ἀνατρεφόµενον ἐν τῷ ναῷ·

[01344] τὸν Ἐλισσαῖον πάντα ἀφιέντα·

[01345] τὸν Ἰεζεκιὴλ πάλιν.

[01346] Ὅτι δὲ οὕτω συνέβαινε, καὶ ἐκ τῶν µετὰ ταῦτα δῆλον·

[01347] καὶ γὰρ καὶ οὗτοι πάντα εἴασαν τὰ αὐτῶν.

[01348] ∆ιὰ τοῦτο τότε τὸ Πνεῦµα λαµβάνουσιν, ὅτε τὴν οἰκείαν ἀρετὴν ἐπεδείξαντο.

[01349] Ἔµαθον καὶ τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν, δι' ὧν ἔπαθον·

[01350] ἔµαθον, ὅτι οὐκ εἰκῆ ταῦτα κατώρθωσαν.

[01351] Οὕτω καὶ Σαοὺλ πρότερον µαρτυρηθεὶς ἀγαθὸς εἶναι, τότε τὸ Πνεῦµα ἔλαβεν.

[01352] Ἀλλ' οὕτως οὐδεὶς, οὐδὲ ὁ [60.45] µείζων τῶν προφητῶν Μωϋσῆς.

[01353] Ἐκεῖνος γὰρ ὅτε ἔδει ἑτέρους γενέσθαι πνευµατικοὺς, ἠλαττοῦτο αὐτός.

[01354] Ἀλλ' ἐνταῦθα οὐχ οὕτως·

[01355] ἀλλ' ὥσπερ ἐπὶ τοῦ πυρὸς, ὅσους ἄν τις θέλοι λύχνους ἀνάπτει, τὸ πῦρ οὐδὲν ἐλαττῶν·

[01356] οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων συνέβαινε τότε.

39/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01357] Καὶ γὰρ διὰ τοῦ πυρὸς οὐ µόνον τὸ δαψιλὲς τῆς χάριτος ἐδείκνυτο, ἀλλὰ καὶ πηγὴν ἕκαστος ἐλάµβανε Πνεύµατος·

[01358] ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸς πηγὴν ὕδατος ἁλλοµένου εἰς ζωὴν αἰώνιον ἔφησεν ἕξειν τοὺς πιστεύοντας ἐπ' αὐτόν·

[01359] καὶ µάλα εἰκότως.

[01360] Οὐ γὰρ τῷ Φαραὼ διαλεξόµενοι ἀπῄεσαν, ἀλλὰ τῷ διαβόλῳ παλαίσοντες.

[01361] Καὶ τὸ δὴ θαυµαστότερον, ὅτι πεµπόµενοι οὐδὲν ἀντεῖπον, οὐδὲ εἶπον ἰσχνόφωνοι εἶναι, καὶ βραδύγλωσσοι·

[01362] Μωϋσῆς γὰρ αὐτοὺς εἰς τοῦτο ἐπαίδευσεν.

[01363] Οὐκ εἶπον εἶναι νεώτεροι·

[01364] Ἱερεµίας γὰρ αὐτοὺς ἐσωφρόνισε.

[01365] Καίτοι πολλὰ ἤκουσαν φοβερὰ, καὶ πολλῷ µείζονα ἐκείνων·

[01366] ἀλλ' ὅµως ἐφοβοῦντο ἀντειπεῖν.

[01367] Ἐκ τούτου δῆλον, ὅτι καὶ φωτὸς ἄγγελοι ἦσαν, καὶ τῶν ἄνωθεν πραγµάτων ὑπηρέται.

[01368] Καὶ ἐκείνοις µὲν οὐδεὶς ἀπ' οὐρανοῦ φαίνεται τὰ ἐν τῇ γῇ διώκουσιν ἔτι·

[01369] ἐπειδὴ δὲ ἀνῆλθεν ἄνθρωπος ἄνω, καὶ Πνεῦµα ἄνωθεν φέρεται, Ὡσεὶ φεροµένης, φησὶ, πνοῆς βιαίας.

[01370] ∆ιὰ τούτου δῆλον ποιεῖ, ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς ἀντιστῆναι δυνήσεται, ἀλλ' ὥσπερ χοῦν τοὺς ὑπεναντίους λικµήσουσι.

[01371] Καὶ ἐπλήρωσεν ὅλον τὸν οἶκον.

[01372] Ἡ οἰκία τοῦ κόσµου σύµβολον ἦν.

[01373] Καὶ ἐκάθισεν ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν.

[01374] Καὶ συνῆλθε τὸ πλῆθος, καὶ συνεχύθη.

[01375] Ὁρᾷς τὴν τούτων εὐλάβειαν, καὶ πῶς οὐκ εὐθέως ἀποφαίνονται, ἀλλ' ἐν ἀπορίᾳ εἰσίν;

[01376] Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ἀγνώµονες ἀποφαίνονται λέγοντες, ὅτι Γλεύκους εἰσὶ µεµεστωµένοι.

[01377] Ἐπεὶ ἐξῆν αὐτοῖς κατὰ τὸν νόµον τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ φαίνεσθαι ἐν τῷ ναῷ, διὰ τοῦτο ᾤκουν ἐκεῖ ἀπὸ πάντων τῶν ἐθνῶν εὐλαβεῖς ἄνδρες.

[01378] Ὅρα ἐντεῦθεν τὸν γράφοντα, πῶς αὐτοὺς οὐ κολακεύει.

[01379] Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἀπεφήναντο·

[01380] ἀλλὰ τί;

[01381] Γενοµένης δὲ τῆς φωνῆς ταύτης συνῆλθε τὸ πλῆθος, καὶ συνεχύθη.

[01382] Εἰκότως·

[01383] ἐνόµιζον γὰρ αὐτοῖς τέλος ἔχειν τὸ πρᾶγµα διὰ τὴν γενοµένην τόλµαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ.

[01384] Ἄλλως δὲ καὶ τὸ συνειδὸς κατέσειεν αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἐν χερσὶν οὔσης ἔτι τῆς σφαγῆς, καὶ πάντα αὐτοὺς ἐπτόει.

[01385] Οὐκ ἰδοὺ, φησὶ, πάντες οὗτοί εἰσιν οἱ λαλοῦντες Γαλιλαῖοι;

[01386] Καλῶς οὕτως εἶπε·

[01387] καὶ γὰρ τοῦτο εἶναι ὡµολογοῦντο.

[01388] Οὕτως αὐτοὺς ἐπτόησεν ὁ ἦχος, ὅτι καὶ τὸ πλέον τῆς οἰκουµένης ἐνταῦθα κατέλαβε.

[01389] Τοῦτο δὲ αὐτοὺς ἐνεύρου τοὺς ἀποστόλους, ὅτι τί ποτε Παρθιστὶ ἦν φθέγγεσθαι οὐκ ᾔδεσαν, ἀλλὰ παρ' ἐκείνων τότε ἐµάνθανον.

[01390] Ἐθνῶν δὲ µέµνηται πολεµίων αὐτοῖς, Κρητῶν, Ἀράβων, Αἰγυπτίων, Περσῶν, δηλῶν ὅτι πάντων τούτων κρατήσουσιν.

[01391] γʹ.

[01392] Ἅτε δὲ ὄντων ἐν αἰχµαλωσίᾳ τῶν Ἰουδαίων, εἰκὸς αὐτοῖς συµπαρεῖναι τηνικαῦτα πολλοὺς τῶν ἐθνῶν·

40/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01393] ἢ ὅτι καὶ πρὸς τὰ ἔθνη τὰ τῶν δογµάτων ἤδη κατέσπαρτο.

[01394] Καὶ διὰ τοῦτο πολλοὶ καὶ ἐξ αὐτῶν παρῆσαν ἐκεῖ κατὰ µνήµην, ὧν ἤκουσαν.

[01395] Πάντοθεν τοίνυν ἀναντίῤῥητος ἡ µαρτυρία, παρὰ τῶν πολιτῶν, παρὰ τῶν ξένων, παρὰ τῶν προσηλύτων.

[01396] Ἀκούοµεν λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡµετέραις γλώσσαις τὰ µεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ.

[01397] Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐλάλουν, ἀλλά τινα θαυµαστὰ ἔλεγον.

[01398] Εἰκότως τοίνυν ἠπόρουν·

[01399] οὐδέποτε γὰρ γέγονέ τι τοιοῦτον.

[01400] Ὅρα εὐγνωµοσύνην ἀνθρώπων.

[01401] Ἐξίσταντο καὶ διηπόρουν λέγοντες·

[01402] Τί θέλει τοῦτο εἶναι;

[01403] Ἕτεροι δὲ διαχλευάζοντες ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους µεµεστωµένοι εἰσίν.

[01404] Ὢ τῆς [60.46] ἀναισχυντίας! εἰ διὰ τοῦτο ἐχλεύαζον.

[01405] Καὶ τί θαυµαστόν;

[01406] ὅπου γε καὶ αὐτὸν τὸν ∆εσπότην δαίµονας ἐλαύνοντα, δαίµονα ἔχειν λέγουσιν.

[01407] Ἔνθα γὰρ ἂν ᾖ ἰταµότης, ἓν ζητεῖ µόνον, εἰπεῖν ὅ τι δήποτε, οὐχ ὅπως τι λόγου πρᾶγµα ἐχόµενον εἴποι, ἀλλ' ὅπως εἴποι ὅ τι δήποτε.

[01408] Γλεύκους µεµεστωµένοι εἰσί.

[01409] Πάνυ γε·

[01410] ὅτι ἄνθρωποι ἐν τοσούτοις κινδύνοις, περὶ τῶν ἐσχάτων τρέµοντες, ἐν τοσαύτῃ ὄντες ἀθυµίᾳ, τοιαῦτα φθέγγεσθαι τολµῶσι.

[01411] Καὶ ὅρα·

[01412] ἐπειδὴ τοῦτο ἀπίθανον ἦν, παραλογιζόµενοι τοὺς ἀκούοντας, καὶ δεικνύντες, ὅτι ἐµεθύσθησαν, τῇ ποιότητι τὸ πᾶν ἐπιγράφουσι, καί φασι·

[01413] Γλεύκους µεµεστωµένοι εἰσί.

[01414] Σταθεὶς δὲ ὁ Πέτρος σὺν τοῖς ἔνδεκα, ἐπῆρε τὴν φωνὴν αὐτοῦ, καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς.

[01415] Ὁρᾷς ἐκεῖ τὴν κηδεµονίαν, ἐνταῦθα δὲ τὴν ἀνδρείαν.

[01416] Εἰ γὰρ ἐθαύµαζον, εἰ γὰρ ἐξεπλήττοντο, οὐχὶ καὶ οὕτω θαυµαστὸν ἦν, τὸ δυνηθῆναι µεταξὺ τοσούτων ῥῆξαι φωνὴν ἄνθρωπον ἀγράµµατον καὶ ἰδιώτην;

[01417] Εἰ γὰρ ἐν οἰκείοις τις λέγων ταράττεται, πολλῷ µᾶλλον ἐπὶ ἐχθρῶν καὶ φονώντων.

[01418] Ὅτι δὲ οὐ µεθύουσιν, εὐθέως ἀπὸ τῆς φωνῆς ἐδήλωσεν·

[01419] ὅτι οὐκ ἐξεστήκασι, καθάπερ οἱ µάντεις, ὅτι οὐκ ἀνάγκῃ κατείχοντο.

[01420] Τί δέ ἐστι, Σὺν τοῖς ἕνδεκα;

[01421] Κοινὴν προεβάλλοντο φωνὴν, φησὶ, καὶ πάντων αὐτὸς ἦν τὸ στόµα.

[01422] Παρεστήκασι δὲ οἱ ἕνδεκα µαρτυροῦντες τοῖς λεγοµένοις.

[01423] Ἐπῆρε τὴν φωνὴν αὐτοῦ, φησί·

[01424] τουτέστι, Μετὰ πολλῆς εἶπε τῆς παῤῥησίας.

[01425] Τοῦτο δὲ ποιεῖ, ἵνα µάθωσι τοῦ Πνεύµατος τὴν χάριν.

[01426] Ὁ γὰρ µὴ ἐνεγκὼν ἐρώτησιν κορασίου εὐτελοῦς, οὗτος ἐν µέσῳ δήµων, φονώντων ἁπάντων, µετὰ τοσαύτης διαλέγεται παῤῥησίας, ὡς ἀναµφισβήτητον
τῆς ἀναστάσεως γενέσθαι τοῦτο τεκµήριον·

[01427] µεταξὺ γὰρ γελώντων ἀνθρώπων, καὶ τὰ τοιαῦτα διαχλευαζόντων παῤῥησιάζεται.

41/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01428] Πόσης εἶναι νοµίζεις ἰταµότητος τοῦτο, πόσης ἀσεβείας, πόσης ἀναισχυντίας, τὸ µέθης λογίζεσθαι ἔργον τῶν γλωσσῶν τὸ παράδοξον;

[01429] Ἀλλ' οὐδὲν τοῦτο τοὺς ἀποστόλους ἐλύπησεν, οὐδ' ἀτολµοτέρους εἰργάσατο τότε τὰ τῆς χλεύης ἀκούοντας.

[01430] Τῇ γὰρ παρουσίᾳ τοῦ Πνεύµατος ἤδη µετεσκευάσθησαν, καὶ ἀνώτεροι τῶν σωµατικῶν πάντων ὑπῆρχον.

[01431] Ἔνθα δὲ ἂν παραγένηται τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον, χρυσοῦς ἀντὶ πηλίνων ἐργάζεται.

[01432] Ὅρα µοι λοιπὸν τὸν Πέτρον, καὶ ἐξέταζε τὸν δειλὸν, τὸν ἀσύνετον, καθάπερ ὁ Χριστός φησιν·

[01433] Ἀκµὴν καὶ ὑµεῖς ἀσύνετοί ἐστε·

[01434] τὸν µετὰ τὴν ὁµολογίαν ἐκείνην τὴν θαυµαστὴν Σατᾶν κληθέντα.

[01435] Σκόπει δὲ καὶ τῶν ἀποστόλων τὴν ὁµόνοιαν.

[01436] Αὐτοὶ παραχωροῦσιν αὐτῷ τῆς δηµηγορίας·

[01437] οὐ γὰρ ἔδει πάντας φθέγγεσθαι.

[01438] Καὶ ἐπῆρε, φησὶ, τὴν φωνὴν αὐτοῦ, καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς µετὰ πολλῆς τῆς παῤῥησίας.

[01439] Τοιοῦτόν ἐστιν ἄνδρα εἶναι πνευµατικόν.

[01440] Μόνον καὶ ἡµεῖς ἀξίους ἑαυτοὺς καταστήσωµεν τῆς ἄνωθεν χάριτος, καὶ πάντα εὔκολα ἔσται.

[01441] Καθάπερ γὰρ πύρινος ἄνθρωπος εἰς µέσην καλάµην ἐµπεσὼν, οὐδὲν ἂν πάθοι δεινὸν, ἀλλὰ µᾶλλον ἐργάσεται·

[01442] οὐ γὰρ αὐτός τι πάσχει, ἀλλ' αὐτοὶ ἑαυτοὺς οἱ πυκτεύοντες διαφθείρουσιν·

[01443] οὕτω καὶ νῦν ἐγένετο.

[01444] Μᾶλλον δὲ ὥσπερ ἂν εἴ τις πῦρ ἐπιφεροµένῳ χόρτον ἔχων [60.47] πυκτεύοι·

[01445] οὕτω δὴ καὶ οὗτοι τούτους προσίεσαν µετὰ πολλῆς τῆς ἀνδρείας.

[01446] Τί γὰρ αὐτοὺς ἔβλαψε τὸ τοσοῦτον πλῆθος;

[01447] Εἰπὲ γάρ µοι, οὐχὶ πενίᾳ ἐµάχοντο καὶ λιµῷ;

[01448] οὐχὶ ἀτιµίᾳ καὶ δόξῃ πονηρᾷ;

[01449] (πλάνοι γὰρ εἶναι ἐνοµίζοντο·) οὐχὶ γέλωτι καὶ χλεύῃ τῶν παρόντων ὑπέκειντο;

[01450] Ἐπ' αὐτῶν γὰρ τὰ ἑκάτερα συνέπιπτεν·

[01451] οἱ µὲν γὰρ αὐτοὺς ἐγέλων, οἱ δὲ καὶ ἐχλεύαζον.

[01452] Οὐχὶ θυµοῖς, οὐχὶ µανίαις ὁλοκλήρων πόλεων, οὐχὶ στάσεσι καὶ ἐπιβουλαῖς προέκειντο;

[01453] οὐχὶ πυρὶ καὶ σιδήρῳ, καὶ θηρίοις;

[01454] οὐχὶ πάντοθεν αὐτοὺς µυρίος περιειστήκει πόλεµος;

[01455] οὐχὶ ὡς ὄναρ ταῦτα ὁρῶντες τὰ δεινὰ ἢ ἐν γραφῇ, οὕτω διέκειντο;

[01456] Τί δαί;

[01457] οὐκ ἀνάλωσαν αὐτῶν τοὺς θυµούς;

[01458] οὐκ εἰς ἑαυτοὺς τὴν ἀπορίαν περιέτρεψαν;

[01459] οὐχὶ καὶ θυµῷ, καὶ δέει πάντων µάλιστα ἐκεῖνοι συνείχοντο;

[01460] οὐχὶ ἐναγώνιοι ἦσαν, καὶ ἐφοβοῦντο, καὶ ἔτρεµον;

[01461] Ἄκουε γὰρ αὐτῶν λεγόντων·

[01462] Θέλετε ἐπαγαγεῖν ἐφ' ἡµᾶς τὸ αἷµα τοῦ ἀνθρώπου τούτου.

[01463] Καὶ τὸ θαυµαστὸν, ὅτι γυµνῷ τῷ σώµατι παρετάττοντο πρὸς ὡπλισµένους, πρὸς ἄρχοντας κατὰ αὐτῶν ἔχοντας ἐξουσίαν, ἄπειροι, ἄγλωττοι,
καὶ ἰδιωτικώτερον διακείµενοι, πρὸς γόητας, πρὸς πλάνους, πρὸς σοφιστῶν, πρὸς ῥητόρων, πρὸς φιλοσόφων πλῆθος, τῶν κατασαπέντων ἐν Ἀκαδηµίᾳ καὶ

42/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

Περιπάτοις, ἐνίσταντό τε καὶ ἀπεµάχοντο.

[01464] Καὶ ὁ περὶ λίµνας ἠσχοληµένος οὕτως αὐτῶν ἐκράτησεν, ὡς οὐδὲ εἰ πρὸς ἰχθῦς ἀγλώττους ὁ ἀγὼν ἦν αὐτῷ·

[01465] καθάπερ γὰρ ὄντως ἁλιεὺς ἰχθύων ἀφωνοτέρων, οὕτω τούτων περιεγένετο.

[01466] Καὶ ὁ µὲν πολλὰ ληρήσας Πλάτων, σεσίγηκεν·

[01467] οὗτος δὲ φθέγγεται, οὐχὶ παρ' οἰκείοις µόνοις, ἀλλὰ καὶ παρὰ Πάρθοις, παρὰ Μήδοις, παρὰ Ἐλαµίταις, καὶ ἐν Ἰνδίᾳ, καὶ πανταχοῦ γῆς, καὶ εἰς τὰ πέρατα
τῆς οἰκουµένης.

[01468] Ποῦ νῦν τῆς Ἑλλάδος ὁ τῦφος;

[01469] ποῦ τῶν Ἀθηνῶν τὸ ὄνοµα;

[01470] ποῦ τῶν φιλοσόφων ὁ λῆρος;

[01471] Ὁ ἀπὸ Γαλιλαίας, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδᾶ, ὁ ἀγροῖκος, πάντων ἐκείνων περιεγένετο.

[01472] Οὐκ αἰσχύνεσθε, εἰπέ µοι, ἐπὶ τῷ ὀνόµατι τῆς πατρίδος τοῦ νενικηκότος ὑµᾶς;

[01473] Ἂν δὲ καὶ τὸ ὄνοµα αὐτοῦ ἀκούσητε, καὶ ὅτι Κηφᾶς ἐλέγετο, πολλῷ µᾶλλον ἐγκαλύψεσθε.

[01474] Τοῦτο γὰρ ὑµᾶς, τοῦτο ἀπολώλεκεν, ὅτι τοῦτο ὄνειδος εἶναι νοµίζετε, καὶ εὐγλωττίαν ἐγκώµιον, καὶ ἀπειρίαν εὐγλωττίας, ὄνειδος.

[01475] Οὐκ ἤλθετε ἣν ἐλθεῖν ὑµᾶς ἔδει, ἀλλὰ τὴν βασιλικὴν ἀφέντες ὁδὸν τὴν εὔκολον καὶ λείαν, τὴν τραχεῖαν καὶ ἀνάντη καὶ χαλεπὴν ἐβαδίσατε.

[01476] ∆ιὰ τοῦτο οὐδὲ ἐφθάσατε πρὸς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.

[01477] δʹ.

[01478] Τί οὖν οὐκ εἰς Πλάτωνα ἐνήργησεν ὁ Χριστὸς, οὐδὲ εἰς Πυθαγόραν, φησίν;

[01479] Ὅτι πολλῷ φιλοσοφωτέρα ἦν ἡ Πέτρου ψυχὴ τῶν ψυχῶν ἐκείνων.

[01480] Ἐκεῖνοι µὲν γὰρ παῖδες ὄντως ἦσαν, ὑπὸ τῆς κενῆς δόξης περιτρεπόµενοι πανταχοῦ·

[01481] οὗτος δὲ ἀνὴρ φιλόσοφος, καὶ δεκτικὸς τῆς χάριτος.

[01482] Εἰ δὲ γελᾷς ταῦτα ἀκούων, οὐ θαυµαστόν·

[01483] ἐπεὶ καὶ οἱ τότε ἐγέλων, καὶ γλεύκους αὐτοὺς ἔλεγον εἶναι µεστούς·

[01484] ἀλλ' ὕστερον, ὅτε ἐπεπόνθεσαν τὰ πικρὰ ἐκεῖνα, καὶ πάντων χαλεπώτερα, ὅτε τὴν πόλιν κατερειποµένην εἶδον, καὶ τὸ πῦρ ἀναπτόµενον, καὶ τὰ
τείχη ῥιπτούµενα χαµαὶ, καὶ τὰς ποικίλας βακχείας ἐκείνας, ἃς οὐδεὶς παραστῆσαι [60.48] δύναται λόγῳ, οὐκ ἔτι ἐγέλων Οὕτω καὶ ὑµεῖς τότε οὐ γελάσεσθε, ὅταν ὁ
τῆς κρίσεως ἐπιστῇ καιρὸς, ὅταν τὸ τῆς γεέννης ἀναφθῇ πῦρ.

[01485] Ἀλλὰ τί περὶ µελλόντων λέγω;

[01486] Βούλει δείξω τίς ἐστι Πέτρος, τίς δὲ Πλάτων;

[01487] Τὰ γὰρ ἤθη τέως αὐτῶν, εἰ δοκεῖ, ἐξετάσωµεν, καὶ ἴδωµεν τίσιν ἐπεχείρησαν ἑκάτεροι.

[01488] Οὗτος µὲν οὖν πάντα τὸν χρόνον ἀνάλωσε περὶ δόγµατα στρεφόµενος ἀνόνητα καὶ περιττά.

[01489] Τί γὰρ ὄφελος ἐκ τοῦ µαθεῖν, ὅτι µυῖα ἡ ψυχὴ τοῦ φιλοσόφου γίνεται;

[01490] Ὄντως µυῖα, οὐκ εἰς µυῖαν µετέπιπτεν, ἀλλ' ἐπέβαινε τῇ ἐν Πλάτωνι οἰκούσῃ ψυχῇ.

[01491] Ποίας ταῦτα οὐ µαταιολογίας;

[01492] πόθεν δὴ τοιαῦτα ληρεῖν ἐπεβάλετο;

[01493] Εἰρωνείας µεστὸς ἦν ὁ ἀνὴρ, καὶ ζηλοτύπως πρὸς ἅπαντας διακείµενος.

[01494] Ὥσπερ οὖν φιλονεικῶν, µήτε οἴκοθεν, µήτε παρ' ἑτέρου χρήσιµόν τι εἰσαγαγεῖν·

[01495] οὕτω παρὰ µὲν ἑτέρου τὴν µετεµψύχωσιν ἐδέξατο, παρὰ δὲ ἑαυτοῦ τὴν πολιτείαν εἰσήγαγεν, ἔνθα τὰ πολλῆς αἰσχρότητος γέµοντα ἐνοµοθέτησε.

[01496] Κοιναὶ, φησὶν, αἱ γυναῖκες ἔστωσαν, καὶ γεγυµνωµέναι παρθένοι, ἐπ' ὄψεσι τῶν ἐραστῶν παλαιέτωσαν, καὶ κοινοὶ πατέρες ἔστωσαν, καὶ οἱ τικτόµενοι παῖδες.

[01497] Ποίαν οὐχ ὑπερβάλλει ταῦτα ἄνοιαν;

43/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01498] Ἀλλὰ τὰ µὲν ἐκείνου τοιαῦτα.

[01499] Ἐνταῦθα δὲ οὐχ ἡ φύσις ποιεῖ κοινοὺς πατέρας, ἀλλ' ἡ Πέτρου φιλοσοφία·

[01500] ἐπεὶ ἐκεῖνό γε καὶ ἀνῄρει.

[01501] Οὐδὲν γὰρ ἕτερον ἐποίει, ἀλλ' ἢ τὸν ὄντα ἀγνοεῖσθαι µονονουχὶ, καὶ τὸν οὐκ ὄντα εἰσάγεσθαι.

[01502] Εἰς µέθην τινὰ καὶ συρφετὸν ἐνέβαλε τὴν ψυχήν.

[01503] Πάντες, φησὶν, ἀδεῶς κεχρήσθωσαν ταῖς γυναιξί.

[01504] ∆ιὰ τοῦτο οὐκ ἐξετάζω ποιητῶν δόγµατα, ἵνα µή µέ τις εἴποι µύθους ἐξετάζειν·

[01505] ἀλλ' ἑτέρους λέγω µύθους ἐκείνων πολλῷ καταγελαστοτέρους.

[01506] Ποῦ τοιοῦτόν τι ἐτερατεύσαντο ποιηταί;

[01507] Ἀλλ' ὁ κορυφαῖος τῶν φιλοσόφων, ὡς ἐδόκει, καὶ ὅπλα ταῖς γυναιξὶ περιτίθησι, καὶ κράνη, καὶ κνηµῖδας, καὶ κυνῶν οὐδὲν διαφέρειν λέγει τὸ
ἀνθρώπινον γένος.

[01508] Ἐπειδὴ γὰρ ἡ κύων ἡ θήλεια, φησὶ, καὶ ὁ ἄῤῥην κοινωνοῦσιν ἐν τοῖς ἔργοις, κοινωνείτωσαν καὶ αἱ γυναῖκες, καὶ πάντα ἀνατρεπέσθω.

[01509] Ἀεὶ γὰρ δι' αὐτῶν ἐσπούδασεν ὁ διάβολος, µηδὲν ἐντιµότερον τῶν ἀλόγων τὸ ἡµέτερον δεῖξαι γένος·

[01510] ὅπου γέ τινες εἰς τοῦτο κενοδοξίας ἦλθον, ὡς εἰπεῖν, ὅτι καὶ τὰ ἄλογα λογικὰ τυγχάνει.

[01511] Καὶ ὅρα, πῶς ποικίλως ἐβάκχευσεν ἐν ταῖς ἐκείνων ψυχαῖς.

[01512] Οἱ µὲν γὰρ κορυφαῖοι αὐτῶν ἔφησαν τὴν ἡµετέραν ψυχὴν εἰς µυίας, καὶ κύνας, καὶ ἄλογα µεθίστασθαι·

[01513] οἱ δὲ µετ' ἐκείνους τοῦτο αἰσχυνθέντες, εἰς ἑτέραν αἰσχύνην κατέπεσον, πάσης λογικῆς ἐπιστήµης µεταδόντες τοῖς ἀλόγοις, καὶ πανταχοῦ δείξαντες ἡµῶν
τὰ δι' ἡµᾶς γενόµενα ἐντιµότερα.

[01514] Οὐ τοῦτο δὲ µόνον, ἀλλὰ καὶ προγνώσεις εἶναι παρ' αὐτοῖς, καὶ εὐσέβειαν λέγουσιν.

[01515] Ὁ κόραξ, φησὶν, οἶδε τὸν Θεὸν, καὶ ἡ κορώνη, καὶ προφητείας ἔχουσι χαρίσµατα, καὶ τὰ µέλλοντα προλέγουσι, καὶ δικαιοσύνη παρ' αὐτοῖς, καὶ πολιτεία,
καὶ νόµοι, καὶ ζηλοῖ παρ' αὐτοῖς ὁ κύων κατὰ Πλάτωνα.

[01516] Τάχα ἀπιστεῖτε τοῖς λεγοµένοις;

[01517] Εἰκότως, ἅτε τοῖς ὑγιέσιν ἐντεθραµµένοι δόγµασιν·

[01518] ἐπεὶ καὶ εἴ τις τραφείη ταύτῃ τῇ τροφῇ, ἀπιστήσειεν ἂν, ὅτι ἔστιν ἄνθρωπος κόπρου γευόµενος ἡδέως.

[01519] Ὅταν οὖν λέγωµεν αὐτοῖς, ὅτι µῦθοι ταῦτα [60.49] καὶ ἀνοίας µεστὰ, οὐκ ἐνοήσατε, φασί.

[01520] Μηδὲ νοήσωµέν ποτε τὸν τοσοῦτον ὑµῶν γέλωτα.

[01521] Σφόδρα γε·

[01522] οὐ γὰρ φρενὸς βαθείας δεῖ, ἵνα µάθωµεν, τί βούλεται ἡ τοσαύτη ἀσέβεια καὶ σύγχυσις.

[01523] Μὴ κορακιστὶ φθέγγεσθε, ὦ ἀνόητοι, καθάπερ τὰ παιδία;

[01524] Παῖδες γὰρ ὄντως ἐστὲ, καθάπερ ἐκεῖνα.

[01525] Ἀλλὰ Πέτρος οὐδὲν τοιοῦτον ἔφησεν·

[01526] ἀλλ' ἀφῆκε φωνὴν, ἣ καθάπερ ἐν σκότῳ τινὶ φῶς ἀπολάµψασα µέγα, τὴν ἀχλὺν διεσκέδασε τῆς οἰκουµένης.

[01527] Ἀλλὰ τὸ ἦθος αὐτοῦ πῶς ἥµερον ἦν, πῶς ἐπιεικές·

[01528] πῶς πάσης ἀνωτέρω δόξης ἵστατο κενῆς·

[01529] πῶς εἰς τὸν οὐρανὸν ἑώρα ἄτυφος ὢν, καὶ ταῦτα νεκροὺς ἀνιστῶν.

[01530] Εἰ δὲ ἐξεγένετο ἐκείνων τινὶ τῶν ἀνοήτων, φαντασίᾳ γοῦν τοιοῦτόν τι ἐργάζεσθαι, ἆρ' οὐκ ἂν εὐθέως βωµὸν ἐζήτησε καὶ ναὸν, καὶ ἰσόθεός τις εἶναι ἠθέλησεν;

[01531] ὅπου γε οὐδενὸς τούτων ὄντος τοιαῦτα φαντάζονται ἀεί.

[01532] Τί γὰρ βούλεται αὐτοῖς Ἀθηνᾶ, καὶ Ἀπόλλων, καὶ Ἥρα;

44/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01533] Γένη παρ' αὐτοῖς ἐστι δαιµόνων.

[01534] Καὶ βασιλεύς ἐστι παρ' αὐτοῖς διὰ τοῦτο ἀξιῶν ἀποθανεῖν, ἵνα ἰσόθεος νοµίζοιτο.

[01535] Ἀλλ' οὗτοι οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τοὐναντίον.

[01536] Ἄκουε γὰρ αὐτῶν λεγόντων ἐπὶ τῆς θεραπείας τοῦ χωλοῦ·

[01537] Ἄνδρες Ἰσραηλῖται, τί ἡµῖν προσέχετε, [60.50] ὡς ἰδίᾳ δυνάµει ἢ εὐσεβείᾳ πεποιηκόσι τοῦ περιπατεῖν αὐτόν;

[01538] Καὶ ἀλλαχοῦ·

[01539] Καὶ ἡµεῖς ὁµοιοπαθεῖς ὑµῖν ἐσµεν ἄνθρωποι.

[01540] Ἐκεῖ δὲ πολὺς ὁ τῦφος, πολλὴ ἡ ἀλαζονεία·

[01541] πάντα διὰ τὰς παρὰ τῶν ἀνθρώπων τιµὰς, οὐδὲν φιλοσοφίας ἕνεκεν.

[01542] Ὅταν γάρ τι διὰ δόξαν γίνηται, πάντα µένουσιν εὐτελῆ.

[01543] Κἂν γὰρ πάντα τις ἔχῃ, τούτου δὲ µὴ κρατῇ, πάσης φιλοσοφίας ἐξέπεσε, τῷ τυραννικωτέρῳ κατεχόµενος, καὶ αἰσχροτέρῳ πάθει.

[01544] Ταύτης ἡ ὑπεροψία πάντα διδάξαι τὰ ἀγαθὰ ἱκανὴ, καὶ τῆς ψυχῆς ἐξορίσαι πᾶν πάθος ὀλέθριον.

[01545] ∆ιὸ παραινῶ καὶ ὑµῖν πολλὴν ποιεῖσθαι τὴν σπουδὴν, ὥστε τοῦτο τὸ πάθος πρόῤῥιζον ἐξελεῖν·

[01546] οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως εὐδοκιµῆσαι παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τὴν παρὰ τοῦ ἀκοιµήτου ἐκείνου ὀφθαλµοῦ εὔνοιαν ἐπισπάσασθαι.

[01547] Οὐκοῦν πᾶσαν σπουδὴν ποιώµεθα, ὥστε τῆς ἐκεῖθεν ἡµᾶς ῥοπῆς ἀπολαύειν, ἵνα καὶ τῶν παρόντων λυπηρῶν διαφύγωµεν τὴν πεῖραν, καὶ τῶν
µελλόντων ἀγαθῶν καταξιωθῶµεν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡµῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ
ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[01548] Ἀµήν.

[01549] [60.49] ΟΜΙΛΙΑ Εʹ.

[01550] Ἄνδρες Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσα λὴµ ἅπαντες, τοῦτο ὑµῖν γνωστὸν ἔστω, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ
ῥήµατά µου.

[01551] αʹ.

[01552] Οὓς ξένους εἶπεν ἀνωτέρω, ἐνταῦθα πρὸς ἐκείνους ἀποτείνει τὸν λόγον·

[01553] καὶ δοκεῖ µὲν ἐκείνοις διαλέγεσθαι, ὀρθοῖ δὲ τοὺς διαχλευάζοντας.

[01554] Καὶ γὰρ ᾠκονοµήθη τινὰς διαχλευάσαι, ἵνα ἀρχὴν τῆς ἀπολογίας λάβῃ, καὶ ἀπολογούµενος διδάξῃ.

[01555] Μέγα ἄρα ἐγκώµιον ἡγοῦντο, καὶ τὸ ἐν Ἱεροσολύµοις οἰκεῖν.

[01556] Τοῦτο ὑµῖν, φησὶ, γνωστὸν ἔστω, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ ῥήµατά µου.

[01557] Προσεκτικωτέρους τέως αὐτοὺς ποιεῖ.

[01558] Εἶτα καὶ ἀπολογεῖται.

[01559] Οὐ γὰρ, ὡς ὑµεῖς ὑπολαµβάνετε, οὗτοι µεθύουσιν.

[01560] Ὁρᾷς τὴν ἀπολογίαν, πῶς προσηνής;

[01561] Καίτοι τὸ πλέον ἔχων τοῦ δήµου µεθ' ἑαυτοῦ, ἐπιεικέστερον ὅµως αὐτοῖς διαλέγεται·

[01562] καὶ πρότερον ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν τὴν πονηρὰν, καὶ τότε ἐκείνην ἵστησι.

[01563] ∆ιὸ καὶ οὐκ εἶπεν, Οὐ γὰρ ὡς ὑµεῖς χλευάζετε, οὔτε, Ὡς ὑµεῖς γελᾶτε, ἀλλ', Ὡς ὑπολαµβάνετε, βουλόµενος οὐκ ἐπίτηδες τοῦτο λέγοντας δεῖξαι, ἀλλὰ
τέως αὐτοῖς περιθεῖναι ἀγνοίας µᾶλλον ἢ κακουργίας ἔγκληµα.

[01564] Οὐ γὰρ, ὡς ὑµεῖς ὑπολαµβάνετε, οὗτοι µεθύουσιν·

[01565] ἔστι γὰρ ὥρα τρίτη τῆς ἡµέρας.

[01566] Καὶ τί φησι τοῦτο;

45/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01567] οὐκ ἔνι καὶ ἐν τῇ τρίτῃ ὥρᾳ µεθύειν;

[01568] Ἔνι, ἀλλ' οὐκ ἔστη πρὸς τοῦτο ἐπὶ πολύ·

[01569] οὐδὲ γὰρ οὕτως εἶχον, ὡς διαχλευάζοντες αὐτοὶ ἔλεγον.

[01570] Οὐκοῦν ἐντεῦθεν µανθάνοµεν, ὅτι πρὸς τὰ µὴ ἀναγκαῖα οὐ δεῖ πολὺν ἀναλίσκειν λόγον.

[01571] Ἄλλως δὲ καὶ τὰ ἐπαγόµενα τούτου ἐστὶ συστατικά·

[01572] καὶ λοιπὸν κοινῇ πρὸς πάντας ὁ λόγος γίνεται.

[01573] Ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ εἰρηµένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωήλ·

[01574] Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡµέραις, λέγει Κύριος ὁ Θεός.

[01575] Οὐδαµοῦ τέως ὄνοµα τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ ἡ ἐπαγγελία, αὐτοῦ ἐπαγγελία, ἀλλὰ τοῦ Πατρός.

[01576] Ὅρα σύνεσιν.

[01577] Οὐ παρῆλθε καὶ εἶπεν εὐθέως τὰ κατὰ τὸν Χριστὸν, ὅτι ἐκεῖνος ἐπηγγείλατο ταῦτα µετὰ τὸ σταυρωθῆναι·

[01578] ἦ γὰρ ἂν [60.50] πάντα ἀνέτρεψεν οὕτως εἰπών.

[01579] Καὶ µὴν ἱκανὰ ἦν δεῖξαι αὐτοῦ, φησὶ, τὴν θεότητα.

[01580] Ἀλλὰ πιστευόµενα (τὸ δὲ ζητούµενον τέως πιστευθῆναι ἦν), µὴ πιστευόµενα δὲ, καὶ καταλευσθῆναι αὐτοὺς ἂν ἐποίησεν.

[01581] Ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύµατός µου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα.

[01582] ∆ίδωσι καὶ αὐτοῖς ἐλπίδας χρηστὰς, εἴ γε θέλοιεν.

[01583] Καὶ οὐκ ἀφίησιν αὐτῶν εἶναι τὸ πλεονέκτηµα, ὅπερ καὶ βασκανίαν ἐποίει, καὶ ταύτῃ τὸν φθόνον ὑποτεµνόµενος.

[01584] Καὶ προφητεύσουσι, φησὶν, οἱ υἱοὶ ὑµῶν.

[01585] Οὔτε ὑµῶν, φησὶ, κατόρθωµα τοῦτο, οὔτε µὴν ἐγκώµιον·

[01586] εἰς τὰ παιδία τὰ ὑµέτερα διέβη ἡ χάρις·

[01587] αὐτῶν υἱοὺς ἑαυτοὺς καλῶν, καὶ πατέρας ἐκείνους.

[01588] Καὶ οἱ νεανίσκοι ὑµῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑµῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται·

[01589] καί γε ἐπὶ τοὺς δούλους µου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας µου ἐν ταῖς ἡµέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύµατός µου, καὶ προφητεύσουσι.

[01590] Τέως δείκνυσιν αὐτοὺς εὐδοκιµηκότας, Πνεύµατος ἅτε καταξιωθέντας·

[01591] ἐκείνους δὲ οὐχὶ, ἅτε σταυρώσαντας.

[01592] Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς βουλόµενος αὐτῶν µαλάξαι τὸν θυµὸν ἔλεγεν·

[01593] Οἱ δὲ υἱοὶ ὑµῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσι τὰ δαιµόνια;

[01594] Οὐκ εἶπεν, Οἱ µαθηταί µου·

[01595] καὶ γὰρ ἐδόκει κολακεία εἶναι.

[01596] Οὕτω καὶ αὐτὸς οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐ µεθύουσιν, ἀλλὰ, Πνεύµατι φθέγγονται·

[01597] καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἐπὶ τὸν προφήτην κατέφυγε, καὶ αὐτὸν ὑποδὺς ἰσχυρίζεται.

[01598] Οὕτω τῆς µὲν κατηγορίας αὐτοὺς ἀπήλλαξε δι' ἑαυτοῦ, τῆς δὲ χάριτος ἐκεῖνον παράγει µάρτυρα.

[01599] Ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύµατός µου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα.

[01600] Οὕτως εἶπεν, ὅτι τοῖς µὲν δι' ὀνείρων, τοῖς δὲ καὶ ἐµφανῶς ἡ χάρις ἐξεχεῖτο.

[01601] Καὶ γὰρ καὶ δι' ὀνείρων εἶδον οἱ προφῆται, καὶ ἀποκαλύψεις ἐδέξαντο.

46/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01602] Εἶτα ἐπεξέρχεται τῇ προφητείᾳ ἐχούσῃ τι καὶ φοβερόν.

[01603] Καὶ δώσω, φησὶ, τέρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σηµεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω.

[01604] Ταῦτα καὶ περὶ τῆς µελλούσης κρίσεως [60.51] καὶ περὶ τῶν Ἱεροσολύµων τῆς ἁλώσεως λέγων αἰνίττεται.

[01605] Αἷµα καὶ πῦρ, καὶ ἀτµίδα καπνοῦ.

[01606] Ὅρα, πῶς τὴν ἅλωσιν ὑπέγραψεν.

[01607] Ὁ ἥλιος µεταστραφήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷµα.

[01608] Ἀπὸ τῆς διαθέσεως τῶν πασχόντων τοῦτο εἴρηκε.

[01609] Λέγεται δ' οὖν ὅµως καὶ πολλὰ τοιαῦτα γεγενῆσθαι ἐν οὐρανῷ, καθὼς Ἰώσηπος µαρτυρεῖ.

[01610] Ἅµα δὲ αὐτοὺς καὶ ἔπληξε, τοῦ σκότους ἀναµνήσας τοῦ γεγενηµένου, καὶ ποιῶν προσδοκᾷν τὰ µέλλοντα.

[01611] Πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὴν ἡµέραν Κυρίου τὴν µεγάλην καὶ ἐπιφανῆ.

[01612] Μὴ γὰρ ἐπειδὴ ἀτιµωρητὶ νῦν ἁµαρτάνετε, φησὶ, θαρσήσητε.

[01613] Ταῦτα δὴ προοίµιά ἐστι µεγάλης τινὸς ἡµέρας καὶ χαλεπῆς.

[01614] Ὁρᾷς, πῶς αὐτῶν κατέσεισε τὴν ψυχὴν καὶ διεσάλευσε, καὶ τὸν γέλωτα µετέστρεψεν εἰς ἀπολογίαν;

[01615] Εἰ γὰρ ταῦτα προοίµια τῆς ἡµέρας ἐκείνης, ἀνάγκη περὶ τῶν ἐσχάτων τὸν κίνδυνον ἐπηρτῆσθαι.

[01616] Τί δαί;

[01617] ἆρα λέγων τὰ φοβερὰ ἐπιµένει;

[01618] Οὐδαµῶς.

[01619] Ἀλλὰ τί;

[01620] Πάλιν δίδωσιν αὐτοῖς ἀναπνεῦσαι, καί φησι·

[01621] Καὶ ἔσται, πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνοµα Κυρίου, σωθήσεται.

[01622] Τοῦτο εἴρηται µὲν περὶ τοῦ Χριστοῦ, καθὼς Παῦλος λέγει·

[01623] οὗτος δὲ οὐ τολµᾷ σαφῶς αὐτὸ ἀποκαλύψαι.

[01624] Ἴδωµεν τοίνυν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[01625] Καλῶς ὡς πρὸς γελῶντας καὶ χλευάζοντας καθίσταται λέγων·

[01626] Γνωστὸν ἔστω πᾶσιν ὑµῖν, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ ῥήµατά µου.

[01627] Ἀρχόµενος δὲ ἔλεγεν·

[01628] Ἄνδρες Ἰουδαῖοι.

[01629] Ἰουδαίους ἐµοὶ δοκεῖ λέγειν τοὺς τὴν Ἰουδαίαν κατοικοῦντας.

[01630] Καὶ, εἰ βούλει, παραθώµεθα τὰ ῥήµατα ἐκεῖνα τὰ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ἵνα µάθῃς τίς ἐξαίφνης γέγονεν ὁ Πέτρος.

[01631] Ἐξῆλθε, φησὶ, κόρη λέγουσα, Καὶ σὺ ἦσθα µετὰ Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου.

[01632] Ὁ δὲ, Οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον, ἀπεκρίνατο.

[01633] Καὶ πάλιν ἐπερωτηθεὶς ἤρξατο καταναθεµατίζειν καὶ ὀµνύναι.

[01634] βʹ.

[01635] Ἀλλ' ὅρα ἐνταῦθα αὐτοῦ τὴν παῤῥησίαν καὶ τὴν πολλὴν ἐλευθεροστοµίαν.

[01636] Οὐκ ἐπῄνεσε τοὺς εἰπόντας, ὅτι Ἀκούοµεν λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡµετέραις γλώσσαις τὰ µεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ·

[01637] ἀλλὰ καὶ βαρεῖ, τῇ πρὸς ἐκείνους βαρύτητι καὶ τούτους σπουδαιοτέρους ποιῆσαι βουλόµενος, καὶ κολακείας τὸν λόγον ἀπηλλαγµένον ἀποδεῖξαι.

47/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01638] Πανταχοῦ γὰρ τοῦτο παρατηρεῖν καλὸν, καὶ πῶς ἐν τάξει συγκαταβάσεως πάσης κολακείας ὁ λόγος ἀπήλλακται καὶ πάσης ὕβρεως, ὅπερ δύσκολον.

[01639] Τὸ δὲ καὶ ἐν τρίτῃ ὥρᾳ ταῦτα γενέσθαι, οὐχ ἁπλῶς ᾠκονόµηται.

[01640] Ὅτε γὰρ τὸ λαµπρὸν τοῦ φωτὸς δείκνυται, τότε οὐ περὶ ἔργα ἔχουσιν οἱ ἄνθρωποι τὰ περὶ ἄριστον, τότε φαιδρὰ ἡ ἡµέρα, τότε πάντες εἰσὶν ἐπ' ἀγορᾶς.

[01641] Ὁρᾷς καὶ ἐλευθερίας τὸν λόγον γέµοντα;

[01642] Καὶ ἐνωτίσασθε τὰ ῥήµατά µου.

[01643] Τοῦτο εἰπὼν, οὐδὲν προσέθηκεν, ἀλλ' ἐπήγαγε·

[01644] Τοῦτό ἐστι τὸ εἰρηµένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωήλ·

[01645] Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡµέραις.

[01646] ∆είκνυσι γὰρ λοιπὸν τὴν συντέλειαν οὖσαν ἐγγύς.

[01647] Οὕτω τὸ, Ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡµέραις, ἔχει τινὰ ἔµφασιν.

[01648] Εἶτα ἵνα µὴ δόξῃ εἰς τοὺς υἱοὺς περιιστᾷν µόνον τὸ πρᾶγµα, ἐπάγει·

[01649] Καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑµῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται.

[01650] Ὅρα τὴν ἀκολουθίαν.

[01651] Πρότερον υἱοί·

[01652] καθὼς καὶ ὁ ∆αυΐδ φησιν·

[01653] Ἀντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οἱ υἱοί σου·

[01654] καὶ ὁ Μαλαχίας πάλιν, Ἐπιστρέψας καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα.

[01655] Καὶ ἐπὶ τοὺς δούλους µου, καὶ ἐπὶ τὰς δούλας µου.

[01656] Καὶ τοῦτο ἀρετῆς τεκµήριον·

[01657] δοῦλοι [60.52] γὰρ αὐτοῦ γεγόναµεν, ἐλευθερωθέντες ἀπὸ τῆς ἁµαρτίας.

[01658] Πολλὴ δὲ καὶ ἡ δωρεὰ, ὅταν καὶ ἐπὶ τὸ ἕτερον γένος µεταβαίνῃ τὸ χάρισµα, καὶ οὐχὶ πρὸς µίαν καὶ δευτέραν περιέστη ὥσπερ τὸ παλαιὸν, οἷον ∆εββώραν
καὶ Ὀλδάν.

[01659] Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Πνεῦµά ἐστιν ἅγιον, οὐδὲ ἡρµήνευσε τὰ τοῦ προφήτου·

[01660] ἀλλὰ τὴν προφητείαν µόνην εἰσήγαγε καθ' ἑαυτὴν ἀγωνιζοµένην.

[01661] Καὶ οὐδὲν περὶ Ἰούδα τέως φθέγγεται, ἐπειδὴ τοῖς πᾶσιν ἦν δῆλον, οἵαν ἔδωκε δίκην, ἀλλὰ σιγᾷ, εἰδὼς οὐδὲν ὂν ἰσχυρότερον τοῦ ἀπὸ προφητείας
αὐτοῖς διαλέγεσθαι·

[01662] τοῦτο καὶ τῶν πραγµάτων αὐτῶν ἰσχυρότερον.

[01663] Σηµεῖα γὰρ ποιοῦντος τοῦ Χριστοῦ, πολλάκις ἀντέλεγον·

[01664] ὅτε δὲ τὸν προφήτην παρήγαγεν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς λέγοντα, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ µου, Κάθου ἐκ δεξιῶν µου, ἐσίγησαν οὕτως, ὡς µηδένα λοιπὸν
ἰσχῦσαι ἀποκριθῆναι αὐτῷ λόγον.

[01665] Καὶ πολλαχοῦ τῶν Γραφῶν καὶ αὐτὸς µέµνηται λέγων·

[01666] Εἰ ἐκείνους θεοὺς εἶπε, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο.

[01667] Μᾶλλον δὲ πανταχοῦ τοῦτο εὕροι τις ἄν.

[01668] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ἐνταῦθά φησιν·

[01669] Ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύµατός µου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα·

[01670] τουτέστι, τὰ ἔθνη.

[01671] Ἀλλ' οὐδέπω ἀποκαλύπτει, οὐδὲ ἑρµηνεύει·

[01672] οὐδὲ γὰρ συνέφερεν, ἐπεὶ καὶ τοῦτο ἀσαφές.

48/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01673] ∆ώσω τέρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω.

[01674] Μᾶλλον γὰρ αὐτοὺς ἐφόβει ἀσαφὲς ὄν.

[01675] Εἰ δὲ ἡρµήνευσε, µᾶλλον ἂν αὐτοῖς καὶ προσέστη.

[01676] Εἶτα καὶ ὡς δῆλον παρίησι, τοιαύτην βουλόµενος δοῦναι δόξαν.

[01677] Ἀµέλει γοῦν µετὰ ταῦτα αὐτοῖς ἑρµηνεύει, ὅτε περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῖς διαλέγεται·

[01678] ὅτε προωδοποίησε τῷ λόγῳ.

[01679] ∆ιὰ τοῦτο ἑκὼν παρίησιν, ἐπειδὴ οὐκ ἤρκει τὰ ἀγαθὰ ἐπισπάσασθαι·

[01680] καίτοι τοῦτο οὐδέποτε γέγονεν.

[01681] Οὐδεὶς γὰρ τότε διέφυγε·

[01682] νῦν δὲ οἱ πιστοὶ διέφυγον ἐπὶ Οὐεσπασιανοῦ.

[01683] Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὃ λέγει·

[01684] Εἰ µὴ ἐκολοβώθησαν αἱ ἡµέραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σάρξ.

[01685] Τὸ χαλεπώτερον πρότερον γέγονε·

[01686] πρῶτον γὰρ συνέβη τοὺς κατοικοῦντας ἁλῶναι, καὶ τότε τὴν πόλιν κατασκαφῆναι καὶ ἐµπρησθῆναι.

[01687] Εἶτα ἐπιµένει τῇ µεταφορᾷ, ἐγγὺς τῆς ὄψεως τῶν ἀκροατῶν ἄγων τὴν κατασκαφὴν καὶ τὴν ἅλωσιν.

[01688] Ὁ ἥλιος µεταστραφήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷµα.

[01689] Τί ἐστιν, εἰς αἷµα σελήνην µεταστραφῆναι;

[01690] ∆οκεῖ µοι διὰ τούτου τὴν ὑπερβολὴν λέγειν τῆς σφαγῆς, καὶ πολλῆς ἀπορίας ἐπίτηδες τὸν λόγον ἐµπιπλᾷν.

[01691] Καὶ ἔσται, πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνοµα Κυρίου, σωθήσεται.

[01692] Πᾶς, φησὶ, κἂν ἱερεὺς ᾖ (ἀλλ' οὐδέπω ἀποκαλύπτει), κἂν δοῦλος ᾖ, φησὶ, κἂν ἐλεύθερος.

[01693] Οὐκ ἄρσεν γὰρ, οὐ θῆλυ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, οὐ δοῦλος, οὐκ ἐλεύθερος.

[01694] Εἰκότως·

[01695] ταῦτα γὰρ ἐνταῦθα, ἔνθα πάντα σκιά.

[01696] Εἰ γὰρ ἐν βασιλείοις οὐδεὶς εὐγενὴς οὐδὲ δυσγενὴς, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν ἔργων ἕκαστος φαίνεται, καὶ ἐν τέχνῃ ἀπὸ τοῦ ἔργου ἕκαστος δείκνυται·

[01697] πολλῷ µᾶλλον ἐν ἐκείνῃ τῇ καταστάσει.

[01698] Πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται.

[01699] Ἐπικαλέσηται, οὐχ ἁπλῶς (Οὐ γὰρ πᾶς, φησὶν, ὁ λέγων µοι, Κύριε, Κύριε), ἀλλὰ µετὰ διαθέσεως, µετὰ βίου ἀρίστου, µετὰ παῤῥησίας τῆς προσηκούσης.

[01700] Τέως ἀνεπαχθῆ ποιεῖ τὸν λόγον, τὸ τῆς πίστεως εἰσάγων, καὶ οὐ φοβερὸν κρύπτων τὸ τῆς κολάσεως.

[01701] Πῶς;

[01702] ∆εικνὺς, ὅτι ἐν ἐπικλήσει ἡ σωτηρία.

[01703] γʹ.

[01704] Τί λέγεις;

[01705] εἰπέ µοι·

[01706] σωτηρίας µέµνησαι µετὰ σταυρόν;

[01707] Ἀνάσχου τέως·

49/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01708] πολλὴ γὰρ ἡ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ.

[01709] Καὶ τοῦτο οὐχ ἧττον τῆς ἀναστάσεως [60.53] αὐτὸν δείκνυσι Θεὸν, καὶ τῶν σηµείων, τὸ τούτους προσκαλεῖσθαι.

[01710] Τὸ γὰρ σφόδρα ἀγαθὸν, τοῦτο Θεοῦ µάλιστα ἴδιον.

[01711] ∆ιὰ τοῦτο καὶ λέγει·

[01712] Οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ µὴ εἷς ὁ Θεός.

[01713] Ἀλλὰ µὴ τὴν ἀγαθότητα εἰς ἀφορµὴν ῥᾳθυµίας λάβωµεν·

[01714] καὶ γὰρ καὶ κολάζει καθάπερ Θεός.

[01715] Αὐτὰ γοῦν ταῦτα αὐτὸς εἰργάσατο ὁ εἰπὼν, Ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνοµα Κυρίου, σωθήσεται.

[01716] Τὰ κατὰ τὴν Ἱερουσαλὴµ λέγω, τὴν ἀφόρητον ἐκείνην κόλασιν·

[01717] ἧς βούλοµαι ὀλίγα πρὸς ὑµᾶς εἰπεῖν, χρησιµεύοντα ἡµῖν καὶ πρὸς Μαρκιωνιστὰς καὶ πρὸς ἄλλους πολλοὺς τῶν αἱρετικῶν.

[01718] Ἐπειδὴ γὰρ λέγουσιν ἀγαθὸν Θεὸν τὸν Χριστὸν, ἐκεῖνον δὲ πονηρὸν, ἴδωµεν τίς ταῦτα ἐποίησε.

[01719] Τίς τοίνυν ταῦτα εἰργάσατο;

[01720] ὁ πονηρὸς, τούτῳ ἀµύνων;

[01721] Οὐδαµῶς.

[01722] Πῶς οὖν αὐτοῦ ἀλλότριος;

[01723] Ἀλλ' ὁ ἀγαθός;

[01724] Ἀλλὰ δείκνυται καὶ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς πεποιηκώς·

[01725] ὁ µὲν Πατὴρ πολλαχοῦ, ὡς ὅταν λέγῃ, ἐν τῷ ἀµπελῶνι πέµπειν τὰ στρατεύµατα αὐτοῦ·

[01726] ὁ δὲ Υἱὸς, ὅταν λέγῃ, Τοὺς δὲ ἐχθρούς µου ἀγάγετε καὶ κατασφάξατε ἐνώπιόν µου, τοὺς µὴ θελήσαντάς µε αὐτῶν βασιλεῦσαι.

[01727] Ἄλλως δὲ καὶ αὐτὸς λέγει τὰς θλίψεις τὰς ἐσοµένας, ὧν οὐδὲν ὠµότερον γέγονε τῶν πώποτε πεπραγµένων, καὶ αὐτὸς αὐτὰς ἀπεφήνατο.

[01728] Θέλεις οὖν ἀκοῦσαι τὰ γεγενηµένα;

[01729] Ὀβελίσκοις αὐτοὺς διέπειραν.

[01730] Τί τούτων ἰδεῖν βαρύτερον;

[01731] Ἀλλὰ τὸ τῆς γυναικὸς βούλει πάθος διηγήσοµαι καὶ τὴν τραγῳδίαν ἐκείνην, ἥτις πᾶσαν ἀπέκρυψε συµφοράν;

[01732] ἀλλὰ τοὺς λιµοὺς καὶ τοὺς λοιµούς;

[01733] Καὶ παρίηµι τὰ τούτων χαλεπώτερα.

[01734] Ἠγνοήθη παρ' ἐκείνοις ἡ φύσις, ἠγνοήθη ὁ νόµος·

[01735] τὰ θηρία ὑπερηκόντισαν.

[01736] Πάντα δὲ ταῦτα ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῶν πολέµων γέγονε, τοῦ Θεοῦ βουλοµένου καὶ τοῦ Χριστοῦ.

[01737] Ταῦτα καὶ πρὸς Μαρκιωνιστὰς ἁρµόσει, καὶ πρὸς τοὺς ἀπιστοῦντας τῇ γεέννῃ·

[01738] ἱκανὰ γὰρ αὐτῶν ἐπιστοµίσαι τὴν ἀναισχυντίαν.

[01739] Τῶν ἐν Βαβυλῶνι κακῶν οὐχὶ ταῦτα χαλεπώτερα;

[01740] τῶν λιµῶν ἐκείνων οὐχὶ ταῦτα πολλῷ βαρύτερα;

[01741] Περὶ τούτων καὶ αὐτὸς ἀπεφήνατο ὁ Χριστὸς, λέγων·

[01742] Ἔσται θλίψις οἵα οὐ γέγονεν, οὐδὲ µὴ γένηται.

[01743] Πῶς οὖν λέγουσί τινες, ὅτι·

50/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01744] εἴασεν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς τὴν ἁµαρτίαν;

[01745] Τάχα δοκεῖ κοινὸν εἶναι τὸ ζήτηµα·

[01746] ἀλλ' ὑµεῖς αὐτὸ ἱκανοὶ λῦσαι.

[01747] Οὐδεὶς οὐδαµοῦ πλάσµα τοιοῦτον ἔχει δεῖξαι, οἷον ἐπὶ τῆς ἀληθείας γέγονε.

[01748] Καὶ εἰ µὲν Χριστιανὸς ὁ ταῦτα γράφων ἦν, κἂν ὕποπτος ὁ λόγος ἦν·

[01749] εἰ δὲ Ἰουδαῖος, καὶ Ἰουδαῖος ζηλωτὴς, µετὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἐλθὼν, πῶς οὐ πᾶσι κατάδηλα τὰ γενόµενα;

[01750] Ὄψει γὰρ αὐτὸν πανταχοῦ καὶ ἐπαίροντα τὰ Ἰουδαϊκά.

[01751] Οὐκοῦν ἔστι καὶ γέεννα, καὶ ἀγαθός ἐστιν ὁ Θεός.

[01752] Ἆρα ἐφρίξατε ταῦτα ἀκούσαντες;

[01753] Ἀλλὰ ταῦτα ἐνταῦθα γινόµενα οὐδέν ἐστι πρὸς τὰ ἐκεῖ.

[01754] Πάλιν ἀναγκάζοµαι ἀηδὴς φαίνεσθαι καὶ φορτικὸς καὶ βαρύς·

[01755] ἀλλὰ τί πάθω;

[01756] Εἰς τοῦτο κεῖµαι.

[01757] Καθάπερ παιδαγωγὸς χαλεπὸς εἰς τοῦτο κεῖται, εἰς τὸ µισεῖσθαι παρὰ τῶν παιδαγωγουµένων·

[01758] οὕτω δὴ καὶ ἡµεῖς.

[01759] Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον, τοὺς µὲν παρὰ βασιλέων τάξιν τινὰ ταχθέντας, κἂν ἀηδὲς ᾖ τὸ προσταττόµενον ποιεῖν·

[01760] ἡµᾶς δὲ διὰ τὴν παρ' ὑµῶν µέµψιν ἐλλείπειν τὴν τάξιν, ἣν ἐτάχθηµεν;

[01761] Ἄλλος ἔργον ἔχει ἕτερον·

[01762] ὑµῶν δὲ πολλοὶ ἔργον ἔχουσι, τὸ ἐλεεῖν, τὸ φιλανθρωπεύεσθαι, ἡδεῖς εἶναι καὶ προσηνεῖς τοῖς εὐεργετουµένοις.

[01763] Ἡµεῖς δὲ τοῖς ὠφελουµένοις βαρεῖς φαινόµεθα καὶ χαλεποὶ, καὶ φορτικοὶ καὶ ἀηδεῖς·

[01764] οὐ γὰρ δι' ὧν τέρποµεν ὠφελοῦµεν, ἀλλὰ δι' ὧν δάκνοµεν.

[01765] Τοιοῦτός ἐστι καὶ ὁ ἰατρός.

[01766] Ἀλλ' ἐκεῖνος µὲν οὐ σφόδρα ἀη [60.54] δής·

[01767] εὐθέως γὰρ τῆς αὐτοῦ τέχνης τὴν ὠφέλειαν παρέχεται·

[01768] ἡµεῖς δὲ ἐν τῷ µέλλοντι.

[01769] Τοιοῦτός ἐστι καὶ ὁ δικαστὴς, λυπηρὸς τοῖς νοσοῦσι καὶ στασιάζουσι.

[01770] τοιοῦτος ὁ νοµοθέτης, λυπηρὸς τοῖς νοµοθετουµένοις.

[01771] Ἀλλ' οὐχ ὁ καλῶν ἐπὶ τρυφὴν, οὐδὲ ὁ δηµοτελεῖς ποιῶν ἑορτὰς καὶ πανηγύρεις, οὐδὲ ὁ στεφανῶν τὸν δῆµον·

[01772] ἀλλὰ προσηνεῖς οὗτοι, εὐωχοῦντες τὰς πόλεις θεάµασι παντοδαποῖς, εἰσφέροντες, ἀναλίσκοντες.

[01773] ∆ιὰ τοῦτο καὶ εὐφηµίαις αὐτοὺς ἀµείβονται οἱ παθόντες εὖ, καὶ παραπετάσµασι, καὶ λαµπάδων πλήθει, καὶ στέµµασι, καὶ κλάδοις, καὶ ἐσθῆτι λαµπρᾷ.

[01774] Ἂν δὲ τὸν ἰατρὸν ἴδωσιν οἱ κάµνοντες, στυγνοὶ καὶ κατηφεῖς γίνονται·

[01775] ἂν τὸν δικαστὴν ὁµοίως οἱ στασιάζοντες, συνεσταλµένοι γίνονται, οὐχὶ διαχέονται, οὐδὲ ὀρχοῦνται, πλὴν ὅταν κἀκεῖνος εἰς ἐκείνην µεταστῇ τὴν τάξιν.

[01776] Ἴδωµεν οὖν τίνες µάλιστα τὰς πόλεις ὠφελοῦσιν, οἱ τὰς ἑορτὰς ταύτας ἄγοντες, καὶ τὰς θαλίας, καὶ τὰς τραπέζας τὰς πολυτελεῖς, καὶ τὰς τέρψεις
τὰς ποικίλας·

[01777] ἢ οἱ πάντα ἐκεῖνα συστείλαντες, καὶ τὸ ξύλον ἐπιφερόµενοι, καὶ µάστιγας, καὶ δηµίους, καὶ στρατιώτας φοβεροὺς, καὶ φωνὴν προϊέµενοι πολλοῦ
τρόµου γέµουσαν, καὶ ἐπισκήπτοντες, καὶ κατηφεῖν ποιοῦντες, καὶ ῥάβδῳ ἀποσοβοῦντες τοὺς ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς.

[01778] Ἴδωµεν τοίνυν ποῦ τὸ κέρδος λήγει.

51/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01779] Οὗτοι µὲν γάρ εἰσιν ἀηδεῖς, ἐκεῖνοι δὲ ποθεινοί.

[01780] Τί οὖν ἀπ' ἐκείνων γίνεται τῶν τερπόντων;

[01781] Ἡδονή τις ψυχρὰ, µέχρι τῆς ἑσπέρας µένουσα καὶ τῇ ἐπιούσῃ διαῤῥέουσα, γέλως ἄτακτος, ῥήµατα ἀπρεπῆ καὶ διακεχυµένα.

[01782] Τί δαὶ ἀπὸ τούτων;

[01783] Φόβος, σωφροσύνη, λογισµὸς συνεσταλµένος, ψυχῆς ἐπιείκεια, ῥᾳθυµίας ἀναίρεσις, χαλινὸς τῶν ἔνδον ὄντων παθῶν, τεῖχος τῶν ἔξωθεν ἐπιόντων.

[01784] ∆ιὰ τούτους τὰς οὐσίας ἔχοµεν ἕκαστος, δι' ἐκείνας δὲ τὰς ἑορτὰς καὶ ἐπιβλαβῶς κενοῦµεν αὐτὰς, οὐ λῃστῶν ἐπεισελθόντων, ἀλλὰ τῆς µεθ'
ἡδονῆς λῃστευούσης κενοδοξίας.

[01785] Ὁρᾷ τὸν λῃστὴν ἕκαστος ἐκφοροῦντα πάντα, καὶ ἥδεται.

[01786] Καινὸς τῆς λῃστείας ὁ τρόπος·

[01787] ἔπεισε τοὺς ἀποδυοµένους εὐφραίνεσθαι.

[01788] δʹ.

[01789] Ἀλλ' οὐκ ἐκεῖ τοιοῦτον οὐδέν·

[01790] ἀλλὰ πᾶσιν ἀπετείχισεν ὁ Θεὸς καθάπερ κοινὸς Πατὴρ, καὶ τοῖς ὁρωµένοις, καὶ τοῖς µὴ ὁρωµένοις.

[01791] Βλέπετε γὰρ, φησὶ, τὴν ἐλεηµοσύνην ὑµῶν µὴ ποιεῖν ἔµπροσθεν τῶν ἀνθρώπων.

[01792] Μανθάνει ψυχὴ ἐντεῦθεν ἀδικίαν φεύγειν.

[01793] Ἀδικία γὰρ, οὐ τὸ χρήµατα πλεονεκτεῖν µόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ πλέον τῆς ὡρισµένης τροφῆς διδόναι τῇ γαστρὶ, καὶ τὴν εὐφροσύνην τῶν οἰκείων ἐξάγειν
µέτρων, καὶ ποιεῖν ἐκβακχεύεσθαι.

[01794] Ἐκεῖθεν σωφροσύνην µανθάνει, ἐντεῦθεν ἀκολασίαν.

[01795] Οὐ γὰρ τὸ µιγῆναι γυναικὶ µόνον ἀκολασία, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀκολάστοις ἰδεῖν ὀφθαλµοῖς.

[01796] Ἐκεῖθεν ἐπιείκειαν µανθάνει, ἐντεῦθεν τῦφον.

[01797] Πάντα γάρ µοι, φησὶν, ἔξεστιν, ἀλλ' οὐ πάντα συµφέρει.

[01798] Ἐκεῖθεν κοσµιότητα, ἐντεῦθεν ἀσχηµοσύνην.

[01799] Τὰ γὰρ ἐν τοῖς θεάτροις παρίηµι.

[01800] Ὅτι δὲ οὐδὲ ἡδονή τίς ἐστιν, ἀλλὰ λύπη, δείξατέ µοι µετὰ µίαν ἡµέραν τῆς ἑορτῆς τούς τε ἀναλώσαντας, τούς τε ἑστιαθέντας τοῖς θεάµασι, καὶ ὄψει
αὐτοὺς µὲν ἐν κατηφείᾳ ἅπαντας, ἐν µείζονι δὲ ἐκεῖνον τὸν ἀναλωκότα.

[01801] Καὶ εἰκότως·

[01802] ἔτερψε γὰρ τῇ προτεραίᾳ τὸν ἰδιώτην·

[01803] καὶ ὁ µὲν ἰδιώτης ἐν εὐθυµίᾳ ἦν καὶ ἡδονῇ πολλῇ·

[01804] τέως γὰρ τῇ ἐσθῆτι ἔχαιρε τῇ λαµπρᾷ·

[01805] τὴν χρῆσιν δὲ αὐτῆς οὐκ ἔχων, ἀλλ' ὁρῶν ἑαυτὸν ἀποδυόµενον, ἤλγει καὶ ἐδάκνετο.

[01806] Ἐκεῖνος δὲ ὁ ἀναλίσκων, καὶ τὴν οἰκείαν [60.55] εὐπραγίαν µικρὰν ὁρᾷν πρὸς τὴν ἐκείνου ἐδόκει.

[01807] ∆ιὰ τοῦτο τῇ ὑστεραίᾳ ἀντιδιδόασιν ἀλλήλοις, καὶ τὸ πλέον τῆς ἀθυµίας ἐκεῖνος δέχεται.

[01808] Εἰ δὲ ἐν τοῖς ἔξωθεν τοσαύτην ἔχει ἀηδίαν τὰ τέρποντα, τὰ δὲ ἐπιστύφοντα ὠφέλειαν, πολλῷ µᾶλλον ἐν τοῖς πνευµατικοῖς.

[01809] ∆ιὰ τοῦτο µηδεὶς ἀγανακτεῖ τοῖς νόµοις, ἀλλὰ καὶ κοινὴν ὠφέλειαν ἅπαντες τίθενται τὸ πρᾶγµα.

[01810] Οὐ γὰρ ἄλλοθέν ποθεν ξένοι καὶ πολέµιοι τῶν νοµοθετουµένων ἐλθόντες ταῦτα διετάξαντο, ἀλλ' αὐτοὶ οἱ πολῖται, οἱ προστάται, οἱ κηδεµόνες·

[01811] καὶ τοῦτο σωτηρίας καὶ εὐνοίας τεκµήριον τυγχάνειν ἡγοῦνται, τὸ νόµους θέσθαι.

[01812] Καίτοι γε κολάσεως οἱ νόµοι γέµουσι, καὶ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν νόµον κολάσεως χωρίς.

[01813] Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, τοὺς µὲν ἐκείνους ἐξηγουµένους τοὺς νόµους, καὶ σωτῆρας καὶ εὐεργέτας καὶ προστάτας ἀποκαλεῖν, ἡµᾶς δὲ βαρεῖς τινας καὶ

52/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

χαλεποὺς ἡγεῖσθαι, ἂν τοὺς τοῦ Θεοῦ νόµους λέγωµεν;

[01814] Ὅταν γὰρ περὶ γεέννης διαλεγώµεθα, ἐκείνους τοὺς νόµους κινοῦµεν·

[01815] καὶ καθάπερ οἱ ἔξωθεν τοὺς φονικοὺς, τοὺς περὶ λωποδυτῶν, τοὺς γαµικοὺς, καὶ πάντας τοὺς τοιούτους, οὕτω καὶ ἡµεῖς τοὺς κολαστικοὺς, οὓς οὐκ
ἄνθρωπος ἔθηκεν, ἀλλ' αὐτὸς ὁ µονογενὴς τοῦ Θεοῦ Παῖς.

[01816] Ὁ ἀνελεήµων κολαζέσθω, φησί·

[01817] τοῦτο γὰρ ἡ παραβολὴ βούλεται.

[01818] Ὁ µνησικακῶν τιµωρείσθω τιµωρίαν ἐσχάτην, ὁ ὀργιζόµενος εἰκῆ, εἰς τὸ πῦρ ἐµβαλλέσθω·

[01819] ὁ λοιδορῶν, τιννύτω δίκην ἐν τῇ γεέννῃ.

[01820] Εἰ δὲ νοµίζετε ξένους ἀκούειν νόµους, µὴ θορυβηθῆτε.

[01821] Εἰ γὰρ µὴ ξένους ἔµελλε θήσειν, τί καὶ παρεγένετο ὁ Χριστός;

[01822] Ἐκεῖνα γὰρ δῆλα ἡµῖν ἐστιν, ὅτι τὸν φονέα καὶ τὸν µοιχὸν δεῖ κολάζεσθαι.

[01823] Εἰ τοίνυν τὰ αὐτὰ ἐµέλλοµεν ἀκούσεσθαι, τίς χρεία ἦν οὐρανίου διδασκάλου;

[01824] ∆ιὰ τοῦτο οὐ λέγει, Ὁ µοιχὸς κολαζέσθω, ἀλλ' Ὁ βλέπων ἀκολάστοις ὀφθαλµοῖς.

[01825] Καὶ ποῦ, καὶ πότε δώσει δίκην, προστίθησι.

[01826] Καὶ οὐκ εἰς ἄξονας, οὐδὲ εἰς κύρβεις τοὺς νόµους κατέθετο, οὐδὲ [60.56] στήλας ἀνέστησε χαλκᾶς καὶ γράµµατα ἐνεχάραξεν·

[01827] ἀλλὰ ψυχὰς ἡµῖν ἀναστήσας δώδεκα τὰς τῶν ἀποστόλων, ἐν ταῖς ἐκείνων διανοίαις διὰ τοῦ Πνεύµατος ταῦτα τὰ γράµµατα γέγραφε.

[01828] Ταῦτα ὑµῖν παραγινώσκοµεν εἰκότως ἡµεῖς.

[01829] Εἰ γὰρ Ἰουδαίοις τοῦτο θεµιτὸν ἦν, ἵνα µηδεὶς εἰς ἄγνοιαν ἔχῃ καταφεύγειν, πολλῷ µᾶλλον ἡµῖν.

[01830] Εἰ δὲ λέγοι τις Οὐδὲ ἀκούω, οὐδὲ κρῖµα ἔχω, ταύτῃ µάλιστα κολάζεται.

[01831] Εἰ γὰρ µηδεὶς ἦν ὁ διδάσκων, ἐνῆν εἰς ταῦτα καταφεύγειν·

[01832] εἰ δέ ἐστιν, οὐκ ἔτι.

[01833] Ὅρα γοῦν Ἰουδαίους πῶς ἀποστερεῖ συγγνώµης, λέγων·

[01834] Εἰ µὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁµαρτίαν οὐκ εἶχον.

[01835] Καὶ πάλιν ὁ Παῦλος·

[01836] Ἀλλὰ λέγω, µὴ οὐκ ἤκουσαν;

[01837] Μενοῦν γε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν.

[01838] Τότε γὰρ συγγνώµη ἐστὶν, ὅταν µηδεὶς ᾖ ὁ λέγων·

[01839] ὅταν δὲ ὁ σκοπὸς κάθηται καὶ τοῦτο ἔχῃ ἔργον, οὐκ ἔτι συγγνώµη.

[01840] Μᾶλλον δὲ οὐκ ἐβούλετο ὁ Χριστὸς εἰς ἐκείνας τὰς στήλας ἐνορᾷν ἡµᾶς µόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς εἶναι στήλας.

[01841] Ἐπειδὴ δὲ ἀναξίους ἑαυτοὺς τῶν γραµµάτων τούτων κατεστήσαµεν, κἂν εἰς ἐκείνας ἴδωµεν.

[01842] Καθάπερ γὰρ αἱ στῆλαι ἑτέροις ἀπειλοῦσιν, αὐταὶ δὲ οὐκ εἰσὶν ὑπεύθυνοι, ὥσπερ οὐδὲ οἱ νόµοι·

[01843] οὕτω καὶ οἱ µακάριοι ἀπόστολοι.

[01844] Καὶ ὅρα·

[01845] οὐκ ἐν ἑνὶ τόπῳ ἡ στήλη ἕστηκεν αὕτη, ἀλλὰ πανταχοῦ περιφέρεται τὰ γράµµατα.

[01846] Κἂν εἰς Ἰνδοὺς ἀπέλθῃς, ἀκούσῃ τούτων·

[01847] κἂν εἰς Ἱσπανίαν, κἂν πρὸς αὐτὰ τῆς γῆς τὰ τέρµατα, οὐδεὶς ἀνήκοος τυγχάνει, πλὴν εἰ µὴ παρὰ τὴν οἰκείαν ῥᾳθυµίαν.

[01848] Μὴ δὴ δυσχεραίνετε, ἀλλὰ προσέχετε τοῖς λεγοµένοις·

53/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01849] ἵνα δυνηθῆτε τῶν τῆς ἀρετῆς ἔργων ἐπιλαβέσθαι, καὶ τυχεῖν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡµῶν, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ
Πνεύµατι δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[01850] Ἀµήν.

[01851] [60.55] ΟΜΙΛΙΑ ὰΣʹ.

[01852] Ἄνδρες Ἰσραηλῖται, ἀκούσατέ µου τοὺς λόγους τούτους.

[01853] αʹ.

[01854] Οὐκ ἔστι κολακεία τὸ ῥῆµα·

[01855] ἀλλ' ἐπειδὴ καθήψατο αὐτῶν σφοδρῶς, ἀνίησιν αὐτοὺς λοιπὸν, καὶ ἀναµιµνήσκει τοῦ ∆αυῒδ εὐκαίρως.

[01856] Καὶ πάλιν ἀπὸ προοιµίου ἄρχεται·

[01857] ἵνα µὴ θορυβηθῶσιν, ἐπειδὴ ἔµελλεν αὐτοὺς τοῦ Ἰησοῦ ἀναµιµνήσκειν.

[01858] Ἀνωτέρω µὲν γὰρ οὐκ ἂν ἐθορυβήθησαν τοῦ προφήτου ἀκούοντες, τὸ δὲ ὄνοµα τοῦ Ἰησοῦ εὐθέως ἂν αὐτοῖς προσέστη.

[01859] Καὶ οὐκ εἶπεν, Πείσθητε, ἀλλὰ, Ἀκούσατε, ὅπερ ἦν ἀνεπαχθές.

[01860] Καὶ ὅρα, πῶς οὐδὲν λέγει τῶν ὑψηλῶν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν σφόδρα ταπεινῶν ἄρχεται.

[01861] Ἰησοῦν, φησὶ, τὸν Ναζωραῖον.

[01862] Εὐθέως τὴν πατρίδα λέγει, ἥπερ ἐδόκει εὐτελὴς εἶναι.

[01863] Καὶ οὐδὲν µέγα τέως λέγει περὶ αὐτοῦ, οὐδὲ οἷον ἄν τις εἶπε περὶ προφήτου.

[01864] Ἰησοῦν, φησὶ, τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀποδεδειγµένον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ὑµᾶς.

[01865] Ὅρα, ποῖον ἦν τοῦτο µέγα, τὸ εἰπεῖν, ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλη.

[01866] Τοῦτο γὰρ ἄνω καὶ κάτω καὶ αὐτὸς ἐσπούδαζε καὶ Ἰωάννης καὶ οἱ ἀπόστολοι δεῖξαι.

[01867] Ἄκουε γὰρ Ἰωάννου λέγοντος·

[01868] Ἐκεῖνός µοι εἶπεν, ἐφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦµα καταβαῖνον καὶ µένον ἐπ' αὐ [60.56] τὸν, οὗτός ἐστιν.

[01869] Αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς καὶ µεθ' ὑπερβολῆς τοῦτο ποιεῖ, λέγων·

[01870] Ἀπ' ἐµαυτοῦ οὐκ ἦλθον, ἐκεῖνός µε ἔπεµψε.

[01871] Καὶ πανταχοῦ τῶν Γραφῶν τοῦτο µάλιστά ἐστι τὸ σπουδαζόµενον.

[01872] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ἅγιος οὗτος ὁ κορυφαῖος τοῦ µακαρίου χοροῦ, ὁ ἐραστὴς τοῦ Χριστοῦ, ὁ σφοδρὸς µαθητὴς, ὁ τὰς κλεῖς πιστευθεὶς τῶν οὐρανῶν, ὁ
τὴν ἀποκάλυψιν δεξάµενος τὴν πνευµατικὴν, καταστείλας αὐτοὺς τῷ φόβῳ, καὶ δείξας µεγάλων ἠξιωµένους, καὶ ποιήσας ἀξιοπίστους, τότε καὶ περὶ
ἐκείνου διαλέγεται.

[01873] Βαβαὶ, οἷον ἐτόλµησε µεταξὺ τῶν φονευσάντων εἰπεῖν, ὅτι ἀνέστη.

[01874] Καὶ οὐ λέγει, ὅτι ἀνέστη εὐθέως, ἀλλ' ὅτι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ὑµᾶς ἥκει.

[01875] Τοῦτο δὲ δῆλον οἷς ἐποίησεν.

[01876] Οὐκέτι λέγει, ὅτι αὐτὸς, ἀλλ' ὅτι δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς, ἵνα µᾶλλον τῷ µετριάζειν ἐφελκύσηται, ἐφ' ᾧ αὐτοὺς, καὶ καλεῖ µάρτυρας, καί φησιν·

[01877] Ἄνδρα ἀποδεδειγµένον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ὑµᾶς δυνάµεσι καὶ τέρασι καὶ σηµείοις οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν µέσῳ ὑµῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ οἴδατε.

[01878] Εἶτα ἐµπεσὼν εἰς τὸ τόλµηµα αὐτῶν τὸ ἐναγὲς ἐκεῖνο, ὅρα πῶς πειρᾶται αὐτοὺς ἀπαλλάξαι τοῦ ἐγκλήµατος·

[01879] εἰ γὰρ καὶ ὡρισµένον ἦν, ὅµως ἀνδροφόνοι ἦσαν.

[01880] Τοῦτον, φησὶ, τῇ ὡρισµένῃ βουλῇ [60.57] καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρῶν ἀνόµων προσπήξαντες ἀνείλετε.

[01881] Μονονουχὶ τὰ αὐτὰ τῷ Ἰωσὴφ λέγων ῥήµατα, ἅπερ δὴ κἀκεῖνος ἔλεγε πρὸς τοὺς ἀδελφούς·

[01882] Μὴ φοβεῖσθε, ὅτι ἀπέδοσθέ µε οὐχ ὑµεῖς, ἀλλ' ὁ Θεός µε ὧδε ἀπέστειλεν.

54/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01883] Εἶτα εἰπὼν, ὅτι βουλὴ Θεοῦ, ἵνα µὴ εἴπωσιν, ἄρα καλῶς τοῦτο ἐποιήσαµεν, συλλογίζεται αὐτοὺς δι' οὗ προσέθηκε, ∆ιὰ χειρῶν ἀνόµων
προσπήξαντες ἀνείλετε, Ἐνταῦθα τὸν Ἰούδαν αἰνίττεται·

[01884] ἅµα δὲ αὐτοῖς δείκνυσιν, ὅτι οὐ τῆς αὐτῶν ἰσχύος ἦν, εἰ µὴ καὶ αὐτὸς συνεχώρησε καὶ ἐξέδωκεν ὁ Θεὸς αὐτόν.

[01885] Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ Ἔκδοτον.

[01886] Οὕτως ὅλον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Ἰούδα περιέστησε τὸ ἔγκληµα τοῦ παραδεδωκότος·

[01887] αὐτὸς γὰρ αὐτὸν παρέδωκε τῷ φιλήµατι.

[01888] Ἢ τοίνυν περὶ τούτου τὸ, ∆ιὰ χειρῶν ἀνόµων, ἢ τῶν στρατιωτῶν λέγει, δηλῶν, ὅτι Οὐδὲ ἁπλῶς ἀνείλετε, ἀλλὰ, ∆ιὰ τῶν ἀνόµων ἀνδρῶν.

[01889] Καὶ θέα, πῶς πανταχοῦ σπουδάζουσι τὸ πάθος ὁµολογηθῆναι πρότερον.

[01890] Τὰ δὲ τῆς ἀναστάσεως ἐπεὶ µέγα ἦν, τέως συσκιάζει, καὶ οὕτω πως µέσον αὐτὸ τίθησιν.

[01891] Ἐκεῖνα µὲν γὰρ ὡµολόγητο, οἷον ὁ σταυρὸς καὶ ὁ θάνατος, ἡ δὲ ἀνάστασις οὔπω·

[01892] διὸ καὶ ὕστερον περὶ ταύτης φησὶν ἐπάγων·

[01893] Ὃν ὁ Θεὸς ἀνέστησε λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ.

[01894] Ἐνταῦθά τι µέγα καὶ ὑψηλὸν ᾐνίξατο.

[01895] Τὸ γὰρ, Οὐκ ἦν δυνατὸν, καὶ αὐτὸν διδόντα ἐµφαίνει κατασχεῖν·

[01896] καὶ ὅτι καὶ αὐτὸς ὤδινε κατέχων αὐτὸν ὁ θάνατος, καὶ τὰ δεινὰ ἔπασχεν.

[01897] Ὠδῖνα γὰρ θανάτου ἡ Γραφὴ τὸν κίνδυνον πανταχοῦ οἶδε καλεῖν·

[01898] καὶ ὅτι οὕτως ἀνέστη, ὡς µηκέτι πάλιν ἀποθανεῖν.

[01899] Ἢ τῷ εἰπεῖν, Καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ, τοῦτο δηλοῦντός ἐστιν, ὅτι οὐ κοινὴ τοῖς ἄλλοις γέγονεν ἡ ἀνάστασις.

[01900] Εἶτα πρὶν ἤ τι τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἐννοῆσαι, ἐπέστησεν αὐτοῖς τὸν ∆αυῒδ πάντα λογισµὸν ἀνθρώπινον ἀναιροῦντα.

[01901] ∆αυῒδ γὰρ, φησὶ, λέγει εἰς αὐτόν.

[01902] Καὶ ὅρα, πῶς πάλιν ἡ µαρτυρία ταπεινή·

[01903] διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἄνωθεν αὐτὴν ἀνέλαβεν ἀπὸ τῶν ταπεινοτέρων, ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐ τῶν λυπούντων ἦν ὁ θάνατος.

[01904] Προωρώµην, φησὶ, τὸν Κύριον ἐνώπιόν µου διὰ παντὸς, ὅτι ἐκ δεξιῶν µού ἐστιν, ἵνα µὴ σαλευθῶ·

[01905] ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν µου εἰς ᾄδου.

[01906] Εἶτα πληρώσας τὴν µαρτυρίαν τὴν προφητικὴν, ἐπάγει·

[01907] Ἄνδρες ἀδελφοί.

[01908] Ὅταν µέλλῃ τι λέγειν µέγα, τούτῳ κέχρηται τῷ προοιµίῳ, διεγείρων αὐτοὺς καὶ οἰκειούµενος ἐντεῦθεν.

[01909] Ἐξὸν εἰπεῖν, φησὶ, µετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑµᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου ∆αυΐδ.

[01910] Πολλὴ ἡ ταπεινοφροσύνη·

[01911] ἔνθα οὐδὲν ἔβλαπτε, συγκαταβαίνει.

[01912] ∆ιά τοι τοῦτο καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι ταῦτα περὶ τοῦ Χριστοῦ εἴρηται, οὐ περὶ τοῦ ∆αυΐδ·

[01913] σφόδρα συνετῶς, τῇ πολλῇ περὶ τὸν µακάριον ∆αυῒδ τιµῇ ἐντρέπων αὐτοὺς, καὶ περὶ τοῦ ὡµολογηµένου καὶ ὡς τολµηροῦ δοκοῦντος εἰρῆσθαι,
παραιτούµενος αὐτοὺς οἷς ἐγκωµιάζει ἠρέµα.

[01914] ∆ιὸ καὶ οὐ, Περὶ τοῦ ∆αυῒδ, φησὶν ἁπλῶς, ἀλλὰ, Περὶ τοῦ πατριάρχου ∆αυῒδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη.

[01915] Οὐκέτι λέγει, Καὶ οὐκ ἀνέστη, ἀλλ' ἑτέρως ἐξ εὐθείας τὸ αὐτὸ παριστῶν καὶ λέγων·

[01916] Καὶ τὸ µνῆµα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡµῖν ἄχρι τῆς ἡµέρας ταύτης.

[01917] Εἶτα ὃ ἐβούλετο κατασκευάσας, οὐδὲ οὕτως ἦλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν, ἀλλὰ πάλιν µετ' ἐγκωµίων τῶν τοῦ ∆αυΐδ·

55/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01918] Προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς, ὅτι ὅρκῳ ὤµωσεν αὐτῷ ὁ Θεός.

[01919] [60.58] βʹ.

[01920] Ταῦτα δὲ λέγει, ἵνα κἂν διὰ τὴν εἰς ἐκεῖνον τιµὴν καὶ τὸ γένος δέξωνται τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον·

[01921] ὡς καὶ τῆς προφητείας βλαπτοµένης εἰ µὴ τοῦτο εἴη, καὶ τῆς εἰς αὐτοὺς τιµῆς.

[01922] Καὶ εἰδὼς, φησὶν, ὅτι ὅρκῳ ὤµωσεν αὐτῷ ὁ Θεός.

[01923] Οὐκ εἶπεν, Ἐπηγγείλατο ἁπλῶς, ἀλλ' ὃ πλέον ἦν, Ὅρκῳ ὤµοσε, Ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα ἀναστήσειν τὸν Χριστὸν, καθίσαι ἐπὶ τοῦ
θρόνου αὐτοῦ.

[01924] Ὅρα τὸ ὑψηλὸν πῶς πάλιν ᾐνίξατο.

[01925] Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὺς κατεπράϋνε τοῖς λόγοις, θαῤῥῶν τοῦτο παρενέθηκεν τοῦ προφήτου, καὶ περὶ τῆς ἀναστάσεως διαλέγεται.

[01926] Ὅτι οὔτε ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐγκατελείφθη εἰς ᾅδου, οὔτε ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθοράν.

[01927] Τοῦτο πάλιν θαυµαστόν·

[01928] δείκνυσι γὰρ, ὅτι οὐχ ὁµοία τοῖς ἄλλοις ἡ ἀνάστασις.

[01929] Κατέσχε µὲν γὰρ αὐτὸν, οὐκ εἰργάσατο δὲ τὸ αὐτοῦ τότε ὁ θάνατος.

[01930] Καὶ τὸ µὲν ἁµάρτηµα εἶπε συσκιάσας, τὴν δὲ τιµωρίαν οὐκ ἐπήγαγεν·

[01931] ἀλλ' ὅτι µὲν ἀνεῖλον, ἐδήλωσε·

[01932] λοιπὸν δὲ ἐπὶ τὸ σηµεῖον ἔρχεται τὸ τοῦ Θεοῦ.

[01933] Ὅταν δὲ ἀποδειχθῇ, ὅτι δίκαιος ὁ ἀναιρεθεὶς, καὶ ὅτι Θεῷ φίλος, κἂν σιωπήσῃς τὴν κόλασιν, µᾶλλόν σου καταγνώσεται ἑαυτοῦ ὁ ἡµαρτηκώς.

[01934] Πάντα τοίνυν ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ, ἵνα δέξωνται τὰ λεγόµενα.

[01935] Εἶτα τὸ, Οὐ δυνατὸν, ἀπὸ τῆς προφητείας ἐπάγει·

[01936] ἴδωµεν τοίνυν ἄνωθεν πάλιν τὰ εἰρηµένα.

[01937] Ἰησοῦν, φησὶ, τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀποδεδειγµένον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ὑµᾶς·

[01938] τουτέστιν, οὐκ ἀµφισβητούµενον, ἀλλ' ἀποδεδειγµένον διὰ τῶν ἔργων.

[01939] Οὕτω καὶ ὁ Νικόδηµος ἔλεγε·

[01940] Τὰ σηµεῖα ταῦτα οὐδεὶς δύναται ποιεῖν, ἃ σὺ ποιεῖς.

[01941] ∆υνάµεσι, φησὶ, καὶ τέρασι καὶ σηµείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν µέσῳ ὑµῶν.

[01942] ὥστε οὐ λάθρα, εἰ ἐν µέσῳ.

[01943] Πρῶτον ἀπὸ τῶν ἐκείνοις γνωρίµων ἄρχεται, καὶ τότε ἐπὶ τὰ ἄδηλα ἔρχεται.

[01944] Ἔπειτα λέγων, Τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ, δείκνυσιν, ὅτι οὐκ αὐτοὶ ἴσχυσαν, καὶ ὅτι σοφόν τι τὸ γινόµενον ἦν καὶ οἰκονοµία, εἴ γε παρὰ τοῦ Θεοῦ ἦν.

[01945] Καὶ τὸ φορτικὸν ταχέως παρῆλθε.

[01946] Σπουδὴ γὰρ αὐτοῖς πανταχοῦ, δεῖξαι, ὅτι τέθνηκε.

[01947] Κἂν ὑµεῖς ἀρνήσησθε, φησὶν, ἐκεῖνοι µαρτυρήσουσιν.

[01948] Ὁ δὲ τῷ θανάτῳ πράγµατα παρέχων, πολλῷ µᾶλλον τοῖς σταυρώσασιν·

[01949] ἀλλ' οὐδὲν τοιοῦτον λέγει, ὅτι Ἠδύνατο ὑµᾶς ἀνελεῖν, ἀλλ' ἁπλῶς µόνον ἐνέφηνε.

[01950] Τέως δὲ µανθάνοµεν καὶ ἡµεῖς διὰ τῶν εἰρηµένων τί ἐστι τὸ κατέχειν.

[01951] Ὁ γὰρ ὠδίνων οὐ κατέχει τὸ κατεχόµενον, οὐδὲ δρᾷ, ἀλλὰ πάσχει καὶ ῥῖψαι σπεύδει.

[01952] Καὶ καλῶς εἶπε·

[01953] ∆αυῒδ γὰρ λέγει εἰς αὐτὸν, ἵνα µὴ εἰς τὸν προφήτην ἑλκύσῃς τὸ εἰρηµένον.

56/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01954] Ὁρᾷς, πῶς ἑρµηνεύει λοιπὸν τὴν προφητείαν καὶ γυµνὴν τίθησι, δηλῶν πῶς ἐκάθισεν ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ;

[01955] ἡ γὰρ κατὰ Πνεῦµα βασιλεία ἐν οὐρανοῖς.

[01956] Ὅρα, πῶς µετὰ τῆς ἀναστάσεως καὶ τὴν βασιλείαν ἐνέφηνεν ἐν τῷ ἀναστῆναι.

[01957] ∆είκνυσιν, ὅτι ἀνάγκην εἶχεν ὁ προφήτης·

[01958] περὶ γὰρ αὐτοῦ ἦν ἡ προφητεία.

[01959] ∆ιὰ τί µὴ εἶπε, Περὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ·

[01960] ἀλλὰ, Περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ;

[01961] Μέγα τοῦτο ἦν.

[01962] Πῶς δὲ ἐπὶ τοῦ θρόνου ἐκάθισε;

[01963] Βασιλεύων Ἰουδαίων.

[01964] Εἰ δὲ Ἰουδαίων, πολλῷ µᾶλλον τῶν σταυρωσάντων αὐτόν.

[01965] Οὐ γὰρ ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἶδε, φησὶ, διαφθοράν.

[01966] Τοῦτο τῆς ἀναστάσεως δοκεῖ µὲν ἧττον εἶναι, πλὴν τὸ αὐτό ἐστι.

[01967] Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ Θεός.

[01968] Ὅρα, πῶς οὐ καλεῖ αὐτὸν ἑτέρως.

[01969] Οὗ πάντες ἡµεῖς ἐσµεν µάρτυρες.

[01970] Τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθείς.

[01971] Πάλιν ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, καίτοι γε ἤρκει εἰπεῖν τὸ πρότερον·

[01972] ἀλλ' οἶδεν ὅσον τοῦτό ἐστιν.

[01973] Ἐνταῦθα καὶ περὶ τῆς ἀναλήψεως ᾐνίξατο, καὶ ὅτι ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐστιν, ἀλλ' [60.59] οὐδὲ αὐτὸ φανερῶς λέγει.

[01974] Τήν τε ἐπαγγελίαν, φησὶ, τοῦ Πνεύµατος τοῦ ἁγίου λαβών.

[01975] Ὅρα, πῶς ἀρχόµενος µὲν οὐχ ἑαυτὸν ἔφη αὐτὸ καταπεποµφέναι, ἀλλὰ τὸν Πατέρα·

[01976] ἐπειδὴ δὲ ἐµνήσθη τῶν σηµείων αὐτοῦ καὶ τῶν εἰς αὐτὸν γεγενηµένων παρὰ Ἰουδαίων, καὶ περὶ τῆς ἀναστάσεως διελέχθη, θαῤῥῶν λοιπὸν καὶ τὸν
περὶ τούτων εἰσάγει λόγον, πάλιν αὐτοὺς µάρτυρας δι' ἑκατέρων τῶν αἰσθήσεων παράγων·

[01977] καὶ τῆς µὲν ἀναστάσεως συνεχῶς µέµνηται, τοῦ δὲ τολµήµατος αὐτῶν ἅπαξ, ἵνα µὴ αὐτοὺς βαρήσῃ.

[01978] Τήν τε ἐπαγγελίαν, φησὶ, τοῦ Πνεύµατος τοῦ ἁγίου λαβών.

[01979] Τοῦτο πάλιν µέγα.

[01980] Οἶµαι δὲ νῦν ἐπαγγελίαν αὐτὸν λέγειν τὴν πρὸ τοῦ παθεῖν.

[01981] Ὅρα, πῶς αὐτοῦ ποιεῖ αὐτὸ λοιπὸν ὅλον, µέγα λανθανόντως αὐτὸ ἐργαζόµενος.

[01982] Εἰ γὰρ αὐτὸς ἐξέχεε, περὶ αὐτοῦ ὁ προφήτης εἴρηκεν ἀνωτέρω·

[01983] Ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡµέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύµατός µου ἐπὶ τοὺς δούλους µου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας µου, καὶ δώσω τέρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω.

[01984] Ὅρα οἷα κεκρυµµένος ἐντίθησιν.

[01985] Ἀλλ' ἐπειδὴ µέγα ἦν, πάλιν αὐτὸ συσκιάζει τῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς λαβεῖν.

[01986] Εἶπε τὰ γεγενηµένα ἀγαθὰ, τὰ σηµεῖα·

[01987] εἶπεν, ὅτι βασιλεύς ἐστιν·

[01988] ὅτι εἰς αὐτοὺς ἧκεν·

57/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[01989] εἶπεν, ὅτι αὐτὸς τὸ Πνεῦµα δίδωσιν.

[01990] Ὅσα γὰρ ἂν εἴπῃ τις, εἰ µὴ εἰς τὸ συµφέρον τελευτήσει, εἰκῆ λέγει.

[01991] Ὥσπερ καὶ Ἰωάννης ποιεῖ, Οὗτος ὑµᾶς, λέγων, βαπτίσει ἐν Πνεύµατι ἁγίῳ.

[01992] Καὶ δείκνυσιν, ὅτι ὁ σταυρὸς οὐ µόνον αὐτὸν οὐκ ἠλάττωσεν, ἀλλὰ καὶ λαµπρότερον εἰργάσατο, εἴ γε πάλαι µὲν ἐπηγγέλλετο ὁ Θεὸς αὐτῷ, τότε δὲ ἔδωκεν.

[01993] Ἢ ἐπαγγελίαν, φησὶν, ἣν ἡµῖν ἐπηγγείλατο.

[01994] Οὕτω προῄδει ἐσοµένην, καὶ µείζονα ἡµῖν µετὰ τὸν σταυρὸν ἐχαρίσατο.

[01995] Καὶ, Ἐξέχεε, φησίν.

[01996] Ἐνταῦθα τὸ ἀξίωµα ἐµφαίνει·

[01997] καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ µετὰ δαψιλείας.

[01998] ∆ιὸ καὶ αὐτὸ τοῦτο δῆλον ποιῶν, ἐπάγει τὰ ἑξῆς.

[01999] Λοιπὸν γὰρ θαῤῥούντως µετὰ τὴν τοῦ Πνεύµατος δόσιν, καὶ περὶ τῆς εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀναλήψεως διαλέγεται·

[02000] καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ πάλιν τὸν µάρτυρα παράγων, καὶ ἐκείνου ἀναµιµνήσκων περὶ οὗ ὁ Χριστὸς εἶπεν.

[02001] Οὐ γὰρ ∆αυῒδ ἀνέβη, φησὶν, εἰς τοὺς οὐρανούς.

[02002] γʹ.

[02003] Ἐνταῦθα οὐκ ἔτι µεθ' ὑποστολῆς δηµηγορεῖ, ἔχων τὸ ἀπὸ τῶν εἰρηµένων θάρσος, οὐδὲ λέγει.

[02004] Ἐξὸν εἰπεῖν, οὐδὲ ὅσα τοιαῦτα·

[02005] λέγει δὲ φανερῶς, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ µου, Κάθου ἐκ δεξιῶν µου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.

[02006] Εἰ δὲ τοῦ ∆αυῒδ Κύριος, πολλῷ µᾶλλον αὐτῶν.

[02007] Κάθου ἐκ δεξιῶν µου.

[02008] Τὸ πᾶν ἐνταῦθα τέθεικεν.

[02009] Ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.

[02010] Ἐνταῦθα καὶ φόβον ἐπέστησε µέγαν, καθάπερ ἐν τῇ ἀρχῇ ἔδειξεν, οἷα τοὺς φίλους ἐργάζεται, οἷα τοὺς ἐχθρούς.

[02011] Καὶ πάλιν τὴν κράτησιν, ἵνα µὴ ἀπιστῆται, τῷ Πατρὶ ἀνατίθησιν.

[02012] Ἐπεὶ οὖν µεγάλα ἐφθέγξατο, πάλιν ἐπὶ τὰ ταπεινὰ τὸν λόγον κατάγει.

[02013] Ἀσφαλῶς οὖν γινωσκέτω, φησὶ, πᾶς οἶκος Ἰσραήλ·

[02014] τουτέστι, Μὴ ἀµφισβητεῖτε, µηδὲ ἀµφιβάλλετε.

[02015] Εἶτα καὶ ἐπιτακτικῶς λοιπόν·

[02016] Ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε.

[02017] Τοῦτο ἀπὸ τοῦ ∆αυῒδ καὶ ἀπὸ τοῦ Ψαλµοῦ ἐµνηµόνευσε.

[02018] ∆έον γὰρ εἰπεῖν, Ἀσφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ἰσραὴλ, ὅτι ἐκ δεξιῶν κάθηται, ὅπερ ἦν µέγα, τοῦτο ἀφεὶς, ἕτερον ἐπάγει τὸ πολὺ ταπεινότερον
εἰπὼν, Ἐποίησε, τουτέστι, Κατέστησεν.

[02019] Ὥστε οὐδὲν περὶ οὐσιώσεως ἐνταῦθα, ἀλλὰ πᾶν φησι περὶ τούτου.

[02020] Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν, ὃν ὑµεῖς ἐσταυρώσατε.

[02021] Καλῶς ἐνταῦθα [60.60] ἔληξε, διασείων αὐτῶν τὴν διάνοιαν.

[02022] Ἐπειδὴ γὰρ ἔδειξεν ἡλίκον ἐστὶ, τότε λοιπὸν, καὶ τὸ τόλµηµα ἐγύµνωσεν, ὥστε µεῖζον δεῖξαι καὶ τῷ φόβῳ αὐτοὺς ἑλεῖν.

[02023] Οὐ γὰρ οὕτως οἱ ἄνθρωποι ταῖς εὐεργεσίαις ἐπάγονται, ὡς τῷ φόβῳ σωφρονίζονται.

58/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02024] Οἱ δὲ θαυµαστοὶ καὶ µεγάλοι καὶ Θεῷ φίλοι, οὐδενὸς τούτων δέονται·

[02025] οἷος ὁ Παῦλος ἦν.

[02026] Οὐ γὰρ βασιλείας, οὐ γεέννης λόγον ἐποιεῖτο.

[02027] Τοῦτό ἐστι φιλεῖν τὸν Χριστὸν, τοῦτο µὴ µισθωτὸν εἶναι, µηδὲ πραγµατείαν καὶ καπηλείαν ἡγεῖσθαι, ἀλλ' ὄντως ἐνάρετον εἶναι, καὶ διὰ τὸ τῷ Θεῷ
φίλον πάντα ποιεῖν.

[02028] Πόσων οὖν δακρύων ἄξιοι, ὅταν τοσοῦτον ὀφείλοντες µέτρον, µηδὲ ὡς κάπηλοι µετίωµεν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν;

[02029] Τοσαῦτα ἡµῖν ὑπισχνεῖται, καὶ οὐδὲ οὕτως ἀκούοµεν;

[02030] Τί ταύτης τῆς ἔχθρας ἴσον γένοιτο ἄν;

[02031] Καίτοι γε οἱ περὶ χρήµατα µαινόµενοι, κἂν ἐχθροὺς, κἂν δούλους, κἂν πολεµιωτάτους εὕρωσι, κἂν πάντα κακοὺς, µόνον δὲ προσδοκήσωσιν, ὅτι χρήµατα
δι' αὐτῶν δυνήσονται λαβεῖν, πάντα ποιοῦσι, καὶ κολακεύουσι, καὶ θεραπεύουσι, καὶ δοῦλοι γίνονται, καὶ πάντων ἡγοῦνται αὐτοὺς σεµνοτέρους εἶναι, ἵνα τι
λάβωσι παρ' αὐτῶν·

[02032] ἡ γὰρ τῶν χρηµάτων ἐλπὶς οὐδὲν τούτων αὐτοὺς ἀφίησιν ἐννοῆσαι.

[02033] Βασιλεία δὲ οὐκ ἴσχυσεν ὅσα χρήµατα, µᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸ πολλοστόν·

[02034] καίτοι οὐδὲ ὁ τυχών ἐστιν ὁ ἐπαγγελλόµενος αὐτὴν, ἀλλ' ὁ ἀσυγκρίτως καὶ τῆς βασιλείας αὐτῆς µείζων.

[02035] Ὅταν δὲ καὶ τὸ ἐπαγγελλόµενον βασιλεία, καὶ Θεὸς ὁ ταύτην διδοὺς, µέγα καὶ αὐτὸ τὸ παρὰ τοιούτου λαµβάνειν.

[02036] Νῦν δὲ ταὐτὸν γίνεται, ὥσπερ ἂν εἰ βασιλεὺς µὲν κληρονόµους αὐτοῦ καὶ συγκληρονόµους τῷ υἱῷ βουλόµενος ποιῆσαι µετὰ µυρίας καὶ ἑτέρας
εὐεργεσίας, καταφρονοῖτο·

[02037] λῄσταρχος δὲ µυρία καὶ ἡµᾶς καὶ τοὺς γονεῖς τοὺς ἡµετέρους διαθεὶς, καὶ µυρίων γέµων κακῶν, καὶ καταισχύνας ἡµῶν καὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν σωτηρίαν,
ἕνα µόνον ὀβολὸν δείξας προσκυνοῖτο παρ' ἡµῶν.

[02038] Βασιλείαν ἐπαγγέλλεται ὁ Θεὸς, καὶ καταφρονεῖται·

[02039] γέενναν προξενεῖ ὁ διάβολος, καὶ τιµᾶται.

[02040] Οὗτος Θεὸς, ἐκεῖνος διάβολος.

[02041] Ἀλλ' ἴδωµεν τῶν ἐπιταγµάτων τὸ διάφορον.

[02042] Εἰ γὰρ µηδὲν τούτων ἦν, µηδὲ οὗτος µὲν Θεὸς, ἐκεῖνος δὲ διάβολος·

[02043] µηδὲ οὗτος µὲν βασιλείαν, ἐκεῖνος δὲ γέενναν προεξένει·

[02044] αὐτὴ τῶν ἐπιταγµάτων ἡ φύσις οὐχ ἱκανὴ πεῖσαι τούτῳ προσθέσθαι;

[02045] Τί δαὶ καὶ ἑκάτερος ἐπιτάττει;

[02046] Ἐκεῖνος τὰ καταισχύνοντα, οὗτος τὰ ἐνδόξους ποιοῦντα·

[02047] ἐκεῖνος τὰ µυρίαις περιβάλλοντα συµφοραῖς καὶ ἀσχηµοσύναις, οὗτος τὰ πολλὴν τὴν ἄνεσιν ἔχοντα.

[02048] Ὅρα γάρ·

[02049] Οὗτος λέγει, Μάθετε ἀπ' ἐµοῦ, ὅτι πρᾶός εἰµι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑµῶν·

[02050] ἐκεῖνός φησιν, Ἄγριος ἔσο καὶ ἀνήµερος, καὶ ἀκρόχολος καὶ ὀργίλος, καὶ θηρίον µᾶλλον, ἢ ἄνθρωπος.

[02051] Ἴδωµεν οὖν, τί χρησιµώτερον, τί δαὶ ὠφελιµώτερον.

[02052] Ἀλλὰ µὴ τοῦτο µόνον, ἀλλ' ἐννόησον, ὅτι ὁ µὲν διάβολός ἐστι·

[02053] µάλιστα γὰρ ἂν ἐκεῖνο δειχθῇ, πάλιν τὰ νικητήρια ἔσται µείζονα.

[02054] Οὐ γὰρ ὁ εὔκολα ἐπιτάττων οὗτος κηδεµὼν, ἀλλ' ὁ συµφέροντα.

[02055] Ἐπεὶ καὶ πατέρες φορτικὰ ἐπιτάττουσι, καὶ δεσπόται πάλιν ὁµοίως δούλοις·

[02056] ἀλλὰ διὰ τοῦτο οἱ µέν εἰσι πατέρες, οἱ δὲ δεσπόται·

[02057] ἐκεῖνοι δὲ ἀνδραποδισταὶ καὶ λυµεῶνες καὶ πάντα τὰ ἐναντία.

59/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02058] Πλὴν ὅτι καὶ ἡδονὴν ἔχει, δῆλον ἐκεῖθεν.

[02059] Ἐν τίσι γὰρ νοµίζεις εἶναι τὸν ἀκρόχολον, ἐν τίσι δὲ τὸν ἀνεξίκακον καὶ πρᾶον, οὐχὶ τούτου µὲν ἡ ψυχὴ ἐρηµίᾳ τινὶ πολλὴν ἐχούσῃ τὴν ἡσυχίαν ἔοικεν·

[02060] ἡ ἐκείνου δὲ ἀγορᾷ καὶ θορύβῳ, ἔνθα πολλὴ ἡ κραυγὴ [60.61] τῶν ἀκολούθων καὶ καµήλοις, καὶ ἡµιόνοις.

[02061] καὶ ὄνοις, µεγάλα τοῖς προσιοῦσιν ἐµβοώντων, ὥστε µὴ καταπατηθῆναι;

[02062] οὐχ ἡ µὲν τοῦ τοιούτου ταῖς µέσαις πάλιν τῶν πόλεων ἐοικυῖά ἐστιν, ἔνθα νῦν µὲν ἐντεῦθεν ἀργυροκόπων, νῦν δὲ ἐκεῖθεν τῶν χαλκοτύπων ὁ ἦχος
πολὺς γίνεται, καὶ οἱ µὲν ἐπηρεάζουσιν, οἱ δὲ ἐπηρεάζονται;

[02063] Ἀλλ' ἡ τούτου κορυφῇ τινι ἔοικεν ὄρους, λεπτὴν µὲν ἔχοντι τὴν αὔραν, καθαρὰν δὲ τὴν ἀκτῖνα δεχοµένῳ, διειδῆ τὰ νάµατα προχέοντι τῶν πηγῶν, καὶ
πολλὰς τῶν ἀνθέων προβαλλοµένῳ τὰς χάριτας, τῶν ἐαρινῶν ὁµοίως λειµώνων τε καὶ παραδείσων, καὶ φυτοῖς καὶ ἄνθεσι κοµώντων καὶ καταῤῥύτοις ὕδασιν·

[02064] εἴ τις δὲ καὶ ἠχὴ γένοιτο, λιγυρὰ καὶ πολλὴν καταχέουσα τῶν ἀκουόντων τὴν ἡδονήν.

[02065] Ἢ γὰρ ὄρνιθες ᾠδικοὶ ἄκροις τῶν δένδρων ἐφιζάνουσι τοῖς πετάλοις, καὶ τέττιγες, καὶ ἀηδόνες, καὶ χελιδόνες, συµφώνως µίαν τινὰ ἀποτελοῦσι µουσικήν·

[02066] ἢ ζέφυρος ἠρέµα τῶν πετάλων τοῖς δένδροις προσπίπτων, πίτυς καὶ πεύκας συριζούσας, καὶ κύκνους πολλάκις µιµεῖται·

[02067] ἢ λειµὼν ῥόδα προβάλλων καὶ κρίνα ἀλλήλοις προσκεκλικότα καὶ κυανίζοντα, καθάπερ πέλαγος κυανὸν ἠρέµα κυµατούµενον δείκνυσι.

[02068] Μᾶλλον δὲ πολλὰς εἰκόνας εὕροι τις ἄν.

[02069] Ὅταν µὲν γὰρ εἰς τὰ ῥόδα τις ἀποβλέψῃ, τὴν ἶριν οἰήσεται καθορᾷν·

[02070] ὅταν δὲ εἰς τὰ ἴα, θάλατταν κυµατουµένην·

[02071] ὅταν δὲ εἰς τὰ κρίνα, τὸν οὐρανόν.

[02072] Οὐ τῇ θέᾳ δὲ µόνον, οὐδὲ τῇ ὄψει τέρποιτο ἂν τότε ὁ τοιοῦτος, ἀλλὰ καὶ τῷ σώµατι αὐτῷ.

[02073] Ἐκεῖνον γὰρ µᾶλλον ἀνίησί τε καὶ ἀναπνεῖν ποιεῖ, ὥστε νοµίζειν ἐν οὐρανῷ µᾶλλον εἶναι, ἢ ἐπὶ γῆς.

[02074] δʹ.

[02075] Ἔστι καὶ ἑτέρα τις ἠχὴ, ὅταν ὕδωρ ἀπὸ τῆς ἀκρωρείας διὰ χαραδρῶν αὐτοµάτως φερόµενον, καὶ ταῖς ὑποκειµέναις ψηφῖσιν ἠρέµα ἐπιψοφοῦν ἡσύχῳ
κτύπῳ, οὕτως ἐκλύῃ τὰ µέλη ἡµῶν τῇ ἡδονῇ, ὥστε καὶ ταχέως τὸν λυσιµελῆ τοῖς ὀφθαλµοῖς ὕπνον ἐπάγειν.

[02076] Ἡδέως ἠκούσατε τοῦ διηγήµατος·

[02077] τάχα καὶ ἐρασταὶ γεγόνατε ἐρηµίας.

[02078] Ἀλλὰ ταύτης τῆς ἐρηµίας ἡδίων πολλῷ τοῦ µακροθύµου ἡ ψυχή.

[02079] Οὐ γὰρ ἵνα λειµῶνα ὑπογράψωµεν, οὐδὲ ἵνα πρὸς ἐπίδειξιν τὸν λόγον ἀγάγωµεν, ταύτης ἡψάµεθα τῆς εἰκόνος·

[02080] ἀλλ' ἵνα διὰ τῆς ὑπογραφῆς ἰδόντες, ὅση τῶν µακροθύµων ἡ ἡδονὴ, καὶ ὅτι πολλῷ ἀνδρὶ µακροθύµῳ συγγινόµενος ἄν τις καὶ ἥδοιτο καὶ ὠφελοῖτο, ἢ
τοιούτοις ὁµιλήσας χωρίοις, τούτους µεταδιώκητε.

[02081] Ὅταν γὰρ µηδὲ πνεῦµα σφοδρὸν ἀπὸ ταύτης ἐξέρχηται τῆς ψυχῆς, ἀλλ' ἥµεροί τινες λόγοι καὶ προσηνεῖς, καὶ ὄντως ἐκεῖνο τὸ τοῦ ζεφύρου
ἤρεµον εἰκονίζοντες, καὶ παραινέσεις, οὐδὲν µὲν ἔχουσαι στῦφον, τοὺς δὲ ὄρνιθας τοὺς ᾠδικοὺς µιµούµεναι·

[02082] πῶς οὐ τοῦτο βέλτιον;

[02083] Οὐ γὰρ σώµατι προσπίπτει τοῦ λόγου ἡ αὔρα, ἀλλὰ ψυχὰς ἀνίησιν.

[02084] Οὐκ ἂν ἰατρὸς πυρέττοντα ἄνθρωπον οὕτω ταχέως ἀπαλλάξειε τοῦ πυρετοῦ, δι' οἱασδήποτε σπουδῆς, ὡς µακρόθυµος ἀνὴρ καὶ ὀργίλον καὶ καιόµενον
ὑπὸ τῆς ὀργῆς λαβὼν, καταψύξειε διὰ τοῦ πνεύµατος τῶν οἰκείων λόγων.

[02085] Καὶ τί λέγω ἰατρόν;

[02086] Οὐδὲ σίδηρος πεπυρωµένος καὶ ὕδατι βαπτόµενος οὕτω ταχέως τῆς θέρµης ἀφίσταται, ὡς εἰς µακρόθυµον ψυχὴν ἄνθρωπος ὀργίλος ἐµπεσών.

[02087] Καθάπερ δὲ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς, εἰ εἰσέλθοιεν ᾠδικοὶ ὄρνιθες, [60.62] καὶ λῆρος εἶναι δοκοῦσιν·

[02088] οὕτω δὴ καὶ τὰ παραγγέλµατα τὰ ἡµέτερα, εἰς ψυχὰς ἀκροχόλους ἐµπίπτοντα.

[02089] Ἄρα ἡδίων ἐπιείκεια χολῆς καὶ θρασύτητος.

[02090] Καὶ οὐ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ τὸ µὲν ὁ διάβολος, τὸ δὲ ὁ Θεὸς ἐπέταξεν.

[02091] Ὁρᾶτε, ὅτι οὐχ ἁπλῶς εἶπον, ὅτι εἰ καὶ µὴ διάβολος ἦν καὶ Θεὸς, αὐτὰ τὰ ἐπιτάγµατα ἱκανὰ ἦν ἡµᾶς ἀποστῆσαι.

60/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02092] Ὁ µὲν γὰρ καὶ ἑαυτῷ ἡδὺς, καὶ τοῖς ἄλλοις ὠφέλιµος·

[02093] ὁ δὲ καὶ ἑαυτῷ ἀηδὴς, καὶ τοῖς ἄλλοις βλαβερός.

[02094] Οὐδὲν γὰρ ἀτερπέστερον ἀνθρώπου χολῶντος, οὐδὲν φορτικώτερον, οὐδὲν ἐπαχθέστερον, οὐδὲν αἰσχρότερον, ὥσπερ οὖν τοῦ οὐκ εἰδότος χολᾷν οὐδὲν ἥδιον.

[02095] Θηρίῳ συνοικεῖν κάλλιον, ἢ ἀνθρώπῳ τοιούτῳ.

[02096] Ἐκεῖνο µὲν γὰρ ἐπειδὰν ἅπαξ ἡµερωθῇ, φυλάττει τὸν αὐτοῦ νόµον·

[02097] τοῦτον δὲ ὁσάκις ἂν ἡµερώσῃς, πάλιν ἐκθηριοῦται, ἅπαξ εἰς ἕξιν ἑαυτόν τινα τοιαύτην καταστήσας.

[02098] Καθάπερ γὰρ ἡµέρα λευκὴ καὶ φαιδρὰ, καὶ χειµὼν γέµων πολλῆς τῆς κατηφείας, ἕτερα ἀλλήλων εἰσίν·

[02099] οὕτως ἡ τοῦ ὀργιζοµένου ψυχὴ καὶ τοῦ ἐπιεικοῦς.

[02100] Ἀλλὰ µήπω τὰ τοῖς ἄλλοις ἴδωµεν βλαβερὰ συµβαίνοντα, ἀλλὰ τὰ ἑαυτοῖς·

[02101] καίτοι καὶ τοῦτο οὐ µικρὰ βλάβη, ἑτέρῳ τι δοῦναι κακόν·

[02102] πλὴν ἀλλὰ τέως τοῦτο σκοπῶµεν.

[02103] Ποῖος δήµιος πλευρὰς οὕτω καταξᾶναι δυνήσεται;

[02104] τίνες ὀβελίσκοι πεπυρωµένοι διέπειραν σῶµα;

[02105] ποία µανία οὕτως ἐκστήσειεν ἂν τῶν κατὰ φύσιν φρενῶν, ὡς ὀργὴ καὶ παραπληξία;

[02106] Οἶδα πολλοὺς ἀπὸ ὀργῆς νόσους τεκόντας.

[02107] Καὶ οἱ χαλεποὶ τῶν πυρετῶν, µάλιστα οὗτοί εἰσιν.

[02108] Εἰ δὲ σῶµα οὕτω λυµαίνονται, ἐννόησον τὴν ψυχήν.

[02109] Μὴ γὰρ λογίσῃ, ὅτι οὐχ ὁρᾷς·

[02110] ἀλλ' ἐννόησον, ὅτι εἰ τὸ δεχόµενον τὴν κακίαν οὕτω βλάπτεται, τὸ τίκτον πόσην ἂν ὑποδέξηται βλάβην;

[02111] Πολλοὶ τοὺς ὀφθαλµοὺς ἀπώλεσαν, πολλοὶ εἰς νόσον βαρυτάτην κατέπεσον.

[02112] Ὁ µέντοι φέρων γενναίως, πάντα ὑποστήσεται εὐκόλως.

[02113] Ἀλλ' ὅµως καὶ τοιαῦτα ἐπιτάττει φορτικὰ, καὶ τούτων µισθὸν ἡµῖν τίθησι τὴν γέενναν.

[02114] Καὶ διάβολός ἐστι καὶ ἐχθρὸς τῆς σωτηρίας τῆς ἡµετέρας, καὶ µᾶλλον τούτῳ πειθόµεθα ἢ τῷ Χριστῷ, Σωτῆρι ὄντι καὶ εὐεργέτῃ, καὶ τοιαῦτα λέγοντι, ἃ
καὶ ἡδίω καὶ ὠφελιµώτερα καὶ χρησιµώτερά ἐστι, καὶ ἡµᾶς καὶ τοὺς συνόντας ἡµῖν ὠφελεῖ τὰ µέγιστα.

[02115] Οὐδὲν ὀργῆς χεῖρον, ἀγαπητὲ, οὐδὲν ἀκαίρου θυµοῦ·

[02116] οὐ δεῖται πολλῆς τῆς ἀναβολῆς·

[02117] ὀξὺ τὸ πάθος ἐστί.

[02118] Πολλάκις καὶ ῥῆµα ἐξέβαλέ τις ὑπὸ θυµοῦ, οὗ εἰς τὴν θεραπείαν ὁλοκλήρου δεῖται βίου·

[02119] καὶ εἰργάσατό τι, ὃ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἀνέτρεψε.

[02120] Τὸ γὰρ χαλεπὸν τοῦτό ἐστιν, ὅτι καὶ ἐν βραχεῖ καιρῷ, καὶ διὰ µιᾶς πράξεως, καὶ δι' ἑνὸς ῥήµατος µόνον τῶν αἰωνίων ἡµᾶς πολλάκις ἐξέβαλεν ἀγαθῶν,
καὶ µυρίους ἐκένωσε πόνους.

[02121] ∆ιὸ παρακαλῶ, πάντα ποιεῖν, ὥστε τὸ θηρίον τοῦτο χαλινοῦν.

[02122] Ἀλλὰ ταῦτα µὲν περὶ ἐπιεικείας καὶ θυµοῦ·

[02123] εἰ δὲ καὶ τὰ ἄλλα τις προχειρίσαιτο τῷ λόγῳ, οἷον πλεονεξίαν, ὑπεροψίαν χρηµάτων, ἀσέλγειαν, σωφροσύνην, φθόνον, χρηστότητα, καὶ ἀντεξετάσοι,
καὶ ἄλλο εἴσεται ἔτι διάφορον, Εἴδετε, πῶς ἀπὸ τῶν προσταγµάτων µόνον ὁ µὲν Θεὸς, ὁ δὲ διάβολος ὢν δείκνυται;

[02124] Πειθώµεθα τοίνυν τῷ Θεῷ, καὶ µὴ εἰς βάραθρα ἑαυτοὺς ἐµβάλωµεν, ἀλλ' ἕως ἐστὶ καιρὸς, πάντα ἀπονιψώµεθα τὰ τὴν ψυχὴν λυµαινόµενα, ἵνα τῶν
αἰωνίων ἀγαθῶν ἐπιτύχωµεν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡµῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ
εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[02125] Ἀµήν.

61/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02126] [60.63] ΟΜΙΛΙΑ Ζʹ.

[02127] Ἀκούσαντες δὲ τοὺς λόγους τούτους, κατενύγη

[02128] σαν τὴν καρδίαν, εἶπόν τε πρὸς τὸν Πέτρον καὶ τοὺς λοιποὺς ἀποστόλους·

[02129] Τί ποιήσωµεν, ἄνδρες ἀδελφοί;

[02130] αʹ.

[02131] Ὁρᾷς, ὅσον ἐστὶν ἐπιείκεια ἀγαθόν;

[02132] Αὕτη µᾶλλον τῆς σφοδρότητος τὰς καρδίας κατακεντεῖ τὰς ἡµετέρας, καὶ ὀξυτέραν δίδωσι τὴν πληγήν.

[02133] Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν ἐσκιῤῥωµένων σωµάτων ὁ πλήττων οὐχ οὕτω ποιεῖ τὴν αἴσθησιν σφοδράν·

[02134] ἂν δέ τις αὐτὰ µαλάξῃ πρότερον, καὶ ἁπαλὰ ἐργάσηται, τότε νύττει σφοδρότερον·

[02135] οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα πρότερον δεῖ µαλάξαι καὶ τότε νύξαι.

[02136] Μαλάττει δὲ, οὐ θυµὸς, οὐδὲ κατηγορία σφοδρὰ, οὐδὲ ὀνείδη, ἀλλ' ἐπιείκεια·

[02137] ἐκεῖνος µὲν γὰρ καὶ ἐπιτείνει τὴν πώρωσιν, αὕτη δὲ ἀναιρεῖ.

[02138] Ὥστε ἂν ἐθέλῃς καθάψασθαί τινος ἠδικηκότος, µετὰ πολλῆς τῆς πραότητος αὐτῷ προσφέρου.

[02139] Ὅρα γοῦν καὶ ἐνταῦθα τί ποιεῖ·

[02140] ἀνέµνησεν αὐτοὺς τῶν οἰκείων τολµηµάτων πράως, καὶ οὐδὲν προσέθηκεν·

[02141] εἶπε τοῦ Θεοῦ τὴν δωρεὰν, ἐπήγαγε τὴν χάριν µαρτυροῦσαν τοῖς γεγενηµένοις, καὶ ἔτι περαιτέρω τὸν λόγον ἐξήγαγεν.

[02142] Ἠδέσθησαν τοῦ Πέτρου τὴν ἐπιείκειαν, ὅτι τοῖς τὸν ∆εσπότην αὐτοῦ σταυρώσασι καὶ κατ' αὐτῶν φονῶσιν, ἐν τάξει πατρὸς καὶ διδασκάλου
κηδεµονικοῦ διελέγετο.

[02143] Οὐχ ἁπλῶς ἐπείσθησαν, ἀλλὰ κατέγνωσαν ἑαυτῶν·

[02144] ἦλθον εἰς αἴσθησιν τῶν γεγενηµένων Οὐ γὰρ ἀφῆκεν αὐτοῖς ἀρθῆναι τὸν θυµὸν, καὶ ἐπισκοτῆσαι τῇ διανοίᾳ·

[02145] ἀλλὰ διὰ τῆς ταπεινοφροσύνης ὥσπερ τινὰ σκεδάσας ἀχλὺν τὴν ἀγανάκτησιν, οὕτως ἔδειξε τὸ τετολµηµένον.

[02146] Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει, ὅταν εἴπωµεν ἡµεῖς, ὅτι ἠδικήµεθα, ἐκεῖνοι πειρῶνται δεῖξαι, ὅτι οὐκ ἠδικήκασιν·

[02147] ὅταν εἴπωµεν ἡµεῖς, ὅτι οὐκ ἠδικήµεθα, ἀλλ' ἠδικήκαµεν µᾶλλον, ἐκεῖνοι τὸ ἐναντίον ποιοῦσιν.

[02148] Ὥστε εἰ βούλει τὸν ἠδικηκότα εἰς ἀγῶνα ἐµβαλεῖν, µὴ κατηγορήσῃς αὐτοῦ, ἀλλ' ἀγώνισαι, κἀκεῖνος κατηγορήσει.

[02149] Φιλόνεικον γάρ ἐστι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων.

[02150] Τοῦτο ὁ Πέτρος ἐποίησεν.

[02151] Οὐ κατηγόρησεν αὐτῶν σφοδρῶς, ἀλλὰ καὶ ἐπειράθη σχεδὸν ἀγωνίσασθαι ἡµέρως κατὰ τὸ δυνατόν·

[02152] διὰ τοῦτο αὐτῶν καθίκεται τῆς ψυχῆς.

[02153] Καὶ πόθεν δῆλον, ὅτι κατενύγησαν;

[02154] Ἀπὸ τῶν ῥηµάτων αὐτῶν.

[02155] Τί γάρ φασι;

[02156] Τί ποιήσωµεν, ἄνδρες ἀδελφοί;

[02157] Οὓς πλάνους ἐκάλουν, ἀδελφοὺς νῦν καλοῦσιν.

[02158] Οὐχὶ τοσοῦτον ἑαυτοὺς παρεξισάζοντες, ὅσον εἰς φιλοστοργίαν ἐπισπώµενοι καὶ κηδεµονίαν.

[02159] Ἄλλως δὲ, ἐπειδὴ αὐτοὶ κατηξίωσαν τοῦτο καλέσαι αὐτοὺς, καί φασι, Τί ποιήσωµεν;

[02160] οὐκ εἶπον εὐθέως·

62/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02161] Οὐκοῦν µετανοῶµεν·

[02162] ἀλλ' ἐπέτρεψαν ἑαυτοὺς αὐτοῖς.

[02163] Καθάπερ ἐν ναυαγίῳ τις γενόµενος ἢ ἐν νόσῳ, τὸν κυβερνήτην ἰδὼν ἢ τὸν ἰατρὸν, πάντα αὐτῷ παραχωρεῖ τε καὶ πείθεται·

[02164] οὕτω καὶ οὗτοι ὡµολογήκασιν ἐν ἐσχάτοις ὄντας ἑαυτοὺς, καὶ οὐδὲ ἐλπίδα σωτηρίας ἔχοντας.

[02165] Καὶ ὅρα.

[02166] Οὐκ εἶπον·

[02167] Πῶς σωθῶµεν;

[02168] ἀλλὰ, Τί ποιήσωµεν;

[02169] Τί οὖν ὁ Πέτρος;

[02170] Πάλιν ἐνταῦθα πάντων ἐρωτηθέντων, ἐκεῖνος ἀποκρίνεται, Μετανοήσατε, λέγων, καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑµῶν ἐπὶ τῷ ὀνόµατι Ἰησοῦ Χριστοῦ.

[02171] Καὶ οὔπω λέγει, ὅτι Πιστεύσατε·

[02172] ἀλλὰ, Βαπτισθήτω ἕκαστος ὑµῶν.

[02173] Τοῦτο γὰρ ἐν τῷ βαπτίσµατι παρέλαβον.

[02174] Εἶτα δείκνυσι καὶ τὸ κέρδος·

[02175] Εἰς ἄφεσιν ἁµαρτιῶν·

[02176] καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύµατος.

[02177] Εἰ δωρεὰν λήψεσθε, εἰ ἄφεσιν ἔχει τὸ βάπτισµα, τί µέλλετε;

[02178] Εἶτα πιθανὸν τὸν λόγον ποιῶν, ἐπήγαγεν·

[02179] Ὑµῖν γάρ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία.

[02180] [60.64] Ταύτην καὶ ἐνταῦθα λέγει, ἣν εἶπε καὶ ἄνω διαλεγόµενος.

[02181] Καὶ τοῖς τέκνοις ὑµῶν, φησί.

[02182] Οὐκοῦν µείζων ἡ δωρεὰ, ὅταν τῶν ἀγαθῶν καὶ κληρονόµους ἔχωσι.

[02183] Καὶ πᾶσι, φησὶ, τοῖς εἰς µακράν.

[02184] Εἰ Τοῖς εἰς µακρὰν, πολλῷ µᾶλλον ὑµῖν τοῖς ἐγγύς.

[02185] Ὅσους ἂν προσκαλέσηται Κύριος ὁ Θεὸς ἡµῶν.

[02186] Ὅρα πότε λέγει, Τοῖς εἰς µακράν.

[02187] Ὅτε αὐτοὺς εὗρεν ᾠκειωµένους καὶ κατεγνωκότας ἑαυτῶν·

[02188] ψυχὴ γὰρ ὅταν ἑαυτὴν καταδικάσῃ, οὐκέτι φθονεῖν δύναται.

[02189] Ἑτέροις τε λόγοις πλείοσι διεµαρτύρατο καὶ παρεκάλει, λέγων.

[02190] Ὅρα αὐτὸν πανταχοῦ ἐπιτέµνοντα, καὶ οὐ φιλοτιµούµενον, οὐδὲ ἐπιδεικτιῶντα, ∆ιεµαρτύρατο, φησὶ, καὶ παρεκάλει, λέγων.

[02191] Ἀπηρτισµένη αὕτη διδασκαλία, τὸ µὲν φόβου, τὸ δὲ ἀγάπης ἔχουσα.

[02192] Σώθητε ἀπὸ τῆς γενεᾶς τῆς σκολιᾶς ταύτης.

[02193] Οὐδὲν περὶ µελλόντων φησὶν, ἀλλὰ περὶ τῶν παρόντων, οἷς καὶ µάλιστα ἐνάγονται ἄνθρωποι·

[02194] καὶ δείκνυσιν, ὅτι τὸ κήρυγµα καὶ τῶν παρόντων καὶ τῶν µελλόντων ἀπαλλάττει κακῶν.

[02195] Οἱ µὲν οὖν ἀσµένως ἀποδεξάµενοι τὸν λόγον αὐτοῦ, ἐβαπτίσθησαν·

[02196] καὶ προσετέθησαν τῇ ἡµέρᾳ ἐκείνῃ ψυχαὶ ὡσεὶ τρισχίλιαι.

63/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02197] Πῶς οἴει τοῦτο τοὺς ἀποστόλους ἀνακτήσασθαι µᾶλλον τοῦ σηµείου;

[02198] Ἦσαν δὲ προσκαρτεροῦντες ὁµοθυµαδὸν τῇ διδαχῇ τῶν ἀποστόλων καὶ τῇ κοινωνίᾳ.

[02199] ∆ύο ἀρεταὶ, καὶ τὸ προσκαρτερεῖν, καὶ τὸ ὁµοθυµαδόν.

[02200] Τοῦτο δέ φησι, ἵνα δείξῃ, ὅτι πολὺν χρόνον αὐτοὺς ἐδίδασκον.

[02201] Καὶ τῇ κοινωνίᾳ, καὶ τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου, καὶ τῇ προσευχῇ.

[02202] Πάντα κοινῇ, πάντα µετὰ καρτερίας ἐποίουν, φησί.

[02203] Ἐγένετο δὲ πάσῃ ψυχῇ φόβος τῶν πιστευσάντων, πολλά τε τέρατα καὶ σηµεῖα διὰ τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο.

[02204] Εἰκότως.

[02205] Οὐ γὰρ ὡς τῶν τυχόντων κατεφρόνουν, οὐδὲ τοῖς ὁρωµένοις προσεῖχον, ἀλλὰ πεπύρωτο αὐτῶν ἡ διάνοια.

[02206] Ἐπειδὴ δὲ ἄνωθεν ἦν πολὺς ῥέων ὁ Πέτρος, καὶ ἐδείκνυ τὰς ἐπαγγελίας καὶ τὰ µέλλοντα, εἰκότως ἐξέστησαν τῷ φόβῳ, καὶ ἐµαρτύρει τοῖς λεγοµένοις
τὰ θαύµατα.

[02207] Καθάπερ οὖν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ πρότερον σηµεῖα, εἶτα διδασκαλία, εἶτα θαύµατα·

[02208] οὕτω καὶ νῦν.

[02209] Πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπιτοαυτὸ, καὶ εἶχον ἅπαντα κοινά.

[02210] Ὅρα εὐθέως ὅση ἡ ἐπίδοσις.

[02211] Οὐ γὰρ ἐν ταῖς εὐχαῖς µόνον ἡ κοινωνία, οὐδὲ ἐν τῇ διδασκαλίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ πολιτείᾳ.

[02212] Καὶ τὰ κτήµατα καὶ τὰς ὑπάρξεις ἐπίπρασκον, καὶ διεµέριζον αὐτὰ πᾶσι, καθότι ἄν τις χρείαν εἶχεν.

[02213] Ὅρα, πόσος φόβος αὐτοῖς ἐνεγένετο;

[02214] Καὶ διεµέριζον αὐτά.

[02215] Τοῦτο εἶπε, τὸ οἰκονοµικὸν δηλῶν.

[02216] Καθότι ἄν τις χρείαν εἶχεν.

[02217] Οὐχ ἁπλῶς, καθάπερ οἱ παρ' Ἕλλησι φιλόσοφοι, οἱ µὲν ἀνῆκαν τὴν γῆν, οἱ δὲ εἰς θάλασσαν ἔῤῥιψαν πολὺ χρυσίον, ὅπερ οὐχ ὑπεροψίᾳ χρηµάτων ἦν,
ἀλλὰ µωρία καὶ ἄνοια.

[02218] Πανταχοῦ γὰρ ἐσπούδασεν ὁ διάβολος ἀεὶ τοῦ Θεοῦ τὰ κτίσµατα διαβάλλειν, ὡς οὐκ ἐνὸν καλῶς χρήσασθαι χρήµασι.

[02219] Καθ' ἡµέραν τε προσκαρτεροῦντες ὁµοθυµαδὸν ἐν τῷ ἱερῷ.

[02220] Ἐνταῦθα τὸν τρόπον διδάσκει, καθ' ὃν τῆς διδασκαλίας ἀπέλαυον.

[02221] βʹ.

[02222] Καὶ σκόπει, πῶς οὐδὲν ἐποίουν ἕτερον Ἰουδαῖοι, οὐ µικρὸν, οὐ µέγα, ἀλλὰ τῷ ἱερῷ προσήδρευον.

[02223] Ἅτε γὰρ σπουδαιότεροι γεγενηµένοι, καὶ περὶ τὸν τόπον εὐλάβειαν πλείονα εἶχον.

[02224] Οὐ γὰρ ἀπέσπων αὐτοὺς οἱ ἀπόστολοι τέως, ὥστε µὴ βλάψαι.

[02225] Κλῶντές τε κατ' οἶκον ἄρτον, µετελάµβανον τροφῆς ἐν ἀγαλλιάσει καὶ ἀφελότητι καρδίας, αἰνοῦντες τὸν Θεὸν, [60.65] καὶ ἔχοντες χάριν πρὸς ὅλον τὸν λαόν.

[02226] Τὸν ἄρτον ἐµοὶ δοκεῖ λέγων, καὶ τὴν νηστείαν ἐνταῦθα σηµαίνειν καὶ τὸν σκληρὸν βίον·

[02227] τροφῆς γὰρ, οὐ τρυφῆς µετελάµβανον.

[02228] Ἐντεῦθεν, ἀγαπητὲ, µάνθανε, ὡς οὐχ ἡ τρυφὴ, ἀλλ' ἡ τροφὴ τὴν ἀπόλαυσιν ποιεῖ·

[02229] καὶ ὡς οἱ τρυφῶντες, ἐν λύπῃ, οἱ δὲ µὴ τρυφῶντες, ἐν χαρᾷ.

[02230] Ὁρᾷς, ὅτι οἱ Πέτρου λόγοι καὶ τοῦτο εἶχον, τὸν τοῦ βίου σωφρονισµόν;

[02231] Οὕτως οὐκ ἔνι γενέσθαι ἀγαλλίασιν, µὴ ἀφελείας οὔσης.

64/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02232] Καὶ πῶς, φησὶν, Εἶχον χάριν πρὸς ὅλον τὸν λαόν;

[02233] ∆ι' ὧν ἐποίουν διὰ τῆς ἐλεηµοσύνης.

[02234] Μὴ γάρ µοι, εἰ οἱ ἀρχιερεῖς ἐπέστησαν αὐτοῖς ὑπὸ φθόνου καὶ βασκανίας, τοῦτο ἴδῃς·

[02235] ἀλλ' ὅτι πρὸς τὸν λαὸν χάριν εἶχον.

[02236] Ὁ δὲ Κύριος προσετίθει τοὺς σωζοµένους καθ' ἡµέραν τῇ Ἐκκλησίᾳ.

[02237] Πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπιτοαυτό.

[02238] Οὕτω πανταχοῦ καλὸν ἡ ὁµόνοια.

[02239] Ἑτέροις τε λόγοις διεµαρτύρατο.

[02240] Τοῦτο εἶπε, δεικνὺς, ὅτι οὐκ ἤρκει τὰ λεχθέντα·

[02241] ἢ καὶ ἐκεῖνα µὲν, ὥστε πρὸς πίστιν ἐπαχθῆναι, ταῦτα δὲ, τίνα χρὴ τὸν πιστὸν ποιεῖν, εἴρηται.

[02242] Καὶ οὐκ εἶπεν, Ἐπὶ τῷ σταυρῷ, ἀλλ', Ἐπὶ τῷ ὀνόµατι Ἰησοῦ Χριστοῦ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑµῶν.

[02243] Οὐδὲ ἀναµιµνήσκει αὐτοὺς συνεχῶς τοῦ σταυροῦ, ἵνα µὴ ὀνειδίζειν δόξῃ, ἀλλ' ἁπλῶς, Μετανοήσατε, φησὶ, καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ἐν τῷ ὀνόµατι
Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ἄφεσιν ἁµαρτιῶν.

[02244] Καὶ µὴν ἑτέρως ἔχει τῶν ἐνταῦθα δικαστηρίων ὁ νόµος·

[02245] ἀλλ' ἐπὶ τοῦ κηρύγµατος ὅταν ὁ ἡµαρτηκὼς ὁµολογήσῃ, τότε σώζεται.

[02246] Ὅρα, πῶς οὐ τὸ µεῖζον παρέδραµεν ὁ Πέτρος·

[02247] ἀλλὰ πρότερον τὴν χάριν εἰπὼν, τότε καὶ ἐκεῖνο ἐπήγαγε, λέγων·

[02248] Λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύµατος.

[02249] Ἀξιόπιστος ὁ λόγος αὐτόθεν ἐξ ὧν αὐτοὶ ἔλαβον.

[02250] Τέως γὰρ τὸ εὔκολον λέγει καὶ πολλὴν ἔχον δωρεὰν, καὶ τότε ἐπὶ τὸν βίον ἄγει, εἰδὼς, ὅτι ὑπόθεσις αὐτοῖς ἔσται σπουδῆς, τὸ ἤδη γεύσασθαι τῶν
τοσούτων ἀγαθῶν.

[02251] Ἐπεὶ δὲ ἐπόθει ἀκοῦσαι ὁ ἀκροατὴς, τί ἦν τῶν πλειόνων λόγων τὸ κεφάλαιον, καὶ τοῦτο προστίθησι, δεικνὺς ὅτι ἡ δωρεὰ τοῦ ἁγίου Πνεύµατος.

[02252] Οἱ µὲν οὖν ἀποδεξάµενοι τὸν λόγον ἐπῄνεσαν τὰ λεχθέντα, καίτοι φόβου γέµοντα, καὶ µετὰ τὴν συγκατάθεσιν τότε ἐπὶ τὸ βάπτισµα ἔρχονται.

[02253] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[02254] Ἦσαν, φησὶ, προσκαρτεροῦντες τῇ διδαχῇ.

[02255] Ἐκ τούτου δῆλον, ὅτι οὐ µίαν ἡµέραν, οὐδὲ δύο καὶ τρεῖς, ἀλλ' ἐπὶ πολλὰς ἐδιδάσκοντο, ἅτε ἐφ' ἕτερον µεταστάντες βίον.

[02256] Καὶ ἐγένετο πάσῃ ψυχῇ φόβος.

[02257] Εἰ πάσῃ, καὶ τῶν µὴ πιστευσάντων.

[02258] Εἰκὸς δὲ αὐτοὺς παθεῖν τοσαύτην ἀθρόον µεταβολὴν ἰδόντας·

[02259] τάχα δὲ καὶ ἀπὸ τῶν σηµείων, Οὐχὶ, Ὁµοῦ δὲ, ἀλλ', Ὁµοθυµαδὸν, εἶπεν, ἐπειδὴ ἔνι ὁµοῦ µὲν εἶναί τινας, οὐ µὴν δὲ ὁµοθυµαδὸν, διῃρηµένους ταῖς γνώµαις.

[02260] Λόγοις τε παρεκάλει.

[02261] Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα λέγει τὴν διδασκαλίαν, ἐπιτέµνων τὸν λόγον·

[02262] ἐξὸν δὲ µανθάνειν, ὅτι ὡς νέους παῖδας ἔτρεφον τῇ τροφῇ τῇ πνευµατικῇ.

[02263] Καὶ ἄγγελοι γεγόνασι λοιπὸν ἐξαίφνης.

[02264] Καὶ διεµέριζον καθὸ χρείαν τις εἶχεν.

[02265] Εἶδον, ὅτι τὰ πνευµατικὰ κοινὰ, καὶ οὐδεὶς ἕτερος ἑτέρου πλέον ἔχει, καὶ ταχέως ἦλθον ἐπὶ τὸ τὰ αὐτῶν πᾶσι διαδιδόναι.

[02266] Πάντες δὲ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπιτοαυτό.

65/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02267] Ὅτι δὲ οὐ τόπῳ ἦσαν ἐπιτοαυτὸ, δῆλον ἐξ ὧν ἐπήγαγε λέγων, Καὶ πάντα εἶχον κοινά.

[02268] Πάντες δὲ, φησὶν, οὐχ ὁ µὲν, ὁ δὲ οὔ.

[02269] Τοῦτο πολιτεία ἀγγελικὴ, µηδὲν αὐτῶν λέγειν ἴδιον εἶναι.

[02270] Ἐντεῦθεν ἡ ῥίζα τῶν κακῶν ἐξεκόπη, καὶ δι' ὧν ἔπραττον [60.66] ἔδειξαν, ὅτι ἤκουσαν.

[02271] Ἄρα τοῦτο ἦν ὃ ἔλεγε, Σώθητε ἀπὸ τῆς γενεᾶς τῆς σκολιᾶς ταύτης.

[02272] Καὶ προσετέθησαν τῇ ἡµέρᾳ ἐκείνῃ ψυχαὶ ὡσεὶ τρισχίλιαι.

[02273] Ἐπειδὴ τρισχίλιοι γεγόνασιν, ἐξήγαγον αὐτοὺς λοιπὸν ἔξω, οἳ καὶ µετὰ παῤῥησίας, ἅτε πολλῆς οὔσης ἤδη, καθ' ἡµέραν ἀνῄεσαν καὶ προσήδρευον ἐν τῷ ἱερῷ·

[02274] ἐπεὶ καὶ Πέτρος καὶ Ἰωάννης µικρὸν ὕστερον τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν·

[02275] οὐδὲν γὰρ τέως παρεκίνουν τῶν Ἰουδαϊκῶν.

[02276] Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ εἰς τὸν τόπον τιµὴ διέβαινε πρὸς τὸν τοῦ ἱεροῦ ∆εσπότην.

[02277] Εἶδες εὐλαβείας ἐπίδοσιν;

[02278] Χρήµατα ἔῤῥιψαν, καὶ ἔχαιρον, καὶ πολλὴ ἦν ἡ εὐφροσύνη·

[02279] µείζονα γὰρ ἦν ἃ ἐλάµβανον ἀγαθά.

[02280] Οὐδεὶς ὠνείδιζεν, οὐδεὶς ἐφθόνει, οὐδεὶς ἐβάσκαινεν, οὐκ ἦν τῦφος, οὐκ ἦν ἐξουδένωσις·

[02281] καθάπερ παιδία ἐνόµιζον οὕτω παιδεύεσθαι, ὡς ἀρτίτοκοι οὕτω διέκειντο.

[02282] Καὶ τί ὡς ἐν ἀµυδρᾷ λέγω εἰκόνι;

[02283] Εἰ µέµνησθε ὡς, ὅτε τὴν πόλιν ἡµῖν ἔσεισεν ὁ Θεὸς, καὶ πάντες ἦσαν συνεσταλµένοι, οὕτω τότε ἐκεῖνοι διέκειντο·

[02284] οὐδεὶς ὕπουλος ἦν, οὐδεὶς πονηρός.

[02285] Καὶ γὰρ τοιοῦτον φόβος, τοιοῦτον ἡ θλῖψις.

[02286] Οὐκ ἦν τὸ ψυχρὸν ῥῆµα τὸ, Ἐµὸν, καὶ τὸ, Σόν.

[02287] ∆ιὰ τοῦτο ἀγαλλίασις ἦν ἐπὶ τῆς τραπέζης·

[02288] οὐδεὶς ὡς ἐξ ἰδίων ἐσθίων διέκειτο, οὐδεὶς ὡς ἐξ ἀλλοτρίων·

[02289] καίτοι δοκεῖ αἴνιγµα εἶναι.

[02290] Οὔτε ἀλλότρια ἐνόµιζον εἶναι τὰ τῶν ἀδελφῶν·

[02291] δεσποτικὰ γὰρ ἦν·

[02292] οὔτε ἴδια, ἀλλὰ τῶν ἀδελφῶν.

[02293] Οὔτε ὁ πένης ᾐσχύνετο, οὔτε ὁ πλούσιος ἐτυφοῦτο.

[02294] Τοῦτό ἐστιν ἀγαλλίασις.

[02295] Κἀκεῖνος ὡς εὐεργετούµενος διέκειτο, καὶ εὖ πάσχων µᾶλλον, καὶ οὗτοι ὡς δοξαζόµενοι ταύτῃ, καὶ πάνυ πρὸς αὐτοὺς ἦσαν συνδεδεµένοι.

[02296] Ἐπειδὴ γὰρ ἐν ταῖς τῶν χρηµάτων διανοµαῖς καὶ ὕβρεις, καὶ ἀπονοίας, καὶ λύπας γίνεσθαι συµβαίνει, διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὁ Ἀπόστολος·

[02297] Μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης.

[02298] Ὅρα, πόσα αὐτοῖς µαρτυρεῖ;

[02299] Πίστιν γνησίαν, βίον ὀρθὸν, τὴν ἐν ἀκροάσει καρτερίαν, τὴν ἐν εὐχαῖς, τὴν ἐν ἀφελείᾳ, τὴν ἐν εὐφροσύνῃ.

[02300] γʹ.

[02301] ∆ύο ἦν ἱκανὰ ἐµβαλεῖν αὐτοὺς εἰς ἀθυµίαν, ἥ τε νηστεία, καὶ τὸ τὰ χρήµατα διαδίδοσθαι.

[02302] Οἱ δὲ καὶ δι' ἀµφότερα ἔχαιρον.

66/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02303] Τίς γὰρ τοὺς οὕτω διακειµένους οὐκ ἂν ἠγάπησεν ὡς πατέρας κοινούς·

[02304] Οὐδὲν ἔτικτον πονηρὸν κατ' ἀλλήλων·

[02305] τὸ πᾶν ἐπέτρεπον τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ.

[02306] Οὐκ ἦν φόβος, καὶ ταῦτα ἐν µέσοις κινδύνοις ἐµβεβληκότων αὐτῶν.

[02307] ∆ιὰ γοῦν τῆς ἀφελείας τὴν πᾶσαν αὐτῶν ἐδήλωσεν ἀρετὴν, πολὺ καὶ τῆς τῶν χρηµάτων ὑπεροψίας, καὶ τῆς νηστείας, καὶ τῆς ἐν ταῖς εὐχαῖς
καρτερίας µείζονα οὖσαν.

[02308] Οὕτω δὲ καὶ καθαρῶς ᾔνουν τὸν Θεὸν, µᾶλλον δὲ τοῦτό ἐστιν αἰνεῖν τὸν Θεόν.

[02309] Ὅρα δὲ καὶ ἐνταῦθα αὐτοὺς ἀπολαµβάνοντας εὐθέως τὰς ἀµοιβάς.

[02310] Τὸ γὰρ ἔχειν χάριν πρὸς τὸν λαὸν, τοῦτό ἐστιν, ὅτι ποθεινοί τινες ἦσαν καὶ ἐπέραστοι.

[02311] Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἀγάσαιτο, τίς δὲ οὐκ ἂν θαυµάσειεν ἄνθρωπον τὸ ἦθος ἁπλοῦν, ἢ τίς οὐκ ἂν συνδεθείη τῷ µηδὲν ὕπουλον ἔχοντι;

[02312] Τίνων δὲ ἄλλων ἐστὶν ἡ σωτηρία ἢ τούτων;

[02313] τίνων δὲ τὰ µεγάλα ἀγαθά;

[02314] Οὐχὶ ποιµένες εὐηγγελίσθησαν πρότεροι;

[02315] οὐχὶ Ἰωσὴφ ἁπλοῦς τις ὢν ἄνθρωπος, ὥστε µὴ διὰ µοιχείας ὑποψίαν φοβηθέντα αὐτὸν ἐργάσασθαί τι πονηρόν;

[02316] οὐχὶ ἀγροίκους ἐξελέγετο τοὺς ἀπλάστους;

[02317] Ψυχὴ γὰρ, φησὶν, εὐλογηµένη πᾶσα ἁπλῆ·

[02318] καὶ πάλιν, Ὁ δὲ πορευόµενος ἁπλῶς, πορεύεται πεποιθώς.

[02319] Ναὶ, φησίν·

[02320] ἀλλὰ καὶ φρονήσεως δεῖ.

[02321] Τί γὰρ ἄλλο ἐστὶν ἁπλότης ἀλλ' ἢ φρόνησις;

[02322] Ὅταν γὰρ µηδὲν ὑποπτεύῃς πονηρὸν, οὔτε τεκτῆναι δύνασαι πονηρόν·

[02323] ὅταν µηδὲν ἔχῃς τῶν δεινῶν, οὐδὲ µνησικακῆσαι δυνήσῃ.

[02324] Ὕβρισέ τις;

[02325] οὐκ ἤλγησας·

[02326] ἐκακηγόρησεν;

[02327] οὐδὲν ἔπαθες·

[02328] ἐβάσκηνεν;

[02329] οὐδὲ οὕτως ἔπαθές τι.

[02330] Ὁδός τίς ἐστιν ἐπὶ φιλοσοφίαν ἡ ἁπλότης.

[02331] [60.67] Οὐδεὶς οὕτως ἐστὶ τὴν ψυχὴν καλὸς, ὡς ὁ ἁπλοῦς.

[02332] καθάπερ γὰρ ἐν τῷ σώµατι ὁ µὲν στυγνὸς καὶ κατηφὴς καὶ σύννους, κἂν καλὸς ᾖ, τὸ πολὺ τῆς ὡραιότητος ὑποτέµνεται·

[02333] ὁ δὲ ἀνειµένος καὶ ἠρέµα µειδιῶν τὴν ὄψιν, ἐπιτείνει τὴν ὡραιότητα·

[02334] οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς, ὁ µὲν σύννους κἂν µυρία ἔχῃ κατορθώµατα, ἠφάνισεν αὐτά·

[02335] ὁ δὲ ἀνειµένος καὶ ἁπλοῦς, τοὐναντίον.

[02336] Καὶ φίλον τὸν τοιοῦτον µετὰ ἀσφαλείας ἄν τις εἰργάσαιτο, καὶ ἐχθρὸν γενόµενον καταλλάξειεν.

[02337] Οὐ γὰρ δεῖ φυλακῆς καὶ προφυλακῆς, οὐδὲ δεσµῶν καὶ συνδέσµων ἐπὶ τοῦ τοιούτου, ἀλλὰ πολλὴ µὲν αὐτῷ ἔσται ἡ ἄνεσις, πολλὴ δὲ καὶ τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ.

67/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02338] Τί οὖν, ἂν εἰς πονηροὺς, φησὶν, ἄνδρας ὁ τοιοῦτος ἐµπέσῃ;

[02339] Ὁ Θεὸς ὁ προστάξας εἶναι ἀπλάστους, ὀρέξει χεῖρα.

[02340] Τί τοῦ ∆αυῒδ ἀπλαστότερον ἦν;

[02341] τί δὲ τοῦ Σαοὺλ πονηρότερον;

[02342] Τίς οὖν περιεγένετο;

[02343] Τί δαὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωσήφ;

[02344] οὐχ ὁ µὲν ἀπλάστως προσῄει τῇ δεσποίνῃ, ἡ δὲ κακούργως;

[02345] Τί οὖν, εἰπέ µοι, ἐκεῖνος ἠδίκηται;

[02346] Τί δαὶ τοῦ Ἄβελ ἀπλαστότερον ἦν;

[02347] τί δαὶ τοῦ Κάϊν κακουργότερον;

[02348] Ὁ Ἰωσὴφ δὲ πάλιν οὐκ ἀπλάστως ἐκέχρητο τοῖς ἀδελφοῖς;

[02349] οὐ διὰ τοῦτο εὐδοκίµησεν, ὅτι ὁ µὲν ἀνυπόπτως πάντα ἐφθέγγετο, οὗτοι δὲ κακούργως ἐδέχοντο;

[02350] Καὶ ἅπαξ εἶπε τὰ ὀνείρατα, καὶ πάλιν εἶπε, καὶ οὐκ ἐφυλάξατο·

[02351] καὶ πάλιν πρὸς αὐτοὺς ἀπῄει τροφὰς ἀποίσων, καὶ οὐδὲν ἐφυλάττετο, τὸ πᾶν ἐπιτρέπων τῷ Θεῷ·

[02352] ἀλλ' ὅσῳ ἐκεῖνοι πρὸς αὐτὸν οὕτω διέκειντο ὡς πρὸς πολέµιον, οὕτως ἐκεῖνος ὡς πρὸς ἀδελφούς.

[02353] Καὶ ἠδύνατο ὁ Θεὸς µὴ ἀφεῖναι αὐτὸν ἐµπεσεῖν, ἀλλ' ἀφῆκεν, ἵνα δειχθῇ τὸ θαῦµα, καὶ ὅτι κἂν τὰ αὐτῶν ἐπιδείξωνται, ἐκεῖνος ἀνώτερος ἔσται.

[02354] Ὥστε κἂν λάβῃ πληγὴν, οὐ παρ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ παρ' ἑτέρου λαµβάνει.

[02355] Ὁ δὲ πονηρὸς ἑαυτὸν µὲν πλήττει πρότερον, ἕτερον δὲ οὐδένα·

[02356] οὕτως ἐστὶ καὶ ἑαυτῷ πολέµιος.

[02357] Τοῦ τοιούτου ἀεὶ ἀθυµίας ἡ ψυχὴ µεστὴ, τῶν λογισµῶν ἀεὶ συνδεδεµένων·

[02358] κἂν ἀκοῦσαι, κἂν εἰπεῖν τι δέῃ πάντα µετὰ ἐγκληµάτων ποιεῖ, πάντα µετὰ αἰτίας.

[02359] Φιλία τῶν τοιούτων καὶ ὁµόνοια πόῤῥω καὶ µακρὰν ἐσκήνωνται·

[02360] µάχαι δὲ παρ' αὐτοῖς καὶ ἔχθραι καὶ ἀηδίαι, καὶ ἑαυτοὺς ὑποπτεύουσιν οἱ τοιοῦτοι.

[02361] Τούτοις οὐδὲ ὕπνος ἡδὺς, οὔτε ἄλλο οὐδέν.

[02362] Ἂν δὲ καὶ γυναῖκα ἔχωσι.

[02363] βαβαὶ, πρὸς πάντας ἐχθροὶ γίνονται καὶ πολέµιοι·

[02364] ζηλοτυπίαι µυρίαι, φόβος διηνεκής·

[02365] πονηρὸς δὲ παρὰ τὸ πονεῖν εἴρηται.

[02366] Οὕτω γοῦν καὶ ἡ Γραφὴ πόνον ἀεὶ τὴν πονηρίαν καλεῖ, ὡς ὅταν λέγῃ, Ὑπὸ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ κόπος καὶ πόνος·

[02367] καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν, Καὶ τὸ πλεῖον αὐτῶν κόπος καὶ πόνος.

[02368] Εἰ δὲ θαυµάζοι τις, πόθεν µὲν παρὰ τὴν ἀρχὴν τοιοῦτοι γεγόνασι, νῦν δὲ οὐ τοιοῦτοι, µαθέτω τὴν θλῖψιν αἰτίαν, τὴν διδάσκαλον τῆς φιλοσοφίας, τὴν
µητέρα τῆς εὐλαβείας.

[02369] Ὅτε χρηµάτων ἀναίρεσις ἦν, τότε οὐδὲ πονηρία ἦν.

[02370] Ναὶ, φησίν·

[02371] αὐτὸ γὰρ τοῦτο ἐρωτῶ·

[02372] νῦν δὲ πόθεν ἡ τοσαύτη πονηρία·

68/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02373] πόθεν ἐκείνοις µὲν ἐπῆλθε τοῖς τρισχιλίοις καὶ πεντακισχιλίοις εὐθέως ἑλέσθαι τὴν ἀρετὴν, καὶ ὁµοῦ οὕτως ἐγένοντο φιλόσοφοι, νῦν δὲ µόλις εἷς εὑρίσκεται;

[02374] τότε δὲ οὕτω συνεφώνουν;

[02375] τί τὸ ποιῆσαν αὐτοὺς σφοδροὺς καὶ διεγηγερµένους;

[02376] τί αὐτοὺς ἄφνω ἐπύρωσεν;

[02377] Ἐπειδὴ µετὰ πολλῆς προσῆλθον τῆς εὐλαβείας·

[02378] ἐπειδὴ τὰ τῶν τιµῶν οὐκ ἦν καθάπερ νῦν·

[02379] ἐπειδὴ πρὸς τὰ µέλλοντα µετέστησαν αὐτῶν τὴν διάνοιαν, καὶ οὐδὲν τῶν παρόντων προσεδόκων.

[02380] Τοῦτό ἐστι πεπυρωµένης ψυχῆς, τὸ τοῖς δεινοῖς ἐνστρέφεσθαι·

[02381] τοῦτο ἐνόµιζον [60.68] ἐκεῖνοι χριστιανισµὸν εἶναι.

[02382] Ἀλλ' οὐχ ἡµεῖς·

[02383] νῦν γὰρ τὰς ἀνέσεις ἐνταῦθα ζητοῦµεν.

[02384] ∆ιὰ τοῦτο οὐδὲ, ὅταν δέῃ, τούτων ἐπιτευξόµεθα.

[02385] Τί ποιήσωµεν, ἠρώτων ἐκεῖνοι, ἀπογινώσκοντες ἑαυτῶν;

[02386] Ὑµεῖς δὲ τὸ ἐναντίον, Τί ποιήσοµεν;

[02387] λέγοµεν ἐπιδεικνύµενοι πρὸς τοὺς παρόντας, καὶ µέγα φρονοῦντες ἐφ' ἑαυτοῖς.

[02388] Ἅπερ ἔδει γενέσθαι ἐποίουν ἐκεῖνοι, ἡµεῖς δὲ τοὐναντίον.

[02389] Κατέγνωσαν ἑαυτῶν ἐκεῖνοι, ἀπέγνωσαν αὐτῶν τῆς σωτηρίας·

[02390] διὰ τοῦτο τοιοῦτοι γεγόνασιν.

[02391] Ἔγνωσαν ὅσον ἔλαβον δῶρον.

[02392] δʹ.

[02393] Πῶς δὲ ὑµεῖς ἔσεσθε τοιοῦτοι, ἀπεναντίας ἐκείνοις ἅπαντα πράττοντες;

[02394] Ἐκεῖνοι ἅµα ἤκουσαν καὶ ἐβαπτίσαντο·

[02395] οὐκ εἶπον ταῦτα τὰ ῥήµατα τὰ ψυχρὰ, ἅπερ ἡµεῖς νῦν, οὐδὲ τὴν ἀναβολὴν ἐπραγµατεύσαντο·

[02396] καίτοι γε οὐ πάντα ἤκουσαν τὰ δικαιώµατα, ἀλλὰ µόνον, τὸ, Σώθητε ἀπὸ τῆς γενεᾶς ταύτης.

[02397] Οὐκ ὀκνηροὺς αὐτοὺς ἐποίησεν, ἀλλὰ ἀπεδέξαντο τοὺς λόγους·

[02398] καὶ ὅτι ἀπεδέξαντο, διὰ τῶν ἔργων ἐδήλωσαν, καὶ ἔδειξαν ἑαυτοὺς τίνες ἦσαν.

[02399] Ἅµα γὰρ ἐνέβησαν εἰς τὸν ἀγῶνα, ἀπεδύσαντο τὰ ἱµάτια·

[02400] ἡµεῖς δὲ ἐµβαίνοντες, µετὰ ἱµατίων παλαίειν βουλόµεθα.

[02401] ∆ιὰ τοῦτο οὐ δεῖται πόνων ὁ ἀνταγωνιστὴς, ἀλλ' ἐν αὐτοῖς περιπλακέντες πολλάκις κατηνέχθηµεν.

[02402] Ταὐτὸν γὰρ ποιοῦµεν, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἄνδρα ἀθλητὴν κεκονιµένον.

[02403] µέλανα, γυµνούµενον ἰδὼν, πολὺν καὶ ἀπὸ τῆς ἄµµου καὶ τοῦ ἡλίου πηλὸν ἔχοντα, καὶ ἀνακεχρωσµένον τῷ ἐλαίῳ, καὶ τῷ ἱδρῶτι, καὶ τῷ πηλῷ, αὐτὸς
µύρων ὄζων, σηρικὰ λαβὼν ἱµάτια καὶ χρυσᾶ ὑποδήµατα, καὶ στολὴν µέχρι σφυρῶν καθιεµένην, καὶ χρυσία περὶ τὴν κεφαλὴν, συµπλέκοιτο εἰσιών.

[02404] Ὁ γὰρ τοιοῦτος οὐκ ἐµποδισθήσεται µόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν τὴν φροντίδα περὶ τὸ µὴ µολῦναι µηδὲ διαῤῥῆξαι τοὺς χιτῶνας ἔχων, ἐκ πρώτης
εὐθέως προσβολῆς πεσεῖται, καὶ ὅπερ δέδοικεν, εὐθέως τοῦτο πείσεται, περὶ ἐκεῖνα τὰ καίρια τὴν ζηµίαν λαβών.

[02405] Καιρὸς ἀγῶνος ἐνέστηκε·

[02406] σὺ δὲ περιβάλλῃ σηρικά;

[02407] καιρὸς γυµνασίας, καιρὸς σταδίου·

69/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02408] σὺ δὲ καθάπερ ἐν ποµπῇ κοσµεῖς σαυτόν;

[02409] Καὶ πῶς περιέσῃ;

[02410] Μή µοι πρὸς τὰ ἔξω ἴδῃς, ἀλλὰ πρὸς τὰ ἔσω.

[02411] Ταῖς γὰρ τούτων φροντίσι, καθάπερ σχοινίοις χαλεποῖς, πάντοθεν ἡ ψυχὴ συνδέδεται, χεῖρα οὐκ ἐῶσα ἀντᾶραι, οὐδὲ ἐπανατείνασθαι τῷ πολεµίῳ,
µαλακοὺς ἐργαζοµένη καὶ ἁπαλούς.

[02412] Ἀγαπητὸν, πάντων ἀπαλλαγέντα δυνηθῆναι περιγενέσθαι τῆς ἀκαθάρτου δυνάµεως ἐκείνης.

[02413] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς, ὡς οὐκ ἀρκούσης τῆς τῶν χρηµάτων µόνον ἀποβολῆς, ὅρα τί φησι.

[02414] Πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ δεῦρο ἀκολούθει µοι.

[02415] Εἰ δὲ, οὐδὲ ὅταν ἀποδυσώµεθα τὰ χρήµατα, οὐδέπω ἐν ἀσφαλείᾳ ἑστήκαµεν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρας τινὸς τέχνης καὶ ἀκριβείας ἡµῖν δεῖ·

[02416] πολλῷ µᾶλλον ἔχοντες, οὐδὲν ἐργασόµεθα µέγα, ἀλλὰ καταγέλαστοι καὶ τοῖς θεαταῖς καὶ αὐτῷ γενησόµεθα τῷ πονηρῷ.

[02417] Κἂν γὰρ διάβολος µὴ ᾖ, κἂν ὁ παλαίων µηδεὶς ᾖ, µυρίαι πάντοθεν ὁδοὶ πρὸς τὴν γέενναν τὸν φιλοχρήµατον ἄγουσι.

[02418] Ποῦ νῦν εἰσιν οἱ λέγοντες, ∆ιατί ὁ διάβολος γέγονεν;

[02419] Ἰδοὺ ἐνταῦθα ὁ διάβολος οὐδὲν ἐργάζεται, ἀλλὰ τὸ πᾶν ἡµεῖς.

[02420] Καὶ µὴν οἱ ἐν τοῖς ὄρεσι ταῦτα λέγειν ὤφειλον, οἱ µετὰ σωφροσύνην καὶ χρηµάτων ὑπεροψίαν καὶ τὴν τῶν ἄλλων καταφρόνησιν, πατέρα, καὶ οἰκίας,
καὶ ἀγροὺς, καὶ γυναῖκα, καὶ παιδία ἀφεῖναι µυριάκις ἑλόµενοι.

[02421] Ἀλλ' ἐκεῖνοι µάλιστα ταῦτα οὐ λέγουσιν·

[02422] ἃ δὲ οὐδέποτε λέγειν ἐχρῆν, οὗτοι λέγουσιν.

[02423] Ἐκεῖνα [60.69] ὄντως τοῦ διαβόλου τὰ παλαίσµατα·

[02424] εἰς ταῦτα δὲ οὐδὲ καθεῖναι ἄξιον.

[02425] Ἀλλὰ αὐτὴν, φησὶ, τὴν φιλοχρηµατίαν ὁ διάβολος ἐνίησι.

[02426] Καὶ ἀπόφυγε, καὶ µὴ καταδέξῃ, ἄνθρωπε.

[02427] Νῦν δὲ, ἂν µέν τινα ἴδῃς τινὸς ἀπὸ δρυφάκτου κατασκευάζοντα βόρβορον, εἶτα τὸν ὁρῶντα καταχεόµενον αὐτοῦ ἑστῶτα καὶ τὸ πᾶν δεχόµενον τῇ κεφαλῇ,
οὐ µόνον οὐκ ἐλεεῖς, ἀλλὰ καὶ ἀγανακτεῖς, καὶ φὴς αὐτὸν δικαίως πεπονθέναι, καὶ, Μὴ µωρὸς ἴσθι, ἕκαστος πρὸς αὐτὸν φθέγγεται·

[02428] καὶ οὐ τὸν βάλλοντα τοσοῦτον αἰτιᾷ, ἀλλὰ τὸν δεχόµενον.

[02429] Νυνὶ δὲ οἶδας, ὅτι τοῦ διαβόλου ἡ φιλοχρηµατία·

[02430] οἶδας, ὅτι µυρίων κακῶν τοῦτο αἴτιον·

[02431] ὁρᾷς αὐτὸν καθάπερ βόρβορον κατασκευάζοντα τοὺς συρφετοὺς λογισµοὺς καὶ αἰσχρούς·

[02432] καὶ γυµνῇ τῇ κεφαλῇ δεχόµενος τὴν ἀκαθαρσίαν τὴν ἐκείνου οὐ νοεῖς, δέον µικρὸν ἐκκλίναντα τοῦ παντὸς ἀπηλλάχθαι;

[02433] Καθάπερ ἂν ἐκεῖνος τὸν τόπον ἐκκλίνας ἀπηλλάγη·

[02434] οὕτω καὶ σὺ µὴ δέχου τοὺς τοιούτους λογισµοὺς, καὶ φεύξῃ τὴν ἁµαρτίαν, ἀπόκρουσαι τὴν ἐπιθυµίαν.

[02435] Καὶ πῶς ἀποκρούσοµαι;

[02436] φησίν.

[02437] Εἰ µὲν Ἕλλην ἦς, καὶ τὰ παρόντα ἐθαύµαζες µόνα, τάχα πολλῆς ἦν δυσκολίας τὸ πρᾶγµα, καίτοι γε ἐκεῖνοι κατώρθωσαν τοῦτο·

[02438] ἄνθρωπος δὲ τὸν οὐρανὸν προσδοκῶν καὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, λέγεις, Πῶς [60.70] ἀποκρούσοµαι;

[02439] Εἰ τοὐναντίον ἔλεγον, τότε ἐχρῆν ἀπορεῖν·

[02440] εἰ ἔλεγον, Ἐπιθύµησον χρηµάτων.

[02441] Καὶ πῶς ἐπιθυµήσω χρηµάτων;

[02442] ἔφης ἂν, τοιαῦτα ὁρῶν.

70/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02443] Εἰπέ µοι, εἰ χρυσοῦ προκειµένου καὶ λίθων τιµίων ἔλεγον, Ἐπιθύµησον µολύβδου·

[02444] ἆρα οὐκ ἦν ἀπορίας;

[02445] Εἶπες γὰρ ἂν, Πῶς δύναµαι;

[02446] Εἰ δὲ ἔλεγον, Μὴ ἐπιθυµήσῃς, τοῦτο εὐκολώτερον ἦν.

[02447] Οὐ θαυµάζω τοὺς καταφρονοῦντας, ἀλλὰ τοὺς µὴ καταφρονοῦντας·

[02448] σφόδρα ψυχῆς τοῦτο νωθείας πεπληρωµένης, µυιῶν καὶ κωνώπων οὐδὲν διαφερούσης, χαµαὶ συροµένης, ἰλυσπωµένης ἐν τῷ βορβόρῳ, οὐδὲν
µέγα φανταζοµένης Τί λέγεις;

[02449] ζωὴν µέλλεις κληρονοµεῖν αἰώνιον, καὶ λέγεις, Πῶς καταφρονήσω τῆς παρούσης ὑπὲρ ἐκείνην;

[02450] µὴ γὰρ ἀµφήριστά ἐστι τὰ πράγµατα;

[02451] Ἱµάτιον µέλλεις λαµβάνειν βασιλικόν·

[02452] καὶ λέγεις, Πῶς καταφρονήσω τῶν ῥακίων;

[02453] εἰς τὴν τοῦ βασιλέως µέλλεις ἄγεσθαι οἰκίαν·

[02454] καὶ λέγεις, Πῶς καταφρονήσω τῆς πενιχρᾶς τῆς παρούσης;

[02455] Ὄντως ἡµεῖς ἐσµεν αἴτιοι πανταχοῦ, οἱ µὴ θέλοντες διεγερθῆναι µικρόν.

[02456] Οἱ γὰρ θελήσαντες, πάντες κατώρθωσαν·

[02457] καὶ κατώρθωσαν µετὰ πολλῆς τῆς σφοδρότητος καὶ τῆς εὐκολίας.

[02458] Γένοιτο δὲ καὶ ὑµᾶς πεισθέντας τῇ ἡµετέρᾳ παραινέσει κατορθῶσαι, καὶ ζηλωτὰς γενέσθαι τῶν κατωρθωκότων, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ
µονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[02459] Ἀµήν.

[02460] [60.69] ΟΜΙΛΙΑ Ηʹ.

[02461] Ἐπὶ τὸ αὐτὸ δὲ Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἀνέβαινον εἰς τὸ ἱερὸν, ἐπὶ τὴν ὥραν τῆς προσευχῆς τὴν ἐννάτην.

[02462] αʹ.

[02463] Πανταχοῦ φαίνονται οὗτοι πολλὴν ἔχοντες πρὸς ἀλλήλους ὁµόνοιαν.

[02464] Τούτῳ νεύει ὁ Πέτρος·

[02465] ὁµοῦ εἰς τὸν τάφον ἔρχονται οὗτοι·

[02466] περὶ αὐτοῦ φησι τῷ Χριστῷ, Οὗτος δὲ τί;

[02467] Τὰ µὲν οὖν ἄλλα σηµεῖα παρεῖδεν ὁ τὸ βιβλίον συγγράφων·

[02468] ὃ δὲ πολλὴν εἶχε τὴν ἔκπληξιν καὶ πάντας ἐξένιζε, λέγει.

[02469] Καὶ ὅρα πάλιν αὐτοὺς οὐ προηγουµένως ἐπ' αὐτὸ ἐρχοµένους·

[02470] οὕτω φιλοτιµίας ἦσαν καθαροὶ, καὶ τὸν διδάσκαλον ἐµιµοῦντο τὸν αὐτῶν.

[02471] Τί δαὶ ἀνῄεσαν εἰς τὸ ἱερόν;

[02472] ἆρα ἔτι Ἰουδαϊκῶς ἔζων;

[02473] Οὐχί·

[02474] ἀλλὰ χρησίµως τοῦτο ποιοῦσι.

[02475] Γίνεται γὰρ σηµεῖον πάλιν ἐκείνους τε βεβαιοῦν καὶ τοὺς ἄλλους ἐφελκόµενον·

[02476] καὶ σηµεῖον, οἷον οὔπω ἦσαν ποιήσαντες.

[02477] Φυσικὸν τὸ πάθος ἦν, καὶ κρεῖττον τέχνης ἰατρικῆς.

71/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02478] Μᾶλλον δὲ τεσσαράκοντα ἔτη ἦν πεποιηκὼς ἐν τῇ χωλείᾳ, καθὼς προϊών φησι, καὶ οὐδεὶς αὐτὸν ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ ἐθεράπευσεν.

[02479] Ἴστε δὲ, ὅτι ταῦτα µάλιστα δυσκολώτερα, ἅπερ ἂν ἐκ γενετῆς εἴη.

[02480] Τοσοῦτον ἦν τὸ δεινὸν, ὅτι οὐδὲ τὴν ἀναγκαίαν τροφὴν πορίζεσθαι δυνατὸς ἦν ἑαυτῷ.

[02481] Καὶ ἐπίσηµος δὲ ὑπῆρχεν ἀπό τε τοῦ τόπου, ἀπό τε τοῦ πάθους·

[02482] καὶ πῶς, ἄκουε.

[02483] Καί τις ἀνὴρ χωλὸς, φησὶν, ἐκ κοιλίας µητρὸς αὐτοῦ ὑπάρχων ἐβαστάζετο, ὃν ἐτίθουν καθ' ἡµέραν εἰς τὴν θύραν τοῦ ἱεροῦ τὴν λεγοµένην Ὡραίαν, τοῦ
αἰτεῖν ἐλεηµοσύνην παρὰ τῶν εἰσπορευοµένων εἰς τὸ ἱερόν.

[02484] Ἐλεηµοσύνην λαβεῖν ἄρα ἐζήτει, καὶ οὐκ ᾔδει, τίνες ἦσαν οἱ ἄνδρες Ὃς ἰδὼν Πέτρον καὶ Ἰωάννην µέλλοντας εἰσιέναι εἰς τὸ ἱερὸν, ἠρώτα ἐλεηµοσύνην λαβεῖν.

[02485] Ἀτενίσας δὲ Πέτρος εἰς [60.70] αὐτὸν σὺν τῷ Ἰωάννῃ, εἶπεν·

[02486] Βλέψον εἰς ἡµᾶς.

[02487] Τοῦτο ἀκούει·

[02488] ὁ δὲ οὐδὲ οὕτως ἀνίσταται, ἀλλ' ἔτι µένει διενοχλῶν.

[02489] Τοιοῦτον γὰρ ἡ πενία, καὶ δοῦναι ἀπαγορεύοντας ἐπιµένει καὶ ἀναγκάζει.

[02490] Αἰσχυνθῶµεν οἱ ἐν ταῖς εὐχαῖς ἀποπηδῶντες.

[02491] Ὅρα δέ µοι τὴν ἐπιείκειαν πῶς ἔδειξε Πέτρος εὐθὺς εἰπὼν, Βλέψον εἰς ἡµᾶς.

[02492] Οὕτως αὐτῶν τὸ σχῆµα αὐτόθεν ἐδείκνυ τὸν τρόπον.

[02493] Ὁ δὲ ἐπεῖχεν αὐτοῖς, προσδοκῶν τι παρ' αὐτῶν λαβεῖν.

[02494] Εἶπε δὲ Πέτρος·

[02495] Ἀργύριον καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχει µοι·

[02496] ὃ δὲ ἔχω, τοῦτό σοι δίδωµι.

[02497] Οὐκ εἶπεν, ὅτι Τοῦ ἀργυρίου πολλῷ βέλτιόν σοι δίδωµι·

[02498] ἀλλὰ τί;

[02499] Ἐν τῷ ὀνόµατι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου ἔγειραι καὶ περιπάτει.

[02500] Καὶ πιάσας αὐτὸν τῆς δεξιᾶς χειρὸς, ἤγειρεν.

[02501] Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐποίησε.

[02502] Πολλάκις λόγῳ ἐθεράπευσε, πολλάκις ἔργω, πολλάκις καὶ τὴν χεῖρα προσήγαγεν, ὅπου ἦσαν ἀσθενέστεροι κατὰ τὴν πίστιν, ἵνα µὴ δόξῃ ἀπὸ
ταὐτοµάτου γίνεσθαι.

[02503] Καὶ πιάσας αὐτὸν τῆς δεξιᾶς χειρὸς, ἤγειρε.

[02504] Τοῦτο ἐποίησε δήλην τὴν ἀνάστασιν·

[02505] ἀναστάσεως γὰρ ἦν εἰκών.

[02506] Καὶ παραχρῆµα ἐστερεώθησαν αὐτοῦ αἱ βάσεις καὶ τὰ σφυρά.

[02507] Καὶ ἐξαλλόµενος ἔστη, καὶ περιεπάτει.

[02508] Πειράζων ἴσως ἑαυτὸν καὶ πλείονα τὴν βάσανον ἐποιεῖτο, µὴ ἄρα ἁπλῶς ἐστι τὸ γεγονός.

[02509] Ἀσθενεῖς ἦσαν αὐτῷ οἱ πόδες, οὐ κεκοµµένοι.

[02510] Τινὲς δέ φασιν, ὅτι καὶ ἠγνόει περιπατεῖν.

[02511] Καὶ εἰσῆλθε σὺν αὐτοῖς περιπατῶν εἰς τὸ ἱερόν.

[02512] Ὄντως θαύµατος ἄξιον.

72/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02513] Οὐκ αὐτοὶ αὐτὸν ἐπάγονται, ἀλλ' αὐτὸς ἀκολουθεῖ, διὰ τῆς ἀκολουθήσεως τοὺς εὐεργέτας δεικνὺς, καὶ διὰ τοῦ µετὰ τὸ ἅλλεσθαι αἰνεῖν τὸν Θεὸν,
οὐκ ἐκείνους θαυµάζων, ἀλλὰ τὸν Θεὸν τὸν δι' ἐκείνων ἐνεργήσαντα.

[02514] Οὕτως εὐχάριστος ἦν ὁ ἀνήρ.

[02515] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[02516] Ἀνέβαινον, φησὶν, ἐπὶ τὴν [60.71] ὥραν τῆς προσευχῆς τὴν ἐννάτην.

[02517] Τάχα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον βαστάζοντες τὸν χωλὸν ἐτίθουν, ὅτε µάλιστα εἰσῄεσαν οἱ ἄνθρωποι εἰς τὸ ἱερόν.

[02518] Ἵνα δὲ µὴ νοµίσῃ τις, ὅτι δι' ἕτερόν τι αὐτὸν ἐβάσταζον, καὶ οὐχὶ διὰ τὸ λαβεῖν, ὅρα, πῶς τοῦτο σαφῶς παρέστησε δι' ὧν λέγει·

[02519] Ἐτίθουν αὐτὸν ὥστε ἐλεηµοσύνην λαβεῖν παρὰ τῶν εἰσπορευοµένων εἰς τὸ ἱερόν.

[02520] ∆ιὰ τοῦτο καὶ τόπων µέµνηται, ἔλεγχον διδοὺς ὧν γράφει.

[02521] Καὶ πῶς, φησὶν, αὐτὸν οὐ προσήγαγον τῷ Χριστῷ;

[02522] Ἴσως ἦσαν ἄπιστοι οἱ τῷ ἱερῷ προσεδρεύοντες, ὅπου γε οὐδὲ τοῖς ἀποστόλοις αὐτὸν προσήγαγον, ἰδόντες αὐτοὺς εἰσιόντας, καὶ θαύµατα
πεποιηκότας τοιαῦτα.

[02523] Ἠρώτα, φησὶν, ἐλεηµοσύνην λαβεῖν·

[02524] ὥσπερ τινὰς εὐλαβεῖς ἄνδρας ἀπὸ τοῦ σχήµατος αὐτοὺς τάχα κατενόησε·

[02525] διὰ τοῦτο καὶ ἐπεῖχεν αὐτοῖς.

[02526] Ὅρα δὲ, πῶς ὁ Ἰωάννης πανταχοῦ σιγᾷ, ὁ δὲ Πέτρος καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογεῖται·

[02527] Ἀργύριον, φησὶ, καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχει µοι.

[02528] Οὐκ εἶπεν, Οὐκ ἔχω ἐνταῦθα, οἷα ἡµεῖς λέγοµεν·

[02529] ἀλλ' ὅλως, Οὐκ ἔχω.

[02530] Τί οὖν ὁ χωλός;

[02531] Καὶ παρορᾷς µε τὸν ἱκέτην;

[02532] Οὒ, φησὶν, ἀλλ' ἐξ ὧν ἔχω λάβε.

[02533] Ὁρᾷς, πῶς ἄτυφος ὁ Πέτρος, καὶ οὐκ ἐπιδεικτιῶν οὐδὲ πρὸς αὐτὸν τὸν εὐεργετούµενον;

[02534] Τὸ στόµα τοίνυν καὶ ἡ χεὶρ τὸ πᾶν εἰργάσατο.

[02535] Τοιοῦτοί τινες ἦσαν καὶ Ἰουδαῖοι χωλεύοντες·

[02536] καὶ δέον αἰτῆσαι ὑγείαν, οἱ δὲ µᾶλλον χρήµατα αἰτοῦσι χαµαὶ κείµενοι·

[02537] οἳ καὶ διὰ τοῦτο τῷ ἱερῷ προσήδρευον, ἵνα χρηµατίζωνται.

[02538] Τί οὖν ὁ Πέτρος;

[02539] Οὐχ ὑπερεῖδεν αὐτὸν, οὐ πλουτοῦντά τινα ἐζήτησεν, οὐδὲ εἶπεν, Ἂν µὴ εἰς ἐκεῖνον γένηται τὸ θαῦµα, οὐδὲν µέγα ἐστίν·

[02540] οὐ τιµήν τινα προσεδόκησε παρ' αὐτοῦ, οὐδὲ παρόντων τινῶν ἐθεράπευσεν αὐτόν·

[02541] ἐν γὰρ τῇ εἰσόδῳ ἦν ὁ ἀνὴρ, οὐκ ἔνθα τὸ πλῆθος ἦν ἔνδον.

[02542] Ἀλλ' οὐδὲν τούτων ἐζήτησεν ὁ Πέτρος, οὐδὲ εἰσελθὼν ἐκήρυξεν, ἀλλ' ἀπὸ µόνου τοῦ σχήµατος τὸν χωλὸν ἐπεσπάσατο πρὸς τὴν αἴτησιν.

[02543] Καὶ τὸ θαυµαστὸν, ὅτι ταχέως ἐπίστευσεν.

[02544] Οἱ γὰρ χρονίων ἀπαλλαγέντες παθῶν, µόλις πιστεύουσι καὶ αὐτῇ τῇ ὄψει.

[02545] Καὶ θεραπευθεὶς λοιπὸν σὺν τοῖς ἀποστόλοις ἦν, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ.

[02546] Καὶ εἰσῆλθε, φησὶ, σὺν αὐτοῖς περιπατῶν εἰς τὸ ἱερὸν, ἁλλόµενος καὶ αἰνῶν τὸν Θεόν.

[02547] βʹ.

73/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02548] Ὅρα, πῶς οὐκ ἠρεµεῖ, τοῦτο µὲν ὑπὸ τῆς ἡδονῆς, τοῦτο δὲ ἐµφράττων αὐτῶν τὰ στόµατα.

[02549] Ἐµοὶ δὲ δοκεῖ καὶ ἵνα µὴ νοµισθῇ τις ὑπόκρισις, διὰ τοῦτο ἅλλεσθαι αὐτόν·

[02550] τοῦτο γὰρ λοιπὸν οὐκ ἦν ὑποκρίσεως.

[02551] Εἰ γὰρ µηδὲ ἁπλῶς ἐπιβῆναι δυνατὸν ἦν αὐτῷ τὸ πρότερον, καὶ ταῦτα τοῦ λιµοῦ καταναγκάζοντος (οὐ γὰρ ἂν εἵλετο πρὸς τοὺς βαστάζοντας διανέµεσθαι
τὰ τῆς ἐλεηµοσύνης, ἑαυτῷ δυνάµενος ἀρκεῖν), πολλῷ µᾶλλον τότε.

[02552] Πῶς δὲ καὶ ὑπεκρίνατο ἂν ὑπὲρ τῶν µὴ δεδωκότων ἐλεηµοσύνην;

[02553] Ἀλλ' εὐχάριστος ἦν ὁ ἀνὴρ καὶ µετὰ τὴν ὑγείαν.

[02554] Ἑκατέρωθεν οὖν πιστὸς δείκνυται, ἀπό τε τῆς εὐχαριστίας, ἀπό τε τοῦ συµβεβηκότος.

[02555] Οὐ µὴν πᾶσι γνώριµος ἦν, ὅθεν καὶ ἐπεγίνωσκον αὐτόν.

[02556] Καὶ εἶδον αὐτὸν, φησὶ, πᾶς ὁ λαὸς περιπατοῦντα καὶ αἰνοῦντα τὸν Θεὸν, ἐπεγίνωσκόν τε αὐτὸν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ πρὸς τὴν ἐλεηµοσύνην καθήµενος ἐπὶ
τῇ Ὡραίᾳ πύλῃ τοῦ ἱεροῦ.

[02557] Καὶ καλῶς εἶπεν, Ἐπεγίνωσκον·

[02558] ὡς καὶ ἀγνοουµένου λοιπὸν ἀπὸ τοῦ πράγµατος.

[02559] Ταύτῃ γὰρ τῇ λέξει κεχρήµεθα ἐπὶ τῶν µόλις γνωριζοµένων.

[02560] Ἔδει γοῦν πιστευθῆναι, ὅτι ἀφίησι τὰ ἁµαρτήµατα τὸ ὄνοµα τοῦ Χριστοῦ, ὅπου γε καὶ τοιαῦτα ἐργάζεται.

[02561] Κρατοῦντος δὲ τοῦ ἰαθέντος τὸν Πέτρον καὶ [60.72] τὸν Ἰωάννην, συνῆλθε πᾶς ὁ λαὸς ἐπὶ τῇ στοᾷ τῇ καλουµένῃ Σολοµῶντος ἔκθαµβοι.

[02562] Ἀπὸ τῆς εὐνοίας τῆς εἰς αὐτοὺς καὶ τῆς φιλίας οὐκ ἐχωρίζετο αὐτῶν·

[02563] ἴσως δὲ καὶ εὐχαριστῶν αὐτοῖς καὶ ἐπαινῶν.

[02564] Καὶ συνέδραµε, φησὶ, πᾶς ὁ λαός.

[02565] Ἰδὼν δὲ αὐτοὺς ὁ Πέτρος, ἀπεκρίνατο.

[02566] Πάλιν αὐτὸς καὶ ἐργάζεται καὶ δηµηγορεῖ.

[02567] Τότε µὲν οὖν αὐτοὺς εἰς τὴν ἀκρόασιν διήγειρε τὸ πρᾶγµα τὸ περὶ τὰς γλώσσας, νυνὶ δὲ τοῦτο·

[02568] καὶ τότε µὲν ἀρχὴν ἔλαβεν ἀπὸ τῶν ἐγκληµάτων, νῦν δὲ ἀπὸ τῆς ὑπονοίας.

[02569] Ἴδωµεν οὖν, τί διενήνοχεν αὕτη ἡ δηµηγορία ἐκείνης, καὶ κατὰ τί κοινωνεῖ.

[02570] Ἐκείνη µὲν οὖν ἐν τῇ οἰκίᾳ γίνεται, οὐδέπω προσελθόντος οὐδενὸς, οὐδὲ αὐτῶν τι ἐργασαµένων·

[02571] αὕτη δὲ πάντων θαυµαζόντων, τοῦ θεραπευθέντος πλησίον ἑστῶτος·

[02572] οὐδενὸς ἀµφιβάλλοντος, καθάπερ τότε, ὅτε ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους µεµεστωµένοι εἰσί.

[02573] Καὶ τότε µετὰ τῶν ἀποστόλων πάντων ὢν διελέγετο·

[02574] νῦν δὲ µετὰ τοῦ Ἰωάννου µόνου·

[02575] λοιπὸν γὰρ θαῤῥεῖ καὶ σφοδρότερος γίνεται.

[02576] Τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀρετὴ, ἀρχὴν λαβοῦσα πρόεισι, καὶ οὐδαµοῦ ἵσταται.

[02577] Ὅρα δὲ καὶ πῶς ᾠκονοµήθη ἐν τῷ ἱερῷ γενέσθαι τὸ σηµεῖον, ἵνα καὶ ἄλλοι θαῤῥήσωσιν.

[02578] Οὐκ ἐν παραβύστῳ γὰρ αὐτό που ἐργάζονται, ἢ καὶ λανθανόντως·

[02579] ἀλλ' οὔτε ἔνδον ἐν τῷ ἱερῷ, ἔνθα τὸ πολὺ πλῆθος ἦν.

[02580] Πῶς οὖν ἐπιστεύθη, φησίν;

[02581] Ὅτι αὐτὸς ὁ θεραπευθεὶς ἐκήρυττε τὴν εὐεργεσίαν.

[02582] Οὐδὲ γὰρ ἂν ἐψεύσατο, οὐδ' ἂν ἐπ' ἄλλους τινὰς ἦλθεν.

74/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02583] Ἤτοι οὖν, ὡς εὐρυχωρίας οὔσης, ἐκεῖ τὸ σηµεῖον εἰργάσαντο, ἢ ὡς κεχωρισµένου τοῦ τόπου.

[02584] Καὶ ὅρα τὸ γενόµενον.

[02585] Ἐφ' ἑτέραν ἀνῆλθον πρόφασιν, καὶ ἕτερα ἐργάζονται.

[02586] Οὕτω καὶ Κορνήλιος ἄλλα νηστεύων ηὔχετο, καὶ ἄλλα ὁρᾷ.

[02587] Μέχρι δὲ τότε πανταχοῦ τὸν Χριστὸν Ναζωραῖον ὀνοµάζουσιν.

[02588] Ἐν τῷ ὀνόµατι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, φησὶν, ἔγειραι καὶ περιπάτει.

[02589] Τέως γὰρ τοῦτο ἦν τὸ ζητούµενον, τὸ πιστευθῆναι αὐτόν.

[02590] Μὴ δὴ πρὸς τὴν ἀρχὴν ἀποκάµωµεν τοῦ διηγήµατος·

[02591] ἀλλ' εἰ καὶ κατόρθωµά τις εἰπὼν διαλίπῃ, πάλιν ἀναλάβωµεν τὴν ἀρχήν.

[02592] Ἂν ἐν ἕξει γενώµεθα, ταχέως πρὸς τὸ τέλος ἥξοµεν·

[02593] ταχέως πρὸς τὴν κορυφὴν στησόµεθα.

[02594] Σπουδὴ γὰρ, φησὶ, σπουδὴν γεννᾷ, καὶ ῥᾳθυµία ῥᾳθυµίαν.

[02595] Ὁ µικρόν τι κατωρθωκὼς ἔλαβε παράκλησιν ἐπὶ τὸ µεῖζον ἐλθεῖν, καὶ µᾶλλον ἐξ ἐκείνου περαιτέρω χωρῆσαι.

[02596] Καὶ καθάπερ τὸ πῦρ ὅσα ἂν περιλάβῃ ξύλα, τοσούτῳ σφοδρότερον γίνεται·

[02597] οὕτω καὶ προθυµία, ὅσους ἂν διεγείρῃ λογισµοὺς εὐσεβεῖς, τοσούτῳ µᾶλλον κατὰ τῶν ἄλλων ὁπλίζεται.

[02598] Οἷόν τι λέγω·

[02599] Ἑστήκασιν ἐν ἡµῖν καθάπερ ἄκανθαι ἐπιορκία, ψεῦδος, ὑπόκρισις, δόλος, κακουργία, λοιδορία, σκώµµατα, γελωτοποιίαι, αἰσχρολογίαι, εὐτραπελίαι·

[02600] πάλιν ἐν ἄλλῳ µέρει πλεονεξία, ἁρπαγὴ, ἀδικία, συκοφαντία, ἐπιβουλαί·

[02601] πάλιν ἐπιθυµία πονηρὰ, ἀκαθαρσία, ἀσέλγεια, πορνεία, µοιχεία·

[02602] πάλιν φθόνος, ζηλοτυπία, ὀργὴ, θυµὸς, µνησικακία, ἀνταπόδοσις, βλασφηµία.

[02603] µυρία τοιαῦτα·

[02604] ἂν τὰ πρότερα κατορθώσωµεν, οὐκ ἐκεῖνα µόνον κατώρθωται, ἀλλὰ δι' ἐκείνων καὶ τὰ µετὰ ταῦτα.

[02605] Ἰσχυρότερος γὰρ γίνεται λοιπὸν ὁ λογισµὸς πρὸς τὴν ἐκείνων ἀνατροπήν.

[02606] Οἶον, ὁ πολλὰ ὀµνὺς ἂν περιέλῃ τὸ σατανικὸν ἔθος τοῦτο, οὐ τοῦτο µόνον αὐτῷ κατώρθωται, ἀλλὰ καὶ ἑτέρα εὐλάβεια ἐπεισῆκται.

[02607] Οὐδεὶς γὰρ, οἶµαι, τῶν οὐκ ὀµνυόντων εὐκόλως θελήσει ἄλλο τι πρᾶξαι πονηρὸν, ἀλλὰ τὴν ἤδη κατορθωθεῖσαν ἀρετὴν αἰσχυνθήσεται.

[02608] Καθάπερ γὰρ ὁ φορῶν ἱµάτιον καλὸν αἰσχύνεται βορβόρῳ ἐγκυ [60.73] λίσαι ἑαυτόν·

[02609] οὕτω δὴ καὶ οὗτος.

[02610] Ἀπὸ δὲ τούτου ἥξει εἰς τὸ µὴ ὀργίζεσθαι, µηδὲ τύπτειν, µηδὲ ὑβρίζειν.

[02611] Ἂν γὰρ ἅπαξ τὰ µικρὰ κατορθώσῃ, τὸ πᾶν ἤνυσται.

[02612] Συµβαίνει δὲ πολλάκις καὶ τὸ ἐναντίον, ἅπαξ κατορθώσαντάς τι πάλιν ἀπὸ ῥᾳθυµίας τοῖς αὐτοῖς περιπεσεῖν, ὡς ἐκ τούτου καὶ εἰς ἀδύνατον
περιστῆναι λοιπὸν τὸ πρᾶγµα.

[02613] Οἷον, ἐθήκαµεν ἑαυτοῖς νόµον µὴ ὀµνύναι, κατωρθώσαµεν ἡµέρας τρεῖς ἢ καὶ τέσσαρας·

[02614] µετ' ἐκείνας εἰς ἀνάγκην περιπεσόντες, τὸ συλλεχθὲν κέρδος ἅπαν ἐσκορπίσαµεν·

[02615] εἰς ῥᾳθυµίαν λοιπὸν ἐµπίπτοµεν καὶ ἀπόγνωσιν, ὡς µηδὲ τῶν αὐτῶν ἅψασθαι βουληθῆναι πάλιν·

[02616] καὶ εἰκότως.

[02617] Ὁ γάρ τι οἰκοδοµήσας ἑαυτῷ, εἶτα ἰδὼν καθῃρηµένον τὸ οἰκοδόµηµα, ῥᾳθυµότερος ἔσται περὶ τὸ πάλιν οἰκοδοµεῖν.

75/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02618] Ἀλλ' οὐ δεῖ ῥᾳθυµεῖν οὐδὲ οὕτως·

[02619] ἀλλὰ πάλιν ἔχεσθαι τῆς σπουδῆς.

[02620] γʹ.

[02621] Θῶµεν τοίνυν ἑαυτοῖς νόµους καθηµερινούς·

[02622] τέως ἀπὸ τῶν εὐκόλων ἀρξώµεθα·

[02623] περικόψωµεν ἡµῶν τὴν πολυορκίαν τοῦ στόµατος, χαλινὸν ἐπιθῶµεν τῇ γλώττῃ, µηδεὶς ὀµνύτω τὸν Θεόν.

[02624] Οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα δαπάνη, οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα κάµατος, οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα χρόνου µελέτη·

[02625] ἀρκεῖ θελῆσαι, καὶ τὸ πᾶν γέγονε·

[02626] συνηθείας γὰρ τὸ πρᾶγµά ἐστι.

[02627] Ναὶ παρακαλῶ καὶ δέοµαι, σπουδὴν τοιαύτην εἰσενέγκωµεν.

[02628] Εἰπὲ δή µοι, εἰ χρήµατα ἐκέλευσα εἰσενεγκεῖν, οὐκ ἂν προθύµως ἕκαστος τὰ κατὰ δύναµιν συνεβάλεσθε;

[02629] εἴ µε ἐν κινδύνοις ἑωρᾶτε τοῖς ἐσχάτοις, οὐκ ἂν καὶ ἀπὸ τῆς σαρκὸς, εἴ γε οἷόν τε ἦν, ἀποτεµόντες ἔδοτε ἄν;

[02630] Ἐν κινδύνῳ καὶ νῦν εἰµι καὶ πολλῷ, καὶ ὡς ἂν εἰ καὶ µετὰ τούτου καὶ δεσµωτήριον ᾤκουν, ἢ µυρίας ἔλαβον πληγὰς, ἢ εἰς µέταλλα ἐτύγχανον, οὐκ ἂν
τούτου πλέον ἤλγησα.

[02631] Χεῖρα τοίνυν ὀρέξατε.

[02632] Ἐννοήσατε γὰρ, ὅσος κίνδυνος, µηδὲ τὸ µικρότατον τοῦτο (µικρότατον δὲ λέγω, ὅσον εἰς πόνον ἥκει) δυνηθῆναι κατορθῶσαι.

[02633] Τί ἐρῶ τότε ἐγκαλούµενος;

[02634] διατί µὴ διηλέγχθης;

[02635] διατί µὴ ἐπέταξας;

[02636] διατί µὴ νόµον ἔθηκας;

[02637] διατί τοὺς µὴ πειθοµένους οὐκ ἐκώλυσας;

[02638] Οὐκ ἀρκεῖ µοι εἰπεῖν, ὅτι ἐνουθέτησα.

[02639] Ἀλλὰ καὶ σφοδροτέρας, φησὶν, ἐπιτιµήσεως ἔδει·

[02640] ἐπεὶ καὶ ὁ Ἠλεὶ ἐνουθέτει.

[02641] Ἀλλὰ µὴ γένοιτο ὑµᾶς ἐκείνοις παραβαλεῖν τοῖς παισί.

[02642] Κἀκεῖνος ἐνουθέτει, καὶ ἔλεγε·

[02643] Μὴ τέκνα, µὴ ποιεῖτε οὕτω·

[02644] πονηρὰ ἡ ἀκοὴ, ἣν ἐγὼ ἀκούω περὶ ὑµῶν.

[02645] Ἀλλὰ προϊοῦσα ἡ Γραφή φησιν, ὅτι οὐκ ἐνουθέτει τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ.

[02646] Τοῦτο δὲ λέγει, ἐπειδὴ οὐ σφοδρῶς, οὐδὲ µετ' ἐπιπλήξεως τοῦτο ἐποίει.

[02647] Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον, ἐν µὲν ταῖς συναγωγαῖς τῶν Ἰουδαίων οὕτως ἰσχυροὺς εἶναι τοὺς νόµους, κἂν ὁ διδάσκων ἐπιτάξῃ πάντα γίνεσθαι·

[02648] ἐνταῦθα δὲ οὕτως ἡµᾶς καταπεφρονῆσθαι καὶ ἀπεῤῥῖφθαι;

[02649] Οὐ τῆς ἐµαυτοῦ δόξης µοι µέλει (δόξα γὰρ ἐµὴ, ἡ ὑµετέρα εὐδοκίµησις), ἀλλὰ τῆς ὑµετέρας σωτηρίας.

[02650] Καθ' ἑκάστην ἡµέραν βοῶµεν, ἐνηχοῦµεν ὑµῶν ταῖς ἀκοαῖς·

[02651] ὁ δὲ ἀκούων οὐδείς·

[02652] καὶ οὐδὲν σφοδρὸν ἐπιδεικνύµεθα.

[02653] Φοβοῦµαι, µὴ τῆς ἀκαίρου ταύτης καὶ πολλῆς φιλανθρωπίας λόγον κατὰ τὴν µέλλουσαν ἡµέραν ὑπόσχωµεν.

76/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02654] ∆ιὸ µεγάλῃ καὶ λαµπρᾷ τῇ φωνῇ κηρύττω πᾶσι, καὶ διαµαρτύροµαι, ὥστε τοὺς τὴν παράβασιν ταύτην ἐπιδεικνυµένους, τοὺς τὰ ἐκ τοῦ
πονηροῦ φθεγγοµένους (τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ ὅρκος), τῶν οὐδῶν µὴ ἐπιβαίνειν τῶν ἐκκλησιαστικῶν.

[02655] Προθεσµία δὲ ὑµῖν ἔστω ὁ µὴν ὁ παρὼν, ὥστε κατορθῶσαι.

[02656] Μὴ γάρ µοι εἴπῃς, ὅτι Μὲ ἡ τῶν πραγµάτων ἀνάγκη κατεπείγει, ὅτι ἀπιστοῦµαι.

[02657] Τέως τοὺς ἀπὸ τῆς συνηθείας περίκοπτε.

[02658] Οἶδα, ὅτι [60.74] πολλοὶ γελάσονται ἡµᾶς, ἀλλὰ βέλτιον ἡµᾶς γελᾶσθαι νῦν, ἢ κλαίεσθαι τότε·

[02659] γελάσονται δὲ ὅσοι µαίνονται.

[02660] Τίς γὰρ, εἰπέ µοι, νοῦν ἔχων φυλαττοµένης ἐντολῆς γελάσεται;

[02661] Εἰ δὲ ἄρα γελάσονται, ἀλλ' οὐχ ἡµᾶς, ἀλλὰ τὸν Χριστὸν οἱ τοιοῦτοι γελάσονται.

[02662] Ἐφρίξατε τὸ εἰρηµένον;

[02663] Οἶδα κἀγώ.

[02664] Εἰ µὲν οὖν ἐγὼ τὸν νόµον τοῦτον εἰσήγαγον, ἐµὸς ἂν εἴη καὶ ὁ γέλως·

[02665] εἰ δὲ ὁ νοµοθέτης ἕτερός ἐστιν, ἐκεῖ διαβαίνει ἡ χλευασία.

[02666] Καὶ ἐνεπτύσθη ποτὲ ὁ Χριστὸς, καὶ ἐπὶ κόῤῥης ἐπλήγη καὶ ἐῤῥαπίσθη.

[02667] Ἀνέχεται καὶ νῦν ταῦτα, καὶ οὐδὲν ἀπεικός.

[02668] ∆ιὰ τοῦτο γέεννα ἡτοίµασται, διὰ τοῦτο σκώληξ ἀτελεύτητος.

[02669] Ἰδοὺ πάλιν λέγω καὶ διαµαρτύροµαι·

[02670] Ὁ βουλόµενος γελάτω, ὁ βουλόµενος χλευαζέτω·

[02671] εἰς τοῦτο κείµεθα, εἰς τὸ γελᾶσθαι καὶ χλευάζεσθαι, εἰς τὸ πάντα παθεῖν.

[02672] Περικαθάρµατα τοῦ κόσµου ἐσµὲν, κατὰ τὸν µακάριον Παῦλον.

[02673] Εἴ τις µὴ βούλεται κατορθῶσαι τοῦτο τὸ ἐπίταγµα, ὥσπερ σάλπιγγί τινι διὰ τοῦ λόγου ἀπαγορεύω τῶν οὐδῶν µὴ ἐπιβαίνειν τῶν ἐκκλησιαστικῶν τῷ
τοιούτῳ, κἂν ἄρχων ᾖ, κἂν αὐτὸς ὁ τὸ διάδηµα περικείµενος.

[02674] Ἢ καθέλετέ µε ταυτησὶ τῆς ἀρχῆς, ἢ µένοντα µὴ περιβάλλετε κινδύνοις.

[02675] Οὐκ ἀνέχοµαι ἐπὶ τὸν θρόνον τοῦτον ἀναβαίνειν µὴ µεγάλα κατορθῶν.

[02676] Εἰ γὰρ µὴ τοῦτο δυνατὸν, βέλτιον ἑστάναι κάτω.

[02677] Ἄρχοντος γὰρ µηδὲν τοὺς ἀρχοµένους ὠφελοῦντος οὐδὲν ἀθλιώτερον.

[02678] Ἔτι συντείνατε ἑαυτοὺς, καὶ προσέχετε, παρακαλῶ·

[02679] ἢ µᾶλλον εἰπεῖν, συντείνωµεν ἑαυτοὺς, καὶ πάντως ἔσται τι πλέον.

[02680] Νηστεύσατε, παρακαλέσατε τὸν Θεὸν, καὶ ἡµεῖς µεθ' ὑµῶν, ὥστε τὴν ὀλέθριον ταύτην ἐξελεῖν συνήθειαν.

[02681] Οὐδὲν µέγα ἐστὶ γενέσθαι διδασκάλους τῆς οἰκουµένης·

[02682] οὐ µικρὸν ἀκουσθῆναι πανταχοῦ, ὅτι δὴ ἐν τῇδε τῇ πόλει οὐδείς ἐστιν ὁ ὀµνύς.

[02683] Ἐὰν τοῦτο γένηται, οὐ τῶν οἰκείων κατορθωµάτων λήψεσθε µόνον τὸν µισθὸν, ἀλλὰ καὶ τῆς ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν σπουδῆς·

[02684] ὅπερ γὰρ ὑµῖν εἰµι ἐγὼ, τοῦτο ὑµεῖς τῇ οἰκουµένῃ γενήσεσθε.

[02685] Πάντως καὶ ἕτεροι ζηλώσουσιν ὑµᾶς·

[02686] πάντως ἔσεσθε λύχνος ἐπὶ λυχνίας κείµενος.

[02687] Καὶ τοῦτό ἐστι, φησὶ, τὸ πᾶν;

[02688] Οὐ τοῦτό ἐστι τὸ πᾶν, ἀλλὰ τοῦτο ἀρχὴ τῶν ἄλλων.

77/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02689] Ὁ µὴ ὀµνὺς, πάντως ἐπὶ εὐλάβειαν ἥξει καὶ ἑτέραν, καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων, καὶ αἰσχυνόµενος καὶ φοβούµενος.

[02690] Ἀλλ' οὐκ ἀνέχονται πολλοὶ, φησὶν, ἀλλ' ἀποπηδῶσιν.

[02691] Ἀλλὰ βέλτιον εἷς ποιῶν τὸ θέληµα Κυρίου, ἢ µυρίοι παράνοµοι.

[02692] Ἀπὸ γοῦν τούτου πάντα ἀνατέτραπται, πάντα ἄνω καὶ κάτω γέγονεν, ὅτι καθάπερ ἐν τοῖς θεάτροις πλήθους ἐφιέµεθα, οὐ πλήθους δοκίµου.

[02693] Τί γὰρ ὄχλος, εἰπέ µοι, δυνήσεται ὀνῆσαι;

[02694] Βούλει µαθεῖν, ὅτι ὄχλος οἱ ἅγιοί εἰσιν, οὐχ οἱ πολλοί;

[02695] Ἐξαγάγετε εἰς πόλεµον ἑκατὸν µυριάδας καὶ ἕνα ἅγιον·

[02696] ἴδωµεν τίς πλείονα κατορθοῖ.

[02697] Ἐξῆλθεν ὁ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυὴ εἰς τὸν πόλεµον, καὶ µόνος ἅπαντα κατώρθωσεν, ὥστε οἱ ἄλλοι οὐδὲν ὤνησαν.

[02698] Ὁ πολὺς ὄχλος, ἀγαπητὲ, ὅταν θέληµα τοῦ Θεοῦ µὴ ποιῇ, οὐδὲν διενήνοχε τῶν οὐκ ὄντων.

[02699] Εὔχοµαι µὲν οὖν, καὶ βούλοµαι, καὶ ἡδέως ἂν καὶ κατεκόπην·

[02700] ὥστε κοσµῆσαι πλήθει τὴν Ἐκκλησίαν, ἀλλὰ πλήθει δοκίµῳ·

[02701] εἰ δὲ τοῦτο οὐχ οἷόν τε, τοὺς ὀλίγους αὐτοὺς δοκίµους εἶναι βούλοµαι.

[02702] Οὐχ ὁρᾶτε, ὅτι βέλτιον ἕνα λίθον τίµιον ἔχειν, ἢ µυρίους ὀβολούς;

[02703] οὐχ ὁρᾶτε, ὅτι βέλτιον τὸν ὀφθαλµὸν ὑγιαίνοντα ἔχειν, ἢ τούτου πεπηρωµένου πολυσαρκίᾳ βαρύνεσθαι;

[02704] οὐχ ὁρᾶτε, ὅτι

[02705] [60.75] βέλτιον πρόβατον ἓν ὑγιαῖνον ἔχειν, ἢ µυρία ψώρας ἐµπεπλησµένα;

[02706] οὐχ ὁρᾶτε, ὅτι εὐτεκνία µετὰ ὀλιγοτεκνίας βελτίων, ἢ πολυπαιδία µετὰ κακοπαιδίας;

[02707] οὐχ ὁρᾶτε, ὅτι ἐν µὲν τῇ βασιλείᾳ ὀλίγοι, ἐν δὲ τῇ γεέννῃ πολλοί;

[02708] Τί ἐµοὶ καὶ τῷ πλήθει;

[02709] τί τὸ ὄφελος;

[02710] Οὐδέν·

[02711] ἀλλὰ µᾶλλον τοῖς ἄλλοις λύµη.

[02712] Ταὐτὸν γάρ ἐστιν, οἷον ἂν εἴ τις ἐξὸν δέκα ὑγιαίνοντας ἔχειν ἢ µυρίους νοσοῦντας, ἐπεισάγοι τοῖς δέκα τοὺς µυρίους.

[02713] Οἱ πολλοὶ µηδὲν κατορθοῦντες, οὐδὲν ἕτερον ἡµῖν προξενήσουσιν, ἀλλ' ἢ κόλασιν τότε, καὶ κατὰ τὸ παρὸν ἀδοξίαν.

[02714] Οὐδεὶς γὰρ ὅτι πολλοί ἐσµεν ἐρεῖ, ἀλλ' ὅτι ἄχρηστοι, µέµφεται.

[02715] Τοῦτο γοῦν ἡµῖν ἀεὶ λέγουσιν, ὅταν εἴπωµεν, ὅτι Πολλοί ἐσµεν·

[02716] Ἀλλὰ κακοὶ, φησίν.

[02717] Ἰδοὺ πάλιν ἀπαγορεύω καὶ [60.76] λαµπρᾷ βοῶ τῇ φωνῇ, µηδεὶς νοµιζέτω γέλωτα εἶναι·

[02718] Ἀπείρξω καὶ κωλύσω τοὺς µὴ πειθοµένους·

[02719] καὶ ἕως ἂν ἐν τῷ θρόνῳ καθέζωµαι τούτῳ, οὐδὲν προήσοµαι τῶν αὐτοῦ δικαιωµάτων.

[02720] Ἂν µέ τις καταβιβάσῃ, λοιπὸν ἀνεύθυνός εἰµι·

[02721] ἕως δ' ἂν ὑπεύθυνος ὦ, οὐ δύναµαι παριδεῖν, οὐ διὰ τὴν ἐµὴν κόλασιν, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑµετέραν σωτηρίαν·

[02722] σφόδρα γὰρ ὑµῶν ἐρῶ τῆς σωτηρίας.

[02723] Ὑπὲρ τούτου δάκνοµαι καὶ ἀλγῶ.

78/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02724] Ἀλλὰ πείσθητε, ἵνα καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῷ µέλλοντι πολὺν λάβητε τὸν µισθὸν, καὶ κοινῇ τῶν αἰωνίων ἀπολαύσωµεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ
τοῦ µονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι, δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[02725] Ἀµήν.

[02726] [60.75] ΟΜΙΛΙΑ Θʹ.

[02727] Ἰδὼν δὲ, φησὶ, Πέτρος, ἀπεκρίνατο πρὸς τὸν λαόν·

[02728] Ἄνδρες Ἰσραηλῖται, τί θαυµάζετε ἐπὶ τούτῳ, ἢ ἡµῖν τί ἀτενίζετε, ὡς ἰδίᾳ δυνάµει ἢ εὐσεβείᾳ πεποιηκόσι τοῦ περιπατεῖν αὐτόν;

[02729] αʹ.

[02730] Πλείονος αὕτη γέµει παῤῥησίας ἡ δηµηγορία.

[02731] Τοῦτο δὲ ποιεῖ, οὐκ ἐπειδὴ ἐν τῇ προτέρᾳ ἐφοβεῖτο, ἀλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἂν ἤνεγκαν ἐκεῖνοι ἄνθρωποι χλευασταὶ ὄντες καὶ γελωτοποιοί.

[02732] Ὅθεν ἐκείνης µὲν ἀρχόµενος καὶ ἐπιστρέφει αὐτοὺς διὰ τοῦ προοιµίου εὐθὺς λέγων·

[02733] Τοῦτο ὑµῖν γνωστὸν ἔστω, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ ῥήµατά µου.

[02734] Ἐνταῦθα δὲ οὐ δεῖται ταύτης τῆς κατασκευῆς.

[02735] Οὐ γὰρ ἐῤῥᾳθύµουν·

[02736] τὸ γὰρ σηµεῖον αὐτοὺς ἐπέστρεψεν ἅπαντας·

[02737] ὅθεν καὶ δέους καὶ ἐκπλήξεως ἦσαν µεστοί.

[02738] ∆ιὸ οὐδὲ ἐδέησεν αὐτῷ ἐντεῦθεν ἄρξασθαι, ἀλλ' ἑτέρωθεν, ὅθεν µάλιστα αὐτοὺς καὶ ᾠκειώσατο, διακρουσάµενος τὴν δόξαν τὴν παρ' αὐτῶν.

[02739] Οὐδὲν γὰρ οὕτως ὠφελεῖ καὶ ἀνίησι τοὺς ἀκούοντας, ὡς τὸ µηδὲν περὶ ἑαυτοῦ λέγειν µέγα τὸν λέγοντα, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑποψίαν ἀναιρεῖν.

[02740] Μᾶλλον οὖν ἑαυτοὺς ἐδόξασαν καταφρονήσαντες δόξης, καὶ δείξαντες οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλὰ θεῖον ὂν τὸ γεγονός·

[02741] καὶ ὅτι τοῦ θαυµάζειν µετ' αὐτῶν, οὐ τοῦ θαυµάζεσθαί εἰσιν ἄξιοι.

[02742] Ὁρᾷς, πῶς φιλοτιµίας ὢν καθαρὸς, διωθεῖται τὴν εἰς αὐτὸν δόξαν;

[02743] Οὕτω καὶ οἱ παλαιοὶ ἐποίουν, καθάπερ ὁ ∆ανιὴλ ἔλεγε·

[02744] Καὶ ἐγὼ δὲ οὐκ ἐν σοφίᾳ τῇ οὔσῃ ἐν ἐµοί·

[02745] καὶ πάλιν ὁ Ἰωσὴφ, Οὐχὶ διὰ τοῦ Θεοῦ ἡ διασάφησις αὐτῶν;

[02746] καὶ ὁ ∆αυῒδ, Ὅτε ἤρχετο ὁ λέων καὶ ἡ ἄρκτος, ἐν ὀνόµατι Κυρίου ταῖς χερσὶν αὐτοὺς διέσπων.

[02747] Καὶ οὗτοι νῦν·

[02748] Τί ἡµῖν ἀτενίζετε ὡς ἰδίᾳ δυνάµει ἢ εὐσεβείᾳ πεποιηκόσι τοῦ περιπατεῖν αὐτόν;

[02749] Οὐδὲ τοῦτο ἡµέτερον, φησίν·

[02750] οὐ γὰρ ἐπειδὴ ἄξιοί ἐσµεν, ἐπεσπασάµεθα τοῦ Θεοῦ τὴν ῥοπήν.

[02751] Ὁ Θεὸς Ἀβραὰµ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακὼβ, ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ἡµῶν.

[02752] Ὅρα, πῶς ἑαυτὸν εἰσωθεῖ συνεχῶς εἰς τοὺς προγόνους, ἵνα µὴ δόξῃ καινόν τι εἰσάγειν δόγµα·

[02753] καὶ ἐκεῖ τοῦ πατριάρχου ∆αυῒδ ἐµνηµόνευσε, καὶ ἐνταῦθα τῶν περὶ τὸν Ἀβραάµ.

[02754] Ἐδόξασε τὸν Παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν.

[02755] Πάλιν ταπεινῶς, καθὼς ἐν τῷ προοιµίῳ.

[02756] Εἶτα λοιπὸν ἐνδιατρίβει τῷ τολµήµατι, καὶ ἐπαίρει τὸ γεγενηµένον, ἀλλ' οὐχ, ὥσπερ πρότερον, συσκιάζει.

[02757] Ποιεῖ δὲ τοῦτο, µᾶλλον αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι βουλόµενος.

[02758] Ὅσῳ γὰρ ἐδείκνυ ὑπευθύνους, τοσούτῳ µᾶλλον τοῦτο ἐγίνετο.

79/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02759] Ἐδόξασε, φησὶ, τὸν Παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν, ὃν ὑµεῖς µὲν παρεδώκατε, καὶ ἠρνήσασθε αὐτὸν κατὰ πρόσω [60.76] πον Πιλάτου, κρίναντος ἐκείνου ἀπολύειν.

[02760] ∆ύο τὰ ἐγκλήµατα, καὶ ὅτι Πιλᾶτος ἤθελεν ἀπολύειν, καὶ ὅτι ὑµεῖς ἐκείνου θελήσαντος οὐκ ἠθελήσατε.

[02761] Ὑµεῖς δὲ τὸν ἅγιον καὶ δίκαιον ἠρνήσασθε, καὶ ᾐτήσασθε ἄνδρα φονέα χαρισθῆναι ὑµῖν·

[02762] τὸν δὲ ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἀπεκτείνατε, ὃν ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, οὗ ἡµεῖς µάρτυρές ἐσµεν.

[02763] Ὡσεὶ ἔλεγεν, Ἀντ' αὐτοῦ λῃστὴν ᾐτήσασθε.

[02764] Σφόδρα ἐδείνωσε τὸ πρᾶγµα.

[02765] Ἐπειδὴ γὰρ εἶχεν αὐτοὺς ὑπὸ τὴν χεῖρα, πλήττει λοιπὸν σφοδρῶς.

[02766] Τὸν δὲ ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς, φησίν.

[02767] Ἐνταῦθα τὴν πίστιν τῆς ἀναστάσεως κατασκευάζει.

[02768] Ὃν ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν.

[02769] Ἵνα µή τις εἴπῃ, Πόθεν τοῦτο δῆλον;

[02770] οὐκέτι εἰς προφήτας καταφεύγει, ἀλλ' εἰς ἑαυτὸν, ἐπειδὴ λοιπὸν ἀξιόπιστος ἦν.

[02771] Τότε µὲν γὰρ εἰπὼν, ὅτι ἀνέστη, τὸν ∆αυῒδ ἐπηγάγετο µάρτυρα·

[02772] νυνὶ δὲ εἰπὼν τὸ αὐτὸ, τὸν χορὸν τὸν ἀποστολικόν.

[02773] Οὗ ἡµεῖς ἐσµεν, φησὶ, µάρτυρες.

[02774] Καὶ ἐπὶ τῇ πίστει τοῦ ὀνόµατος αὐτοῦ, τοῦτον ὃν θεωρεῖτε καὶ οἴδατε, ἐστερέωσε τὸ ὄνοµα αὐτοῦ, καὶ ἡ πίστις ἡ δι' αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτῷ τὴν ὁλοκληρίαν
ταύτην ἀπέναντι πάντων ὑµῶν.

[02775] Ζητῶν τὸ πρᾶγµα εἰπεῖν, εὐθέως τὸ σηµεῖον ἐπάγει.

[02776] Ἐνώπιον, φησὶ, πάντων ὑµῶν.

[02777] Ἐπειδὴ σφόδρα αὐτῶν καθήψατο, καὶ ἔδειξεν ἀναστάντα τὸν σταυρωθέντα, πάλιν ἀνίησι, διδοὺς αὐτοῖς ἐξουσίαν µετανοίας, λέγων·

[02778] Καὶ νῦν, ἀδελφοὶ, οἶδα, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἐπράξατε, καθὼς καὶ οἱ ἄρχοντες ὑµῶν.

[02779] Κατὰ ἄγνοιαν ἐπράξατε.

[02780] Μία αὕτη ἀπολογία·

[02781] δευτέρα, Καθὼς καὶ οἱ ἄρχοντες ὑµῶν.

[02782] Ὥσπερ ὁ Ἰωσὴφ τοῖς ἀδελφοῖς ἔλεγεν, ὅτι Ὁ Θεός µε ἀπέστειλεν ἔµπροσθεν ὑµῶν·

[02783] µᾶλλον δὲ, ὃ συνεσταλµένως εἶπεν ἐκεῖ, Τῇ ὡρισµένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, τοῦτο πλατύνει ἐνταῦθα.

[02784] Ὁ δὲ Θεὸς, ἃ προκατήγγειλε διὰ στόµατος πάντων τῶν προφητῶν παθεῖν τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐπλήρωσεν οὕτως.

[02785] Ἅµα δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἐκείνων ἐστὶν, ἐὰν τοῦτο δειχθῇ, καὶ ὅτι κατὰ Θεοῦ βουλὴν γέγονε.

[02786] Τῷ δὲ εἰπεῖν, Ἃ προκατήγγειλε, τὰ ῥήµατα, ἃ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ὠνείδιζον, αἰνίττεται, Εἰ θέλει αὐτὸν, σωσάτω αὐτὸν, λέγοντες.

[02787] Εἶπε γὰρ, Υἱὸς Θεοῦ εἰµι·

[02788] πέποιθεν ἐπ' αὐτόν·

[02789] καταβάτω νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ.

[02790] Λῆρος οὖν, ὦ ἀνόητοι, ταῦτα;

[02791] Ἄπαγε·

[02792] ἀλλ' οὕτως ἔδει γενέσθαι·

[02793] καὶ µαρτυροῦσιν οἱ προφῆται.

[02794] Ὥστε οὐ παρὰ οἰκείαν ἀσθένειαν οὐ κατέβη, ἀλλὰ παρὰ δύναµιν.

80/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02795] Καὶ τίθησιν αὐτὸ ἐν τάξει ἀπολογίας τῆς ὑπὲρ Ἰουδαίων, ἵνα καὶ δέξωνται.

[02796] Ἐπλήρωσε, φησὶν, οὕτως.

[02797] Ὁρᾷς, πῶς τὸ πᾶν ἐκεῖ ἀνάγει;

[02798] Μετανοήσατε οὖν, [60.77] φησὶ, καὶ ἐπιστρέψατε.

[02799] Καὶ οὐ λέγει, Ἀπὸ τῶν ἁµαρτιῶν ὑµῶν, ἀλλ', Εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι ὑµῶν τὰς ἁµαρτίας, τὸ αὐτὸ δηλῶν.

[02800] Εἶτα τὸ κέρδος ἐπάγει·

[02801] Ὅπως ἂν ἔλθωσι καιροὶ ἀναψύξεως ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου.

[02802] ∆είκνυσιν ἐνταῦθα ταλαιπωρηθέντας αὐτοὺς, καὶ πολλοῖς κατεργασθέντας κακοῖς.

[02803] ∆ιὸ καὶ οὕτως εἶπεν, εἰδὼς ὅτι πρὸς τὸν πάσχοντα καὶ παραµυθίαν ζητοῦντα οὗτος ἂν ἁρµόσειεν ὁ λόγος.

[02804] βʹ.

[02805] Καὶ ὅρα, πῶς ὁδῷ προβαίνει.

[02806] Ἐν µὲν τῇ πρώτῃ δηµηγορίᾳ ἠρέµα τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ἐν οὐρανῷ κάθισιν ᾐνίξατο·

[02807] ἐνταῦθα δὲ καὶ τὴν ἐµφανῆ παρουσίαν.

[02808] Καὶ ἀποστείλῃ τὸν προκεχειρισµένον Ἰησοῦν Χριστὸν, ὃν δεῖ οὐρανὸν µὲν δέξασθαι·

[02809] ἀντὶ τοῦ, ἀνάγκη ἐστίν·

[02810] ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως πάντων.

[02811] ∆ιατί νῦν οὐκ ἔρχεται, ἡ αἰτία δήλη.

[02812] Ὧν ἐλάλησε, φησὶν, ὁ Θεὸς διὰ στόµατος τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν τῶν ἀπ' αἰῶνος.

[02813] Μωσῆς µὲν εἶπεν πρὸς τοὺς πατέρας, ὅτι Προφήτην ὑµῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ὑµῶν ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑµῶν ὡς ἐµέ·

[02814] αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα, ὅσα ἂν λαλήσῃ πρὸς ὑµᾶς.

[02815] Ἐκεῖ µὲν τοῦ ∆αυῒδ ἐµνηµόνευσεν, ἐνταῦθα δὲ Μωσέως.

[02816] Πάντων, φησὶν, ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεός.

[02817] Οὐ λέγει, Ὧν εἶπεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ', Ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεὸς, ἔτι τῷ συσκιάζειν µᾶλλον αὐτοὺς ἐπαγόµενος εἰς πίστιν ἠρέµα.

[02818] Εἶτα ἐπὶ τὸ ἀξιόπιστον καταφεύγει, λέγων·

[02819] Προφήτην ὑµῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑµῶν ὡς ἐµέ·

[02820] αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα.

[02821] Εἶτα καὶ ἡ τιµωρία πολλή.

[02822] Ἔσται δὲ, φησὶ, πᾶσα ψυχὴ, ἥτις ἂν µὴ ἀκούσῃ τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ.

[02823] Καὶ πάντες δὲ οἱ προφῆται ἀπὸ Σαµουὴλ καὶ τῶν καθεξῆς ὅσοι ἐλάλησαν καὶ κατήγγειλαν τὰς ἡµέρας ταύτας.

[02824] Ἐνταῦθα καλῶς τὸν ὄλεθρον ἔθηκεν.

[02825] Ὅταν γάρ τι λέγῃ µέγα, ἐπὶ τοὺς πρώτους καταφεύγει.

[02826] Καὶ µαρτυρίαν εὗρεν ἀµφότερα ἔχουσαν, ὥσπερ ἐκεῖ εἶπεν·

[02827] Ἕως ἂν θῇ τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ.

[02828] Τὸ γὰρ θαυµαστὸν, ὅτι ὁµοῦ τὰ δύο, καὶ ὑποταγὴ καὶ παρακοὴ, καὶ ἡ τιµωρία.

[02829] Ὡς ἐµὲ, φησί.

81/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02830] Τί τοίνυν πτοεῖσθε;

[02831] Ὑµεῖς ἐστε υἱοὶ τῶν προφητῶν.

[02832] Ὥστε ὑµῖν ἔλεγον, καὶ δι' ὑµᾶς πάντα γέγονεν.

[02833] Ἐπειδὴ γὰρ διὰ τὸ τόλµηµα ἐνόµιζον ἑαυτοὺς ἠλλοτριῶσθαι (καὶ γὰρ οὐκ ἔχει λόγον τὸν αὐτὸν, νῦν µὲν σταυροῦσθαι, νῦν δὲ ὡς οἰκείους
θεραπεύειν), δείκνυσιν, ὅτι καὶ ἐκεῖνο κατὰ προφητείαν, καὶ τοῦτο.

[02834] Ὑµεῖς ἐστε, φησὶν, υἱοὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς διαθήκης, ἧς διέθετο ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς πατέρας ὑµῶν, λέγων πρὸς Ἀβραάµ·

[02835] Καὶ ἐν τῷ σπέρµατί σου εὐλογηθήσονται πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῆς γῆς.

[02836] Ὑµῖν πρῶτον, φησὶν, ὁ Θεὸς ἀναστήσας τὸν Παῖδα αὐτοῦ ἀπέστειλεν.

[02837] Ἄρα καὶ ἑτέροις·

[02838] ἀλλ' ὑµῖν πρῶτον τοῖς σταυρώσασιν.

[02839] Εὐλογοῦντα ὑµᾶς, ἐν τῷ ἀποστρέφειν ἕκαστον ἀπὸ τῶν πονηριῶν.

[02840] Ἴδωµεν δὲ ἀκριβέστερον ἄνωθεν τὰ ἀναγνωσθέντα.

[02841] Τέως κατασκευάζει, ὅτι αὐτοὶ ἐποίησαν τὸ θαῦµα ἐν τῷ εἰπεῖν·

[02842] Τί θαυµάζετε;

[02843] Καὶ οὐκ ἀφίησιν ἀπιστεῖσθαι τὸ λεγόµενον.

[02844] Καὶ ἵνα ἀξιοπιστότερον αὐτὸ ποιήσῃ, προκαταλαµβάνει αὐτῶν τὴν κρίσιν·

[02845] Ἡµῖν, φησὶ, τί ἀτενίζετε, ὡς ἰδίᾳ δυνάµει ἢ εὐσεβείᾳ πεποιηκόσιν;

[02846] Εἰ τοῦτο ὑµᾶς ταράττει καὶ θορυβεῖ, µάθετε, τίς ὁ ποιήσας, καὶ µὴ ἐκπλήττεσθε.

[02847] Καὶ ὅρα πανταχοῦ, ὅτι ἐπὶ τὸν Θεὸν ὅταν καταφεύγῃ, καὶ εἴπῃ παρ' αὐτοῦ γίνεσθαι πάντα, τότε ἀδεῶς αὐτοῖς ἐπιπλήττει.

[02848] [60.78] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ἀνωτέρω ἔλεγεν, Ἄνδρα ἀποδεδειγµένον ἀπὸ Θεοῦ εἰς ὑµᾶς.

[02849] Καὶ πανταχοῦ ἀναµιµνήσκει αὐτοὺς τοῦ τολµήµατος, ἵνα καὶ τὸ θαῦµα δειχθῇ, καὶ ἡ ἀνάστασις κυρωθῇ.

[02850] Ἐνταῦθα δὲ καὶ ἄλλο προσέθηκεν·

[02851] οὐκ ἔτι γὰρ Ναζωραῖον λέγει, ἀλλὰ τί;

[02852] Ὁ Θεὸς, φησὶ, τῶν πατέρων ἡµῶν ἐδόξασε τὸν Παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν.

[02853] Ὅρα καὶ τὸ ἄτυφον.

[02854] Οὐκ ἐνεκάλεσεν, οὐδὲ εἶπεν εὐθέως·

[02855] Καὶ νῦν πιστεύετε·

[02856] ἰδοὺ ἄνθρωπος τεσσαράκοντα ἔτη χωλὸς ὢν, ἐν τῷ ὀνόµατι Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀνέστη.

[02857] Οὐχ οὕτως εἶπεν·

[02858] φιλονεικοτέρους γὰρ ἂν ἐποίησεν·

[02859] ἀλλὰ τέως αὐτοὺς ἐπαινεῖ, ὅτι ἐθαύµαζον τὸ γεγενηµένον.

[02860] Καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ προγόνου καλεῖ.

[02861] Καὶ οὐ λέγει, Ὁ Ἰησοῦς αὐτὸν ἐθεράπευσε·

[02862] καίτοι γεαὐτὸς αὐτὸν ἐθεράπευσεν·

[02863] ἀλλ', ἵνα µὴ λέγωσι, Καὶ πῶς ἔχει ταῦτα λόγον, εἰ τὸν παράνοµον δοξάζει;

[02864] διὰ τοῦτο αὐτοὺς ἀναµιµνήσκει τῆς κρίσεως τῆς ἐπὶ Πιλάτου, δεικνὺς, ὅτι εἰ θέλοιεν προσέχειν, οὐκ ἔστι παράνοµος·

[02865] οὐ γὰρ ἂν ὁ Πιλᾶτος ἠθέλησεν αὐτὸν ἀπολῦσαι.

82/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02866] Καὶ οὐκ εἶπε, Θελήσαντος, ἀλλὰ, Κρίναντος ἐκείνου ἀπολύειν·

[02867] δηλῶν, ὅτι τὸν µὲν ἑτέρους ἀνελόντα ᾐτήσατε ἀφεθῆναι, τὸν δὲ τοὺς ἀνῃρηµένους ζωογονοῦντα οὐκ ἠθελήσατε.

[02868] Καὶ ἵνα µὴ λέγωσι πάλιν, Πῶς νῦν αὐτὸν δοξάζει ὁ τότε µὴ βοηθήσας;

[02869] παράγουσι τοὺς προφήτας µαρτυροῦντας, ὅτι οὕτως ἔδει γενέσθαι.

[02870] Εἶτα, ἵνα µὴ νοµίσωσι τοῦ Θεοῦ τὴν οἰκονοµίαν ἀπολογίαν αὐτῶν εἶναι, πρότερον αὐτῶν καθάπτεται.

[02871] Καὶ τὸ κατὰ πρόσωπον δὲ Πιλάτου ἀρνήσασθαι, οὐκ ἦν τὸ τυχὸν, ἐκείνου βουλοµένου ἀπολῦσαι·

[02872] καὶ ὅτι οὐ δυνατὸν ὑµῖν ἀρνήσασθαι, κατηγορεῖ ὁ αἰτηθεὶς ἀντ' αὐτοῦ.

[02873] Οὕτω καὶ τοῦτο οἰκονοµία µεγάλη ἦν.

[02874] Ἐνταῦθα τὴν ἀναισχυντίαν αὐτῶν δείκνυσι καὶ τὴν ἰταµότητα·

[02875] καὶ ὅτι ὁ µὲν Ἕλλην καὶ µόνον τότε πρῶτον αὐτὸν ἰδὼν, ἀπήλλαξεν αὐτὸν, καίτοι γε οὐδὲν µέγα ἀκούσας·

[02876] οἱ δὲ τοῖς σηµείοις συντρεφόµενοι, τὸ ἐναντίον πεποιήκασιν.

[02877] Ὅτι δὲ δικαίως ἔκρινεν ἐκεῖνος ἀπολύειν, καὶ οὐ κατὰ χάριν τοῦτο ἐποίει, ἄκουε αὐτοῦ ἀλλαχοῦ λέγοντος·

[02878] Ἔθος ὑµῖν ἐστιν ἀπολύειν ἕνα τινά·

[02879] Θέλετε οὖν τοῦτον ἀπολύσω ὑµῖν;

[02880] Ὑµεῖς δὲ τὸν ἅγιον καὶ δίκαιον ἠρνήσασθε.

[02881] Οὐκ εἶπεν, Ἐξεδώκατε, ἀλλὰ πανταχοῦ, Ἠρνήσασθε.

[02882] Εἰκότως.

[02883] Οὕτω γὰρ καὶ ἔλεγον·

[02884] Οὐκ ἔχοµεν βασιλέα εἰ µὴ Καίσαρα.

[02885] Καὶ οὐκ εἶπεν, Οὐκ ἐξῃτήσασθε τὸν ἄληπτον, οὐδὲ ἠρνήσασθε µόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπεκτείνατε.

[02886] Ὅτε πεπωρωµένοι ἦσαν, οὐδὲν τοιοῦτον εἶπεν·

[02887] ὅτε µάλιστα ἐσείσθησαν αὐτῶν αἱ ψυχαὶ, τότε πλήττει σφοδρότερον, ὅτε καὶ αἰσθέσθαι δύνανται.

[02888] Καθάπερ γὰρ ἡµεῖς τοῖς µὲν µεθύουσιν οὐδὲν λέγοµεν, ὅταν δὲ νήψωσι καὶ ἀνενέγκωσιν ἀπὸ τῆς µέθης, τότε ἐπιπλήττοµεν·

[02889] οὕτω δὴ καὶ Πέτρος, ὅτε ἠδύναντο συνιέναι τῶν λεγοµένων, τότε καὶ τὴν γλῶτταν ἠκόνησε·

[02890] πολλὰ τὰ ἐγκλήµατα ἀριθµεῖ·

[02891] οἷον ὅτι, ὃν ὁ Θεὸς ἐδόξασεν, οὗτοι παρέδωκαν·

[02892] ὅτι, ὃν ὁ Πιλᾶτος ἀπέλυεν, οὗτοι ἠρνήσαντο κατὰ πρόσωπον ἐκείνου·

[02893] ὅτι προετίµησαν τὸν λῃστήν.

[02894] γʹ.

[02895] Ὅρα πάλιν λανθανόντως πῶς περὶ τῆς δυνάµεως αὐτοῦ διαλέγεται, δεικνὺς, ὅτι ἑαυτὸν ἤγειρε·

[02896] καθάπερ ἐν τῇ προτέρᾳ δηµηγορίᾳ ἔλεγε·

[02897] Καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ·

[02898] καὶ ἐνταῦθα, Τὸν δὲ ἀρχηγὸν, φησὶ, τῆς ζωῆς ἀπεκτείνατε.

[02899] Οὐκ ἄρα παρ' ἑτέρου ἔσχε τὸ ζῇν.

[02900] Ὥσπερ ἀρχηγὸς τῆς κακίας αὐτὸς ἂν εἴη ὁ τὴν κακίαν τεκὼν, καὶ ἀρχηγὸς φόνου ὁ τὸν φόνον πρῶτος εἰσαγαγών·

83/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02901] οὕτω καὶ ἀρχηγὸς ζωῆς ὁ παρ' ἑαυτοῦ τὴν ζωὴν ἔχων.

[02902] [60.79] Ὃν ὁ Θεὸς ἤγειρε, φησίν.

[02903] Ἐπειδὴ τοῦτο ἐφθέγξατο, ἐπήγαγε·

[02904] Καὶ ἐπὶ τῇ πίστει τοῦ ὀνόµατος αὐτοῦ τοῦτον, ὃν θεωρεῖτε καὶ οἴδατε, ἐστερέωσε τὸ ὄνοµα αὐτοῦ·

[02905] καὶ ἡ πίστις ἡ δι' αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτῷ τὴν ὁλοκληρίαν ταύτην.

[02906] Καὶ µὴν ἐὰν ἡ εἰς αὐτόν ἐστι πίστις ἡ τὸ πᾶν ἐργασαµένη, καὶ ὅτι εἰς αὐτὸν ἐπίστευσε, τίνος ἕνεκεν οὐκ εἶπεν, ∆ιὰ τοῦ ὀνόµατος, ἀλλ', Ἐν τῷ ὀνόµατι;

[02907] Ὅτι οὔπω ἐθάῤῥουν εἰπεῖν, Ἡ εἰς αὐτὸν πίστις.

[02908] Ἵνα δὲ µὴ τὸ, ∆ι' αὐτοῦ, ταπεινὸν ᾖ, ἐπήγαγε·

[02909] Καὶ τὸ ὄνοµα αὐτοῦ ἐστερέωσεν αὐτόν.

[02910] Καὶ τοῦτο πρότερον εἰπὼν, τότε φησί·

[02911] Καὶ ἡ πίστις ἡ δι' αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτῷ τὴν ὁλοκληρίαν ταύτην.

[02912] Ὅρα, πῶς δείκνυσιν, ὅτι καὶ ἐκεῖνο συγκαταβαίνων εἶπεν.

[02913] Οὐ γὰρ ἂν ἑτέρου ἐδεήθη πρὸς ἀνάστασιν, οὗ τὸ ὄνοµα χωλὸν οὐδὲν νεκροῦ διαφέροντα ἤγειρε.

[02914] Σκόπει, πῶς πανταχοῦ τὰς µαρτυρίας αὐτῶν ἐπισπᾶται.

[02915] Ἀνωτέρω µὲν γὰρ ἔλεγε·

[02916] Καθὼς καὶ αὐτοὶ οἴδατε·

[02917] καὶ, Ἐν µέσῳ ὑµῶν·

[02918] καὶ πάλιν, Ὃν θεωρεῖτε καὶ οἴδατε, ἀπέναντι πάντων ὑµῶν.

[02919] Καίτοι ἐν τῷ ὀνόµατι αὐτοῦ οὐκ ᾔδεσαν, ὅτι ὑγιὴς ἕστηκεν, ἀλλὰ τοῦτο ᾔδεσαν, ὅτι χωλὸς ἦν.

[02920] Καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ πεποιηκότες ὡµολόγουν, ὅτι οὐκ ἰδίᾳ δυνάµει, ἀλλὰ τῇ τοῦ Χριστοῦ ἐστερέωτο.

[02921] Εἰ δὲ µὴ τοῦτο ἦν, καὶ ὄντως πεπεισµένοι ἦσαν, ὅτι ἀνέστη, οὐκ ἂν ἠθέλησαν τοῦ νεκροῦ τὴν δόξαν στῆσαι µᾶλλον ἢ τὴν ἑαυτῶν, καὶ ταῦτα ἐκείνων
πρὸς αὐτοὺς ὁρώντων.

[02922] Εἶτα πεφοβηµένας αὐτῶν τὰς ψυχὰς εὐθέως τῇ τῶν ἀδελφῶν προσηγορίᾳ παρεµυθήσατο, εἰπών·

[02923] Ἄνδρες ἀδελφοί.

[02924] Ἐκεῖ µὲν γὰρ οὐδὲν περὶ ἑαυτῶν εἶπεν, ἀλλὰ µόνον περὶ τοῦ Χριστοῦ, Ἀσφαλῶς οὖν γινωσκέτω, λέγων, πᾶς οἶκος Ἰσραήλ·

[02925] ἐνταῦθα δὲ καὶ παραίνεσιν προσάγει.

[02926] Ἐκεῖ ἀνέµενεν αὐτοὺς εἰπεῖν·

[02927] ἐνταῦθα ᾔδει πόσον εἰργάσαντο, καὶ ὡς οὗτοι µᾶλλον ἦσαν ᾠκειωµένοι.

[02928] Καὶ µὴν τὰ ἄνω εἰρηµένα οὐκ ἦν ἀγνοίας.

[02929] Τὸ γὰρ τὸν λῃστὴν αἰτῆσαι, τὸ τὸν κριθέντα ἀπολυθῆναι µὴ λαβεῖν, τὸ καὶ θελῆσαι ἀνελεῖν, ποίας ἀγνοίας;

[02930] Ἀλλ' ὅµως δίδωσιν αὐτοῖς ἐξουσίαν ἀρνήσασθαι, καὶ µεταγνῶναι ἐπὶ τοῖς γεγενηµένοις·

[02931] µᾶλλον δὲ καὶ ἀπολογίαν ὑπὲρ αὐτῶν συντίθησιν εὐπρόσωπον, καὶ λέγει·

[02932] Ὅτι µὲν οὖν ἀθῷον ἀνῃρεῖτε, ᾔδειτε·

[02933] ὅτι δὲ τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς, ἴσως ἠγνοεῖτε.

[02934] Καὶ ἐντεῦθεν οὐκ αὐτοὺς µόνους ἀφίησιν ἐγκληµάτων, ἀλλὰ καὶ τοὺς τῶν κακῶν ἀρχιτέκτονας.

[02935] Ἦ γὰρ ἂν φιλονεικοτέρους αὐτοὺς ἐποίησεν, εἴ γε εἰς κατηγορίαν τὸν λόγον ἐξήγαγεν.

[02936] Ὁ γάρ τι δεινὸν ἐργασάµενος, ὅταν τις κατηγορῇ, πειρώµενος ἀπολογεῖσθαι, σφοδρότερος γίνεται.

84/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02937] Καὶ οὐ λέγει λοιπὸν, ὅτι Ἐσταυρώσατε, ἐφονεύσατε·

[02938] ἀλλ', Ἐπράξατε, ἐπὶ συγγνώµην αὐτοὺς ἄγων.

[02939] Εἰ ἐκεῖνοι κατὰ ἄγνοιαν, πολλῷ µᾶλλον οὗτοι·

[02940] εἰ ἐκεῖνοι ἀφίενται, πολλῷ µᾶλλον οὗτοι.

[02941] Τὸ δὲ θαυµαστὸν, ὅτι καὶ ἄνω καὶ ἐνταῦθα εἰπὼν, ἐκεῖ µὲν, Τῇ ὡρισµένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει, ἐνταῦθα δὲ, ὅτι Προκατήγγειλε πᾶσι τὸν Χριστὸν,
οὐδαµοῦ παράγει µαρτυρίαν, διότι ἑκάστη αὐτῶν µετὰ πολλῶν ἐγκληµάτων, καὶ τῆς κολάσεως τῆς κατ' αὐτῶν εἴρηται.

[02942] Καὶ δώσω, φησὶ, τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ·

[02943] καὶ πάλιν, Ἃ προκατήγγειλε, φησὶ, διὰ στόµατος πάντων τῶν προφητῶν παθεῖν αὐτὸν, ἐπλήρωσεν οὕτω.

[02944] Μεγάλην δείκνυσι τὴν βουλὴν, εἴ γε πάντες τοῦτο ἔλεγον, καὶ οὐχ εἷς µόνος.

[02945] Οὐ µὴν ἐπειδὴ κατὰ ἄγνοιαν γέγονε, παρὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν γέγονεν.

[02946] [60.80] Ὅρα, πόση τοῦ Θεοῦ ἡ σοφία, ὅταν ταῖς ἑτέρων πονηρίαις εἰς τὸ δέον ᾖ κατακεχρηµένη.

[02947] Ἐπλήρωσε φησίν.

[02948] Ἵνα µὴ νοµίσωσι λοιπὸν ὑπολείπεσθαί τι, τοῦτο ἐπήγαγε, δηλῶν ὅτι ὅσα παθεῖν ἔδει, πεπλήρωται.

[02949] Ἀλλὰ µὴ νοµίσητε, ἐπειδὴ οἱ προφῆται ταῦτα εἶπον, καὶ ἐπειδὴ κατὰ ἄγνοιαν ἐπράξατε.

[02950] ὅτι ἀρκεῖ εἰς ἀπολογίαν ὑµῖν τοῦτο.

[02951] Ἀλλ' οὐ λέγει οὕτως, ἀλλὰ πραότερον·

[02952] Μετανοήσατε οὖν.

[02953] ∆ιὰ τί;

[02954] Εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι ὑµῶν τὰς ἁµαρτίας.

[02955] Οὐ λέγω τὰ ἐν τῷ σταυρῷ τετολµηµένα·

[02956] ἴσως ἐκεῖνα κατὰ ἄγνοιαν·

[02957] ἀλλ' ὥστε τὰς ἑτέρας ὑµῶν ἁµαρτίας ἐξαλειφθῆναι.

[02958] Εἶτα ἐπάγει·

[02959] Ὅπως ἂν ἔλθωσιν ὑµῖν καιροὶ ἀναψύξεως.

[02960] Ἐνταῦθα περὶ τῆς ἀναστάσεως διαλέγεται ἀµυδρῶς.

[02961] Ὄντως γὰρ ἐκεῖνοι ἀναψύξεως καιροὶ, οὓς ἐπεζήτει καὶ Παῦλος, λέγων·

[02962] Καὶ ἡµεῖς οἱ ὄντες ἐν τῷ σκήνει στενάζοµεν βαρούµενοι.

[02963] Εἶτα δεικνὺς, ὅτι αὐτὸς τῶν καιρῶν τῆς ἀναψύξεως αἴτιος, Καὶ ἀποστείλῃ, φησὶ, τὸν προκεχειρισµένον ὑµῖν Ἰησοῦν Χριστόν.

[02964] Οὐκ εἶπεν, Ἐξαλειφθῇ ὑµῶν ἡ ἁµαρτία, ἀλλ', Αἱ ἁµαρτίαι, καὶ ἐκείνην αἰνιττόµενος, Ἀποστείλῃ.

[02965] Τοῦτο εἰπὼν, οὐ λέγει πόθεν λοιπὸν, ἀλλὰ µόνον ἐπάγει, Ὃν δεῖ οὐρανὸν µὲν δέξασθαι.

[02966] Ἀκµὴν δέξασθαι.

[02967] Καὶ πῶς οὐκ εἶπεν, Ὃν οὐρανὸς ἐδέξατο;

[02968] Τοῦτο ὡς περὶ τῶν ἄνω χρόνων διαλεγόµενος εἶπεν, Οὕτως ᾠκονόµηται, φησὶν, οὕτω συντέθειται·

[02969] περὶ δὲ τῆς αἰωνίου ὑπάρξεως αὐτοῦ οὐδέπω φησὶν, ἀλλ' ἔτι τοῖς τῆς οἰκονοµίας λόγοις ἐνδιατρίβει καὶ λέγει·

[02970] Μωσῆς µὲν γὰρ εἶπε πρὸς τοὺς πατέρας, ὅτι Προφήτην ὑµῖν ἀναστήσει Κύριος.

[02971] Εἶτα ἀνωτέρω εἰπὼν, Ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως πάντων, ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεὸς διὰ στόµατος πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν ἀπ' αἰῶνος,
αὐτὸν εἰσάγει λοιπὸν τὸν Χριστόν.

85/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[02972] Εἰ γὰρ πολλὰ προεῖπεν, αὐτοῦ δὲ ἀκούειν χρὴ, οὐκ ἄν τις ἁµάρτοι ταῦτα τοὺς προφήτας εἰρηκέναι λέγων.

[02973] δʹ.

[02974] Ἄλλως δὲ θέλει δεῖξαι, ὅτι τὰ αὐτὰ καὶ οἱ προφῆται προεῖπον.

[02975] Κἄν τις ἀκριβῶς ἐξετάζῃ, εὑρήσει καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ ἀµυδρῶς µὲν, εἰρηµένα δέ·

[02976] ὥστε οὐδὲν νεώτερον.

[02977] Τὸν προκεχειρισµένον, φησίν.

[02978] Ἐνταῦθα αὐτοὺς καὶ φοβεῖ, ὡς πολλῶν ὑπολειποµένων, Πῶς οὖν ἔλεγεν, Ἐπλήρωσεν ἃ ἔδει παθεῖν;

[02979] Ἐπλήρωσεν, εἶπεν, οὐκ, Ἐπληρώθη·

[02980] δεικνὺς, ὅτι ἃ µὲν ἐχρῆν παθεῖν, ἐπλήρωσεν·

[02981] ἃ δὲ γενέσθαι λείπεται ἔτι, οὐδέπω.

[02982] Προφήτην ὑµῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑµῶν ὡς ἐµέ.

[02983] Ὃ µάλιστα ᾠκειοῦτο αὐτοὺς, λέγει.

[02984] Ὁρᾷς, πῶς ταπεινὰ καὶ ὑψηλὰ παρασπείρει;

[02985] Ταπεινὸν γὰρ καὶ ὑψηλὸν, εἰ ὁ µέλλων εἰς οὐρανοὺς ἀνιέναι κατὰ Μωσέα ἐστί·

[02986] πλὴν ἀλλὰ τέως µέγα ἦν.

[02987] Οὐ γὰρ δὴ κατὰ Μωσέα τὸ, Καὶ ἔσται πᾶς ὁ µὴ ἀκούων ἐξολοθρευθήσεται.

[02988] Μυρία δὲ καὶ ἄλλα εἶπε τὰ δεικνύντα, ὅτι οὐκ ἔστι κατὰ Μωσέα, ὥστε µεγάλης ἥψατο µαρτυρίας.

[02989] Ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀναστήσει, φησὶν, ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑµῶν.

[02990] Ὥστε Μωσῆς αὐτὸς ἠπείλησε τοῖς µὴ ἀκούουσι.

[02991] Ταῦτα ὅλα ἐπαγωγά.

[02992] Καὶ πάντες δὲ, φησὶν, οἱ προφῆται ἀπὸ Σαµουήλ.

[02993] Οὐκ ἠθέλησε καθ' ἕκαστον ἐπεξιέναι, ὥστε µὴ µακρὸν ποιῆσαι τὸν λόγον·

[02994] ἀλλὰ καιρίας µνησθεὶς µαρτυρίας τῆς Μωσαϊκῆς, παρέπεµψεν αὐτούς.

[02995] Ὑµεῖς ἐστε, φησὶν, υἱοὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς διαθήκης ἧς διέθετο ὁ Θεός.

[02996] Τῆς διαθήκης, φησὶν, υἱοὶ, τουτέστι, κληρονόµοι.

[02997] Ἵνα γὰρ µὴ δόξωσιν ὡς ἀπὸ χάριτος Πέτρου ταῦτα λαµβάνειν, δείκνυσιν, ὅτι ἄνωθεν αὐτοῖς ὠφείλετο, ἵνα µᾶλλον πιστεύσωσιν, ὅτι καὶ τῷ Θεῷ τοῦτο δοκεῖ.

[02998] Ὑµῖν πρῶτον ἀναστήσας, φησὶν, ὁ Θεὸς τὸν Παῖδα αὐτοῦ ἀπέστειλεν.

[02999] [60.81] Οὐκ εἶπεν, Ὑµῖν, ἁπλῶς, ἀπέστειλε τὸν Παῖδα αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ, µετὰ τὴν ἀνάστασιν, καὶ ὅτε ἐσταυρώθη.

[03000] Ἵνα γὰρ µὴ νοµίσωσιν, ὅτι αὐτὸς µὲν ταῦτα ἐχαρίζετο, ὁ δὲ Πατὴρ οὐχὶ, διὰ τοῦτο προσέθηκε τὸ, Εὐλογοῦντα ὑµᾶς.

[03001] Εἰ γὰρ ἀδελφὸς ὑµῶν αὐτὸς καὶ εὐλογεῖ ὑµᾶς, ὑπόσχεσις τὸ πρᾶγµά ἐστι·

[03002] τουτέστι, Τοσοῦτον ἀπέχετε τοῦ µὴ κοινωνεῖν τούτοις, ὅτι καὶ τοῖς ἄλλοις ὑµᾶς αἰτίους καὶ ἀρχηγοὺς βούλεται γενέσθαι.

[03003] Οὐκοῦν µὴ ὡς ἀπεῤῥιµµένοι διάκεισθε ἢ ἀποβεβληµένοι.

[03004] Ἐν τῷ ἀποστρέφειν, φησὶν, ἕκαστον ἀπὸ τῶν πονηριῶν.

[03005] Οὕτως ὑµᾶς εὐλογεῖ, καὶ οὐχ ἁπλῶς.

[03006] Καὶ ποία αὕτη εὐλογία;

86/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03007] Μεγάλη.

[03008] Οὐ γὰρ δὴ τὸ ἀποστρέψαι ἀπὸ πονηριῶν, τοῦτο ἱκανὸν καὶ λῦσαι αὐτάς.

[03009] Εἰ δὲ καὶ λῦσαι οὐχ ἱκανὸν ἦν, πῶς εὐλογίαν παρασχεῖν;

[03010] Οὐ γὰρ δὴ ὁ ἠδικηκὼς, ἤδη καὶ εὐλογεῖται, ἀλλ' ἁµαρτηµάτων ἀφίεται.

[03011] Τὸ δὲ, Ὡς ἐµὲ, εἰ µὴ κατὰ τὸν τῆς νοµοθεσίας τις τρόπον ἐκδέξαιτο, οὐδαµοῦ λόγον ἂν ἀλλαχοῦ ἕξοι.

[03012] Αὐτοῦ ἀκούσεσθε, φησί·

[03013] καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ', Ἔσται πᾶσα ψυχὴ, ἥτις ἂν µὴ ἀκούσῃ τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ.

[03014] Ὅτε αὐτοὺς ἔδειξεν ἡµαρτηκότας, καὶ συγγνώµης µετέδωκε, καὶ ἐπηγγείλατο χρηστά·

[03015] τότε δὴ δείκνυσιν, ὅτι καὶ Μωσῆς τὸ αὐτὸ λέγει.

[03016] Καὶ ποία αὕτη ἀκολουθία εἰπεῖν, Ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως, καὶ ἐπαγαγεῖν Μωσέα λέγοντα, ὅτι πάντα ἀκούσουσιν, ἃ ἐρεῖ ὁ Χριστός·

[03017] καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ µετὰ ἀπειλῆς φοβερᾶς;

[03018] Μεγάλη·

[03019] δείκνυσι γὰρ, ὅτι καὶ διὰ τοῦτο πείθεσθαι ὀφείλουσιν αὐτῷ.

[03020] Τί ἐστιν, Υἱοὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς διαθήκης;

[03021] Κληρονόµοι, διάδοχοι.

[03022] Εἰ οὖν υἱοὶ, τί ὡς περὶ ἀλλότρια διάκεισθε πρὸς τὰ ὑµέτερα;

[03023] Ἄρα κατηγορίας µὲν ἐπράξατε ἄξια·

[03024] δυνήσεσθε δὲ ὅµως συγγνώµης τυχεῖν.

[03025] Εἶτα ἐπειδὴ εἶπε ταῦτα, εἰκότως λοιπὸν λέγει·

[03026] Ὑµῖν ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Παῖδα αὐτοῦ εὐλογοῦντα ὑµᾶς.

[03027] Οὐκ εἶπε, Σώζοντα, ἀλλ' ὃ µεῖζόν ἐστιν, Εὐλογοῦντα·

[03028] δεικνὺς, ὅτι ὁ σταυρωθεὶς εὐλογεῖ τοὺς σταυρώσαντας.

[03029] Μιµησώµεθα τοίνυν τοῦτον καὶ ἡµεῖς.

[03030] Ἐκβάλωµεν ψυχὴν φονικὴν καὶ πολεµίαν.

[03031] Οὐκ ἀρκεῖ τὸ µὴ ἀµύνασθαι (τοῦτο καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ γέγονεν), ἀλλὰ πάντα πράττωµεν ὑπὲρ τῶν ἠδικηκότων, ὡς ὑπὲρ φίλων γνησίων, ὡς ὑπὲρ ἡµῶν αὐτῶν.

[03032] Ἐκείνου µιµηταί ἐσµεν, ἐκείνου µαθηταὶ τοῦ µετὰ τὸ σταυρωθῆναι πάντα κινοῦντος ὑπὲρ τῶν σταυρωσάντων, καὶ τοὺς ἀποστόλους ἐκπέµποντος.

[03033] Καίτοι γε ἡµεῖς πολλαχοῦ καὶ δικαίως πάσχοµεν·

[03034] ἐκεῖνος δὲ οὐ µόνον ἀδίκως, ἀλλὰ καὶ ἀσεβῶς·

[03035] τὸν εὐεργέτην γὰρ, τὸν οὐδὲν ἠδικηκότα, τοῦτον ἐσταύρωσαν.

[03036] ∆ιὰ τί;

[03037] εἰπέ µοι, δόξης ἕνεκεν;

[03038] Καὶ µὴν αὐτὸς αὐτοὺς ἐσέµνυνε.

[03039] Πῶς;

[03040] Ἐπὶ τῆς Μωσέως καθέδρας, φησὶν, ἐκάθισαν οἱ γραµµατεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι.

[03041] Πάντα οὖν ἃ λέγουσιν ὑµῖν ποιεῖν, ποιεῖτε·

[03042] κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν µὴ ποιεῖτε.

87/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03043] Καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ·

[03044] Ὕπαγε, δεῖξον σεαυτὸν τῷ ἱερεῖ.

[03045] Καὶ δυνάµενος αὐτοὺς ἀπολέσαι, σώζει.

[03046] Τοῦτον οὖν µιµησώµεθα, καὶ µηδεὶς ἐχθρός τινος ἔστω, µηδεὶς πολέµιος, ἀλλ' ἢ τοῦ διαβόλου µόνον.

[03047] εʹ.

[03048] Οὐ µικρόν τι πρὸς τοῦτο καὶ τὸ µὴ ὀµνύναι συντελεῖ, καὶ τὸ µὴ ὀργίζεσθαι.

[03049] Ἀπὸ τοῦ µὴ ὀργίζεσθαι οὐδὲ ἐχθρὸν ἕξοµεν.

[03050] Ἔκκοψον ἀνθρώπου τὸν ὅρκον, καὶ τὰ πτερὰ περιέκοψας τῆς ὀργῆς, τὸν θυµὸν ἔσβεσας ἅπαντα.

[03051] Ὥσπερ γὰρ πνεῦµα ἡ ὀργὴ, καὶ ὁ ὅρκος ἐστί.

[03052] Χάλασον τὰ ἱστία·

[03053] οὐδὲν ὄφελος ἱστίου, [60.82] πνεύµατος οὐκ ὄντος.

[03054] Ἂν τοίνυν µὴ κράζωµεν, µηδὲ ὀµνύωµεν, τὰ νεῦρα ἐξεκόψαµεν τοῦ θυµοῦ.

[03055] Εἰ δὲ ἀπιστεῖτε, πεῖραν λάβετε τοῦ πράγµατος, καὶ ὅτι οὕτως ἔχει, τότε γνώσεσθε.

[03056] Θὲς τῷ θυµουµένῳ νόµον µηδέποτε ὀµνύναι, καὶ οὐκ ἀναγκασθήσῃ περὶ ἐπιεικείας αὐτῷ διαλεχθῆναι.

[03057] Οὕτω τὸ πᾶν ἤνυσται·

[03058] καὶ οὔτε ἐπιορκήσετε, οὔτε ὀµόσεσθε ὅλως.

[03059] Οὐκ ἴστε, εἰς ὅσας ἀτοπίας ἑαυτοὺς ἐντεῦθεν ἐµβάλλετε;

[03060] Ἀνάγκη γὰρ δεσµῷ ἑαυτοὺς περιβάλλοντες, καὶ πάσῃ µηχανῇ σπουδάζοντες ὥστε καθάπερ ἐξ ἀφύκτου τινὸς κακοῦ τὴν ψυχὴν ἐξελκύσαι, εἶτα
µὴ δυνηθέντες, λοιπὸν ἐν ὀδύνῃ διάγειν καὶ µάχαις, καὶ ἀρᾶσθαι τῷ θυµῷ·

[03061] ἀλλὰ πάντα εἰκῆ καὶ µάτην γίνεται.

[03062] Οὐκοῦν ἀπείλησον, διόρισαι, πάντα ποίησον χωρὶς ὅρκου.

[03063] Ἔξεστιν ἀναλῦσαι καὶ τὰ λεχθέντα, καὶ τὰ γενόµενα, ἂν θέλῃς.

[03064] Οὕτω τήµερον ἀνάγκη πραότερον ὑµῖν διαλεχθῆναι.

[03065] Ἐπειδὴ γὰρ ἠκούσατε, καὶ τὸ πλέον ὑµῖν κατώρθωται.

[03066] Φέρε δὴ λοιπὸν, τίνος ἕνεκεν ἐπεισῆλθεν ὁ ὅρκος, καὶ διὰ τί συνεχωρήθη εἶναι, εἴπωµεν.

[03067] Ἄνωθεν τὴν γένεσιν αὐτοῦ διηγούµενοι, καὶ πότε ἐτέχθη, καὶ πῶς, καὶ παρὰ τίνων, ἀµειψόµεθα ὑµᾶς τῇ διηγήσει ὑπὲρ τῆς ὑπακοῆς.

[03068] Τὸν µὲν γὰρ κατωρθωκότα ἀναγκαῖον καὶ φιλοσοφεῖν·

[03069] τὸν δὲ µηδέπω, οὐδὲ λόγον ἀκοῦσαι ἄξιον.

[03070] Ἐποίησαν συνθήκας πολλὰς οἱ περὶ τὸν Ἀβραὰµ, καὶ ἔσφαξαν θύµατα, καὶ θυσίας ἀνήνεγκαν, καὶ οὐδέπω ἦν ὅρκος.

[03071] Πόθεν οὖν ἐπεισῆλθεν ὁ ὅρκος;

[03072] Ὅτε τὰ κακὰ ηὐξήθη, ὅτε πάντα ὁµοῦ ἄνω καὶ κάτω γέγονεν, ὅτε πρὸς εἰδωλολατρείαν ἀπέκλιναν·

[03073] τότε δὴ, τότε, ὅτε ἄπιστοι λοιπὸν ἐφαίνοντο, τὸν Θεὸν ἐκάλουν µάρτυρα, ὥσπερ ἐγγυητὴν διδόντες τῶν λεγοµένων ἀξιόχρεων.

[03074] Τοῦτο γὰρ ὅρκος ἐστὶ, τρόπων ἀπιστουµένων ἐγγύη.

[03075] Ὥστε πρώτη κατηγορία αὕτη τοῦ ὀµνύοντος, εἰ µὴ πιστεύοιτο χωρὶς ἐγγύου, καὶ ἐγγύου µεγάλου·

[03076] διὰ γὰρ τὴν πολλὴν ἀπιστίαν οὐκ ἄνθρωπον ζητοῦσιν ἔγγυον, ἀλλὰ τὸν Θεόν.

[03077] ∆εύτερον, καὶ τοῦ λαµβάνοντος τὸν ὅρκον τὸ αὐτὸ ἔγκληµα, εἰ ὑπὲρ συναλλαγµάτων διαφερόµενος, τὸν Θεὸν ἕλκοι πρὸς τὴν ἐγγύην, καὶ λέγοι
µὴ ἀφίστασθαι, εἰ µὴ ἐκεῖνον λάβοι.

88/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03078] Ὢ τῆς ὑπερβαλλούσης ἀναισθησίας, ὢ τῆς ὕβρεως! σκώληξ καὶ γῆ καὶ σποδὸς τυγχάνων καὶ καπνὸς, τὸν ∆εσπότην σου ἕλκεις εἰς ἐγγύην,
κἀκεῖνον ἀναγκάζεις λαβεῖν.

[03079] Εἰπέ µοι, εἰ τῶν παίδων ὑµῶν φιλονεικούντων πρὸς ἀλλήλους, καὶ ἀπιστουµένων ἑαυτοῖς, ἔφησεν ὁ ὁµόδουλος µὴ ἀποστήσεσθαι, ἕως ἂν τὸν
κοινὸν δεσπότην ἐγγυητὴν λάβοι·

[03080] ἆρα οὐκ ἂν ἔλαβε πληγὰς µυρίας, καὶ ἔµαθεν, ὅτι τῷ δεσπότῃ εἰς ἄλλα κεχρῆσθαι δεῖ, οὐκ εἰς ταῦτα;

[03081] Τί λέγω ὁµόδουλον;

[03082] Εἰ γὰρ αἰδεσιµώτερον εἵλετο ἄνδρα, οὐχ ὕβριν τὸ πρᾶγµα ἡγήσατο ἄν;

[03083] Ἀλλ' ἐγὼ οὐ βούλοµαι, φησί.

[03084] Καλῶς·

[03085] οὐκοῦν µηδὲ ἐκεῖνον ἀνάγκαζε, ἐπεὶ καὶ ἐπ' ἀνθρώπων τοῦτο γίνεται, ἂν εἴπῃ, Τὸν δεῖνα δίδωµι ἐγγυητὴν, σὺ οὐκ ἀνέχῃ.

[03086] Τί οὖν;

[03087] καὶ ἀπολέσω, φησὶ, τὸ διδόµενον;

[03088] Οὐ λέγω τοῦτο, ἀλλὰ ὅτι τὸν Θεὸν ὑβρίσαι ἀνέχῃ.

[03089] ∆ιὸ καὶ µᾶλλον ὁ καταναγκάζων ἢ ὁ ὀµνὺς ἀπαραίτητον ἔχει τὴν κόλασιν·

[03090] ὡσαύτως καὶ ὁ µηδενὸς αἰτοῦντος ὀµνύς.

[03091] Καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον, ὅτι ὀµνύει ἕκαστος ὑπὲρ ὀβολοῦ ἑνὸς, ὑπὲρ προσθήκης µικρᾶς, ὑπὲρ ἀδικίας.

[03092] Ταῦτα, ὅταν µὴ ὦσιν ἐπιορκίαι.

[03093] ἂν δὲ ἐπιορκίᾳ παρακολουθήσῃ, πάντα ἄνω καὶ κάτω, καὶ ὁ λαβὼν, καὶ ὁ δοὺς πεποίηκεν.

[03094] Ἀλλ' ἔστιν ἀγνοούµενά τινα, φησίν.

[03095] Ἀλλὰ ταῦτα προορώµενος, µηδὲν ποίει ῥᾳθύµως·

[03096] εἰ δὲ ῥᾳθύµως ποιεῖς, ἀπαίτει σαυτὸν δίκην ζηµίας.

[03097] Βέλτιον οὕτω ζηµιωθῆναι, ἢ ἑτέρως.

[03098] Εἰπὲ γάρ µοι, ἕλκεις εἰς ὅρκον τὸν ἄνδρα, τί προσδοκῶν;

[03099] ὅτι ἐπιορκήσει;

[03100] Ἀλλὰ τοῦτο [60.83] ἀνοίας ἐσχάτης·

[03101] ἐπὶ τὴν σὴν γὰρ κεφαλὴν ἡ δίκη τραπήσεται·

[03102] βέλτιόν σε τὰ χρήµατα ἀπολέσαι, ἢ ἐκεῖνον ἀπόλλυσθαι.

[03103] Τί µετὰ τῆς σῆς ζηµίας τοῦτο ποιεῖς, καὶ µετὰ τῆς ὕβρεως τοῦ Θεοῦ;

[03104] Θηρίου αὕτη ἡ ψυχὴ, καὶ ἀσεβοῦς ἀνδρός.

[03105] Ἀλλὰ προσδοκῶ, ὅτι οὐκ ἐπιορκήσει.

[03106] Οὐκοῦν καὶ χωρὶς ὅρκου πίστευσον.

[03107] Ἀλλ' εἰσὶ πολλοὶ, φησὶν, οἳ χωρὶς ὅρκου εἵλοντο ἀποστερῆσαι·

[03108] µετὰ δὲ ὅρκον, οὐκέτι.

[03109] Ἀπατᾷς σεαυτὸν, ἄνθρωπε.

[03110] Ἄνθρωπος κλέπτειν µεµαθηκὼς καὶ τὸν πλησίον ἀδικεῖν, ἕλοιτο ἂν καὶ ὅρκον καταπατῆσαι πολλάκις·

[03111] εἰ δὲ περὶ τοῦ ὀµόσαι εὐλαβηθείη, περὶ τὸ ἀδικῆσαι πολλῷ µᾶλλον.

[03112] Ἀλλ' ἄκων αὐτὸ πάσχει;

89/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03113] Οὐκοῦν συγγνώµης ἄξιος.

[03114] Ἀλλὰ τί λέγω περὶ τῶν ὅρκων τούτων, ἀφεὶς τοὺς ἐπ' ἀγορᾶς;

[03115] Ἐκεῖ γὰρ οὐδὲν τοιοῦτον ἔχεις εἰπεῖν·

[03116] ὑπὲρ γὰρ δέκα ὀβολῶν ὅρκοι γίνονται καὶ ἐπιορκίαι.

[03117] Ὅτι γὰρ σκηπτὸς ἄνωθεν οὐ κατέρχεται, ὅτι γὰρ οὐ πάντα ἀνατρέπεται, ἕστηκας κατέχων τὸν Θεόν.

[03118] Τί δήποτε;

[03119] Ἵνα λάχανα λάβῃς, ἵνα ὑποδήµατα, ὑπὲρ ὀλίγου ἀργυρίου εἰς µαρτυρίαν αὐτὸν καλῶν.

[03120] Μὴ δὴ, ἐπειδὴ µὴ κολαζόµεθα, νοµίσωµεν µηδὲ ἁµαρτάνειν·

[03121] τοῦτο τῆς φιλανθρωπίας ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, οὐ τῆς ἡµετέρας ἀρετῆς.

[03122] Ὄµοσον κατὰ τοῦ παιδὸς τοῦ σοῦ, ὄµοσον κατὰ σαυτοῦ·

[03123] εἰπὲ, Οὕτω µὴ δήµιος ἐπισταίη ταῖς πλευραῖς ταῖς ἐµαῖς.

[03124] Ἀλλὰ δέδοικας.

[03125] Τῶν πλευρῶν σου οὖν ἀτιµότερος ὁ Θεός;

[03126] τῆς κεφαλῆς σου εὐτελέστερος;

[03127] Εἰπὲ, Οὕτω µὴ πηρωθῶ.

[03128] Ἀλλ' ὁ µὲν Χριστὸς οὕτως ἡµῶν φείδεται, ὡς κωλύειν καὶ κατὰ τῆς οἰκείας ὀµνύειν κεφαλῆς·

[03129] ἡµεῖς δὲ οὕτως ἀφειδοῦµεν τῆς δόξης τῆς τοῦ Θεοῦ, ὡς πανταχοῦ αὐτὸν ἕλκειν.

[03130] Οὐκ ἴστε τί ἐστι Θεὸς, καὶ ποίοις στόµασι καλεῖσθαι ὀφείλει.

[03131] Ἀλλ' ἂν µὲν περί τινος λέγωµεν ἀνδρὸς ἐναρέτου, φαµὲν, Ἀπόπλυνον τὸ στόµα σου, καὶ οὕτω µνήσθητι·

[03132] νυνὶ δὲ τὸ τίµιον ὄνοµα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνοµα, τὸ θαυµαστὸν ἐν πάσῃ τῇ γῇ, ὃ δαίµονες ἀκούοντες φρίττουσιν, ἁπλῶς περισύροµεν.

[03133] ὰʹ.

[03134] Ὢ τῆς συνηθείας! ἀπὸ γὰρ ταύτης γέγονεν εὐκαταφρόνητον.

[03135] Ἀµέλει γοῦν εἰς οἶκον ἅγιον ἂν ἐπιθῇς τινι ἀνάγκην ὀµόσαι, ὡς φρικτὸν τὸν ὅρκον ἐργασάµενος, οὕτω διάκεισαι·

[03136] καίτοι πόθεν οὕτω φρικτὸν εἶναι δοκεῖ, ἀλλ' ἢ ὅτι ἐκείνῳ µὲν ἁπλῶς ἀποκεχρήµεθα, τούτῳ δὲ οὐχί;

[03137] οὐ γὰρ φρίκην ἔδει γενέσθαι ὀνοµαζοµένου τοῦ Θεοῦ;

[03138] Ἀλλ' ἐπὶ µὲν Ἰουδαίων οὕτως αὐτοῦ τὸ ὄνοµα σεµνὸν ἦν, ὡς ἐν πετάλοις γράφεσθαι, καὶ µηδενὶ τὰ γράµµατα ἐξεῖναι φορεῖν, ἀλλ' ἢ µόνῳ τῷ ἀρχιερεῖ·

[03139] νυνὶ δὲ ὡς τὸ τυχὸν οὕτω περιφέροµεν αὐτοῦ τὸ ὄνοµα.

[03140] Εἰ ἁπλῶς ὀνοµάζειν τὸν Θεὸν οὐ πᾶσιν εὐαγές·

[03141] τὸ καὶ ἐπὶ µαρτυρίαν αὐτὸν καλεῖν, πόσης τόλµης, εἰπέ µοι, πόσης µανίας;

[03142] Εἰ γὰρ πάντα ῥῖψαι ἐχρῆν, οὐκ ἔδει προθύµως ἐᾷν;

[03143] Ἰδοὺ λέγω καὶ διαµαρτύροµαι, Κατορθώσατε τούτους τοὺς ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ὅρκους, τοὺς δὲ µὴ πειθοµένους, πάντας ἐµοὶ ἀγάγετε.

[03144] Ἰδοὺ παρόντων ὑµῶν ἐπισκήπτω τοῖς πρὸς ὑπηρεσίαν ἀφωρισµένοις τῶν οἴκων τῶν εὐκτηρίων, καὶ παραινῶ καὶ παρεγγυῶ, µηδενὶ ὀµνύναι ἁπλῶς ἐξεῖναι·

[03145] µᾶλλον δὲ µηδὲ ἑτέρως.

[03146] Πρὸς ἐµὲ οὖν ἀγέσθω ὅστις ἂν ᾖ, ἐπειδὴ καὶ ταῦτα µέχρις ἡµῶν ἔρχεσθαι δεῖ, καθάπερ ἐπὶ παίδων µικρῶν.

[03147] Μὴ γένοιτο.

[03148] Αἰσχύνη γάρ ἐστιν ὑπέρ τινων ἔτι δέεσθαι [60.84] µανθάνειν.

90/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03149] Μὴ τραπέζης ἱερᾶς ἅψασθαι τολµᾷς ἀµύητος ὤν;

[03150] Ἀλλὰ τὸ ἔτι χεῖρον, σὺ ὁ µεµυηµένος τῆς ἱερᾶς ἅψασθαι τραπέζης τολµᾷς, ἧς οὐδὲ πᾶσιν ἱερεῦσιν ἅψασθαι θέµις, καὶ οὕτως ὀµνύναι.

[03151] Καὶ σὺ µὲν τῆς τοῦ παιδὸς κεφαλῆς οὐκ ἂν ἅψαιο ἀπελθὼν, τραπέζης δὲ ἅπτῃ, καὶ οὐ φρίττεις οὐδὲ δέδοικας;

[03152] Πρὸς ἐµὲ τοὺς τοιούτους ἄγε·

[03153] ἐγὼ δικάσω, καὶ χαίροντας ἑκατέρους ἀποπέµψω.

[03154] Ὃ βούλεσθε, ποιεῖτε·

[03155] νόµον τίθηµι µηδὲ ὅλως ὀµνύναι.

[03156] Ποία σωτηρίας ἐλπὶς, οὕτως ἡµῶν πάντα κενούντων;

[03157] διὰ τοῦτο γραµµατεῖα, διὰ τοῦτο συµβόλαια, ἵνα καταθύσῃς τὴν σαυτοῦ ψυχήν;

[03158] τί τοσοῦτον κερδαίνεις, ὅσον ἀπολλύεις;

[03159] Ἐπιώρκησεν;

[03160] Ἀπώλεσας κἀκεῖνον καὶ σαυτόν.

[03161] Ἀλλ' οὐκ ἐπιώρκησε;

[03162] Καὶ οὕτως ἀπώλεσας, παραβῆναι τὴν ἐντολὴν ἀναγκάσας.

[03163] Ἐξελάσωµεν τοῦτο τὸ νόσηµα ἀπὸ τῆς ψυχῆς·

[03164] τέως ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς αὐτὸ διώξωµεν, ἀπὸ τῶν παντοπωλείων, ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἐργαστηρίων·

[03165] µείζων ὁ πόρος ἡµῖν ἔσται.

[03166] Μὴ νοµίσητε διὰ τῶν παραβάσεων τῶν θείων νόµων τὰ βιωτικὰ κατορθοῦσθαι.

[03167] Ἀλλ' οὐ πιστεύει, φησί.

[03168] Καὶ γὰρ καὶ τοῦτό ποτε παρ' ἐνίων ἤκουσα, ὅτι Ἂν µὴ ὀµόσω µυρίους ὅρκους, οὐ πιστεύει.

[03169] Σὺ τούτων αἴτιος ὁ προχείρως ὀµνύς·

[03170] ἐπεὶ εἰ µὴ τοῦτο ἦν, ἀλλὰ πᾶσιν ἦν δῆλον, ὅτι οὐκ ὀµνύεις, πίστευέ µοι λέγοντι, ὅτι τῶν µυρίους κατεσθιόντων ὅρκους µᾶλλον ἂν ἐπιστεύθης
ἐπινεύσας µόνον.

[03171] Ἰδοὺ γὰρ, εἰπέ µοι, τίνι ἄρα µᾶλλον πιστεύετε, ἐµοὶ τῷ µὴ ὀµνύοντι, ἢ τοῖς ὀµνύουσιν;

[03172] Ἀλλὰ σὺ, φησὶν, ἄρχων εἶ καὶ ἐπίσκοπος;

[03173] Τί οὖν, ἂν δείξω, ὅτι οὐ τοῦτο µόνον;

[03174] Μετὰ ἀληθείας ἀποκρίνασθέ µοι, παρακαλῶ, εἰ συνεχῶς ὤµνυον καὶ διαπαντὸς, ἆρα ἂν προέστη µου ἡ ἀρχή;

[03175] Οὐδαµῶς.

[03176] Ὁρᾷς, ὅτι οὐ διὰ τοῦτο;

[03177] Τί δὲ κερδαίνεις ὅλως;

[03178] εἰπέ µοι.

[03179] Παῦλος ἐλίµωττε·

[03180] καὶ σὺ ἑλοῦ πεινᾷν µᾶλλον ἢ παραβῆναί τινα τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ.

[03181] Τί οὕτως ἄπιστος εἶ;

[03182] Σὺ µὲν οὖν πάντα αἰρῇ καὶ ποιῆσαι καὶ παθεῖν ὑπὲρ τοῦ µὴ ὀµόσαι·

[03183] αὐτὸς δέ σε οὐκ ἀµείψεται;

91/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03184] Ἀλλὰ τοὺς µὲν ἐπιόρκους, καὶ πολυόρκους καθ' ἑκάστην τρέφει τὴν ἡµέραν·

[03185] σὲ δὲ παραδώσει λιµῷ, ἐπειδὴ ἤκουσας αὐτοῦ;

[03186] Πάντες ἰδέτωσαν, ὅτι τῶν εἰς ταύτην τὴν ἐκκλησίαν συναγοµένων οὐδεὶς οὐκ ἔστιν ὁ ὀµνύς·

[03187] καὶ ἀπὸ τούτου γενώµεθα δῆλοι, µὴ ἀπὸ τῆς πίστεως µόνον, καὶ τοῦτο πρὸς Ἕλληνας, καὶ πρὸς πάντας ἔχωµεν τὸ διαλλάττον.

[03188] Σφραγῖδα λάβωµεν ἐκ τῶν οὐρανῶν, ἵνα ὥσπερ ἀγέλη βασιλικὴ πανταχοῦ φαινώµεθα·

[03189] ἀπὸ τοῦ στόµατος καὶ τῆς γλώττης τέως γνωριζώµεθα, καθάπερ οἱ βάρβαροι·

[03190] καθάπερ οἱ Ἑλληνιστὶ εἰδότες, ταύτῃ τῶν βαρβάρων διαλλάττωµεν.

[03191] Εἰπὲ γάρ µοι, οἱ ψιττακοὶ λεγόµενοι πόθεν εἰσὶ γνώριµοι;

[03192] οὐκ ἀπὸ τοῦ λαλεῖν κατὰ ἄνθρωπον;

[03193] Καὶ ἡµεῖς τοίνυν ἀπὸ τοῦ λαλεῖν ὡς οἱ ἀπόστολοι γενώµεθα γνώριµοι·

[03194] ἀπὸ τοῦ λαλεῖν ὡς οἱ ἄγγελοι.

[03195] Ἂν εἴπῃ τις, Ὄµοσον, ἀκουέτω, ὅτι ὁ Χριστὸς ἐκέλευσε, καὶ οὐκ ὄµνυµι.

[03196] Τοῦτο ἱκανὸν πᾶσαν εἰσαγαγεῖν ἀρετήν.

[03197] Θύρα τίς ἐστιν εὐσεβείας, ὁδὸς ἐπὶ φιλοσοφίαν (εὐλαβείας) εἰσάγουσα, παλαίστρα τίς ἐστι.

[03198] Ταῦτα φυλάττωµεν, ἵνα καὶ τῶν παρόντων καὶ τῶν µελλόντων [60.85] ἐπιτύχωµεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡµῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, µεθ'
οὗ τῷ Πατρὶ, ἅµα [60.86] τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι, δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[03199] Ἀµήν.

[03200] [60.85] ΟΜΙΛΙΑ Ιʹ.

[03201] Λαλούντων δὲ αὐτῶν πρὸς τὸν λαὸν, ἐπέστησαν αὐτοῖς οἱ ἱερεῖς καὶ ὁ στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ.

[03202] αʹ.

[03203] Οὔπω τῶν προτέρων ἀναπνεύσαντες πειρασµῶν, εὐθέως εἰς ἑτέρους ἐνέβησαν.

[03204] Καὶ ὅρα, πῶς οἰκονοµεῖται τὰ πράγµατα.

[03205] Πρῶτον ἐχλευάσθησαν πάντες ὁµοῦ·

[03206] οὐ µικρὸς οὗτος ὁ πειρασµός·

[03207] δεύτερον, αὐτοὶ οἱ κορυφαῖοι εἰς κινδύνους ἐµπίπτουσιν.

[03208] Οὐκ ἐφεξῆς δὲ τὰ δύο γέγονεν, οὐδὲ ἁπλῶς·

[03209] ἀλλὰ πρότερον εὐδοκιµήσαντες ἐν ταῖς δηµηγορίαις, καὶ θαῦµα ἐργασάµενοι µετὰ ταῦτα µέγα·

[03210] οὕτω δὴ λοιπὸν µετὰ τὸ θαῤῥῆσαι, συγχωροῦντος τοῦ Θεοῦ τῶν ἀγώνων ἅπτονται.

[03211] Σὺ δέ µοι θέα, πῶς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ τὸν παραδώσοντα ζητοῦντες, ἐνταῦθα λοιπὸν αὐτοὶ τὰς χεῖρας ἐπιβάλλουσι, θρασύτεροι γεγονότες καὶ
ἀναισχυντότεροι µετὰ τὸν σταυρόν.

[03212] Ἡ γὰρ ἁµαρτία, ἕως µὲν ἂν ὠδίνηται, ἔχει τινὰ αἰσχύνην·

[03213] ἐπειδὰν δὲ τελεσθῇ, τότε ἀναισχυντοτέρους ποιεῖ τοὺς ἐργαζοµένους αὐτήν.

[03214] Τί δήποτε δὲ καὶ στρατηγὸς ἐφίσταται;

[03215] Ἐπέστησαν γὰρ αὐτοῖς οἱ ἱερεῖς καὶ ὁ στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ, φησίν.

[03216] Ἵνα πάλιν δηµόσιον ἔγκληµα περιθῶσι τοῖς γινοµένοις, καὶ µὴ ὡς ἰδιωτικὸν ἐκδικῶσιν·

[03217] ὅπερ πανταχοῦ σπουδάζουσι ποιεῖν.

[03218] ∆ιαπονούµενοι διὰ τὸ διδάσκειν αὐτοὺς τὸν λαόν.

92/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03219] ∆ιεπονοῦντο, οὐ µόνον ὅτι ἐδίδασκον, ἀλλ' ὅτι οὐκ αὐτὸν µόνον ἔλεγον ἐγηγέρθαι, ἀλλὰ καὶ ἡµᾶς δι' ἐκεῖνον ἀνίστασθαι.

[03220] ∆ιὰ τὸ διδάσκειν αὐτοὺς, φησὶ, τὸν λαὸν, καὶ καταγγέλλειν ἐν τῷ Ἰησοῦ τὴν ἀνάστασιν τῶν νεκρῶν.

[03221] Οὕτως ἰσχυρὰ ἐγένετο ἡ ἀνάστασις, ὡς καὶ ἑτέροις αὐτὸν αἴτιον γενέσθαι ἀναστάσεως.

[03222] Καὶ ἐπέβαλον αὐτοῖς τὰς χεῖρας, καὶ ἔθεντο αὐτοὺς εἰς τήρησιν εἰς τὴν αὔριον·

[03223] ἦν γὰρ ἑσπέρα ἤδη.

[03224] Ὢ τῆς ἀναισχυντίας! ἔτι τῶν προτέρων αἱµάτων γεµούσας τὰς χεῖρας εἶχον, καὶ οὐκ ἐνάρκων, ἀλλ' ἐπέβαλλον πάλιν αὐτὰς ἑτέροις αἵµασιν ὥστε πληρῶσαι·

[03225] ἢ τάχα καὶ ἔδεισαν πλῆθος αὐτοὺς ἤδη γεγονότας, καὶ διὰ τοῦτο αὐτοῖς ὁ στρατηγὸς συνεπέστη.

[03226] Ἦν γὰρ, φησὶν, ἑσπέρα ἤδη.

[03227] Ἐκεῖνοι µὲν οὖν βουλόµενοι αὐτοὺς µαλάξαι, τοῦτο ἐποίουν καὶ ἐφύλαττον·

[03228] τοὺς δὲ ἀποστόλους τολµηροτέρους µᾶλλον εἰργάζετο ἡ ἀναβολὴ τοῦ χρόνου.

[03229] Καὶ ὅρα, τίνες ἀπολαµβάνονται·

[03230] οἱ κορυφαῖοι τῶν ἀποστόλων, τοῖς ἄλλοις λοιπὸν ὑπόδειγµα γενόµενοι, ἵνα µηκέτι ζητῶσιν ἀλλήλους, µηδὲ τὸ κοινῇ εἶναι.

[03231] Πολλοὶ δὲ τῶν ἀκουσάντων τὸν λόγον ἐπίστευσαν, καὶ ἐγενήθη ὁ ἀριθµὸς τῶν ἀνδρῶν ὡσεὶ χιλιάδες πέντε.

[03232] Τί τοῦτο;

[03233] µὴ γὰρ εὐδοκιµήσαντας εἶδον;

[03234] οὐχὶ δεθέντας ἐθεάσαντο;

[03235] πῶς οὖν ἐπίστευσαν;

[03236] Ὁρᾷς ἐνέργειαν φανεράν;

[03237] Καὶ µὴν καὶ τοὺς ἤδη πιστεύσαντας ἔδει ἀσθενεστέρους γενέσθαι·

[03238] ἀλλ' οὐκ ἐγένοντο·

[03239] ἡ γὰρ Πέτρου δηµηγορία εἰς τὸ βάθος τὰ σπέρµατα κατέβαλε, καὶ τῆς διανοίας αὐτῶν ἥψατο.

[03240] Οἱ δὲ διὰ τοῦτο ὠργίζοντο, ὅτι οὐδὲν αὐτοὺς ἐδεδίεσαν, ὅτι οὐδὲν τὰ παρόντα δεινὰ ἡγοῦντο.

[03241] Εἰ γὰρ ὁ σταυρωθεὶς, φησὶ, τοιαῦτα ἐργάζεται, καὶ τὸν χωλὸν ἀνέστησεν, οὐ φοβούµεθα οὐδὲ τούτους.

[03242] Ἄρα καὶ τοῦτο τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκονοµίας γέγονε.

[03243] Ἐντεῦθεν πλείους οἱ νῦν πιστεύσαντες τῶν πρώτων ἐγένοντο.

[03244] Ἐφ' ᾧ καὶ δείσαντες, διὰ τοῦτο αὐτῶν ὁρώντων ἔδησαν τοὺς ἀποστόλους, ἵνα καὶ αὐτοὺς δειλοτέρους ἐργάσωνται.

[03245] Τὸ ἐναντίον δὲ γέγονεν ἢ ἐκεῖνοι ἐβούλοντο.

[03246] ∆ιὰ τοῦτο καὶ οὐκ ἐπ' αὐτῶν αὐτοὺς ἐξετάζουσιν, ἀλλὰ κατ'

[03247] [60.86] ἰδίαν, ἵνα µὴ ἀπὸ τῆς παῤῥησίας οἱ ἀκούοντες κερδάνωσιν.

[03248] Ἐγένετο δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθῆναι αὐτῶν τοὺς ἄρχοντας καὶ πρεσβυτέρους καὶ γραµµατεῖς ἐν Ἱερουσαλὴµ, καὶ Ἄνναν τὸν ἀρχιερέα, καὶ Καϊάφαν,
καὶ Ἰωάννην, καὶ Ἀλέξανδρον, καὶ ὅσοι ἐκ γένους ἦσαν ἀρχιερατικοῦ.

[03249] Πάλιν συνέρχονται ἐπιτοαυτό.

[03250] Οὐκέτι γὰρ µετὰ τῶν ἄλλων κακῶν τὰ τοῦ νόµου ἐφυλάττετο.

[03251] Καὶ πάλιν δικαστηρίου σχῆµα τῷ πράγµατι περιτιθέασιν, ἵνα ὑπεύθυνοι τῇ ἀδίκῳ γένωνται κρίσει.

[03252] Καὶ στήσαντες αὐτοὺς ἐν µέσῳ, ἐπυνθάνοντο, Ἐν ποίᾳ δυνάµει, ἢ ἐν ποίῳ ὀνόµατι ἐποιήσατε τοῦτο ὑµεῖς;

[03253] Καὶ µὴν ᾔδεισαν·

93/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03254] ∆ιαπονούµενοι γὰρ, φησὶ, διὰ τὸ καταγγέλλειν ἐν τῷ Ἰησοῦ τὴν ἀνάστασιν.

[03255] ∆ιὰ δὴ τοῦτο καὶ κατέσχον αὐτούς.

[03256] Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐρωτῶσι;

[03257] Προσδοκῶντες αὐτοὺς διὰ τὸ πλῆθος ἐξάρνους γενήσεσθαι, καὶ τὸ πᾶν διὰ τούτου νοµίζοντες κατωρθωκέναι.

[03258] Ὅρα γοῦν καὶ τί φασιν·

[03259] Ἐν ποίῳ ὀνόµατι ἐποιήσατε τοῦτο ὑµεῖς;

[03260] Τότε Πέτρος πλησθεὶς Πνεύµατος ἁγίου, εἶπε πρὸς αὐτούς·

[03261] ἀναµνήσθητί µοι νῦν τῶν τοῦ Χριστοῦ λόγων, καὶ πῶς ἐξέβη, ὃ ἔλεγεν·

[03262] Ὅταν δὲ παραδιδῶσιν ὑµᾶς εἰς συναγωγὰς, µὴ µεριµνήσητε, πῶς ἢ τί λαλήσετε·

[03263] τὸ γὰρ Πνεῦµα τοῦ Πατρὸς ὑµῶν ἐστι τὸ λαλοῦν ἐν ὑµῖν.

[03264] Ἄρα ἐνεργείας πολλῆς ἀπέλαβον.

[03265] Τί δὲ καὶ λέγει, ἄκουσον·

[03266] Ἄρχοντες τοῦ λαοῦ καὶ πρεσβύτεροι τοῦ Ἰσραήλ.

[03267] Ὅρα φιλοσοφίαν ἀνδρὸς, καὶ πῶς γέµων παῤῥησίας οὐδὲν ὑβριστικὸν φθέγγεται, ἀλλὰ µετὰ τιµῆς·

[03268] Ἄρχοντες τοῦ λαοῦ, φησὶ, καὶ πρεσβύτεροι τοῦ Ἰσραὴλ, εἰ ἡµεῖς σήµερον ἀνακρινόµεθα ἐπὶ εὐεργεσίᾳ ἀνθρώπου ἀσθενοῦς, ἐν τίνι οὗτος σέσωσται,
γνωστὸν ἔστω πᾶσιν ὑµῖν, καὶ παντὶ τῷ λαῷ Ἰσραήλ.

[03269] Σφόδρα αὐτῶν γενναίως καθήψατο ἀπὸ τοῦ προοιµίου, καὶ διεκωδώνισε·

[03270] µᾶλλον δὲ αὐτοὺς καὶ ἀνέµνησε τῶν προτέρων, ὅτι ἐπ' εὐεργεσίᾳ αὐτοὺς κρίνουσιν, ὡσανεὶ ἔλεγε·

[03271] Μάλιστα µὲν ἐχρῆν στεφανοῦσθαι ἡµᾶς ἐπὶ τούτοις, καὶ ὡς εὐεργέτας ἀνακηρύττεσθαι·

[03272] νῦν δὲ καὶ κρινόµεθα ἐπὶ εὐεργεσίᾳ ἀνθρώπου ἀσθενοῦς, οὐχὶ πλουσίου, οὐχὶ δυνάστου, οὐχὶ ἐνδόξου·

[03273] καίτοι ἐν τούτῳ τίς ἂν ἐβάσκηνε;

[03274] βʹ.

[03275] Πολλῆς βαρύτητος ἡ ἐπαγγελία γέµει.

[03276] ∆είκνυται δὲ ἐντεῦθεν, ὅτι αὐτοὶ ἑαυτοὺς περιπείρουσι τοῖς κακοῖς.

[03277] Ὅτι ἐν τῷ ὀνόµατι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου.

[03278] Ὃ µάλιστα αὐτοὺς ἐλύπει, προστίθησι.

[03279] Τοῦτο ἦν ἄρα, ὃ ἔλεγεν αὐτοῖς ὁ Χριστός·

[03280] Ὃ ἠκούσατε εἰς τὸ οὖς, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωµάτων.

[03281] Ὅτι ἐν τῷ ὀνόµατι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, ὃν ὑµεῖς ἐσταυρώσατε, ὃν ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, ἐν τούτῳ οὗτος παρέστηκεν ἐνώπιον ὑµῶν ὑγιής.

[03282] Μὴ νοµίσητε, φησὶν, ὅτι κρύπτοµεν τὴν πατρίδα ἢ τὸ πάθος.

[03283] Ὃν ὑµεῖς ἐσταυρώσατε, ὃν ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, ἐν τούτῳ αὐτὸς παρέστηκεν ἐνώπιον ὑµῶν ὑγιής.

[03284] Πάλιν τὸ πάθος, πάλιν ἡ ἀνάστασις.

[03285] Αὐτός ἐστιν ὁ λίθος ὁ ἐξουθενωθεὶς ὑφ' ὑµῶν τῶν οἰκοδοµούντων, ὁ γενόµενος εἰς κεφαλὴν γωνίας.

[03286] Ἀνέµνησεν αὐτοὺς καὶ ῥήµατος ἱκανοῦ φοβῆσαι·

[03287] Ὁ πεσὼν γὰρ, φησὶν, ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον, συνθλασθήσεται·

[03288] ἐφ' ὃν δ' ἂν πέσῃ, λικµήσει αὐτόν.

[03289] Καὶ οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ἡ σωτηρία.

94/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03290] Ποίας οἴει πληγὰς [60.87] αὐτοὺς λαµβάνειν ἐκ τούτων τῶν ῥηµάτων;

[03291] Οὔτε γὰρ ὄνοµα ἕτερόν ἐστι ὑπὸ τὸν οὐρανὸν τὸ δεδοµένον ἐν ἀνθρώποις, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡµᾶς.

[03292] Ἐνταῦθα καὶ ὑψηλὰ φθέγγεται.

[03293] Ὅταν γὰρ µὴ ᾖ τι κατορθῶσαι, ἀλλὰ παῤῥησίαν ἐπιδείξασθαι µόνον, οὐ φείδεται·

[03294] οὐ γὰρ ἐδεδοίκει, µὴ πλήξῃ·

[03295] καὶ οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, ∆ι' ἄλλου·

[03296] ἀλλ', Οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ἡ σωτηρία·

[03297] δηλῶν, ὅτι οὗτος ἡµᾶς σῶσαι δύναται, ὁµοῦ δὲ καὶ βουλόµενος αὐτοὺς φοβῆσαι.

[03298] Θεωροῦντες δὲ τὴν τοῦ Πέτρου παῤῥησίαν καὶ Ἰωάννου, καὶ καταλαβόµενοι, ὅτι ἄνθρωποι ἀγράµµατοί εἰσι καὶ ἰδιῶται, ἐθαύµαζον, ἐπεγίνωσκόν τε
αὐτοὺς, ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν.

[03299] Καὶ πῶς, φησὶν, οἱ ἀγράµµατοι κατεῤῥητόρευσαν καὶ αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχιερέων;

[03300] Ὅτι οὐκ αὐτοὶ ἐφθέγγοντο, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ἡ τοῦ Πνεύµατος χάρις.

[03301] Τόν τε ἄνθρωπον ὁρῶντες σὺν αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν τεθεραπευµένον, οὐδὲν εἶχον ἀντειπεῖν.

[03302] Πολλὴ ἡ τοῦ ἀνθρώπου παῤῥησία·

[03303] καὶ δῆλον ἀπὸ τοῦ ἐν αὐτῷ τῷ δικαστηρίῳ µὴ καταλιπεῖν αὐτούς.

[03304] Ὥστε εἰ εἶπον, ὅτι Οὐχ οὕτως ἔχει, ἐκεῖνος ἂν κατηγόρησε.

[03305] Κελεύσαντες δὲ αὐτοὺς ἔξω τοῦ συνεδρίου ἀπελθεῖν, συνέβαλλον πρὸς ἀλλήλους, λέγοντες·

[03306] Τί ποιήσοµεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις;

[03307] Ὁρᾷς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, καὶ πάλιν τὸν φόβον τὸν ἀνθρώπινον πάντα ἐργαζόµενον.

[03308] Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ἀνατρέψαι τὸ γενόµενον οὐκ ἴσχυσαν οὐδὲ συσκιάσαι, ἀλλὰ κωλυόντων αὐτῶν µᾶλλον ἐπεδίδου τὰ τῆς πίστεως·

[03309] οὕτω καὶ νῦν γίνεται·

[03310] Τί ποιήσοµεν;

[03311] Ὢ τῆς ἀνοίας! εἰ γευσαµένους τῶν ἀγώνων λοιπὸν καταπλήξεσθαι ἐνόµιζον·

[03312] µᾶλλον δὲ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν µηδὲν ἰσχύσαντες, µετὰ τὴν τοσαύτην ῥητορείαν προσεδόκησάν τι ποιήσειν.

[03313] Ὅσῳ οὖν ἐβούλοντο κωλύειν, τοσούτῳ µᾶλλον ηὔξετο τὰ πράγµατα·

[03314] Ὅτι µὲν γνωστὸν σηµεῖον γέγονε δι' αὐτῶν, πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλὴµ φανερὸν, καὶ οὐ δυνάµεθα ἀρνήσασθαι.

[03315] Ἀλλ' ἵνα µὴ ἐπὶ πλέον διανεµηθῇ εἰς τὸν λαὸν, ἀπειλῇ ἀπειλησώµεθα αὐτοῖς µηκέτι λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόµατι τούτῳ µηδενὶ ἀνθρώπων.

[03316] Καὶ καλέσαντες αὐτοὺς, παρήγγειλαν τὸ καθόλου µὴ φθέγγεσθαι, µηδὲ διδάσκειν ἐπὶ τῷ ὀνόµατι τοῦ Ἰησοῦ.

[03317] Ὅρα καὶ τούτων τὴν ἀναισχυντίαν, καὶ τῶν ἀποστόλων τὴν φιλοσοφίαν.

[03318] Ὁ δὲ Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἀποκριθέντες, εἶπον πρὸς αὐτούς·

[03319] Εἰ δίκαιόν ἐστιν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ὑµῶν ἀκούειν µᾶλλον ἢ τοῦ Θεοῦ, κρίνατε.

[03320] Ἡµεῖς οὐ δυνάµεθα, ἃ εἴδοµεν καὶ ἠκούσαµεν, µὴ λαλεῖν.

[03321] Οἱ δὲ προσαπειλησάµενοι ἀπέλυσαν αὐτοὺς, µηδὲν εὑρίσκοντες τὸ πῶς κολάσονται αὐτοὺς, διὰ τὸν λαόν.

[03322] Ἐπεστόµισαν αὐτοὺς τὰ σηµεῖα, καὶ λοιπὸν οὐδὲ ἠνέσχοντο πληρῶσαι αὐτοὺς τὸν λόγον·

[03323] ἀλλὰ µεταξὺ λέγοντας διέκοψαν σφόδρα ὑβριστικῶς.

[03324] Ὅτι πάντες ἐδόξαζον τὸν Θεὸν ἐπὶ τῷ γεγονότι.

95/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03325] Ἐτῶν γὰρ ἦν πλειόνων ὁ ἄνθρωπος τεσσαράκοντα, ἐφ' ὃν ἐγεγόνει τὸ σηµεῖον τοῦτο τῆς ἰάσεως.

[03326] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[03327] Τί ποιήσοµεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις;

[03328] Τὸ µὲν οὖν πρῶτον διὰ δόξαν ἀνθρωπίνην πάντα ἐποίουν·

[03329] νυνὶ δὲ καὶ ἕτερον προσέκειτο, τὸ µὴ δόξαι µιαιφόνους εἶναι·

[03330] ὃ µετὰ ταῦτα ἔλεγον·

[03331] Βούλεσθε ἐπαγαγεῖν ἐφ' ἡµᾶς τὸ αἷµα τοῦ ἀνθρώπου τούτου.

[03332] Ἀπειλῇ ἀπειλησώµεθα αὐτοῖς µηκέτι λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόµατι τούτῳ µηδενὶ ἀνθρώπων.

[03333] Ὢ τῆς ἀνοίας! Πεισθέντες ὅτι ἀνέστη, καὶ τοῦτο τεκµήριον λαβόντες ὅτι ἔστι [60.88] Θεὸς, τὸν ὑπὸ τοῦ θανάτου µὴ κατασχεθέντα ὑπὸ οἰκείων
προσεδόκησαν µηχανηµάτων συσκιάζεσθαι.

[03334] Τί ταύτης τῆς ἀνοίας ἴσον;

[03335] καὶ µὴ θαυµάσῃς, ὅτι πάλιν ἀνηνύτοις ἐπιχειροῦσι.

[03336] Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία·

[03337] οὐδὲν ὁρᾷ, ἀλλὰ πανταχοῦ θορυβεῖται.

[03338] Ἐπηρεαζόµενοι γὰρ, ὡς ἠπατηµένοι οὕτω διέκειντο·

[03339] ὅπερ ἐστὶν ἐπὶ τῶν προληφθέντων, ἐπὶ τῶν ἐµπαιχθέντων ἐπί τινι.

[03340] Καὶ µὴν ἄνω καὶ κάτω διὰ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἤγειρε, καὶ ὅτι ἐν τῷ ὀνόµατι τοῦ Ἰησοῦ οὗτος παρέστηκεν ὑγιὴς, δεικνύντες, ὅτι ἀνέστη ὁ Ἰησοῦς.

[03341] Ἄλλως δὲ καὶ αὐτοὶ ἀνάστασιν ἐνόµιζον, ψυχρὰν µὲν καὶ µειρακιώδη, ἐνόµιζον δὲ ὅµως·

[03342] νῦν δὲ ἀπιστοῦσι καὶ θορυβοῦνται, τί ποιεῖν αὐτοῖς βουλευόµενοι.

[03343] Τοῦτο γοῦν µόνον οὐκ ἦν ἱκανὸν πεῖσαι αὐτοὺς µηδὲν αὐτοῖς ποιῆσαι, τὸ οὕτω µετὰ παῤῥησίας διαλέγεσθαι;

[03344] ∆ιὰ τί ἀπιστεῖς, εἰπέ µοι, ὦ Ἰουδαῖε;

[03345] Τῷ γὰρ γενοµένῳ σηµείῳ προσέχειν ἔδει καὶ τοῖς λόγοις, οὐ τῇ τῶν πολλῶν πονηρίᾳ.

[03346] Καὶ τί δήποτε οὐ παραδιδόασιν αὐτοὺς Ῥωµαίοις;

[03347] Ἤδη ἦσαν διαβεβληµένοι πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν περὶ τὸν Χριστὸν, ὥστε µᾶλλον ἑαυτοὺς ἐκάκιζον ὑπερτιθέµενοι τὴν αὐτῶν ἔνδειξιν.

[03348] Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐν µέσαις νυξὶ λαβόντες αὐτὸν εὐθέως ἀπήγαγον, καὶ οὐκ ἀνεβάλοντο δεδοικότες σφόδρα τὸ πλῆθος.

[03349] Περὶ δὲ τούτων οὔτε ἐθάῤῥουν, οὔτε µὴν ἄγουσιν αὐτοὺς πρὸς Πιλᾶτον, εὐλαβούµενοι καὶ ὑποπτεύοντες τὰ πρότερα, µὴ καὶ ὑπὲρ ἐκείνων ἐγκληθῶσι.

[03350] Ἐγένετο δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθῆναι αὐτῶν τοὺς ἄρχοντας καὶ πρεσβυτέρους καὶ γραµµατεῖς ἐν Ἱερουσαλήµ.

[03351] γʹ.

[03352] Πάλιν συνέδρια ἐν Ἱεροσολύµοις, καὶ ἐκεῖ τὰ αἵµατα ἐκχεῖται, οὐδὲ τὴν πόλιν ᾐδέσθησαν.

[03353] Ἄννας, φησὶ, καὶ Καϊάφας.

[03354] Τούτου οὐδὲ τὴν δούλην ἐρωτῶσαν ἤνεγκεν ὁ Πέτρος, ἐπὶ τούτου ἠρνήσατο, ἑτέρου κατασχεθέντος.

[03355] Νυνὶ δὲ εἰς µέσους αὐτοὺς παρελθὼν, ὅρα πῶς φθέγγεται.

[03356] Εἰ ἡµεῖς ἀνακρινόµεθα ἐπὶ εὐεργεσίᾳ ἀνθρώπου ἀσθενοῦς, ἐν τίνι οὗτος σέσωσται, γνωστὸν ἔστω πᾶσιν ὑµῖν.

[03357] Οἱ δὲ, Ἐν ποίῳ ὀνόµατι ἐποιήσατε, λέγουσι, τοῦτο;

[03358] Τὸ ποῖον διὰ τί µὴ λέγεις, ἀλλὰ συσκιάζεις;

[03359] Ἐν ποίῳ ὀνόµατι ἐποιήσατε τοῦτο ὑµεῖς;

96/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03360] Καὶ µὴν ἔλεγεν, ὅτι Οὐχ ἡµεῖς ἐποιήσαµεν.

[03361] Ὅρα σύνεσιν·

[03362] οὐκ εἶπεν εὐθέως, ὅτι Ἐν τῷ ὀνόµατι τοῦ Ἰησοῦ ἐποιήσαµεν·

[03363] ἀλλὰ τί;

[03364] Ἐν τῷ ὀνόµατι αὐτοῦ οὗτος παρέστηκεν ἐνώπιον ὑµῶν ὑγιής.

[03365] Καὶ οὐ λέγει, Ἐγένετο ὑφ' ἡµῶν ὑγιής.

[03366] Καὶ πάλιν, Εἰ ἡµεῖς ἀνακρινόµεθα ἐπὶ εὐεργεσίᾳ ἀνθρώπου ἀσθενοῦς.

[03367] Πλήττει αὐτοὺς ὡς ἀεὶ τοιαῦτα ἐγκαλοῦντας, καὶ εὐεργεσίαις ἀνθρώπων µεµφοµένους·

[03368] καὶ ἀναµιµνήσκει τῶν προτέρων, ὅτι αὐτοὶ ἐπὶ φόνους τρέχουσι·

[03369] καὶ οὐ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ εὐεργεσίαις ἐγκαλοῦσιν.

[03370] Ὁρᾷς, πῶς ἔχει τὸ βαρὺ καὶ τὰ ῥήµατα;

[03371] Ἐν τούτοις γὰρ ἐγυµνάζοντο, καὶ λοιπὸν ἀκατάπληκτοι ἦσαν.

[03372] Ἐξ ὧν δείκνυσιν αὐτοῖς, ὅτι αὐτοὶ µᾶλλον κηρύττουσιν ἄκοντες τὸν Χριστὸν, καὶ αὐτοὶ τὸ δόγµα ἐπαίρουσιν οἱ ἀνακρίνοντες καὶ ἐξετάζοντες.

[03373] Ὃν ὑµεῖς ἐσταυρώσατε.

[03374] Βαβαὶ τῆς παῤῥησίας! Ὃν ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν.

[03375] Τοῦτο πάλιν µείζονος ἐλευθεροστοµίας.

[03376] Ὃ τοίνυν λέγει, τοῦτό ἐστι·

[03377] Μὴ νοµίσητε, ὅτι τὰ ἐπονείδιστα κρύπτοµεν·

[03378] τοσοῦτον ἀπέχοµεν συσκιάσαι, ὅτι καὶ παῤῥησιαζόµεθα.

[03379] Ταῦτα µονονουχὶ ὀνειδίζων αὐτοῖς λέγει, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ ἐνδιατρίβει τῷ λόγῳ, Οὗτός [60.89] ἐστιν ὁ λίθος, λέγων, ὁ ἐξουθενηθεὶς ὑφ' ὑµῶν
τῶν οἰκοδοµούντων.

[03380] Εἶτα δεικνὺς, ὅτι καὶ εἰς σφόδρα δόκιµον τοῦτο εἰργάσαντο, ἐπάγει·

[03381] Ὁ γενόµενος εἰς κεφαλὴν γωνίας·

[03382] τουτέστιν, ὁ φύσει τίµιος καὶ δόκιµος, οὗτος ἐξουθενήθη.

[03383] Οὕτως ἀπὸ τοῦ σηµείου πολλὴν ἔσχον τὴν παῤῥησίαν.

[03384] Σὺ δέ µοι σκόπει, πῶς, ὅτε µὲν διδάξαι χρὴ, προφητείας παράγουσι πολλὰς, ὅτε δὲ παῤῥησιάσθαι, µόνον ἀποφαίνονται.

[03385] Οὔτε γὰρ, φησὶν, ὄνοµά ἐστιν ἕτερον ὑπὸ τὸν οὐρανὸν τὸ δεδοµένον ἐν ἀνθρώποις, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡµᾶς.

[03386] Ὅτι πᾶσιν ἀνθρώποις καὶ οὐκ αὐτοῖς µόνοις ἐδόθη τὸ ὄνοµα.

[03387] Πρὸς τοῦτο καὶ αὐτοὺς ἐπάγεται µάρτυρας.

[03388] Ἐπειδὴ γὰρ ἔλεγον·

[03389] Ἐν ποίῳ ὀνόµατι ἐποιήσατε;

[03390] Εἰς τὸ τοῦ Χριστοῦ, φησὶν, ἄλλο οὐκ ἔστιν ὄνοµα.

[03391] Πῶς οὖν ἐρωτᾶτε;

[03392] Οὕτω πανταχοῦ τοῦτο δῆλόν ἐστιν.

[03393] Οὔτε γὰρ ὄνοµα ἕτερόν ἐστιν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, φησὶν, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡµᾶς.

[03394] Ταῦτα ψυχῆς κατεγνωκυίας τῆς ζωῆς τῆς παρούσης ἐστίν.

[03395] Ἡ πολλὴ παῤῥησία δείκνυσι τοῦτο.

97/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03396] Ἐνταῦθα δῆλον ποιεῖ, ὅτι καὶ ὅτε ταπεινὰ ἐφθέγγετο περὶ τοῦ Χριστοῦ, οὐ δεδοικὼς, ἀλλὰ συγκαταβαίνων·

[03397] ἐπειδὴ δὲ νῦν καιρὸς ἦν, οὕτω φθέγγεται ὑψηλὰ, ὡς αὐτῷ τούτῳ καὶ τοὺς ἀκούοντας ἅπαντας καταπλῆξαι.

[03398] Ἰδοὺ καὶ ἄλλο σηµεῖον οὐκ ἔλαττον τοῦ προτέρου.

[03399] Ἐπεγίνωσκόν τε αὐτοὺς, φησὶν, ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν.

[03400] Οὐχ ἁπλῶς τοῦτο τέθεικε τὸ χωρίον ὁ εὐαγγελιστὴς, ἀλλ' ἵνα δηλώσῃ καὶ ποῦ ἦσαν.

[03401] Ἐν τῷ πάθει, φησίν.

[03402] Οὗτοι γὰρ µόνοι τότε συνῆσαν, ὅτε καὶ ἑώρων αὐτοὺς ταπεινοὺς, συνεσταλµένους·

[03403] ὃ καὶ µάλιστα αὐτοὺς ἐξένιζεν, ἡ ἀθρόα µεταβολή.

[03404] Καὶ γὰρ ἐκεῖ ἦσαν οἱ περὶ Ἄνναν καὶ Καϊάφαν, καὶ παρειστήκεσαν αὐτοῖς καὶ οὗτοι·

[03405] νῦν δὲ ἐξέπληττεν αὐτοὺς ἡ σφόδρα παῤῥησία.

[03406] Οὐ γὰρ τοῖς ῥήµασι µόνον ἐδείκνυντο ἀφροντιστοῦντες περὶ τοιούτων κρινόµενοι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐσχάτων ἐπηρτηµένου τοῦ κινδύνου, ἀλλὰ καὶ τῷ
σχήµατι, καὶ τῇ φωνῇ, καὶ τῷ βλέµµατι, καὶ πᾶσιν ἁπλῶς τὴν παῤῥησίαν ἐνέφαινον ἐπὶ τοῦ λαοῦ, ἐξ ὧν ἐφθέγγοντο.

[03407] Ἐθαύµαζον δὲ ἴσως, ὅτι ἄνθρωποι καὶ ἀγράµµατοί εἰσι καὶ ἰδιῶται·

[03408] ἐπειδὴ ἔνι ἀγράµµατόν τινα εἶναι, µὴ µέντοι καὶ ἰδιώτην·

[03409] ἢ ἰδιώτην µὲν, οὐκ ἀγράµµατον δέ.

[03410] ∆είκνυσιν ἐνταῦθα, ὅτι τὰ δύο συνῆλθε.

[03411] Καταλαβόµενοι, φησί.

[03412] Πόθεν;

[03413] Ἀφ' ὧν ἔλεγον.

[03414] Οὐ µακροὺς κατατείνει λόγους, ἀλλὰ καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς ἀπαγγελίας καὶ τῆς συνθήκης τὴν παῤῥησίαν δηλοῖ·

[03415] ὥστε ἐπέσκηψαν ἂν αὐτοῖς, εἰ µὴ σὺν αὐτοῖς ἦν ὁ ἄνθρωπος.

[03416] Ἐπεγίνωσκόν τε αὐτοὺς, φησὶν, ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν.

[03417] Ὅπερ αὐτοὺς ἐποίει πιστεῦσαι, ὅτι παρ' ἐκείνου ταῦτα ᾔδεσαν, καὶ ὡς ἐκείνου µαθηταὶ πάντα ἔπραττον.

[03418] Οὐχ ἧττον δὲ τῆς τούτων φωνῆς ἠφίει φωνὴν τὸ θαῦµα καὶ τὸ σηµεῖον·

[03419] ὃ δὴ καὶ µάλιστα ἐνέφραξεν αὐτῶν τὰ στόµατα.

[03420] Εἰ δίκαιόν ἐστι, φησὶν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ὑµῶν ἀκούειν µᾶλλον ἢ τοῦ Θεοῦ, κρίνατε.

[03421] Ὅτε ὁ φόβος ὑπετµήθη µᾶλλον (τὸ γὰρ παραγγεῖλαι οὐδὲν ἦν ἕτερον ἢ ἀπολυθῆναι), τότε καὶ ἐπιεικέστερον φθέγγονται·

[03422] οὕτω µακρὰν θράσους ἦσαν.

[03423] Ὅτι γνωστὸν σηµεῖον γέγονεν, Οὐ δυνάµεθα ἀρνήσασθαι.

[03424] Ὥστε ἠρνήσαντο ἂν, εἰ µὴ τοῦτο ἦν, εἰ µὴ ἡ τῶν πολλῶν µαρτυρία ἦν.

[03425] Καὶ µὴν πᾶσι κατάδηλον ἦν.

[03426] Ἀλλὰ τοιοῦτον ἡ κακία, θρασὺ καὶ ἰταµόν.

[03427] Ἀπειλῇ ἀπειλησώµεθα.

[03428] Τί λέγεις;

[03429] ἀπειλῇ προσδοκᾶτε στήσειν τὸ κήρυγµα;

[03430] Οὕτω πανταχοῦ αἱ ἀρχαὶ χαλεπαί τε καὶ δύσκολοι.

98/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03431] Τὸν διδάσκαλον ἀνείλετε, καὶ οὐκ ἐστήσατε·

[03432] [60.90] καὶ νῦν, ἂν ἀπειλήσητε, προσδοκᾶτε ἀποστήσειν ἡµᾶς·

[03433] Ὁ δεσµὸς οὐκ ἔπεισεν ὑφειµένως διαλεχθῆναι, καὶ ὑµεῖς πείσετε;

[03434] Πάνυ γε, τοὺς οὐδὲν ὑµᾶς ἡγουµένους καὶ ἀπειλοῦντας.

[03435] Εἰ δίκαιόν ἐστι, φησὶν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ὑµῶν µᾶλλον ἀκούειν ἢ τοῦ Θεοῦ.

[03436] Ἐνταῦθα τοῦ Θεοῦ φασιν ἀντὶ τοῦ Χριστοῦ.

[03437] Εἶδες, πῶς νῦν ἐξέβη ὃ εἶπεν αὐτοῖς·

[03438] Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑµᾶς ὡς πρόβατα ἐν µέσῳ λύκων·

[03439] µὴ φοβηθῆτε αὐτούς.

[03440] δʹ.

[03441] Εἶτα πάλιν τὴν ἀνάστασιν βεβαιοῦσι δι' ὧν ἐπάγουσι λέγοντες·

[03442] Ἡµεῖς οὐ δυνάµεθα µὴ λαλεῖν ἃ εἴδοµεν καὶ ἠκούσαµεν.

[03443] Ὥστε ἡµεῖς µὲν ἀξιόπιστοί ἐσµεν µάρτυρες, ὑµεῖς δὲ προσαπειλοῦντες, εἰκῆ πάλιν ἀπειλεῖτε.

[03444] ∆έον οὖν µεταβάλλεσθαι ἐφ' οἷς ὁ λαὸς ἐδόξαζε τὸν Θεὸν, οἱ δὲ καὶ ἀνελεῖν ἀπειλοῦσιν·

[03445] οὕτω θεοµάχοι ἦσαν.

[03446] Οἱ δὲ προσαπειλησάµενοι ἀπέλυσαν αὐτούς.

[03447] Ἐντεῦθεν περιφανέστεροι καὶ λαµπρότεροι ἐγένοντο.

[03448] Ἡ γὰρ δύναµίς µου, φησὶν, ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται.

[03449] Ἤδη ἐµαρτύρησαν οὗτοι πρὸς πάντα παραταξάµενοι.

[03450] Τί ἐστιν, Ἡµεῖς οὐ δυνάµεθα, ἃ εἴδοµεν καὶ ἠκούσαµεν, µὴ λαλεῖν;

[03451] Εἰ ψευδῆ, φησὶν, ἃ λέγοµεν, ἐπιλαβοῦ·

[03452] εἰ δὲ ἀληθῆ, τί κωλύεις;

[03453] Τοιοῦτον ἡ φιλοσοφία.

[03454] Ἐκεῖνοι ἐν ἀπορίᾳ, οὗτοι ἐν εὐφροσύνῃ·

[03455] ἐκεῖνοι πολλῆς γέµοντες αἰσχύνης, οὗτοι µετὰ παῤῥησίας πάντα πράττοντες·

[03456] ἐκεῖνοι ἐν τῷ δεδοικέναι, οὗτοι ἐν τῷ θαῤῥεῖν.

[03457] Τίνες γὰρ ἦσαν, εἰπέ µοι, οἱ φοβούµενοι;

[03458] οἱ λέγοντες, Ἵνα µὴ ἐπὶ πλέον διανεµηθῇ εἰς τὸν λαὸν, ἢ οἱ λέγοντες, Οὐ δυνάµεθα, ἃ εἴδοµεν καὶ ἠκούσαµεν, µὴ λαλεῖν;

[03459] Καὶ ἐν ἡδονῇ, καὶ ἐν παῤῥησίᾳ, καὶ ἐν εὐφροσύνῃ µείζονι πάντων οὗτοι·

[03460] ἐκεῖνοι ἐν ἀθυµίᾳ, ἐν αἰσχύνῃ, ἐν φόβῳ·

[03461] τὸν γὰρ λαὸν ἐδεδοίκεσαν.

[03462] Ἃ ἐβούλοντο, ἐφθέγξαντο οὗτοι·

[03463] ἐκεῖνοι, ἃ ἐβούλοντο, οὐκ ἐποίησαν.

[03464] Τίνες ἦσαν ἐν δεσµοῖς καὶ ἐν κινδύνοις;

[03465] οὐχὶ οὗτοι µάλιστα.

[03466] Ἐχώµεθα τοίνυν τῆς ἀρετῆς·

99/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03467] µὴ µέχρι τέρψεως τὰ λεγόµενα ἔστω, µηδὲ µέχρι παραµυθίας τινός.

[03468] Οὐκ ἔστι τὸ θέατρον τοῦτο, ἀγαπητὲ, κιθαρῳδῶν οὐδὲ τραγῳδῶν, ἔνθα µέχρι τῆς τέρψεως ὁ καρπὸς, καὶ τῆς ἡµέρας παραδραµούσης παρῆλθεν ἡ τέρψις.

[03469] Καὶ εἴθε ἦν τέρψις µόνη, καὶ µὴ καὶ βλάβη µετὰ τῆς τέρψεως·

[03470] ἀλλ' ὅµως ἄπεισιν ἐκεῖθεν οἴκαδε ἕκαστος, καθάπερ ἀπό τινος λύµης ἀναµαξάµενος πολλὰ τῶν αὐτόθι·

[03471] καὶ ὁ µὲν νέος ἀπολαβών τινα τῶν σατανικῶν ᾀσµάτων µέλη, ὅσα ἴσχυσε τῇ µνήµῃ καταθέσθαι, συνεχῶς ἐπὶ τῆς οἰκίας ᾄδει·

[03472] ὁ δὲ πρεσβύτης, ἅτε δὴ σεµνότερος, τοῦτο µὲν οὐ ποιεῖ, τῶν δὲ ἐκεῖσε λεγοµένων ῥηµάτων µέµνηται πάντων.

[03473] Ἐντεῦθεν οὐδὲν ἔχοντες ἄπιτε.

[03474] Καὶ πῶς οὐκ αἰσχύνης ἄξιον;

[03475] Νόµον ἐθήκαµεν·

[03476] µᾶλλον δὲ οὐχ ἡµεῖς ἐθήκαµεν·

[03477] µὴ γένοιτο·

[03478] Μὴ γὰρ καλέσητε, φησὶ, διδάσκαλον ἐπὶ τῆς γῆς.

[03479] Νόµον ἔθηκεν ὁ Χριστὸς, ὥστε µηδένα ὀµνύναι.

[03480] Τί γέγονεν, εἰπέ µοι, περὶ τούτου τοῦ νόµου;

[03481] οὐ γὰρ παύσοµαι περὶ τούτου διαλεγόµενος, Μή πως πάλιν ἐλθὼν, κατὰ τὸν Ἀπόστολον, οὐ φείσωµαι.

[03482] Ἆρα ἐµεριµνήσατε τὸ πρᾶγµα;

[03483] ἆρα ἐφροντίσατε;

[03484] ἆρα γέγονέ τις ὑµῖν σπουδὴ, ἢ πάλιν τῶν αὐτῶν ἁψόµεθα λόγων;

[03485] Μᾶλλον δὲ εἴτε γέγονεν, εἴτε µὴ, τῶν αὐτῶν ἁψόµεθα λόγων, ἵνα φροντίσητε·

[03486] εἰ δὲ ἐµεριµνήσατε, ἵνα πάλιν βεβαιότερον τοῦτο ἐργάσησθε, καὶ τοὺς ἄλλους παρακαλέσητε.

[03487] Πόθεν οὖν ἡµῖν ἀρκτέον τοῦ λόγου;

[03488] βούλεσθε ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς;

[03489] Ἀλλὰ τοῦτο ἡµετέρα αἰσχύνη, ὅτι τὰ ἐν τῇ Παλαιᾷ, ἃ ὑπερβαίνειν ἔδει, οὐδὲ [60.91] οὕτω φυλάττοµεν.

[03490] Ἡµᾶς γὰρ οὐ περὶ τούτων ἀκούειν ἔδει (τῆς γὰρ Ἰουδαϊκῆς εὐτελείας ταῦτα τὰ παραγγέλµατα), ἀλλ' ἐκεῖνα τὰ τέλεια·

[03491] Ῥῖψον τὰ χρήµατα, στῆθι γενναίως, τὴν ψυχὴν ἐπίδος ὑπὲρ τοῦ κηρύγµατος, καταγέλασον τῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἁπάντων, µηδὲν ἔστω σοι κοινὸν πρὸς
τὸν παρόντα βίον·

[03492] ἂν ἀδικήσῃ τις, εὐεργέτησον·

[03493] ἂν πλεονεκτήσῃ, εὐλόγησον·

[03494] ἂν βλασφηµήσῃ, τίµησον·

[03495] πάντων ἀνώτερος ἔσο.

[03496] Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἀκούειν ἔδει.

[03497] Νυνὶ δὲ ὑπὲρ ὅρκου διαλεγόµεθα·

[03498] καὶ ταὐτὸν γίνεται, ὥσπερ ἂν εἴ τις τὸν ὀφείλοντα φιλοσοφεῖν, ἀφελκύσας τῶν διδασκάλων ἐκείνων, συλλαβὰς ἔτι καὶ τὸ κατὰ στοιχεῖον ἀναγινώσκειν ποιοῖ.

[03499] Ἐννόησόν µοι ὅση ἐστὶν αἰσχύνη, ἄνθρωπόν τινα ὑπήνην βαθεῖαν ἔχοντα, καὶ ῥόπαλον ἐπιφερόµενον, καὶ ἐξωµίδα ἔχοντα, εἰς διδασκάλους µετὰ τῶν
παίδων ἀπιέναι, καὶ τὰ αὐτὰ ἐκείνοις µανθάνειν, ἆρα οὐ πολὺς ὁ γέλως;

[03500] Ἀλλὰ πλείων οὗτος ὁ ἡµέτερος.

[03501] Οὐ γὰρ ὅσον φιλοσοφίας τὸ µέσον καὶ γραµµάτων, τοσοῦτον τῆς Ἰουδαϊκῆς πολιτείας καὶ τῆς ἡµετέρας τὸ διάφορον, ἀλλ' ὅσον ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων.

100/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03502] Εἴ τις, εἰπέ µοι, ἄγγελον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταγαγὼν, κελεύσειεν ἐνταῦθα ἑστάναι καὶ ἀκροᾶσθαι τῶν ἡµετέρων λόγων, ὡς ὀφείλοντα ἀπὸ
τούτων ῥυθµίζεσθαι, ἆρα οὐκ αἰσχύνη καὶ γέλως ἦν;

[03503] Εἰ δὲ τὸ περὶ τούτων ἔτι παιδεύεσθαι γέλως·

[03504] τὸ µηδὲ τούτοις προσέχειν, εἰπέ µοι, πόση κατάγνωσις;

[03505] πόση αἰσχύνη;

[03506] Καὶ πῶς γὰρ οὐκ αἰσχύνης, ὅτι ἔτι Χριστιανοὶ περὶ τοῦ µὴ δεῖν ὀµνύναι παιδεύονται;

[03507] Πλὴν ἀλλ' ἀνασχώµεθα, ἵνα µὴ µᾶλλον γελώµεθα.

[03508] Φέρε οὖν ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς ὑµῖν διαλεχθῶµεν τήµερον.

[03509] Τί δὲ αὕτη φησίν;

[03510] Ὅρκῳ µὴ ἐθίσῃς τὸ στόµα σου, µηδὲ τῷ ὀνόµατι τοῦ ἁγίου συνεθισθῇς.

[03511] ∆ιὰ τί;

[03512] Ὥσπερ γὰρ οἰκέτης ἐξεταζόµενος ἐνδελεχῶς, ἀπὸ µώλωπος οὐ καθαρισθήσεται, οὕτως οὐδὲ ὁ ὀµνύων.

[03513] εʹ.

[03514] Ὅρα τὴν σύνεσιν τοῦ σοφοῦ τούτου.

[03515] Οὐκ εἶπεν, Ὅρκῳ µὴ ἐθίσῃς τὴν διάνοιάν σου, ἀλλὰ, Τὸ στόµα σου·

[03516] ὅτι τοῦ στόµατος ὂν τὸ πᾶν οἶδε, καὶ ὅτι εὐκόλως κατορθοῦται.

[03517] Συνήθεια γάρ ἐστι λοιπὸν ἀπροαιρέτως γινοµένη·

[03518] οἷόν εἰσι πολλοὶ, οἳ ἐν βαλανείοις εἰσιόντες, ἅµα τῷ τὰς θύρας ὑπερβῆναι σφραγίζονται.

[03519] Τοῦτο οἶδεν ἡ χεὶρ καὶ µηδενὸς κελεύοντος ἀπὸ τῆς συνηθείας ποιεῖν.

[03520] Πάλιν λύχνου ἁφθέντος, πολλάκις τῆς διανοίας ἕτερόν τι σκεπτοµένης, ἡ χεὶρ τὴν σφραγῖδα ποιεῖ.

[03521] Οὕτω δὴ καὶ τὸ στόµα, οὐ µετὰ τῆς ψυχῆς φθέγγεται, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς συνηθείας, καὶ ἐν τῇ γλώττῃ τὸ πᾶν ἐστι.

[03522] Καὶ τῷ ὀνόµατι, φησὶ, τοῦ Ἁγίου µὴ συνεθισθῇς.

[03523] Ὥσπερ γὰρ οἰκέτης ἐξεταζόµενος ἐνδελεχῶς, ἀπὸ µώλωπος οὐ καθαρισθήσεται, οὕτως οὐδὲ ὁ ὀµνύων.

[03524] Οὐχὶ τὴν ἐπιορκίαν ἐνταῦθα, ἀλλὰ τὸν ὅρκον ἐκκόπτει, καὶ αὐτῷ τίθησι τὴν τιµωρίαν.

[03525] Ἄρα τὸ ὀµνύειν ἁµαρτία.

[03526] Τοιαύτη ὄντως ἐστὶν ἡ ψυχὴ, τοσούτων γέµει τραυµάτων, τοσούτων µωλώπων.

[03527] Ἀλλ' οὐχ ὁρᾷς;

[03528] Τοῦτο γὰρ τὸ δεινόν·

[03529] καίτοι γε δύνασαι, ἐὰν θέλῃς, ὁρᾷν·

[03530] ἔδωκε γάρ σοι ὀφθαλµοὺς ὁ Θεός.

[03531] Τοιούτοις ὀφθαλµοῖς ἑώρα ὁ προφήτης, λέγων·

[03532] Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ µώλωπές µου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης µου.

[03533] Κατεφρονήσαµεν τοῦ Θεοῦ, ἐµισήσαµεν τὸ ὄνοµα τὸ καλὸν, κατεπατήσαµεν τὸν Χριστὸν, ἐλύσαµεν τὴν αἰδῶ, οὐδεὶς µετὰ τιµῆς µέµνηται τοῦ ὀνόµατος
τοῦ Θεοῦ.

[03534] [60.92] Καὶ σὺ µὲν ἂν φιλῇς τινα, καὶ πρὸς τὸ ὄνοµα διανίστασαι·

[03535] τὸν δὲ Θεὸν οὕτω συνεχῶς καλεῖς ὡς οὐδέν.

[03536] Κάλεσον αὐτὸν ἐπὶ εὐεργεσίᾳ ἐχθροῦ·

101/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03537] κάλεσον αὐτὸν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῆς σῆς ψυχῆς·

[03538] τότε παρέσται, τότε εὐφραίνεις αὐτόν·

[03539] νῦν δὲ παροξύνεις.

[03540] Κάλεσον αὐτὸν, ὡς ἐκάλεσε Στέφανος.

[03541] Τί λέγων;

[03542] Κύριε, µὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁµαρτίαν ταύτην.

[03543] Κάλεσον αὐτὸν, ὡς ἐκάλεσεν ἡ τοῦ Ἑλκανᾶ γυνὴ, µετὰ δακρύων, µετὰ θρήνων, µετὰ εὐχῆς.

[03544] Οὐ κωλύω, ἀλλὰ καὶ σφόδρα παραινῶ.

[03545] Κάλεσον αὐτὸν ὡς ἐκάλεσε Μωϋσῆς, καὶ ἐβόα παρακαλῶν ὑπὲρ τῶν φυγαδευσάντων αὐτόν.

[03546] Καὶ σὺ µὲν ἄν τινος µνησθῇς ἁπλῶς ἀνδρὸς αἰδεσίµου, ὕβρις τὸ πρᾶγµα·

[03547] τὸν δὲ Θεὸν περιφέρων, οὐ µόνον ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ ἀκαίρως ἐν τοῖς σοῖς λόγοις, οὐδὲν τὸ πρᾶγµα νοµίζεις;

[03548] Καὶ πόσης οὐχὶ κολάσεως ἄξιος ἂν εἴης;

[03549] Οὐ κωλύω τὸν Θεὸν ἔχειν διαπαντὸς ἐν διανοίᾳ (τοῦτο γὰρ καὶ εὔχοµαι καὶ βούλοµαι), ἀλλὰ µὴ παρὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ, ἀλλ' αἰνοῦντα, ἀλλὰ τιµῶντα.

[03550] Μεγάλα ἂν τοῦτο εἰργάσατο ἡµῖν ἀγαθὰ, εἰ ὅτε ἔδει, καὶ ἐφ' οἷς ἔδει µόνον ἐκαλοῦµεν αὐτόν.

[03551] ∆ιὰ τί, εἰπέ µοι, ἐπὶ µὲν τῶν ἀποστόλων τοσαῦται δυνάµεις ἐγίνοντο, ἐπὶ δὲ ἡµῶν οὐχί;

[03552] καίτοι ὁ αὐτός ἐστι Θεὸς, τὸ αὐτὸ ὄνοµα.

[03553] Ἀλλ' οὐκ ἔστιν ἴσον.

[03554] Πῶς;

[03555] Ὅτιἐκεῖνοι µὲν ἐπὶ τούτοις, οἷς εἶπον, αὐτὸν ἐκάλουν µόνον·

[03556] ἡµεῖς δὲ οὐκ ἐπὶ τούτοις, ἀλλ' ἐπ' ἄλλοις.

[03557] Εἰ δὲ ἀπιστεῖ, καὶ διὰ τοῦτο ὀµνύεις, λέγε µὲν, Πίστευσον·

[03558] πλὴν εἰ βούλει, ὄµοσον κατὰ σαυτοῦ.

[03559] Οὐκ ἀντινοµοθετῶν τῷ Χριστῷ λέγω, µὴ γένοιτο·

[03560] Ἔστω γὰρ, φησὶν, ὑµῶν τὸ Ναὶ, ναὶ, καὶ τὸ Οὒ, οὔ·

[03561] ἀλλὰ συγκαταβαίνων ὑµῖν, ἵνα µᾶλλον εἰς τοῦτο ὑµᾶς ἐναγάγω, καὶ τῆς συνηθείας ἀπαγάγω τῆς τυραννικῆς.

[03562] Πόσοι ἐν τοῖς ἄλλοις εὐδοκιµοῦντες ἀπώλοντο ἀπὸ τούτων τῶν πραγµάτων;

[03563] Βούλεσθε µαθεῖν, διὰ τί συνεχώρουν τοῖς ἀρχαίοις ὀµνύειν;

[03564] (ἐπιορκεῖν γὰρ οὐδὲ ἐκείνοις συγκεχώρητο).

[03565] Ἐπειδὴ ἐν τοῖς εἰδώλοις ὤµνυον.

[03566] Οὐκ αἰσχύνεσθε τούτοις ἐµµένοντες τοῖς νόµοις, οἷς ἐκεῖνοι ἐνήγοντο οἱ ἀσθενεῖς;

[03567] Ἐπεὶ καὶ νῦν Ἕλληνα ἐὰν λάβω, οὐκ εὐθέως αὐτῷ ἐπιτάσσω τοῦτο, ἀλλὰ τέως εἰδέναι τὸν Χριστὸν παραινῶ·

[03568] ὁ δὲ πιστὸς καὶ µαθὼν αὐτὸν καὶ ἀκούσας, εἰ µέλλοι τῆς αὐτῆς τῷ Ἕλληνι συγκαταβάσεως δεῖσθαι, τί τὸ ὄφελος;

[03569] ποῖον τὸ κέρδος;

[03570] Ἀλλ' ἡ συνήθεια χαλεπὸν, καὶ δυσαποσπάστως ἔχεις;

[03571] Οὐκοῦν ἐπεὶ τοσαύτη τῆς συνηθείας ἡ τυραννὶς, εἰς ἑτέραν αὐτὴν µετάγαγε συνήθειαν.

[03572] Καὶ πῶς δυνατόν;

102/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03573] φησίν.

[03574] Ὃ πολλάκις εἶπον, τοῦτο καὶ νῦν λέγω·

[03575] Ἔστωσαν λογισταὶ τῶν λεγοµένων πολλοὶ, ἔστωσαν ἐξετασταὶ καὶ διορθωταί.

[03576] Οὐκ ἔστιν αἰσχύνη τὸ ὑφ' ἑτέρων διορθοῦσθαι·

[03577] µᾶλλον µὲν οὖν αἰσχύνη τὸ ἀπωθεῖσθαι τοὺς διορθοῦντας, καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῆς οἰκείας σωτηρίας τοῦτο ποιεῖν.

[03578] Καὶ σὺ µὲν τὴν ἐσθῆτα ἂν ἐναλλὰξ περιβάλῃ, καὶ παῖδα ἐπιτρέπεις διορθῶσαι, καὶ οὐκ αἰσχύνῃ παρ' ἐκείνου µανθάνων, καίτοι γε ἐν τούτῳ πολλὴ ἡ αἰσχύνη·

[03579] ἐνταῦθα δὲ τὴν ψυχὴν βλαπτόµενος, αἰσχύνῃ, εἰπέ µοι, παρ' ἑτέρου παιδεύεσθαι;

[03580] καὶ κοσµοῦντα µέν σε περὶ τὴν ἐσθῆτα φέρεις τὸν οἰκέτην καὶ ὑποδοῦντα, κοσµοῦντα δὲ τὴν ψυχὴν οὐ φέρεις;

[03581] Καὶ πόσης οὐ ταῦτα ἀνοίας;

[03582] Ἔστω καὶ οἰκέτης τούτων διδάσκαλος, ἔστω καὶ παιδίον, ἔστω [60.93] καὶ γυνὴ, ἔστω καὶ φίλος καὶ συγγενὴς καὶ γείτων.

[03583] Ὥσπερ γὰρ τὸ πάντοθεν ἐλαυνόµενον θηρίον οὐχ οἷόν τε διαφυγεῖν·

[03584] οὕτω τὸν τοσούτους ἔχοντα φύλακας, τὸν τοσούτους ἐπιτιµῶντας, τὸν πάντοθεν πληττόµενον, οὐκ ἔνι µὴ φυλάξασθαι.

[03585] Καὶ ἐν µὲν τῇ πρώτῃ ἡµέρᾳ χαλεπῶς οἴσει τοῦτο, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν, καὶ ἐν τῇ τρίτῃ·

[03586] λοιπὸν δὲ ῥᾷστον ἔσται, [60.94] καὶ µετὰ τὴν τετάρτην οὐδὲ τὸ πρᾶγµα ἔσται αὐτό.

[03587] Ἀπόπειραν ποιήσατε, εἴ γε ἀπιστεῖτε·

[03588] φροντίσατε, παρακαλῶ.

[03589] Οὐκ ἔστι τὸ τυχὸν ἁµαρτανόµενον, οὐδὲ κατορθούµενον, ἀλλὰ ἑκατέρωθεν µέγα, καὶ κακὸν καὶ καλόν.

[03590] Γένοιτο δὲ καλὸν γενέσθαι, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡµῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ, ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι, δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν
καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[03591] Ἀµήν.

[03592] [60.93.10] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑʹ.

[03593] Ἀπολυθέντες δὲ ἦλθον πρὸς τοὺς ἰδίους, καὶ ἀπήγγειλαν ὅσα πρὸς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι εἶπον.

[03594] αʹ.

[03595] Οὐχὶ φιλοτιµίας ἕνεκεν διηγοῦνται·

[03596] πῶς γάρ;

[03597] ἀλλὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ χάριτος ταῦτα τεκµήρια ἐπιδείκνυνται.

[03598] ∆ιὸ καὶ ὅσα µὲν ἐκεῖνοι εἶπον, ταῦτα διηγοῦνται·

[03599] τὰ δὲ αὐτῶν εἰ καὶ παρατρέχουσιν, ὅµως καὶ ταύτῃ θαρσαλεώτεροι γίνονται.

[03600] Καὶ σκόπει, πῶς πάλιν ἐπὶ τὴν ἀληθῆ βοήθειαν κατέφυγον, ἐπὶ τὴν συµµαχίαν τὴν ἄµαχον, καὶ πάλιν ὁµοθυµαδὸν, καὶ µετὰ σπουδῆς·

[03601] οὐδὲ γάρ ἐστιν εὐχὴ ἁπλῶς γινοµένη.

[03602] Οἱ δὲ ἀκούσαντες, ὁµοθυµαδὸν ἦραν φωνὴν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ εἶπον.

[03603] Ὅρα, πῶς εἰσιν ἠκριβωµέναι αὐτῶν αἱ εὐχαί.

[03604] Ὅτε τὸν ἄξιον εἰς ἀποστολὴν ἠξίουν αὐτοῖς ἀναδειχθῆναι, οὕτως ἔλεγον·

[03605] Σὺ, Κύριε, καρδιογνῶστα πάντων, ἀνάδειξον (προγνώσεως γὰρ ἦν ἐκεῖ χρεία)·

[03606] ἐνταῦθα δὲ, ἐπειδὴ ἐπιστοµισθῆναι τοὺς ἐναντίους ἐχρῆν, περὶ δεσποτείας διαλέγονται·

[03607] διὸ καὶ οὕτως ἤρξαντο·

103/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03608] ∆έσποτα ὁ Θεὸς, ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς·

[03609] ὁ διὰ στόµατος ∆αυῒδ τοῦ παιδός σου εἰπὼν, Ἵνα τί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐµελέτησαν κενά;

[03610] Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ.

[03611] Καθάπερ συνθήκας ἀπαιτοῦντες τὸν Θεὸν, τὴν προφητείαν εἰς µέσον ἄγουσιν, ἅµα καὶ ἑαυτοὺς παραµυθούµενοι, ὅτι εἰκῆ ἅπαντα µελετῶσιν οἱ ἐχθροί.

[03612] Ὃ οὖν λέγουσι, τοῦτό ἐστιν·

[03613] Ἐκεῖνα εἰς πέρας ἄγαγε, καὶ δεῖξον, ὅτι κενὰ ἐµελέτησαν.

[03614] Συνήχθησαν γὰρ ἐπ' ἀληθείας ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἐπὶ τὸν ἅγιον Παῖδά σου Ἰησοῦν, ὃν ἔχρισας, Ἡρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλᾶτος σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς
Ἰσραὴλ, ποιῆσαι ὅσα ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή σου προώρισε γενέσθαι.

[03615] Καὶ τὰ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν.

[03616] Ὁρᾷς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ πῶς οὐχὶ καταρωµένων ἐστὶ ταῦτα;

[03617] Οὐκ ἔθηκαν δὲ τὰς ἀπειλὰς ἰδικῶς, ἀλλ' ὅτι ἠπείλησαν µόνον λέγουσιν·

[03618] ἐπιτέµνεται γὰρ ὁ συγγραφεὺς τὸν λόγον.

[03619] Καὶ ὅρα·

[03620] οὐκ εἶπον, Ῥάξον αὐτοὺς, κατάβαλε αὐτούς·

[03621] ἀλλὰ τί;

[03622] Καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου µετὰ παῤῥησίας πάσης λαλεῖν τὸν λόγον σου.

[03623] Οὕτω µανθάνωµεν εὔχεσθαι καὶ ἡµεῖς.

[03624] Καίτοι γε πόσου οὐκ ἄν τις ἐµπλησθείη θυµοῦ, εἰς ἄνδρας ἐµπεσὼν ἀνελεῖν αὐτὸν ἐπιχειροῦντας, καὶ ἀπειλοῦντας τοιαῦτα;

[03625] πόσης οὐκ ἂν ἀπεχθείας πληρωθείη;

[03626] Ἀλλ' οὐχ οἱ ἅγιοι οὗτοι.

[03627] Ἐν τῷ τὴν χεῖρά σου ἐκτείνειν εἰς ἴασιν, καὶ σηµεῖα καὶ τέρατα γίνεσθαι διὰ τοῦ ὀνόµατος τοῦ ἁγίου Παιδός σου Ἰησοῦ.

[03628] Ἂν ἐν τῷ ὀνόµατι ἐκείνῳ γίνωνται αἱ ἐνέργειαι, µεγάλη ἔσται ἡ παῤῥησία, φησί.

[03629] ∆εηθέντων δὲ αὐτῶν, ἐσαλεύθη ὁ τόπος, ἐν ᾧ ἦσαν συνηγµένοι.

[03630] Τοῦ ἀκουσθῆναι αὐτοὺς, καὶ τῆς ἐπισκέψεως τοῦ Θεοῦ τοῦτο [60.94] τεκµήριον γέγονε.

[03631] Καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύµατος ἁγίου.

[03632] Τί ἐστιν, Ἐπλήσθησαν;

[03633] Ἀντὶ τοῦ, Ἀνεπυρώθησαν τῷ Πνεύµατι.

[03634] Καὶ γὰρ ἀνεκαίετο ἐν αὐτοῖς τὸ χάρισµα.

[03635] Καὶ ἐλάλουν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ µετὰ παῤῥησίας.

[03636] Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ µία.

[03637] Ὁρᾷς, ὅτι µετὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν εἰσέφερον;

[03638] Πανταχοῦ γὰρ τοῦτο χρὴ παρατηρεῖν, ὅτι µετὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν ἐπιδεικνύουσι·

[03639] καθάπερ Πέτρος ἔλεγεν, Ἀργύριον καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχει µοι.

[03640] Ὃ ἀνωτέρω οὖν εἶπεν, ὅτι πάντες ἦσαν ἐπιτοαυτὸ, πάλιν ἐνταῦθα δηλῶν τὸ αὐτὸ λέγει, ὅτι Τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ µία.

[03641] Εἰπὼν δὲ, ὅτι ἠκούσθησαν, λέγει λοιπὸν αὐτῶν καὶ τὴν ἀρετήν.

[03642] Καὶ γὰρ µέλλει ἐµβαίνειν εἰς τὸ διήγηµα τῆς Σαπφείρας καὶ τοῦ Ἀνανίου.

104/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03643] ∆ιὸ θέλων δεῖξαι τὴν µιαρίαν ἐκείνων, πρότερον περὶ τῆς τῶν ἄλλων ἀρετῆς διαλέγεται.

[03644] Εἰπὲ δή µοι, ἡ ἀγάπη τὴν ἀκτηµοσύνην ἔτεκεν, ἢ ἡ ἀκτηµοσύνη τὴν ἀγάπην;

[03645] Ἐµοὶ δοκεῖ ἡ ἀγάπη τὴν ἀκτηµοσύνην, ἣ καὶ ἐπέσφιγγεν αὐτὴν µᾶλλον.

[03646] Ἄκουε δὲ καὶ τί φησιν·

[03647] Πάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ µία.

[03648] Ἰδοὺ καρδία καὶ ψυχὴ τὸ αὐτό.

[03649] Καὶ οὐδὲ εἷς τι τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ ἔλεγεν ἴδιον εἶναι, ἀλλ' ἦν αὐτοῖς ἅπαντα κοινά.

[03650] Καὶ δυνάµει µεγάλῃ ἀπεδίδουν τὸ µαρτύριον τῆς ἀναστάσεως οἱ ἀπόστολοι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.

[03651] Καθάπερ ἐγχειρισθέντας αὐτοὺς τοῦτο δείκνυσιν·

[03652] ἢ καὶ ὡς περὶ ὀφλήµατος λέγει·

[03653] τουτέστι, τὸ µαρτύριον τῆς βασιλείας µετὰ παῤῥησίας πᾶσιν ἀπεδίδουν.

[03654] Χάρις τε µεγάλη ἦν ἐπὶ πάντας αὐτούς·

[03655] οὐδὲ γὰρ ἐνδεής τις ὑπῆρχεν ἐν αὐτοῖς.

[03656] Καθάπερ ἐν οἰκίᾳ πατρικῇ υἱοὶ ὁµότιµοι πάντες, οὕτω διέκειντο.

[03657] Οὐκ ἔνι γὰρ εἰπεῖν, ὅτι ἔτρεφον µὲν τοὺς ἄλλους·

[03658] ὡς ἐξ ἰδίων δὲ τρέφοντες, οὕτω διέκειντο.

[03659] Ἀλλὰ τὸ θαυµαστὸν τοῦτό ἐστιν, ὅτι ἑαυτῶν ἀποστήσαντες τὰ πράγµατα, οὕτως ἔτρεφον, ἵνα µηκέτι ὡς ἐξ ἰδίων, ἀλλ' ὡς ἐκ κοινῶν τρέφειν δοκῶσιν.

[03660] Ὅσοι δὲ κτήτορες χωρίων ἢ οἰκιῶν ὑπῆρχον, πωλοῦντες ἔφερον τὰς τιµὰς τῶν πιπρασκοµένων, καὶ ἐτίθεσαν παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων.

[03661] ∆ιεδίδοτο δὲ ἑκάστῳ καθότι ἄν τις χρείαν εἶχε.

[03662] Πολλὴ ἡ τιµὴ, εἴ γε µὴ εἰς χεῖρας, ἀλλὰ παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων ἐτίθουν.

[03663] Ἰωσῆς δὲ ὁ ἐπικληθεὶς Βαρνάβας ὑπὸ τῶν ἀποστόλων, ὅ ἐστι µεθερµηνευόµενον, Υἱὸς παρακλήσεως.

[03664] Οὐ δοκεῖ µοι οὗτος ἐκεῖνος εἶναι ὁ µετὰ Ματθίου·

[03665] ἐκεῖνος γὰρ καὶ Ἰωσῆς ἐλέγετο καὶ Βαρσαβᾶς, ὕστερον δὲ ἐπεκλήθη καὶ Ἰοῦστος·

[03666] οὗτος δὲ Βαρνάβας, υἱὸς παρακλήσεως ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἐπωνοµάσθη.

[03667] Καὶ δοκεῖ µοι ἀπὸ τῆς ἀρετῆς εἰληφέναι τὸ ὄνοµα, ὡς πρὸς τοῦτο ἱκανὸς ὢν καὶ ἐπιτήδειος.

[03668] Λευίτης, Κύπριος τῷ

[03669] [60.95] γένει, ὑπάρχοντος αὐτῷ ἀγροῦ, πωλήσας ἤνεγκε τὸ χρῆµα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων.

[03670] βʹ.

[03671] Ἐνταῦθά µοι παρατήρει, πῶς δείκνυσι τὸν νόµον λυόµενον, καὶ πῶς φησι, Λευίτης ὢν, Κύπριος ἦν.

[03672] Ὅτι λοιπὸν καὶ µετοικοῦντες ἐχρηµάτιζον Λευῖται.

[03673] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[03674] Ἀπολυθέντες, φησὶν, ἦλθον πρὸς τοὺς ἰδίους, καὶ ἀπήγγειλαν ὅσα πρὸς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι εἶπον.

[03675] Ὅρα τὸ ἄτυφον τῶν ἀποστόλων, καὶ τὴν φιλοσοφίαν.

[03676] Οὐ περιελθόντες ἐκόµπασαν καὶ εἶπον, πῶς ἀπεχρήσαντο τοῖς ἱερεῦσιν, οὐδὲ ἐφιλοτιµήσαντο τῇ ἀπαγγελίᾳ, ἀλλ' ἁπλῶς ἐλθόντες, ἅπερ ἤκουσαν παρὰ
τῶν πρεσβυτέρων, ἀπαγγέλλουσιν.

[03677] Ἐντεῦθεν µανθάνοµεν, ὅτι τοῖς πειρασµοῖς ἑαυτοὺς οὐκ ἐπέῤῥιπτον, ἀλλὰ µᾶλλον καὶ τοὺς ἐπαγοµένους γενναίως ἔφερον.

[03678] Ἄλλος δὲ εἴ τις ἦν, ἴσως ἂν τῇ τοῦ πλήθους παῤῥησίᾳ θαῤῥῶν κἂν ὕβρισε, κἂν µυρία ἐφθέγξατο δυσχερῆ.

105/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03679] Ἀλλ' οὐχ οἱ φιλόσοφοι οὗτοι·

[03680] ἀλλ' ἅπαντα ἡµέρως καὶ ἐπιεικῶς.

[03681] Οἱ δὲ ἀκούσαντες, φησὶ, ὁµοθυµαδὸν ἦραν φωνὴν πρὸς τὸν Θεόν.

[03682] Ἡ κραυγὴ γέγονεν ἀπὸ ἡδονῆς καὶ διαθέσεως πολλῆς.

[03683] Καὶ γὰρ αἱ τοιαῦται ἀνύουσιν εὐχαὶ, αἱ φιλοσοφίας γέµουσαι, αἱ περὶ τοιούτων γινόµεναι, αἱ παρὰ τῶν τοιούτων, αἱ ἐν τοῖς τοιούτοις καιροῖς, αἱ κατὰ
τὸν τρόπον τοῦτον·

[03684] ὡς αἵ γε ἄλλαι βδελυκταὶ καὶ ἀκάθαρτοι.

[03685] Ὅρα, πῶς οὐδὲν περιττὸν, ἀλλὰ περὶ τῆς δυνάµεως αὐτοῦ διαλέγονται µόνον·

[03686] µᾶλλον δὲ καθάπερ ὁ Χριστὸς ἔλεγε τοῖς Ἰουδαίοις, Εἰ δὲ ἐγὼ ἐν Πνεύµατι Θεοῦ λαλῶ·

[03687] οὕτω καὶ αὐτοί φασι, ∆ιὰ Πνεύµατος ἁγίου.

[03688] Ἰδοὺ καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν Πνεύµατι φθέγγεται.

[03689] Τί δέ ἐστιν, ὃ καὶ λέγουσιν, ἄκουε.

[03690] ∆έσποτα ὁ Θεὸς ὁ διὰ στόµατος ∆αυῒδ παιδός σου εἰπὼν, Ἵνα τί ἐφρύαξαν ἔθνη;

[03691] Ἔθος γὰρ τῇ Γραφῇ περὶ ἑνὸς ὡς περὶ πολλῶν λέγειν.

[03692] Ὃ οὖν λέγουσι, τοῦτό ἐστιν·

[03693] Οὐκ αὐτοὶ ἴσχυσαν, ἀλλὰ σὺ τὸ πᾶν, ὁ ἐπιτρέψας καὶ εἰς πέρας ἀγαγὼν, εἰργάσω, ὁ εὐµήχανος καὶ σοφὸς, ὁ τοῖς ἐχθροῖς εἰς τὸ βούληµά σου χρησάµενος.

[03694] Ἐνταῦθα γὰρ ταῦτα περὶ τῆς εὐµηχανίας καὶ σοφίας αὐτοῦ διαλέγονται, δηλοῦντες, ὅτι αὐτοὶ µὲν συνῆλθον ὡς ἐχθροὶ φονικῇ προαιρέσει, καὶ
ὡς ἐναντιούµενοι·

[03695] ἐποίουν δὲ, ἃ σὺ ὅµως ἐβούλου ποιῆσαι, Ὅσα ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή σου προώρισε γενέσθαι.

[03696] Τί ἐστιν, Ἡ χείρ σου;

[03697] Ἐνταῦθά µοι δοκεῖ χεῖρα λέγειν τὴν δύναµιν καὶ βουλήν.

[03698] Ἀρκεῖ, φησὶ, βουληθῆναί σε µόνον·

[03699] οὐδεὶς γὰρ δυνάµει προορίζει.

[03700] Τὸ οὖν, Ὅσα ἡ χείρ σου, τοῦτό ἐστιν, Ὅσα διέταξας.

[03701] Ἢ τοίνυν τοῦτο λέγει, ἢ ὅτι τῇ χειρὶ διέπραττεν.

[03702] Ὥσπερ οὖν τότε κενὰ ἐµελέτησαν, οὕτω καὶ νῦν, φησὶ, κενὰ µελετῆσαι αὐτοὺς ποίησον.

[03703] Καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου·

[03704] τουτέστι, Μὴ εἰς ἔργον ἔλθοιεν αἱ ἀπειλαὶ αὐτῶν.

[03705] Ταῦτα δὲ ἔλεγον, οὐκ αὐτοὶ παραιτούµενοι δυσχερές τι παθεῖν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ κηρύγµατος.

[03706] Οὐ γὰρ εἶπον, Καὶ ἐξελοῦ τῶν κινδύνων ἡµᾶς·

[03707] ἀλλὰ τί;

[03708] Καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου µετὰ παῤῥησίας πάσης λαλεῖν τὸν λόγον σου.

[03709] Ὁ οὖν ἐκεῖνα εἰς τέλος ἀγαγὼν, καὶ ταῦτα ἄγαγε.

[03710] Ὃν ἔχρισας, φησίν.

[03711] Ὅρα, πῶς καὶ ἐν τῇ εὐχῇ διαιροῦσι τὸ πάθος, καὶ τὸ πᾶν εἰς αὐτὸν ἀνατιθέασι, καὶ τῆς παῤῥησίας αὐτὸν αἴτιον εἶναι λέγουσιν.

[03712] Εἶδες, πῶς πάντα διὰ τὸν Θεὸν αἰτοῦσι, καὶ οὐδὲν εἰς οἰκείαν δόξαν οὐδὲ φιλοτιµίαν;

[03713] Τὸ µὲν οὖν αὐτῶν ἐπαγγέλλονται, ὅτι οὐ καταπλαγήσονται·

106/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03714] ἀξιοῦσι δὲ σηµεῖα γενέσθαι.

[03715] Ἐν τῷ τὴν [60.96] χεῖρά σου, φησὶν, ἐκτείνειν εἰς ἴασιν, καὶ σηµεία καὶ τέρατα γίνεσθαι.

[03716] Καλῶς·

[03717] χωρὶς γὰρ τούτων, εἰ µυρίαν ἐπεδείξαντο προθυµίαν, εἰκῆ πάντα ἐποίουν.

[03718] Ἐπένευσεν αὐτῶν τῇ δεήσει, καὶ δῆλον τοῦτο ἐποίησε σείσας τὸν τόπον, ὅτι πάρεστι ταῖς εὐχαῖς αὐτῶν.

[03719] ∆εηθέντων γὰρ αὐτῶν, φησὶ, ἐσαλεύθη ὁ τόπος.

[03720] Ὅτι δὲ διὰ τοῦτο ἐγένετο, ἄκουε τοῦ προφήτου λέγοντος·

[03721] Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέµειν·

[03722] καὶ πάλιν, Ἀπὸ προσώπου Κυρίου ἐσαλεύθη ἡ γῆ, ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ.

[03723] Ποιεῖ δὲ τοῦτο ὁ Θεὸς καὶ διὰ φόβον µείζονα, καὶ εἰς θάρσος αὐτοὺς ἐνάγων µετὰ τὰς ἀπειλὰς ἐκείνας, καὶ εἰς παῤῥησίαν πλείονα ἀλείφων.

[03724] Ἐπεὶ γὰρ ἀρχὴ ἦν, καὶ αἰσθητοῦ ἐδέοντο σηµείου πρὸς τὸ πιστευθῆναι αὐτοὺς, µετὰ δὲ ταῦτα οὐδαµοῦ τοῦτο γίνεται·

[03725] πολλῆς οὕτω παρακλήσεως ἔτυχον ἀπὸ τῆς εὐχῆς.

[03726] Εἰκότως δὲ καὶ σηµείων χάριν αἰτοῦσιν·

[03727] οὐδαµόθεν ἄλλοθεν εἶχον γὰρ ἐπιδεῖξαι, ὅτι ἀνέστη, ἀλλ' ἢ ἀπὸ τῶν σηµείων.

[03728] Ὥστε οὐ τὴν ἀσφάλειαν ἐζήτουν τὴν αὐτῶν µόνον, ἀλλὰ [καὶ] τὸ µὴ καταισχυνθῆναι, ἀλλὰ τὸ ἐν παῤῥησίᾳ φθέγγεσθαι.

[03729] Ἐσαλεύθη ὁ τόπος, καὶ αὐτοὺς µᾶλλον ἐστερέωσε.

[03730] Τοῦτο δὲ ποτὲ µὲν ὀργῆς ἐστι δεῖγµα, ποτὲ δὲ ἐπισκέψεως καὶ προνοίας, νυνὶ δὲ ὀργῆς.

[03731] Ἐπὶ δὲ τοῦ σωτηρίου πάθους ξένως καὶ παρὰ φύσιν γέγονε.

[03732] [Καὶ γὰρ τότε πᾶσα ἐσαλεύθη ἡ γῆ.

[03733] Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Σωτὴρ ἔλεγε·

[03734] Τότε ἔσονται λιµοὶ καὶ λοιµοὶ, καὶ σεισµοὶ κατὰ τόπους.

[03735] Ἄλλως δὲ καὶ ὀργῆς τῆς κατ' ἐκείνων ἦν·

[03736] τούτους γὰρ Πνεύµατος ἐνέπλησεν.

[03737] Ὅρα, καὶ οἱ ἀπόστολοι µετὰ τὴν εὐχὴν Πνεύµατος πληροῦνται.

[03738] Καὶ χάρις µεγάλη ἦν, φησὶν, ἐπὶ πάντας αὐτούς·

[03739] οὐδὲ γὰρ ἐνδεής τις ὑπῆρχεν ἐν αὐτοῖς.] Ὁρᾷς, ὅτι πολλὴ τοῦ πράγµατος ἡ δύναµις, ὅπου γε καὶ ἐκεῖ ταύτης ἔδει.

[03740] Αὕτη γὰρ ἡ ὑπόθεσις τῶν ἀγαθῶν, ἧς καὶ δεύτερον µέµνηται, παραινῶν πᾶσι τὴν τῶν χρηµάτων ὑπεροψίαν·

[03741] ἀνωτέρω µὲν λέγων, ὅτι Οὐδὲ εἷς τι τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ ἔλεγεν ἴδιον εἶναι·

[03742] ἐνταῦθα δὲ, ὅτι Οὐκ ἐνδεής τις ὑπῆρχεν ἐν αὐτοῖς.

[03743] γʹ.

[03744] Ὅτι γὰρ οὐ τῶν σηµείων ἦν τὸ γινόµενον µόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτῶν προαιρέσεως, δηλοῖ ἡ Σάπφειρα καὶ ὁ Ἀνανίας.

[03745] Οὐ λόγῳ δὲ, ἀλλὰ καὶ δυνάµει τὸ µαρτύριον τῆς ἀναστάσεως ἐδείκνυσαν·

[03746] καθάπερ καὶ Παῦλος λέγει·

[03747] Καὶ τὸ κήρυγµά µου οὐκ ἐν πειθοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει Πνεύµατος καὶ δυνάµεως.

[03748] Καὶ οὐχ ἁπλῶς δυνάµει, ἀλλὰ, µεγάλῃ δυνάµει.

107/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03749] Καλῶς δὲ εἶπε, Χάρις ἦν ἐπὶ πάντας.

[03750] ∆ιὰ τοῦτο γὰρ ἡ χάρις, ὅτι οὐδεὶς ἦν ἐνδεής·

[03751] τουτέστιν, ἀπὸ τῆς πολλῆς προθυµίας τῶν ἐπιδιδόντων οὐδεὶς ἦν ἐνδεής.

[03752] Οὐ γὰρ µέρει µὲν ἐδίδοσαν, µέρει δὲ ἐταµιεύοντο·

[03753] οὐδὲ πάντα µὲν, ὡς ἴδια δέ.

[03754] Τὴν ἀνωµαλίαν ἐκ µέσου ἐξήγαγον, καὶ ἐν ἀφθονίᾳ ἔζων πολλῇ·

[03755] καὶ µετὰ πολλῆς δὲ τῆς τιµῆς τοῦτο ἐποίουν.

[03756] Οὐδὲ γὰρ εἰς τὰς χεῖρας ἐτόλµων δοῦναι, οὐδὲ τετυφωµένως παρεῖχον, ἀλλὰ παρὰ τοὺς πόδας ἔφερον, καὶ αὐτοὺς οἰκονόµους ἠφίεσαν γίνεσθαι, καὶ
κυρίους ἐποίουν, ἵνα ὡς ἐκ κοινῶν λοιπὸν ἀναλίσκηται, ἀλλὰ µὴ ὡς ἐξ ἰδίων.

[03757] Τοῦτο καὶ [60.97] πρὸς τὸ µὴ κενοδοξεῖν αὐτοὺς συνεβάλλετο.

[03758] Τοῦτο εἰ καὶ νῦν γέγονε, µετὰ πλείονος ἂν τῆς ἡδονῆς ἐβιώσαµεν, καὶ πλούσιοι καὶ πένητες.

[03759] Οὐ τοῖς πένησι δὲ µᾶλλον, ἢ τοῖς πλουσίοις τοῦτο ἔφερεν ἂν τὴν ἡδονήν.

[03760] Καὶ εἰ βούλει, τέως ὑπογράψωµεν αὐτὸ τῷ λόγῳ, καὶ ταύτῃ καρπωσώµεθα τὴν ἡδονὴν, ἐπειδὴ ἐν ἔργοις οὐ βούλεσθε.

[03761] Μάλιστα µὲν γὰρ καὶ ἐξ ἐκείνων δῆλον τῶν τότε γενοµένων, ὅτι πωλοῦντες οὐκ ἦσαν ἐνδεεῖς, ἀλλὰ καὶ τοὺς πένητας πλουσίους ἐποίουν.

[03762] Πλὴν ἀλλὰ καὶ νῦν ὑπογράψωµεν τοῦτο τῷ λόγῳ, καὶ πάντες τὰ αὐτῶν πωλείτωσαν πάντα, καὶ φερέτωσαν εἰς µέσον, τῷ λόγῳ λέγω·

[03763] µηδεὶς θορυβείσθω, µήτε πλούσιος, µήτε πένης.

[03764] Πόσον οἴει χρυσίον συνάγεσθαι;

[03765] Ἐγὼ στοχάζοµαι (οὐ γὰρ δὴ µετὰ ἀκριβείας δυνατὸν εἰπεῖν), ὅτι εἰ πάντες καὶ πᾶσαι τὰ αὐτῶν ἐνταῦθα ἐκένωσαν χρήµατα, καὶ

[03766] χωρία καὶ κτήµατα καὶ οἰκίας ἀπέδοντο (ἀνδράποδα γὰρ οὐκ ἂν εἴποιµι·

[03767] οὐδὲ γὰρ τότε τοῦτο ἦν, ἀλλ' ἐλευθέρους ἴσως ἐπέτρεπον γίνεσθαι)·

[03768] τάχα ἂν ἑκατὸν µυριάδες λιτρῶν χρυσίου συνήχθησαν·

[03769] µᾶλλον δὲ καὶ δὶς καὶ τρὶς τοσαῦτα.

[03770] Εἰπὲ γάρ µοι, ἡ πόλις ἡµῖν εἰς πόσον µιγάδων ἀριθµὸν νῦν τελεῖ;

[03771] πόσους βούλεσθε εἶναι Χριστιανούς;

[03772] βούλεσθε δέκα µυριάδας, τὸ δὲ ἄλλο Ἑλλήνων καὶ Ἰουδαίων;

[03773] πόσαι µυριάδες χρυσίου συνελέγησαν;

[03774] πόσος δὲ ἀριθµός ἐστι πενήτων;

[03775] Οὐκ οἶµαι πλέον µυριάδων πέντε.

[03776] Τούτους δὴ καθ' ἑκάστην ἡµέραν τρέφεσθαι, πόσῃ ἀφθονία ἦν;

[03777] Μᾶλλον δὲ κοινῆς τῆς τροφῆς γινοµένης, καὶ συσσίτων ὄντων, οὐδὲ πολλῆς ἂν ἐδέησε δαπάνης.

[03778] Τί οὖν, φησὶν, ἐµέλλοµεν ποιεῖν µετὰ τὸ ἀναλωθῆναι;

[03779] Σὺ οἴει δυνηθῆναι ἀναλωθῆναί ποτε;

[03780] οὐ γὰρ ἂν µυριοπλασίων ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις γέγονε;

[03781] οὐ γὰρ πλουσίως ἂν ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις ἐξεχύθη;

[03782] Τί δέ;

[03783] οὐκ ἂν οὐρανὸν ἐποιήσαµεν τὴν γῆν;

[03784] Εἰ ἔνθα τρισχίλιοι καὶ πεντακισχίλιοι, τοῦτο γενόµενον οὕτως ἔλαµψε, καὶ οὐδεὶς αὐτῶν πενίαν ᾐτιάσατο, πόσῳ µᾶλλον ἐν τοσούτῳ πλήθει;

108/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03785] τίς δὲ οὐκ ἂν καὶ τῶν ἔξωθεν ἐπέδωκεν;

[03786] Ἵνα δὲ δείξω, ὅτι τὸ διεσπάσθαι, τοῦτο δαπανηρὸν καὶ πενίας ποιητικὸν, ἔστω οἰκία, ἔνθα παιδία δέκα καὶ γυνὴ καὶ ἀνὴρ καὶ ἡ µὲν ἐριουργείτω, ὁ δὲ
ἔξωθεν φερέτω προσόδους·

[03787] εἰπὲ δή µοι, οὗτοι κοινῇ σιτούµενοι, καὶ µίαν ἔχοντες οἰκίαν, πλείονα ἂν ἀναλίσκοιεν, ἢ διασπασθέντες;

[03788] Εὔδηλον, ὅτι διασπασθέντες;

[03789] Εἰ γὰρ µέλλοιεν διεσπάσθαι τὰ δέκα παιδία, δέκα καὶ οἰκηµάτων χρεία, δέκα τραπεζῶν, δέκα ὑπηρετῶν, καὶ τῆς ἄλλης προσόδου τοσαύτης.

[03790] Τί δὲ, ἔνθα δούλων πλῆθός ἐστιν;

[03791] οὐχὶ διὰ τοῦτο πάντες µίαν ἔχουσι τράπεζαν, ὥστε µὴ πολλὴν γενέσθαι τὴν δαπάνην;

[03792] Ἡ γὰρ διαίρεσις ἀεὶ ἐλάττωσιν ἐµποιεῖ, ἡ δὲ ὁµόνοια καὶ συµφωνία αὔξησιν.

[03793] Οὕτως οἱ ἐν τοῖς µοναστηρίοις ζῶσι νῦν, ὥσπερ ποτὲ οἱ πιστοί.

[03794] Τίς ἂν ἀπέθανεν οὖν ἀπὸ λιµοῦ;

[03795] τίς δὲ οὐ διετράφη µετὰ ἀφθονίας πολλῆς;

[03796] Νῦν µὲν οὖν τοῦτο δεδοίκασιν ἄνθρωποι µᾶλλον, ἢ εἰς πέλαγος ἐµπεσεῖν ἄπλετον καὶ ἄπειρον.

[03797] Εἰ

[03798] δὲ πεῖραν ἐποιησάµεθα τούτου, τότε ἂν κατετολµήσαµεν τοῦ πράγµατος.

[03799] Πόσην οἴει καὶ χάριν εἶναι;

[03800] Εἰ γὰρ τότε, ὅτε οὐδεὶς ἦν πιστὸς, ἀλλὰ τρισχίλιοι καὶ πεντακισχίλιοι µόνον·

[03801] ὅτε πάντες οἱ τῆς οἰκουµένης ἦσαν ἐχθροί·

[03802] ὅτε οὐδαµόθεν προσεδόκων παραµυθίαν, οὕτω δὴ κατετόλµησαν τοῦ πράγµατος·

[03803] πόσῳ µᾶλλον νῦν τοῦτο ἂν ἐγένετο, ἔνθα τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι πανταχοῦ τῆς οἰκουµένης πιστοί;

[03804] τίς δ' ἂν ἔµενεν Ἕλλην λοιπόν;

[03805] Οὐδένα ἔγωγε ἡγοῦµαι·

[03806] οὕτως ἂν πάντας [60.98] ἐπεσπασάµεθα, καὶ εἱλκύσαµεν πρὸς ἡµᾶς αὐτούς.

[03807] [60.98] Πλὴν ἀλλ' ἐὰν ὁδῷ ταύτῃ προβαίνωµεν, πιστεύω τῷ Θεῷ, ὅτι καὶ τοῦτο ἔσται.

[03808] Πείσθητέ µοι µόνον, καὶ κατὰ τάξιν κατορθώσοµεν τὰ πράγµατα·

[03809] καὶ ἂν ὁ Θεὸς ζωὴν δῷ, πιστεύω, ὅτι ταχέως εἰς ταύτην ἡµᾶς ἄξοµεν τὴν πολιτείαν.

[03810] Τέως τὸν νόµον τὸν περὶ τοῦ ὅρκου κατορθώσατε, καὶ βεβαιώσατε·

[03811] καὶ ὁ φυλάξας τὸν µὴ φυλάξαντα δῆλον ποιείτω, καὶ ἐγκαλείτω λοιπὸν, καὶ ἐπιτιµάτω σφοδρῶς.

[03812] Ἡ γὰρ προθεσµία ἐγγὺς, καὶ ἐξέτασιν ποιήσω τοῦ πράγµατος, καὶ τὸν ἁλόντα ἀφορίσω καὶ ἀπείρξω.

[03813] Ἀλλὰ µηδένα γένοιτο τοιοῦτον εὑρεθῆναι παρ' ἡµῖν, ἀλλὰ πάντας µετὰ ἀκριβείας τὸ σύνθηµα τὸ πνευµατικὸν τοῦτο φυλάξαι.

[03814] Καθάπερ οὖν ἐν πολέµῳ ἀπὸ τοῦ συνθήµατος οἵ τε οἰκεῖοι καὶ ἀλλότριοι γνωρίζονται·

[03815] οὕτω δὴ καὶ νῦν γινέσθω.

[03816] Καὶ γὰρ καὶ νῦν ἐν πολέµῳ ἐσµὲν, ἵνα καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐπιγινώσκωµεν τοὺς οἰκείους.

[03817] Ὅσον γάρ ἐστιν ἀγαθὸν τοῦτο ἡµῖν εἶναι τὸ γνώρισµα, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας;

[03818] οἷον τοῦτο ὅπλον κατὰ τῆς τοῦ διαβόλου µηχανῆς;

[03819] Στόµα γὰρ οὐκ εἰδὸς ὀµνύειν, ταχέως καὶ τὸν Θεὸν ἐν εὐχαῖς ἐπισπάσεται, καὶ τὸν διάβολον πλήξει καιρίαν πληγήν·

109/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03820] στόµα οὐκ εἰδὸς ὀµνύειν, οὐδὲ ὑβρίζειν εἴσεται.

[03821] Καθάπερ ἐξ οἰκίας τινὸς, οὕτως ἀπὸ τῆς γλώττης τὸ πῦρ ἔκβαλε τοῦτο, καὶ παρέλκυσον ἔξω.

[03822] ∆ὸς αὐτῇ µικρὸν ἀναπνεῦσαι·

[03823] τὸ ἕλκος ἀσθενέστερον ποίησον.

[03824] Ναὶ παρακαλῶ, ἵνα ὑµῖν καὶ ἕτερόν τι ἐκδῶ µάθηµα·

[03825] οὔπω γὰρ τούτου κατωρθωµένου, οὐ τολµῶ ἐπὶ ἕτερόν τι ἐλθεῖν.

[03826] Τοῦτο µετὰ ἀκριβείας ὑµῖν κατορθωθήτω·

[03827] τούτου λάβετε τοῦ κατορθώµατος αἴσθησιν πρότερον, καὶ τότε

[03828] ὑµῖν καὶ ἑτέρους εἰσάξω νόµους, µᾶλλον δὲ οὐκ ἐγὼ, ἀλλ' ὁ Χριστός.

[03829] Φυτεύσατε ἐν τῇ ψυχῇ τῇ ὑµετέρᾳ τοῦτο τὸ καλὸν, καὶ κατὰ µικρὸν ἔσεσθε παράδεισος τοῦ Θεοῦ, πολλῷ βελτίων ἐκείνου τοῦ παραδείσου.

[03830] Οὔτε γὰρ ὄφις παρ' ἡµῖν, οὔτε δένδρον θανατηφόρον, οὔτε ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν.

[03831] Πήξατε ἐν βάθει ταύτην τὴν συνήθειαν.

[03832] Ἂν τοῦτο γένηται, οὐχ ὑµεῖς οἱ παρόντες ὠφεληθήσεσθε µόνον, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ ἐν τῇ οἰκουµένῃ·

[03833] καὶ οὐκ ἐκεῖνοι µόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ µετὰ ταῦτα ἐπιγινόµενοι.

[03834] Ἔθος γὰρ καλὸν εἰσελθὸν, καὶ παρὰ πάντων φυλαττόµενον, εἰς µακροὺς διαδοθήσεται χρόνους, καὶ οὐδεὶς αὐτὸ καιρὸς ἐκκόψαι δυνήσεται.

[03835] Εἰ ξύλα τις συλλέγων ἐν σαββάτῳ λιθόλευστος γέγονεν·

[03836] ὁ τὰ πολλῷ τῆς συλλογῆς ἐκείνης χαλεπώτερα ἐργαζόµενος, καὶ φορτίον ἁµαρτιῶν συλλέγων (τοῦτο γὰρ τῶν ὅρκων τὸ πλῆθος), τί οὐχ ὑποστήσεται;

[03837] τί δὲ οὐχ ὑποµενεῖ;

[03838] Πολλὴν λήψεσθε παρὰ τοῦ Θεοῦ τὴν βοήθειαν, ἐὰν τοῦτο ὑµῖν κατωρθωµένον ᾖ.

[03839] Ἂν εἴπω, Μὴ ὑβρίσῃς, εὐθέως τὸν θυµόν µοι φέρεις εἰς µέσον·

[03840] ἂν εἴπω, Μὴ βασκήνῃς, ἄλλην αἰτίαν ἐρεῖς.

[03841] Ἐνταῦθα οὐδὲν τοιοῦτον ἔχεις εἰπεῖν.

[03842] ∆ιὰ τοῦτο ἀπὸ τῶν εὐκόλων ἠρξάµην, ἐπεὶ καὶ ἐν ταῖς τέχναις ἁπάσαις τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν.

[03843] Οὕτω τις καὶ ἐπὶ τὰ µείζονα ἔρχεται, τὰ εὐκολώτερα πολλῷ πρῶτον µανθάνων.

[03844] Εἴσεσθε, πῶς ἔστιν εὔκολον τοῦτο, ὅταν τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι κατορθώσαντες, καὶ ἕτερον δέξησθε νόµον.

[03845] ∆ότε µοι παῤῥησίαν, καὶ ἐπὶ Ἑλλήνων, καὶ ἐπὶ Ἰουδαίων, καὶ πρὸ πάντων ἐπὶ τοῦ Θεοῦ.

[03846] Ναὶ παρακαλῶ πρὸς τῆς ἀγάπης, πρὸς τῆς ὠδῖνος, δι' ἧς ὑµᾶς ὤδινα, Τεκνία µου.

[03847] Τὸ δὲ ἑξῆς οὐκ ἐπάξω τὸ, Οὓς πάλιν ὠδίνω·

[03848] οὐδὲ ἐρῶ τὸ, Ἄχρις οὗ µορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑµῖν.

[03849] Πιστεύω γὰρ, ὅτι µεµόρφωται Χριστὸς ἐν ὑµῖν.

[03850] Ἀλλ' ἕτερα πρὸς ὑµᾶς ἐρῶ·

[03851] Ἀδελφοί µου ἀγαπητοὶ καὶ [60.99] ἐπιπόθητοι, χαρὰ καὶ στέφανός µου.

[03852] Πιστεύσατε γάρ µοι, ὅτι οὐκ ἄλλως ἐρῶ.

[03853] Εἰ µυρίους τις λιθοκολλήτους στεφάνους βασιλικοὺς ἐπέθηκέ µου τῇ κεφαλῇ νῦν, οὐκ ἂν εὐφράνθην ὡς εὐφραίνοµαι ἐπὶ τῇ προκοπῇ τῇ ὑµετέρᾳ·

[03854] µᾶλλον δὲ, οὐδὲ τὸν βασιλέα οὕτως οἶµαι χαίρειν, ὡς ἐγὼ ἐφ' ὑµῖν.

[03855] Τί λέγω;

110/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03856] Εἰ πάντα τὰ ἔθνη τὰ πολεµοῦντα αὐτῷ νικήσας ἐπανῆλθε, καὶ τοῦ νενοµισµένου στεφάνου πλείους ἑτέρους ἔλαβε στεφάνους, καὶ ἕτερα διαδήµατα
σύµβολα τῆς νίκης, οὐκ ἂν αὐτὸν οὕτως οἶµαι χαίρειν ἐπὶ τοῖς τροπαίοις, ὡς ἐγὼ ἐπὶ τῇ προκοπῇ τῇ ὑµετέρᾳ.

[03857] Ὥσπερ γὰρ µυρίους στεφάνους ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἔχων, οὕτως ἀγάλλοµαι·

[03858] καὶ εἰκότως.

[03859] Ἂν γὰρ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι τοῦτο ὑµῖν κατορθωθῇ τὸ ἔθος, µυρίους νενικήκατε πολέµους, καὶ πολλῷ χαλεπωτέρους ἐκείνου·

[03860] πρὸς δαίµονας πονηροὺς, πρὸς ἀλάστορας παλαίσαντες καὶ µαχεσάµενοι, οὐ διὰ µαχαίρας, ἀλλὰ διὰ γλώττης καὶ προαιρέσεως.

[03861] Ὅρα γὰρ, ὅσα κατορθοῦται, ἐὰν ἄρα καὶ κατορθώσητε.

[03862] Πρῶτον, ὅτι συνή [60.100] θειαν χαλεπὴν ἐκκόπτετε·

[03863] δεύτερον, λογισµὸν πονηρὸν, καὶ ὅθεν πάντα τὰ κακὰ, τῷ νοµίζειν ἀδιάφορον εἶναι τὸ πρᾶγµα καὶ µηδὲν βλάπτειν·

[03864] τρίτον, τὸν θυµόν·

[03865] τέταρτον, τὴν φιλοχρηµατίαν·

[03866] πάντα γὰρ ταῦτα ὁ ὅρκος τίκτει.

[03867] Ἀλλὰ ἀπὸ τούτου καὶ εἰς τὰ ἄλλα κατορθώµατα λήψεσθε πολλὴν ἀφορµήν.

[03868] Καθάπερ γὰρ οἱ τὰ στοιχεῖα µανθάνοντες τῶν παίδων, οὐκ ἐκεῖνα µόνα µανθάνουσιν, ἀλλ' ἐν ἐκείνοις παιδεύονται κατὰ µικρὸν ἀναγινώσκειν·

[03869] οὕτω δὴ καὶ ὑµεῖς·

[03870] οὐκ ἔτι λοιπὸν ὑµᾶς ὁ πονηρὸς λογισµὸς ἀπατήσει, οὐδὲ ἐρεῖτε, ὅτι Ἀδιάφορόν ἐστι τόδε, οὐκ ἔτι τῇ συνηθείᾳ φθέγξεσθε, ἀλλὰ πρὸς ἅπαντα
στήσεσθε γενναίως, ἵνα διὰ πάντων τὴν κατὰ Θεὸν ἀρετὴν διανύσαντες, τῶν αἰωνίων ἀπολαύσητε ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ µονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ,
µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ, ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι, δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[03871] Ἀµήν.

[03872] [60.99.20] ΟΜΙΛΙΑ ΙΒʹ.

[03873] Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἐπικληθεὶς Βαρνάβας ὑπὸ τῶν ἀπο στόλων (ὅ ἐστι µεθερµηνευόµενον, υἱὸς παρα κλήσεως), Λευίτης,

[03874] Κύπριος τῷ γένει, ὑπάρ χοντος αὐτῷ ἀγροῦ, πωλήσας ἤνεγκε τὸ χρῆµα

[03875] καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων.

[03876] αʹ.

[03877] Μέλλει διηγεῖσθαι τὸ κατὰ Ἀνανίαν λοιπὸν καὶ Σάπφειραν, καὶ θέλων δεῖξαι τὸν ἄνδρα χείριστα ἡµαρτηκότα, πρώτου µέµνηται τοῦ κατωρθωκότος·

[03878] ὅτι τοσούτου πλήθους ὄντος τοῦ ταῦτα ποιοῦντος, τοσαύτης χάριτος, τοσούτων σηµείων, οὐχ ὑπ' οὐδενὸς τούτων διωρθώθη, ἀλλὰ καθάπαξ ὑπὸ
τῆς φιλοχρηµατίας τυφλωθεὶς, τὸν ὄλεθρον ἐκεῖνον ἐπεσπάσατο τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ.

[03879] Ὑπάρχοντος αὐτῷ ἀγροῦ·

[03880] οὕτως εἶπεν, δηλῶν, ὅτι τοῦτον µόνον ἐκέκτητο·

[03881] πωλήσας ἤνεγκε τὸ χρῆµα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων.

[03882] Ἀνὴρ δέ τις ὀνόµατι Ἀνανίας, σὺν Σαπφείρᾳ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, ἐπώλησε κτῆµα, καὶ ἐνοσφίσατο ἀπὸ τῆς τιµῆς, συνειδυίας καὶ τῆς γυναικός·

[03883] καὶ ἐνέγκας µέρος τι, παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων ἔθηκε.

[03884] Τὸ δεινὸν, ὅτι µετὰ συγκαταθέσεως ἡ ἁµαρτία, καὶ οὐδεὶς ἕτερος ᾔδει τὸ γενόµενον.

[03885] Πόθεν ἐπῆλθε τῷ ταλαιπώρῳ τούτῳ καὶ ἀθλίῳ τοῦτο ἐργάσασθαι;

[03886] Εἶπε δὲ ὁ Πέτρος·

[03887] Ἀνανία, διὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου ψεύσασθαί σε τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον, καὶ νοσφίσασθαι ἀπὸ τῆς τιµῆς τοῦ χωρίου;

[03888] Ὅρα καὶ νῦν µέγα σηµεῖον γενόµενον, καὶ πολλῷ πλέον ἐκείνου τοῦ προτέρου.

[03889] Οὐχὶ µένον σοὶ ἔµενε, καὶ πραθὲν ἐπὶ τῇ σῇ ἐξουσίᾳ ὑπῆρχε;

111/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03890] Τουτέστι, Μὴ γὰρ ἀνάγκη τις ἦν καὶ βία;

[03891] µὴ γὰρ ἄκοντας ὑµᾶς ἕλκοµεν;

[03892] Τί ὅτι ἔθου ἐν τῇ καρδίᾳ σου τὸ πρᾶγµα τοῦτο;

[03893] Οὐκ ἐψεύσω ἀνθρώποις, ἀλλὰ τῷ Θεῷ.

[03894] Ἀκούων δὲ ὁ Ἀνανίας τοὺς λόγους τούτους, πεσὼν ἐξέψυξεν.

[03895] Ὁρᾷς, πόθεν µεῖζον τὸ σηµεῖον τοῦτο;

[03896] Ἀπὸ τοῦ ἀνελεῖν, ἀπὸ τοῦ τὰ ἐν διανοίᾳ εἰδέναι, καὶ τὰ λάθρᾳ γεγονότα.

[03897] Ἐγένετο δὲ φόβος µέγας ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας ταῦτα.

[03898] Ἀναστάντες δὲ οἱ νεώτεροι συνέστειλαν αὐτὸν, καὶ ἐξενέγκαντες ἔθαψαν.

[03899] Ἐγένετο δὲ ὡς ὡρῶν τριῶν διάστηµα, καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ µὴ εἰδυῖα τὸ γεγονὸς εἰσῆλθεν.

[03900] Ἀπεκρίθη δὲ αὐτῇ ὁ Πέτρος·

[03901] Εἰπέ µοι, εἰ τοσούτου τὸ χωρίον ἀπέδοσθε;

[03902] Ταύτην ἐβούλετο [60.100] σῶσαι·

[03903] ἐκεῖνος γὰρ ἦν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἁµαρτίας.

[03904] Καὶ διὰ τοῦτο αὐτῇ δίδωσι τάχα καιρὸν ἀπολογίας, καὶ ἐξουσίαν µετανοίας.

[03905] ∆ιὸ καὶ λέγει·

[03906] Εἰπέ µοι, εἰ τοσούτου τὸ χωρίον ἀπέδοσθε;

[03907] Ἡ δὲ εἶπε, Ναὶ τοσούτου.

[03908] Ὁ δὲ Πέτρος εἶπε πρὸς αὐτήν·

[03909] Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑµῖν πειρᾶσαι τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον;

[03910] Ἰδοὺ οἱ πόδες τῶν θαψάντων τὸν ἄνδρα σου ἐπὶ τῇ θύρᾳ, καὶ ἐξοίσουσί σε.

[03911] Ἔπεσε δὲ παραχρῆµα παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ ἐξέψυξεν.

[03912] Εἰσελθόντες δὲ οἱ νεανίσκοι εὗρον αὐτὴν νεκρὰν, καὶ ἐξενέγκαντες ἔθαψαν πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς.

[03913] Καὶ ἐγένετο φόβος µέγας ἐφ' ὅλην τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας ταῦτα.

[03914] Μετὰ τὸ γενέσθαι τὸν φόβον αὐτῶν, πλείονα σηµεῖα ἐποίουν·

[03915] καὶ ὅτι ἐποίουν, ἄκουε.

[03916] ∆ιὰ δὲ τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο σηµεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ λαῷ πολλά.

[03917] Καὶ ἦσαν ὁµοθυµαδὸν ἅπαντες ἐν τῇ στοᾷ Σολοµῶντος·

[03918] τῶν δὲ λοιπῶν οὐδεὶς ἐτόλµα κολλᾶσθαι αὐτοῖς, ἀλλ' ἐµεγάλυνεν αὐτοὺς ὁ λαός.

[03919] Εἰκότως.

[03920] Καὶ γὰρ ὁ Πέτρος ἦν λοιπὸν φοβερὸς, κολάζων καὶ τὰ εἰς νοῦν ἐξελέγχων·

[03921] ᾧ καὶ µᾶλλον προσέκειντο διά τε τὸ σηµεῖον, καὶ τὴν πρώτην δηµηγορίαν, καὶ τὴν δευτέραν, καὶ τὴν τρίτην.

[03922] Αὐτὸς γὰρ καὶ τὸ σηµεῖον εἰργάσατο τὸ πρῶτον, καὶ τὸ δεύτερον, καὶ τὸ νῦν, ὅπερ ἐµοὶ καὶ διπλοῦν, ἀλλ' οὐχ ἁπλῶς ἕν τι καὶ µόνον εἶναι δοκεῖ·

[03923] ἓν µὲν, τὸ τὰ κατὰ διάνοιαν ἐλέγξαι·

[03924] δεύτερον δὲ, τὸ ἀνελεῖν προστάγµατι.

[03925] Μᾶλλον δὲ προσετίθεντο πιστεύοντες, φησὶν, τῷ Κυρίῳ πλήθη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν, ὥστε κατὰ τὰς πλατείας ἐκφέρειν τοὺς ἀσθενεῖς, καὶ τιθέναι ἐπὶ

112/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

τῶν κλινῶν καὶ κραββάτων, ἵνα ἐρχοµένου Πέτρου κἂν ἡ σκιὰ ἐπισκιάσῃ τινὶ αὐτῶν.

[03926] Τοῦτο ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ οὐ γέγονεν·

[03927] ὅθεν καὶ ὁρᾷν νῦν ἐστιν ἔργῳ τὸ ὑπ' αὐτοῦ εἰρηµένον ἐξελθόν.

[03928] Ποῖον δὴ τοῦτο;

[03929] Ὁ πιστεύων εἰς ἐµὲ, τὰ ἔργα, ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ µείζονα τούτων ποιήσει.

[03930] Συνήρχετο δὲ καὶ τὸ πλῆθος τῶν πέριξ πόλεων εἰς Ἱερουσαλὴµ, φέροντες ἀσθενεῖς καὶ ὀχλουµένους ὑπὸ πνευµάτων ἀκαθάρτων, οἵτινες
ἐθεραπεύοντο ἅπαντες.

[03931] Σὺ δέ µοι σκόπει, πῶς αὐτοῖς ὁ βίος ὑφαίνεται πᾶς διὰ τῶν ἐναντίων.

[03932] Οἷον, ἀθυµία πρώτη γέγονε διὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Χριστοῦ, εἶτα εὐθυµία διὰ τὴν [60.101] τοῦ Πνεύµατος κάθοδον·

[03933] πάλιν ἀθυµία διὰ τοὺς χλευάζοντας, εἶτα εὐθυµία διὰ τοὺς πιστοὺς καὶ τὸ σηµεῖον·

[03934] πάλιν ἀθυµία διὰ τὸ κατασχεθῆναι, εἶτα εὐθυµία διὰ τῆς ἀπολογίας.

[03935] Πάλιν ἐνταῦθα καὶ εὐθυµία καὶ ἀθυµία.

[03936] Ὅτι µὲν γὰρ ἦσαν λαµπροὶ, καὶ ὁ Θεὸς αὐτοῖς ἀπεκάλυψεν, εὐθυµία·

[03937] ὅτι δὲ τοὺς αὐτῶν ἀνῄρουν, ἀθυµία.

[03938] Πάλιν εὐθυµία ἀπὸ τῆς λαµπρότητος·

[03939] πάλιν ἀθυµία ἀπὸ τοῦ ἀρχιερέως.

[03940] Καὶ διόλου τοῦτο σκοπουµένοις ἰδεῖν δυνατόν·

[03941] καὶ ἐπὶ τῶν παλαιῶν δὲ οὕτως εὕροι τις ἄν.

[03942] Ἴδωµεν δὲ ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[03943] Ἐπώλουν, φησὶ, καὶ ἔφερον τὰς τιµὰς, καὶ ἐτίθουν παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων.

[03944] Ὅρα µοι, ἀγαπητὲ, πῶς οὐ τοῖς ἀποστόλοις ἐπέτρεπον πωλεῖν, ἀλλ' αὐτοὶ ἐπώλουν, καὶ τὰς τιµὰς ἐκείνοις ἐδίδοσαν.

[03945] Ἀλλ' οὐχ οὕτως ὁ Ἀνανίας, ἀλλ' ὑφαιρεῖταί τι τῆς τιµῆς οὗ ἀπέδοτο ἀγροῦ·

[03946] διὸ καὶ τιµωρεῖται ὡς τὸ πρᾶγµα µὴ καλῶς διαθέµενος, καὶ κλέπτων τὰ ἑαυτοῦ φωραθείς.

[03947] Οὗτος καὶ τῶν νῦν ἱερέων ἥψατο ὁ λόγος, καὶ σφόδρα κατὰ κράτος.

[03948] Ἐπεὶ δὲ συνῄδει τῷ γενοµένῳ καὶ ἡ τούτου γυνὴ, διὰ τοῦτο καὶ αὐτὴν ἐξετάζει.

[03949] βʹ.

[03950] Ἀλλ' ἴσως εἴποι τις ἂν, ὅτι σφόδρα πικρῶς αὐτῇ ἐχρήσατο.

[03951] Τί λέγεις;

[03952] εἰπέ µοι, ποία πικρία;

[03953] Εἰ ξύλα τις συλλέξας καταλεύεται, πολλῷ µᾶλλον ὁ ἱερόσυλος·

[03954] καὶ ταῦτα γὰρ ἱερὰ λοιπὸν ἦν τὰ χρήµατα.

[03955] Οὐκοῦν ὁ ἑλόµενος τὰ αὐτοῦ πωλῆσαι καὶ διαδοῦναι, εἶτα λαβὼν, ἱερόσυλος ἂν εἴη.

[03956] Εἰ δὲ ὁ ἐκ τῶν αὐτοῦ λαβὼν, ἱερόσυλος, πολλῷ µᾶλλον ὁ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων.

[03957] Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ νῦν µὴ γίνεται τοῦτο, καὶ ἕπεται παρὰ πόδας ἡ κόλασις, νοµίσητε ἀτιµωρητὶ ταῦτα γίνεσθαι.

[03958] Ὁρᾷς, ὅτι τοῦτο ἐγκαλεῖται, ὅτι ποιήσας αὐτὰ ἱερὰ χρήµατα, τότε ἔλαβε;

[03959] Μὴ γὰρ οὐκ ἠδύνασο, φησὶ, καὶ µετὰ τὸ πωλῆσαι αὐτὰ ὡς ἰδίοις ἀποχρήσασθαι;

[03960] µὴ γὰρ ἐκωλύθης;

113/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03961] διὰ τί µετὰ τὸ ὑποσχέσθαι λαµβάνεις;

[03962] Ὅρα, πῶς εὐθέως ἐξ ἀρχῆς ἐπέθετο ὁ διάβολος µεταξὺ σηµείων γενοµένων καὶ θαυµάτων τοσούτων·

[03963] µᾶλλον δὲ πῶς καὶ οὗτος ὑπ' αὐτοῦ ἐπωρώθη.

[03964] Τοιοῦτόν τι καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ γέγονεν, ὅτε ὁ Χαρµὶ τὸ ἀνάθηµα κλέψας ἑάλω·

[03965] ἀλλ' ὅµως ἔγνως καὶ ἐκεῖ µεθ' ὅσης ἐκδικίας διωρθώθη τὸ πρᾶγµα.

[03966] Ἱεροσυλία γὰρ σφόδρα χαλεπὸν, ἀγαπητὲ, καὶ πολλῆς γέµον καταφρονήσεως.

[03967] Οὔτε πωλῆσαι ἠναγκάσαµεν, φησὶν, οὔτε πωλήσαντα δοῦναι τὰ χρήµατα·

[03968] σὺ εἵλου ἐξ οἰκείας προαιρέσεως·

[03969] τί τοίνυν ἔκλεψας ἀπὸ τῶν ἱερῶν χρηµάτων;

[03970] ∆ιὰ τί ἐπλήρωσε, φησὶν, ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου;

[03971] Καὶ εἰ ὁ Σατανᾶς τοῦτο ἐποίησε, τί αὐτὸς ἐγκαλεῖται;

[03972] Αἴτιος γέγονε δεξάµενος αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν, καὶ πληρωθείς.

[03973] Ἀλλ' ἔδει διορθῶσαι, φησίν.

[03974] Ἀλλ' οὐκ ἂν διωρθώθη·

[03975] ὁ γὰρ τοιαῦτα ὁρῶν καὶ µὴ κερδάνας, πολλῷ µᾶλλον οὐκ ἂν ἑτέρως ἐκέρδανεν.

[03976] Οὐκ ἔδει τοίνυν ἁπλῶς παρελθεῖν τὸ γεγονὸς, ἀλλ' ὡς σηπεδόνα τινὰ ἐκτµηθῆναι, ἵνα µὴ τῷ λοιπῷ λυµήνηται σώµατι.

[03977] Νῦν µὲν γὰρ καὶ οὗτος ὠφέληται µὴ προελθὼν περαιτέρω κακίας, καὶ οἱ λοιποὶ σπουδαιότεροι γενόµενοι·

[03978] τότε δὲ ἂν τοὐναντίον συνέβη.

[03979] ∆ιὰ τοῦτο πρῶτον ἐλέγχει, καὶ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἔλαθεν αὐτὸν τὸ γεγονὸς, καὶ τότε καταδικάζει.

[03980] ∆ιὰ τί γὰρ, φησὶ, τοῦτο πεποίηκας;

[03981] ἤθελες ἔχειν;

[03982] Ἔδει ἔχειν ἐξ ἀρχῆς, καὶ µὴ ὑποσχέσθαι·

[03983] νῦν δὲ λαβὼν µετὰ τὸ ἀναθέσθαι, µείζονα τὴν ἱεροσυλίαν εἰργάσω.

[03984] Ὁ µὲν γὰρ τὰ τῶν ἄλλων λαµβάνων, ἴσως ἀλλοτρίων ἐπιθυµήσας λαµβάνει·

[03985] σοὶ δὲ ἐξῆν ἔχειν τὰ σά.

[03986] Τί τοίνυν ἐποίησας αὐτὰ ἱερὰ, καὶ τότε ἔλαβες;

[03987] Ἀπὸ πολλῆς καταφρονήσεως τοῦτο [60.102] πεποίηκας.

[03988] Οὐκ ἔχει τὸ γενόµενον συγγνώµην, ἐκτός ἐστιν ἀπολογίας.

[03989] Μηδεὶς δὲ σκανδαλιζέσθω, εἴ τινες καὶ νῦν εἰσιν ἱερόσυλοι.

[03990] Εἰ γὰρ τότε ἦσαν, πολλῷ µᾶλλον νῦν, ὅτε πολλὰ τὰ κακά.

[03991] Ἀλλ' ἐλέγχωµεν αὐτοὺς ἐπὶ πάντων, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν.

[03992] Ὁ Ἰούδας ἱερόσυλος ἦν·

[03993] ἀλλ' οὐκ ἐσκανδάλισε τοῦτο τοὺς µαθητάς.

[03994] Ὁρᾷς, ὅσα κακὰ ἡ τῶν χρηµάτων ἐπιθυµία ποιεῖ;

[03995] Καὶ ἐγένετο, φησὶ, φόβος µέγας ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας ταῦτα.

114/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[03996] Ἐκεῖνος ἐτιµωρήθη, καὶ ἄλλοι ἐκέρδαναν.

[03997] Ὥστε οὐχ ἁπλῶς τοῦτο οἰκονοµεῖται·

[03998] καίτοι δὲ σηµείων ἄλλων πρότερον γενοµένων, ὅµως οὐκ ἦν φόβος τοιοῦτος.

[03999] Οὕτως ἀληθές ἐστιν ἐκεῖνο, ὅτι Γινώσκεται Κύριος κρίµατα ποιῶν.

[04000] Οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ γέγονεν·

[04001] Ὀζᾶν ἐτιµωρήθη, καὶ ἐγένετο τοῖς ἄλλοις φόβος.

[04002] Ἀλλ' ἐκεῖ µὲν φοβηθεὶς ὁ βασιλεὺς ἀπώσατο τὴν κιβωτόν·

[04003] ἐνταῦθα δὲ οὗτοι µᾶλλον προσεκτικώτεροι γίνονται.

[04004] Εἶδες, πῶς οὐκ ἐκάλεσε αὐτὸν ὁ Πέτρος, ἀλλ' ἀνέµεινεν ὥστε εἰσελθεῖν·

[04005] οὐδὲ τῶν ἄλλων τις ἐτόλµησεν ἐξειπεῖν τὸ γεγονός.

[04006] Τοῦτο φόβος διδασκάλου, τοῦτο τιµὴ µαθητῶν, τοῦτο ὑπακοή.

[04007] Τριῶν ὡρῶν διάστηµα.

[04008] Καὶ οὐκ ἔµαθεν ἡ γυνὴ, οὐδὲ ἐξεῖπέ τις τῶν παρόντων, καίτοι γε ἱκανὸν ἦν ἐξηχθῆναι·

[04009] ἀλλ' ἐφοβοῦντο.

[04010] Τοῦτο γοῦν καὶ θαυµάζων ὁ συγγραφεὺς λέγει, ὅτι Μὴ εἰδυῖα τὸ γεγονὸς, εἰσῆλθε.

[04011] Καίτοι γε ἀπὸ τούτου ἐνῆν µαθεῖν, ὅτι οἶδε τὰ λανθάνοντα.

[04012] ∆ιὰ τί γὰρ µηδένα ἐρωτήσας, ὑµᾶς ἐρωτᾷ;

[04013] Ἢ δῆλον, ὅτι ὡς εἰδώς;

[04014] Ἀλλ' ἡ πολλὴ πώρωσις οὐκ εἴασεν αὐτὴν τὸ ἔγκληµα ἀποδύσασθαι, ἀλλὰ µετὰ αὐθαδείας πολλῆς ἀποκρίνεται·

[04015] ἐνόµιζε γὰρ πρὸς ἄνθρωπον διαλέγεσθαι.

[04016] Τὸ δεινὸν τοῦτο, ὅτι ὡς ἐκ µιᾶς βουλῆς ἐπὶ τὴν ἁµαρτίαν ἦλθον, ἢ ὥσπερ ἀπὸ συνθήκης τινός.

[04017] Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑµῖν, φησὶ, πειρᾶσαι τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον;

[04018] Ἰδοὺ οἱ πόδες τῶν θαψάντων τὸν ἄνδρα σου ἐπὶ τὴν θύραν, καὶ ἐξοίσουσί σε.

[04019] Πρότερον αὐτὴν διδάσκει τὸ ἁµάρτηµα, καὶ τότε δείκνυσιν, ὅτι δικαίως τὰ αὐτὰ πείσεται τῷ ἀνδρί·

[04020] ἐπειδὴ καὶ τὰ αὐτὰ ἥµαρτε.

[04021] Καὶ πῶς, φησὶ, Παραχρῆµα ἔπεσε παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ ἐξέψυξεν;

[04022] Ὅτι πλησίον εἱστήκει.

[04023] Οὕτως αὐτοὶ καθ' ἑαυτῶν τὴν τιµωρίαν ἐπεσπάσαντο.

[04024] Τίς λοιπὸν οὐκ ἂν ἐξεπλάγη;

[04025] τίς οὐκ ἂν ἔδεισε τὸν ἀπόστολον;

[04026] τίς οὐκ ἂν ἐθαύµασε;

[04027] Καὶ ἦσαν ὁµοθυµαδὸν, φησὶν, ἅπαντες ἐν τῇ στοᾷ Σολοµῶντος.

[04028] Ἐκ τούτου δῆλον, ὅτι οὐκ ἐν οἰκίᾳ, ἀλλὰ τὸ ἱερὸν καταλαβόντες ἐκεῖ διέτριβον·

[04029] οὔτε µὴν λοιπὸν ἀκαθάρτων ἅπτεσθαι ἐφυλάττοντο, ἀλλ' ἁπλῶς ἥπτοντο τῶν νεκρῶν.

[04030] Καὶ ὅρα, πῶς ἐν µὲν τοῖς οἰκείοις εἰσὶ σφοδροὶ, ἐν δὲ τοῖς ἀλλοτρίοις οὐ κέχρηνται τῇ δυνάµει.

[04031] Μᾶλλον δὲ, φησὶ, προσετίθεντο πιστεύοντες τῷ Κυρίῳ πλήθη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν·

115/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04032] ὥστε κατὰ τὰς πλατείας τιθέναι τοὺς ἀσθενεῖς ἐπὶ κλινῶν καὶ κραββάτων, ἵνα ἐρχοµένου Πέτρου κἂν ἡ σκιὰ ἐπισκιάσῃ τινὶ αὐτῶν.

[04033] γʹ.

[04034] Πολλὴ τῶν προσιόντων ἡ πίστις, καὶ µείζων ἢ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ.

[04035] Πόθεν δὴ τοῦτο γέγονεν;

[04036] Ἀπὸ τοῦ τὸν Χριστὸν ἀποφήνασθαι καὶ εἰπεῖν·

[04037] Ὁ πιστεύων εἰς ἐµὲ, τὰ ἔργα, ἃ ἐγὼ ποιῶ, ποιήσει, καὶ µείζονα ποιήσει.

[04038] Μενόντων γὰρ αὐτῶν ἐκεῖ καὶ οὐ περιιόντων, ἔφερον πάντες ἐπὶ τῶν κλινῶν καὶ κραββάτων οὓς εἶχον ἀσθενεῖς, καὶ πάντοθεν αὐτοῖς συνήγετο τὸ
θαῦµα, ἀπὸ τῶν πιστευσάντων, ἀπὸ τῶν θεραπευθέν [60.103] των, ἀπὸ τοῦ κολασθέντος, ἀπὸ τῆς παῤῥησίας τῆς πρὸς ἐκείνους, ἀπὸ τῆς ἀρετῆς τῶν οὐχ
ἁπλῶς πιστευσάντων·

[04039] οὐ γὰρ δὴ τῶν σηµείων ἦν µόνον τὸ γενόµενον.

[04040] Εἰ γὰρ καὶ αὐτοὶ µετριάζοντες τούτῳ τὸ πᾶν λογίζονται, λέγοντες ἐν τῷ ὀνόµατι τοῦ Χριστοῦ ταῦτα ποιεῖν, ἀλλὰ καὶ ὁ βίος καὶ ἡ ἀρετὴ τῶν ἀνδρῶν
τοῦτο πεποίηκε.

[04041] Σκόπει δὲ, πῶς ἀριθµὸν ἐνταῦθα τῶν πιστευσάντων οὐ λέγει, ἀφεὶς ἐξ ἑαυτοῦ τὸν ἀκροατὴν συλλογίζεσθαι·

[04042] οὕτως εἰς πλῆθος ἄπειρον ἐπέτεινε τὰ τῆς πίστεως.

[04043] Ἐντεῦθεν καὶ ἡ ἀνάστασις µᾶλλον ἐκηρύττετο.

[04044] Οὐδεὶς δὲ αὐτοῖς ἐτόλµα κολλᾶσθαι, ἀλλ' ἐµεγάλυνεν αὐτοὺς ὁ λαός.

[04045] Τοῦτο λέγει, δεικνὺς, ὅτι οὐκ ἔτι λοιπὸν ἦσαν εὐκαταφρόνητοι καθάπερ καὶ πρότερον·

[04046] καὶ ὅτι ἐν βραχεῖ καιρῷ, καὶ µιᾷ ῥοπῇ τοσαῦτα γέγονεν ὑπὸ τοῦ ἁλιέως καὶ ἰδιώτου.

[04047] Οὐρανὸς οὖν λοιπὸν ἦν ἡ γῆ, καὶ πολιτείας, καὶ παῤῥησίας, καὶ θαυµάτων, καὶ πάντων ἕνεκεν·

[04048] καὶ καθάπερ ἄγγελοι οὕτως ἐθαυµάζοντο, πρὸς οὐδὲν ἐπιστρεφόµενοι, οὐ πρὸς γέλωτα, οὐ πρὸς ἀπειλὰς, οὐ πρὸς κινδύνους.

[04049] Οὐ µόνον δὲ διὰ τοῦτο, ἀλλ' ὅτι σφόδρα φιλάνθρωποι καὶ κηδεµονικοὶ τυγχάνοντες, τοῖς µὲν χρήµασιν ἐβοήθουν, τοῖς δὲ θεραπείᾳ σωµάτων.

[04050] ∆ιὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου;

[04051] Μονονουχὶ ἀπολογεῖται ὁ Πέτρος µέλλων κολάσειν αὐτὸν, καὶ τοὺς ἄλλους παιδεύει.

[04052] Ἐπειδὴ γὰρ σφόδρα φορτικὸν ἔµελλε φαίνεσθαι τὸ γενόµενον, διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἐπ' αὐτοῦ τούτου καὶ ἐπὶ τῆς γυναικὸς φοβερὸν ποιεῖ τὸ δικαστήριον.

[04053] Εἰ δὲ ἀσύγγνωστα ἁµαρτόντας µὴ τοιαύτην δίκην ἀπῄτησεν ἀµφοτέρους, πόση ἐντεῦθεν καταφρόνησις Θεοῦ οὐκ ἂν γέγονεν;

[04054] Ὅτι δὲ διὰ τοῦτο, δῆλον ἀπὸ τοῦ µὴ εὐθέως ἐπὶ τιµωρίαν ἐλθεῖν, ἀλλὰ δεῖξαι πρῶτον τὴν ἁµαρτίαν.

[04055] Ὅθεν οὐδεὶς ἐστέναξεν, οὐδεὶς ἀνῴµωξεν, ἀλλὰ πάντες ἐφοβήθησαν.

[04056] Εἰκότως δὲ, τῆς πίστεως αὐτῶν ἐπιτεινοµένης, καὶ τὰ σηµεῖα πλείω ἐγίνετο, καὶ πολὺς καὶ παρὰ τοῖς οἰκείοις ὁ φόβος ἦν, ἐπειδὴ οὐχ οὕτω τὰ τῶν ἔξωθεν
ἡµᾶς θορυβεῖ, ὡς τὰ τῶν οἰκείων.

[04057] Ἂν οὖν ὦµεν πρὸς ἀλλήλους συγκεκροτηµένοι, οὐδεὶς ἔσται ἡµῖν πολεµῶν·

[04058] ὥσπερ, ἂν ἀπ' ἀλλήλων διιστώµεθα, τὸ ἐναντίον πάντες ἡµῖν ἐπιθήσονται.

[04059] Ἀπὸ τούτου κἀκεῖνοι λοιπὸν ἐθάῤῥουν, καὶ µετὰ παῤῥησίας καὶ εἰς ἀγορὰν ἐνέβαλλον, καὶ ἐν µέσῳ τῶν ἐχθρῶν καὶ ἐκράτουν·

[04060] καὶ ἐπληροῦτο ἐκεῖνο τὸ εἰρηµένον, Κατακυρίευε ἐν µέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου·

[04061] ὃ καὶ µείζονος ἀπόδειξις δυνάµεως ἦν, ὅτι κατεχόµενοι, δεσµούµενοι, τοιαῦτα ἔπραττον.

[04062] Εἰ οὖν οἱ µόνον ψευσάµενοι τοιαῦτα ἔπαθον, οἱ καὶ ἐπιορκοῦντες τί οὐ πείσονται;

[04063] Μᾶλλον δὲ εἰ ἁπλῶς εἰποῦσα ἡ γυνὴ, Ναὶ τοσούτου, τοιαύτην ἔδωκε δίκην, καὶ οὐκ ἐξέφυγεν·

[04064] ἐννοήσατε οἱ ὀµνύοντες καὶ ἐπιορκοῦντες, τίνος ἂν εἴητε ἄξιοι κολάσεως;

[04065] Εὔκαιρον καὶ ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς δεῖξαι τὸ χαλεπὸν τῆς ἐπιορκίας τήµερον.

116/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04066] ∆ρέπανον, φησὶ, πετόµενον ἦν, πλάτους πήχεων δέκα.

[04067] Τὸ πετόµενον τὴν ταχίστην ἔφοδον τῆς τιµωρίας δηλοῖ τὴν τοῖς ὅρκοις παρεποµένην·

[04068] τὸ δὲ πήχεων τοῦτο δέκα εἶναι τὸ πλάτος καὶ τὸ µῆκος, τὸ σφοδρὸν σηµαίνει καὶ τὸ µέγεθος τῶν κακῶν·

[04069] τὸ δὲ ἀπ' οὐρανοῦ πέτεσθαι, τὸ ἐκ τοῦ ἄνωθεν δικαστηρίου τὴν ψῆφον φέρεσθαι·

[04070] τὸ δὲ δρεπανοειδὲς, τὸ ἄφυκτον τῆς τιµωρίας.

[04071] Καθάπερ γὰρ δρέπανον εἰς τράχηλον ἐµπεσὸν οὐκ ἂν καθ' ἑαυτὸ ἀνελκυσθείη, µένει δέ πως ἔτι καὶ ἀποτεµνοµένης τῆς κεφαλῆς·

[04072] οὕτω καὶ ἡ δίκη τοῖς ὀµνύουσιν ἐπιοῦσα, φοβερά τίς ἐστι, καὶ οὐκ ἂν ἀποσταίη µὴ πρότερον [60.104] ἐργασαµένη τὸ αὐτῆς.

[04073] Εἰ δὲ διαφεύγοµεν ὀµνύοντες, µὴ θαῤῥῶµεν·

[04074] ἐπὶ γὰρ κακῷ τῷ ἡµετέρῳ τοῦτο γίνεται Ἐπεὶ τί νοµίζετε;

[04075] πόσοι µετὰ Ἀνανίαν καὶ Σάπφειραν τὰ αὐτὰ ἐκείνοις ἐτόλµησαν, καὶ οὐ τὰ αὐτὰ ἔπαθον;

[04076] Καὶ πῶς, φησὶν, οὐκ ἔπαθον;

[04077] Οὐκ ἐπειδὴ συνεχωρήθη αὐτοῖς, ἀλλ' ἐπειδὴ µείζονι τηροῦνται κακῷ.

[04078] δʹ.

[04079] Ὥστε οἱ πολλὰ πταίοντες, µὴ κολαζόµενοι, µᾶλλον ἢ κολαζόµενοι, φοβεῖσθαι καὶ δεδοικέναι ὀφείλουσιν·

[04080] αὔξεται γὰρ αὐτοῖς τὰ τῆς τιµωρίας διὰ τῆς ἀτιµωρησίας καὶ τῆς µακροθυµίας τοῦ Θεοῦ.

[04081] Μὴ τοῦτο τοίνυν ἴδωµεν, ὅτι οὐ κολαζόµεθα, ἀλλ' εἰ µὴ ἡµάρτοµεν·

[04082] εἰ δὲ ἁµαρτάνοντες οὐ κολαζόµεθα, µᾶλλον τρέµειν ὀφείλοµεν.

[04083] Εἰπέ µοι, ἄν τινα δοῦλον ἔχῃς, καὶ ἀπειλῇς αὐτῷ µόνον, καὶ οὐ τύπτῃς, πότε µᾶλλον φοβεῖται, πότε φεύγει, πότε δραπετεύει;

[04084] οὐχ ὅταν ἀπειλῇς µόνον;

[04085] Ὅθεν καὶ ἀλλήλοις παραινοῦµεν, µὴ ἀπειλεῖν συνεχῶς, ὥστε µὴ τῷ φόβῳ µᾶλλον κατασεῖσαι τὴν ψυχὴν, ὥστε µὴ σπαράττειν αὐτὸν πλέον τῶν πληγῶν.

[04086] Ἄλλως δὲ καὶ ἐκεῖ µὲν πρόσκαιρος ἡ τιµωρία, ἐνταῦθα δὲ διηνεκής.

[04087] Μὴ τοίνυν εἰ µηδεὶς τὰ τοῦ δρεπάνου πάσχει, νῦν τοῦτο ἴδῃς, ἀλλ' ἐκεῖνο ἐννόησον, εἰ τοιαῦτα ποιεῖ·

[04088] ἐπεὶ πολλὰ γίνεται νῦν οἷα ἐπὶ τοῦ κατακλυσµοῦ, ἀλλὰ κατακλυσµὸς οὐ γέγονε·

[04089] γέεννα γὰρ ἠπείληται, καὶ τιµωρία.

[04090] Πολλοὶ ἁµαρτάνουσιν οἷα τὰ ἐπὶ τῶν Σοδόµων, ἀλλὰ πῦρ οὐκ ἦλθεν ὑετοῦ·

[04091] πύρινος γὰρ ἡτοίµασται ποταµός.

[04092] Πολλοὶ τὰ τοῦ Φαραὼ ἐτόλµησαν·

[04093] ἀλλ' οὐκ ἔπαθον τὰ τοῦ Φαραὼ, οὐδὲ κατεποντίσθησαν εἰς Ἐρυθρὰν θάλασσαν·

[04094] τὸ γὰρ πέλαγος αὐτοὺς µένει τὸ τῆς ἀβύσσου, ἔνθα οὐ µετὰ ἀναισθησίας ἡ τιµωρία, οὐδὲ ἀποπνιγῆναι ἔνι, ἀλλ' ἐπὶ πλέον κολαζοµένους,
τηγανιζοµένους, ἀπαγχονιζοµένους ἀναλίσκεσθαι.

[04095] Πολλοὶ τὰ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐτόλµησαν·

[04096] ἀλλ' οὐκ ἔφαγον αὐτοὺς ὄφεις·

[04097] µένει γὰρ αὐτοὺς ὁ σκώληξ ὁ ἀτελεύτητος.

[04098] Πολλοὶ τὰ τοῦ Γιεζῆ ἐτόλµησαν·

[04099] ἀλλ' οὐκ ἐλεπρώθησαν·

[04100] µένει γὰρ αὐτοὺς ἀντὶ τῆς λέπρας τὸ διχοτοµηθῆναι, καὶ τεθῆναι µετὰ τῶν ὑποκριτῶν.

[04101] Πολλοὶ καὶ ὤµοσαν καὶ ἐπιώρκησαν·

117/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04102] εἰ δὲ καὶ διέφυγον, µὴ θαῤῥῶµεν·

[04103] µένει γὰρ αὐτοὺς ὁ βρυγµὸς τῶν ὀδόντων.

[04104] Καὶ ἐνταῦθα δὲ τάχα πείσονται, καὶ οὐ φεύξονται, εἰ καὶ µὴ παρὰ πόδας, ἀλλ' ἐφ' ἑτέροις ἁµαρτήµασιν, ἵνα καὶ χαλεπωτέρα ἡ τιµωρία ᾖ·

[04105] ἐπεὶ καὶ ἡµεῖς πολλάκις ἀφορµὰς λαβόντες ἀπὸ µικρῶν, καὶ ὑπὲρ µεγάλων τὸ πᾶν κενοῦµεν.

[04106] Ὥστε ὅταν ἴδῃς τί σοι συµβὰν, ἀναµνήσθητί σου τῆς ἁµαρτίας ἐκείνης.

[04107] Τοῦτο γὰρ ἐπὶ τῶν υἱῶν τοῦ Ἰακὼβ γέγονε.

[04108] Μνηµονεύετε τῶν ἀδελφῶν τοῦ Ἰωσήφ·

[04109] ἐπώλησαν τὸν ἀδελφὸν, σφάξαι ἐπεχείρησαν, µᾶλλον δὲ καὶ ἔσφαξαν ὅσον τὸ ἐπ' αὐτοῖς·

[04110] ἠπάτησαν, ἐλύπησαν τὸν γέροντα·

[04111] οὐδὲν ἔπαθον.

[04112] Μετὰ πλείονα γοῦν ἔτη περὶ τῶν ἐσχάτων ἐκινδύνευσαν, καὶ τῆς ἁµαρτίας ταύτης ὑποµιµνήσκονται.

[04113] Καὶ ὅτι οὐ στοχασµὸς τὸ εἰρηµένον, ἄκουε αὐτῶν τί φασι·

[04114] Ναί·

[04115] ἐν ἁµαρτίᾳ γάρ ἐσµεν περὶ τοῦ ἀδελφοῦ ἡµῶν.

[04116] Οὕτω δὴ καὶ σὺ, ὅταν τι συµβῇ, εἰπὲ, ναὶ, ἐν ἁµαρτίᾳ ἐσµὲν, ὅτι οὐκ ἠκούσαµεν τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ὠµόσαµεν·

[04117] αἱ πολυορκίαι, καὶ αἱ ἐπιορκίαι ἐπὶ τὴν κεφαλήν µου ἦλθον.

[04118] Οὐκοῦν ἐξοµολόγησαι·

[04119] καὶ γὰρ κἀκεῖνοι ἐξωµολογήσαντο, καὶ ἐσώθησαν.

[04120] Τί γὰρ, εἰ µὴ παραχρῆµα ἔπεισιν ἡ τιµωρία;

[04121] ἐπεὶ καὶ ὁ Ἀχαὰβ διὰ τοῦ Ναβουθαὶ οὐκ εὐθέως παρὰ τὴν ἁµαρτίαν ἔπαθεν ἅπερ ἔπαθε.

[04122] ∆ιὰ τί δὲ τοῦτο γίνεται;

[04123] ∆ίδωσί σοι προθεσµίαν ὁ Θεὸς, ὥστε ἀπονίψασθαι·

[04124] ὅταν δὲ ἐπιµένῃς, ἐπάγει

[04125] [60.105] λοιπὸν τὴν τιµωρίαν.

[04126] Εἴδετε, τί ἔπαθον οἱ ψευδόµενοι;

[04127] Οὐκοῦν ἐννοήσατε, τί πείσονται καὶ οἱ ἐπιορκοῦντες·

[04128] ἐννοήσατε, καὶ ἀπόστητε.

[04129] Οὐκ ἔστιν ὀµνύντα µὴ ἐπιορκεῖν, καὶ ἑκόντα καὶ ἄκοντα·

[04130] οὐκ ἔστιν ἐπιορκοῦντα σωθῆναι.

[04131] Ἀρκεῖ µία ἐπιορκία τὸ πᾶν ἐργάσασθαι, καὶ ὁλόκληρον ἡµῖν τὴν τιµωρίαν ἐπαγαγεῖν.

[04132] [60.106] ∆ιὰ δὴ τοῦτο προσέχωµεν, παρακαλῶ, ἑαυτοῖς, ἵνα τὴν ἐντεῦθεν κόλασιν διαφυγόντες, τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἀξιωθῶµεν, χάριτι
καὶ οἰκτιρµοῖς τοῦ µονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ, ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι, δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[04133] Ἀµήν.

[04134] [60.105] ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ.

[04135] Ἀναστὰς δὲ ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ πάντες οἱ σὺν αὐτῷ, ἡ οὖσα αἵρεσις τῶν Σαδδουκαίων, ἐπλήσθησαν ζήλου, καὶ
ἐπέβαλον τὰς χεῖρας αὐτῶν ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους, καὶ ἔθεντο αὐτοὺς ἐν τηρήσει δηµοσίᾳ.

118/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04136] αʹ.

[04137] Οὐδὲν ἰταµώτερον κακίας, οὐδὲν τολµηρότερον.

[04138] Πείρᾳ µαθόντες τὴν αὐτῶν ἀνδρείαν ἐξ ὧν ἐπεχείρησαν πρότερον, ὅµως ἐπιχειροῦσι, καὶ πάλιν ἐπισυνίστανται.

[04139] Τί ἐστιν, Ἀναστὰς δὲ ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ πάντες οἱ σὺν αὐτῷ;

[04140] ∆ιηγέρθη, φησὶ, κινηθεὶς ἐπὶ τοῖς γενοµένοις.

[04141] Καὶ ἐπέβαλον τὰς χεῖρας αὐτῶν ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους, καὶ ἔθεντο αὐτοὺς ἐν τηρήσει δηµοσίᾳ.

[04142] Νῦν σφοδρότερον αὐτοῖς ἐπιτίθενται.

[04143] Οὐκ εὐθέως δὲ αὐτοὺς ἔκριναν, προσδοκῶντες πάλιν αὐτοὺς πράους ἔσεσθαι.

[04144] Καὶ πόθεν δῆλον, ὅτι σφοδρότερον αὐτοῖς ἐπετέθησαν;

[04145] Ἀπὸ τοῦ θεῖναι αὐτοὺς εἰς τήρησιν δηµοσίαν.

[04146] Πάλιν περιπίπτουσι κινδύνοις, καὶ πάλιν τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπολαύουσι ῥοπῆς·

[04147] καὶ ὅπως, ἄκουε τῶν ἑξῆς·

[04148] Ἄγγελος δὲ Κυρίου διὰ τῆς νυκτὸς ἀνέῳξε τὰς πύλας τῆς φυλακῆς, ἐξαγαγών τε αὐτοὺς, εἶπε·

[04149] Πορεύεσθε, καὶ σταθέντες λαλεῖτε ἐν τῷ ἱερῷ τῷ λαῷ πάντα τὰ ῥήµατα τῆς ζωῆς ταύτης.

[04150] Τοῦτο καὶ εἰς ἐκείνων παραµυθίαν γέγονε, καὶ εἰς τούτων ὠφέλειαν καὶ διδασκαλίαν.

[04151] Καὶ ὅρα, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, τοῦτο καὶ νῦν γινόµενον.

[04152] Γινόµενα µὲν γὰρ δήπου τὰ θαύµατα οὐκ ἀφίησιν αὐτοὺς ἰδεῖν, ἀφ' ὧν δ' ἂν µάθοιεν, ταῦτα κατασκευάζει·

[04153] οἷον ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τῆς αὐτοῦ οὐκ ἀφῆκεν αὐτοὺς ἰδεῖν πῶς ἀνέστη·

[04154] ἀνάξιοι γὰρ τοῦ ταύτην ἰδεῖν ἦσαν·

[04155] ἀλλὰ δείκνυσιν ἀφ' ὧν τοῦτο εἰργάσατο.

[04156] Ὁµοίως καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου τοῦ ἀπὸ τοῦ ὕδατος γενοµένου, οὐ βλέπουσιν οἱ ἀνακείµενοι·

[04157] ἐµέθυον γάρ·

[04158] καὶ τὴν κρίσιν ἐπιτρέπει ἑτέροις.

[04159] Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα.

[04160] Ἐξαγοµένους µὲν γὰρ αὐτοὺς οὐχ ὁρῶσι, τεκµήρια δὲ, ἀφ' ὧν ἠδύναντο καταµαθεῖν τὰ γενόµενα, εἶδον.

[04161] Τί δήποτε δὲ καὶ κατὰ τὴν νύκτα αὐτοὺς ἐξέβαλε;

[04162] Ὅτι οὕτω µᾶλλον ἢ ἐκείνως ἐπιστεύθησαν·

[04163] ἄλλως τε καὶ ὅτι οὐκ ἂν ἐπὶ τὸ ἐρωτῆσαι ἦλθον·

[04164] οὔτε µὴν ἑτέρως ἂν καὶ αὐτοὶ ἐπίστευσαν.

[04165] Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν παλαιῶν γέγονεν, οἷον ἐπὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ·

[04166] εἶδεν αἰνοῦντας τὸν Θεὸν ἐπὶ τῆς καµίνου τοὺς παῖδας, καὶ τότε εἰς ἔκπληξιν ἦλθε.

[04167] ∆έον τοίνυν καὶ τούτους ἐρωτῆσαι πρῶτον, Πῶς ἐξήλθετε, οἱ δὲ ὡς οὐδενὸς γενοµένου ἐρωτῶσι λέγοντες·

[04168] Οὐχὶ παραγγελίᾳ παρηγγείλαµεν ὑµῖν µὴ λαβεῖν;

[04169] Καὶ ὅρα, πῶς δι' ἑτέρων µανθάνουσιν ἅπαντα.

[04170] Ὁρῶσι γὰρ κεκλεισµένην τὴν φυλακὴν µετὰ ἀσφαλείας, καὶ τοὺς φύλακας ἑστῶτας πρὸ τῶν θυρῶν.

[04171] Ἀκούσαντες δὲ, εἰσῆλθον ὑπὸ τὸν ὄρθρον εἰς τὸ ἱερὸν καὶ ἐδίδασκον.

119/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04172] Παραγενόµενος δὲ ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, συνεκάλεσαν τὸ συνέδριον, καὶ πᾶσαν τὴν γερουσίαν τῶν υἱῶν Ἰσραήλ·

[04173] καὶ ἀπέστειλαν εἰς τὸ δεσµωτήριον ἀχθῆναι αὐτούς.

[04174] Παραγενόµενοι δὲ οἱ ὑπηρέται οὐχ εὗρον αὐτοὺς ἐν τῇ φυλακῇ·

[04175] ἀναστρέψαντες [60.106] δὲ ἀπήγγειλαν, λέγοντες, ὅτι τὸ µὲν δεσµωτήριον εὕροµεν κεκλεισµένον ἐν πάσῃ ἀσφαλείᾳ, καὶ τοὺς φύλακας ἑστῶτας πρὸ
τῶν θυρῶν·

[04176] ἀνοίξαντες δὲ ἔσω οὐδένα εὕροµεν.

[04177] ∆ιπλῆ ἡ ἀσφάλεια ὥσπερ ἐπὶ τοῦ τάφου, καὶ ἡ σφραγὶς καὶ οἱ ἄνθρωποι.

[04178] Ὅρα, πῶς ἦσαν θεοµάχοι.

[04179] Ταῦτα ἀνθρώπινα, εἰπέ µοι, τὰ ἐπ' αὐτῶν γενόµενα;

[04180] Τίς αὐτοὺς ἐξήγαγε τῶν θυρῶν κεκλεισµένων;

[04181] πῶς ἐξῆλθον τῶν φυλάκων πρὸ τῶν θυρῶν ἑστώτων;

[04182] Ὄντως µαινοµένων καὶ µεθυόντων τὰ ῥήµατα.

[04183] Οὓς οὐ κατέσχε φυλακὴ, καὶ δεσµὰ, καὶ θύραι κεκλεισµέναι, τούτων προσεδόκησαν περιέσεσθαι, παίδων ἀνοήτων πρᾶγµα παθόντες.

[04184] Οἱ ὑπηρέται γοῦν αὐτῶν διὰ τοῦτο παραγίνονται, καὶ ὁµολογοῦσι τὸ γεγονὸς, ἵνα πᾶσαν αὐτοῖς ἀποκλείσωσι πρόφασιν.

[04185] Ὁρᾷς σηµεῖα ἐπὶ σηµείοις διάφορα, τὰ µὲν ὑπ' αὐτῶν, τὰ δὲ εἰς αὐτοὺς γενόµενα, ἃ καὶ λαµπρότερα ἦν;

[04186] Καλῶς οὐδὲ εὐθέως αὐτοῖς ἐµηνύθη, ἀλλὰ πρότερον ἐν ἀπορίᾳ γεγονόσιν, ἵνα διασκεψάµενοι θείαν εἶναι δύναµιν, οὕτω µάθωσιν ἅπαντα.

[04187] Ὡς δὲ ἤκουσαν τοὺς λόγους τούτους ὅ τε ἀρχιερεὺς καὶ ὁ στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ καὶ οἱ ἀρχιερεῖς, διηπόρουν περὶ αὐτῶν τί ἂν γένοιτο τοῦτο.

[04188] Παραγενόµενος δέ τις ἀπήγγειλεν αὐτοῖς, ὅτι ἰδοὺ οἱ ἄνδρες, οὓς ἔθεσθε ἐν τῇ φυλακῇ, εἰσὶν ἐν τῷ ἱερῷ ἑστῶτες καὶ διδάσκοντες τὸν λαόν.

[04189] Τότε ἀπελθὼν ὁ στρατηγὸς σὺν τοῖς ὑπηρέταις, ἤγαγεν αὐτοὺς οὐ µετὰ βίας·

[04190] ἐφοβοῦντο γὰρ τὸν λαὸν, ἵνα µὴ λιθασθῶσιν.

[04191] Ὢ τῆς ἀνοίας! Ἐφοβοῦντο, φησὶ, τὸν ὄχλον.

[04192] Τί γὰρ αὐτοὺς ὁ ὄχλος ὠφέλει;

[04193] ∆έον τὸν Θεὸν φοβηθῆναι τὸν καθάπερ πτηνοὺς ἀεὶ τῶν χειρῶν αὐτοὺς ἐξαρπάζοντα τῶν ἐκείνων·

[04194] οἱ δὲ µᾶλλον τὸν ὄχλον φοβοῦνται.

[04195] Ὁ δὲ ἀρχιερεὺς ἐπηρώτησεν αὐτοὺς, λέγων·

[04196] Οὐχὶ παραγγελίᾳ παρηγγείλαµεν ὑµῖν µὴ διδάσκειν ἐπὶ τῷ ὀνόµατι τούτῳ;

[04197] Καὶ ἰδοὺ ἐπληρώσατε τὴν Ἱερουσαλὴµ τῆς διδαχῆς ὑµῶν, καὶ βούλεσθε ἐπαγαγεῖν ἐφ' ἡµᾶς τὸ αἷµα τοῦ ἀνθρώπου τούτου.

[04198] Τί οὖν οἱ ἀπόστολοι;

[04199] Πάλιν µετ' ἐπιεικείας αὐτοῖς διαλέγονται·

[04200] καίτοι γε ἐνῆν εἰπεῖν·

[04201] Τίνες γάρ ἐστε ὑµεῖς ἀντιδιαταττόµενοι τῷ Θεῷ;

[04202] Ἀλλὰ τί;

[04203] Πάλιν ἐν τάξει παραινέσεως καὶ συµβουλῆς, καὶ µετὰ ἐπιεικείας πολλῆς ἀποκρίνονται.

[04204] Ἀποκριθεὶς δὲ Πέτρος καὶ οἱ ἀπόστολοι εἶπον·

[04205] Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ µᾶλλον ἢ ἀνθρώποις.

[04206] Πολλὴ ἡ φιλοσοφία καὶ τοιαύτη, ὅτι ἐντεῦθεν δεικνύουσι καὶ αὐτοὺς µαχοµένους τῷ Θεῷ.

120/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04207] Ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ἡµῶν ἤγειρεν Ἰησοῦν, ὃν ὑµεῖς διεχειρίσασθε κρεµάσαντες ἐπὶ ξύλου.

[04208] Τοῦτον ὁ Θεὸς ἀρχηγὸν καὶ Σωτῆρα ὕψωσε τῇ δεξιᾷ αὐτοῦ, δοῦναι µετάνοιαν τῷ Ἰσραὴλ καὶ ἄφεσιν ἁµαρτιῶν.

[04209] Ὃν ὑµεῖς ἀνείλετε, φησὶν, ὁ Θεὸς ἤγειρε.

[04210] Καὶ ὅρα, τῷ Πατρὶ τὸ πᾶν πάλιν ἀνατιθέασιν, ἵνα µὴ δόξῃ ἀλλότριος εἶναι τοῦ Πατρός.

[04211] Καὶ ὕψωσε, φησὶ, τῇ δεξιᾷ αὐτοῦ.

[04212] Οὐχ ἁπλῶς τὴν ἀνάστασιν τοῦτο µόνην, ἀλλὰ καὶ τὴν ὕψωσιν, τουτέστι, τὴν ἀνάληψιν, δηλοῖ.

[04213] Τοῦ δοῦναι µετάνοιαν τῷ Ἰσραήλ.

[04214] [60.107] βʹ.

[04215] Ὅρα πάλιν τὸ κέρδος καὶ ἐν τάξει ἀπολογίας διδασκαλίαν ἀπηρτισµένην.

[04216] Καὶ ἡµεῖς ἐσµεν αὐτοῦ µάρτυρες τῶν ῥηµάτων τούτων.

[04217] Πολλὴ ἡ παῤῥησία.

[04218] Εἶτα ἀξιόπιστον [λοιπὸν] τὸν λόγον ποιῶν, ἐπήγαγε·

[04219] Καὶ τὸ Πνεῦµα δὲ τὸ ἅγιον, ὃ ἔδωκεν ὁ Θεὸς τοῖς πειθαρχοῦσιν αὐτῷ.

[04220] Ὁρᾷς, πῶς οὐχὶ µόνον τῇ ἑαυτῶν, ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ Πνεύµατος µαρτυρίᾳ κέχρηνται;

[04221] Καὶ οὐκ εἶπον, Ὃ ἔδωκεν ἡµῖν, ἀλλὰ, Τοῖς πειθοµένοις·

[04222] ἅµα µὲν µετριάζοντες, ἅµα δὲ µέγα αὐτὸ δεικνύντες, καὶ δηλοῦντες, ὅτι καὶ αὐτοῖς δυνατὸν λαβεῖν.

[04223] Ὅρα, πῶς καὶ δι' ἔργων καὶ διὰ ῥηµάτων ἐπαιδεύοντο, καὶ οὐ προσεῖχον, ἵνα δικαία αὐτοῖς ἡ κατάκρισις γένηται.

[04224] ∆ιὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς συνεχώρει ἄγεσθαι αὐτοὺς εἰς δικαστήριον, ἵνα καὶ ἐκεῖνοι παιδεύωνται, εἴ γε µανθάνειν ἐβούλοντο, καὶ οἱ ἀπόστολοι
εἰς παῤῥησίαν ἀλείφωνται.

[04225] Οἱ δὲ ἀκούσαντες, διεπρίοντο, καὶ ἐβούλοντο ἀνελεῖν αὐτούς.

[04226] Ὅρα κακίας ὑπερβολήν.

[04227] ∆έον ἐφ' οἷς ἤκουσαν καταπλαγῆναι, οἱ δὲ διαπρίονται, καὶ βουλεύονται εἰκῆ ἀνελεῖν.

[04228] Ἀλλ' ἀναγκαῖον λοιπὸν ἄνωθεν ἰδεῖν τὰ ἀνεγνωσµένα.

[04229] Ἄγγελος δὲ Κυρίου διὰ τῆς νυκτὸς ἤνοιξε τὰς πύλας τῆς φυλακῆς, καὶ ἐξαγαγὼν αὐτοὺς εἶπεν·

[04230] Πορεύεσθε, καὶ σταθέντες λαλεῖτε ἐν τῷ ἱερῷ τῷ λαῷ πάντα τὰ ῥήµατα τῆς ζωῆς ταύτης.

[04231] Ἐξαγαγών·

[04232] οὐκ αὐτὸς ἀπάγει αὐτοὺς, ἀλλ' ἀφίησιν·

[04233] ὥστε καὶ ταύτῃ αὐτῶν γνωσθῆναι τὸ ἀκατάπληκτον, ὃ καὶ ἔδειξαν νυκτὸς εἰσελθόντες εἰς τὸ ἱερὸν καὶ διδάσκοντες.

[04234] Εἰ δὲ ἐξέβαλον αὐτοὺς οἱ φύλακες, ὡς ἐκεῖνοι ἐνόµιζον, ἔφυγον ἂν, εἴ γε πεισθέντες ἐξῆλθον·

[04235] µᾶλλον δὲ, εἰ ἐξέβαλον αὐτοὺς ἐκεῖνοι, οὐκ ἂν εἰς τὸ ἱερὸν ἔστησαν, ἀλλ' ἀπέδρασαν ἄν.

[04236] Τοῦτο δὲ οὐδεὶς οὕτως ἀνόητος ὥστε µὴ συνιδεῖν.

[04237] Οὐχὶ παραγγελίᾳ παρηγγείλαµεν ὑµῖν, φησί;

[04238] Εἰ µὲν οὖν καὶ αὐτοὶ ἐπείσθησαν ὑµῖν, καλῶς εὐθύνετε·

[04239] εἰ δὲ καὶ ἐξ ἐκείνου εἶπον µὴ πεισθήσεσθαι, περιτταὶ αἱ εὐθῦναι, περιτταὶ καὶ αἱ παραγγελίαι.

[04240] Ὅρα ἐγκληµάτων ἀνακολουθίαν, καὶ ὑπερβάλλουσαν ἄνοιαν.

[04241] Φονικὰς λοιπὸν βούλονται δεῖξαι τὰς προαιρέσεις τῶν Ἰουδαίων, ὡς οὐ δι' ἀλήθειαν ταῦτα ποιούντων, ἀλλ' ὥστε ἀµύνασθαι βουλοµένων.

[04242] ∆ιὰ τοῦτο καὶ οὐδὲ θρασέως αὐτοῖς ἀποκρίνονται οἱ ἀπόστολοι·

121/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04243] διδάσκαλοι γὰρ ἦσαν·

[04244] καίτοι τίς οὐκ ἂν τὴν πόλιν ἅπασαν ἀναρτησάµενος, καὶ τοσαύτης ἀπολαύων χάριτος, εἶπεν ἂν δή τι καὶ ἐφθέγξατο µέγα;

[04245] Ἀλλ' οὐχ οὗτοι·

[04246] οὐ γὰρ ὠργίζοντο, ἀλλ' ἠλέουν αὐτοὺς καὶ ἐδάκρυον, καὶ ἐσκόπουν, ὅπως αὐτοὺς ἀπαλλάξωσι τῆς πλάνης καὶ τοῦ θυµοῦ.

[04247] Καὶ οὐκ ἔτι λέγουσι πρὸς αὐτούς·

[04248] Ὑµεῖς κρίνατε·

[04249] ἀλλ' ἀποφαίνονται λέγοντες·

[04250] Ὃν ὁ Θεὸς ἤγειρε·

[04251] διὰ τούτου δηλοῦντες, ὅτι κατὰ γνώµην τοῦ Θεοῦ ταῦτά ἐστιν.

[04252] Οὐκ εἶπον δὲ, ὅτι Οὐκ εἴποµεν ὑµῖν καὶ τότε, Ἡµεῖς οὐ δυνάµεθα, ἃ εἴδοµεν καὶ ἠκούσαµεν, µὴ λαλεῖν;

[04253] οὐ γάρ εἰσι φιλότιµοι·

[04254] ἀλλὰ πάλιν τὰ αὐτά φασι, τὸν σταυρὸν, τὴν ἀνάστασιν.

[04255] Καὶ οὐ λέγουσι, διὰ τί ἐσταυρώθη·

[04256] ὅτι ὑπὲρ ἡµῶν·

[04257] ἀλλ' αἰνίττονται µὲν, οὔπω δὲ φανερῶς, τέως αὐτοὺς φοβῆσαι βουλόµενοι.

[04258] Εἰπέ µοι, ποία ῥητορεία ἐνταῦθα;

[04259] Οὐδεµία·

[04260] οὕτω χωρὶς κατασκευῆς τὸ τῆς ζωῆς ἐκήρυττον Εὐαγγέλιον.

[04261] Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ὕψωσε, λέγει καὶ ἐπὶ τίνι, Ἐπὶ τῷ δοῦναι µετάνοιαν, ἐπάγων, τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἄφεσιν ἁµαρτιῶν.

[04262] Ἀλλ' ἀπίθανα ταῦτα τέως ἐδόκει, φασί.

[04263] Τί λέγεις;

[04264] καὶ πῶς οὐ πιθανὰ µᾶλλον, οἷς γε οὐκ ἄρχοντες ἀντειπεῖν εἶχον, οὐ πλῆθος·

[04265] ἀλλ' οἱ µὲν ἐπεστοµίζοντο, οἱ δὲ ἐδιδάσκοντο;

[04266] Καὶ ἡµεῖς, [60.108] φησὶ, µάρτυρες τῶν ῥηµάτων τούτων ἐσµέν.

[04267] Ποίων;

[04268] Ὅτι ἄφεσιν, ὅτι µετάνοιαν ἐπηγγείλατο·

[04269] ἡ µὲν γὰρ ἀνάστασις ἦν λοιπὸν ὡµολογηµένη.

[04270] Ὅτι δὲ ἄφεσιν δίδωσιν, ἡµεῖς µαρτυροῦµεν, καὶ τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον, ὃ οὐκ ἂν ἐπῆλθε, µὴ πρότερον τῶν ἁµαρτιῶν λυθεισῶν·

[04271] ὥστε ἀναµφισβήτητον τεκµήριον τοῦτό ἐστιν.

[04272] Ἄφεσιν ἁµαρτηµάτων ἀκούεις, ἄθλιε, καὶ ὅτι οὐ δίκην ἀπαιτεῖ, καὶ βούλει ἀνελεῖν;

[04273] Καὶ πόσης ταῦτα οὐχὶ κακίας;

[04274] Καίτοι ἢ διελέγξαι ψευδοµένους ἐχρῆν, ἢ µὴ δυναµένους, πεισθῆναι·

[04275] εἰ δὲ µὴ ἐβούλοντο πεισθῆναι, µὴ ἀνελεῖν.

[04276] Τί γὰρ ἦν ἀναιρέσεως ἄξιον;

[04277] Οἱ δὲ ὑπὸ τοῦ θυµοῦ οὐδὲ συνεῖδον τὸ γεγενηµένον.

122/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04278] Ὅρα, πῶς ἐνταῦθα µνηµονεύσαντες τοῦ τολµήµατος, περὶ ἀφέσεως διαλέγονται, δεικνύντες, ὅτι τὰ µὲν γεγενηµένα ἄξια θανάτου, τὰ δὲ διδόµενα
ὡς εὐγνώµοσιν ἐδίδοντο.

[04279] Πῶς ἂν ἄλλως τις ἔπεισεν αὐτοὺς ἢ ὡς εὐδοκιµοῦντας εἰπών;

[04280] Καὶ ὅρα τὴν κακουργίαν·

[04281] τοὺς Σαδδουκαίους αὐτοῖς ἐφιστῶσιν, οἳ µάλιστα ἤλγουν ἐπὶ τῇ ἀναστάσει.

[04282] Ἀλλ' οὐδὲν τῆς πονηρίας ἀπώναντο.

[04283] Ἀλλ' ἴσως ἐρεῖ τις·

[04284] Καὶ τίς ἄνθρωπος τοιούτων ἀπολαύων, οἵων οἱ ἀπόστολοι, οὐκ ἂν µέγας ἐγένετο;

[04285] Ἀλλ' ὅρα µοι πρὶν ἢ ἀπολαῦσαι τῆς χάριτος, πῶς ἦσαν προσκαρτεροῦντες ὁµοθυµαδὸν τῇ προσευχῇ, καὶ ἐλπίζοντες ἐπὶ τὴν ἄνωθεν ῥοπήν.

[04286] Καὶ σὺ ἐλπίζεις, ἀγαπητὲ, βασιλείαν οὐρανῶν, ἀλλ' οὐδὲν ὑποµένεις;

[04287] καὶ σὺ Πνεῦµα ἔλαβες, ἀλλ' οὐ τοιαῦτα πάσχεις, οὐδὲ κινδυνεύεις;

[04288] Ἐκεῖνοι δὲ, πρὶν ἢ τῶν προτέρων ἀναπνεῦσαι, πάλιν ἐφ' ἕτερα ἤγοντο.

[04289] Καὶ τοῦτο δὲ αὐτὸ τὸ µὴ τυφωθῆναι, τὸ µὴ κενοδοξῆσαι, πόσον ἐστὶν ἀγαθόν! τὸ µετὰ ἐπιεικείας διαλέγεσθαι, πόσον ἐστὶ κέρδος! Οὐ γὰρ δὴ πάντα
τῆς χάριτος ἦν, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτῶν σπουδῆς πολλὰ τὰ τεκµήρια.

[04290] Τὸ γὰρ ἐν αὐτοῖς τὰ τῆς χάριτος διαλάµπειν, τῆς αὐτῶν ἐπιµελείας ἦν.

[04291] γʹ.

[04292] Ὅρα γοῦν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, πῶς µεµεριµνηµένος ὁ Πέτρος ἐστὶ, πῶς νήφων καὶ ἐγρηγορὼς, πῶς οἱ πιστεύσαντες τὰ χρήµατα ἔῤῥιψαν.

[04293] Οὐδὲν ἴδιον εἶχον, ἐν εὐχῇ ἦσαν, ὁµόνοιαν ἐπεδείκνυντο, ἐν νηστείαις διῆγον.

[04294] Ταῦτα ποίας χάριτος;

[04295] εἰπέ µοι.

[04296] ∆ιὰ τοῦτο καὶ δι' αὐτῶν ποιεῖ γενέσθαι τὸν ἔλεγχον τῶν ὑπηρετῶν αὐτῶν·

[04297] οἳ καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ἔλεγον οἱ πεµφθέντες, Οὐδέποτε οὕτως ἄνθρωπος ἐλάλησεν ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος, ἀπήγγειλαν ὑποστρέψαντες ἅπερ εἶδον.

[04298] Σὺ δέ µοι σκόπει ἐνταῦθα καὶ αὐτῶν τὴν ἐπιείκειαν, πῶς εἴκουσι, καὶ τοῦ ἀρχιερέως τὴν πεπλασµένην γνώµην.

[04299] Ἐπιεικῶς γὰρ δῆθεν αὐτοῖς διαλέγεται, ἅτε φοβούµενος, καὶ κωλῦσαι µᾶλλον ἐβούλετο, ἢ ἀνελεῖν, ἐπειδὴ τοῦτο οὐκ ἠδύνατο.

[04300] Καὶ ὥστε πάντας κινῆσαι, καὶ περὶ τῶν ἐσχάτων αὐτοῖς ἐπικρεµάσαι τὸν κίνδυνον, Βούλεσθε, φησὶν, ἐπαγαγεῖν ἐφ' ἡµᾶς τὸ αἷµα τοῦ ἀνθρώπου τούτου;

[04301] Ἔτι ἄνθρωπος εἶναί σοι δοκεῖ;

[04302] Οὕτως εἶπε, δεικνὺς, ὅτι ἀναγκαία ἡ παρακέλευσις γέγονεν αὐτοῖς.

[04303] Ἀλλ' ὅρα καὶ τὸν Πέτρον, τί φησιν·

[04304] Τοῦτον ὁ Θεὸς ἀρχηγὸν καὶ Σωτῆρα ὕψωσε τῇ δεξιᾷ αὐτοῦ, τοῦ δοῦναι µετάνοιαν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἄφεσιν ἁµαρτιῶν.

[04305] Ἐνταῦθα οὐ µέµνηται τῶν ἐθνῶν, ἵνα µὴ δῷ λαβήν.

[04306] Καὶ ἐβούλοντο, φησὶν, ἀνελεῖν αὐτούς.

[04307] Ὅρα πάλιν τούτους ἐν ἀπορίᾳ, τούτους ἐν ὀδύνῃ·

[04308] ἐκείνους δὲ ἐν ἀνέσει καὶ εὐθυµίᾳ καὶ ἐν τρυφῇ.

[04309] Οὐχ ἁπλῶς ὠδυνῶντο, ἀλλὰ ∆ιεπρίοντο.

[04310] Τοῦτό ἐστιν ἄρα τὸ, κακῶς παθεῖν τὸ κακῶς ποιεῖν·

[04311] καθάπερ καὶ ἐνταῦθα ἔστιν ἰδεῖν.

[04312] Ἐν δεσµοῖς ἦσαν οὗτοι, παρειστή [60.109] κεισαν δικαστηρίῳ, καὶ οἱ δικάζοντες ἦσαν ἐν ἀπορίᾳ, ἐν ἀµηχανίᾳ πολλῇ.

123/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04313] Καθάπερ γὰρ ὁ τὸν ἀδάµαντα πλήττων, αὐτὸς λαµβάνει τὴν πληγήν·

[04314] οὕτω δὴ καὶ οὗτοι.

[04315] Ἀλλ' ἑώρων οὐ µόνον οὐκ ἐµποδιζοµένην αὐτῶν τὴν παῤῥησίαν, ἀλλὰ καὶ µᾶλλον αὐξόµενον τὸ κήρυγµα, καὶ ἀκαταπλήκτως διαλεγοµένους αὐτοὺς, καὶ
µὴ παρέχοντας λαβάς.

[04316] Μιµησώµεθα τούτους δὴ καὶ ἡµεῖς, ἀγαπητοὶ, καὶ ἀκατάπληκτοι ἐν πᾶσι γενώµεθα τοῖς δεινοῖς.

[04317] Οὐκ ἔστι δεινόν τι τῷ φοβουµένῳ τὸν Θεὸν, ἀλλ' ἐν τοῖς µὴ φοβουµένοις ἐστὶ τὰ δεινά.

[04318] Ὁ γὰρ τῶν παθῶν δι' ἀρετῆς ἀνώτερος γινόµενος, καὶ ὥσπερ σκιὰν τὰ παρόντα παρατρέχων πράγµατα, πῶς ὑπό τινος πείσεται δεινόν;

[04319] τίνα δὲ φοβηθήσεται;

[04320] ἢ τί τὰ δεινὰ λογιεῖται;

[04321] Οὐκοῦν καταφύγωµεν ἐπὶ ταύτην τὴν πέτραν τὴν ἄσειστον.

[04322] Εἰ πόλιν ἡµῖν τις κατεσκεύαζε, καὶ τεῖχος περιετίθει·

[04323] µᾶλλον δὲ εἰ ἀπῴκιζεν ἡµᾶς εἰς γῆν, ἔνθα µηδεὶς ἦν ὁ ἐνοχλῶν, καὶ πᾶσαν ἐκεῖ παρεῖχε τὴν ἀφθονίαν, οὐκ ἀφεὶς πρὸς οὐδένα πρᾶγµα ἔχειν, οὐκ ἂν ἡµᾶς
ἐν τοσαύτῃ κατέστησεν ἀσφαλείᾳ, ἐν ὅσῃ νῦν ὁ Χριστός.

[04324] Ἔστω γοῦν, εἰ βούλει, καὶ ἡ πόλις χαλκῆ, τεῖχος πάντοθεν ἔχουσα καρτερὸν καὶ ἀνάλωτον·

[04325] µηδεὶς αὐτῇ προσκείσθω πολέµιος, ἄφθονον ἐχέτω γῆν καὶ λιπαράν·

[04326] παρέστω δὲ καὶ ἡ τῶν ἄλλων ἀφθονία πραγµάτων·

[04327] ἔστωσαν καὶ πολῖται ἥµεροι καὶ προσηνεῖς, καὶ µηδεὶς ἐκεῖ φαινέσθω κακοῦργος ἀνὴρ, µὴ κλέπτης, µὴ λωποδύτης, µὴ συκοφάντης, µὴ δικαστήριον,
ἀλλὰ συναλλάγµατα ἁπλῶς·

[04328] καὶ ταύτην οἰκῶµεν τὴν πόλιν·

[04329] οὐκ ἦν οὐδὲ οὕτως ἐν ἀσφαλείᾳ ζῇν.

[04330] ∆ιὰ τί;

[04331] Ὅτι καὶ πρὸς οἰκέτας, καὶ πρὸς γυναῖκα, καὶ πρὸς παιδία ἀνάγκη διαφέρεσθαι, καὶ πολλῆς ἀθυµίας εἶναι ὑπόθεσιν.

[04332] Ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον·

[04333] οὐ γὰρ ἦν, οὐκ ἦν τὸ λυποῦν οὐδὲ τὸ παρέχον ἀθυµίαν τινά.

[04334] Ἀλλὰ τὸ θαυµαστὸν, αὐτὰ δὴ τὰ δοκοῦντα παρέχειν ἀθυµίαν, ταῦτα πάσης ἐγίνετο χαρᾶς καὶ εὐφροσύνης αἴτια.

[04335] Εἰπὲ γάρ µοι, τίνος ἕνεκεν ἔµελλον ἀλύειν ἐκεῖνοι;

[04336] τίνος δὲ ἕνεκεν δυσχεραίνειν;

[04337] Βούλει παραγάγωµέν τινα ἐν τῷ µέσῳ;

[04338] Ἔστω τις ἀπὸ ὑπάτων, πλοῦτον κεκτήσθω πολὺν, πόλιν οἰκείτω τὴν βασιλικὴν, πράγµατα πρὸς µηδένα ἐχέτω, τρυφάτω µόνον, καὶ πρὸς τοῦτο
ἀσχολείσθω, ἐν αὐτῇ τῇ κορυφῇ καὶ τοῦ πλούτου καὶ τῆς τιµῆς καὶ τῆς δυναστείας καθήµενος·

[04339] ἀντεπεξαγάγωµεν αὐτῷ Πέτρον τὸν ἐν δεσµοῖς, εἰ δοκεῖ, τὸν ἐν µυρίοις κακοῖς·

[04340] καὶ τοῦτον εὑρήσοµεν τρυφῶντα µᾶλλον.

[04341] Ὅταν γὰρ τοσαύτη περιουσία χαρᾶς ᾖ, ὡς ἐν δεσµοῖς ἥδεσθαι, ἐννόησον ὅσον ἐστὶ τὸ µέγεθος τῆς χαρᾶς.

[04342] Καθάπερ γὰρ οἱ ἐπὶ µεγάλης ὄντες ἀρχῆς, ὅσα ἂν προσπέσῃ δεινὰ, οὐκ αἰσθάνονται, ἀλλ' ἐπιµένουσι τῇ χαρᾷ·

[04343] οὕτω δὴ καὶ οὗτοι δι' αὐτὰ δὴ ταῦτα µᾶλλον ἔχαιρον.

[04344] Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι λόγῳ παραστῆσαι τὴν ἡδονὴν, ὅσην ἔχειν συµβαίνει τοὺς διὰ Χριστόν τι πάσχοντας δεινόν·

[04345] µᾶλλον γὰρ ἐπὶ τοῖς δεινοῖς χαίρουσιν, ἢ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς.

[04346] Εἴ τις ἐφίλησε τὸν Χριστὸν, οἶδεν ὃ λέγω.

[04347] Ἀλλὰ τί;

124/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04348] ἀσφαλείας ἕνεκεν ἔµελλον τὰ δυσχερῆ φεύγειν;

[04349] Καὶ τίς, εἰπέ µοι, µυρίον κεκτηµένος πλοῦτον, τοσούτους κινδύνους ἠδυνήθη διαφυγεῖν, ἔθνεσι τοσούτοις ὁµιλῶν, ὑπὲρ µεταστάσεως πολιτείας µόνης;

[04350] Οὗτοι δὲ ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγµατος βασιλικοῦ πάντα ἤνυον, µᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ ῥᾴδιον.

[04351] Οὐ γὰρ οὕτως ἐπίταγµα βασιλικὸν, ὡς τὰ ἐκείνων ῥήµατα ἅπαντα ἤνυσαν·

[04352] τὸ γὰρ ἐπίταγµα τὸ βασιλικὸν ἀνάγ [60.110] κῃ ἐπάγεται, οὗτοι δὲ ἑκόντας καὶ προαιρουµένους, καὶ µυρίαν χάριν εἰδότας.

[04353] Ποῖον ἐπίταγµα βασιλικὸν πάντων ἀποστῆναι τῶν χρηµάτων, καὶ τῆς ψυχῆς ἔπεισεν ἂν, καὶ καταφρονῆσαι οἰκίας, πατρίδος, συγγενῶν, καὶ τῆς
σωτηρίας αὐτῆς;

[04354] Ἀλλ' αἱ τῶν ἁλιέων καὶ σκηνοποιῶν ἴσχυσαν φωναί.

[04355] Ὥστε καὶ ἐν ἡδονῇ ἦσαν, καὶ δυνατώτεροι καὶ ἰσχυρότεροι πάντων.

[04356] Ναὶ, φησὶν, ἐκεῖνοι, ἐπειδὴ τὰ σηµεῖα ἐποίουν.

[04357] Οἱ δὲ πιστεύσαντες, εἰπέ µοι, ποῖα σηµεῖα ἐποίουν, οἱ τρισχίλιοι, καὶ πεντακισχίλιοι, οἳ καὶ ἐν ἀγαλλιάσει πολλῇ διῆγον;

[04358] Εἰκότως·

[04359] ἡ γὰρ πασῶν τῶν ἀθυµιῶν ὑπόθεσις, ἡ τῶν χρηµάτων κτῆσις ἀνῄρητο.

[04360] Ἐκείνη γὰρ, ἐκείνη καὶ πολέµων, καὶ µάχης, καὶ λύπης, καὶ ἀθυµίας, καὶ πάντων αἰτία τῶν κακῶν ἦν·

[04361] ἡ τὸν βίον ἐπίπονον ποιοῦσα καὶ λυπηρότερον, ἐκείνη ἐστί.

[04362] Καὶ πλείους εὕροι τις ἂν µᾶλλον ἔχοντας ἀθυµίας ὑποθέσεις τοὺς ἐν πλούτῳ, ἢ τοὺς ἐν πενίᾳ.

[04363] Εἰ δὲ µὴ δοκεῖ τισιν οὕτως ἔχειν, οὐ παρὰ τὴν τῶν πραγµάτων φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν δόξαν αὐτῶν.

[04364] Εἰ δέ τινα ἔχουσι καὶ ἡδονὴν οἱ ἐν πλούτῳ, οὐδὲν θαυµαστόν.

[04365] Καὶ γὰρ οἱ ψώρας ἀναπεπλησµένοι, ἐν πολλῇ εἰσιν ἡδονῇ.

[04366] Ὅτι γὰρ ἐκείνων οὐδὲν διαφέρουσιν οἱ πλουτοῦντες, ἀλλ' ἡ ψυχὴ τοιαύτη τίς ἐστιν αὐτοῖς, δῆλον ἐκεῖθεν·

[04367] Ἀνιῶσιν αὐτοὺς φροντίδες, καὶ ὅµως βούλονται αὐταῖς ἐνέχεσθαι διὰ τὴν πρόσκαιρον ἡδονήν·

[04368] οἱ δὲ τούτων ἀπηλλαγµένοι, ἐν ὑγείᾳ εἰσὶ καὶ ἀθυµίας ἐκτός.

[04369] δʹ.

[04370] Τί ἥδιον, εἰπέ µοι;

[04371] τί δαὶ ἀσφαλέστερον;

[04372] ὑπὲρ ἄρτου φροντίζειν ἑνὸς καὶ ἐνδυµάτων, ἢ ὑπὲρ µυρίων καὶ οἰκετῶν καὶ ἐλευθέρων, τὰ καθ' ἑαυτὸν µὴ µεριµνῶντα;

[04373] Καθάπερ γὰρ οὗτος ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδοικεν·

[04374] οὕτω καὶ σὺ ὑπὲρ τῶν τῆς σῆς ἐκκρεµαµένων κεφαλῆς.

[04375] Καὶ τί δήποτε φευκτὸν ἡ πενία δοκεῖ, φησίν;

[04376] Ἐπειδὴ καὶ τὰ ἄλλα ἀγαθὰ ἀπευκτὰ πολλοῖς τυγχάνει, ἅπερ εἰσὶν οὐ διὰ τὸ ἀπευκτὰ εἶναι φευκτὰ, ἀλλὰ διὰ τὸ δυσκατόρθωτα.

[04377] Οὐκοῦν καὶ αὕτη οὐκ ἀπευκτὴ, ἀλλὰ δυσκατόρθωτος·

[04378] ὥστε εἴ γέ τις αὐτὴν ἐνεγκεῖν ἠδύνατο, οὐκ ἂν ἦν ἀπευκτή.

[04379] ∆ιὰ τί γὰρ οὐκ ἀπηύχοντο αὐτὴν οἱ ἀπόστολοι;

[04380] διὰ τί πολλοὶ καὶ αἱροῦνται αὐτὴν, καὶ οὐ µόνον οὐκ ἀπεύχονται, ἀλλὰ καὶ ἐπιτρέχουσι;

[04381] Τὸ γὰρ ὄντως ἀπευκτὸν οὐδὲ αἱρετὸν, πλὴν τοῖς µαινοµένοις.

[04382] Εἰ δὲ οἱ φιλόσοφοι τῶν ἀνθρώπων καὶ ὑψηλοὶ ἐπὶ ταύτην ἔρχονται ὡς ἐπί τι χωρίον ἀσφαλὲς καὶ ἄνοσον, οὐδὲν θαυµαστὸν, ἐὰν τοῖς ἄλλοις µὴ δοκῇ.

125/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04383] Ὁ µὲν γὰρ πλούσιος οὐδὲν ἕτερον εἶναί µοι δοκεῖ, ἀλλ' ἢ πόλις ἀτείχιστος ἐν πεδίῳ κειµένη καὶ πολλαχόθεν ἐπισπωµένη τοὺς ἐπιβουλεύοντας·

[04384] ἡ δὲ πενία φρούριον ἀσφαλὲς, χαλκῷ περιβεβληµένον πολλῷ, καὶ δύσκολον ἔχον τὴν ἄνοδον.

[04385] Καὶ µὴν τοὐναντίον, φησὶν, ἐστίν·

[04386] οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ εἰς δικαστήριον πολλάκις ἑλκόµενοι·

[04387] οὗτοί εἰσιν οἱ ἐπηρεαζόµενοι καὶ κακῶς πάσχοντες.

[04388] Οὐχ οἱ πένητες ἁπλῶς, ἀλλ' οἱ πένητες µὲν, βουλόµενοι δὲ πλουτεῖν.

[04389] Ἐγὼ δὲ οὐ περὶ ἐκείνων φηµὶ, ἀλλὰ περὶ τῶν σπουδαζόντων ἐν πενίᾳ διάγειν.

[04390] Εἰπὲ γάρ µοι, διὰ τί µηδεὶς τοὺς ἐν τοῖς ὄρεσιν ἕλκει εἰς δικαστήριον;

[04391] καίτοι γε εἰ ἡ πενία εὐχείρωτον, ἐκείνους µάλιστα πάντων ἕλκεσθαι ἔδει, ὅσῳ πάντων εἰσὶ πενέστεροι.

[04392] ∆ιὰ τί τοὺς προσαιτοῦντας οὐδεὶς ἕλκει εἰς δικαστήριον;

[04393] διὰ τί µηδεὶς βιάζεται µηδὲ συκοφαντεῖ;

[04394] ἆρ' οὐ διότι ἐν ἀσφαλεστέρῳ χωρίῳ µένουσι;

[04395] Πόσοις τὸ πρᾶγµα καὶ δυσοιώνιστον εἶναι δοκεῖ, ἡ πενία λέγω, καὶ τὸ προσαιτεῖν;

[04396] Τί οὖν, εἰπέ µοι, καλὸν τὸ ἐπαιτεῖν;

[04397] Καλὸν, [60.111] ἐὰν ᾖ ὁ παραµυθούµενος καὶ ἐλεῶν, ἐὰν ᾖ ὁ παρέχων·

[04398] οὕτω βίον ἀπράγµονα καὶ ἀσφαλῆ τοῦτον πᾶς οἶδεν.

[04399] Ἐγὼ δὲ οὐ τοῦτο παραινῶ·

[04400] µὴ γένοιτο·

[04401] ἀλλ' ὥστε µὴ πλούτου ἐφίεσθαι.

[04402] Εἰπὲ γάρ µοι, τίνας ἂν εἴπω µᾶλλον µακαρίους, τοὺς ἐπιτηδείους πρὸς ἀρετὴν, ἢ τοὺς ταύτης πόῤῥω καθεστηκότας;

[04403] Εὔδηλον, ὅτι τοὺς ἐπιτηδείους.

[04404] Τίς οὖν ἐπιτήδειος πρὸς τὸ µαθεῖν τι τῶν χρησίµων, καὶ λάµπειν ἐν φιλοσοφίᾳ, οὗτος ἢ ἐκεῖνος;

[04405] Παντί που δῆλον, ὅτι οὗτος.

[04406] Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, µάνθανε·

[04407] Ἀγέσθω τις ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς τῶν προσαιτούντων, καὶ αὐτὸς µὲν ἔστω πηρὸς, χωλὸς, κυλλός·

[04408] ἕτερος δέ τις καλὸς µὲν ἰδεῖν, ἰσχυρὸς τῷ σώµατι, πάντοθεν σφριγῶν, τοῖς χρήµασι περιῤῥεόµενος·

[04409] γένος ἐχέτω λαµπρὸν, καὶ δυναστείαν µεγάλην.

[04410] Οὐκοῦν ἀγάγωµεν τούτους εἰς τὸ τῆς φιλοσοφίας παιδευτήριον, καὶ ἴδωµεν, τίς αὐτῶν µᾶλλον δέξεται τὰ τῆς διδασκαλίας.

[04411] Ἔστω γοῦν τὸ πρῶτον παράγγελµα, Ταπεινὸς ἔσο καὶ µέτριος·

[04412] τοῦτο γὰρ ὁ Χριστὸς προσέταξε·

[04413] τίς µᾶλλον αὐτὸ κατορθῶσαι δυνήσεται, οὗτος ἢ ἐκεῖνος;

[04414] Μακάριοι οἱ πενθοῦντες·

[04415] τίς µᾶλλον προσέξει τῷ εἰρηµένῳ;

[04416] Μακάριοι οἱ ταπεινοί·

[04417] τίς µᾶλλον ἀκούσεται;

[04418] Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ·

126/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04419] µακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην·

[04420] µακάριοι οἱ δεδιωγµένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης·

[04421] τίς εὐκόλως ταῦτα καταδέξεται;

[04422] Καὶ εἰ βούλει, πᾶσιν αὐτοῖς ἐφαρµόσωµεν ἑκατέρους.

[04423] Οὐχ ὁ µὲν φλεγµαίνει καὶ οἰδεῖ πάντοθεν·

[04424] ὁ δὲ ταπεινοφρονεῖ ἀεὶ καὶ συνέσταλται διαπαντός;

[04425] Εὔδηλον ὅτι.

[04426] Ἔστι µὲν οὖν δή τι καὶ ἔπος τοιοῦτο τοῖς ἔξωθεν εἰρηµένον·

[04427] ∆οῦλος µὲν Ἐπίκτητος, σῶµα ἀνάπηρος·

[04428] πενίην Ἶρος, καὶ φίλος ἀθανάτων.

[04429] Ἀλλὰ τοῦτο µὲν ὁ πένης.

[04430] Ἡ δὲ τοῦ πλουσίου ψυχὴ πάντων γέµει τῶν κακῶν, ἀπονοίας, κενοδοξίας, ἐπιθυµιῶν µυρίων, ὀργῆς καὶ θυµοῦ, πλεονεξίας, ἀδικίας, καὶ εἴ τινος ἑτέρου.

[04431] Ἄρα φανερὸν, ὅτι πρὸς φιλοσοφίαν αὕτη ἐπιτηδεία, ἢ ἐκείνη.

[04432] Πάντως ζητεῖτε µαθεῖν, τί µᾶλλον ἥδιον·

[04433] τοῦτο γὰρ παρὰ πολλοῖς ζητούµενον ὁρῶ, εἴ γε αὕτη ἡδίων ἡ διαγωγή.

[04434] Καὶ µὴν οὐδὲ ὑπὲρ τούτου ἀµφιβάλλειν χρή·

[04435] ὁ γὰρ ἐγγὺς τῆς ὑγείας, οὗτος καὶ ἐν ἡδονῇ πολλῇ.

[04436] Τίς δὲ, εἰπέ µοι, πρὸς τὸ προκείµενον, ὅπερ βουλόµεθα, κατορθῶσαι, τὸν νόµον τοῦτον λέγω, ἐπιτήδειος, ὁ πένης ἢ ὁ πλουτῶν;

[04437] τίς εὐκόλως ὀµεῖται, ὁ πρὸς παῖδας παροξυνόµενος, ὁ πρὸς µυρίους ἔχων συναλλάγµατα, ἢὁ

[04438] [60.112] προσιὼν ὑπὲρ ἄρτου ἢ ἱµατίου ἑνός;

[04439] Οὗτος οὐδὲ ἀνάγκην ὅρκων ἔχει, ἐὰν θέλῃ, ἀλλ' ἀεὶ ἐν ἀπραγµοσύνῃ διάγει·

[04440] µᾶλλον δὲ ὁ παιδευόµενος µὴ ὀµνύναι, καὶ χρηµάτων καταφρονήσει πολλάκις, καὶ πανταχοῦ τῆς ἀρετῆς τὰς ὁδοὺς τεµνοµένας ἀπὸ τούτου τοῦ καλοῦ ἴδοι
τις ἂν, καὶ πάσας φερούσας πρὸς ἐπιείκειαν, πρὸς χρηµάτων ὑπεροψίαν, πρὸς εὐλάβειαν, πρὸς κατάστασιν ψυχῆς, πρὸς κατάνυξιν.

[04441] Μὴ δὴ ῥᾳθυµῶµεν, ἀγαπητοὶ, ἀλλὰ πάλιν πολλὴν ποιησώµεθα τὴν σπουδήν·

[04442] οἱ µὲν κατωρθωκότες, ὥστε φυλάξαι τὸ κατορθωθὲν, ὥστε µὴ εὐκόλως ἀποῤῥοήν τινα γενέσθαι καὶ παλίῤῥοιαν εἰς τοὐπίσω·

[04443] οἱ δὲ ἔτι λειπόµενοι, ὥστε διαναστῆναι, ὥστε σπουδάσαι τὸ λεῖπον πληρῶσαι.

[04444] Καὶ τέως οἱ κατορθώσαντες τοὺς µήπω δυνηθέντας, καθάπερ ἐν πελάγει νηχοµένοις τὰς χεῖρας ἐκτείνοντες, ἐν τῷ λιµένι τῆς ἀνωµοσίας δεχέσθωσαν.

[04445] Λιµὴν γὰρ ὄντως ἀσφαλὴς, τὸ µὴ ὀµνύναι·

[04446] λιµὴν, πρὸς τὸ µὴ καταποντίζεσθαι ὑπὸ τῶν προσπιπτόντων πνευµάτων.

[04447] Κἂν γὰρ ὀργὴ, κἂν ἐπήρεια, κἂν θυµὸς ὑπερζέσῃ, κἂν ὁτιοῦν, ἡ ψυχὴ ἐν ἀσφαλείᾳ καθέστηκεν, ὥστε οὐδ' ἂν ἐκβάλῃ τι τῶν οὐκ ὀφειλόντων εἰρῆσθαι·

[04448] οὐ γὰρ εἰς ἀνάγκην κατέστησεν ἑαυτὴν, οὐδὲ νόµον.

[04449] Ὅρα τί διὰ τὸν ὅρκον ἐποίησεν Ἡρώδης·

[04450] τὴν κεφαλὴν ἀπέτεµε τοῦ Προδρόµου.

[04451] ∆ιὰ τοὺς ὅρκους γὰρ, φησὶ, καὶ τοὺς συνανακειµένους οὐκ ἠθέλησεν αὐτὴν ἀθετῆσαι.

[04452] Τί δι' ὅρκον πεπόνθασιν αἱ φυλαὶ ἐπὶ τῆς Βενιαµὶν φυλῆς;

[04453] τί δι' ὅρκον πέπονθεν ὁ Σαούλ;

127/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04454] Ὁ µὲν γὰρ ἐπιώρκησεν, ὁ δὲ Ἡρώδης καὶ τῆς ἐπιορκίας χεῖρον εἰργάσατο, τὸν φόνον.

[04455] Πάλιν ὁ Ἰησοῦς διὰ τὸν ὅρκον ἐπὶ τῶν Γαβαωνιτῶν οἷα πέπονθεν ἔγνως.

[04456] Σατανικὴ γὰρ ὄντως ἐστὶ παγὶς τὸ ὀµνύναι.

[04457] ∆ιαῤῥήξωµεν τοίνυν τὰ σχοινία, καὶ ἐν εὐκολίᾳ καταστήσοµεν ἑαυτοὺς πάσης φυλακῆς.

[04458] Ἀπαλλαγῶµεν τῆς σατανικῆς παγίδος·

[04459] φοβηθῶµεν τὴν ἐντολὴν τὴν ∆εσποτικήν·

[04460] εἰς συνήθειαν ἀρίστην ἑαυτοὺς ἐµβάλωµεν·

[04461] ἵνα ὁδῷ προβαίνοντες, καὶ ταύτην καὶ τὰς λοιπὰς ἐντολὰς κατορθώσαντες, τῶν ἐπηγγελµένων ἐπιτύχωµεν ἀγαθῶν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, χάριτι
καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡµῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[04462] Ἀµήν.

[04463] [60.111] ΟΜΙΛΙΑ Ι∆ʹ.

[04464] Ἀναστὰς δέ τις ἐν τῷ συνεδρίῳ Φαρισαῖος, ὀνόµατι

[04465] Γαµαλιὴλ, νοµοδιδάσκαλος, τίµιος παντὶ τῷ λαῷ, ἐκέλευσεν ἔξω βραχὺ τοὺς ἀν θρώπους γενέσθαι.

[04466] αʹ.

[04467] Οὗτος ὁ Γαµαλιὴλ, Παύλου διδάσκαλος ἦν.

[04468] Καὶ θαυµάσαι ἄξιον, πῶς καὶ τὰς κατὰ νοῦν κρίσεις ἔχων καὶ νοµοµαθὴς ὢν, οὐδέπω ἐπίστευσεν.

[04469] Οὐκ ἔστι δὲ αὐτὸν µεῖναι µὴ πιστεύσαντα δι' ὅλου.

[04470] Καὶ δῆλον ἐκ τῶν ῥηµάτων αὐτοῦ, δι' ὧν συµβουλεύει.

[04471] Ἐκέλευσε γὰρ, φησὶν, ἔξω βραχὺ τοὺς ἀνθρώπους ποιῆσαι.

[04472] Ὅρα τὴν σύνεσιν τῆς δηµηγορίας, καὶ πῶς αὐτοὺς εὐθέως εἰς φόβον ἐσέβαλεν.

[04473] Ὥστε δὲ µὴ ὑποπτευθῆναι αὐτὸν ὡς τὰ ἐκείνων φρονοῦντα, ὡς πρὸς ὁµογνώµονας διαλέγεται, καὶ οὐ πολλῇ τῇ σφοδρότητι κέχρηται, ἀλλ' ὡς ὑπὸ τοῦ
θυµοῦ µεθύουσιν, οὕτω φησίν·

[04474] Ἄνδρες Ἰσραηλῖται, προσέχετε ἑαυτοῖς, ἐπὶ τοῖς ἀνθρώποις τούτοις τί µέλλετε πράσσειν.

[04475] Μὴ ἁπλῶς, φησὶ, µηδὲ ὡς ἔτυχε [60.112] φέρεσθε.

[04476] Πρὸ γὰρ τούτων τῶν ἡµερῶν ἀνέστη Θευδᾶς, λέγων, εἶναί τινα ἑαυτὸν, ᾧ προσεκολλήθη ἀριθµὸς ἀνδρῶν ὡς τετρακοσίων·

[04477] ὃς ἀνηρέθη·

[04478] καὶ πάντες ὅσοι ἐπείθοντο αὐτῷ, διελύθησαν καὶ ἐγένοντο εἰς οὐδέν.

[04479] Ἀπὸ παραδειγµάτων αὐτοὺς σωφρονίζει, καὶ τὸν πλείονας ἀποστήσαντα ὕστερον τίθησι παραµυθούµενος αὐτούς.

[04480] Πρὸ µὲν οὖν τοῦ τὰ παραδείγµατα εἰπεῖν, λέγει, Προσέχετε ἑαυτοῖς·

[04481] ἐπειδὴ δὲ ἔδειξεν, ἀποφαίνεται λέγων·

[04482] Καὶ τὰ νῦν λέγω ὑµῖν, Ἀπόστητε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων τούτων.

[04483] Μετὰ τοῦτον ἀνέστη Ἰούδας ὁ Γαλιλαῖος ἐν ταῖς ἡµέραις τῆς ἀπογραφῆς, καὶ ἀπέστησεν ἱκανὸν λαὸν ὀπίσω αὐτοῦ·

[04484] κἀκεῖνος ἀπώλετο, καὶ πάντες ὅσοι ἐπείθοντο αὐτῷ, διεσκορπίσθησαν.

[04485] Καὶ τανῦν λέγω ὑµῖν, Ἀπόστητε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων τούτων, καὶ ἐάσατε αὐτούς·

[04486] ὅτι, ἐὰν ᾖ ἐξ ἀνθρώπων ἡ βουλὴ αὕτη ἢ τὸ ἔργον τοῦτο, καταλυθήσεται·

[04487] εἰ δὲ ἐκ Θεοῦ ἐστιν, οὐ δυνήσεσθε καταλῦσαι αὐτό.

[04488] [60.113] Ὡσεὶ ἔλεγεν·

128/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04489] Ἀνάσχεσθε, καὶ ἐὰν ἐξ ἑαυτῶν καὶ οὗτοι συνέστησαν, οὐδὲν κωλύσει καὶ αὐτοὺς καταλυθῆναι.

[04490] Μήποτε καὶ Θεοµάχοι εὑρεθῆτε.

[04491] Καὶ διὰ τοῦ ἀδυνάτου, καὶ διὰ τοῦ ἀσυµφόρου ἀποτρέπει αὐτούς.

[04492] Οὐκ εἶπε δὲ ὑπὸ τίνος ἀνῃρέθησαν, ἀλλ' ἁπλῶς, ὅτι διελύθησαν, τάχα ὡς παρέλκον.

[04493] ∆ι' ὧν δὲ ὑποτίθησι, διδάσκει, ὅτι Εἰ µὲν ἀνθρώπινον τὸ ἔργον, οὐδὲν δεήσει πραγµάτων ὑµῖν·

[04494] εἰ δὲ θεῖόν ἐστιν, οὐδὲ µετὰ πραγµάτων δυνήσεσθε περιγενέσθαι.

[04495] Οὕτω γοῦν καὶ ὁ λόγος συνετὸς ἔδοξεν, ὅτι καὶ ἐπείσθησαν ὥστε µὴ ἀνελεῖν αὐτοὺς, ἀλλὰ µαστίξαι µόνον.

[04496] Ἐπείσθησαν γὰρ αὐτῷ, φησί·

[04497] καὶ προσκαλεσάµενοι τοὺς ἀποστόλους, δείραντες παρήγγειλαν µὴ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόµατι τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἀπέλυσαν αὐτούς.

[04498] Ὅρα, µετὰ πόσα µαστίζονται θαύµατα.

[04499] Καὶ ὅµως πάλιν ἡ διδασκαλία ἐπετείνετο·

[04500] καὶ γὰρ καὶ ἐν οἰκίᾳ καὶ ἐν τῷ ἱερῷ ἐδίδασκον.

[04501] Οἱ µὲν οὖν ἐπορεύοντο χαίροντες ἀπὸ προσώπου τοῦ συνεδρίου, ὅτι ὑπὲρ τοῦ ὀνόµατος τοῦ Χριστοῦ κατηξιώθησαν ἀτιµασθῆναι, πᾶσάν τε ἡµέραν ἐν τῷ
ἱερῷ καὶ κατ' οἶκον οὐκ ἐπαύοντο διδάσκοντες καὶ εὐαγγελιζόµενοι Ἰησοῦν Χριστόν.

[04502] Ἐν δὲ ταῖς ἡµέραις ταύταις πληθυνόντων τῶν µαθητῶν, ἐγένετο γογγυσµὸς τῶν Ἑλληνιστῶν πρὸς τοὺς Ἑβραίους, ὅτι παρεθεωροῦντο ἐν τῇ διακονίᾳ
τῇ καθηµερινῇ αἱ χῆραι αὐτῶν.

[04503] Οὐκ ἐν ἐκείναις πάντως λέγει ταῖς ἡµέραις·

[04504] ἀλλ' ἐπεὶ συνήθεια τοιαύτη ἐστὶ τῇ Γραφῇ, καὶ τὰ µέλλοντα συµβαίνειν ὡς ἐφεξῆς γινόµενα λέγει, διὰ τοῦτο οὕτως εἶπεν.

[04505] Ἑλληνιστὰς δὲ οἶµαι καλεῖν, τοὺς Ἑλληνιστὶ φθεγγοµένους·

[04506] οὗτοι γὰρ Ἑλληνιστὶ διελέγοντο Ἑβραῖοι ὄντες.

[04507] Ἰδοὺ καὶ ἄλλος πειρασµός·

[04508] µᾶλλον δὲ καὶ σὺ, εἰ βούλει σκοπεῖν, ὄψει καὶ ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν τοὺς πολέµους ὄντας ἐξ ἀρχῆς.

[04509] Προσκαλεσάµενοι δὲ, φησὶ, οἱ δώδεκα τὸ πλῆθος τῶν µαθητῶν, εἶπον·

[04510] Οὐκ ἀρεστόν ἐστι καταλιπόντας ἡµᾶς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, διακονεῖν τραπέζαις.

[04511] Καλῶς·

[04512] τῶν γὰρ ἀναγκαίων τὰ ἀναγκαιότερα προτιµότερα.

[04513] Ὅρα δὲ, πῶς εὐθέως καὶ τούτων πρόνοιαν ποιοῦνται, καὶ τοῦ κηρύγµατος οὐκ ἀµελοῦσιν.

[04514] Ὡς αἰδεσιµώτεροι δὲ ἐκεῖνοι ἦσαν, διὸ καὶ προκρίνονται.

[04515] Ἐπισκέψασθε οὖν, ἀδελφοὶ, ἄνδρας ἐξ ὑµῶν µαρτυρουµένους ἑπτὰ, πλήρεις Πνεύµατος καὶ σοφίας, οὓς καταστήσοµεν ἐπὶ τῆς χρείας ταύτης.

[04516] Ἡµεῖς δὲ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου προσκαρτερήσοµεν.

[04517] Καὶ ἤρεσεν ὁ λόγος ἐνώπιον παντὸς τοῦ πλήθους.

[04518] Καὶ ἐξελέξαντο Στέφανον ἄνδρα πλήρη πίστεως καὶ Πνεύµατος ἁγίου.

[04519] Ἄρα καὶ ἐκεῖνοι πλήρεις πίστεως ἦσαν, οὓς καὶ ἐξελέξαντο, ἵνα µὴ τὰ αὐτὰ γένηται, οἷα ἐπὶ Ἰούδα, οἷα ἐπὶ Ἀνανίου καὶ Σαπφείρας.

[04520] Καὶ Φίλιππον, καὶ Πρόχορον καὶ Νικάνορα, καὶ Τίµωνα, καὶ Παρµενᾶν, καὶ Νικόλαον προσήλυτον Ἀντιοχέα, οὓς ἔστησαν ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων,
καὶ προσευξάµενοι, ἐπέθηκαν αὐτοῖς τὰς χεῖρας.

[04521] Καὶ ὁ λόγος τοῦ Κυρίου ηὔξανε, καὶ ἐπληθύνετο ὁ ἀριθµὸς τῶν µαθητῶν ἐν Ἱερουσαλὴµ σφόδρα·

[04522] πολύς τε ὄχλος τῶν ἱερέων ὑπήκουε τῇ πίστει.

[04523] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

129/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04524] Ἄνδρες, προσέχετε ἑαυτοῖς.

[04525] Ὅρα δή µοι τὸν Γαµαλιῆλον ἐνταῦθα πῶς µετ' ἐπιεικείας διαλέγεται καὶ βραχέα διέξεισι πρὸς αὐτοὺς, καὶ οὐ λέγει παλαιὰ διηγήµατα, καίτοι γε ἔχων,
ἀλλὰ νεώτερα, ἃ µάλιστα πρὸς πίστιν ἦσαν ἰσχυρά.

[04526] ∆ιὸ καὶ µετ' ἐπικρύψεως αἰνίττεται λέγων·

[04527] Πρὸ γὰρ τούτων

[04528] [60.114] τῶν ἡµερῶν·

[04529] µονονουχὶ δηλῶν, ὡς οὐ πρὸ πολλῶν.

[04530] Εἰ µὲν οὖν εὐθέως εἶπεν, Ἄφετε τοὺς ἄνδρας, καὶ αὐτὸς ἔδοξεν ὕποπτος ἂν, καὶ ὁ λόγος οὕτως οὐκ ἦν ἰσχυρός·

[04531] µετὰ δὲ τῶν παραδειγµάτων τὴν οἰκείαν ἰσχὺν ἐλάµβανε.

[04532] ∆ιὰ τοῦτο οὐδὲ ἑνὸς µέµνηται, ἀλλὰ καὶ δευτέρου, καίτοι εἶχεν εἰπεῖν καὶ τρίτον, ἐκ περιουσίας καὶ ἑαυτὸν καλῶς λέγοντα δεικνὺς, κἀκείνους ἀπάγων
τῆς φονικῆς προαιρέσεως.

[04533] Ἀπόστητε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων.

[04534] βʹ.

[04535] Ὅρα, πῶς τὸ ἦθος ἐπιεικής.

[04536] Καὶ οὔτε µακρὸν τὸν λόγον, ἀλλὰ σύντοµον ποιεῖ·

[04537] οὔτε ἐκείνων µετὰ θυµοῦ µέµνηται.

[04538] Καὶ πάντες ὅσοι ἐπείθοντο αὐτῷ, διεσκορπίσθησαν.

[04539] Τοῦτο λέγων, οὐδὲν εἰς Χριστὸν βλασφηµεῖ, ἀλλ' ὃ βούλεται µάλιστα, κατορθοῖ.

[04540] Ἐὰν ᾖ, φησὶν, ἐξ ἀνθρώπων, καταλυθήσεται.

[04541] Ἐνταῦθα καὶ συλλογίζεσθαί µοι αὐτοὺς δοκεῖ, καὶ λέγειν·

[04542] Οὐκοῦν ἐπεὶ οὐ κατελύθη, οὐκ ἔστιν ἀνθρώπινον.

[04543] Μήποτε καὶ Θεοµάχοι εὑρεθῆτε.

[04544] Τοῦτο εἶπε, τῷ ἀδυνάτῳ καὶ ἀσυµφόρῳ καταστέλλων αὐτούς.

[04545] Εἰ δὲ ἐκ Θεοῦ ἐστιν, οὐ δυνήσεσθε.

[04546] Οὐκ εἶπεν, Ἐὰν ᾖ Θεὸς ὁ Χριστός·

[04547] τὸ γὰρ ἔργον τοῦτο ἐδήλου·

[04548] οὐδ' ἀπεφήνατο, ὅτι οὐκ ἀνθρώπινόν ἐστιν, οὔτε ὅτι θεῖον, ἀλλὰ τῷ µέλλοντι καιρῷ τὴν πίστιν ἐπέτρεψεν, ὥστε πεῖσαι.

[04549] Καὶ εἰ ἔπεισε, τίνος ἕνεκεν, φησὶν, ἐµάστιξαν;

[04550] Τῇ µὲν ἀναµφισβητήτῳ δικαιολογίᾳ ἀντιβλέψαι οὐκ εἶχον·

[04551] ὅµως δὲ τὸν θυµὸν ἐπλήρουν τὸν οἰκεῖον·

[04552] ἄλλως δὲ καὶ πάλιν ταύτῃ φοβήσειν προσεδόκησαν.

[04553] Καὶ τῷ µὴ παρόντων δὲ αὐτῶν ταῦτα λέγειν, ἐπεσπάσατο µᾶλλον αὐτούς·

[04554] καὶ ἡ γλυκύτης δὲ τῶν λόγων, καὶ τὸ δίκαιον τῶν λεγοµένων ἔπειθε.

[04555] Μόνον γὰρ οὐχὶ ἐκήρυττε καὶ οὗτος τὸ Εὐαγγέλιον·

[04556] µᾶλλον δὲ µονονουχὶ τοιαῦτα δικαιολογούµενος πρὸς αὐτοὺς ἀποτείνεται·

[04557] Ἐπείσθητε, ὅτι οὐκ ἰσχύσατε καταλῦσαι.

[04558] ∆ιὰ τί οὐκ ἐπιστεύσατε;

130/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04559] Οὕτω µέγα τὸ κήρυγµα, ὅτι καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡ µαρτυρία.

[04560] Ἐκεῖ τετρακόσιοι ἀνέστησαν, καὶ µετὰ τοῦτο ἱκανὸς ὄχλος·

[04561] ὧδε δώδεκα ἦσαν οἱ πρῶτοι.

[04562] Μὴ οὖν ὑµᾶς πτοείτω τὸ πλῆθος τὸ προσγενόµενον.

[04563] Ἐὰν γὰρ ᾖ ἐξ ἀνθρώπων τὸ ἔργον τοῦτο, καταλυθήσεται.

[04564] Εἶχε καὶ Αἰγύπτιον εἰπεῖν ἕτερον, ἀλλὰ περιττὸς λοιπὸν ἦν ὁ λόγος αὐτοῦ.

[04565] Εἶδες, πῶς τῷ φοβερῷ τὸν λόγον κατέκλεισε;

[04566] ∆ιὸ καὶ οὐκ ἀποφαίνεται ἁπλῶς, ἵνα µὴ δόξῃ ὑπὲρ αὐτῶν λέγειν·

[04567] ἀλλ' ἀπὸ τῆς τοῦ πράγµατος ἐκβάσεως συλλογίζεται.

[04568] Οὐκ ἐτόλµησε δὲ ἀποφήνασθαι, ὅτι οὐκ ἀνθρώπινόν ἐστιν, οὐδὲ ὅτι ἐκ Θεοῦ·

[04569] ἐπειδὴ εἰ εἶπεν, ὅτι ἐκ Θεοῦ, ἀντέλεγον ἄν·

[04570] εἰ δὲ ἐξ ἀνθρώπων, πρόχειροι πάλιν εἰς τὸ ἐπαναστῆναι ἐγίνοντο.

[04571] ∆ιὰ τοῦτο αὐτοὺς περιµεῖναι τὸ τέλος κελεύει, εἰπών·

[04572] Ἀπόστητε.

[04573] Οἱ δὲ ἀπειλοῦσι πάλιν, εἰδότες µὲν, ὅτι οὐδὲν ἀνύουσι, ποιοῦντες δὲ τὸ αὑτῶν.

[04574] Τοιοῦτον γὰρ ἡ κακία, ἀδυνάτοις πολλάκις ἐπιχειρεῖ.

[04575] Μετὰ δὲ τοῦτον ἀνέστη Ἰούδας.

[04576] Ταῦτα τοῖς τοῦ Ἰωσήπου βιβλίοις ἐγκύψαντες µαθήσεσθε ἀκριβέστερον·

[04577] ἐκεῖνος γὰρ τὴν τούτων ἱστορίαν συντάττων ἀκριβῶς ἱστορεῖ.

[04578] Εἶδες, ἡλίκον ἐτόλµησεν εἰπεῖν, ὅτι Ἐκ Θεοῦ, ὅτε λοιπὸν ἀπὸ τῶν πραγµάτων τὴν πίστιν ἔλαβεν.

[04579] Ὄντως πολλὴ ἡ παῤῥησία, πολὺ τὸ ἀπροσωπόληπτον.

[04580] Ἐπείσθησαν δὲ αὐτῷ, φησί.

[04581] Καὶ προσκαλεσάµενοι τοὺς ἀποστόλους, δείραντες ἀπέλυσαν αὐτούς.

[04582] Ἠδέσθησαν τὴν δόξαν τοῦ ἀνδρός·

[04583] διὸ καὶ τοῦ ἀνελεῖν µὲν τοὺς ἀποστόλους ἀφίστανται·

[04584] µαστίξαντες δὲ µόνον αὐτοὺς ἀπολύουσιν.

[04585] Οἱ µὲν οὖν ἐπορεύοντο χαίροντες ἀπὸ προσώπου τοῦ συνεδρίου, ὅτι ὑπὲρ [60.115] τοῦ ὀνόµατος τοῦ Χριστοῦ κατηξιώθησαν ἀτιµασθῆναι.

[04586] Πόσων σηµείων τοῦτο οὐ θαυµασιώτερον! Οὐδαµοῦ γέγονεν ἐπὶ τῶν παλαιῶν τοῦτο·

[04587] ἐπεὶ καὶ Ἱερεµίας ἐµαστίχθη διὰ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ τῷ Ἠλίᾳ ἠπείλησαν, καὶ τοῖς ἄλλοις·

[04588] ἀλλ' ἐνταῦθα καὶ ἀπὸ τούτου, οὐκ ἀπὸ τῶν σηµείων µόνον, τὴν δύναµιν ἐπεδείκνυντο τοῦ Θεοῦ.

[04589] Οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐκ ἤλγουν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἀλγοῦντες ἔχαιρον.

[04590] Πόθεν δῆλον;

[04591] Ἐκ τῆς µετὰ ταῦτα παῤῥησίας·

[04592] οὕτως ἐνεστήκεσαν ἀεὶ καὶ µετὰ τὰς πληγὰς κηρύττοντες.

[04593] ∆ιὸ καὶ τοῦτο δηλῶν, Ἐν τῷ ἱερῷ, φησὶ, καὶ κατ' οἶκον οὐκ ἐπαύοντο διδάσκοντες καὶ εὐαγγελιζόµενοι Ἰησοῦν Χριστόν.

131/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04594] Ἐν δὲ ταῖς ἡµέραις ταύταις.

[04595] Ποίαις ἡµέραις;

[04596] Ὅτε ταῦτα ἐγίνετο, ὅτε µάστιγες, ὅτε ἀπειλαὶ, ὅτε ἐπληθύνοντο οἱ µαθηταὶ, τότε Γογγυσµὸς γίνεται.

[04597] Ἀπὸ τοῦ πλήθους δὲ τάχα συνέβη·

[04598] οὐ γὰρ ἔστιν ἀκρίβειαν ἐν πλήθει εἶναι.

[04599] Καὶ πολὺς ὄχλος τῶν ἱερέων ὑπήκουε τῇ πίστει.

[04600] Τοῦτο αἰνιττοµένου ἐστὶ καὶ δεικνύντος, ὅτι ἀφ' ὧν ὁ κατὰ Χριστοῦ θάνατος ἐσκευάσθη, πολλοὶ ἀπὸ τούτων πιστεύουσιν.

[04601] Ἐγένετο, φησὶ, γογγυσµὸς, ὅτι παρεθεωροῦντο ἐν τῇ διακονίᾳ τῇ καθηµερινῇ αἱ χῆραι αὐτῶν.

[04602] Ἄρα καθηµερινὴ διακονία ἦν ταῖς χήραις.

[04603] Καὶ ὅρα, πῶς καὶ οὗτος διακονίαν καλεῖ, καὶ οὐ ταχέως ἐλεηµοσύνην·

[04604] ἅµα καὶ τοὺς διδόντας, καὶ τοὺς λαµβάνοντας διὰ τούτου ἐπαίρων.

[04605] Τοῦτο οὐ κακίας ἦν, ἀλλὰ τοῦ πλήθους ἴσως ῥᾳθυµία.

[04606] ∆ιὰ τοῦτο καὶ προὔθηκεν αὐτὸ εἰς µέσον (οὐ µικρὸν γὰρ κακὸν ἦν), ἵνα ταχέως καὶ διορθωθῇ.

[04607] Ὁρᾷς, πῶς καὶ ἐν ἀρχῇ τὰ κακὰ οὐχὶ ἔξωθεν µόνον ἦν, ἀλλὰ καὶ ἔσωθεν;

[04608] Σὺ δὲ µὴ τοῦτο µόνον ἴδῃς, ὅτι διωρθώθη, ἀλλ' ὅτι µέγα κακὸν ὄν.

[04609] Ἐπισκέψασθε, ἀδελφοὶ, ἄνδρας ἐξ ὑµῶν ἑπτά.

[04610] Οὐκ οἰκείᾳ γνώµῃ πράττουσιν, ἀλλὰ πρότερον ἀπολογοῦνται τῷ πλήθει.

[04611] Οὕτω καὶ νῦν γίνεσθαι ἔδει.

[04612] Οὐκ ἔστι, φησὶν, ἀρεστὸν καταλιπόντας ἡµᾶς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, διακονεῖν τραπέζαις.

[04613] Πρῶτον τὸ ἄτοπον τίθησι, δεικνὺς, ὡς οὐκ ἐνὸν µετὰ σπουδῆς ἀµφότερα γίνεσθαι·

[04614] ἐπεὶ καὶ ὅτε τὸν Ματθίαν χειροτονεῖν ἔµελλον, πρῶτον τὴν χρείαν δεικνύουσι τοῦ πράγµατος, ὅτι τε ἔλιπεν εἷς, καὶ ἔδει γενέσθαι δώδεκα.

[04615] Καὶ ἐνταῦθα τὴν χρείαν ἐδήλωσαν·

[04616] καὶ οὔτε πρότερον ἐποίησαν, ἀλλὰ περιέµειναν γενέσθαι τὸν γογγυσµὸν, οὔτε µὴν ἠνέσχοντο ἐπὶ πολὺ τοῦτο συµβῆναι.

[04617] γʹ.

[04618] Καὶ ὅρα, τὴν κρίσιν αὐτοῖς ἐπιτρέπουσι, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀρέσκοντας καὶ ὑπὸ πάντων µαρτυρουµένους ἐκείνους προβάλλονται.

[04619] Ὅτε µὲν οὖν τὸν Ματθίαν ἔδει προβάλλεσθαι, ∆εῖ, ἔλεγον, τῶν συνελθόντων ἡµῖν ἀνδρῶν ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ·

[04620] ἐνταῦθα δὲ οὐχ οὕτως·

[04621] οὐ γὰρ τοιοῦτον ἦν τὸ πρᾶγµα.

[04622] ∆ιὸ καὶ οὐ κλήρῳ αὐτὸ ἐπέτρεψαν, οὔτε πάλιν, δυνάµενοι αὐτοὶ ἐκλέξαι Πνεύµατι κινούµενοι, τοῦτο ποιοῦσιν·

[04623] ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν µαρτυρίας τὸ δοκοῦν µᾶλλον ἱστῶσιν.

[04624] Ἄλλως δὲ τὸ µὲν ὁρίσαι τὸν ἀριθµὸν, καὶ χειροτονῆσαι, καὶ τὸ ἐν χρείᾳ τοιαύτῃ, αὐτῶν ἦν·

[04625] τὸ δὲ ἑλέσθαι τοὺς ἄνδρας ἐκείνοις ἐπιτρέπουσιν, ἵνα µὴ δόξωσιν αὐτοὶ χαρίζεσθαι·

[04626] ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς Μωσῇ ἐπιτρέπει ἑλέσθαι πρεσβυτέρους, οὓς οἶδε.

[04627] Καὶ γὰρ σοφίας πολλῆς δεῖ ἐν ταῖς τοιαύταις οἰκονοµίαις.

[04628] Μὴ γὰρ δὴ νοµίσητε, ἐπειδὴ λόγον οὐκ ἐγκεχείρισται, ὅτι οὐ χρείαν ἔχει σοφίας ὁ τοιοῦτος·

[04629] χρῄζει γὰρ, καὶ πολλῆς.

132/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04630] Ἡµεῖς δὲ, φησὶ, τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου προσκαρτερήσοµεν.

[04631] Καὶ ἀρχό

[04632] [60.116] µενοι καὶ τελευτῶντες ἀπολογοῦνται.

[04633] Προσκαρτερήσοµεν, φασίν.

[04634] Οὕτω γὰρ ἔδει, οὐχ ἁπλῶς οὐδ' ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ προσκαρτερεῖν.

[04635] Καὶ ἤρεσε, φησὶν, ὁ λόγος ἐνώπιον παντὸς τοῦ πλήθους.

[04636] Καὶ τοῦτο τῆς αὐτῶν σοφίας ἄξιον.

[04637] Πάντες ἐπῄνεσαν τὸ λεχθέν·

[04638] οὕτως ἦν συνετόν.

[04639] Καὶ ἐξελέξαντο, φησὶ (πάλιν αὐτοὶ ἐκλέγονται), Στέφανον, ἄνδρα πλήρη πίστεως καὶ Πνεύµατος ἁγίου, καὶ Φίλιππον καὶ Πρόχορον, καὶ Νικάνορα,
καὶ Τίµωνα, καὶ Παρµενᾶν, καὶ Νικόλαον προσήλυτον Ἀντιοχέα·

[04640] οὓς ἔστησαν ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων.

[04641] Καὶ προσευξάµενοι ἐπέθηκαν αὐτοῖς τὰς χεῖρας.

[04642] Ἐκ τούτου δῆλον, ὅτι ἀφώρισαν αὐτοὺς τοῦ πλήθους, καὶ αὐτοὶ ἕλκουσιν, οὐχ οἱ ἀπόστολοι ἄγουσιν.

[04643] Ὅρα, πῶς οὐκ ἔστι περιττὸς ὁ συγγραφεύς·

[04644] οὐ γὰρ λέγει πῶς, ἀλλ' ἁπλῶς, ὅτι ἐχειροτονήθησαν διὰ προσευχῆς·

[04645] τοῦτο γὰρ ἡ χειροτονία ἐστίν.

[04646] Ἡ χεὶρ ἐπίκειται τοῦ ἀνδρὸς, τὸ δὲ πᾶν ὁ Θεὸς ἐργάζεται, καὶ ἡ αὐτοῦ χείρ ἐστιν ἡ ἁπτοµένη τῆς κεφαλῆς τοῦ χειροτονουµένου, ἐὰν ὡς δεῖ χειροτονῆται.

[04647] Καὶ ὁ λόγος, φησὶ, τοῦ Θεοῦ ηὔξανε, καὶ ἐπληθύνετο ὁ ἀριθµὸς τῶν µαθητῶν.

[04648] Οὐχ ἁπλῶς εἶπε τοῦτο, ἀλλ' ἵνα δείξῃ, ὅση τῆς ἐλεηµοσύνης ἡ ἰσχὺς καὶ τῆς διατάξεως.

[04649] Καὶ µέλλει λοιπὸν διηγεῖσθαι τὰ κατὰ Στέφανον·

[04650] διὸ καὶ τὰς αἰτίας αὐτῶν προτίθησι·

[04651] Καὶ πολλοὶ, φησὶ, τῶν ἱερέων ὑπήκουον τῇ πίστει.

[04652] Ἐπειδὴ γὰρ εἶδον τὸν ἄρχοντα καὶ διδάσκαλον ταῦτα ἀποφηνάµενον, ἀπὸ τῶν ἔργων λοιπὸν τὴν πεῖραν ἐλάµβανον.

[04653] Καὶ θαυµάσαι ἄξιον, πῶς οὐκ ἐσχίσθη τὸ πλῆθος ἐν τῇ αἱρέσει τῶν ἀνδρῶν, πῶς οὐκ ἀπεδοκιµάσθησαν ὑπ' αὐτῶν οἱ ἀπόστολοι.

[04654] Ὁποῖον δὲ ἄρα ἀξίωµα εἶχον οὗτοι, καὶ ποίαν ἐδέξαντο χειροτονίαν, ἀναγκαῖον µαθεῖν.

[04655] Ἆρα τὴν τῶν διακόνων;

[04656] Καὶ µὴν τοῦτο ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐστὶν ἡ οἰκονοµία·

[04657] καίτοι οὐδέπω οὐδεὶς ἐπίσκοπος ἦν, ἀλλ' οἱ ἀπόστολοι µόνον.

[04658] Ὅθεν οὔτε διακόνων, οὔτε πρεσβυτέρων οἶµαι τὸ ὄνοµα εἶναι δῆλον καὶ φανερόν·

[04659] ἀλλὰ τέως εἰς τοῦτο ἐχειροτονήθησαν.

[04660] Καὶ οὐχ ἁπλῶς ἐνεχειρίσθησαν, ἀλλ' ἐπεύξαντο αὐτοῖς γενέσθαι δύναµιν.

[04661] Ὅρα δέ µοι, εἰ ἑπτὰ ἀνδρῶν ἐδέησεν εἰς τοῦτο, τοσαῦτα ἴσως ἐπέῤῥει χρήµατα, τοσούτων χηρῶν πλῆθος ἦν.

[04662] Ἄρα οὐχ ἁπλῶς αἱ εὐχαὶ ἐγίνοντο, ἀλλὰ µετὰ πολλῆς τῆς σχολῆς·

[04663] καὶ τοῦτο, ὥσπερ τὸ κήρυγµα, οὕτως ἠνύετο·

[04664] τὰ γὰρ πλείω ταύταις ἤνυον.

133/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04665] Οὕτω τὰ πνευµατικὰ ἐπελέγοντο, οὕτω καὶ πρὸς ἀποδηµίας ἐστέλλοντο, οὕτως ἐνεχειρίσθησαν οὗτοι τὸν λόγον.

[04666] Καὶ οὐ λέγει, οὐδὲ ἐπαίρει αὐτοὺς, ἀλλ' ὅτι τὸ δοθὲν ἀφεῖναι ἔργον, οὐκ ἀρεστόν.

[04667] Οὕτως ἦσαν ἀπὸ Μωσέως παιδευθέντες µὴ πάντα αὐτοὶ µεταχειρίζειν.

[04668] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος, Μόνον τῶν πτωχῶν, φησὶν, ἵνα µνηµονεύωµεν.

[04669] Πῶς δὲ καὶ προῆγον τούτους, µάνθανε·

[04670] Ἐνήστευον, προσεκαρτέρουν εὐχῇ.

[04671] Τοῦτο καὶ νῦν γίνεσθαι ἔδει.

[04672] Οὐχ ἁπλῶς δὲ πνευµατικοὺς, ἀλλὰ Πνεύµατος πλήρεις καὶ σοφίας εἶπε, δηλῶν, ὅτι µεγάλης φιλοσοφίας ἦν φέρειν κατηγορίας χηρῶν.

[04673] Τί γὰρ ὄφελος, ὅταν µὴ κλέπτῃ µὲν, ἀπολλύῃ δὲ πάντα;

[04674] ἢ θρασὺς ᾖ καὶ παροξύνηται;

[04675] Καὶ ταύτῃ δὲ θαυµαστὸς ἦν ὁ Φίλιππος.

[04676] Περὶ γὰρ αὐτοῦ φησι·

[04677] Καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸν οἶκον Φιλίππου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ὄντος ἐκ τῶν ἑπτὰ, ἐµείναµεν παρ' αὐτῷ.

[04678] Ὁρᾷς οὐδὲν ἀνθρωπίνως διοικούµενον;

[04679] Καὶ ἐπληθύνετο ὁ ἀριθµὸς τῶν µαθητῶν ἐν Ἱερουσαλήµ.

[04680] Ἐν Ἱεροσολύµοις ἐπεδί [60.117] δου τὸ πλῆθος.

[04681] Τὸ θαυµαστὸν, ἔνθα ἐσφάγη ὁ Χριστὸς, ἐκεῖ ηὔξετο τὸ κήρυγµα.

[04682] Καὶ οὐ µόνον οὐκ ἐσκανδαλίσθησάν τινες τῶν µαθητῶν, ὁρῶντες τοὺς µὲν ἀποστόλους µαστιζοµένους, τοὺς δὲ ἀπειλοῦντας, ἄλλους τὸ Πνεῦµα
πειράζοντας, ἑτέρους δὲ γογγύζοντας·

[04683] ἀλλὰ µάλιστα καὶ προσετίθετο τῶν πιστευσάντων ὁ ἀριθµός·

[04684] οὕτως ἀπὸ τοῦ περὶ Ἀνανίαν συµβάντος ἐσωφρονίσθησαν, καὶ πλείων ὁ φόβος αὐτοῖς γέγονεν.

[04685] Ὅρα δέ µοι, πῶς ἐπεδίδου τὸ πλῆθος.

[04686] Μετὰ τοὺς πειρασµοὺς, τότε ἐπέδωκεν, οὐχὶ πρὸ τούτου.

[04687] Σκόπει δὲ καὶ πόση φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ.

[04688] Ἐξ ἐκείνων γὰρ τῶν ἀρχιερέων τῶν πρὸς φόνον τοὺς ὄχλους παροξυνόντων, τῶν τοιαῦτα βοώντων καὶ λεγόντων·

[04689] Ἄλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι·

[04690] ἐκ τούτων Πολλοὶ, φησὶν, ὑπήκουον τῇ πίστει.

[04691] δʹ.

[04692] Αὐτοῦ τοίνυν καὶ ἡµεῖς γενώµεθα µιµηταί.

[04693] Προσεδέξατο αὐτοὺς, καὶ οὐκ ἐξέβαλεν.

[04694] Οὕτω τοὺς ἐχθροὺς ἀµειβώµεθα τοὺς τὰ µυρία ἡµᾶς ἐργασαµένους δεινά.

[04695] Ὅπερ ἂν ἔχωµεν ἀγαθὸν, αὐτοῖς παρέχωµεν·

[04696] µὴ παρέλθωµεν αὐτοὺς εὐποιοῦντες.

[04697] Εἰ γὰρ τῷ παθεῖν κακῶς, ἐµπλῆσαι δεῖ τὸν θυµὸν αὐτῶν, πολλῷ µᾶλλον τῷ εὐποιῆσαι·

[04698] τοῦτο γὰρ ἔλαττον ἐκείνου.

[04699] Οὐκ ἔστι γὰρ ἴσον εὐποιῆσαι ἐχθρὸν, καὶ µείζονα θελῆσαι παθεῖν ἢ βούλεσθαι·

[04700] ἀπὸ τούτου καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ἥξοµεν.

134/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04701] Τοῦτο ἀξίωµα τῶν τοῦ Χριστοῦ µαθητῶν.

[04702] Ἐσταύρωσαν αὐτὸν ἐλθόντα ἐπὶ εὐεργεσίᾳ τῇ αὐτῶν, τοὺς µαθητὰς αὐτοῦ ἐµάστιξαν, καὶ µετὰ ταῦτα εἰς τὴν αὐτὴν αὐτοὺς ἄγει τοῖς µαθηταῖς τιµὴν,
ὁµοίως αὐτοῖς µεταδιδοὺς τῶν αὐτοῦ.

[04703] Μιµηταὶ γενώµεθα, παρακαλῶ, τοῦ Χριστοῦ·

[04704] κατὰ τοῦτο ἔστι µιµήσασθαι αὐτόν·

[04705] τοῦτο ἴσον ποιεῖ τῷ Θεῷ, τοῦτο µεῖζον ἢ κατὰ ἄνθρωπόν ἐστιν.

[04706] Ἐχώµεθα τῆς ἐλεηµοσύνης·

[04707] αὕτη παιδαγωγὸς καὶ διδάσκαλος ἐκείνης τῆς φιλοσοφίας ἐστίν.

[04708] Ὁ µαθὼν ἐλεεῖν τὸν ἐν συµφορᾷ, µαθήσεται καὶ µὴ µνησικακεῖν·

[04709] ὁ µαθὼν τοῦτο, καὶ ἐχθροὺς εὐεργετεῖν δυνήσεται.

[04710] Μάθωµεν κατακλᾶσθαι τοῖς τῶν πλησίον κακοῖς, καὶ µαθησόµεθα καὶ τὰ κακὰ αὐτῶν φέρειν.

[04711] Αὐτὸν ἐρωτήσωµεν τὸν κακῶς ἡµᾶς διατιθέντα, εἰ µὴ καταγινώσκει ἑαυτοῦ, εἰ µὴ ἐθέλοι φιλοσοφεῖν, εἰ µὴ θυµοῦ τὸ πᾶν εἶναί φησιν, εἰ µὴ µικροψυχίας, εἰ
µὴ ταλαιπωρίας, εἰ µὴ βούλοιτο τῶν ὑβριζοµένων εἶναι καὶ σιγώντων, ἀλλὰ µὴ τῶν ὑβριζόντων καὶ µαινοµένων, εἰ µὴ θαυµάσας ἄπεισι τὸν παθόντα.

[04712] Μὴ δὴ νοµίσῃς, ὅτι τοῦτο εὐκαταφρονήτους ποιεῖ.

[04713] Οὐδὲν οὕτως εὐκαταφρονήτους ποιεῖ, ὡς τὸ ὑβρίζειν·

[04714] οὐδὲν οὕτως αἰδεσίµους, ὡς τὸ ὑβριζοµένους φέρειν.

[04715] Ὁ µὲν γάρ ἐστιν ὑβριστὴς, ὁ δὲ φιλόσοφος·

[04716] καὶ ὁ µὲν ἀνθρώπου χείρων, ὁ δὲ ἀγγέλων ἴσος.

[04717] Κἄν τε γὰρ ἐλάττων ἦν τοῦ ὑβρίζοντος, καὶ οὕτως, εἰ βούλοιτο, δυνατὸς ὑπῆρχεν ἀµύνασθαι.

[04718] Ἄλλως δὲ καὶ ἐλεεῖται µὲν παρὰ πάντων οὗτος, ἐκεῖνος δὲ µισεῖται.

[04719] Τί οὖν;

[04720] οὐκ ἐντεῦθεν ἄρα πολλῷ βελτίων ἔσται οὗτος;

[04721] Τῷ µὲν γὰρ ὡς µαινοµένῳ, τούτῳ δὲ ὡς νοῦν ἔχοντι προσέξουσιν ἅπαντες.

[04722] Ὅταν οὖν κακηγορῆσαί τινα ὑπό τινος ἀναγκάζῃ, εἰπὲ πρὸς αὐτόν·

[04723] Οὐ δύναµαι αὐτὸν εἰπεῖν κακῶς·

[04724] δέδοικα γὰρ µή πως οὐκ ἦν τοιοῦτος.

[04725] Μάλιστα µὲν ἐν διανοίᾳ µὴ εἴπῃς·

[04726] ἀλλὰ µηδὲ πρὸς ἄλλον.

[04727] Μὴ ἐντύχῃς κατὰ τούτου τῷ Θεῷ·

[04728] ἂν ἴδῃς κακῶς ἀκούοντα, ἄµυνον·

[04729] εἰπὲ, τοῦ πάθους ἐστὶ τὰ ῥήµατα, οὐ τοῦ ἀνδρός·

[04730] εἰπὲ, τῆς ὀργῆς, οὐ τοῦ φίλου·

[04731] τῆς µανίας, οὐ τῆς ψυχῆς.

[04732] Ταῦτα λογιζώµεθα ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἁµαρτη [60.118] µάτων.

[04733] Μὴ περιµείνῃς ἀναφθῆναι τὸ πῦρ, ἀλλὰ πρὸ τούτου κάτασχε·

[04734] µὴ παροξύνῃς τὸ θηρίον, ἀλλὰ µηδὲ παροξυνθῆναι συγχωρήσῃς·

[04735] οὐκ ἔτι γὰρ κύριος εἶ κατασχεῖν, ἂν ἡ φλὸξ ἀναφθῇ.

135/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04736] Τί γὰρ εἶπεν;

[04737] ἀνόητε καὶ µωρέ;

[04738] Τίς οὖν ὑπεύθυνος τῷ ῥήµατι, ὁ ἀκούων, ἢ ὁ λέγων;

[04739] Ὁ µὲν γὰρ κἂν σφόδρα σοφὸς ᾖ, µωροῦ δόξαν ἔλαβεν·

[04740] ὁ δὲ κἂν ἀνόητος ᾖ, σοφοῦ καὶ φιλοσόφου.

[04741] Τίς ἀνόητος, εἰπέ µοι, ὁ ἑτέρῳ προφέρων τὰ οὐκ ὄντα, ἢ ὁ µηδὲ οὕτω κινηθείς;

[04742] Εἰ γὰρ τὸ µηδὲ κινηθέντα κινεῖσθαι, φιλοσοφίας·

[04743] τὸ µηδὲ κινοῦντος πλήττεσθαι, πόσης ἀνοίας! Οὔπω λέγω ποῖος ἀπόκειται τιµωρίας τόπος τοῖς τὰ τοιαῦτα ὀνειδίζουσι καὶ βλασφηµοῦσι τὸν πλησίον.

[04744] Ἀλλὰ τί;

[04745] ἄτιµον καὶ ἐξ ἀτίµων, καὶ εὐτελῆ καὶ ἐξ εὐτελῶν εἶπεν;

[04746] Πάλιν εἰς ἑαυτὸν τὸ ὄνειδος περιέτρεψεν.

[04747] Ὁ µὲν γὰρ τίµιος φανεῖται καὶ αἰδέσιµος, ὁ δὲ εὐτελὴς ὄντως·

[04748] τὸ γὰρ τὰ τοιαῦτα εἰς τάξιν ὀνείδους προφέρειν, γένους εὐτέλειαν λέγω, µικρᾶς ὄντως ψυχῆς·

[04749] ὁ δὲ µέγας καὶ θαυµαστὸς ἔσται, ἅτε οὐδὲν ἡγούµενος τὸ τοιοῦτον, ἀλλ' οὕτω διακείµενος, ὡς ἂν εἰ ἤκουεν, ὅτι ἔχοι τι τῶν ἄλλων διαφέρον.

[04750] Ἀλλὰ µοιχὸν καὶ τὰ ἄλλα ἐρεῖ;

[04751] Ἐνταῦθα

[04752] καὶ γελᾷν χρή·

[04753] ὅταν γὰρ τὸ συνειδὸς µὴ βάλληται, οὐδὲ καιρὸν ἂν ἔχοι ὁ θυµός.

[04754] Ἐννοήσαντας δὲ καὶ τίνα ἐξάγει εἰς µέσον πονηρὰ καὶ µιαρὰ ῥήµατα, οὐδὲ οὕτως ἀλγεῖν χρή.

[04755] Ὅπερ γὰρ ἔµελλε µετὰ ταῦτα ἕκαστος µαθήσεσθαι, τοῦτο ἤδη ἐξεκάλυψεν·

[04756] ἑαυτὸν λοιπὸν ἄπιστον πᾶσι κατέστησεν, ἅτε οὐκ εἰδότα συγκαλύπτειν τὰ τοῦ πλησίον κακὰ, καὶ ἑαυτὸν µᾶλλον ᾔσχυνεν ἢ ἕτερον, καὶ πάντα
λιµένα προσέχωσε, τὰς εὐθύνας ἐποίησεν ἑαυτῷ φοβερὰς τοῦ µέλλοντος κριτηρίου.

[04757] Οὐ γὰρ οὕτω τοῦτον, ὡς ἐκεῖνον ἀποστραφήσονται πάντες, ἅπερ ἐκκαλύψαι οὐκ ἐχρῆν ἀπαµφιάσαντα.

[04758] Σὺ δὲ µηδὲν εἴπῃς ὧν σύνοιδας, ἀλλὰ σίγησον, εἰ βούλει τὴν λαµπρὰν δόξαν λαβεῖν.

[04759] Οὐ γὰρ µόνον ἀνατρέψεις τὰ λεχθέντα, οὐδὲ καλύψεις, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐργάσῃ καλόν·

[04760] οὐκέτι ποιήσεις γὰρ κατὰ σαυτοῦ τὴν ψῆφον ἐνεχθῆναι.

[04761] Ὁ δεῖνά σε κακῶς λέγει;

[04762] Εἰπὲ σύ·

[04763] Εἰ πάντα ᾔδει, οὐκ ἂν τοσαῦτα εἶπε µόνα.

[04764] Ἐθαυµάσατε καὶ ἐξεπλάγητε τὸ λεχθέν;

[04765] Ἀλλὰ µιµεῖσθαι χρή.

[04766] ∆ιὰ γὰρ τοῦτο πάντα ὑµῖν τὰ ἔξωθεν εἰρηµένα λέγοµεν, οὐχ ὡς οὐκ ἐχουσῶν µυρία τοιαῦτα τῶν Γραφῶν, ἀλλ' ὡς µᾶλλον ἐντρέψαι δυναµένων τούτων·

[04767] ἐπεὶ καὶ ἡ Γραφὴ οἶδε πρὸς ἐντροπὴν λέγειν, ὡς ὅταν λέγῃ·

[04768] Οὐχὶ καὶ οἱ ἐθνικοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν;

[04769] Ὁ δὲ προφήτης Ἱερεµίας τοὺς τοῦ Ῥηχὰβ υἱοὺςπαρήγαγεν εἰς µέσον τὴν πατρικὴν ἐντολὴν παραβῆναι µὴ καταδεξαµένους.

[04770] Εἶπον κακῶς οἱ περὶ Μαρίαν τὸν Μωσέα, καὶ τῆς κολάσεως αὐτοὺς εὐθέως ἐξῄτησε, καὶ οὐδὲ ὅσον µαθεῖν τινας, ὅτι ἐκδικίας ἔτυχε, συνεχώρησεν.

136/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04771] Ἀλλ' οὐχ ἡµεῖς οὕτως·

[04772] ἀλλὰ τοῦτο µάλιστα βουλόµεθα πάντας µαθεῖν, ὅτι οὐκ ἀτιµωρητὶ παρῆλθον.

[04773] Μέχρι τίνος ἀπὸ γῆς πνέοµεν;

[04774] Οὐκ ἔνι µάχην ἐξ ἑνὸς συστῆναι µέρους.

[04775] Τοὺς µαινοµένους ἂν ἐξ ἑκατέρων τῶν µερῶν ἑλκύσῃς, µᾶλλον παροξυνεῖς·

[04776] ἂν δὲ ἐκ δεξιᾶς ἢ ἐξ ἀριστερᾶς, ἔσβεσας τὸν θυµόν.

[04777] Ὁ πλήττων ἂν µὲν ἔχῃ τὸν µὴ δεχόµενον, µᾶλλον ἐπαίρεται·

[04778] ἂν δὲ εἴκοντα, µᾶλλον ἐκλύεται, καὶ εἰς αὐτὸν ἡ πληγὴ περιτρέπεται.

[04779] Οὐ γὰρ οὕτως ἐκλύει τὴν δύναµιν τοῦ ἀνταγωνιστοῦ ἄνθρωπος παγκρατιάζειν εἰδὼς, ὡς ἄνθρωπος ὑβριζόµενος καὶ µὴ

[04780] ἀνθυβρίζων.

[04781] Αἰσχυνθεὶς γὰρ ἐκεῖνος λοιπὸν ἄπεισι καὶ καταγνωσθεὶς, πρῶτον µὲν ἐκ τοῦ συνειδότος, δεύτερον δὲ παρὰ τῶν ὁρώντων ἁπάντων.

[04782] Καὶ παροι [60.119] µία δέ τίς ἐστιν, ὅτι δὴ Ὁ τιµῶν, ἑαυτὸν τιµᾷ.

[04783] Ἄρα καὶ ὁ ὑβρίζων, ἑαυτὸν ὑβρίζει.

[04784] Οὐδεὶς ἡµᾶς ἀδικῆσαι δυνήσεται, πάλιν ἐρῶ, ἐὰν µὴ ἡµεῖς ἑαυτούς·

[04785] οὔτε πένητά µέ τις ἐργάσεται, ἐὰν µὴ ἐγὼ ἐµαυτόν.

[04786] Φέρε γὰρ, οὕτω σκεψώµεθα·

[04787] Ἔστω µοι ψυχὴ πενιχρὰ, καὶ πάντες κενούτωσαν εἰς ἐµὲ τὰ χρήµατα·

[04788] τί τοῦτο;

[04789] Ἕως ἂν ἐκείνη µὴ µεταβάληται, πάντα µάτην.

[04790] Ἔστω µοι ψυχὴ µεγάλη, καὶ πάντες λαµβανέτωσαν τὰ χρήµατα·

[04791] τί τοῦτο;

[04792] Ἕως ἂν ἐκείνην µὴ ποιήσῃς πενιχρὰν, οὐδὲν βλάβος.

[04793] Ἔστω µοι βίος ἀκάθαρτος, καὶ πάντες τἀναντία λεγέτωσαν περὶ ἐµοῦ·

[04794] τί τοῦτο;

[04795] Κἂν γὰρ λέγωσιν, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ἐν διανοίᾳ ταῦτα ψηφίζονται.

[04796] Πάλιν ἔστω µοι βίος καθαρὸς, καὶ πάντες τἀναντία λεγέτωσαν·

[04797] καὶ τί τοῦτο;

[04798] Ἐν γὰρ τῷ συνειδότι ἑαυτῶν καταγνώσονται·

[04799] οὐ γὰρ δὴ πεπεισµένοι λέγουσιν.

[04800] Ὥσπερ γὰρ τὰς εὐφηµίας οὐ δεῖ προσίεσθαι, οὕτως οὐδὲ τὰς κατηγορίας.

[04801] Καὶ τί λέγω ταῦτα;

[04802] Οὐδεὶς ἡµῖν ἐπιβουλεῦσαί ποτε δυνήσεται, οὐδὲ κατηγορίᾳ τινὶ περιβαλεῖν, ἐὰν βουλώµεθα.

[04803] Ἴδωµεν δὲ καὶ οὕτως·

[04804] Ἑλκέτω τις εἰς δικαστήριον, συκοφαντείτω, εἰ βούλει, καὶ τὴν ψυχὴν ἐκφερέτω·

[04805] καὶ τί τοῦτο, πρὸς µικρὸν παρ' ἀξίαν ταῦτα παθεῖν;

[04806] Τοῦτο µὲν οὖν αὐτὸ κακὸν, φησίν.

137/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04807] Αὐτὸ µὲν οὖν τοῦτο καλὸν τὸ µὴ κατ' ἀξίαν παθεῖν.

[04808] Ἀλλὰ τί;

[04809] κατ' ἀξίαν ἔδει;

[04810] Εἴπω τι πάλιν·

[04811] Φιλόσοφός τις τῶν ἔξωθεν ὡς ἤκουσεν, ὅτι ὁ δεῖνα ἀπέθανε, καί τις εἶπεν αὐτῷ τῶν µαθητῶν·

[04812] Οἴµοι, ὅτι ἀδίκως·

[04813] ἐκεῖνος ἐπιστρα [60.120] φεὶς, Ἀλλὰ τί, ἔφη, δικαίως ἤθελες;

[04814] Καὶ Ἰωάννης δὲ οὐχὶ ἀδίκως ἀπέθανε;

[04815] Τίνα οὖν µᾶλλον ἐλεεῖς, τὸν δικαίως ἀποθανόντα, ἢ τὸν οὐχ οὕτως;

[04816] οὐχὶ τοῦτον µὲν ταλανίζεις, ἐκεῖνον δὲ καὶ θαυµάζεις;

[04817] Τί οὖν ἠδίκηται ἄνθρωπος καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ θανάτου κερδάνας µεγάλα, οὐ µόνον οὐδὲν βλαβείς;

[04818] Εἰ µὲν γὰρ ἀθάνατον ὄντα θνητὸν ἐποίει, ἴσως ἂν βλάβη ἦν·

[04819] εἰ δὲ θνητὸν ὄντα, καὶ ἀπὸ τῆς φύσεως µικρὸν ὕστερον τὸν θάνατον ἐκδέχεσθαι µέλλοντα, ἔσπευσεν οὗτος µετὰ δόξης τοῦτον

[04820] ἐπαγαγεῖν, τί βλάβος;

[04821] Ἔστω ἡµῖν ἡ ψυχὴ ῥυθµιζοµένη καλῶς, καὶ βλάβος οὐδὲν ἔσται ἔξωθεν.

[04822] Ἀλλ' οὐκ εἶ ἐν δόξῃ;

[04823] Καὶ τί τοῦτο;

[04824] Ὅπερ γὰρ ἐπὶ τῶν χρηµάτων ἐστὶ, τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς δόξης.

[04825] Ἂν γὰρ ὦ µεγαλοπρεπὴς, οὐ δεήσοµαι οὐδενός·

[04826] ἂν δὲ κενόδοξος, ὅσῳ ἂν ἐπιτύχω, τοσούτῳ µείζονος δεήσοµαι.

[04827] Τότε δὲ µάλιστα λαµπρὸς ἔσοµαι, καὶ µείζονος ἀπολαύσοµαι δόξης, εἰ καταφρονήσω δόξης.

[04828] Ταῦτα οὖν εἰδότες, καὶ χάριν ἔχωµεν τῷ τοιαύτην ἡµῖν χαρισαµένῳ ζωὴν Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡµῶν, καὶ µετίωµεν αὐτὴν εἰς δόξαν αὐτοῦ, ὅτι αὐτῷ πρέπει ἡ
δόξα σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ Πνεύµατι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[04829] Ἀµήν.

[04830] [60.119] ΟΜΙΛΙΑ ΙΕʹ.

[04831] Στέφανος δὲ πλήρης πίστεως καὶ δυνάµεως ἐποίει τέρατα καὶ σηµεῖα µεγάλα ἐν τῷ λαῷ.

[04832] αʹ.

[04833] Ὅρα, πῶς καὶ ἐν τοῖς ἑπτὰ ἦν τις πρόκριτος καὶ τὰ πρωτεῖα εἶχεν.

[04834] Εἰ γὰρ καὶ ἡ χειροτονία κοινὴ, ἀλλ' ὅµως οὗτος ἐπεσπάσατο χάριν πλείονα.

[04835] Πρὸ τούτου δὲ οὐκ ἐποίει σηµεῖα, ἀλλ' ὅτε δῆλος γέγονεν, ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐκ ἀρκεῖ µόνη ἡ χάρις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς χειροτονίας·

[04836] ὥστε προσθήκη Πνεύµατος ἐγένετο.

[04837] Εἰ δὲ καὶ πρὸ τούτου πλήρεις Πνεύµατος ἦσαν, ἀλλὰ τοῦ ἀπὸ τοῦ λουτροῦ.

[04838] Ἀνέστησαν δέ τινες τῶν ἐκ τῆς συναγωγῆς.

[04839] Πάλιν ἀνάστασιν τὸν παροξυσµὸν αὐτῶν λέγει καὶ τὴν ὀργήν.

[04840] Ὅρα καὶ ἐνταῦθα πολὺ τὸ πλῆθος·

[04841] µᾶλλον δὲ πῶς ἕτερον τῆς κατηγορίας τὸ σχῆµα.

138/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04842] Ἐπειδὴ γὰρ ἐκώλυσεν αὐτοὺς Γαµαλιῆλος µηδὲν ὑπὲρ ἐκείνου ἐγκαλεῖν, ἑτέραν κατηγορίαν εἰσάγουσιν.

[04843] Ἀνέστησαν δέ τινες, φησὶ, τῶν ἐκ τῆς συναγωγῆς τῆς λεγοµένης Λιβερτίνων καὶ Κυρηναίων καὶ Ἀλεξανδρέων, καὶ τῶν ἀπὸ Κιλικίας καὶ Ἀσίας,
συζητοῦντες τῷ Στεφάνῳ·

[04844] καὶ οὐκ ἴσχυον ἀντιστῆναι τῇ σοφίᾳ καὶ τῷ Πνεύµατι, ᾧ ἐλάλει.

[04845] Τότε ὑπέβαλον ἄνδρας λέγοντας, ὅτι Ἀκηκόαµεν αὐτοῦ λαλοῦντος ῥήµατα βλάσφηµα εἰς Μωσῆν καὶ τὸν Θεόν, Ἵνα τὴν κατηγορίαν συστήσωσι, Κατὰ
τοῦ Θεοῦ, φησὶ, καὶ κατὰ Μωσέως λαλεῖ.

[04846] ∆ιὰ τοῦτο καὶ συνεζήτουν, ἵνα ἀναγκάσωσιν αὐτόν τι εἰπεῖν.

[04847] Ὁ δὲ γυµνότερον λοιπὸν διελέγετο, καὶ τὴν παῦλαν ἴσως ἔλεγε τοῦ νόµου µόνον·

[04848] ἢ οὐκ ἔλεγε µὲν, ᾐνίττετο δέ·

[04849] ἐπεὶ εἰ ἔλεγε φανερῶς, οὐκ ἔδει τῶν ὑποβλητῶν ἀνδρῶν οὐδὲ τῶν ψευδοµαρτύρων.

[04850] ∆ιάφοροι δὲ αἱ συν [60.120.30] αγωγαὶ ἦσαν Λιβερτίνων καὶ Κυρηναίων.

[04851] Ἀλλὰ Κυρηναῖοι µὲν οἱ ἐπέκεινα Ἀλεξανδρείας εἰσὶν, οἳ καὶ ἐκεῖ κατὰ τὰ ἔθνη εἶχον συναγωγάς·

[04852] ἴσως δὲ καὶ ἐκεῖ ἔµενον, ἵνα µὴ ἀναγκάζωνται συνεχῶς ἀποδηµεῖν.

[04853] Λιβερτῖνοι δὲ οἱ Ῥωµαίων ἀπελεύθεροι οὕτω καλοῦνται.

[04854] Ὥσπερ δὲ ᾤκουν ἐκεῖ πολλοὶ ξένοι, οὕτω καὶ συναγωγὰς εἶχον, ἔνθα ἔδει τὸν νόµον ἀναγινώσκεσθαι καὶ εὐχὰς γίνεσθαι.

[04855] Σὺ δέ µοι σκόπει, πῶς καὶ οὗτος ἀναγκαζόµενος διδάσκειν ἐπιχειρεῖ, κἀκεῖνοι πάλιν διὰ τὰ σηµεῖα εἰς φθόνον οὐ µόνον κινοῦνται, ἀλλ' ἐπεὶ καὶ λόγῳ
ἐκράτει, καὶ ἀφόρητος ἦν αὐτοῖς, ψευδοµάρτυρας συνιστῶσιν.

[04856] Οὐκ ἐβούλοντο γὰρ ἁπλῶς ἀναιρεῖν, ἀλλὰ µετὰ ψήφου, ἵνα καὶ τὴν δόξαν αὐτῶν βλάψωσι·

[04857] καὶ ἐκείνους ἀφέντες ἐπὶ τούτους ἔρχονται, ὡς ταύτῃ καταπληξόµενοι κἀκείνους·

[04858] οἳ καὶ οὐκ εἶπον, ὅτι Λαλεῖ, ἀλλ', Οὐ παύεται λαλῶν, αὔξοντες τὴν κατηγορίαν.

[04859] Συνεκίνησάν τε τοὺς πρεσβυτέρους καὶ τοὺς γραµµατεῖς, καὶ ἐπιστάντες συνήρπασαν αὐτὸν, καὶ ἤγαγον εἰς τὸ συνέδριον, ἔστησάν τε µάρτυρας
ψευδεῖς λέγοντας·

[04860] Ὁ ἄνθρωπος οὗτος οὐ παύεται ῥήµατα λαλῶν κατὰ τοῦ τόπου τοῦ ἁγίου τούτου καὶ τοῦ νόµου.

[04861] Οὐ παύεται, φασὶν, ὡς ἔργον αὐτοῦ ποιουµένου διὰ τούτου δηλοῦντες.

[04862] Ἀκηκόαµεν γὰρ αὐτοῦ λέγοντος, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος οὗτος καταλύσει τὸν τόπον τοῦτον, καὶ ἀλλάξει τὰ ἔθη, ἃ παρέδωκεν ἡµῖν Μωϋσῆς.

[04863] Ἰησοῦς, φασὶν, ὁ Ναζωραῖος, καὶ ὀνειδιστικῶς, καταλύσει τὸν τόπον τοῦτον, καὶ ἀλλάξει τὰ ἔθη.

[04864] Τοῦτο καὶ τοῦ Χριστοῦ [60.121] κατηγοροῦντες ἔλεγον·

[04865] Ὁ καταλύων τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ.

[04866] Πολλὴ γὰρ

[04867] ἦν αὐτοῖς ἡ εὐλάβεια περί τε τὸν ναὸν, ἅτε καὶ µετοικεῖν βουλοµένοις, περί τε τὸ ὄνοµα Μωϋσέως.

[04868] Καὶ ὅρα, πῶς διπλῆ ἡ κατηγορία.

[04869] Καταλύσει, φασὶ, τὸν τόπον, καὶ ἀλλάξει τὰ ἔθη Οὐ µόνον δὲ διπλῆ, ἀλλὰ καὶ πικρὰ, καὶ κινδύνων γέµουσα.

[04870] Καὶ ἀτενίσαντες εἰς αὐτὸν ἅπαντες οἱ καθεζόµενοι ἐν τῷ συνεδρίῳ, εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου.

[04871] Οὕτως ἔστι καὶ ἐν ἐλάττονι ὄντας βαθµῷ λάµπειν.

[04872] Τί γὰρ, εἰπέ µοι, τῶν ἀποστόλων οὗτος ἔλαττον ἔσχεν;

[04873] οὐχὶ σηµεῖα εἰργάσατο;

[04874] οὐ πολλὴν ἐπεδείξατο τὴν παῤῥησίαν;

[04875] Εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου, φησί.

139/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04876] Τοῦτο ἄρα ἡ χάρις ἦν, τοῦτο καὶ ἡ δόξα Μωϋσέως ἦν.

[04877] Ἐπίχαριν δὲ αὐτὸν δοκεῖ µοι ποιῆσαι τὸν Θεὸν, τάχα ἐπεὶ ἔµελλέ τινα ἐρεῖν, καὶ ἵνα εὐθέως τῇ προσόψει καταπλήξῃ αὐτούς.

[04878] Ἔστι γὰρ, ἔστι καὶ πρόσωπα χάριτος γέµοντα πνευµατικῆς, ἐπέραστα τοῖς ποθοῦσιν εἶναι, καὶ αἰδέσιµα τοῖς µισοῦσι καὶ φοβερά.

[04879] Ἢ καὶ ὡς αἰτίαν τοῦτο εἶπε, δι' ἢν ἠνέσχοντο τῆς δηµηγορίας αὐτοῦ.

[04880] Τί δαὶ ὁ ἀρχιερεύς;

[04881] Εἰ ἄρα, φησὶ, ταῦτα οὕτως ἔχει;

[04882] Ὁρᾷς, πῶς µετὰ ἐπιεικείας ἡ ἐρώτησις, καὶ οὐδὲν τέως φορτικὸν ἔχουσα;

[04883] ∆ιὰ τοῦτο Καὶ αὐτὸς ἀπὸ προσηνείας ἄρχεται τῶν ῥηµάτων, καί φησιν·

[04884] Ἄνδρες ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ἀκούσατε·

[04885] ὁ Θεὸς τῆς δόξης ὤφθη τῷ πατρὶ ἡµῶν Ἀβραὰµ ὄντι ἐν τῇ Μεσοποταµίᾳ, πρὶν ἢ κατοικῆσαι αὐτὸν ἐν Χαῤῥάν.

[04886] Εὐθέως ἐκ τοῦ προοιµίου τὴν δόξαν αὐτῶν ἀναιρεῖ, καὶ κατασκευάζει δι' ὧν φησιν ἀνυπόπτως, ὅτι τε οὐδέν ἐστιν ὁ ναὸς δήπου αὐτὸς, οὐδὲ τὰ ἔθη, καὶ ὅτι
οὐ περιέσονται τοῦ κηρύγµατος, καὶ ὅτι ἐξ ἀµηχάνων ἀεὶ ὁ Θεὸς πάντα ποιεῖ καὶ κατασκευάζει.

[04887] Ὅρα γοῦν διὰ τούτων ὑφαινοµένην τὴν δηµηγορίαν καὶ ἀποδεικνύουσαν, ὅτι πολλῆς ἀπολαύσαντες ἀεὶ φιλανθρωπίας, τοῖς ἐναντίοις τὸν
εὐεργέτην ἠµείψαντο, καὶ ὅτι ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦσιν.

[04888] Ὁ Θεὸς τῆς δόξης ὤφθη τῷ πατρὶ ἡµῶν Ἀβραὰµ, καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν·

[04889] Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἣν ἄν σοι δείξω.

[04890] βʹ.

[04891] Καὶ ναὸς οὐκ ἦν, καὶ θυσία οὐκ ἦν, καὶ θείας ὄψεως ἠξίωτο Ἀβραὰµ, καὶ προγόνους Πέρσας εἶχε, καὶ ἐν ἀλλοτρίᾳ γῇ ἦν.

[04892] Κα

[04893] ὶ τί δήποτε ἀρχόµενος τὸν Θεὸν, τῆς δόξης Θεὸν ἐκάλεσεν;

[04894] Ἐπειδὴ τοὺς ἀτίµους ἐνδόξους πεποίηκε·

[04895] καὶ ἵνα διδάξῃ, ὅτι εἰ ἐκείνους ἐδόξασε, πολλῷ µᾶλλον αὐτούς.

[04896] Ὁρᾷς, πῶς αὐτοὺς ἀπάγει τῶν σωµατικῶν, καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου πρῶτον, ἐπειδὴ περὶ τόπου ὁ λόγος ἦν;

[04897] Ὁ Θεὸς τῆς δόξης.

[04898] Εἰ δόξης Θεὸς, εὔδηλον, ὅτι οὐ δεῖται τῆς παρ' ἡµῶν δόξης, οὐδὲ τῆς διὰ τοῦ ναοῦ·

[04899] αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ τῆς δόξης πηγή.

[04900] Μὴ τοίνυν νοµίσητε ταύτῃ δοξάζειν αὐτόν.

[04901] Καὶ πῶς, φησὶν, ἡ Γραφὴ τοῦτο λέγει περὶ τοῦ πατρὸς Ἀβραάµ;

[04902] Ὅτι οὐκ ἔστι πρὸς τὰ µὴ σφόδρα ἀναγκαῖα περιττή.

[04903] Ὃ µὲν γὰρ ἦν χρήσιµον µαθεῖν, τοῦτο µόνον ἡµᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ὄψεως τοῦ υἱοῦ συνεξῆλθεν αὐτῷ·

[04904] τὸ δὲ πλέον τούτου παρέλιπεν ἀδιήγητον, διὰ τὸ θᾶττον ἀποθανεῖν µετὰ τὸ κατοικῆσαι αὐτὸν ἐν Χαῤῥάν·

[04905] Ἔξελθε ἐκ τῆς συγγενείας σου.

[04906] Ἐνταῦθα δείκνυσιν, ὅτι οὐκ εἰσὶν οὗτοι τέκνα τοῦ Ἀβραάµ.

[04907] Πῶς;

[04908] Ὅτι ἐκεῖνος πειθήνιος ἦν, οὗτοι δὲ ἀπειθεῖς·

[04909] µᾶλλον δὲ ἐξ ὧν ποιεῖ κελευόµενος µανθάνοµεν, ὅτι ἐκεῖνος µὲν τοὺς πόνους ὑπέµεινεν, οὗτοι δὲ τοὺς καρποὺς δρέπονται, καὶ ὅτι πάντες οἱ πρόγονοι
ἐν κακουχίᾳ.

[04910] Καὶ ἐξελ [60.122] θὼν ἐκ γῆς Χαλδαίων, κατῴκησεν ἐν Χαῤῥάν·

140/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04911] κἀκεῖθεν µετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ, µετῴκισεν αὐτὸν εἰς τὴν γῆν ταύτην, εἰς ἣν ὑµεῖς νῦν κατοικεῖτε·

[04912] καὶ οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ κληρονοµίαν ἐν αὐτῇ, οὐδὲ βῆµα ποδός.

[04913] Ὅρα, πῶς αὐτοὺς ἀπὸ τῆς γῆς ἀνάγει.

[04914] Οὐ γὰρ εἶπεν, ∆ώσει, ἀλλ', Οὐκ ἔδωκε, δηλῶν, ὅτι πάντα παρ' ἐκείνου καὶ οὐδὲν παρ' αὐτῶν.

[04915] Ἦλθε γὰρ καὶ συγγένειαν ἀφεὶς καὶ πατρίδα.

[04916] ∆ιὰ τί οὖν οὐκ ἔδωκεν;

[04917] Ὅτι τύπος ἦν ἑτέρας γῆς, καὶ ἐπηγγείλατο δοῦναι αὐτὴν αὐτῷ.

[04918] Ὁρᾷς, ὅτι οὐχ ἁπλῶς πάλιν τὸν λόγον ἀναλαµβάνει;

[04919] Οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ, φησί.

[04920] Καὶ ἐπηγγείλατο καὶ τῷ σπέρµατι αὐτοῦ µετ' αὐτὸν, οὐκ ὄντος αὐτῷ τέκνου.

[04921] Πάλιν τὸ δυνατὸν ἐντεῦθεν δείκνυται τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ ἐξ ἀµηχάνων πάντα ποιεῖν.

[04922] Τὸν γὰρ ἐν Περσίδι καὶ τοσοῦτον ἀπέχοντα, τοῦτον ἔφησε κύριον τῆς Παλαιστίνης ποιήσειν.

[04923] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[04924] Ἀτενίσαντες εἰς αὐτὸν, φησὶν, εἶδον τὸ πρόσωπον

[04925] αὐτοῦ ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου.

[04926] Πόθεν ἡ χάρις τῷ Στεφάνῳ ἐπήνθει;

[04927] ἆρ' οὐκ ἀπὸ τῆς πίστεως;

[04928] Εὔδηλον ὅτι·

[04929] ἐµαρτύρησε γὰρ αὐτῷ ἄνω, ὅτι πλήρης πίστεως ἦν.

[04930] Ἔστι δὲ χάριν ἔχειν καὶ οὐκ ἐν ἰάσεσι·

[04931] διὸ καὶ ὁ Ἀπόστολος, Ὧ µὲν χάρις δίδοται, φησὶν, ἰαµάτων, ἄλλῳ δὲ λόγος σοφίας.

[04932] Ἐνταῦθα δέ µοι δοκεῖ καὶ ἐπίχαριν αὐτὸν εἶναι αἰνίττεσθαι τῷ λέγειν·

[04933] Εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου·

[04934] ὃ καὶ Βαρνάβας µαρτυρεῖται.

[04935] Ὅθεν τοὺς ἀπλάστους τε καὶ ἀπονήρους µάλιστα ἴσµεν θαυµαζοµένους, καὶ τούτους µᾶλλον ἐπιχάριτας ὄντας.

[04936] Τότε ὑπέβαλον ἄνδρας λέγοντας, ὅτι Ἀκηκόαµεν αὐτοῦ λαλοῦντος ῥήµατα βλάσφηµα.

[04937] Ἐπὶ µὲν τῶν ἀποστόλων ἔλεγον, ὅτι τὴν ἀνάστασιν κατήγγελλον, καὶ ὅτι πολὺς ὄχλος ἐπέῤῥει·

[04938] ἐνταῦθα δὲ, ὅτι ἐθεραπεύοντο.

[04939] Ὢ τῆς ἀνοίας! ὑπὲρ ὧν εὐχαριστεῖν ἔδει, ὑπὲρ τούτων ἐµέµφοντο, καὶ τοὺς διὰ τῶν ἔργων κρατοῦντας προσεδόκων κρατήσειν διὰ τῶν λόγων (ὅπερ καὶ ἐπὶ
τοῦ Χριστοῦ ἐποίουν), καὶ ἀεὶ εἰς λόγους αὑτοὺς ἐνέβαλλον.

[04940] Ἁρπάσαι γὰρ αὐτοὺς ἁπλῶς ᾐσχύνοντο, οὐδὲν ἔχοντες ἐγκαλεῖν.

[04941] Καὶ ὅρα, πῶς οὐδὲ αὐτοὶ οἱ δικάζοντες µαρτυροῦσιν·

[04942] ἠλέγχθησαν γὰρ ἄν·

[04943] ἀλλ' ἁπλῶς ἑτέρους µισθοῦνται, ἵνα µὴ δόξῃ ἐπηρείας εἶναι τὸ πρᾶγµα.

[04944] Τὸ αὐτὸ γεγονὸς ἴδοι τις ἂν καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ.

[04945] Εἶδες τοῦ κηρύγµατος τὴν δύναµιν, καὶ πῶς οὐχὶ µαστιζοµένων µόνον, ἀλλὰ καὶ λιθαζοµένων κρατεῖ, οὐδὲ εἰς δικαστήριον ἀγοµένων, ἀλλὰ καὶ
ἐλαυνοµένων πάντοθεν;

141/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04946] Ἐντεῦθεν, καὶ ψευδοµαρτυρούντων αὐτῶν, οὐ µόνον οὐκ ἐκράτουν, ἀλλ' οὐδὲ ἀντιστῆναι ἴσχυον, καίτοι σφόδρα ἀναίσχυντοι ὄντες·

[04947] οὕτως αὐτοὺς κατὰ κράτος εἷλε, καὶ ταῦτα πολλὰ πράττοντας ἀπίθανα (ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ), οἳ καὶ πάντα πρὸς θάνατον ἔπραττον τὸν αὐτοῦ, ὡς
λοιπὸν δῆλον γενέσθαι πᾶσιν, ὅτι οὐκ ἦν ἀνθρωπίνη ἡ µάχη, ἀλλὰ Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους.

[04948] Σκόπει δὲ καὶ τί φασιν οἱ συστάντες ψευδοµάρτυρες ὑπὸ τῶν φονικῶς συναρπασάντων αὐτὸν εἰς τὸ συνέδριον.

[04949] Ἀκηκόαµεν αὐτοῦ λαλοῦντος ῥήµατα βλάσφηµα εἰς Μωσῆν καὶ τὸν Θεόν.

[04950] Ὦ ἀναίσχυντοι·

[04951] πράγµατα ποιεῖτε βλάσφηµα εἰς τὸν Θεὸν, καὶ οὐ φροντίζετε·

[04952] καὶ Μωσέως φροντίζειν προσποιεῖσθε;

[04953] ∆ιὰ τοῦτο πρόσκειται Μωσῆς, ἐπειδὴ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐ σφόδρα αὐτοῖς ἔµελε, καὶ ἄνω καὶ κάτω Μωσέως µέµνηνται, Ὁ Μωσῆς, λέγοντες, οὗτος, ὃς
ἐξήγαγεν ἡµᾶς, τὸ εὐρίπιστον τοῦ ὄχλου ἀνερεθίζοντες.

[04954] Καίτοι πῶς ἄνθρωπος βλάσ [60.123] φηµος ἂν περιεγένετο;

[04955] πῶς δὲ καὶ ὁ οὕτω βλάσφηµος σηµεῖα ἐποίει τοιαῦτα ἐν τῷ λαῷ;

[04956] Ἀλλὰ τοιοῦτον ἡ βασκανία, ἔκφρονας τοὺς ἁλόντας ποιοῦσα, ὡς µηδὲ ἃ φθέγγονται συνορᾷν.

[04957] Ἀκηκόαµεν αὐτοῦ, φασὶ, λαλοῦντος ῥήµατα βλάσφηµα εἰς Μωσῆν καὶ τὸν Θεόν·

[04958] καὶ πάλιν, Οὗτος ὁ ἄνθρωπος οὐ παύεται ῥήµατα λαλῶν κατὰ τοῦ τόπου τοῦ ἁγίου καὶ τοῦ νόµου, καὶ µετὰ προσθήκης, Ἃ παρέδωκεν ἡµῖν Μωσῆς·

[04959] οὐκέτι ὁ Θεός.

[04960] γʹ.

[04961] Ὁρᾷς, πῶς ἐπὶ ἀνατροπῇ πολιτείας καὶ ἀσεβείας αὐτοῦ κατηγοροῦσιν;

[04962] Ὅτι δὲ οὐκ ἦν τοῦ τοιούτου τοιαῦτα λέγειν καὶ θρασέως, παντί που δῆλον·

[04963] οὕτως ἥµερος καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου ἦν.

[04964] Ἔνθα µὲν οὖν οὐκ ἐσυκοφαντοῦντο, οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν ἡ Γραφή·

[04965] ἐπεὶ δὲ τὸ πᾶν ἐνταῦθα συκοφαντία ἐστὶν, εἰκότως αὐτὴν διορθοῦται ὁ Θεὸς καὶ δι' αὐτῆς τῆς ὄψεως.

[04966] Ἄρα οἱ ἀπόστολοι οὐκ ἐσυκοφαντοῦντο, ἀλλ' ἐκωλύοντο·

[04967] οὗτος δὲ συκοφαντεῖται·

[04968] διά τοι τοῦτο καὶ πρὸ πάντων ἡ ὄψις ἀπολογεῖται.

[04969] Τάχα τοῦτο καὶ τὸν ἱερέα ἐνέτρεψεν.

[04970] Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἐπηγγείλατο, δείκνυσι τὴν ἐπαγγελίαν πρὸ τοῦ τόπου γεγενηµένην, πρὸ τῆς περιτοµῆς, πρὸ θυσίας, πρὸ τοῦ ναοῦ, καὶ ὅτι οὐ κατ' ἀξίαν
οὗτοι ἔλαβον οὐδὲ περιτοµὴν οὐδὲ νόµον, ἀλλὰ τῆς ὑπακοῆς µόνης µισθὸς ἦν ἡ γῆ.

[04971] Ἀλλ' οὐδὲ τῆς περιτοµῆς δοθείσης, ἡ ἐπαγγελία πληροῦται.

[04972] Καὶ ὅτι τύποι ἦσαν, καὶ τὸ τὴν πατρίδα ἀφεῖναι, τοῦ Θεοῦ κελεύσαντος, καὶ συγγένειαν (ἐκείνη γὰρ πατρὶς, ἔνθα ἂν ἡγῆται Θεὸς), καὶ τὸ
κληρονοµίαν ἐνταῦθα µὴ λαβεῖν·

[04973] καὶ ὅτι, εἴ τις ἀκριβῶς ἐξετάζοι, Πέρσαι εἰσὶν οἱ Ἰουδαῖοι·

[04974] καὶ ὅτι χωρὶς σηµείων πείθεσθαι δεῖ τῷ Θεῷ λέγοντι, κἂν δεινά τινα συµβαίνῃ·

[04975] ἐπεὶ καὶ ὁ πατριάρχης καὶ τὸν τάφον καταλιπὼν τὸν πατρῷον καὶ πάντα, ἐπείθετο τῷ Θεῷ.

[04976] Εἰ δὲ ὁ τούτου πατὴρ οὐκ ἐκοινώνησεν αὐτῷ τῆς ἐπὶ Παλαιστίνην ἀποδηµίας, τῷ ἄπιστος εἶναι·

[04977] πολλῷ µᾶλλον τὰ παιδία οὐ κοινωνήσουσι, κἂν ἐπὶ πολὺ ἔλθωσι τῆς ὁδοῦ, τὴν τοῦ πατρὸς µὴ ζηλώσαντα ἀρετήν.

[04978] Καὶ ἐπηγγείλατο αὐτὴν δοῦναι αὐτῷ καὶ τῷ σπέρµατι αὐτοῦ, φησὶ, µετ' αὐτόν.

[04979] Πολλὴ ἐνταῦθα καὶ τοῦ Θεοῦ ἡ φιλανθρωπία δείκνυται, καὶ τοῦ Ἀβραὰµ ἡ πίστις.

142/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[04980] Τὸ γὰρ, Οὐκ ὄντος αὐτῷ τέκνου, πείθεσθαι, τοῦτο δείκνυσι καὶ τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν πίστιν·

[04981] καίτοι γε τὰ γενόµενα τοὐναντίον ἐδείκνυ·

[04982] οἷον, µετὰ τὸ ἐλθεῖν οὐκ εἶχε βῆµα ποδὸς, παῖδα οὐκ εἶχεν, ἅπερ ἐναντία ἦν τῇ πίστει.

[04983] Ταῦτα δὴ κατανοοῦντες καὶ ἡµεῖς, ἅπερ ἂν ἐπαγγέλληται ὁ Θεὸς, δεχώµεθα, κἄν που ἐναντία ᾖ τὰ γινόµενα·

[04984] καίτοι ἐφ' ἡµῶν οὐκ ἔστιν ἐναντία, ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἀκόλουθα.

[04985] Ἔνθα µὲν γὰρ ἂν ὦσιν ὑποσχέσεις, ὅταν τὰ ἐναντία γένηται, ἐναντία ἐστὶν ὄντως·

[04986] ἐφ' ἡµῶν δὲ τοὐναντίον·

[04987] ἐνταῦθα µὲν θλῖψιν εἶπεν, ἐκεῖ δὲ ἄνεσιν.

[04988] Τί συγχέοµεν τοὺς καιρούς;

[04989] τί τὰ ἄνω κάτω ποιοῦµεν;

[04990] Θλίβῃ, εἰπέ µοι, ὅτι ἐν πενίᾳ διάγεις, καὶ θορυβῇ διὰ τοῦτο;

[04991] Μὴ θορυβοῦ·

[04992] θορύβου γὰρ ἄξιον, εἰ ἐκεῖ µέλλοις θλίβεσθαι·

[04993] αὕτη γὰρ ἡ θλῖψις, ἀνέσεως αἰτία.

[04994] Ἡ ἀσθένεια αὕτη, φησὶν, [60.124] οὐκ ἔστι πρὸς θάνατον.

[04995] Ἐκείνη ἡ θλῖψις, κόλασις·

[04996] αὕτη, παιδεία καὶ διόρθωσις.

[04997] Ἀγών ἐστιν ὁ παρὼν καιρός·

[04998] οὐκοῦν τοῦ πυκτεύειν χρεία·

[04999] πόλεµός ἐστι καὶ µάχη.

[05000] Οὐδεὶς ἐν πολέµῳ ζητεῖ ἄνεσιν, οὐδεὶς ἐν πολέµῳ ζητεῖ τρυφὴν, οὐδεὶς ὑπὲρ χρηµάτων µεριµνᾷ, ὑπὲρ γυναικὸς οὐδεὶς φροντίζει, ἀλλ' εἰς ἓν ὁρᾷ µόνον,
ὅπως περιγένοιτο τῶν ἐχθρῶν.

[05001] Τοῦτο καὶ ἡµεῖς ποιῶµεν·

[05002] καὶ ἂν περιγενώµεθα καὶ ἐπανέλθωµεν µετὰ τροπαίων, πάντα ἡµῖν ὁ Θεὸς δώσει.

[05003] Τοῦτο µόνον ἡµῖν σπουδαζέσθω, πῶς περιγενώµεθα τοῦ διαβόλου·

[05004] µᾶλλον δὲ οὐ τῆς ἡµετέρας τὸ πρᾶγµα σπουδῆς, ἀλλὰ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτός ἐστι τὸ πᾶν.

[05005] Ἓν ἡµῖν σπουδαζέσθω, ὅπως ἐπισπασώµεθα αὐτοῦ τὴν χάριν, ὅπως ἑλκύσωµεν πρὸς ἑαυτοὺς τὴν ῥοπὴν ἐκείνην.

[05006] Εἰ ὁ Θεὸς ὑπὲρ ἡµῶν, τίς καθ' ἡµῶν, φησίν;

[05007] Ἓν µόνον σπουδάζωµεν, ὅπως οὗτος ἡµῖν µὴ ἐχθρὸς γένηται, ὅπως ἡµᾶς µὴ ἀποστραφῇ.

[05008] δʹ.

[05009] Οὐ τὸ θλίβεσθαι κακὸν, ἀλλὰ τὸ ἁµαρτάνειν κακόν.

[05010] Ἡ χαλεπὴ θλῖψις τοῦτό ἐστι, κἂν ἐν τρυφῇ διάγωµεν·

[05011] οὐ λέγω ἐν τῷ µέλλοντι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ παρόντι.

[05012] Πῶς γὰρ οἴει τὸ συνειδὸς ἡµῶν δάκνεσθαι;

[05013] ποίας βασάνου οὐκ εἶναι χεῖρον;

[05014] Ἐβουλόµην µετὰ ἀκριβείας ἐρωτῆσαι τοὺς ἐν τοῖς κακοῖς ζῶντας, εἰ µηδέποτε εἰς ἔννοιαν ἔρχονται τῶν οἰκείων ἁµαρτηµάτων, εἰ µὴ τρέµουσιν, εἰ
µὴ δεδοίκασιν, εἰ µὴ ὀδυνῶνται, εἰ µὴ µακαρίζουσι τοὺς ἐν νηστείᾳ, τοὺς ἐν ὄρεσι, τοὺς ἐν φιλοσοφίᾳ ζῶντας Βούλει ἄνεσιν εὑρεῖν ἐκεῖ;

143/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05015] Θλίβηθι ἐνταῦθα διὰ τὸν Χριστόν·

[05016] οὐδὲν ταύτης τῆς ἀνέσεως ἴσον.

[05017] Ἔχαιρον οἱ ἀπόστολοι µαστιζόµενοι.

[05018] Παῦλος τοῦτο παραινεῖ λέγων·

[05019] Χαίρετε ἐν Κυρίῳ.

[05020] Καὶ πῶς ἔνι χαίρειν, φησὶν ἔνθα δεσµὰ, ἔνθα βάσανοι, ἔνθα δικαστήρια;

[05021] Μάλιστα ἐνταῦθα χαίρειν ἔνι.

[05022] Πῶς δὲ ἔνι χαίρειν, ἔνθα ταῦτα, µάνθανε.

[05023] Ὁ µηδὲν ἑαυτῷ συνειδὼς, µέγα πως ἡσθήσεται, ὥστε, ὅσῳ ἂν εἴπῃς τὴν θλῖψιν, τοσούτῳ λέγεις τὴν ἡδονήν.

[05024] Εἰπὲ γάρ µοι, ὁ µυρία τραύµατα λαβὼν στρατιώτης καὶ ἐπανιὼν, ἆρ' οὐχὶ µετὰ πολλῆς ἐπανήξει τῆς ἡδονῆς, παῤῥησίας ὑπόθεσιν ἔχων τὰ
τραύµατα, λαµπρότητός τε καὶ εὐδοκιµήσεως;

[05025] Καὶ σὺ ἂν δυνηθῇς ῥῆξαι τὴν φωνὴν ἐκείνην, ἣν Παῦλος, ὅτι Τὰ στίγµατα τοῦ Ἰησοῦ βαστάζω, δυνήσῃ µέγας γενέσθαι καὶ λαµπρὸς καὶ εὐδόκιµος.

[05026] Ἀλλ' οὐκ ἔστι διωγµός;

[05027] Στῆθι πρὸς δόξαν·

[05028] κἂν εἴπῃ τις ἐναντίον τι, µὴ φοβηθῇς ἀκοῦσαι κακῶς διὰ Χριστόν·

[05029] στῆθι πρὸς τύφου τυραννίδα, στῆθι πρὸς θυµοῦ µάχην, στῆθι πρὸς ἐπιθυµίας βάσανον.

[05030] Καὶ ταῦτα στίγµατά ἐστι, καὶ αὗται βάσανοι.

[05031] Εἰπὲ γάρ µοι, τί τὸ δεινότατον τῶν βασάνων;

[05032] ἆρ' οὐχ ὅτι ἡ ψυχὴ ἀλγεῖ καὶ καίεται;

[05033] Ἐκεῖ µὲν γὰρ κἂν τὸ σῶµα µερίζεται·

[05034] ἐνταῦθα δὲ τὸ πᾶν αὐτῆς ἐστι.

[05035] Περὶ αὐτὴν ἡ ὀδύνη, ὅταν ὀργίζηται, ὅταν βασκαίνῃ, ὅταν τι τοιοῦτον ποιῇ, µᾶλλον δὲ ὅταν πάσχῃ.

[05036] Οὐ γὰρ ποιεῖν τοῦτό ἐστιν, ἀλλὰ πάσχειν, τὸ ὀργίζεσθαι, τὸ φθόνον ἔχειν·

[05037] διὰ τοῦτο καὶ πάθη καλεῖται ψυχῆς, καὶ τραύµατα, καὶ ὠτειλαί.

[05038] Ὄντως γὰρ πάθος ἐστὶ, καὶ πάθους χαλεπώτερον.

[05039] Ἐννοήσατε, οἱ ὀργιζόµενοι, ὅτι πάθει ταῦτα

[05040] [60.125] ποιεῖτε.

[05041] Οὐκοῦν ὁ µὴ ὀργιζόµενος οὐ πάσχει, Ὁρᾷς, ὅτι ὁ ὑβριζόµενος οὐ

[05042] πάσχει, ἀλλ' ὁ ὑβρίζων, ὅπερ ἔφην καὶ ἤδη;

[05043] Ὅτι γὰρ πάσχει, δῆλον µὲν καὶ ἀπὸ τοῦ πάθος καλεῖσθαι τὸ τοιοῦτον, δῆλον δὲ καὶ ἐκ τοῦ σώµατος·

[05044] ταῦτα γὰρ ἀπὸ ὀργῆς τίκτεται τὰ πάθη, ἀµβλυωπία, παραπληξία, καὶ µυρία ἕτερα.

[05045] Ἀλλὰ τὸν παῖδα ὕβρισε, φησὶν, ἀλλὰ τὸν οἰκέτην.

[05046] Μὴ νοµίσῃς εἶναι ἀσθένειαν τὸ µὴ καὶ αὐτὸς τοῦτο ποιῆσαι.

[05047] Εἰπὲ γάρ µοι, καλῶς γέγονεν;

[05048] Οὐκ οἶµαι εἰπεῖν·

[05049] οὐκοῦν µὴ ποιήσῃς τὸ µὴ καλῶς γινόµενον.

144/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05050] Οἶδα οἷαι ἐν τοῖς τοιούτοις αἱ ὀργαὶ τίκτονται.

[05051] Τί οὖν, ἂν καταφρονῇ, φησὶν, ἂν πάλιν εἴπῃ;

[05052] Ἔλεγξον, ἐπιτίµησον, παρακάλεσον·

[05053] πραότητι ὀργὴ λύεται·

[05054] προσελθὼν ἐγκάλεσον.

[05055] Ὑπὲρ µὲν γὰρ τῶν εἰς ἡµᾶς οὐδὲ τοῦτο ποιεῖν χρὴ, ὑπὲρ δὲ τῶν ἄλλων, καὶ ἀνάγκη τοῦτο δὴ ποιεῖν.

[05056] Μὴ ἰδίαν ὕβριν νοµίσῃς τὸ τὸν παῖδα ὑβρισθῆναι·

[05057] κἂν ἀλγῇς ὑπὲρ ἐκείνου, µὴ ὡς αὐτὸς ὑβρισθείς·

[05058] οὐ γὰρ ἐπειδὴ ὁ παῖς κακῶς ἔπαθεν, ὑβρίσθης σὺ, ἀλλ' ὁ ποιήσας κακῶς.

[05059] Σβέσον τὴν µάχαιραν τὴν ὀξεῖαν, ἐν τῇ θήκῃ κείσθω.

[05060] Ἂν ἔχωµεν αὐτὴν γυµνὴν, πολλάκις καὶ οὐκ ὄντος καιροῦ χρησόµεθα, ἐφελκόµενοι ὑπ' αὐτῆς·

[05061] ἂν δὲ ᾖ κεκρυµµένη, κἂν χρεία γένηται, σβεσθήσεται ἡ ὀργή.

[05062] Ὑπὲρ αὑτοῦ οὐ βούλεται ἡµᾶς ὀργίζεσθαι ὁ Χριστὸς (ἄκουσον γὰρ τί φησι πρὸς τὸν Πέτρον·

[05063] Ἀπόστρεψον τὴν µάχαιράν σου εἰς τὴν θήκην)·

[05064] καὶ σὺ ὑπὲρ παιδὸς ὀργίζῃ;

[05065] ∆ίδαξον καὶ τὸν παῖδα φιλοσοφεῖν·

[05066] εἰπὲ αὐτῷ τὰ τοῦ ∆εσπότου παθήµατα·

[05067] µίµησαί σου τὸν ∆ιδάσκαλον.

[05068] Ὅτε ἔµελλον καὶ αὐτοὶ ἀτιµάζεσθαι, οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐκδικήσω·

[05069] ἀλλὰ τί;

[05070] Ἐµὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑµᾶς διώξουσιν.

[05071] Οὐκοῦν φέρετε γενναίως·

[05072] οὐ γὰρ ἐµοῦ βελτίους ὑµεῖς.

[05073] Ταῦτα καὶ σὺ πρὸς τὸν υἱὸν καὶ τὸν παῖδα εἰπέ·

[05074] Οὐκ εἶ τοῦ ∆εσπότου σου βελτίων.

[05075] Ἀλλὰ χήρας εἶναι δοκεῖ τὰ ῥήµατα τῆς φιλοσοφίας.

[05076] Οἴµοι, ὅτι λόγῳ παραστῆσαι οὐκ ἔνι, ὡς ὑπὸ τῆς πείρας αὐτῆς διδαχθῆναι ἔνεστι.

[05077] Καὶ ἵνα µάθῃς, ἐν µέσῳ δύο ἑστὼς διαµαχοµένων, γενοῦ τῆς µερίδος τῶν ἀδικουµένων, καὶ µὴ τῶν ἀδικούντων, ἂν µὴ παρὰ σαυτῷ
τὰ νικητήρια ἴδῃς, ἂν µὴ λαµπροὺς λάβῃς στεφάνους.

[05078] Ὅρα, πῶς ὑβρίζεται ὁ Θεὸς, καὶ πῶς ἀποκρίνεται πράως καὶ ἡµέρως.

[05079] Πο

[05080] ῦ ἔστι, φησὶν, Ἄβελ ὁ ἀδελφός σου;

[05081] Καὶ τί ἐκεῖνος;

[05082] Μὴ φύλαξ ἐγώ εἰµι τοῦ ἀδελφοῦ µου;

[05083] Τί αὐθαδέστερον τούτου;

[05084] κἂν παρά γε υἱοῦ ἤκουσεν ἄν τις;

145/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05085] εἰ γὰρ παρὰ ἀδελφοῦ, οὐχ ὕβριν ἂν ἡγήσατο τὸ πρᾶγµα;

[05086] Ἀλλ' ὁ Θεὸς πάλιν ἡµέρως ἀποκρίνεται·

[05087] Φωνὴ αἵµατος τοῦ ἀδελφοῦ σου, φησὶ, βοᾷ πρός µε.

[05088] Ἀλλ' ὁ Θεὸς ἀνώτερός ἐστιν ὀργῆς, φησίν.

[05089] Ἀλλὰ διὰ τοῦτο κατῆλθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, ἵνα σὲ θεὸν ποιήσῃ κατὰ δύναµιν τὴν ἀνθρωπίνην.

[05090] Ἀλλ' οὐ δύναµαι, φησὶν, ἄνθρωπος ὤν.

[05091] Οὐκοῦν φέρε ἀνθρώπους σοι παραγάγωµεν.

[05092] Καὶ µή µε νοµίσῃς Παῦλον ἐρεῖν µηδὲ Πέτρον, ἀλλά τινας τῶν ἐλαττόνων καὶ σφόδρα κατωτέρω.

[05093] Τὸ παιδάριον Ἠλεὶ τὴν Ἄνναν ὕβρισε λέγον·

[05094] Περιελοῦ τὸν οἶνόν σου.

[05095] Τί τούτου ὑβριστικώτερον;

[05096] Τί οὖν ἐκείνη;

[05097] Γυνὴ ἐν σκληρᾷ ἡµέρᾳ ἐγώ εἰµι.

[05098] Οὐδὲν ὄντως θλίψεως ἴσον·

[05099] φιλοσοφίας µήτηρ ἐστίν.

[05100] Ἡ αὐτὴ δὲ αὕτη καὶ τὴν ἀντίζηλον αὐτῆς ἔχουσα, οὐχ ὕβρισεν αὐτήν·

[05101] ἀλλὰ τί;

[05102] Πρὸς τὸν Θεὸν καταφεύγει, καὶ εὐχοµένη οὐδὲ µέµνηται αὐτῆς, οὐδὲ λέγει, Ἐπειδὴ ὀνειδίζει µε ἡ δεῖνα, ἐπάµυνόν µοι·

[05103] οὕτω φιλόσοφος ἦν ἡ γυνὴ (αἰσχυνθῶµεν οἱ ἄνδρες)·

[05104] καίτοι ἴστε, ὅτι ζήλου ἴσον οὐδέν.

[05105] εʹ.

[05106] Ὁ τελώνης ὑβρισθεὶς παρὰ τοῦ Φαρισαίου, οὐκ ἀνθύβρισε, καίτοι γε, εἰ ἐβούλετο, ἠδύνατο·

[05107] ἀλλὰ φιλοσόφως ἤνεγκε λέγων·

[05108] Ἱλάσθητί µοι τῷ ἁµαρ [60.126] τωλῷ.

[05109] Ὁ Μεµφιβάαλ ὑπὸ τοῦ δούλου κατηγορηθεὶς καὶ συκοφαντηθεὶς, οὐδὲν οὔτε εἶπεν, οὔτε ἔπραξεν εἰς αὐτόν τι πονηρὸν, οὐδὲ ἐπὶ
τοῦ βασιλέως αὐτοῦ.

[05110] Βούλει καὶ πόρνης ἀκοῦσαι φιλοσοφίαν;

[05111] Ἄκουσον τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, ἡνίκα ταῖς θριξὶν αὐτῆς τοὺς πόδας ἀπέµασσε·

[05112] Τελῶναι καὶ πόρναι προάγουσιν ὑµᾶς εἰς τὴν βασιλείαν.

[05113] Εἶδες αὐτὴν ἑστῶσαν καὶ δακρύουσαν, καὶ τὰ οἰκεῖα ἁµαρτήµατα ἀπολουοµένην;

[05114] Ὅρα, πῶς καὶ πρὸς τὸν Φαρισαῖον οὐκ ὠργίσθη ὀνειδιζοµένη·

[05115] εἰ ᾔδει γὰρ, φησὶν, ὅτι ἁµαρτωλός ἐστιν αὕτη ἡ γυνὴ, οὐκ ἂν εἴασεν αὐτήν.

[05116] Καὶ οὐκ εἶπε πρὸς αὐτόν·

[05117] Τί γάρ;

[05118] εἰπέ µοι·

146/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05119] σὺ καθαρὸς ἀπὸ ἁµαρτηµάτων εἶ;

[05120] ἀλλὰ πλέον ἔπασχε, πλέον ὠδύρετο καὶ θερµότερα τὰ δάκρυα ἠφίει.

[05121] Εἰ δὲ γυναῖκες καὶ τελῶναι καὶ πόρναι φιλοσοφοῦσι, καὶ

[05122] ταῦτα πρὸ τῆς χάριτος, τίνος ἐσόµεθα ἡµεῖς ἄξιοι συγγνώµης, µετὰ τὴν τοσαύτην χάριν θηρίων µᾶλλον ἐκπολεµούµενοι, δάκνοντες
καὶ λακτίζοντες;

[05123] Οὐδὲν αἰσχρότερον θυµοῦ, οὐδὲν ἀτιµότερον, οὐδὲν δεινότερον, οὐδὲν ἀηδέστερον, οὐδὲν βλαβερώτερον.

[05124] Ταῦτα λέγω, οὐχ ἵνα πρὸς ἄνδρας ὦµεν ἥµεροι µόνον, ἀλλὰ κἂν γυνὴ λάλος ᾖ, ἵνα φέρῃς·

[05125] ἔστω σοι παλαίστρα καὶ γυµνάσιον ἡ γυνή.

[05126] Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον, γυµνάσια µὲν ἀναδέχεσθαι οὐδὲν κέρδος ἔχοντα, ἔνθα θλίβοµεν τὸ σῶµα·

[05127] γυµνάσια δὲ µὴ ποιεῖν οἴκαδε, καὶ πρὸ τῶν ἀγώνων στέφανον ἡµῖν παρέχοντα;

[05128] Ὑβρίζει ἡ γυνή;

[05129] Μὴ γένῃ σὺ γυνή·

[05130] γυναικῶδες γὰρ τὸ ὑβρίζειν·

[05131] νόσος ἐστὶ ψυχῆς, ἐλάττωµά ἐστι.

[05132] Μὴ νοµίσῃς ἀνάξιόν σου εἶναι, ὅταν ἡ γυνὴ ὑβρίσῃ.

[05133] Ἀνάξιον, ὅταν σὺ µὲν ὑβρίζῃς, ἐκείνη δὲ φιλοσοφῇ·

[05134] τότε ἀσχηµονεῖς, τότε ὑβρίσθης·

[05135] ἂν δὲ ὑβρισθεὶς ἐνέγκῃς, τῆς ἰσχύος τῆς σῆς πολλὴ ἡ ἐπίδειξις.

[05136] Οὐ τὰς γυναῖκας ἐνάγων εἰς ὕβρεις, ταῦτα λέγω·

[05137] µὴ γένοιτο·

[05138] ἀλλ' εἴ που καὶ συµβαίη κατὰ σατανικὴν περίστασιν, ἵνα φέρητε.

[05139] Ἀνδρῶν ἐστι τὸ φέρειν τῶν ἰσχυρῶν τοὺς ἀσθενεῖς.

[05140] Κἂν οἰκέτης ἀντείπῃ, φιλοσόφησον σύ·

[05141] µὴ, τί ἐκεῖνος ἄξιός ἐστιν ἀκοῦσαι, εἴπῃς ἢ πράξῃς, ἀλλὰ τί δεῖ σε καὶ ποιῆσαι καὶ εἰπεῖν.

[05142] Μηδέποτε κόρην ὑβρίζων, αἰσχρὸν ῥῆµα ἐκβάλῃς·

[05143] µηδέποτε οἰκέτην µιαρὸν εἴπῃς.

[05144] Ἐκεῖνος οὐχ ὑβρίσθη, ἀλλὰ σύ.

[05145] Οὐκ ἔστιν ἐν ἑαυτῷ εἶναι τὸν ὀργιζόµενον, ὥσπερ οὐδὲ πέλαγος κυµαινόµενον, ἢ πηγὴν µένειν καθαρὰν, βορβόρου ποθὲν
ἐµπεσόντος αὐτῇ·

[05146] οὕτω πάντα ἀναµὶξ, µᾶλλον δὲ οὕτω πάντα ἄνω καὶ κάτω γίνεται.

[05147] Κἂν τυπτήσῃς, κἂν διαῤῥήξῃς τὸν χιτωνίσκον, σὺ µείζονα τὴν βλάβην ὑπέµεινας·

[05148] ἐκείνῳ µὲν γὰρ περὶ τὸ σῶµα καὶ περὶ τὴν ἐσθῆτα ἡ πληγὴ, σοὶ δὲ περὶ τὴν ψυχήν.

[05149] Ἐκείνην διέτεµες, ἐκείνην ἔτρωσας, τὸν ἡνίοχον ἔβαλες ἀπὸ τῶν ἵππων κάτω, ὕπτιον σύρεσθαι παρεσκεύασας·

[05150] καὶ ταυτὸν γίνεται, οἷον ἐὰν ἡνίοχος ἑτέρῳ ὀργιζόµενος ἕλοιτ' ἂν σύρεσθαι.

[05151] Κἂν ἐπιπλήττῃς, κἂν νουθετῇς, κἂν ὁτιοῦν ποιῇς, ὀργῆς χωρὶς καὶ θυµοῦ.

[05152] Εἰ γὰρ ὁ ἐπιπλήττων ἰατρός ἐστι τοῦ ἁµαρτάνοντος, πῶς ἂν δύναιτο θεραπεῦσαι ἕτερον, ἑαυτὸν πρότερον κακώσας, ἑαυτὸν

147/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

µὴ θεραπεύων;

[05153] Εἴ τις, εἰπέ µοι, ἰατρὸς πορεύοιτο ἕτερον θεραπεύειν, πρότερον τὴν χεῖρα τραυµατίσας τὴν ἑαυτοῦ, πρότερον τοὺς ὀφθαλµοὺς
πηρώσας, οὕτω ποιεῖται ἐκείνου τὴν ἰατρείαν;

[05154] Οὐχὶ, φησίν.

[05155] Οὕτω καὶ σὺ κἂν ἐπιπλήττῃς, κἂν νουθετῇς, καθαρὰ βλεπέτωσάν σου οἱ ὀφθαλµοί.

[05156] Μὴ θολώσῃς τὸν νοῦν, ἐπεὶ πῶς ἡ θεραπεία γενήσεται;

[05157] [60.127] Οὐκ ἔστιν ἐν τῇ αὐτῇ γαλήνῃ εἶναι, ἀόργητον ὄντα καὶ ὀργιζόµενον.

[05158] Τί τὸν διδάσκαλον ἀπὸ τοῦ θρόνου καταστρέψας, οὕτω διαλέγῃ τῷ χαµαὶ κειµένῳ;

[05159] Οὐχ ὁρᾷς τοὺς δικάζοντας, οἳ ὅταν µέλλωσι κρίνειν, καθέζονται ἐπὶ τοῦ θρόνου, καὶ ἐν σχήµατι τῷ προσήκοντι;

[05160] Οὕτω καὶ σὺ ποίησον·

[05161] κόσµησον τὴν ψυχὴν ἐσθῆτι δικαστικῇ (αὕτη δέ ἐστιν ἡ ἐπιείκεια), καὶ τότε ἐπὶ τοῦ θρόνου δικαστὴς κάθισον.

[05162] Ἀλλ' οὐ [60.128] φοβηθήσεται, φησί.

[05163] Μᾶλλον φοβηθήσεται Τότε κἂν δίκαια λέγῃς, τῷ θυµῷ λογιεῖται ὁ οἰκέτης·

[05164] ἂν δὲ µετὰ ἐπιεικείας, ἑαυτοῦ καταγνώσεται, τὸ δὲ προηγούµενον, ἀποδέξεταί σε ὁ Θεὸς, καὶ οὕτω δυνήσῃ τῶν αἰωνίων
ἀγαθῶν ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ οἰκτιρµοῖς καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡµῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι
δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[05165] Ἀµήν.

[05166] [60.127] ΟΜΙΛΙΑ Ιςὰʹ.

[05167] Ἐλάλησε δὲ οὕτως ὁ Θεὸς λέγων, ὅτι Ἔσται τὸ σπέρµα αὐτοῦ πάροικον ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ δουλώσουσιν αὐτὸ
καὶ κακώσουσιν ἔτη τετρα κόσια·

[05168] καὶ τὸ ἔθνος, ᾧ ἐὰν δουλεύσωσι, κρινῶ

[05169] ἐγὼ, εἶπεν ὁ Θεός·

[05170] καὶ µετὰ ταῦτα ἐξελεύσον ται, καὶ λατρεύσουσί µοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ.

[05171] αʹ.

[05172] Ὅρα πρὸ πόσων ἐτῶν ἡ ἐπαγγελία καὶ ὁ τῆς ἐπαγγελίας τρόπος, καὶ οὐδαµοῦ θυσία, οὐδαµοῦ περιτοµή.

[05173] Ἐνταῦθα δείκνυσιν, ὅτι αὐτὸς αὐτοὺς ἠφίει κακῶς πάσχειν, καὶ ὅτι οὐκ ἀτιµωρητὶ ταῦτα ἔσται.

[05174] Τὸ δὲ ἔθνος, ᾧ ἐὰν δουλεύσωσι, κρινῶ ἐγὼ, εἶπεν ὁ Θεός.

[05175] Ὁρᾷς;

[05176] ὁ ἐπαγγειλάµενος, ὁ δοὺς τὴν γῆν, πρότερον τὰ κακὰ συγχωρεῖ·

[05177] οὕτω καὶ νῦν, εἰ καὶ βασιλείαν ἐπηγγείλατο, ἀλλ' ἀφίησιν ἐγγυµνάζεσθαι τοῖς πειρασµοῖς.

[05178] Εἰ ἐνταῦθα µετὰ τετρακόσια ἔτη ἡ ἐλευθερία, τί θαυµαστὸν, ἐπὶ τῆς βασιλείας εἰ τὸ αὐτὸ γίνεται;

[05179] Ὅµως γοῦν ἐποίησε, καὶ οὐκ ἴσχυσεν ὁ χρόνος ὡς ψευδῆ ἐλέγξαι τὸν λόγον, καίτοι οὐ τὴν τυχοῦσαν δουλείαν ὑπέµειναν.

[05180] Οὐ µὴν οὐδὲ µέχρι τῆς τιµωρίας τῆς ἐκείνων ἔστη, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς χρηστὰ ἐπαγγέλλεται.

[05181] Ἐµοὶ δὲ δοκεῖ διὰ τούτων αὐτοὺς καὶ ἀναµιµνήσκειν τῆς εὐεργεσίας, ἧς ἔτυχον.

[05182] Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ διαθήκην περιτοµῆς, καὶ οὕτως ἐγέννησε τὸν Ἰσαάκ.

[05183] Ἐνταῦθα λοιπὸν καθυφίησι.

[05184] Καὶ περιέτεµεν αὐτὸν τῇ ἡµέρᾳ τῇ ὀγδόῃ·

[05185] καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακὼβ, καὶ ὁ Ἰακὼβ τοὺς δώδεκα πατριάρχας.

148/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05186] Καὶ οἱ πατριάρχαι ζηλώσαντες τὸν Ἰωσὴφ, ἀπέδοντο εἰς Αἴγυπτον.

[05187] Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γέγονε·

[05188] καὶ γὰρ αὐτοῦ τύπος ὁ Ἰωσήφ·

[05189] διὸ καὶ αἰνιττόµενος, τὴν ἱστορίαν δι' ὅλου ἐπέξεισιν.

[05190] Οὐδὲν γὰρ ἔχοντες ἐγκαλεῖν, ἀλλ' ἐλθόντα ἐπὶ τροφὴν τὴν αὐτῶν, κακῶς διέθηκαν.

[05191] Καὶ ὅρα, ὅτι καὶ ἐνταῦθα πάλιν ἐπαγγελία µακρὰ, καὶ ὅµως τέλος λαµβάνει.

[05192] Καὶ ἦν ὁ Θεὸς µετ' αὐτοῦ·

[05193] τοῦτο καὶ ὑπὲρ αὐτῶν.

[05194] Καὶ ἐξείλετο αὐτὸν ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτοῦ.

[05195] Ἐνταῦθα δείκνυσιν, ὅτι οὐκ εἰδότες συνέπραττον τῇ προφητείᾳ, καὶ ὅτι αὐτοὶ αἴτιοι ἐγίνοντο, καὶ τὰ κακὰ εἰς αὐτοὺς περιετρέπετο.

[05196] Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ χάριν καὶ σοφίαν ἔναντι Φαραὼ βασιλέως Αἰγύπτου.

[05197] Χάριν ἔδωκε, καὶ ταῦτα ἐπὶ βαρβάρου ἀνδρὸς, τῷ δούλῳ καὶ αἰχµαλώτῳ·

[05198] ὃν οἱ µὲν ἀδελφοὶ ἀπέδοντο, ἐκεῖνος δὲ ἐτίµησεν.

[05199] Ἐγένετο δὲ λιµὸς ἐφ' ὅλην τὴν γῆν Αἰγύπτου καὶ Χαναὰν, καὶ θλῖψις µεγάλη, καὶ οὐχ εὕρισκον χορτάσµατα οἱ πατέρες ἡµῶν.

[05200] Ἀκούσας δὲ Ἰακὼβ ὄντα σῖτα ἐν Αἰγύπτῳ, ἐξαπέστειλε τοὺς πατέρας ἡµῶν πρῶτον.

[05201] Καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ ἀνεγνωρίσθη Ἰωσὴφ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ.

[05202] Κατῆλθον ὠνησόµενοι, καὶ ἐκείνου ἐν χρείᾳ κατέστησαν.

[05203] Τί οὖν αὐτός;

[05204] Οὐ µέχρι τούτου τὴν φιλανθρωπίαν ἐπεδείξατο, ἀλλὰ καὶ τῷ Φαραὼ ἐγνώρισε, καὶ αὐτοὺς κατήγαγε.

[05205] Καὶ φανερὸν ἐγένετο τῷ Φαραὼ τὸ γένος τοῦ Ἰωσήφ.

[05206] Ἀποστείλας δὲ [60.128.10] Ἰωσὴφ, µετεκαλέσατο τὸν πατέρα αὐτοῦ Ἰακὼβ, καὶ πᾶσαν τὴν συγγένειαν ἐν ἑβδοµήκοντα καὶ πέντε ψυχαῖς.

[05207] Κατέβη δὲ Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἐτελεύτησεν αὐτὸς καὶ οἱ πατέρες ἡµῶν.

[05208] Καὶ µετετέθησαν εἰς Συχὲµ, καὶ ἐτέθησαν ἐν τῷ µνήµατι, ὃ ὠνήσατο Ἀβραὰµ τιµῆς ἀργυρίου παρὰ τῶν υἱῶν Ἐµµὼρ τοῦ Συχέµ.

[05209] Καθὼς δὲ ἤγγιζεν χρόνος τῆς ἐπαγγελίας, ἧς ὤµοσεν ὁ Θεὸς τῷ Ἀβραὰµ, ηὔξησεν ὁ λαὸς, καὶ ἐπληθύνθη ἐν Αἰγύπτῳ, ἄχρις οὗ ἀνέστη βασιλεὺς ἕτερος,
ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ.

[05210] Πάλιν ἄλλη ἀνελπιστία·

[05211] πρώτη µὲν ὁ λιµὸς, δευτέρα τὸ ἐµπεσεῖν εἰς χεῖρας τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ τρίτη τὸ ἀναιρεῖσθαι ψῆφον δοθῆναι ὑπὸ τοῦ βασιλέως·

[05212] καὶ ὅµως διεσώθησαν τούτων ἁπάντων.

[05213] Εἶτα τὸ εὐµήχανον δεικνὺς τοῦ Θεοῦ, φησίν·

[05214] Ἐν ᾧ καιρῷ ἐγεννήθη Μωϋσῆς, καὶ ἦν ἀστεῖος τῷ Θεῷ.

[05215] Εἰ ἐκεῖνο θαυµαστὸν, ὅτι ὑπὸ ἀδελφῶν ἐπράθη, ἀλλὰ τοῦτο θαυµαστότερον, ὅτι βασιλεὺς ἔτρεφεν αὐτὸν τὸν µέλλοντα καθαιρεῖν αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, αὐτὸς
ὁ µέλλων ἀπόλλυσθαι.

[05216] Ὁρᾷς πανταχοῦ τῶν νεκρῶν σχεδὸν διατυπουµένην τὴν ἀνάστασιν;

[05217] Καίτοι οὐκ ἔστιν ἴσον αὐτόν τι τὸν Θεὸν ποιεῖν, καὶ ἀπὸ προαιρέσεως ἀνθρωπίνης τι γενέσθαι.

[05218] Ταῦτα γοῦν οὐκ ἀπὸ προαιρέσεως ἀνθρωπίνης ἦν.

[05219] Καὶ ἦν δυνατὸς ἐν λόγῳ καὶ ἔργῳ.

[05220] Τοῦτο εἶπε, κἀκεῖνον σωτῆρα καὶ τούτους περὶ τὸν εὐεργέτην ἀγνώµονας δεικνύς.

149/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05221] Καθάπερ οὖν τότε ὑπὸ τοῦ κακῶς παθόντος τοῦ Ἰωσὴφ ἐσώθησαν·

[05222] οὕτω καὶ νῦν ὑπὸ τοῦ κακῶς παθόντος ἐσώθησαν, τοῦ Μωϋσέως λέγω.

[05223] Τί γὰρ, εἰ µὴ ἀνεῖλον αὐτὸν τῷ πράγµατι;

[05224] Τῷ λόγῳ ἀνεῖλον ὥσπερ κἀκεῖνοι.

[05225] Καὶ ἐκεῖνοι µὲν ἐκ τῆς αὐτῶν εἰς ἀλλοδαπὴν καὶ ξένην ἀπέδοντο·

[05226] οὗτοι δὲ ἐκ τῆς ἀλλοτρίας εἰς ἀλλοτρίαν φυγαδεύουσι·

[05227] καὶ ἐκεῖ µὲν τροφὴν ἀποφέροντα, ἐνταῦθα δὲ συµβουλεύοντα δι' ὧν ἔσονται µετὰ Θεοῦ.

[05228] Οὕτως ἀληθὲς καὶ ἐκ τῶν νῦν οἰκονοµουµένων ἐκεῖνο τὸ ὑπὸ τοῦ Γαµαλιὴλ εἰρηµένον, ὅτι Ἐὰν ᾖ ἐκ τοῦ Θεοῦ, οὐ δύνασθε καταλῦσαι αὐτό.

[05229] Σὺ δὲ τοὺς ἐπιβουλευοµένους τῶν ἐπιβουλευόντων αἰτίους σωτηρίας γινοµένους µανθάνων, ἐκπλάγηθι τοῦ Θεοῦ τὸ εὐµήχανον καὶ τὴν σύνεσιν·

[05230] εἰ µὴ γὰρ ἐκεῖνοι ἐπεβουλεύθησαν, οὐκ ἂν οὗτοι ἐσώζοντο.

[05231] Λιµὸς ἦν, καὶ οὐκ ἀνάλωσεν αὐτούς.

[05232] Καὶ οὐ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνου ἐσώθησαν τοῦ προσδοκηθέντος ἀπολωλέναι.

[05233] Πρόσταγµα βασιλικὸν, καὶ οὐκ ἠφάνισεν αὐτούς·

[05234] ἀλλὰ τότε µᾶλλον ηὔξετο τὸ πλῆθος, ὅτε ἐκεῖνος ἀπέθανεν ὁ εἰδὼς αὐτούς.

[05235] Τὸν σωτῆρα αὐτῶν ἠβουλήθησαν ἀνελεῖν, καὶ οὐδὲ οὕτως ἴσχυσαν.

[05236] βʹ.

[05237] Ὁρᾷς, ὅτι δι' ὧν ὁ διάβολος ἐπεχείρει καταλύειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Θεοῦ, διὰ τούτων ηὔξετο;

[05238] Τοῦτο καὶ αὐτοὺς ἥρµοττε τότε εἰπεῖν, ὅτι εὐµήχανός ἐστιν ὁ Θεὸς καὶ ἀναγαγεῖν ἡµᾶς δυνατὸς ἐντεῦθεν.

[05239] Τὸ γὰρ [60.129] εὐµήχανον τοῦ Θεοῦ µάλιστα τοῦτο [ἦν], ὅτι καὶ ἐν τῇ ἀποστροφῇ ηὔξετο τὸ ἔθνος, δουλούµενον, καὶ κακούµενον, καὶ ἀναιρούµενον.

[05240] Τὸ µέγα τῆς ἐπαγγελίας τοῦτό ἐστιν.

[05241] Εἰ γὰρ ἐπὶ τῆς αὐτῶν ηὔξετο, οὐχ οὕτω θαυµαστὸν ἦν.

[05242] Καὶ οὐδὲ µικρὸν χρόνον ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας ἦσαν, ἀλλὰ τετρακόσια ἔτη.

[05243] Ἐντεῦθεν µανθάνοµεν, ὡς φιλοσοφίαν ἐπεδείξαντο µεγάλην Καὶ γὰρ οὐχ ὡς δεσπόται δούλοις αὐτοῖς ἐχρῶντο, ἀλλ' ὡς ἐχθροὶ καὶ τύραννοι.

[05244] ∆ιὸ καὶ προεῖπεν, ὅτι ἐν ἐλευθερίᾳ ἔσονται µεγάλῃ·

[05245] τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Λατρεύσουσί µοι·

[05246] καὶ ὅτι ἐνταῦθα ἐπανελεύσονται, καὶ οὐκ ἀτιµωρητί.

[05247] Καὶ ὅρα, πῶς δοκεῖ µέν τι χαρίζεσθαι τῇ περιτοµῇ, οὐδὲν δὲ δίδωσιν·

[05248] εἴ γε ἡ µὲν ἐπαγγελία πρὸ ταύτης, αὕτη δὲ µετὰ ταῦτα.

[05249] Καὶ οἱ πατριάρχαι, φησὶ, ζηλώσαντες.

[05250] Ἔνθα οὐ βλάπτει, χαρίζεται αὐτοῖς.

[05251] Πατριάρχας δέ φησι τοὺς προγόνους, ἐπειδὴ καὶ ἐν τούτοις µέγα ἐφρόνουν.

[05252] Ἄλλως δὲ καὶ δείκνυσιν, ὅτι οἱ ἅγιοι οὐχὶ ἐκτὸς ἦσαν θλίψεως, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐταῖς ὄντες µέσαις ταῖς θλίψεσι βοηθείας ἐτύγχανον.

[05253] Οἱ δὲ οὐ µόνον οὐκ ἔλυον, ἀλλὰ καὶ συνέπραττον τοῖς θλίβουσιν, ὀφείλοντες µᾶλλον αὐτὰς διακόπτειν.

[05254] Ὥσπερ οὖν οὗτοι τὸν Ἰωσὴφ ἐνδοξότερον ἐποίησαν ἀποδόµενοι, οὕτως ὁ βασιλεὺς τὸν Μωϋσῆν, κελεύσας ἀναιρεῖσθαι τὰ παιδία·

[05255] εἰ µὴ γὰρ ἐκέλευσεν, οὐκ ἂν τοῦτο ἐγίνετο.

150/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05256] Καὶ σκόπει Θεοῦ κηδεµονίαν.

[05257] Ἐκεῖνος φυγαδεύει τὸν Μωϋσῆν·

[05258] ὁ δὲ οὐ κωλύει, τὸ µέλλον οἰκονοµῶν, ἵνα ἐκεῖ τῆς ὄψεως τύχῃ ἄξιος γενόµενος.

[05259] Οὕτω καὶ τὸν δοῦλον τὸν πραθέντα ποιεῖ ἐκεῖ βασιλέα, ἔνθα ἐνοµίζετο δοῦλος εἶναι.

[05260] Ὥσπερ δὲ οὗτος ἐκεῖ βασιλεύει, ἔνθα αὐτὸν ἐπώλησαν·

[05261] οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐν τῷ θανάτῳ τὴν δύναµιν ἐπιδείκνυται.

[05262] Τοῦτο οὐχὶ τιµῆς µόνον ἦν, ἀλλὰ καὶ τοῦ θαῤῥεῖν τῇ οἰκείᾳ δυνάµει.

[05263] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[05264] Καὶ κατέστησεν αὐτὸν ἡγούµενον ἐπ' Αἴγυπτον καὶ ὅλον τὸν οἶκον αὐτοῦ.

[05265] Ὅρα διὰ λιµὸν οἷα κατασκευάζει.

[05266] Ἐν ἑβδοµήκοντα καὶ πέντε ψυχαῖς κατέβη, φησὶν, Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον.

[05267] Καὶ ἐτελεύτησεν αὐτὸς καὶ οἱ πατέρες ἡµῶν.

[05268] Καὶ µετετέθησαν εἰς Συχὲµ, καὶ ἐτέθησαν ἐν τῷ µνήµατι, ὃ ὠνήσατο Ἀβραὰµ τιµῆς ἀργυρίου παρὰ τῶν υἱῶν Ἐµµὼρ τοῦ Συχέµ.

[05269] ∆είκνυσιν, ὅτι οὐδὲ µέχρι ταφῆς κύριοι ἦσαν.

[05270] Καθὼς δὲ ἤγγιζεν ὁ χρόνος τῆς ἐπαγγελίας, ἧς ὤµοσεν ὁ Θεὸς τῷ Ἀβραὰµ, ηὔξησεν ὁ λαὸς, καὶ ἐπληθύνθη ἐν Αἰγύπτῳ, ἄχρις οὗ ἀνέστη βασιλεὺς ἕτερος,
ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ.

[05271] Ὅρα, ὅτι οὐδὲ ἐν τοῖς τοσούτοις ἔτεσιν αὐτοὺς αὔξει, ἀλλ' ὅτε ἔµελλεν ἐγγίζειν τὸ τέλος·

[05272] καίτοι ἤδη τετταρακόσια ἔτη ἦν παρελθόντα καὶ πλείονα ἐν Αἰγύπτῳ.

[05273] Τὸ γοῦν θαυµαστὸν τοῦτό ἐστιν.

[05274] Οὗτος, φησὶ, κατασοφισάµενος τὸ γένος ἡµῶν, ἐκάκωσε τοὺς πατέρας ἡµῶν τοῦ ποιεῖν ἔκθετα τὰ βρέφη αὐτῶν εἰς τὸ µὴ ζωογονεῖσθαι.

[05275] Κατασοφισάµενος εἶπεν, αἰνιττόµενος τὴν λάθρα ἀναίρεσιν·

[05276] οὐ γὰρ ἐβούλετο φανερῶς αὐτοὺς ἀναιρεῖν·

[05277] διὸ καὶ ἐπήγαγε τοῦτο δηλῶν·

[05278] Ποιεῖν ἔκθετα τὰ βρέφη.

[05279] Ἐν ᾧ καιρῷ ἐγεννήθη Μωϋσῆς, καὶ ἦν ἀστεῖος τῷ Θεῷ.

[05280] Τοῦτο τὸ θαυµαστὸν, ὅτι ὁ προστάτης µέλλων ἔσεσθαι οὐδὲ µετὰ ταῦτα οὐδὲ πρὸ τούτου, ἀλλ' ἐν αὐτῷ µέσῳ τῷ θυµῷ τίκτεται.

[05281] Καὶ ἀνατρέφεται µῆνας τρεῖς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ πατρός.

[05282] [60.130] Ὅτε τοίνυν τὰ ἀνθρώπινα ἀπηλπίσθη καὶ ἔῤῥιψαν αὐτὸν, τότε τοῦ Θεοῦ ἡ οἰκονοµία ἐδείχθη διαλάµπουσα.

[05283] Ἐκτεθέντα δὲ αὐτὸν ἀνείλετο ἡ θυγάτηρ Φαραὼ, καὶ ἀνεθρέψατο αὐτὸν ἑαυτῇ εἰς υἱόν.

[05284] Οὐδαµοῦ ναὸς, οὐδαµοῦ θυσία, τοσούτων οἰκονοµιῶν γενοµένων.

[05285] Καὶ ἀνετράφη ἐν οἴκῳ βαρβαρικῷ.

[05286] Καὶ ἐπαιδεύθη Μωϋσῆς πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων·

[05287] ἦν δὲ δυνατὸς ἐν λόγοις καὶ ἔργοις.

[05288] Ἐµοὶ θαυµάζειν ἐπέρχεται, πῶς τεσσαράκοντα ἔτη ἦν ἐκεῖ, καὶ οὐχ ἑάλω ἐκ τῆς περιτοµῆς·

[05289] µᾶλλον δὲ, πῶς ἐν ἀσφαλείᾳ ὄντες τὰ αὑτῶν παρορῶσι καὶ οὗτος καὶ ὁ Ἰωσὴφ, ἵνα καὶ ἑτέρους σώσωσιν.

[05290] Ὡς δὲ ἐπληροῦτο αὐτῷ τεσσαρακονταετὴς χρόνος, ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἐπισκέψασθαι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ.

[05291] Καὶ ἰδών τινα ἀδικούµενον, ἠµύνατο, καὶ ἐποίησεν ἐκδίκησιν τῷ καταπονουµένῳ, πατάξας τὸν Αἰγύπτιον.

151/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05292] Ἐνόµιζε δὲ συνιέναι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ χειρὸς αὐτοῦ δίδωσιν αὐτοῖς σωτηρίαν·

[05293] οἱ δὲ οὐ συνῆκαν.

[05294] Ὅρα, πῶς τέως οὐ δοκεῖ φορτικὸς, ἀλλὰ τοσαῦτα δηµηγορεῖ, καὶ ἀκούειν ἀνέχονται·

[05295] οὕτως αὐτοὺς τῇ τοῦ προσώπου χάριτι εἷλεν.

[05296] Ἐνόµιζε, φησὶ, συνιέναι τοὺς ἀδελφούς.

[05297] Καίτοι διὰ τῶν ἔργων ἡ προστασία ἐγένετο, καὶ οὐκ ἦν συνέσεως ἐνταῦθα χρεία·

[05298] ἀλλ' ὅµως οὐδὲ οὕτως συνίεσαν.

[05299] Ὁρᾷς, πῶς µετὰ ἐπιεικείας διαλέγεται, καὶ πῶς δείξας τὸν θυµὸν ἐπ' ἐκείνου, δείκνυσι τὸ ἥµερον ἐπὶ τούτου;

[05300] Τῇ τε ἐπιούσῃ ἡµέρᾳ ὤφθη αὐτοῖς µαχοµένοις, καὶ συνήλασεν αὐτοὺς εἰς εἰρήνην, εἰπών·

[05301] Ἄνδρες, ἀδελφοί ἐστε, ἱνατί ἀδικεῖτε ἀλλήλους;

[05302] Ὁ δὲ ἀδικῶν τὸν πλησίον ἀπώσατο αὐτὸν, εἰπών·

[05303] Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστὴν ἐφ' ἡµᾶς;

[05304] Μὴ ἀνελεῖν µε σὺ θέλεις, ὃν τρόπον ἀνεῖλες χθὲς τὸν Αἰγύπτιον;

[05305] Ἀπὸ τῆς αὐτῆς γνώµης τὰ αὐτὰ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν φαίνονται λέγοντες·

[05306] Οὐκ ἔχοµεν βασιλέα, εἰ µὴ Καίσαρα.

[05307] Οὕτως ἔθος ἀεὶ ποιεῖν Ἰουδαίοις καὶ εὐεργετουµένοις.

[05308] Εἶδες ἄνοιαν;

[05309] τὸν µέλλοντα σώζειν αὐτοὺς διαβάλλουσι, δι' ὧν φασιν, Ὃν τρόπον ἀνεῖλες χθὲς τὸν Αἰγύπτιον.

[05310] Καὶ ἔφυγε Μωϋσῆς ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ·

[05311] καὶ ἐγένετο πάροικος ἐν γῇ Μαδιὰµ, οὗ ἐγέννησεν υἱοὺς δύο.

[05312] Φεύγει, καὶ οὐδὲ ἡ φυγὴ ἔσβεσε τὴν οἰκονοµίαν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ ὁ θάνατος.

[05313] Καὶ πληρωθέντων ἐτῶν τεσσαράκοντα, ὤφθη αὐτῷ ἐν τῇ ἐρήµῳ τοῦ ὄρους Σινᾶ ἄγγελος Κυρίου ἐν φλογὶ πυρὸς βάτου.

[05314] γʹ.

[05315] Ὁρᾷς, πῶς οὐδὲ χρόνῳ διακόπτεται ἡ οἰκονοµία;

[05316] Ὅτε γὰρ φυγὰς ἦν, ὅτε ξένος, ὅτε πολὺν χρόνον ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας πεποίηκεν, ὡς καὶ παῖδας ποιῆσαι δύο, ὅτε οὐκέτι προσεδόκησεν ἀναστρέφειν,
τότε ἄγγελος αὐτῷ ἐπιφαίνεται.

[05317] Τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἄγγελον καλεῖ, καθάπερ καὶ ἄνθρωπον.

[05318] Καὶ ποῦ φαίνεται;

[05319] Ἐν τῇ ἐρήµῳ, οὐκ ἐν ναῷ.

[05320] Ὁρᾷς, πόσα γίνεται θαύµατα, καὶ οὐδαµοῦ ναὸς, οὐδαµοῦ θυσία;

[05321] Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἐν τῇ ἐρήµῳ ἁπλῶς, ἀλλ' ἐν τῇ βάτῳ.

[05322] Ὁ δὲ Μωϋσῆς ἰδὼν, ἐθαύµασε τὸ ὅραµα·

[05323] προσερχοµένου δὲ αὐτοῦ κατανοῆσαι, ἐγένετο φωνὴ Κυρίου.

[05324] Ἰδοὺ καὶ φωνῆς ἠξιώθη.

[05325] Ἐγὼ ὁ Θεὸς τῶν πατέρων σου, ὁ Θεὸς Ἀβραὰµ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ.

[05326] Οὐ µόνον ἐνταῦθα δείκνυσιν, ὅτι ὁ ὀφθεὶς αὐτῷ ἄγγελος ἦν ὁ µεγάλης βουλῆς Ἄγγελος·

152/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05327] ἀλλὰ δείκνυσι καὶ τὴν φιλανθρωπίαν ὅσην ποιεῖται ὁ Θεὸς διὰ τῆς ἐπιφανείας.

[05328] Ἔντροµος δὲ γενόµενος Μωϋσῆς, οὐκ ἐτόλµα κατανοῆσαι.

[05329] Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Κύριος·

[05330] Λῦσον τὸ ὑπόδηµα τῶν ποδῶν σου.

[05331] Ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ ἕστηκας, γῆ ἁγία ἐστίν.

[05332] Οὐδαµοῦ ναὸς, καὶ ὁ τόπος ἅγιος τῇ ἐπιφανείᾳ καὶ ἐνερ [60.131] γείᾳ τοῦ Χριστοῦ.

[05333] Πολλῷ θαυµασιώτερον τοῦτο τοῦ τόπου ἐν τοῖς Ἁγίοις τῶν ἁγίων·

[05334] ἐκεῖ γὰρ οὐδαµοῦ ἐφάνη οὕτως ὁ Θεὸς, οὐδαµοῦ οὕτως ἔντροµος γέγονε Μωϋσῆς.

[05335] Εἶδες τὴν φιλανθρωπίαν;

[05336] Ὅρα λοιπὸν καὶ τὴν κηδεµονίαν.

[05337] Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ µου, φησὶ, τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῦ στεναγµοῦ αὐτῶν ἤκουσα, καὶ κατέβην ἐξελέσθαι αὐτούς.

[05338] Καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστείλω σε εἰς Αἴγυπτον.

[05339] Ὅρα, πῶς δείκνυσιν, ὅτι καὶ δι' εὐεργεσιῶν, καὶ διὰ κολάσεων καὶ διὰ θαυµάτων ἐπήγετο αὐτούς·

[05340] οἱ δὲ οἱ αὐτοὶ ἦσαν.

[05341] Οὕτως ἐντεῦθεν µανθάνοµεν, ὅτι πανταχοῦ πάρεστιν ὁ Θεός.

[05342] Ταῦτα ἀκούοντες, καὶ ἡµεῖς ἐν ταῖς θλίψεσι πρὸς αὐτὸν καταφεύγωµεν.

[05343] Καὶ τοῦ στεναγµοῦ γὰρ αὐτῶν, φησὶν, ἤκουσα.

[05344] Οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Ἤκουσα, ἀλλὰ, διὰ τὰς συµφοράς.

[05345] Εἰ δέ τις λέγοι, Καὶ τίνος ἕνεκεν αὐτοὺς εἴασε κακωθῆναι οὕτως;

[05346] ἀκουέτω, ὅτι µάλιστα µὲν οὖν παντὶ δικαίῳ αἱ

[05347] κακώσεις αἴτιαι µισθῶν γίνονται·

[05348] ἢ καὶ διὰ τοῦτο αὐτοὺς ἀφῆκε κακοῦσθαι, ἵνα τὴν αὐτοῦ δύναµιν καὶ ἐντεῦθεν δείξῃ διαλάµπουσαν, κἀκείνους δι' ὧν ἐκακοῦντο εἰς πάντα
παιδεύσῃ φιλοσοφεῖν.

[05349] Ὅρα γοῦν, ὅτε ἦσαν ἐν τῇ ἐρήµῳ, οὐ µόνον ἐλιπάνθησαν, ἐπαχύνθησαν, ἐπλατύνθησαν, ἀλλὰ καὶ ἐγκατέλιπον τὸν Θεόν.

[05350] Πανταχοῦ γὰρ ἡ ἄνεσις, ἀγαπητὲ, κακόν.

[05351] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ἐξ ἀρχῆς τῷ Ἀδὰµ ἔλεγεν·

[05352] Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου.

[05353] Ἵνα τοίνυν ἐκ τῆς πολλῆς κακώσεως εἰς ἄνεσιν ἐλθόντες µὴ ὑβρίσωσι, θλίβεσθαι αὐτοὺς συγχωρεῖ·

[05354] µέγα γὰρ ἡ θλῖψις ἀγαθόν.

[05355] Καὶ ὅτι ἀγαθὸν, ἄκουε τοῦ ∆αυῒδ λέγοντος·

[05356] Ἀγαθόν µοι ὅτι ἐταπείνωσάς µε.

[05357] Εἰ δὲ τοῖς µεγάλοις καὶ θαυµαστοῖς ἀνδράσι µέγα ἡ θλῖψις, πολλῷ µᾶλλον ἡµῖν.

[05358] Εἰ βούλεσθε δὲ, καὶ αὐτὴν ἐφ' ἑαυτῆς τὴν θλῖψιν ἐξετάσωµεν.

[05359] Ἔστω τις χαίρων σφόδρα καὶ γεγηθὼς καὶ διαχεόµενος·

[05360] τί ἀσχηµονέστερον, τί ἀνοητότερον τούτου;

[05361] Ἔστω τις ἀλγῶν καὶ ἀθυµῶν·

153/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05362] τί τούτου φιλοσοφώτερον;

[05363] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφὸς παραινεῖ λέγων·

[05364] Κρεῖττον εἰς οἰκίαν πένθους εἰσελθεῖν, ἢ εἰς οἰκίαν γέλωτος.

[05365] Τάχα καὶ διαµωκᾶσθε τὰ λεγόµενα.

[05366] Πλὴν ἴδωµεν, οἷος ἦν ὁ Ἀδὰµ ἐν παραδείσῳ, καὶ οἷος µετὰ ταῦτα ἦν·

[05367] οἷος ἦν ὁ Κάϊν πρὸ τούτου, καὶ οἷος ἦν µετὰ ταῦτα.

[05368] Οὐχ ἕστηκεν ἐπὶ τῆς οἰκείας ἕδρας ἡ ψυχὴ, ἀλλ' ὥσπερ ὑπό τινος πνεύµατος αἴρεται τῆς ἡδονῆς καὶ κουφίζεται, οὐδὲν ἔχουσα βέβαιον.

[05369] Καὶ γὰρ καὶ πρὸς ἐπαγγελίας ἐστὶν εὔκολος, καὶ πρὸς ὑποσχέσεις πρόχειρος, καὶ πολὺς ὁ σάλος τῶν λογισµῶν.

[05370] Ἐντεῦθεν ἄκαιρος γέλως, φαιδρότης οὐκ ἔχουσα λόγον, ῥηµάτων ὕθλος πολὺς καὶ περιττός.

[05371] Καὶ τί λέγω τοὺς ἄλλους;

[05372] Τῶν ἁγίων ἕνα προχειρισώµεθα, καὶ ἴδωµεν τίς µὲν ἦν ἐν ἡδονῇ ζῶν, τίς δὲ πάλιν ἐν ἀθυµίᾳ.

[05373] Βούλεσθε οὖν τὸν ∆αυῒδ ἴδωµεν;

[05374] Ὅτε τοίνυν οὗτος ἐν ἡδονῇ ἦν καὶ ἐν χαρᾷ ἀπὸ τῶν πολλῶν τροπαίων, ἀπὸ τῆς νίκης, ἀπὸ τῶν στεφάνων, ἀπὸ τῆς τρυφῆς, ἀπὸ τοῦ θαῤῥεῖν, ὅρα, οἷα καὶ
εἶπε καὶ ἔπραξεν·

[05375] Ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ εὐθηνίᾳ µου, Οὐ µὴ σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνα.

[05376] Ἐπειδὴ δὲ ἐν θλίψει γέγονεν, ἄκουσον τί λέγει·

[05377] Κα

[05378] ὶ ἐὰν εἴπῃ µοι·

[05379] οὐ τεθέληκά σε, ἰδοὺ ἐγὼ, ποιείτω µοι τὸ ἀρεστὸν ἐνώπιον αὐτοῦ.

[05380] Τί τούτων φιλοσοφώτερον τῶν ῥηµάτων;

[05381] Ὅ τι ἂν ᾖ τῷ Θεῷ, φησὶ, φίλον, ταύτῃ ἔστω.

[05382] Καὶ πάλιν τῷ Σαοὺλ, ἔλεγεν·

[05383] Εἰ δὲ Κύριος ἐπισείει σε ἐπ' ἐµὲ, ὀσφρανθείη ἡ θυσία σου.

[05384] Καὶ τότε µὲν ἐν θλίψει ὢν, καὶ ἐχθρῶν ἐφείδετο·

[05385] µετὰ δὲ ταῦτα οὐδὲ φί [60.132] λων, οὐδὲ τῶν ἠδικηκότων οὐδέν.

[05386] Πάλιν ὁ Ἰακῶβ, ὅτε ἐν θλίψει γέγονεν, ἔλεγεν·

[05387] Ἐὰν δῷ µοι Κύριος ἄρτον φαγεῖν, καὶ ἱµάτιον περιβαλέσθαι.

[05388] Καὶ ὁ τοῦ Νῶε υἱὸς πρὸ µὲν τούτου οὐδὲν τοιοῦτον ἐποίησεν·

[05389] ἐπειδὴ δὲ ἐθάῤῥησεν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας, ἀκούεις οἷος γέγονεν ὑβριστής.

[05390] Καὶ ὁ Ἐζεκίας ὅτε µὲν ἦν ἐν θλίψει, ὅρα οἷα ἐποίει ὑπὲρ τῆς σωτηρίας·

[05391] σάκκον γὰρ περιεβάλετο, καὶ εἰς γῆν ἐκάθισεν·

[05392] ἐπειδὴ δὲ γέγονεν ἐν ἡδονῇ, ἔπεσεν ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς καρδίας αὐτοῦ.

[05393] ∆ιὰ τοῦτο καὶ Μωϋσῆς παραινεῖ λέγων·

[05394] Φαγὼν καὶ πιὼν καὶ ἐµπλησθεὶς, µνήσθητι Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου.

[05395] Ἀπόκρηµνος γάρ ἐστιν ὁ τόπος ὁ τῆς τρυφῆς, καὶ λήθην τοῦ Θεοῦ ἐµποιεῖ.

[05396] Ὅτε ἐθλίβοντο οἱ Ἰσραηλῖται, πολλῷ πλείους ἐγίνοντο·

[05397] ἐπειδὴ δὲ αὐτοὺς εἴασε, τότε πάντες ἀπώλοντο.

154/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05398] Καὶ τί λέγω ἀπὸ τῶν παλαιῶν τὰ παραδείγµατα;

[05399] Ἴδωµεν ἀφ' ἡµῶν, εἰ δοκεῖ.

[05400] Ἡµῶν ὅταν ἐν εὐπραγίᾳ ὦσιν οἱ πλείους, τετυφωµένοι γίνονται, πᾶσιν ἐχθροὶ, ὀργίλοι τῆς ἐξουσίας παρούσης·

[05401] ἀφαιρεθείσης δὲ, ἥµεροι, ταπεινοὶ, πρᾶοι, τῆς οἰκείας φύσεως εἰς ἔννοιαν ἔρχονται.

[05402] Καὶ ὅτι οὕτως ἔχει, δείκνυσι καὶ ὁ ∆αυῒδ λέγων·

[05403] Ἐκράτησεν αὐτοὺς ἡ ὑπερηφανία εἰς τέλος·

[05404] ἐξελεύσεται ὡς ἐκ στέατος ἡ ἀδικία αὐτῶν.

[05405] Ταῦτα δή µοι εἴρηται, ἵνα µὴ ἐκ παντὸς τρόπου τὴν χαρὰν ζητῶµεν.

[05406] Καὶ πῶς, φησὶν, ὁ Παῦλος λέγει, Χαίρετε πάντοτε;

[05407] Οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Χαίρετε, ἀλλὰ προσέθηκεν, Ἐν Κυρίῳ.

[05408] δʹ.

[05409] Αὕτη µεγίστη χαρά·

[05410] τοιαύτην καὶ οἱ ἀπόστολοι ἔχαιρον·

[05411] χαρὰ κέρδος φέρουσα, ἡ ἀπὸ δεσµωτηρίων, ἡ ἀπὸ µαστίγων, ἡ ἀπὸ διωγµῶν, ἡ ἀπὸ τοῦ κακῶς ἀκούειν, ἡ ἀπὸ τῶν λυπηρῶν πάντως ἔχουσα τὴν ἀρχὴν
καὶ τὴν ῥίζαν καὶ τὴν ὑπόθεσιν·

[05412] ὅθεν καὶ εἰς χρηστὸν ἀπαντᾷ τέλος.

[05413] Ἡ δὲ τοῦ κόσµου τοὐναντίον, ἄρχεται µὲν ἀπὸ τῶν ἡδέων, τελευτᾷ δὲ εἰς τὰ

[05414] λυπηρά.

[05415] Οὐδὲ ἐγὼ κωλύω χαίρειν κατὰ Κύριον, ἀλλὰ καὶ σφόδρα παραινῶ.

[05416] Ἐµαστίζοντο οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἔχαιρον·

[05417] ἐδέδεντο, καὶ εὐχαρίστουν·

[05418] ἐλιθάζοντο, καὶ ἐκήρυττον.

[05419] Ταύτην καὶ ἐγὼ βούλοµαι τὴν χαράν·

[05420] ἀπ' οὐδενὸς σωµατικοῦ τὴν ἀρχὴν ἔχει, ἀλλ' ἀπὸ πραγµάτων πνευµατικῶν.

[05421] Οὐκ ἔστι τὸν κατὰ κόσµον χαίροντα ὁµοῦ καὶ κατὰ Θεὸν χαίρειν·

[05422] πᾶς γὰρ ὁ κατὰ κόσµον χαίρων, ἐπὶ πλούτῳ χαίρει, ἐπὶ τρυφῇ, ἐπὶ δόξῃ καὶ δυναστείᾳ, ἐπὶ ἀλαζονείᾳ·

[05423] ὁ δὲ κατὰ Θεὸν, ἐπὶ ἀτιµίᾳ τῇ δι' αὐτὸν, ἐπὶ πενίᾳ, ἐπὶ ἀκτηµοσύνῃ, ἐπὶ νηστείᾳ, ἐπὶ ταπεινοφροσύνῃ.

[05424] Ὁρᾷς, ὅτι ἐναντίαι αἱ ὑποθέσεις;

[05425] Ὅσοι ἔξω χαρᾶς εἰσιν ἐνταῦθα, καὶ λύπης·

[05426] καὶ ὅσοι ἔξω λύπης ἐνταῦθα, καὶ ἡδονῆς.

[05427] Καὶ ὄντως ταῦτά ἐστι τὰ ποιοῦντα ἀληθῆ χαρὰν, ἐπεὶ ἐκεῖνα ὄνοµα µόνον ἔχει χαρᾶς, τὸ δὲ πᾶν ἐν λύπῃ κεῖται.

[05428] Πόσην ἀνίαν ὁ ἀλαζὼν ἔχει! πῶς διακόπτεται ἐν αὐτῷ τῷ ἀλαζονεύεσθαι, µυρίας ἑαυτῷ µηχανώµενος ὕβρεις, πολὺ τὸ µῖσος, µεγάλην τὴν ἀπέχθειαν,
πολὺν τὸν φθόνον, πολλὴν τὴν βασκανίαν! κἂν γὰρ παρὰ τῶν µειζόνων ὑβρισθῇ, ἀλγεῖ·

[05429] κἂν µὴ πάντων κατεξαναστῇ, δάκνεται.

[05430] Ὁ δὲ ταπεινὸς ἐν πολλῇ ἐστι τῇ ἡδονῇ, παρ' οὐδενὸς προσδοκῶν τιµήν·

[05431] ἂν µὲν οὖν τιµηθῇ, ἥσθη, ἂν δὲ µὴ τιµηθῇ, οὐκ ἤλγησεν, ἀλλ' ἀγαπᾷ, ὅτι οὐκ ἐτιµήθη.

[05432] Ἄρ' οὖν ἐκ τοῦ µὴ ζητεῖν τιµὴν καὶ τιµᾶσθαι, πολλὴ ἡ ἡδονή.

155/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05433] Ἐκεῖ δὲ τοὐναντίον, καὶ ζητεῖ τιµὴν, καὶ οὐ τιµᾶται.

[05434] Οὐχ ὁµοίως δὲ ἥδεται τιµὴν ὁ ζητῶν, καὶ ὁ µὴ ζητῶν.

[05435] [60.133] Οὗτος ὅσον ἂν λάβη, οὐδὲν ἡγεῖται εἰληφέναι·

[05436] ἐκεῖνος κἂν τὸ µικρὸν δῷς, ὡς τὸ πᾶν εἰληφὼς δέχεται.

[05437] Πάλιν ὁ τρυφῶν µυρία πράγµατα ἔχει, κἂν ἐξ εὐκολίας καὶ ὥσπερ ἀπὸ πηγῶν αὐτῷ τὰ τῶν προσόδων ἐπιῤῥέῃ, τὰ ἀπὸ τῆς τρυφῆς δεινὰ δέδοικε, καὶ
τὸ ἄδηλον τοῦ µέλλοντος·

[05438] οὗτος δὲ ἀεὶ ἐν ἀσφαλείᾳ ἐστὶ καὶ ἐν ἡδονῇ, ἐθίσας ἑαυτὸν ἐν λιτότητι διαίτης.

[05439] Οὐ γὰρ οὕτως ἑαυτὸν ταλανίζει, ὅτι µὴ µετέχει τραπέζης πολυτελοῦς, ὡς τρυφᾷ, τὸ τοῦ µέλλοντος ἄδηλον µὴ δεδοικώς.

[05440] Τὰ δὲ ἐκ τῆς τρυφῆς ὅσα δεινὰ, οὐδεὶς ἀγνοεῖ·

[05441] ἀναγκαῖον δὲ καὶ νῦν εἰπεῖν.

[05442] ∆ιπλοῦς ὁ πόλεµος, τοῦ σώµατος, λέγω, καὶ τῆς ψυχῆς·

[05443] διπλοῦς ὁ χειµὼν, διπλᾶ τὰ νοσήµατα·

[05444] καὶ οὐ τοῦτο µόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ ἀνίατα·

[05445] καὶ µεγάλας φέρουσι ταῦτα τὰς συµφοράς.

[05446] Ἀλλ' οὐχ ἡ εὐτέλεια τοιοῦτον, ἀλλὰ διπλῆ ἡ ὑγεία, διπλᾶ τὰ ἀγαθά.

[05447] Ὕπνος ὑγείας, φησὶν, ἐν ἐντέρῳ µετρίῳ.

[05448] Πανταχοῦ γὰρ τὸ µὲν σύµµετρον ποθεινὸν, τὸ δὲ ἄµετρον οὐκέτι.

[05449] Ὅρα γάρ·

[05450] Σπινθῆρι µικρῷ πολὺν ξύλων ἐπίθες φορυτὸν, καὶ οὐκέτι πῦρ τὸ λάµπον, ἀλλὰ καπνὸν ὄψει σφόδρα ἀηδῆ.

[05451] Ἀνδρὶ λίαν ἰσχυρῷ καὶ µεγάλῳ φορτίον ἐπίθες τὸ τὴν ἰσχὺν ὑπερβαῖνον, καὶ ὄψει µετὰ τοῦ φορτίου χαµαὶ κείµενον καὶ ἐῤῥιµµένον.

[05452] Πολὺν τὸν φόρτον ἔµβαλε τῷ πλοίῳ, καὶ χαλεπὸν εἰργάσω τὸ ναυάγιον.

[05453] Τοιοῦτο δή τι καὶ ἡ τρυφή ἐστι.

[05454] Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν ὑπεράντλων πλοίων, πολὺς ὁ θόρυβος τῶν ναυτῶν, τοῦ κυβερνήτου, τοῦ πρωρέως, τῶν ἐπιβατῶν, τὰ µὲν ἄνωθεν ῥιπτούντων εἰς
τὸ πέλαγος, τὰ δὲ κάτωθεν·

[05455] οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, τὰ µὲν ἄνωθεν ἐµοῦντες, τὰ δὲ κάτωθεν, καὶ ἑαυτοὺς διαφθείροντες, ἀπόλλυνται.

[05456] Καὶ τὸ δὴ πάντων αἰσχρότερον, ὅτι αὐτὸ τὸ στόµα τὴν χρῆσιν ἀναλαµβάνει τῶν ὄπισθεν µορίων, καὶ γίνεται ἐκείνων ἀτιµότερον.

[05457] Εἰ δὲ ἐν τῷ στόµατι τοσαύτη ἀσχηµοσύνη, ἐννόησον ἐν τῇ ψυχῇ.

[05458] Καὶ γὰρ ἐκεῖ πάντα γνόφος, πάντα θύελλα, πάντα σκότος, πολλὴ τῶν λογισµῶν σύγχυσις, πιεζοµένων, θλιβοµένων, τῆς ψυχῆς αὐτῆς τὴν ἐπήρειαν βοώσης.

[05459] Ἐντεῦθεν καὶ αὐτοὶ οἱ γαστριζόµενοι ἀλλήλους αἰτιῶνται, δυσχεραίνουσι, σπεύδουσι τὴν ἔνδον ἀποῤῥίψασθαι κόπρον.

[05460] Ὅµως καὶ µετὰ τὸ ῥιφῆναι, οὐδὲ οὕτως ὁ σάλος παύεται·

[05461] ἀλλὰ καὶ πυρετοὶ ἐντεῦθεν καὶ νόσοι.

[05462] Ναὶ, φησὶ, νοσοῦσι καὶ ἀσχηµονοῦσι·

[05463] λόγος εἰκῆ ταῦτα διεξιὼν, καὶ νόσους ἡµῖν καταλέγων·

[05464] νοσῶ γὰρ ἐγὼ, καὶ σπῶµαι ἐγὼ, καὶ ἀσχηµονῶ ἐγὼ, ὁ µὴ ἔχων φαγεῖν·

[05465] τούτους δὲ τοὺς τρυφῶντας ἔστιν εὐπαθοῦντας ἰδεῖν, σφριγῶντας, χαίροντας, φεροµένους ἐφ' ἵππων.

[05466] Οἴµοι! θρήνων γὰρ ἄξια ταῦτα τὰ ῥήµατα.

[05467] Τοὺς δὲ ποδαλγοῦντας, τοὺς ἐπὶ δίφρων φεροµένους, τοὺς καταδεσµουµένους, πόθεν ὁρῶµεν, εἰπέ µοι;

156/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05468] Καὶ εἰ µὴ τὸ πρᾶγµα ὕβριν ἐνόµιζον, καὶ ὀνειδιστικῶς µε ταῦτα [60.134] λέγειν ἡγοῦντο, ἤδη ἂν καὶ ὀνοµαστὶ παρήγαγον αὐτούς.

[05469] Ἀλλ' εἰσί τινες, οἳ καὶ ὑγιαίνουσι, φησίν.

[05470] Ἐπειδὴ µὴ µόνον τρυφῇ προσανέχουσιν, ἀλλὰ καὶ πόνοις.

[05471] Ἐπεὶ δός µοι ἄνθρωπον διαπαντὸς πιαινόµενον, ἀνενέργητον κείµενον, µηδὲν πονοῦντα, ἰδεῖν ὑγιαίνοντα.

[05472] Ἀλλ' οὐκ ἂν εὕροις.

[05473] Κἂν γὰρ µυρίων ἰατρῶν πλῆθος συνέλθῃ, ἐξελεῖν αὐτὸν οὐ µὴ δυνηθῇ τῶν νοσηµάτων, διηνεκῶς γαστριζόµενον·

[05474] οὐδὲ γὰρ ἔχει τὸ πρᾶγµα φύσιν.

[05475] Ἐγὼ δὲ καὶ ἰατρικὸν ὑµῖν ἐρῶ λόγον·

[05476] Τῶν εἰς τὴν γαστέρα καταβαλλοµένων, οὐ τὸ πᾶν γίνεται τροφή·

[05477] ἐπεὶ µηδὲ ἐν αὐτῇ τῇ τῆς τροφῆς φύσει τὸ πᾶν ἐστι τρόφιµον, ἀλλ' ἔστι τὸ µὲν αὐτῆς εἰς διαχώρησιν µεριζόµενον, τὸ δὲ εἰς τροφήν.

[05478] Ἂν µὲν οὖν σύµµετρα δοὺς τέλεον κατεργασθῇ, τοῦτο γίνεται, καὶ τὴν οἰκείαν ἔλαβε χώραν, καὶ τὸ µὲν ὑγιὲς καὶ χρηστὸν εἰς τὸν οἰκεῖον ἀνέδραµε τόπον,
τὸ δὲ περιττὸν καὶ ἄχρηστον ὑπεξῆλθε καὶ ἐξεχώρησεν·

[05479] ἂν δὲ πλῆθος, καὶ ὅσον αὐτοῦ τρόφιµον, καὶ τοῦτο γίνεται βλαβερόν.

[05480] Ὡς ἐπὶ ὑποδείγµατος δὲ τοιοῦτον ἐρῶ, ἵνα σαφέστερον, ὃ λέγω, ὑµῖν γένηται·

[05481] Τοῦ σίτου τὸ µέν ἐστι σεµίδαλις, τὸ δὲ ἄλευρον, τὸ δὲ πίτυρον.

[05482] Ἂν µὲν οὖν ἡ µύλη λάβῃ, ἃ δύναται ἀλεῖν, ἀπέκρινε ταῦτα πάντα·

[05483] ἂν δὲ πλέον ἐπιβάλῃς, πάντα συγκέχυται.

[05484] Πάλιν ὁ οἶνος ἂν τῆς προσηκούσης κατεργασίας τύχῃ, καὶ τῆς τῶν ὡρῶν κράσεως, πρότερον µὲν πάντα ὁµοῦ γίνεται, µετὰ δὲ ταῦτα τὸ µὲν αὐτοῦ εἰς
τρύγα ὑφιζάνει, τὸ δὲ εἰς ἀφρὸν ἀνατρέχει, τὸ δὲ µένει ἀπόλαυσις τῶν µετεχόντων, καὶ τοῦτό ἐστι τὸ χρηστὸν, καὶ οὐκ ἄν ποτε ταχέως τοῦτο τραπείη·

[05485] πρότερον δὲ οὔτε οἶνός ἐστιν, οὔτε τρὺξ, πάντων µιχθέντων.

[05486] Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς θαλάττης ἴδοι τις ἂν, ὅταν ὑπερβολὴ χειµῶνος γένηται.

[05487] Καθάπερ οὖν τότε τοὺς ἰχθύας ὁρῶµεν νεκροὺς ἐπιπλέοντας τοὺς ὑπὸ τοῦ ψύχους εἰς τὸν βυθὸν δῦναι µὴ δυνηθέντας·

[05488] οὕτω δὴ καὶ ἐφ' ἡµῶν γίνεται.

[05489] Ὅταν γὰρ πολὺς ἄνωθεν ἐπιῤῥεύσῃ τῆς λαιµαργίας ὁ ὑετὸς, πάντα ἀνακινήσας, νεκροὺς ἐπιπλέειν ποιεῖ τοὺς λογισµοὺς τοὺς τέως ὑγιαίνοντας, καὶ ἐν
ἡµῖν ἠρεµοῦντας.

[05490] Ἐπεὶ οὖν ἐκ τοσούτων ὑποδειγµάτων ἡµῖν ἀποδέδεικται πολλὴ ἡ βλάβη, παυσώµεθα µακαρίζοντες τούτους, ἐφ' οἷς ταλανίζειν ἐχρῆν, δακρύοντες δὲ
αὐτοὺς, ἐφ' οἷς µακαρίζειν ἔδει, καὶ τὴν αὐτάρκειαν ἀγαπῶµεν.

[05491] Ἢ οὐκ ἀκούετε καὶ ἰατρῶν λεγόντων, ὅτι ἔνδεια µήτηρ ὑγείας;

[05492] Ἐγὼ δὲ οὐχὶ τῆς σωµατικῆς ὑγείας µητέρα τὴν ἔνδειαν εἶναι, ἀλλὰ καὶ τῆς ψυχικῆς λέγω.

[05493] Ταῦτα καὶ Παῦλος βοᾷ ὁ ὄντως ἰατρὸς, Ἔχοντες, λέγων, διατροφὰς καὶ σκεπάσµατα, τούτοις ἀρκεσθησόµεθα.

[05494] Πειθώµεθα τοίνυν αὐτῷ, ἵνα ὑγιαίνοντες πράττωµεν, ἃ δεῖ ποιεῖν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡµῶν, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι, δόξα,
κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[05495] Ἀµήν.

[05496] [60.133] ΟΜΙΛΙΑ ΙΖʹ.

[05497] Τοῦτον τὸν Μωϋσῆν, ὃν ἠρνήσαντο, εἰπόντες, Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστὴν ἐφ' ἡµᾶς;

[05498] τοῦτον ὁ Θεὸς ἀρχηγὸν καὶ λυτρωτὴν ἀπ έστειλε σὺν χειρὶ ἀγγέλου τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτῳ.

[05499] αʹ.

[05500] Σφόδρα τοῦτο κατάλληλον πρὸς τὴν προκειµένην ὑπόθεσιν.

157/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05501] Τοῦτον τὸν Μωϋσῆν, φησί.

[05502] Τοῦτον, ποῖον;

[05503] Τὸν κινδυνεύσαντα ἀπολέσθαι, τὸν ὑπ' αὐτῶν [60.134] ἐξουθενηθέντα, ὃν ἠρνήσαντο εἰπόντες·

[05504] Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα;

[05505] καθάπερ καὶ τῷ Χριστῷ ἔλεγον·

[05506] Οὐκ ἔχοµεν βασιλέα, εἰ µὴ Καίσαρα.

[05507] Τοῦτον ὁ Θεὸς ἀρχηγὸν καὶ λυτρωτὴν ἀπέστειλε σὺν χειρὶ ἀγγέλου τοῦ εἰπόντος αὐτῷ·

[05508] Ἐγώ εἰµι ὁ Θεὸς Ἀβραάµ.

[05509] Ἐνταῦθα καὶ τὰ γενόµενα θαύµατα, διὰ Χριστοῦ δείκνυσιν γεγενῆσθαι.

[05510] Οὗτος, τουτέστιν, ὁ Μωϋσῆς (καὶ ὅρα, πῶς δείκνυσιν αὐτὸν λαµπρὸν), ἐξήγαγεν αὐτοὺς ποιήσας τέρατα καὶ σηµεῖα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, καὶ ἐν Ἐρυθρᾷ
θαλάσσῃ, καὶ ἐν τῇ [60.135] ἐρήµῳ ἔτη τεσσαράκοντα.

[05511] Οὗτός ἐστι Μωΰσης, ὁ εἰπὼν τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ·

[05512] Προφήτην ὑµῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑµῶν, ὡς ἐµέ·

[05513] τουτέστιν ἐξουθενηµένον.

[05514] ἐπιβουλευθέντα.

[05515] Καὶ γὰρ ἠβουλήθη καὶ τοῦτον ἀνελεῖν Ἡρώδης, καὶ ἐν Αἰγύπτῳ διεσώθη, καθάπερ καὶ ἐκεῖνος παιδίον ὢν ἐπιβεβούλευτο.

[05516] Οὗτός ἐστιν ὁ γενόµενος ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐν τῇ ἐρήµῳ µετὰ τοῦ ἀγγέλου, τοῦ λαλοῦντος αὐτῷ ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ, καὶ τῶν πατέρων ἡµῶν, ὃς ἐδέξατο λόγια
ζῶντα δοῦναι ἡµῖν.

[05517] Πάλιν οὐδαµοῦ ναὸς, οὐδαµοῦ θυσία.

[05518] Μετὰ τοῦ ἀγγέλου, φησὶν, ἐδέξατο δοῦναι λόγια ζῶντα ἡµῖν.

[05519] Ἐνταῦθα δείκνυσιν, ὅτι οὐχὶ σηµεῖα ἐποίησε µόνον, ἀλλὰ καὶ νόµον ἔδωκεν, ὥσπερ ὁ Χριστός.

[05520] Καθάπερ οὖν οὗτος πρῶτον σηµεῖα ποιεῖ, καὶ τότε νοµοθετεῖ·

[05521] οὕτω δὴ καὶ ὁ Χριστός.

[05522] Ἀλλ' οὐκ ἤκουσαν αὐτοῦ, µαθόντες ἀεὶ ἀπειθεῖν, µετὰ τὰ σηµεῖα, µετὰ τὰ θαύµατα τὰ ἐν τεσσαράκοντα ἔτεσι.

[05523] Καὶ οὐ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ἐπεδείξαντο·

[05524] ὃ καὶ δηλῶν ἐπήγαγεν·

[05525] Ὧ οὐκ ἠθέλησαν ὑπήκοοι γενέσθαι οἱ πατέρες ἡµῶν, ἀλλ' ἀπώσαντο, καὶ ἐστράφησαν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν εἰς Αἴγυπτον, εἰπόντες τῷ Ἀαρών·

[05526] Ποίησον ἡµῖν θεοὺς, οἳ προπορεύσονται ἡµῶν·

[05527] ὁ γὰρ Μωϋσῆς οὗτος, ὃς ἐξήγαγεν ἡµᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, οὐκ οἴδαµεν τί γέγονεν αὐτῷ.

[05528] Καὶ ἐµοσχοποίησαν ἐν ταῖς ἡµέραις ἐκείναις, καὶ ἀνήγαγον θυσίας τῷ εἰδώλῳ, καὶ εὐφραίνοντο ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν.

[05529] Ἔστρεψε δὲ ὁ Θεὸς, καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς λατρεύειν τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, καθὼς γέγραπται ἐν βίβλῳ τῶν προφητῶν·

[05530] Μὴ σφάγια καὶ θυσίας προσηνέγκατέ µοι ἔτη τεσσαράκοντα ἐν τῇ ἐρήµῳ, οἶκος Ἰσραήλ;

[05531] Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολὸχ, καὶ τὸ ἄστρον τοῦ Θεοῦ ὑµῶν Ῥεµφὰν, τοὺς τύπους, οὓς ἐποιήσατε προσκυνεῖν αὐτοῖς.

[05532] Καὶ µετοικιῶ ὑµᾶς ἐπέκεινα Βαβυλῶνος.

[05533] Τὸ, Παρέδωκεν, ἐνταῦθα, Εἴασεν ἐστίν.

[05534] Ἡ σκηνὴ τοῦ µαρτυρίου ἦν τοῖς πατράσιν ἡµῶν ἐν τῇ ἐρήµῳ, καθὼς διετάξατο ὁ λαλῶν τῷ Μωϋσεῖ ποιῆσαι αὐτὴν κατὰ τὸν τύπον, ὃν ἑωράκει.

[05535] Καὶ σκηνῆς οὔσης, θυσίαι οὐκ ἦσαν.

158/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05536] Ὅτι δὲ οὐκ ἦσαν, ὁ προφήτης δῆλον ποιεῖ, τοῦτο λέγων·

[05537] Μὴ σφάγια καὶ θυσίας προσηνέγκατέ µοι;

[05538] Ἡ σκηνὴ τοῦ µαρτυρίου ἦν, καὶ οὐδὲν ὠφέλησεν αὐτοὺς, ἀλλ' ἀνηλίσκοντο.

[05539] Οὔτε δὲ πρὸ τούτου αὐτοὺς τὰ σηµεῖα, οὔτε µετὰ ταῦτα ὠφέλησέ τι.

[05540] Ἣν καὶ εἰσήγαγον διαδεξάµενοι οἱ πατέρες ἡµῶν.

[05541] Ὁρᾷς, ὅτι ἐκεῖ τόπος ἅγιός ἐστιν, ἔνθα ἂν ᾖ ὁ Θεός;

[05542] ∆ιὰ τοῦτο καὶ, Ἐν τῇ ἐρήµῳ, εἶπεν, ἵνα τόπον τόπῳ συγκρίνῃ.

[05543] Εἶτα ἡ εὐεργεσία.

[05544] Καὶ εἰσήγαγον, φησὶ, διαδεξάµενοι οἱ πατέρες ἡµῶν µετὰ Ἰησοῦ ἐν τῇ κατασχέσει τῶν ἐθνῶν, ὧν ἔξωσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ προσώπου τῶν πατέρων ἡµῶν ἕως
τῶν ἡµερῶν ∆αυῒδ, ὃς εὗρε χάριν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ᾐτήσατο εὑρεῖν σκήνωµα τῷ Θεῷ Ἰακώβ.

[05545] Ἠτήσατο οἰκοδοµεῖν ὁ ∆αυῒδ, καὶ οὐ λαµβάνει ὁ µέγας, ὁ θαυµαστός·

[05546] ἀλλ' οἰκοδοµεῖ ὁ ἀπεῤῥιµµένος ὁ Σολοµῶν.

[05547] ∆ιὰ τοῦτό φησι·

[05548] Σολοµῶν δὲ ᾠκοδόµησεν αὐτῷ οἶκον·

[05549] ἀλλ' οὐχ ὁ Ὕψιστος ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ.

[05550] Ἐδείχθη µὲν τοῦτο καὶ διὰ τῶν ἤδη λεχθέντων·

[05551] δείκνυται δὲ καὶ διὰ φωνῆς προφητικῆς·

[05552] καὶ ὅπως, ἄκουε τῶν ἑξῆς·

[05553] Καθὼς καὶ ὁ προφήτης λέγει·

[05554] Ὁ οὐρανός µοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν µου.

[05555] Καὶ ποῖον οἶκον οἰκοδοµήσετέ µοι, λέγει Κύριος;

[05556] ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς µού ἐστιν;

[05557] οὐχὶ ἡ χείρ µου ἐποίησε ταῦτα [60.136] πάντα;

[05558] Μὴ θαυµάζετε, φησὶν, εἰ τοὺς παραιτουµένους αὐτοῦ τὴν βασιλείαν ὁ Χριστὸς εὐεργετεῖ, εἴ γε καὶ ἐπὶ Μωϋσέως τοῦτο γέγονε.

[05559] Καὶ γὰρ οὐχ ἁπλῶς αὐτοὺς ἐξείλετο, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἐρήµῳ διάγοντας.

[05560] Ὁρᾷς, ὅτι δι' αὐτοὺς καὶ ἐκεῖνα τὰ σηµεῖα;

[05561] Ὁ τῷ Θεῷ οὖν διαλεχθεὶς, ὁ ἐκ παραδόξου σωθεὶς, ὁ τοσαῦτα ἐργασάµενος καὶ δυνηθεὶς, δείκνυσιν, ὅτι πάντως πληρωθῆναι δεῖ τὴν προφητείαν, καὶ
οὐκ ἐναντιοῦται ἑαυτῷ.

[05562] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα.

[05563] Οὗτός ἐστι, φησὶ, Μωϋσῆς, ὁ εἰπών·

[05564] Προφήτην ὑµῖν ἀναστήσει Κύριος ὡς ἐµέ.

[05565] Πρὸς τοῦτο οἶµαι τὸν Χριστὸν εἰπεῖν ἀναφέροντα·

[05566] Ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἡσωτηρία ἐστὶν, ἑαυτὸν αἰνιττόµενον.

[05567] Οὗτός ἐστιν ὁ γενόµενος ἐν τῇ ἐρήµῳ µετὰ τοῦ ἀγγέλου τοῦ λαλοῦντος αὐτῷ.

[05568] Ἰδοὺ πάλιν αὐτὸν δείκνυσι τὸν νόµον δεδωκέναι, εἴ γε µετ' αὐτοῦ ἦν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐν τῇ ἐρήµῳ.

[05569] Ἐνταῦθα δὲ καὶ θαύµατος ὑποµιµνήσκει µεγάλου τοῦ ἐν τῷ ὄρει γεγενηµένου.

[05570] Ὃς ἐδέξατο λόγια ζῶντα δοῦναι ἡµῖν.

159/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05571] Πανταχοῦ θαυµαστὸς ὁ Μωϋσῆς, καὶ πλέον ὅτε νοµοθετεῖν ἔδει.

[05572] Τί ἐστι, Λόγια ζῶντα;

[05573] Ἤτοι, ὧν τὸ τέλος διὰ λόγων ἐδείκνυτο·

[05574] ἤτοι τὰς προφητείας λέγει.

[05575] Εἶτα τὸ ἔγκληµα τέως ἐπὶ τοὺς πατριάρχας, µετὰ τὰ σηµεῖα καὶ τὰ θαύµατα, µετὰ τὸ λαβεῖν λόγια ζῶντα·

[05576] Ὧ οὐκ ἠθέλησαν, φησὶν, ὑπήκοοι γενέσθαι.

[05577] Καλῶς δὲ Λόγια ζῶντα εἶπεν, ἵνα δείξῃ, ὅτι εἰσὶ καὶ οὐ ζῶντα.

[05578] Περὶ ὧν καὶ Ἰεζεκιήλ φησιν, ὡς ὅταν λέγῃ·

[05579] Καὶ ἔδωκα ὑµῖν προστάγµατα οὐ καλά.

[05580] Πρὸς τὰ τοιαῦτα οὖν εἶπε τὸ, Ζῶντα.

[05581] Ἀλλ' ἀπώσαντο, καὶ ἐστράφησαν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν εἰς Αἴγυπτον·

[05582] ἔνθα ἔστενον, ἔνθα ἐβόων, ὅθεν τὸν Θεὸν ἐκάλουν.

[05583] Καὶ εἶπον τῷ Ἀαρών·

[05584] Ποίησον ἡµῖν θεοὺς, οἳ προπορεύσονται ἡµῶν.

[05585] βʹ.

[05586] Ὢ τῆς ἀνοίας! Ποίησον, φησὶν, ἵνα προπορεύσωνται ἡµῶν.

[05587] Ποῦ;

[05588] Εἰς Αἴγυπτον.

[05589] Ὁρᾷς, πῶς δυσαποσπάστως εἶχον τῶν ἐθῶν τῶν Αἰγυπτιακῶν;

[05590] Τί λέγεις;

[05591] οὐκ ἀναµένεις τὸν ἐξαγαγόντα, ἀλλὰ ἀρνῇ τὴν εὐεργεσίαν, καὶ τὸν εὐεργέτην φεύγεις;

[05592] Καὶ ὅρα, πῶς ὑβρίζουσιν.

[05593] Ὁ γὰρ Μωϋσῆς οὗτος, φησὶν, ὃς ἐξήγαγεν ἡµᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου.

[05594] Οὐδαµοῦ Θεοῦ ὄνοµα, ἀλλὰ πάντα τῷ Μωϋσεῖ ἐπέγραφον.

[05595] Καὶ ἔνθα µὲν αὐτοὺς εὐχαριστεῖν ἦν, Μωϋσῆν φέρουσιν εἰς µέσον·

[05596] ἔνθα δὲ πεισθῆναι νόµῳ, οὐκ ἔτι Μωϋσῆν ἄγουσι.

[05597] Καὶ µὴν εἶπεν, ὅτι ἄνεισιν ὥστε λαβεῖν τὸν νόµον·

[05598] οἱ δὲ οὐδὲ τεσσαράκοντα ἡµέρας ὑπέµειναν.

[05599] Ποίησον ἡµῖν θεούς.

[05600] Οὐκ εἶπον, Θεὸν, ἀλλὰ, Θεούς·

[05601] οὕτως ἀνεβακχεύθησαν, ὅτι οὐδὲ ἴσασιν, ἃ λέγουσι.

[05602] Καὶ ἐµοσχοποίησαν ἐν ταῖς ἡµέραις ἐκείναις, καὶ ἀνήγαγον θυσίας τῷ εἰδώλῳ.

[05603] Εἶδες ἀνοίας ὑπερβολήν;

[05604] Ἔνθα ἐφάνη Θεὸς τῷ Μωϋσεῖ, µοσχοποιοῦσιν οὗτοι καὶ θύουσι.

[05605] Καὶ εὐφραίνοντο, φησὶν, ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν.

[05606] Ἐφ' οἷς ἔδει ἐγκαλύπτεσθαι, ἔχαιρον.

160/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05607] Καὶ τί θαυµαστὸν, εἴ γε ἀγνοεῖτε Χριστὸν, ὅπου καὶ τὸν Μωϋσέα, καὶ τὸν Θεὸν τὸν δειχθέντα διὰ τοσούτων σηµείων;

[05608] Οἱ δὲ οὐκ ἠγνόησαν µόνον, ἀλλὰ καὶ ὕβρισαν ἑτέρως, τῷ εἴδωλα ποιῆσαι.

[05609] Ἔστρεψε δὲ ὁ Θεὸς, καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς λατρεύειν τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ.

[05610] Ἐντεῦθεν λοιπὸν τὰ ἔθη ταῦτα, ἐντεῦθεν αἱ θυσίαι·

[05611] αὐτοὶ πρῶτον ἐποίησαν θυσίας τοῖς εἰδώλοις.

[05612] Τοῦτο καὶ ∆αυῒδ ἐπισηµαινόµενος λέγει·

[05613] Καὶ ἐποίησαν µόσχον ἐν Χωρὴβ, καὶ προσεκύνησαν τῷ γλυπτῷ.

[05614] Ἐπεὶ πρὸ τούτου οὐδαµοῦ θυσίας ὄνοµα, ἀλλὰ προσ [60.137] τάγµατα ζῶντα, καὶ λόγια ζῶντα·

[05615] οὐδαµοῦ τελεταὶ, ἀλλὰ θαύµατα καὶ σηµείων ἐπίδειξις.

[05616] Καθὼς γέγραπται ἐν βίβλῳ τῶν προφητῶν.

[05617] Ἐνταῦθα τὴν µαρτυρίαν οὐχ ἁπλῶς παρήγαγεν, ἀλλ' ἵνα δείξῃ τὸ µὴ εἶναι χρείαν θυσιῶν.

[05618] Καὶ ὅρα τί φησι·

[05619] Μὴ σφάγια καὶ θυσίας προσηνέγκατέ µοι ἔτη τεσσαράκοντα ἐν τῇ ἐρήµῳ.

[05620] Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολὸχ, καὶ τὸ ἄστρον τοῦ Θεοῦ ὑµῶν Ῥεµφὰν, τοὺς τύπους, οὓς ἐποιήσατε προσκυνεῖν αὐτοῖς.

[05621] Ἐµφαντικῶς ἐχρήσατο τῇ λέξει.

[05622] Ὃ δὲ λέγει, τοῦτό ἐστιν·

[05623] Οὐκ ἔχετε εἰπεῖν, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἐµοὶ θύειν κἀκείνοις ἐθύετε·

[05624] καὶ ταῦτα ἐν τῇ ἐρήµῳ, ἔνθα µάλιστα αὐτῶν προειστήκει.

[05625] Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ.

[05626] Ἡ αἰτία τῶν θυσιῶν αὕτη.

[05627] Καὶ µετοικιῶ ὑµᾶς ἐπέκεινα Βαβυλῶνος.

[05628] Οὕτω καὶ ἡ αἰχµαλωσία κατηγορία τῆς κακίας.

[05629] Καὶ πῶς Ἡ σκηνὴ, φησὶν, ἦν τοῦ µαρτυρίου;

[05630] Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἦν, ἵνα µάρτυρα τὸν Θεὸν ἔχωσιν.

[05631] Οὐκοῦν εἰς τοῦτο µόνον ἦν.

[05632] Κατὰ τὸν τύπον γὰρ, φησὶ, τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει·

[05633] ὥστε ἐν τῷ ὄρει ἡ ὑπογραφὴ γέγονε·

[05634] καὶ αὕτη δὲ ἐν τῇ ἐρήµῳ περιφορητὴ ἦν, καὶ οὐκ ἐν τόπῳ κειµένη.

[05635] Μαρτυρίου δὲ σκηνὴν, οὐκ ἄλλου τινὸς χάριν, ἢ τῶν θαυµάτων καὶ τῶν προσταγµάτων καλεῖ.

[05636] Ὅµως γοῦν καὶ αὕτη καὶ ἐκεῖνοι οὐκ εἶχον ναόν.

[05637] Ἄρα καὶ τὸν τύπον αὐτὸν αὐτὸς ὁ ἄγγελος ἔδωκεν.

[05638] Ἕως τῶν ἡµερῶν, φησὶ, ∆αυΐδ.

[05639] Ὥστε οὐκ ἦν ναὸς ἄχρι τότε·

[05640] καίτοι καὶ τὰ ἔθνη ἐξέωστο, περὶ ὧν φησιν·

[05641] Ὧν ἔξωσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ προσώπου τῶν πατέρων ἡµῶν.

[05642] Τοῦτο δὲ εἶπε, δεικνὺς πάλιν, ὅτι οὐκ ἦν τότε ναός.

161/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05643] Τί λέγω;

[05644] τοσαῦτα θαύµατα, καὶ οὐδαµοῦ ναός;

[05645] Οὕτω καὶ πρώτη ἡ σκηνὴ, καὶ οὐδαµοῦ ναός.

[05646] Καὶ ᾔτησε εὑρεῖν χάριν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.

[05647] Ἤτησε, καὶ οὐκ ᾠκοδόµησεν·

[05648] οὕτως οὐκ ἦν µέγα τι ὁ ναὸς, εἰ καὶ ἐνόµισάν τινες µέγαν εἶναι τὸν Σολοµῶντα τῷ τὸν ναὸν οἰκοδοµῆσαι, οἳ διὰ τοῦτο καὶ τοῦ πατρὸς αὐτὸν προετίθεσαν.

[05649] Ὅτι δὲ οὐχὶ βελτίων ἦν τοῦ πατρὸς, ἀλλ' οὐδὲ ἴσος, µόνον δὲ ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν ὑπολήψεως, δῆλον αὐτὸ ἐποίησεν ἐπαγαγών·

[05650] Ἀλλ' οὐχ ὁ Ὕψιστος ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, καθὼς ὁ προφήτης φησίν·

[05651] Ὁ οὐρανός µοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν µου.

[05652] Οὐδὲ γὰρ ταῦτα ἄξια Θεοῦ, εἴ γε ποιήµατά ἐστιν, εἴ γε τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἔργα.

[05653] Ὅρα, πῶς αὐτοὺς κατὰ µικρὸν ἀνάγει.

[05654] ∆είκνυσι γὰρ διὰ τοῦ προφήτου, ὅτι οὐδὲ ταῦτα Θεοῦ ἄξια λέγειν.

[05655] Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶν, ἐνταῦθα καταφορικῶς τῷ λόγῳ κέχρηται;

[05656] Πολλὴ ἦν ἡ παῤῥησία µέλλοντος αὐτοῦ ἀποθνήσκειν·

[05657] καὶ γὰρ καὶ τοῦτο οἶµαι αὐτὸν ἐξ ἀποκαλύψεως εἰδέναι.

[05658] Σκληροτράχηλοι καὶ ἀπερίτµητοι ταῖς καρδίαις καὶ τοῖς ὠσί.

[05659] Καὶ τοῦτο προφητικόν·

[05660] οὐδὲν αὐτοῦ ἴδιον.

[05661] Ὑµεῖς ἀεὶ τῷ Πνεύµατι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε, ὡς οἱ πατέρες ὑµῶν καὶ ὑµεῖς.

[05662] Ὅτε οὐκ ἐβούλετο θυσίας εἶναι, ὑµεῖς ἐθύετε·

[05663] ὅτε βούλεται, πάλιν οὐ θύετε·

[05664] ὅτε οὐκ ἤθελε δοῦναι ὑµῖν παραγγέλµατα, ἐπεσπάσασθε·

[05665] ὅτε ἐλάβετε, ἠµελήσατε.

[05666] Πάλιν ὅτε εἱστήκει ὁ ναὸς, εἴδωλα ἐθεραπεύετε·

[05667] ὅτε βούλεται χωρὶς ναοῦ θεραπεύεσθαι, τὸ ἐναντίον ποιεῖτε.

[05668] Ὅρα, οὐκ εἶπε, Τῷ Θεῷ ἀντιπίπτετε, ἀλλὰ, Τῷ Πνεύµατι·

[05669] οὕτως οὐδεµίαν οἶδε διαφοράν.

[05670] Καὶ τὸ µεῖζον, Ὡς οἱ πατέρες ὑµῶν, φησὶν, καὶ ὑµεῖς.

[05671] Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ὠνείδιζεν, ἐπειδὴ µεγάλα ἀεὶ ἐπὶ τοῖς πατράσιν ηὔχουν.

[05672] Τίνα τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑµῶν;

[05673] Καὶ ἀπέκτειναν τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ ∆ι [60.138] καίου.

[05674] Ἔτι Τοῦ δικαίου λέγει, βουλόµενος αὐτοὺς καταστεῖλαι.

[05675] Οὗ νῦν ὑµεῖς προδόται καὶ φονεῖς γεγένησθε.

[05676] ∆ύο αὐτοῖς ἐγκαλεῖ, ὅτι τε ἠγνόησαν, καὶ ὅτι ἐφόνευσαν.

[05677] Οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόµον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε.

[05678] γʹ.

162/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05679] Τί ἐστι τοῦτο;

[05680] Τινές φασι, τὸν ὑπ' ἀγγέλων λέγειν διαταχθέντα.

[05681] Οὐκ ἔστι δέ·

[05682] ποῦ γὰρ ἄγγελοι νόµον ἐφάνησαν διατάττοντες;

[05683] ἀλλὰ διαταχθέντα νόµον λέγει, τὸν ἐγχειρισθέντα αὐτῷ δι' ἀγγέλου τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτῳ·

[05684] µὴ γὰρ ἄνθρωπος ἦν;

[05685] Οὐδὲν οὖν θαυµαστὸν τούτους ἐκεῖνα ποιήσαντας, φησὶ, καὶ ταῦτα ποιῆσαι.

[05686] Εἰ τοὺς καταγγείλαντας ἀνείλετε, πολλῷ µᾶλλον αὐτόν.

[05687] Ἐνταῦθα καὶ Θεῷ, καὶ ἀγγέλοις, καὶ τοῖς προφήταις, καὶ τῷ Πνεύµατι, καὶ πᾶσι δείκνυσιν ἀπειθοῦντας, καθὼς καὶ ἑτέρωθί φησιν ἡ Γραφή·

[05688] Κύριε, τοὺς προφήτας σου ἀπέκτειναν, καὶ τὰ θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν.

[05689] Οἱ τοίνυν ἀντιποιούµενοι λόγῳ τοῦ νόµου, ἔλεγον·

[05690] Εἰς Μωϋσῆν βλασφηµεῖ.

[05691] Ὁ δὲ δείκνυσιν, ὅτι αὐτοὶ βλασφηµοῦσι µᾶλλον, οὐ µόνον εἰς Μωϋσῆν, ἀλλὰ καὶ εἰς Θεὸν, καὶ ὅτι αὐτοὶ ἄνωθεν τοιαῦτα ποιοῦσι, καὶ ὅτι αὐτοὶ τὰ
ἔθη κατέλυσαν, καὶ ὅτι οὐ χρεία τούτων λοιπόν·

[05692] καὶ ὅτι ἐγκαλοῦντες καὶ λέγοντες Μωϋσῇ ἐναντιοῦσθαι αὐτὸν, αὐτοὶ τῷ Πνεύµατι ἠναντιοῦντο·

[05693] καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ µετὰ φόνου·

[05694] καὶ ἄνωθεν εἶχον τὴν ἔχθραν.

[05695] Ὁρᾷς, ὅτι καὶ Μωϋσῇ καὶ πᾶσι δείκνυσιν ἐναντιουµένους αὐτοὺς, καὶ τὸν νόµον µὴ φυλάττοντας;

[05696] Καίτοι γε Μωϋσῆς εἶπε·

[05697] Προφήτην ὑµῖν ἀναστήσει Κύριος·

[05698] καὶ οἱ ἄλλοι δὲ τοῦτον ἐλεύσεσθαι προὔλεγον, καὶ ὁ προφήτης, λέγων·

[05699] Ποῖον οἶκον οἰκοδοµήσετέ µοι;

[05700] καὶ πάλιν·

[05701] Μὴ σφάγια καὶ θυσίας προσηνέγκατέ µοι ἔτη τεσσαράκοντα;

[05702] Τοῦτο παῤῥησία ἀνδρὸς τὸν σταυρὸν ἔχοντος.

[05703] Μιµώµεθα τοίνυν καὶ ἡµεῖς ταύτην, εἰ καὶ πολέµου οὐκ ἔστι καιρὸς, ἀλλὰ παῤῥησίας ἀεὶ καιρός ἐστιν.

[05704] Ἐλάλουν γὰρ, φησὶν, ἐν τοῖς µαρτυρίοις σου ἐναντίον βασιλέων, καὶ οὐκ ᾐσχυνόµην.

[05705] Ἂν τοίνυν Ἕλλησι συµπλεκώµεθα, οὕτως αὐτοὺς ἐπιστοµίζωµεν χωρὶς θυµοῦ, χωρὶς τραχύτητος.

[05706] Ἂν µὲν γὰρ µετὰ θυµοῦ τοῦτο ποιῶµεν, οὐκ ἔτι παῤῥησία, ἀλλὰ πάθος εἶναι δοκεῖ·

[05707] ἂν δὲ ἐπιεικῶς, ὄντως ἐστὶν αὕτη παῤῥησία.

[05708] Οὐ γὰρ δυνατὸν ὁµοῦ κατὰ ταυτὸν καὶ κατόρθωµα εἶναι καὶ ἐλάττωµα.

[05709] Ἡ παῤῥησία, κατόρθωµα·

[05710] ὁ θυµὸς, ἐλάττωµα.

[05711] ∆εῖ τοίνυν ἡµᾶς, εἰ µέλλοµεν παῤῥησίαν ἔχειν, καθαροὺς εἶναι τοῦ θυµοῦ, ἵνα µὴ ἐκείνῳ τις λογίσηται τὰ ῥήµατα.

[05712] Κἂν δίκαια λέγῃς µετὰ θυµοῦ, τὸ πᾶν ἀπώλεσας, κἂν παῤῥησιάζῃ, κἂν νουθετῇς, κἂν ὁτιοῦν πράττῃς.

[05713] Ὅρα τὸν ἄνδρα τοῦτον οὐ µετὰ θυµοῦ διαλεγόµενον·

163/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05714] οὐ γὰρ δὴ ὕβρισεν, ἀλλὰ προφητικοῦ αὐτοὺς ἀνέµνησε λόγου.

[05715] Ὅτι γὰρ οὐκ ἦν θυµοῦ, ἔδειξεν, ὅτε κακῶς ἔπασχε, τότε ὑπὲρ αὐτῶν εὐχόµενος καὶ λέγων·

[05716] Μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁµαρτίαν ταύτην.

[05717] Οὕτως οὐκ ὀργιζόµενος αὐτοῖς, ἀλλὰ ἀλγῶν ὑπὲρ αὐτῶν καὶ δακνόµενος, ταῦτα ἐφθέγγετο·

[05718] ἐπεὶ καὶ περὶ τῆς ὄψεως διὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι Εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου, ἵν' αὐτοὺς ἐφελκύσηται.

[05719] Καθαροὶ τοίνυν θυµοῦ ὦµεν.

[05720] Οὐ κατοικεῖ τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον, ἔνθα θυµός·

[05721] ἐπικατάρατος ὁ θυµώδης.

[05722] Οὐκ ἔστιν οὐδὲν ὑγιὲς προελθεῖν, ὅθεν θυµὸς ἔξεισι.

[05723] Καθάπερ γὰρ ἐν χειµῶνι θαλαττίῳ πολὺς ὁ θόρυβος, µεγάλη ἡ κραυγὴ, καὶ οὐκ ἂν ἔχοι τις καιρὸν φιλοσοφεῖν·

[05724] οὕτως οὐδὲ ἐν θυµῷ.

[05725] Ἀλλ' εἰ µέλλει τι φιλόσοφον ἢ λέγειν ἢ παιδεύεσθαι [60.139] ψυχὴ, ὀφείλει πρότερον ἐν λιµένι εἶναι.

[05726] Οὐχ ὁρᾷς πῶς, ὅταν βουλώµεθα περί τινων ἀναγκαίων διαλεχθῆναι, τόπους θορύβου καθαροὺς παρατηροῦµεν, ἔνθα ἡσυχία, ἔνθα γαλήνη, ἵνα
µὴ ἐκκρουώµεθα;

[05727] Εἰ δὲ ὁ ἔξωθεν ἐκκρούει θόρυβος, πολλῷ µᾶλλον ἡ ἔνδον ταραχή.

[05728] Κἂν εὔχηταί τις, εἰκῆ εὔχεται, µετὰ ὀργῆς καὶ θυµοῦ τοῦτο ποιῶν·

[05729] κἂν φθέγγηται, καταγέλαστος ἔσται·

[05730] κἂν σιγᾷ, πάλιν ὁµοίως·

[05731] κἂν ἐσθίῃ, καὶ οὕτως ἐβλάβη·

[05732] κἂν πίνῃ, κἂν µὴ πίνῃ, κἂν καθέζηται, κἂν στήκῃ, κἂν βαδίζῃ, κἂν καθεύδῃ·

[05733] καὶ γὰρ ἐν τοῖς ὀνείροις τοιαῦτα φαντάζονται.

[05734] Τί γὰρ τῶν τοιούτων οὐκ ἄτοπον;

[05735] Ὀφθαλµοὶ ἀηδεῖς, στόµα διεστραµµένον, µέλη κεκινηµένα καὶ οἰδαίνοντα, γλῶσσα ἀκράτητος καὶ οὐδενὸς φειδοµένη, διάνοια ἐξεστηκυῖα, σχῆµα
ἀπρεπὲς, πολλὴ ἡ ἀηδία.

[05736] Ἴδε µοι τῶν δαιµονώντων τοὺς ὀφθαλµοὺς καὶ τῶν µεθυόντων καὶ µαινοµένων, τί διεστήκασιν ἀλλήλων;

[05737] οὐχὶ µανία τὸ πᾶν ἐστι;

[05738] Τί γὰρ, εἰ πρὸς καιρὸν τοῦτο γίνεται;

[05739] Καὶ γὰρ ὁ µαινόµενος πρὸς καιρὸν κατέχεται·

[05740] τούτου δὲ τί χεῖρον;

[05741] Καὶ οὐκ αἰσχύνονται ἐπὶ τῇ ἀπολογίᾳ·

[05742] Οὐκ ᾔδειν, φησὶ, τί εἶπον.

[05743] Καὶ διὰ τί µὴ ᾔδεις τοῦτο ὁ λογικὸς ἄνθρωπος, ὁ λογισµὸν ἔχων;

[05744] διὰ τί τὰ τῶν ἀλόγων ποιεῖς, καθάπερ ἵππος ἄγριος ἀπὸ θυµοῦ καὶ ὀργῆς συναρπαγείς;

[05745] Καὶ µὴν ἡ ἀπολογία, ἐγκλήµατος ἀξία.

[05746] Εἴθε γὰρ ᾔδεις, ἃ ἔλεγες.

[05747] Τοῦ θυµοῦ, φησὶν, ἐστὶ τὰ ῥήµατα, οὐκ ἐµά.

[05748] Πῶς ἐκείνου;

164/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05749] Καὶ µὴν ὁ θυµὸς οὐκ ἔχει ἰσχὺν, ἂν µὴ παρὰ σοῦ λάβῃ.

[05750] Ὡς καὶ ἂν εἴποι τις·

[05751] Τῆς χειρός ἐστιν, οὐκ ἐµὰ τὰ τραύµατα.

[05752] Τί οἴει µάλιστα δεῖσθαι θυµοῦ;

[05753] οὐχὶ πόλεµον καὶ µάχην;

[05754] Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἂν µετὰ θυµοῦ τι γίνηται, τὸ πᾶν διέφθαρται καὶ ἀπόλωλε.

[05755] Μάλιστα γὰρ τοὺς µαχοµένους θυµοῦσθαι οὐ χρή·

[05756] µάλιστα τοὺς ὑβρίζοντας θυµοῦσθαι οὐ χρή.

[05757] Καὶ πῶς ἔνι µάχεσθαι, φησίν;

[05758] Λόγῳ, ἐπιεικείᾳ·

[05759] µάχη γάρ ἐστι τὸ ἐξ ἐναντίας στῆναι.

[05760] Ἢ οὐχ ὁρᾷς καὶ τούτους τοὺς πολέµους νόµῳ καὶ διατάξει καὶ καιροῖς ὡρισµένους;

[05761] Θυµὸς γὰρ οὐδέν ἐστιν, ἢ ὁρµὴ ἄλογος·

[05762] ἀλόγῳ δὲ οὐδὲν λογικὸν γενέσθαι δυνατόν.

[05763] δʹ.

[05764] Ἐπεὶ καὶ οὗτος τοιαῦτα ἐφθέγγετο, καὶ οὐκ ἐθυµοῦτο.

[05765] Καὶ ὁ Ἠλίας ἔλεγεν·

[05766] Ἕως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀµφοτέραις ταῖς ἰγνύαις ὑµῶν;

[05767] καὶ οὐκ ἐθυµοῦτο.

[05768] Καὶ ὁ Φινεὲς ἔσφαξε, καὶ οὐκ ἐθυµοῦτο.

[05769] Ὁ γὰρ θυµὸς οὐκ ἀφίησιν ἰδεῖν, ἀλλὰ καθάπερ ἐν νυκτοµαχίᾳ πάντα συνδήσας, καὶ ὀφθαλµοὺς καὶ ὦτα, οὕτως ἄγει, ὅπουπερ ἂν ἐθέλῃ.

[05770] Ἀπαλλαγῶµεν οὖν τούτου τοῦ δαίµονος, ἀρχόµενον αὐτὸν καταστείλωµεν, τὴν σφραγῖδα ἐπιθῶµεν τῷ στήθει καθάπερ τινὰ χαλινόν.

[05771] Κύων ἐστὶν ἀναιδὴς ὁ θυµός·

[05772] ἀλλὰ µαθέτω ἀκούειν τοῦ νόµου.

[05773] Ἂν ᾖ κύων ἐν ποίµνῃ οὕτως ἄγριος, ὡς µὴ πείθεσθαι προστάττοντι τῷ βουκόλῳ, µηδὲ ἐπιγινώσκειν αὐτοῦ τὴν φωνὴν, πάντα ἀπόλωλε καὶ διέφθαρται.

[05774] Μετὰ τῶν προβάτων νέµεται·

[05775] ἀλλ' ἐὰν ἀπογεύηται τῶν προβάτων, ἄχρηστός ἐστι καὶ κατασφάττεται.

[05776] Εἰ ἔµαθεν ἀκούειν σου, θρέψον τὸν κύνα·

[05777] χρήσιµός ἐστι, κατὰ τῶν λύκων, κατὰ τῶν πειρατῶν, κατὰ τοῦ λῃστάρχου ὑλακτῶν, οὐ κατὰ προβάτων, οὐδὲ κατὰ οἰκείων.

[05778] Ἂν µὴ ἀκούῃ, πάντα διαφθείρει·

[05779] ἂν µάθῃ καταφρονεῖν, πάντα ἀπολλύει.

[05780] Τὸ τοίνυν ἥµερον τὸ ἐν σοὶ µὴ ἀναλισκέτω, ἀλλὰ φυλαττέτω ὁ θυµὸς καὶ πῖον ποιείτω·

[05781] φυλάξει δὲ, καὶ ἐν ἀσφαλείᾳ πολλῇ νέµεσθαι καταστήσει, ἂν τοὺς µιαροὺς λογισµοὺς καὶ τοὺς πονηροὺς καταναλίσκῃ, ἂν τὸν διάβολον διώκῃ πανταχόθεν.

[05782] Οὕτως ἐπιείκεια διασώζεται, ὅταν µηδαµοῦ τῷ πλησίον κακόν τι λογιζώµεθα·

[05783] οὕτως αἰδέσιµοι γινόµεθα, ὅταν [60.140] µὴ µανθάνωµεν ἀναισχυντεῖν.

[05784] Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀναίσχυντον ποιεῖ, ὡς πονηρὸν συνειδός.

165/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05785] ∆ιὰ τί αἱ πόρναι ἀναίσχυντοί εἰσι;

[05786] διὰ τί αἱ παρθένοι αἰσχυντηλαί;

[05787] Οὐκ ἀπὸ τῆς ἁµαρτίας ἐκεῖναι;

[05788] οὐκ ἀπὸ τῆς σωφροσύνης αὗται;

[05789] Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀναίσχυντον ποιεῖ, ὡς ἁµαρτία.

[05790] Καὶ µὴν τοὐναντίον, φησὶ, κατ[αν]αισχύνει.

[05791] Ναὶ τὸν καταγνόντα ἑαυτοῦ·

[05792] τὸν δὲ ἀπηρυθριασµένον, καὶ ἰταµώτερον ἐργάζεται·

[05793] ὁ γὰρ ἀπογνοὺς ἑαυτοῦ, θρασὺς γίνεται.

[05794] Ἀσεβὴς γὰρ, φησὶν, ἐλθὼν εἰς βάθος κακῶν, καταφρονεῖ.

[05795] Ὁ δὲ ἀναίσχυντος, καὶ ἰταµὸς ἂν εἴη·

[05796] ὁ δὲ ἰταµὸς, καὶ θρασύς.

[05797] Βούλει µαθεῖν πότε ἀναλίσκεται ἐπιείκεια;

[05798] Ὅταν πονηροὶ λογισµοὶ αὐτὴν διαµασῶνται.

[05799] Ἀλλ' εἰ καὶ τοῦτο συµβαίνει, ὅτι µὴ ὁ κύων ἕστηκε µέγα ὑλακτῶν, οὐδὲ οὕτως ἀπογινώσκειν χρή.

[05800] Ἔστι γὰρ ἡµῖν καὶ σφενδόνη καὶ λίθος (ἴστε τὸ λεγόµενον)·

[05801] ἔστιν ἡµῖν καὶ δόρυ, καὶ µάνδρα, καὶ σηκὸς, ἐν ᾧ φυλάξοµεν τοὺς λογισµοὺς ἀσινεῖς.

[05802] Ἂν ὁ κύων σαίνῃ µὲν τὰ πρόβατα, ἀγριαίνῃ δὲ κατὰ τῶν ἔξω καὶ ἀγρυπνῇ, τοῦτο ἀρετὴ κυνός·

[05803] κἂν λιµώττῃ, µὴ γεύεσθαι τῶν προβάτων·

[05804] κἂν ἐν πλησµονῇ ᾖ, µὴ φείδεσθαι τῶν λύκων.

[05805] Τοιοῦτον καὶ ὁ θυµός·

[05806] κἂν δάκνηται, τῆς ἐπιεικείας µὴ ἀφίστασθαι·

[05807] κἂν ἐν ἡσυχίᾳ ᾖ, διεγείρεσθαι πρὸς τοὺς πονηροὺς λογισµούς·

[05808] καὶ τὸ µὲν οἰκεῖον καὶ πλῆττον µὴ καταλιµπάνειν, ἀλλ' ἐπιγινώσκειν, τὸ δὲ ἀλλότριον καὶ σαῖνον λυµαίνεσθαι.

[05809] Σαίνει ὁ διάβολος πολλάκις ὡς ὁ κύων, ἀλλὰ γνώτω πᾶς, ὅτι ἀλλότριός ἐστιν.

[05810] Οὕτω δὴ καὶ ἡµεῖς τὴν ἀρετὴν, κἂν λυπῇ, σαίνωµεν·

[05811] καὶ τὴν κακίαν, κἂν εὐφραίνῃ, ἀποστρεφώµεθα.

[05812] Μὴ γενώµεθα χείρους τῶν κυνῶν, οἳ µαστιζόµενοι καὶ ἀγχόµενοι οὐκ ἀφίστανται.

[05813] Ἂν δὲ αὐτοὺς καὶ τρέφῃ ὁ ἀλλότριος, πῶς οὐ µᾶλλον βλάψουσιν;

[05814] Ἔστιν ὅτε χρήσιµος ὁ θυµὸς, ἀλλ' ὅταν ὑλακτῇ κατὰ τῶν ἀλλοτρίων.

[05815] Τί ἐστιν, Ὁ ὀργιζόµενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῆ;

[05816] Ἀντὶ τοῦ, Μὴ ἄµυνε σαυτῷ, µηδὲ ἐκδίκει ἂν ἕτερον ἴδῃς ἀπολλύµενον, ὄρεξον χεῖρα.

[05817] Οὐκ ἔτι θυµὸς λοιπὸν τοῦτό ἐστιν, ὅταν τῆς οἰκείας συµπαθείας ἀπηλλαγµένος ᾖς.

[05818] Ἔλαβεν ὁ ∆αυῒδ τὸν Σαοὺλ, καὶ οὐκ ἐθυµώθη, οὐδὲ ἐνέπηξε τὸ δόρυ, τὸν ἐχθρὸν λαβὼν, ἀλλ' ἠµύνατο τὸν διάβολον.

[05819] Ὁ Μωϋσῆς, ὅτε µὲν ἀλλότριον ἀδικοῦντα εἶδε, καὶ ἀνεῖλεν·

[05820] ὅτε δὲ οἰκεῖον, οὐκ ἔτι·

166/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05821] ἀλλὰ τοὺς µὲν ἀδελφοὺς κατήλλαττεν, ἐκείνους δὲ καὶ ἀπωθεῖτο.

[05822] Καίτοι πραότατον αὐτὸν ἡ Γραφὴ µαρτυρεῖ, ἀλλ' ὅµως ἦν καὶ διεγηγερµένος.

[05823] Ἀλλ' οὐχ ἡµεῖς·

[05824] ἀλλ' ἔνθα µὲν πραότητα ἐπιδείκνυσθαι χρὴ, πάντων θηρίων ἐσµὲν ἀγριώτεροι·

[05825] ἔνθα δὲ διεγερθῆναι, πάντων νωθέστεροι καὶ ὑπνηλότεροι.

[05826] Ἐπεὶ οὖν οὐκ εἰς δέον κεχρήµεθα τοῖς ἐν ἡµῖν, διά τοι τοῦτο καὶ εἰς οὐδὲν δέον ὁ βίος ἡµῖν ἀνάλωται.

[05827] Οὕτω καὶ ἐν σκεύεσιν, ἐὰν ἄλλῳ ἄλλως χρήσηταί τις, τὰ πάντα ἀπόλλυσιν·

[05828] οἷον ἂν µάχαιραν λαβών τις, ἔνθα αὐτῇ χρῆσθαι δεῖ, µὴ χρῷτο, ἀλλὰ τῇ χειρὶ τοῦτο ποιοῖ, οὐδὲν πλέον ἐργάσεται·

[05829] ὥσπερ καὶ ὁ ἔνθα τῇ χειρὶ χρήσασθαι χρὴ, τὴν µάχαιραν µεταχειρίζων, πάντα ἂν ἀπολέσειεν.

[05830] Οὕτω δὴ καὶ ἰατρὸς, ἔνθα ἂν τέµνειν δέῃ, µὴ τέµνων, καὶ ἔνθα ἂν µὴ χρὴ, τέµνων, πάντα διαφθείρει.

[05831] ∆ιὸ παρακαλῶ, ἡµεῖς εἰς καιρὸν χρώµεθα τῷ πράγµατι.

[05832] Θυµοῦ γὰρ καιρὸς οὐδαµοῦ, ὅταν ἑαυτοῖς βοηθῶµεν·

[05833] ἂν δὲ ἑτέρους διορθῶσαι χρὴ, τότε µάλιστα αὐτῷ χρῆσθαι δεῖ, ἵνα ἑτέρους ἐξαρπάσωµεν.

[05834] Οὕτω καὶ ἰσόθεοι ἐσόµεθα, τὸ ἀόργητον πανταχοῦ διατηροῦντες, καὶ τῶν [60.141] µελλόντων ἐπιτευξόµεθα ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου
ἡµῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, µεθ' οὗ τῷ Πατρὶ

[05835] [60.142] ἅµα τῷ ἁγίῳ Πνεύµατι, δόξα, κράτος, τιµὴ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

[05836] Ἀµήν.

[05837] [60.141] ΟΜΙΛΙΑ ΙΗʹ.

[05838] Ἀκούοντες δὲ ταῦτα, διεπρίοντο ταῖς καρδίαις αὐτῶν, καὶ ἔβρυχον τοὺς ὀδόντας ἐπ' αὐτόν.

[05839] αʹ.

[05840] Πῶς οὐκ ἔλαβον ἐκ τῶν εἰρηµένων ἀφορµὴν εἰς τὸ ἀνελεῖν αὐτὸν, ἀλλ' ἔτι µαίνονται καὶ ζητοῦσιν αἰτίαν, θαυµάσαι ἄξιον.

[05841] Οὕτως ἀεὶ ἐν κακοῖς εἰσιν οἱ ἀδικοῦντες.

[05842] Καθάπερ οὖν οἱ ἀρχιερεῖς ἀποροῦντες ἔλεγον·

[05843] Τί ποιήσοµεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις;

[05844] οὕτω δὴ καὶ οὗτοι διαπρίονται.

[05845] Καὶ µὴν ὁ θυµωθῆναι ὀφείλων ἐκεῖνος ἦν, ὁ µηδὲν µὲν ἀδικήσας, τὰ δὲ τῶν ἠδικηκότων παθὼν καὶ συκοφαντούµενος.

[05846] Ἀλλ' οἱ συκοφάνται µᾶλλον ἐλέγχονται καὶ ταύτῃ·

[05847] οὕτως ἀληθὲς, ὅπερ ἀεὶ ἔλεγον, ὅτι Τὸ ποιεῖν κακῶς, τοῦτό ἐστι τὸ πάσχειν κακῶς.

[05848] Καίτοι αὐτὸς οὐδὲν ἐσυκοφάντησεν, ἀλλ' ἀπέδειξεν.

[05849] Οὕτως, ὅταν ὑβριζώµεθα ἐν οἷς οὐ συνοίδαµεν, οὐδὲν πάσχοµεν.

[05850] Ἐβούλοντο µὲν οὖν ἀνελεῖν·

[05851] ἀλλ' οὐ ποιοῦσι τοῦτο, αἰτίαν θέλοντες εὔλογον περιθεῖναι τῷ τολµήµατι.

[05852] Τί οὖν;

[05853] ἡ ὕβρις οὐκ ἦν εὔλογος;

[05854] Οὐκ ἦν αὐτοῦ ἡ ὕβρις, ἀλλὰ τοῦ προφήτου κατηγορία·

[05855] ἢ ἑκόντες καὶ ἀνεβάλλοντο, ὥστε µὴ δόξαι διὰ τὰ εἰς αὐτοὺς αὐτὸν ἀνελεῖν, ὥσπερ οὖν καὶ τὸν Χριστὸν, ἀλλὰ δι' ἀσέβειαν.

167/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05856] Τοῦτο δὲ εὐσεβείας ἦν τὸ ῥῆµα.

[05857] ∆ιὸ µετὰ τοῦ ἀνελεῖν ἐπιχειροῦντες καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ βλάψαι, διεπρίοντο.

[05858] Ἐφοβοῦντο γὰρ, µὴ πάλιν καινόν τι περὶ αὐτὸν ἄλλο γένηται.

[05859] Εἶτα, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ποιοῦσι, τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Στεφάνου·

[05860] καὶ καθάπερ ἐκεῖ, ἐπειδὴ εἶπεν, Ὄψεσθε ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάµεως τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήµενον, βλασφηµίαν τὸ πρᾶγµα ἔλεγον καὶ µάρτυρας
τοὺς ὄχλους ἐποίουν·

[05861] οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα.

[05862] Ἐκεῖ διέῤῥηξαν τὰ ἱµάτια·

[05863] ὧδε τὰ ὦτα συνέσχον.

[05864] Ὑπάρχων δὲ πλήρης Πνεύµατος ἁγίου, ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶδε δόξαν Θεοῦ, καὶ Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ εἶπεν·

[05865] Ἰδοὺ θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς ἀνεῳγµένους, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν ἑστῶτα τοῦ Θεοῦ.

[05866] Κράξαντες δὲ φωνῇ µεγάλῃ, συνέσχον τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ ὥρµησαν ὁµοθυµαδὸν ἐπ' αὐτόν.

[05867] Καὶ ἐκβαλόντες ἔξω τῆς πόλεως, ἐλιθοβόλουν.

[05868] Καὶ µὴν εἰ ἐψεύδετο, ὡς µαινόµενον ἔδει ἀφεῖναι.

[05869] Ὁ δὲ οὕτως εἶπε, βουλόµενος αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι.

[05870] Καὶ ἐπειδὴ εἰπὼν περὶ τοῦ θανάτου µόνον, περὶ ἀναστάσεως οὐδὲν διελέχθη, καὶ τοῦτο λοιπὸν εὐκαίρως προστίθησι τὸ δόγµα.

[05871] Οὕτω δὲ αὐτῷ λέγει φανῆναι, ὥς που διέξεισιν, ἵνα κἂν οὕτω δέξωνται τὸν λόγον, ὃς, ἐπεὶ τὸ εἰπεῖν καθῆσθαι φορτικὸν αὐτοῖς ἦν, τέως τὸν περὶ
τῆς ἀναστάσεως κινεῖ λόγον, καί φησιν αὐτὸν ἵστασθαι.

[05872] Ἀπὸ τούτου στοχάζοµαι καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ δεδοξάσθαι.

[05873] Ὁ γὰρ Θεὸς φιλάνθρωπος ὢν, δι' ὧν ἐπεβουλεύοντο ἐκεῖνοι, δι' αὐτῶν ἐβούλετο αὐτοὺς ἐκκαλέσασθαι, εἰ καὶ µηδὲν πλέον ἐγένετο, Καὶ ἐκβαλόντες ἔξω
τῆς πόλεως, ἐλιθοβόλουν.

[05874] Πάλιν ἔξω τῆς πόλεως ὁ θάνατος, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ θανάτῳ ἡ ὁµολογία καὶ τὸ κήρυγµα διαγγελλόµενον.

[05875] Καὶ οἱ µάρτυρες ἀπέθεντο τὰ ἱµάτια αὐτῶν παρὰ τοὺς πόδας νεανίου καλουµένου Σαύλου, καὶ ἐλιθοβόλουν τὸν Στέφανον [60.142] ἐπικαλούµενον [τὸν
Θεὸν], καὶ λέγοντα·

[05876] Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ, δέξαι τὸ πνεῦµά µου.

[05877] ∆εικνύοντος ὁµοῦ τοῦτο καὶ διδάσκοντος αὐτούς ἐστιν, ὅτι οὐκ ἀπόλλυται.

[05878] Καὶ θεὶς τὰ γόνατα, ἔκραξε φωνῇ µεγάλῃ·

[05879] Κύριε, µὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁµαρτίαν ταύτην.

[05880] Ὥσπερ ἀπολογούµενος, ὅτι οὐδὲ τὰ πρότερα θυµοῦ ἦν, φησί·

[05881] Κύριε·

[05882] ἢ καὶ βουλόµενος αὐτοὺς ταύτῃ ἐπισπάσασθαι.

[05883] Τὸ γὰρ ἀφεῖναι µὲν τὸν θυµὸν καὶ τὴν ὀργὴν τῷ φόνῳ, καθαρὰν δεῖξαι δὲ τὴν ψυχὴν τοῦ πάθους, εὐπαράδεκτον ἐποίει τὸν λόγον.

[05884] Σαῦλος δὲ ἦν συνευδοκῶν τῇ ἀναιρέσει αὐτοῦ.

[05885] Ἐγίνετο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡµέρᾳ διωγµὸς µέγας ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐν Ἱεροσολύµοις.

[05886] Οὐχ ἁπλῶς οὗτος ὁ διωγµὸς, ἀλλ' οἰκονοµικῶς δοκεῖ µοι συµβῆναι.

[05887] Καὶ πάντες διεσπάρησαν κατὰ τὴν χώραν τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαµαρείας, πλὴν τῶν ἀποστόλων.

[05888] Ὁρᾷς, πῶς πάλιν πειρασµοὺς συγχωρεῖ ὁ Θεὸς γίνεσθαι;

[05889] Ἀλλ' ἴδε µοι ἐντεῦθεν, καὶ ὅπως οἰκονοµεῖται τὰ πράγµατα.

168/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05890] Ἐθαυµάσθησαν διὰ τὰ σηµεῖα, µαστιχθέντες οὐδὲν ἔπαθον, κατέστησαν ἐπὶ τῶν χωρῶν, ηὔξετο ὁ λόγος·

[05891] λοιπὸν συγχωρεῖ κώλυµα γενέσθαι µέγα.

[05892] Καὶ γίνεται διωγµὸς οὐχ ὁ τυχὼν, ὥστε ὁµοῦ καὶ τούτους φυγεῖν (ἐφοβοῦντο γὰρ θρασυτέρους αὐτοὺς γενοµένους), καὶ πᾶσι δῆλον ὑπάρξαι, ὅτι
ἄνθρωποι ἦσαν οἱ φοβούµενοι καὶ φεύγοντες.

[05893] Ἵνα γὰρ µὴ σὺ µετὰ ταῦτα λέγῃς, ὅτι χάριτι µόνον κατώρθουν, κἂν ἐδιώκοντο·

[05894] καὶ αὐτοὶ δειλότεροι γεγόνασι, καὶ ἐκεῖνοι θρασύτεροι.

[05895] Καὶ πάντες διεσπάρησαν, πλὴν τῶν ἀποστόλων, φησί.

[05896] Οὐκ ἄρα µάτην ἔλεγον, ὅτι οἰκονοµίας ὁ διωγµὸς ἦν·

[05897] εἰ µὴ γὰρ γέγονεν, οὐκ ἂν οἱ µαθηταὶ διεσπάρησαν.

[05898] Συνεκόµισαν δὲ τὸν Στέφανον ἄνδρες εὐλαβεῖς, καὶ ἐποιήσαντο κοπετὸν µέγαν ἐπ' αὐτῷ.

[05899] Ἢ οὔπω ἦσαν τέλειοι, ἢ ὅτι ἐπίχαρις ἦν καὶ αἰδέσιµος·

[05900] διὸ καὶ κόπτονται αὐτόν.

[05901] Ἅµα δὲ τοῦτο δείκνυσι καὶ ἀνθρώπους αὐτοὺς ὄντας, οὐχὶ ὁ φόβος µόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ λύπη καὶ ὁ κοπετός.

[05902] βʹ.

[05903] Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἔκλαυσεν ὁρῶν τὸν ἥµερον ἐκεῖνον, τὸ ἀρνίον, λιθόλευστον γενόµενον καὶ κείµενον νεκρόν;

[05904] Ἱκανὸν αὐτοῦ ἐπιτάφιον διεξῆλθεν ὁ εὐαγγελιστὴς, Καὶ θεὶς τὰ γόνατα, εἰπὼν, καὶ κράξας φωνῇ µεγάλῃ.

[05905] Καὶ ἐποίησαν κοπετὸν µέγαν ἐπ' αὐτῷ.

[05906] Ἀλλ' ἴδωµεν ἄνωθεν τὰ εἰρηµένα, Ὑπάρχων πλήρης Πνεύµατος ἁγίου, ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶδε δόξαν Θεοῦ, καὶ Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ,
καὶ εἶπεν·

[05907] Ἰδοὺ θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς ἀνεῳγµένους.

[05908] Καὶ συνέσχον τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ ὥρµησαν ὁµοθυµαδὸν ἐπ' αὐτόν.

[05909] Καίτοι ποῦ ταῦτα κατηγορίας ἄξια;

[05910] Ἀλλ' ὅµως τὸν σηµεῖα τοιαῦτα τῷ λόγῳ ἐργασάµενον, τὸν πάντων κρατοῦντα τῷ λόγῳ, τὸν τοιαῦτα διαλεγόµενον, λαβόντες ὥσπερ ἐβούλοντο, οὕτω
τὸν θυµὸν τὸν ἑαυτῶν ἐπλήρουν.

[05911] Οἱ δὲ µάρτυρες ἀπέθεντο τὰ ἱµάτια αὐτῶν παρὰ τοὺς πόδας νεανίου καλουµένου Σαύλου.

[05912] Ὅρα, πῶς ἀκριβῶς τὰ περὶ τοῦ Παύλου διηγεῖται, ἵνα σοι δείξῃ τὸ ἐπ' αὐτῷ ἔργον Θεοῦ γενόµενον µετὰ ταῦτα.

[05913] Τέως δὲ οὐ µόνον ἐκεῖνος οὐ πιστεύει, ἀλλὰ καὶ µυρίαις αὐτὸν χερσὶ βάλλει τῶν φονέων·

[05914] διὸ καὶ τοῦτο δηλῶν λέγει·

[05915] Σαῦλος δὲ ἦν συνευδοκῶν τῇ ἀναιρέσει

[05916] [60.143] αὐτοῦ.

[05917] Οὐχ ἁπλῶς δὲ εὔχεται ὁ µακάριος οὗτος, ἀλλὰ µετὰ προσοχῆς.

[05918] Θεὶς γὰρ, φησὶ, τὰ γόνατα.

[05919] Ὅθεν θεῖος αὐτοῦ καὶ ὁ θάνατος γέγονε·

[05920] µέχρι γὰρ τούτου συγκεχώρητο ταῖς ψυχαῖς ἐν τῷ ᾅδῃ εἶναι.

[05921] Πάντες δὲ διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαµαρείας.

[05922] Ἀδεῶς ἐπιµίγνυνται τῇ Σαµαρείᾳ λοιπὸν, οἱ ἀκούσαντες·

[05923] Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν µὴ ἀπέλθητε.

[05924] Πλὴν δὲ τῶν ἀποστόλων, λέγει·

169/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05925] δεικνὺς, ὅτι καὶ ταύτῃ προσαγαγέσθαι βουλόµενοι τοὺς Ἰουδαίους τὴν πόλιν οὐκ ἀπέλιπον, ἢ καὶ ἑτέροις γενέσθαι θάρσους αἴτιοι.

[05926] Σαῦλος δὲ ἐλυµαίνετο τὴν Ἐκκλησίαν κατὰ τοὺς οἴκους εἰσπορευόµενος, σύρων τε ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας παρεδίδου εἰς φυλακήν.

[05927] Πολλὴ ἡ µανία, τὸ καὶ µόνον αὐτὸν εἶναι, τὸ καὶ εἰς τοὺς οἴκους εἰσιέναι·

[05928] οὕτω τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἔδωκεν ὑπὲρ τοῦ νόµου.

[05929] Σύρων, φησὶν, ἄνδρας καὶ γυναῖκας.

[05930] Ὅρα καὶ τὴν παῤῥησίαν, καὶ τὴν ὕβριν, καὶ τὴν µανίαν.

[05931] Τοὺς ἐµπίπτοντας ἅπαντας µυρίοις διετίθει κακοῖς, ἅτε ἀπὸ τῆς σφαγῆς ταύτης θρασύτερος γεγονώς.

[05932] Οἱ µὲν οὖν διασπαρέντες, διῆλθον εὐαγγελιζόµενοι τὸν λόγον.

[05933] Φίλιππος δὲ κατελθὼν εἰς πόλιν τῆς Σαµαρείας, ἐκήρυσσεν αὐτοῖς τὸν Χριστόν.

[05934] Προσεῖχόν τε οἱ ὄχλοι τοῖς λεγοµένοις ὑπὸ τοῦ Φιλίππου ὁµοθυµαδὸν, ἐν τῷ ἀκούειν αὐτοὺς καὶ βλέπειν τὰ σηµεῖα, ἃ ἐποίει.

[05935] Πολλῶν γὰρ ἐχόντων πνεύµατα ἀκάθαρτα, βοῶντα φωνῇ µεγάλῃ ἐξήρχετο·

[05936] πολλοὶ δὲ καὶ παραλελυµένοι καὶ χωλοὶ ἐθεραπεύθησαν.

[05937] Καὶ ἐγένετο χαρὰ µεγάλη ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ.

[05938] Ἀνὴρ δέ τις ὀνόµατι Σίµων προϋπῆρχεν ἐν τῇ πόλει, µαγεύων, καὶ ἐξιστῶν τὸ ἔθνος τῆς Σαµαρείας, λέγων εἶναί τινα ἑαυτὸν µέγαν·

[05939] ᾧ προσεῖχον πάντες ἀπὸ µικροῦ ἕως µεγάλου, λέγοντες·

[05940] Οὗτός ἐστιν ἡ δύναµις τοῦ Θεοῦ ἡ µεγάλη.

[05941] Ἴδε µοι καὶ ἕτερον πειρασµὸν τὸν τοῦ Σίµωνος.

[05942] Προσεῖχον δὲ αὐτῷ, φησὶ, οἱ ὄχλοι, διὰ τὸ ἱκανῷ χρόνῳ ταῖς µαγείαις ἐξεστηκέναι αὐτούς.

[05943] Ὅτε δὲ ἐπίστευσαν τῷ Φιλίππῳ εὐαγγελιζοµένῳ τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ὀνόµατος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐβαπτίζοντο ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες.

[05944] Ὁ δὲ Σίµων καὶ αὐτὸς ἐπίστευσε, καὶ βαπτισθεὶς, ἦν προσκαρτερῶν τῷ Φιλίππῳ.

[05945] Θεωρῶν δὲ δυνάµεις µεγάλας καὶ σηµεῖα γινόµενα, ἐξίστατο.

[05946] Ἀκούσαντες δὲ οἱ ἐν Ἱεροσολύµοις ἀπόστολοι, ὅτι δέδεκται ἡ Σαµάρεια τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ἀπέστειλαν πρὸς αὐτοὺς Πέτρον καὶ Ἰωάννην·

[05947] οἵτινες καταβάντες προσηύξαντο περὶ αὐτῶν, ὅπως λάβωσι Πνεῦµα ἅγιον.

[05948] Οὐδέπω γὰρ ἦν ἐπ' οὐδενὶ αὐτῶν ἐπιπεπτωκὸς, µόνον δὲ βεβαπτισµένοι ὑπῆρχον εἰς τὸ ὄνοµα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ.

[05949] Τότε ἐπετίθουν τὰς χεῖρας ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἐλάµβανον Πνεῦµα ἅγιον.

[05950] Ἰδὼν δὲ Σίµων, ὅτι διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων δίδοται τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον, προσήνεγκεν αὐτοῖς χρήµατα, λέγων·

[05951] ∆ότε κἀµοὶ τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ἵνα ᾧ ἂν ἐπιθῶ τὰς χεῖρας, λαµβάνῃ Πνεῦµα ἅγιον.

[05952] Πῶς οὖν, φησὶ, Πνεῦµα οὐκ ἔλαβον οὗτοι;

[05953] Πνεῦµα ἔλαβον τὸ τῆς ἀφέσεως, τὸ δὲ τῶν σηµείων οὔπω ἦσαν λαβόντες.

[05954] Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστι, καὶ τὸ τῶν σηµείων Πνεῦµα οὐκ ἔλαβον, ὅρα, πῶς ἰδὼν ὁ Σίµων, προσῆλθε τοῦτο αἰτῶν.

[05955] Εἰ καὶ ἐνίσχυσε δὲ τότε µάλιστα ὁ διωγµὸς, ὅµως ὁ Θεὸς πάλιν αὐτοὺς ἐξείλετο, ἐπιτειχίσας αὐτοῖς τὰ σηµεῖα.

[05956] Οὐ µὴν ὁ θάνατος δὲ Στεφάνου ἔσβεσεν ἐκείνων τὸν θυµὸν, ἀλλ' ἐπέτεινε µᾶλλον, διὸ καὶ σκορπίζονται οἱ διδάσκαλοι, ὥστε [60.144] πλείονα γενέσθαι
τὴν µαθητείαν.

[05957] Ἀλλ' ὅρα καὶ πάλιν διαδεχόµενα αὐτοὺς τὰ χρηστὰ, καὶ ἐν χαρᾷ ὄντας.

[05958] Χαρὰ γὰρ, φησὶν, ἐγένετο ἐν τῇ πόλει µεγάλη·

[05959] καίτοι καὶ κοπετὸς ἐγένετο µέγας.

170/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05960] Οὕτως εἴωθε ποιεῖν ἀεὶ ὁ Θεὸς, καὶ τοῖς λυπηροῖς τὰ εὐφραίνοντα µιγνύναι, ἵνα καὶ µᾶλλον θαυµάζηται.

[05961] Ἀφ' ἱκανοῦ δὲ χρόνου τὸ νόσηµα ἦν Σίµωνι·

[05962] διὸ οὐδὲ οὕτως αὐτοῦ ἀπαλλάττεται.

[05963] Πῶς δαὶ αὐτὸν καὶ ἐβάπτισεν;

[05964] Ὥσπερ καὶ τὸν Ἰούδανὁ Χριστὸς ἐξελέξατο.

[05965] Οὗτος θεωρῶν σηµεῖα γινόµενα, ἐξίσταται µὲν, οὐ τολµᾷ δὲ τὴν χάριν τῶν σηµείων αἰτῆσαι, ἐπειδὴ ᾔδει οὔπω λαβόντας οὐδὲ τοὺς ἄλλους.

[05966] Πῶς οὖν αὐτὸν οὐκ ἀνεῖλον, ὥσπερ Ἀνανίαν καὶ Σάπφειραν;

[05967] Ὅτι καὶ τὸ παλαιὸν ὁ τὰ ξύλα συλλέξας, ἀναιρεθεὶς εἰς ἑτέρων σωφρονισµὸν, οὐκέτι ἕτερος τὸ αὐτὸ πέπονθεν.

[05968] Οὕτω καὶ νῦν Πέτρος ποιεῖ, καὶ κολάσας ἐκείνους, τοῦτον οὐ κολάζει, ἀλλά φησι πρὸς αὐτόν·

[05969] Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν, ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνόµισας διὰ χρηµάτων κτᾶσθαι.

[05970] γʹ.

[05971] Καὶ διὰ τί οὐκ ἦσαν οὗτοι λαβόντες Πνεῦµα ἅγιον βαπτισθέντες;

[05972] Ἤτοι τῷ µὴ δοῦναι Φιλίππου τούτῳ τιµῶντος τάχα τοὺς ἀποστόλους·

[05973] ἤτοι τῷ µὴ ἔχειν χάρισµα τοιοῦτον (τῶν ἑπτὰ γὰρ ἦν)·

[05974] ὅπερ καὶ µᾶλλόν ἐστιν εἰπεῖν.

[05975] Ὅθεν µοι δοκεῖ οὗτος ὁ Φίλιππος τῶν ἑπτὰ εἶναι, ὁ Στεφάνου δεύτερος.

[05976] ∆ιὸ καὶ βαπτίζων.

[05977] Πνεῦµα τοῖς βαπτιζοµένοις οὐκ ἐδίδου·

[05978] οὐδὲ γὰρ εἶχεν ἐξουσίαν·

[05979] τοῦτο γὰρ τὸ δῶρον µόνων τῶν δώδεκα ἦν.

[05980] Σκόπει δέ·

[05981] Ἐκεῖνοι οὐκ ἐξῄεσαν, ᾠκονοµήθη τούτους ἐξελθεῖν, οἳ καὶ ὑστέρουν τῆς χάριτος, διὰ τὸ µήπω λαβεῖν Πνεῦµα ἅγιον.

[05982] ∆ύναµιν µὲν γὰρ ἔλαβον ποιεῖν σηµεῖα, οὐχὶ δὲ καὶ Πνεῦµα διδόναι ἑτέροις.

[05983] Ἄρα τοῦτο ἦν τῶν ἀποστόλων ἐξαίρετον·

[05984] ὅθεν καὶ τοὺς κορυφαίους, οὐκ ἄλλους τινὰς, ἔστιν ἰδεῖν τοῦτο ποιοῦντας.

[05985] Ἰδὼν δὲ, φησὶ, Σίµων, ὅτι διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων δίδοται τὸ Πνεῦµα τὸ ἅγιον.

[05986] Οὐκ ἂν οὕτως εἶπεν, εἰ µὴ αἰσθητόν τι ἐγίνετο.

[05987] Τοῦτο καὶ Παῦλος ἐποίησεν, ὅτε ταῖς γλώσσαις ἐλάλουν.

[05988] Εἶδες τὴν µιαρίαν τοῦ Σίµωνος;

[05989] Χρήµατα προσήνεγκε·

[05990] καίτοι οὐκ εἶδεν αὐτὸν χρηµάτων αὐτὸ ποιοῦντα·

[05991] ὥστε οὐκ ἦν ἀγνοίας τὸ πρᾶγµα, ἀλλὰ πειράζοντος καὶ βουλοµένου κατηγορίᾳ περιβαλεῖν.

[05992] ∆ιὰ τοῦτο καὶ ἀκούει·

[05993] Οὐκ ἔστι σοι µερὶς, οὐδὲ κλῆρος ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ·

[05994] ἡ γὰρ καρδία σου οὐκ ἔστιν εὐθεῖα ἐναντίον τοῦ Θεοῦ.

[05995] Πάλιν τὰ ἐν τῇ διανοίᾳ εἰς µέσον ἄγει, ἐπειδὴ ἐκεῖνος λανθάνειν ἐνόµιζε.

171/748
Cooperatorum Veritatis Societas Excerpta ex "Documenta Catholica Omnia"

[05996] Μετανόησον οὖν ἀπὸ τῆς κακίας σου ταύτης, καὶ δεήθητι τοῦ Κυρίου, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σοι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου.

[05997] Εἰς γὰρ χολὴν πικρίας καὶ σύνδεσµον ἀδικίας θεωρῶ σε ὄντα.

[05998] Ἀποκριθεὶς δὲ Σίµων εἶπεν·

[05999] ∆εήθητε ὑµεῖς ὑπὲρ ἐµοῦ πρὸς τὸν Κύριον, ὅπως µηδὲν ἐπέλθῃ ἐπ' ἐµὲ ὧν εἰρήκατε.

[06000] ∆έον ἀπὸ καρδίας µετανοῆσαι, δέον κλαῦσαι·

[06001] ὁ δὲ ἀφοσιώσει µόνον τοῦτο ποιεῖ.

[06002] Εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σοι.

[06003] Τοῦτο εἶπεν, οὐχ ὡς οὐ συγχωρηθέντος ἂν αὐτῷ, εἰ ἔκλαυσεν, ἀλλ' ἔθος καὶ τοῖς προφήταις µόνον ἀπαγορεύειν, καὶ µὴ λέγειν·<