P. 1
كتيب نحو تأسيس رؤية لاستقلال ونزاهة القضاء المصرى

كتيب نحو تأسيس رؤية لاستقلال ونزاهة القضاء المصرى

|Views: 32|Likes:
منشور بواسطةسعاد ابو غازي
كتيب نحو تأسيس رؤية لاستقلال ونزاهة القضاء المصرى
كتيب نحو تأسيس رؤية لاستقلال ونزاهة القضاء المصرى

More info:

Categories:Types, Research
Published by: سعاد ابو غازي on Dec 28, 2011
حقوق الطبع:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/26/2015

pdf

text

original

Sections

(1

)
∫Ó≤à°S’ ájDhQ ¢ù«°SCÉJ ƒëf
…ô°üŸG AÉ°†≤dG ágGõfh
(2)
ájDhQ ¢ù«°SCÉJ ƒëf :ÜÉàµdG
…öüŸG AÉ°†≤dG ágGõfh ∫Ó≤à°S’
(28) ìÓ°UE’G ÉjÉ°†b :á∏°ù∏°S
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉ°SGQód IôgÉ≤dG õcôe :öTÉædG
-‹ÉeôdG ó«éŸG óÑY ´QÉ°T21 :¿Gƒæ©dG
IôgÉ≤dG -¥ƒ∏dG ÜÉH -71 ºbQ á≤°T -™HÉ°ùdG QhódG
(202+ )27921913 :¢ùcÉa (202+)27951112 :ä
IôgÉ≤dG ,Ö©°ûdG ¢ù∏› 117:Ü.¢U :…ójÈdG ¿Gƒæ©dG
info@cihrs.org :Êhεd’G ójÈdG
www.cihrs.org : Êhεd’G ™bƒŸG
…hÉéædódG ¿ÉªãY :…ƒ¨∏dG ≥«bóàdG
ó«°ùdG óªMCG ΩÉ°ûg :±ÓZh »æa êGôNEG
:ÖàµdG QGóH ´GójE’G ºbQ
:‹hódG º«bÎdG
øY IQhô°†dÉH È©J ’ ÜÉàµdÉH IOQGƒdG AGQB’G
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉ°SGQód IôgÉ≤dG õcôe
á°Sô¡a ábÉ£H
ájô°üŸG ÖàµdG QGód áeÉ©dG áÄ«¡dG OGóYEG ô°ûædG AÉæKCG á°Sô¡a
á«æØdG ¿ƒÄ°ûdG IQGOEG
،نا��سنلا قو��قح تا��ساردل ةر��هاقلا ز��كرم :ةر��هاقلا -1ط
.2011
(28 - حلصلا اياضق ةلسلس( -مس20 ؛ص 84
…öüŸG AÉ°†≤dG ágGõfh ∫Ó≤à°S’ ájDhQ ¢ù«°SCÉJ وحن :ناونعلا
(ÚØdDƒe áYƒª›)
(3)
∫Ó≤à°S’ ájDhQ ¢ù«°SCÉJ ƒëf
…ô°üŸG AÉ°†≤dG ágGõfh
ÚH ¿hÉ©àdÉH ô“Dƒe
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉ°SGQód IôgÉ≤dG õcôe
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«£°SƒàehQhC’G áµÑ°ûdGh
(2011 πjôHCG 17 - 16) IôgÉ≤dG
…hɪ``````````°TQ â`````````aôe
ìÓ°UE’G ÉjÉ°†b
28
ÊGOQƒdG øÁCG .O /QÉ°ûà°ùŸG
»`°û∏ÑdG ∫ƒ`∏ZR /QÉ°ûà°ùŸG
π````````````«∏N ˆG ó```````ÑY
ó````````````gGõ`dG â`````Mó`e
(4)
õcôŸG ôjóe
ø°ùM øjódG »¡H
IQGOE’G ¢ù∏› ¢ù«FQ
»HhóæL ∫ɪc
¬°ù«°SCÉJ ‘ º¡°SCG
ó«©°S ó«°ùdG óªfi .O
â°ù°SCÉJ á∏≤à°ùe ᫪«∏bEG á«eƒµM ÒZ ᪶æe ƒg ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉ°SGQód IôgÉ≤dG õcôe
π«∏–h ,á«WGô≤ÁódGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ÇOÉÑe ΩGÎMG ºYO ¤EG ±ó¡J ,1993 ΩÉY
‘ ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M áaÉ≤K öûfh ,¿É```°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ‹hódG ¿ƒfÉ≤dG ≥«Ñ£J äÉHƒ©```°U
á«dhódG ≥«KGƒŸGh äÉ«bÉØJ’G QÉ```WEG ‘ äÉaÉ≤ãdG ÚH QGƒ◊G õjõ©Jh ,»```Hô©dG ⁄É©dG
IƒYódGh ìGÎbG ≈∏Y õcôŸG πª©j ±GógC’G √òg ≥«≤– πLCG øeh .¿É```°ùfE’G ¥ƒ≤◊
¥ƒ≤◊ á«dhódG Ò```jÉ©ŸG øe Rõ©J ájQƒà```°SO äÓjó©Jh äÉ©jöûJh äÉ```°SÉ«°S ¤EG
á«æWƒdG äÉ«dB’G ∞```∏àfl ∞«XƒJ ÈY á```jƒYOh ,á«ãëH á£```°ûfCÉH ΩÉ«≤dGh ,¿É```°ùfE’G
,ÜÉÑ°ûdG ≈∏Y ¢UÉN πµ°ûH õ«cÎdG ™e ¿É```°ùfE’G ¥ƒ≤M º«∏©Jh ,á«dhódGh ᫪«∏bE’Gh
õcôŸG Ωƒ≤j ¬```°ù«°SCÉJ òæeh .¿É```°ùfE’G ¥ƒ≤M øY Ú©aGóª∏d á«æ¡ŸG äGQó≤dG AÉæHh
‘ á«WGô≤ÁódGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ÉjÉ```°†b ∫hÉæàJ äÉjQhO h Öàc öûæH º¶àæe πµ```°ûH
.»Hô©dG ⁄É©dG
ÉjÉ°†≤dGh äÓµ°ûŸG RôHCG ≈∏Y Aƒ```°†dG AÉ≤dEG ‘ áªgÉ```°ùŸG ¤EG IôgÉ≤dG õcôe ≈©```°ùj
äɪ¶æŸGh á«æ©ŸG ±GôWC’G ∞∏àfl ™e ≥«°ùæàdGh ,á«Hô©dG ∫hódG ‘ áë∏ŸG á«bƒ≤◊G
ÉjÉ```°†≤dG √ò¡H ΩÉ©dG »YƒdG ™aQ πLCG øe kÉjƒ```°S πª©dGh , á≤£æŸG ‘ á«eƒµ◊G ÒZ
.¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ‹hódG ¿ƒfÉ≤dG ™e ≥aGƒàJ πFGóHh ∫ƒ∏M ¤EG π°UƒàdG ádhÉfih
·C’ÉH »YɪàL’Gh …OÉ°üàb’G ¢ù∏éŸG ‘ ¢UÉN …QÉ°ûà°SG ™°VƒH õcôŸG ™àªàj
ƒ°†Y õcôŸG .܃©°ûdGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«≤jôaC’G áæé∏dG ‘ ÖbGôŸG áØ```°Uh ,IóëàŸG
äÉeƒ∏©ŸG ∫OÉÑàd á«dhódG áµÑ°ûdGh ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«£°SƒàŸG á«HhQhC’G áµÑ°ûdG ‘
.∞«æLh ¢ùjQÉHh Iô```gÉ≤dG ‘ πé```°ùe õcôŸG .(¢ùµØjG) ÒÑ©àdGh …CGôdG ájôM ∫ƒ```M
.2007 ΩÉ©d ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«°ùfôØdG ájQƒ¡ª÷G IõFÉL ≈∏Y π°UÉMh
(5)
¢Sô¡a
7 Ëó≤J
á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ‹ÉŸG ∫Ó≤à°SÓd áHƒ∏£ŸG äÉfɪ°†dG
11 »°û∏ÑdG ∫ƒ∏ZR-QÉ°ûà°ùŸG/
á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ äÉfɪ°V ƒëf
21 ÊGOQƒdG øÁCG-QƒàcódG QÉ°ûà°ùŸG/
á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdGh ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ÚH ΩÉ©dG ÖFÉædG
31 π«∏N ˆG óÑY/
ôjÉæj 25 IQƒK ó©H ô°üe ≈a á«dÉ≤àf’G ádGó©dG ¤EG ≥jô£dG
47 …hɪ°TQ âaôe/
(»eÉàN ôjô≤J) …ô°üŸG AÉ°†≤dG ágGõfh ∫Ó≤à°S’ ájDhQ ¢ù«°SCÉJ ƒëf
67 ógGõdG âMóe -OGóYEG/
(6)
(7)
Ëó≤J
áµÑ°ûdGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉ°SGQód IôgÉ≤dG õcôe º q ¶f
2011 πjôHCG 17h 16 »eƒj ∫ÓN ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«£°SƒàehQhC’G
AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG õjõ©àd IóMƒe ájDhQ ƒëf) ¿GƒæY â– G
k
ô“Dƒe
»àdG ÉgOƒ¡L á∏°UGƒŸ ᪶æŸG äÉ¡÷G »©°S QÉWEG ‘ ∂dPh (…öüŸG
á£∏°ùdG ∫Ó≤à°SG õjõ©J ±ó¡H ;IÉ°†≤dG ™e ¿hÉ©àdÉH äGƒæ°S πÑb äCGóH
.öüe ‘ á«FÉ°†≤dG
IÉ°†≤dG øe ∞«Ød ¬«a ∑QÉ°Th (OÈ°T) ¥óæØH IôgÉ≤dG ‘ ô“DƒŸG ó≤Y
ÊóŸG ™ªàéŸGh á«°SÉ«°ùdG äÉYɪ÷Gh ÜGõMC’G ƒ∏ã‡h ¿ƒfÉ≤dG ∫ÉLQh
OóY ¤EG áaÉ°VE’ÉH ;ÚãMÉÑdGh ÜÉ
s
à o µdGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M øY Ú©aGóŸGh
õjõ©dG óÑY óªfi QÉ°ûà°ùŸG å©H óbh .Ú«dhódGh Üô©dG AGÈÿG øe
(8)
QÉ°ûà°ùŸG ÉgÉ≤dCG ,ô“DƒŸG ìÉààaG ‘ áª∏µH …öüŸG ∫ó©dG ôjRh …óæ÷G
.¬æY áHÉ«f ᣫY ƒHCG πFGh
»àdG äÉfɪ°†dG á©«ÑW ≈∏Y á«°ù«FôdG ô“DƒŸG QhÉfi ä
q
õcQ
öüe ‘ á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ™àªàJ »c ÉgôaGƒJ IQhöV IÉ°†≤dG iôj
‘ á∏㇠ájò«ØæàdG á£∏°ùdG äÓNóJ ¢TÉ≤æH ∂dPh ,ágGõædGh ∫Ó≤à°S’ÉH
Ú«©Jh ºcÉëŸG π«µ°ûJ äÉ«dBG º««≤Jh ,AÉ°†≤dG ¿ƒÄ°T ‘ ∫ó©dG IQGRh
≥«≤– É¡∏«©ØJ ¿CÉ°T øe äÉMÎ≤e Ëó≤J ¤EG áaÉ°VE’ÉH ,IÉ°†≤dG á«bôJh
.á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ ¿Éª°V Gòch ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ‹ÉŸG ∫Ó≤à°S’G
áµÑ°ûdG ¬JQó°UCG ôjô≤àd ô“DƒŸG ‘ ÚcQÉ°ûŸG á°ûbÉæe ∫ÓN øe ∂dPh
‘ AÉ°†≤dG á«dÓ≤à°SG øY 2010 ΩÉY ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«£°SƒàehQhC’G
¿ƒfÉ≤dG PÉà°SCG ‹PÉ°ûdG ìƒàa QƒàcódG ¿ÉjöüŸG ¿ÉãMÉÑdG √óYCGh öüe
¢SQój …òdG ‹PÉ°ûdG Ëôc PÉà°SC’Gh ájQóæµ°SE’G á©eÉéH »FÉæ÷G
.¿ƒHQƒ°S ,¿ƒ«àfÉH ,(1) ¢ùjQÉH á©eÉéH ¿ƒfÉ≤dG ‘ √GQƒàcódG
‘ zá«dÉ≤àf’G ádGó©dG{ ≥«Ñ£J ‘ AÉ°†≤dG QhO ô“DƒŸG åëH ɪc
øe IOÉØà°S’ÉH ∂dPh ,ôjÉæj øe øjöû©dGh ¢ùeÉÿG IQƒK ÜÉ≤YCG
áªcÉfi äÉ«dɵ°TEG ô“DƒŸG ¢ûbÉf ɪc ,∫ÉéŸG Gòg ‘ á«dhódG äGÈÿG
ÚjöüŸG ÚæWGƒŸG OGó©à°SG ¥É«°S ‘h .ájôµ°ù©dG ºcÉëŸG ΩÉeCG Ú«fóŸG
äÉÑ∏£àe á°ûbÉæe ≈∏Y ¢UôM ô“DƒŸG ¿EÉa ;ójóL Qƒà°SO áZÉ«°üd
.ádGó©∏d á«dhódG ÒjÉ©ŸG ™e Iójó÷G ájQƒà°SódG óYGƒ≤dG ΩÉé°ùfG
»eÉàÿG ôjô≤àdG ≈∏Y ´ÓW’G ºµæµÁ ºµjójCG ÚH …òdG Ö«àµdG ‘
É¡«dEG ¢üo ∏N »àdG äÉ«°UƒàdG øª°†àj …òdGh ,ô“DƒŸG øY QOÉ°üdG
¢ù∏éŸGh ∫ó©dG ôjRhh AGQRƒdG ¢ù∏› ¤EG Égƒ¡Lhh ¿ƒcQÉ°ûŸG
IÎØdG ∫ÓN OÓÑdG ¿ƒÄ°T IQGOEG ¤ƒàj …òdG áë∏°ùŸG äGƒ≤∏d ≈∏YC’G
PÉà°SC’G ô“DƒŸG Qô≤e »eÉàÿG ôjô≤àdG IOƒ°ùe óYCG óbh .á«dÉ≤àf’G
.»FÉ°†≤dG QôëŸGh »Øë°üdG ÖJɵdG ógGõdG âMóe
(9)
” »àdG á«ãëÑdG ¥GQhC’G Ö«àµdG º°†j »eÉàÿG ôjô≤àdG ÖfÉL ¤EG
:πª°ûJh ,ô“DƒŸG äÉ«dÉ©a ∫ÓN É¡à°ûbÉæeh É¡°VGô©à°SG
1 . á£∏°ù∏d ‹ÉŸG ∫Ó≤à°SÓd áHƒ∏£ŸG äÉfɪ°†dG { ¿Gƒæ©H ábQh
᪵fi ¢ù«FQ ÖFÉf »°û∏ÑdG ∫ƒ∏ZR QÉ°ûà°ùŸG ÉgóYCGh zá«FÉ°†≤dG
.¢†≤ædG
2 . ÉgóYCGh zá«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ äÉfɪ°V ƒëf “¿Gƒæ©H ábQh
.±ÉæÄà°S’G ᪵ëà »°VÉ≤dG ÊGOQƒdG øÁCG QƒàcódG QÉ°ûà°ùŸG
3 . á£∏°ùdGh ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ÚH ΩÉ©dG ÖFÉædG” ¿Gƒæ©H ábQh
ÒÑÿGh ¢†≤ædÉH ≈eÉëŸG π«∏N ¬∏dG óÑY PÉà°SC’G ÉgóYCGh “á«FÉ°†≤dG
.É≤HÉ°S ≈FɉE’G IóëàŸG ·C’G èeÉfÈH π≤à°ùŸG
4 . IQƒK ó©H öüe ‘ á«dÉ≤àf’G ádGó©dG ¤EG ≥jô£dG” ¿Gƒæ©H ábQh
ájQÉ°ûà°SG »gh …hɪ°TQ âaôe IPÉà°SC’G É¡JóYCGh “ôjÉæj 25
IQÉ°ûà°ùŸG É¡àØ°üH ≥HÉ°ùdG ‘ â∏ªYh ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á∏≤à°ùe
¥öûdG á≤£æe ‘ á«dhódG ƒØ©dG áª¶æŸ á«dhódG áfÉeCÓd á«fƒfÉ≤dG
¢ùµ«°SEG á©eÉL ‘ π«eR É«dÉM »gh .É«≤jôaCG ∫ɪ°Th §°ShC’G
ΩÉ¡éæJƒf á©eÉL ‘h ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M õcôà IóëàŸG áµ∏ªŸÉH
.¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ʃfÉ≤dG õcôŸÉH IóëàŸG áµ∏ªŸÉH
(10)
(11)
á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ‹ÉŸG ∫Ó≤à°SÓd áHƒ∏£ŸG äÉfɪ°†dG
»°û∏ÑdG ∫ƒ∏ZR/QÉ°ûà°ùŸG
¢†≤ædG ᪵fi ¢ù«FQ ÖFÉf
(12)
(13)
≈a Ée RôHCG ¿CG ’EG ,≈à°T äÉgÉŒG ≈a ¿B’G ∑ôëàj ≈Hô©dG ⁄É©dG ¿EG
,¬JÉjôMh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ΩGÎMGh ,ádGó©dG √ÉŒG ƒg äÉgÉŒ’G √òg
,¬jõædG ô◊G ΩÉ©dG ´GÎb’G ÈY ,á£∏°ù∏d ≈ª∏°ùdG ∫hGóàdG ≥Mh
≥«≤– øµÁ’h .IOófi á«æeR IÎØH á°SÉFôdG Ióe ójó– ܃Lhh
íÑ°UCG Éæg øeh .á∏≤à°ùe ájƒb á«FÉ°†b á£∏°S ∫ÓN øe ’EG √ÉŒ’G Gòg
™FGöûdG ¬«∏Y â°üf ,ÉàHÉK ÉfÉÁEGh ,áî°SGQ Ió«≤Y AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG
ÒJÉ°SódGh ,á«dhódG ≥«KGƒŸGh äGógÉ©ŸG ¬«dEG ƒYóJ ¿CG πÑb ájhɪ°ùdG
¬à°Vôa ɪc ,¬JGP ≈FÉ°†≤dG πª©dG á©«ÑW ¬à°Vôa ,á«æWƒdG ÚfGƒ≤dGh
É¡àcô◊ ɣѰVh ,∫ó©dG ≈a É«∏©dG É¡∏㟠Gó«°ùŒ ,Iô◊G ܃©°ûdG IOGQEG
,áÁôµdG Iô◊G IÉ«◊G ≈a É¡aGógCG ≥«≤–h Ωó≤àdGh á«WGô≤ÁódG ƒëf
h ,∫ó©dG ¢SÉ°SCG AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ¿EÉa ,∂∏ŸG ¢SÉ°SCG ∫ó©dG ¿Éc GPEÉa
IOÉ«°S ájɪ◊ IQhöVh ,º¡bƒ≤Mh ÚæWGƒŸG äÉjô◊ á«°SÉ°SCG áfɪ°V
.¿ƒfÉ≤dG
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ΩÎëj ö†ëàe ≈°SÉ«°S Ωɶf ΩÉ«b øµÁ Óa
á£∏°ùdG ∫Ó≤à°SG πª°ûjh ,á∏≤à°ùe ájƒb á«FÉ°†b á£∏°S ¿hO ,¬JÉjôMh
.¤ÉŸGh iQGOE’G ∫Ó≤à°S’G á«FÉ°†≤dG
(14)
ájò«ØæàdG á£∏°ù∏d QhO iCG AɨdEG ,iQGOE’G ∫Ó≤à°S’G äɪ°S ºgCGh
,º¡dõYh IÉ°†≤dG Ú«©J å«M øe ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿ƒÄ°T ≈a
É«ÑjOCÉJh É«FÉæL º¡àdAÉ°ùeh ,º¡JQÉYEGh º¡Hófh ,º¡∏≤fh º¡à«bôJh
π«µ°ûJ ≈a á°UÉÿG É¡à«dBG á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ¿ƒµj ¿CG Öéj ɉEGh ,É«fóeh
,º¡∏≤fh º¡à«bôJh ,º¡dõYh IÉ°†≤dG Ú«©Jh ≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏›
äÉ£∏°ùdG øe á£∏°S …CG πNóJ ¿hO ,º¡àdAÉ°ùeh ,º¡JQÉYEGh º¡Hófh
k GöTÉÑe ≈LQÉÿG ÒKCÉàdG ∫ɵ°TCG πc øY Gó«©H πª©J ¿CGh ,iôNC’G
øY É¡©e ¿ƒ∏«ª«a ,É¡dÉLQ ºFGõY øgƒJ ≈àdG öTÉÑe ÒZ hCG ¿Éc
.k Gó«Yh hCG k GóYh ,k ÉÑ«gôJ hCG k ÉÑ«ZôJ ,k ÉeÉZQEG hCG
k
AGƒZEG ,≥◊G
zƒ«µ°ùàfƒe{ É¡H iOÉf ≈àdG äÉ£∏°ùdG ÚH π°üØdG ájô¶f øe ±ó¡dÉa
¿ƒÄ°T ≈a åÑ©dG øY ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ój πZ ƒg 1748 ΩÉY òæe
¿ƒµj ’CGh ,É¡JOÉ«°Sh É¡dÓ≤à°SG á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ∑Îj ¿CGh ,IÉ°†≤dG
ó©°S º«YõdG áNöU ∫GõJ ’h ,¿É£∏°S øe É¡«∏Y iôNCG á£∏°S iC’
á£∏°ùdG óYÉ°ùj öüe ≈a AÉ°†≤dG Ωɶf ¿CÉH ¿GPB’G ≈a ihóJ ∫ƒ∏ZR
∞°SDƒj Ée Gògh ,áYhöûe ≈à°T ¥ô£H ¬«a πNóàJ ¿CG ≈∏Y ájò«ØæàdG
öüe ≈a ¿EG ∫ƒbCG ¿CÉH Qƒîa ≈fEGh ,¬àeGôc m ¢VÉb πµd ¿EG º©f ,¬d
ó°TCG ≈a á«dÉY ¥ÉæYC’Gh äÉeÉ¡dG É¡H Gƒ©aQh ,≥◊G áª∏µH Gƒ≤£f IÉ°†b
Ó°†a º¡àeGôc ¿ƒ°üj ™jöûJ ∑Éæg øµj ⁄ å«M ,áª∏Xh áµ∏M ΩÉjC’G
.º¡àjôM øY
≈∏Y πª©J á«fƒfÉ≤dGh ájQƒà°SódG ¢Uƒ°üædG ¿EG ∫ƒ≤dG RÉL øÄdh
∫ÓN øeh É¡eɵMCÉH ÉfÉ«MCG ¢†bÉæJ É¡fCG ’EG AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ¿Éª°V
≈gh ,á«FÉ¡ædG É¡°VGôZCG øe ∫ÉæJ óbh ,ÉgGƒàfi á≤«≤M É¡JÉ≤«Ñ£J
π«ædG hCG ,¬dÓ≤à°SG QGógEGh ,AÉ°†≤dG ¿ƒÄ°ûH åÑ©dG ¤EG ΩÉY ¬LƒH π«“
AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG á≤«≤M ÚH ∂dòc ¢VQÉ©àdGh ¢†bÉæàdG Qƒãj óbh ,¬æe
¬eƒ¡Øe πµd ¿ƒµ«d ,AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°S’ ádhódG Ωƒ¡Øe ÚHh ,¬JÉfɪ°Vh
¬JÉÑ∏£àeh ¬JÉfɪ°Vh AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ¿CÉ°T ≈a ≈JGòdG √Qƒ°üJh
.É¡«dEG ≈eôjh ÉgÉNƒàj ≈àdG ídÉ°üŸGh
(15)
,AÉ°†≤dÉH Ωó£°UG ,¬à«YöT ΩɶædG ó≤a ɪ∏c ¬fCG ßMÓjh Gòg
.AÉ°†≤dG ΩÉeCG ¬Ø©°†H º∏©j ¬fC’ ,¬dÓ≤à°SG ¢†jƒ≤J ≈∏Y πªYh
øY π°üØæj ’ √Éeôeh ¬àjÉZ ≈a AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ¿CG í«ë°U
Óa ,¬≤«≤– IGOCG ÉgQÉÑàYÉH ¬∏صJ ≈àdG á«fƒfÉ≤dGh ájQƒà°SódG ¢Uƒ°üædG
ÆGR Ée GPEÉa ,¬aGógC’ É≤≤fi ,¬d ÓaÉc ¿Éc GPEG ’EG ÉØ°üæe ¿ƒfÉ≤dG ¿ƒµj
É«¡æe ¿Éc ,É¡«dEG ≈eôJ ≈àdG ±GógC’G QógCGh ,É¡æY √öüÑH ´öûŸG
√Ò«¨J Ú©Jh ,√OƒLƒd ᪫b πc É£≤°ùeh ,√ò«ØæJ ∫É› ≈a ≥aGƒà∏d
.√DhɨdEG hCG
á£∏°ùdG ¿CG ≈∏Y 165 IOÉŸG ≈a iöüŸG Qƒà°SódG ¢üf óbh
Qó°üJh ,É¡JÉLQO ±ÓàNG ≈∏Y ºcÉëŸG Ég’ƒàJh ,á∏≤à°ùe á«FÉ°†≤dG
’ ,¿ƒ∏≤à°ùe IÉ°†≤dG ¿CG ≈∏Y 166 IOÉŸG ≈ah ,¿ƒfÉ≤dG ≥ah É¡eɵMCG
πNóàdG á£∏°S ájC’ Rƒéj ’h ,¿ƒfÉ≤dG Ò¨d º¡FÉ°†b ≈a º¡«∏Y ¿É£∏°S
’ á«°SÉ°SCG áfɪ°V AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SÉa .ádGó©dG ¿ƒÄ°T ≈a hCG ÉjÉ°†≤dG ≈a
,É¡dÓ≤à°SG á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d Qƒà°SódG πØc óbh ,É¡fhóH ∫ó©dG º«≤à°ùj
,É¡«a ÒKCÉàdG hCG ,É¡dɪYCG ≈a πNóàdG øe ɪ°UÉY ∫Ó≤à°S’G Gòg π©Lh
.É¡JÉeƒ≤à ∫ÓNE’G hCG ,É¡Øjô– hCG
Ωó©j ’ ,AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG QGógEG ¤EG ≈©°ùj iòdG ºcÉ◊G ¿CG ÒZ
øe ,IQƒ£ÿGh ô£ÿG øªµe ƒg Gògh ,¬àØ°SÓah ¿ƒfÉ≤dG AÉ¡≤a øe
ájƒà∏e Ö«dÉ°SCGh ¥ôWh á«fÉ£«°T πFÉ°SƒH ¬JÉjÉZ ƃ∏Ñd ¬d ¿ƒ££îj
܃∏°SCG ƒgh ,ÉNQÉ°Uh GôaÉ°S AÉ°†≤dG ≈∏Y √DhGóàYG hóÑj ’ ≈àM
Ωógh ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ≈∏Y AGóàY’G ó°ü≤H AGƒàd’Gh IGQGóŸÉH º°ùàj
ìhôdG áØîH ¿ƒjöüŸG º¡«∏Y ≥∏WCG øe ºgh .AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG
.⁄É©dG ≈a ¬d π«ãe ’ í∏£°üe ƒgh zÚfGƒ≤dG ájRôJ{ º¡æY áahô©ŸG
äÉ©jöûàdG ÚH ábQÉØŸG ≈a øªµJ AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG á«°†b ¿CG ¤EG Gòg
ÚfGƒ≤dG √òg ™e ¢†bÉæàj iòdG ™bGƒdGh ,¬«ª–h ¬∏صJ ≈àdG ÚfGƒ≤dGh
.äÉ©jöûàdG ∂∏Jh
(16)
ةيذيفنتلا ةطلس�لاو ةيئاس�قلا ةطلس�لا يب طابترا لك كف يعتي كلذلو
’h É¡«a ¢ùÑd ’ ,áë°VGhh áeQÉ°U ,IOófi ájQƒà°SO ¢Uƒ°üæH
AÉ°†≤∏d iQGOE’G ∫Ó≤à°S’G ¿ƒµ«a ,πjhCÉàdG πªà– ’h ,¢VƒªZ
º¡dõYh IÉ°†≤dG Ú«©J πFÉ°ùªa ,ájò«ØæàdG á£∏°ùdG πNóJ øY Gó«©H ,ÉeÉJ
É«FÉæL º¡àdAÉ°ùeh óYÉ≤à∏d º¡àdÉMEGh º¡JQÉYEGh º¡Hófh º¡∏≤fh º¡à«bôJh
É¡°ùØæH á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG É¡ª¶æJ ¿CG Öéj πFÉ°ùŸG √òg πc ,É«ÑjOCÉJ hCG
.ájò«ØæàdG á£∏°ùdG πNóJ øY Gó«©H
,AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ôgɶe ºgCG øe AÉ°†≤∏d ¤ÉŸG ∫Ó≤à°S’G Èà©jh
ájôM á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d í«àj ≈≤«≤M ∫Ó≤à°SG ∑Éæg ¿ƒµj ’ ¬fhóHh
π«bGôY hCG ≥FGƒY …CG ¿hO ,Égò«ØæJh äGQGô≤dG PÉîJGh ,±öüàdG
.…QGOE’G ÚJhôdGh º¶ædGh ájò«ØæàdG á£∏°ùdG É¡°VôØJ
IQGOE’ á«aɵdGh áeRÓdG á«dÉŸG OQGƒŸG á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d øµj ⁄ GPEÉa
¿ƒµJ Égò«ØæJh äGQGô≤dG PÉîJG ≈∏Y É¡JQób ¿EÉa ,É¡°ùØæH É¡fƒÄ°T
iODƒJ ób ,äÉ©LGôŸGh äÉ≤aGƒŸG øe á∏°ù∏°ùH á£ÑJôeh Ió«≤eh IOhófi
ÚM ≈a ,ÉgPÉîJG øY ΩÉéME’G hCG OOÎdG ¤EG ¿É«MC’G øe ÒãµdG ≈a
±öüàdGh ácô◊G ájôM á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d í«àj ¤ÉŸG ∫Ó≤à°S’G ¿CG
,äÉLÉ◊G øe ºFÓŸGh Ö°SÉæŸG ójó–h ,äGô¨ãdGh õé©dG ó°ùd áYöùH
.äGhÓ©dG íæeh äÉLQódG AÉ°ûfEGh ,äÉjƒdhC’G Ö«JôJh
,¬àÑ«gh ¬dÓ≤à°SG øe ójõJ ≈àdG πFÉ°ùŸG øe ≈°VÉ≤dG ÖJôe ¿EG
¬«≤jh ,IÉ«◊G äGQhöV á¡LGƒŸ ¬«Øµj ÉÑJôe ≈°VÉ≤dG íæÁ ¿CG Öé«a
,áLÉ◊G ∫Ph äÉ¡Ñ°ûdG øY ¬H iCÉæjh ,¿ÉeõdG πFGƒZh ∫GDƒ°ùdG öT
¢ùØæH ¬∏ª©d ÆôØàjh ,OGôaC’G ÚH ¬àØ«XƒH ≥FÓdG ô¡¶ŸÉH ô¡¶j ≈µdh
ÉgƒØ°U ôµ©j ’h ,IÉ«◊G AÉÑYCG É¡∏¨°ûJ ’ ,áæĪ£eh áFOÉg á«aÉ°U
iôNC’G ∞FÉXƒdG ¤EG ™∏£àj ’ ≈àMh ,É¡JGQhöVh á°û«©ŸG ∞«dɵJ
øe IÉ°†≤dG Iôég ¤EG iODƒj Ée ƒgh ,ÓNO ÌcC’Gh ,Gó¡L πbC’G
.¬«a Ée Qö†dG øe ∂dP ≈ah ,ájGQódGh IAÉصdGh IÈÿG ihP
(17)
نأا نكي ىتلا طوغس�لا روس� مهأا نم ةيلالا طوغس�لا بتعتو
äÉ≤aGƒŸG AÉ£YEG ΩóYh ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ≈∏Y ájò«ØæàdG á£∏°ùdG É¡°SQÉ“
πFÉ°Sh øe ∂dP ÒZh ,É¡«∏Y Òà≤àdGh ,áë∏ŸG äÉÑ∏£dG ≈∏Y áeRÓdG
hCG á«FÉ°†≤dG äÉLQódG AÉ°ûfEG πãe ,áahô©ŸG ¤ÉŸG §¨°†dG Ö«dÉ°SCGh
.É¡©æe hCG äGhÓ©dG íæeh ,É¡ÑéM
óLƒj øµj ⁄ 2006 áæ°ùd 142 ºbQ ¿ƒfÉ≤dG Qó°U ¿CG ¤EGh
,¬JGòH π≤à°ùe ,AÉ°†≤∏d ¢ü°üfl ÜÉH ádhó∏d áeÉ©dG áfRGƒŸG ≈a
IQGRƒd á°ü°üîŸG äGOɪàY’G øª°V ≈JCÉJ âfÉc AÉ°†≤dG äGOɪàYÉa
AÉ°†≤dG ¿Éch ,∫ó©dG IQGRƒd á©HÉàdG äÉ¡÷G óMCG ¬fCÉch ,∫ó©dG
ájò«ØæàdG á£∏°ùdG âfÉch ,∫ó©dG IQGRh øe á«dÉŸG ¬JÉLÉ«àMG Ö∏£j
≥jôW øY ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ≈∏Y ô£«°ùJ ∫ó©dG IQGRh ≈a á∏ã‡
ةيذيفنتلا ةطلس�لا تناك ،طوغس�لا كلت للخ نمو ،ةيلالا طوغس�لا
¿Éch ,AÉ°†≤dG ∫ɪYCG ≈a k GÒ£N GÒÑc k GQhO Ö©∏J (∫ó©dG IQGRh)
¿EÉa ∞°SCÓdh ,k ÉXƒë∏eh k É°Sƒª∏e ∫ó©dG áeÉbEG ≈a ∫ó©dG ôjRh πNóJ
,AÉ°†≤dG ¿ƒÄ°T ≈a πNóàdG ≈∏Y √óYÉ°S ¤É◊G á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿ƒfÉb
⁄ á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿ƒfÉb ¿CÉH ∂dP ,¬«∏Y Iô£«°ùdG πÑ°S ¬d öùjh
™°†j ⁄h ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdGh ∫ó©dG IQGRh ÚH á∏°UÉØdG Ohó◊G ÚÑj
ɇ ,AÉ°†≤dG ¿ƒÄ°T ≈a πNóàdG ÚHh ∫ó©dG ôjRh ÚH ∫ƒ– §HGƒ°V
É¡©°Vhh á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ≈∏Y Iô£«°ù∏d ∫ó©dG ôjRƒd á°UôØdG ≈£YCG
,ºgQÉàîj øjòdG á«FGóàH’G ºcÉëŸG AÉ°SDhQ ∫ÓN øe ,¬àjÉ°Uh â–
.ءاس�قلا ىلع اهس�راي ىتلا ةيلالا طوغس�لاو ،ىئاس�قلا ش�يتفتلاو
AÉ°†≤∏d á∏≤à°ùŸG á«fGõ«ŸGh ¤ÉŸG ∫Ó≤à°S’G ´ƒ°Vƒe ¿Éc ∂dòdh
ةيئاس�قلا طاس�وألا يب عطقني ل لدجو مئاد راوح لمو ،ً احلم ً ابلطم
ÚH QõLh óeh ∫ó©dG IQGRh ≈a á∏㇠ájò«ØæàdG á£∏°ùdGh á«fƒfÉ≤dGh
ióeh ôjRƒdG ¢üî°T Ö°ùM ,≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏›h ∫ó©dG ôjRh
ÚH ∑ΰûŸG º°SÉ≤dG ¿CG ’EG ,á∏≤à°ùŸG ¬àfRGƒeh AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SÉH ¬fÉÁEG
áfRGƒŸG ≈a õé©dG áéëH ;AÉ°†≤dG ≈∏Y ɪFGO Òà≤àdG ¿Éc ∫ó©dG AGQRh
(18)
ádhódG äÉ°ù°SDƒeh ôFGhO âfÉc ÚM ,äÉ≤ØædG §¨°Vh ádhó∏d áeÉ©dG
.¥ÉØfE’G ≈a ±GöSE’Gh ñòÑdGh äGRÉ«àe’ÉH º©æJ áØ∏àîŸG
نوئس� ىف ثبعلا نع اهدي لغو ،ةيذيفنتلا ةطلس�لا طوغس� ىدافتلو
äÉfɪ°†dG ióMEÉc AÉ°†≤∏d á∏≤à°ùŸG á«fGõ«ŸG ≈∏Y QGöUE’G ¿Éc ,AÉ°†≤dG
ÉgOQGƒe á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ¿Éc ɪ∏µa ,AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ó«cCÉJ ≈∏Y ᪡ŸG
،ءاس�قلا ىلع طوغس�لا تفتنا وأا تلق ،ةلقتس�لا اهتينازيمو ،ةيلالا
.ájò«ØæàdG á£∏°ùdG πÑb øe IÉ°†≤dG ≈∏Y ÒKCÉàdGh
AÉ°†≤∏d ¿ƒµj ¿CG ≈∏Y ºgQGöUEGh öüe ≈a IÉ°†≤dG §¨°V â–h
áæ°ùd 142 ºbQ ¿ƒfÉ≤dG Qó°UCGh º¡d ´öûŸG ÜÉéà°SG ,á∏≤à°ùe á«fGõ«e
¿ƒfÉ≤dÉH QOÉ°üdG á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿ƒfÉb ΩɵMCG ¢†©H πjó©àH 2006
≈∏Y â°üf ≈àdG (5) GQôµe 77 IOÉŸG áaÉ°VEÉH 1972 áæ°ùd 46 ºbQ
ájGóÑH CGóÑJh ,á∏≤à°ùe ájƒæ°S áfRGƒe áeÉ©dG áHÉ«ædGh AÉ°†≤∏d ¿ƒµJ { ¿CG
≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› ó©jh .É¡àjÉ¡æH ≈¡àæJh ádhó∏d á«dÉŸG áæ°ùdG
á«dÉŸG áæ°ùdG AóH πÑb áfRGƒŸG ´höûe ,á«dÉŸG ôjRh ™e ¥ÉØJ’ÉH
äGOGôjE’G øe πc êGQOEG ´höûŸG OGóYEG ≈a ≈YGôjh ,
m
±Éc âbƒH
,á«dÉŸG ôjRh ¤EG áfRGƒŸG ´höûe Ωó≤jh ,GóMGh ɪbQ äÉahöüŸGh
,ádhó∏d áeÉ©dG áfRGƒŸG OɪàYG Qƒa ≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› ¤ƒàjh
áfRGƒŸ á«dɪLE’G äGOɪàY’G ™jRƒJ ,á«dÉŸG ôjRh ™e ≥«°ùæàdÉHh
óYGƒ≤∏d É≤ÑW OƒæHh äÉYƒª›h ÜGƒHCG ≈∏Y áeÉ©dG áHÉ«ædGh AÉ°†≤dG
≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› öTÉÑjh .ádhó∏d áeÉ©dG áfRGƒŸG ≈a ™ÑàJ ≈àdG
áfRGƒe ò«ØæJ ¿CÉ°ûH íFGƒ∏dGh ÚfGƒ≤dG ≈a á«dÉŸG ôjRƒd ádƒîŸG äÉ£∏°ùdG
¢ù«FQ öTÉÑj ɪc,É¡d áLQóŸG äGOɪàY’G OhóM ≈a áHÉ«ædGh AÉ°†≤dG
RÉ¡÷G ¢ù«Fôdh ájQGOE’G ᫪æàdG ôjRƒd ádƒîŸG äÉ£∏°ùdG ¢ù∏éŸG
ÜÉ°ù◊G ≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› ó©jh .IQGOE’Gh º«¶æà∏d iõcôŸG
¬∏«ëj ºK ,IQô≤ŸG ó«YGƒŸG ≈a áeÉ©dG áHÉ«ædGh AÉ°†≤dG áfRGƒŸ ≈eÉàÿG
≈∏Y iöùJh .ádhó∏d áeÉ©dG áfRGƒŸG øª°V ¬LGQOE’ á«dÉŸG ôjRh ¤EG
¬H Oôj ⁄ ɪ«a É¡d ≈eÉàÿG ÜÉ°ù◊Gh áeÉ©dG áHÉ«ædGh AÉ°†≤dG áfRGƒe
(19)
áfRGƒŸGh áeÉ©dG á£î∏d ᪶æŸG ÚfGƒ≤dG ΩɵMCG ,¿ƒfÉ≤dG Gòg ≈a ¢üf
.{ ádhó∏d ≈eÉàÿG ÜÉ°ù◊Gh áeÉ©dG
ó©Ña ,áeÉ©dG áHÉ«ædGh AÉ°†≤∏d ¤ÉŸG ∫Ó≤à°S’G ≥≤ëj ’ ¢üædG Gògh
¢üædG ÆôaCGh √õéY ≈a OÉY ,√Qó°U ≈a á∏≤à°ùŸG áfRGƒŸG CGóÑe Qôb ¿CG
áfRGƒŸG ´höûe OGóYEG ¿ƒµj ¿CG ≈∏Y ¢üæa ,√Gƒàfih ¬fƒª°†e øe
ƒgh ,áfRGƒŸG ∂∏J OQGƒe ¢üædG Oóëj ⁄h ,á«dÉŸG ôjRh ™e ¥ÉØJ’ÉH
≈a ¢ù∏éŸG ó«bh ,áfRGƒŸG ºéM ójó– ≈a ºµëàj á«dÉŸG ôjRh π©éj Ée
OƒæÑdGh äÉYƒªéŸGh ÜGƒHC’ÉH áfRGƒª∏d á«dɪLE’G äGOɪàY’G ™jRƒJ
øe ≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› ∂dòH Ωôëa ,ádhó∏d áeÉ©dG áfRGƒŸG ≈a á©ÑàŸG
ójó–h ,Égò«ØæJh äGQGô≤dG PÉîJGh ±öüàdG áYöSh ácô◊G ájôM
≈∏Y ¢üf ɪc ,äÉjƒdhC’G Ö«JôJh ,äÉLÉ◊G øe Ö°SÉæŸGh ºFÓŸG
ÉÑ«bQ ¬∏©éj Ée ƒgh ,á«dÉŸG ôjRƒd áfRGƒª∏d ≈eÉàÿG ÜÉ°ù◊G Ëó≤J
¿CG ¤ÉŸG ∫Ó≤à°S’G ≥«≤ëàd Öéj ÚM ≈a ,≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› ≈∏Y
áÑ°ùædÉH ´öûŸG ¬©ÑJG Ée ƒgh .¬°ùØf ¢ù∏éŸG øe á«∏NGO áHÉbôdG ¿ƒµJ
1972 áæ°ùd 38 ºbQ ¿ƒfÉ≤dG øe 35 IOÉŸG ≈a ¢üæa ,Ö©°ûdG ¢ù∏éŸ
ɪbQ êQóJh ¬àfRGƒÃ π≤à°ùe ¢ù∏éŸG{ ¿CG ≈∏Y Ö©°ûdG ¢ù∏› ¿CÉ°T ≈a
OGóYEG á«Ø«c ¢ù∏éª∏d á«∏NGódG áëFÓdG ÚÑJh .ádhódG áfRGƒe ≈a GóMGh
OGóYEG á≤jôWh ,√QGôbEGh ¬ãëHh ájƒæ°ùdG ¢ù∏éŸG áfRGƒe ´höûe
≈eÉàÿG ÜÉ°ù◊G OGóYEG á«Ø«ch ,É¡àÑbGôeh É¡ª«¶æJh ¢ù∏éŸG äÉHÉ°ùM
¢ù∏éªa .zá«eƒµ◊G óYGƒ≤dÉH ó«≤àdG ¿hO ∂dPh ,√OɪàYGh iƒæ°ùdG
,√QGôbEGh ¬ãëHh ,áfRGƒŸG ´höûe OGóYEÉH Ωƒ≤j iòdG ƒg Ö©°ûdG
OGóYEGh .É¡àÑbGôeh É¡ª«¶æJh ¢ù∏éŸG äÉHÉ°ùM á≤jôW Oóëj iòdG ƒgh
∫Ó≤à°S’G ¢üædG Gò¡H ´öûŸG ≈£YCÉa ,√OɪàYGh ≈eÉàÿG ÜÉ°ù◊G
77 IOÉŸG ≈a ,AÉ°†≤dG ≈∏Y ¬H ø°V ÚM ,Ö©°ûdG ¢ù∏éŸ πeɵdG ¤ÉŸG
.ôcòdG áØdÉ°S ádó©ŸG á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿ƒfÉb øe (5) GQôµe
,á∏≤à°ùe áfRGƒe AÉ°†≤∏d ¿ƒµj ¿CG ≈∏Y ¿ƒfÉ≤dG ¢üæj ¿CG Öé«a
QGôbEGh á°ûbÉæeh ìGÎbGh á°SGQO ≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› ¤ƒàj ¿CG ≈∏Y
(20)
¿CGh ,ádhó∏d áeÉ©dG áfRGƒŸG ≈a GóMGh ɪbQ É¡LGQOE’ Gó«¡“ áfRGƒŸG
É¡æ«©J ≈àdG á«dÉŸG OQGƒŸG øe É¡«Øµj Ée á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ádhódG ôaƒJ
óYGƒ≤dÉH ∂dP ≈a ó«≤àdG ¿hO ,IQóà≤e á«YGh ádGóY É¡°ùØæH ôjóJ ¿CG ≈∏Y
.ɪgh É¡dÓ≤à°SG ¿Éc ’EGh ,á«eƒµ◊G
≈∏Y ,AÉ°†≤∏d á∏≤à°ùŸG áfRGƒŸG OQGƒe ¿ƒfÉ≤dG Oóëj ¿CG Öéj ɪc
:¤ÉàdG ƒëædG
.ádhó∏d áeÉ©dG áfRGƒŸG ≈a êQóŸG AÉ°†≤∏d ¢ü°üîŸG ≠∏ÑŸG -1
.á«FÉ°†≤dG Ωƒ°SôdG -2
.á«FÉæ÷G äÉeGô¨dG -3
¢ü°üîŸG ≠∏ÑŸG ºéM ≈a ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ºµëàJ ’ ≈àM ∂dPh
.ihó÷G ËóY á∏≤à°ùŸG áfRGƒŸG ≈∏Y ¢üædG ¿ƒµ«a ,AÉ°†≤dG áfRGƒŸ
,AÉ°†≤∏d á∏≤à°ùŸG áfRGƒŸG ≈a Oófi ≠∏Ñe ¢ü°üîj ¿CG Öéj ɪc
áeóN ≈a √QhO á°SQɇ øe øµªàj ≈àM ,IÉ°†≤dG iOÉæd ájƒæ°S áfÉYEG
.IÉ°†≤dG
ÚH ¬d iƒà°ùe ≈∏YCG ¤EG ɵjôeCG ≈a AÉ°†≤∏d ¤ÉŸG ∫Ó≤à°S’G π°üjh
É¡°ü°üîJ ≈àdG á«dÉŸG É¡fƒÄ°T IQGOEÉH ºcÉëŸG ¢üàîJ å«M ,⁄É©dG ∫hO
É¡«∏Y ô¶ëj ≈àdG ,∫ó©dG IQGRh øY Gó«©H ,á«©jöûàdG ¢ùdÉéŸG É¡d
.ºcÉëŸG ¿ƒÄ°T ≈a πNóàdG
,IGhÉ°ùŸGh ∫ó©dG ≥«≤ëàd ¿Éª°V iƒbCG ƒg π≤à°ùŸG AÉ°†≤dG ¿EG
á«YhöûŸG ájɪ◊ á∏«°Sh QóbCGh ,™ªàéŸG ≈a QGô≤à°S’Gh á櫵°ùdG öûfh
¿É«¨£dG áehÉ≤eh,√OQh º∏¶dG ó°üd Iƒb º¶YCGh ,ádhódG äÉ°ù°SDƒeh
¢ù«d ¬fEG ,É¡àfÉ«°Uh äÉjô◊Gh ¥ƒ≤◊G ájɪMh ,√OCGhh OGóÑà°S’Gh
,IÉ«◊G á©«ÑW É¡à°Vôa ,áeR’ IQhöV ɉEGh ,GQÉ«N ¢ù«dh ,ÉaôJ
. ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M É¡àÑLhCGh
(21)
á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ äÉfɪ°V ƒëf
ÊGOQƒdG øÁCG/O -QÉ°ûà°ùŸG
±ÉæÄà````°S’G á````ªµëà ¢VÉ``b
(22)
(23)
IQÉÑY √Qó°üàj ºµ◊G ¿EÉa öüe ≈a á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G Qó°üJ ÉeóæY
ƒg iòdG :Ö©°ûdG ¿CG ≈æ©J IQÉÑY ≈gh (Ö©°ûdG º°SÉH) Qó°U ób ¬fCG ó«ØJ
πchCG ób ,(á«FÉ°†≤dG ,á«©jöûàdG ,ájò«ØæàdG) çÓãdG äÉ£∏°ùdG Qó°üe
.äÉYRÉæeh á«°†bCG øe ¬«∏Y ¢Vô©j ɪ«a ¬ªµM Qó°üj ¿CG ≈a ≈°VÉ≤dG
äQó°U ≈àdG ΩɵMC’G √òg ò«ØæJ πbô©j ¿CG ∂dP ó©H Qƒ°üàŸG ÒZ øªa
øµJ ɪ¡e ¢üî°T iC’ Rƒéj ’ ɪc ,¿Éc ÖÑ°S iC’ Ö©°ûdG º°SÉH
.á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ πbô©j hCG ¥ƒ©j ¿CG ádhódG ≈a ¬à£∏°S
™ªàéª∏d ¿ÉeC’G ø°üM πã“ á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿CG ¬«a ∂°T’ ɇh
™ªàéŸG ‘ Iõ«ªàe áfɵe á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏dh ,√OGôaCGh ¬JÉ°ù°SDƒÃ
.ádGó©dG ≥«≤–h ™ªàéŸG QGô≤à°S’ äÉfɪ°†dG ºgCG π㓠ɪc ,…öüŸG
OGôaC’Gh IQGOE’G äÉ¡L ñƒ°VQ øª°†J á∏YÉa á∏«°Sh óLƒJ ⁄ GPEÉa
hó©J ’ ÉgQó°üj ≈àdG ΩɵMC’G ¿EÉa AÉ°†≤dG ÉgQó°üj ≈àdG ΩɵMC’G ò«Øæàd
,á«∏ª©dG ᪫≤dG øe É¡d ¢ù«dh ÚfGƒ≤∏d iô¶f ìöT Oô› ¿ƒµJ ¿CG
äGô“DƒŸG ÉgQó°üJ ≈àdG äÉ«°UƒàdÉH ±ô©j ɇ ÌcCG á«∏YÉØdG øe ’h
.¿ƒfÉ≤dG AÉ¡≤a É¡dhÉæàjh
(24)
á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ øª°†j π«Ñ°S øY åëÑdG ÉeGõd ¿Éc Éæg øe
¬d Ωƒµëª∏d áÑ°ùædÉH AGƒ°S É¡æe IƒLôŸG áé«àædG ≥≤– ≈àM ádÉ©a á≤jô£H
¢SÉ≤j ’ å«M ,ádGó©dG áfó°S øe ¬aóg ≈¡àæe ºµ◊G ò«ØæJ πãÁ iòdGh
ßØM øe ™ªàéª∏d áÑ°ùædÉH ¬∏ãÁ ɪY Ó°†a ,á«∏ª©dG ¬àé«àæH ’EG ºµ◊G
∫ƒ≤dG ¤EG AÉ¡≤ØdG øe ójó©dÉH GóM Ée Gòg π©dh ,AÉ°†≤dG áÑ«gh ¥ƒ≤ë∏d
ádhódG ƒYój ádGó©dG QɵfEG øe ÉYƒf πãÁ á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ ΩóY ¿EG
É≤«≤– ò«ØæàdG πcÉ°ûà ÌcCG ºà¡Jh ,É¡à°SÉ«°S Ò¨J ¿CG á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdGh
.¿ƒfÉ≤dG ádhO º«YóJh ¿ƒfÉ≤∏d É«Ñ©°Th É«°ù°SDƒe ádhódG ´ƒ°†N CGóÑŸ
çó– á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ øY ´Éæàe’G ä’ÉM ÌcCG ¿CG ∂°T’h
¤EG ™aój ób ɇ Égò«ØæJ ≈a É¡«NGôJ ÖÑ°ùH hCG IQGOE’G äÉ¡L øe ÉeEG
ájɪ◊G ÒaƒJ øY √õé©d ¬àÑ«g øe π«ædGh AÉ°†≤dG äÉ£∏°S ≈a ∂«µ°ûàdG
ΩRÓdG ΩGÎM’G ÒaƒJh á«fƒfÉ≤dG ºgõcGôe ájɪMh Ú°VÉ≤àŸG ídÉ°üŸ
.Égò«ØæJ øY ™æà“ hCG Égò«ØæJ á∏bôY IQGOE’G óª©àJ ób ≈àdG ¬eɵMCG ò«Øæàd
ádÉ©a äÉfɪ°V OƒLh IQhö†H ∫ƒ≤dG ¤EG áeó≤ŸG ∂∏J ÉfOƒ≤Jh
øY ´Éæàe’G íÑ°UCG óbh ɪ«°S’ ,á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ øª°†J ájƒbh
IôgÉX πãÁ Égò«ØæJ ‘ »NGÎdGh πgÉéàdG hCG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ
ôNCÉàdGh ≈°SÉ«°ùdG OGóÑà°S’G øe ≈fÉ©J ≈àdG ∫hódG øe ójó©dG ≈a IÒ£N
ádhódG ᩪ°ùd IÒÑc IAÉ°SEG øe ∂dP ¬∏ãÁ ɪY Ó°†ah ,iOÉ°üàb’G
ádhódG Qƒà°Sód ÉbôN ≈°SÉ°SCG πµ°ûH πã“ É¡fEÉa ,Ò¨dG ™e πeÉ©àdG ‘
IQhöV ≈∏Y ¢†– »àdG á«dhódG ≥«KGƒŸGh ≈∏NGódG ¿ƒfÉ≤dG ΩɵMC’h
É¡fÉÑ°ùëH AÉ£HEG hCG Dƒµ∏J ¿hO ¬«a â°†b ɪ«a á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ
.á≤«≤ë∏d k ÉfGƒæY
ádhOh áãjó◊G äÉ«fóŸG õ«“ »àdG á«°SÉ°SC’G ôgɶŸG ºgCG øe π©dh
ΩɵMC’G ò«Øæàd ádhódG ÉgôaƒJ ≈àdG ádÉ©ØdG äÉfɪ°†dG ∂∏J ≈g äÉ°ù°SDƒŸG
¿ƒfÉ≤dG ÜGógCÉH É¡≤∏©J ióà ɡæ«H ɪ«a ≈gÉÑàJ ∫hódG ¿CG ≈àM á«FÉ°†≤dG
(25)
ΩGõàd’G íÑ°UCG ó≤a ∂dP πLC’h ,AÉ°†≤dG ΩɵMCGh ¬FOÉÑŸ É¡Nƒ°VQh
≈∏Y ,(¿ƒfÉ≤dG ádhO) áfóªàŸG ádhó∏d k ÉfGƒæY á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæàH
áYÉ°TE’ áÑ°üN É°VQCG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ øY É¡YÉæàeG πãÁ ÚM
≈∏Y ᪫Nh GQÉKBG ÖJôj ɇ ;¿ƒfÉ≤dG IOÉ«°S ‘ á≤ãdG ¿Gó≤ah ≈°VƒØdG
äÉfɪ°V OƒLh ΩóY iODƒj å«M ,ádhódG ≈a IÉ«◊G ≈MÉæe ™«ªL
¢SÉ°ùME’ á«°SÉ«°ùdG á£∏°ùdG ∫ƒ¨J ¤EG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«Øæàd á∏YÉa
ÉgDhÉ°†YCG ÖµJôj ÉŸ ≈fƒfÉb ´OGQ OƒLh Ωó©H ÉgôeCG ≈∏Y ÚªFÉ≤dG
¿ƒfÉ≤dG É¡«∏Y ÖbÉ©j ºFGôL πã“ äÉcÉ¡àfGh äÉØdÉfl øe Égƒ©HÉJh
´Éæàe’G ≈∏Y É°†jCG ÖJÎj ɪc ,Égò«Øæàd ádÉ©a äÉfɪ°V ¿hO äÉHƒ≤©H
iOÉ°üàb’G ó«©°üdG ≈∏Y èFÉàædG ô£NCG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ øY
ájQɪãà°S’G äÉcöûdGh ∫ÉŸG ¢SCGQ Ühôg øe ∂dP ¬ÑÑ°ùj ɪ«a Óãªàe
ΩɵMC’G ¿É£∏°S ‘ óŒ »àdGh Qɪãà°SÓd á«YÉ°ùdG á«ÑæLC’Gh á«æWƒdG
ôaƒj ÒÑc õaÉMh ¿ÉeCG Ωɪ°U á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ∫Ó≤à°SG ‘h ,á«FÉ°†≤dG
á«°SÉ«°ùdG äÉ¡LƒàdÉH ¢ùÁ ɪc ,Qɪãà°S’G ≈∏Y á©é°ûe áÑ°üN áHôJ
ÚfGƒ≤dG á∏ªL ‘ OÉ°üàb’G ÉgQhO ≈∏éàj »àdGh áãjó◊G ádhó∏d áeÉ©dG
∫ÉŸG ¢SCGQ ÜÉ£≤à°SGh Qɪãà°S’G ≈∏Y ¢†ë∏d É¡àYöT »àdG ᪶fC’Gh
.ôgOõe ôM OÉ°üàbG ƒëf Éeób Oƒ©°üdGh ≈eƒ≤dG OÉ°üàb’G ¢TÉ©fE’
∫ÉLQh ÚæWGƒŸG øe Ú°VÉ≤àŸG ÚH Oƒ°ùj ¬fEÉa ¬∏c ∂dòd k ÉaÓNh
‘ »NGÎdG óæY çóëj Ée √ÉŒ ÜGô¨à°S’Gh ≥∏≤dG øe ádÉM ¿ƒfÉ≤dG
á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G πjhCÉàH AGƒ°S ,á«FÉ°†≤dG äGQGô≤dGh ΩɵMC’G ò«ØæJ
.Égò«ØæJ øe ¢ü∏ªàdG hCG É¡«∏Y ±ÉØàdÓd É¡bƒ£æe ∞dÉîj Éà ÉgÒ°ùØJh
…QGOEG OÉ°ùØH ¬Ñ°TCG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ øY ´Éæàe’G Gògh
Oó©àe ádhódG Iõ¡LCG ‘ öûàæŸG OÉ°ùØdG ¿C’ ,ΩÉ©dG ΩɶædG ¤EG A»°ùj
ش�أايلاو طابحإلا نم عون لإا هرودب دوقي ام وهو ،عاونألاو لاكس�ألا
∞≤°S â– ¿ƒ°û«©j ¿ƒæWGƒe º¡fCÉH º¡àYÉæb ‘ ÚæWGƒŸG á≤K áYõYRh
.¿ƒfÉ≤dG IOÉ«°S
(26)
¬LGƒJ »àdG πFÉ°ùŸG ó≤YCG øe á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ á∏Môe ó©Jh
∫ƒ°ü◊G ¬d ΩƒµëŸG ™«£à°ùj ’ ,¿É«MC’G øe Òãc »Øa ,¬d ΩƒµëŸG
∫ƒ£J ó≤a .IÉNƒàŸG ádƒ¡°ùdÉH ¬◊É°üd QOÉ°üdG ºµ◊G ò«ØæJh ¬≤M ≈∏Y
IQOÉ°üdG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G òØæJ ’ óbh ÌcCG hCG áæ°S ò«ØæàdG äGAGôLEG
ádÉWE’G √òg ÖÑ°S π©dh ,á«FÉ¡f IQƒ°üH π£©Jh ,á«FÉ¡f áØ°üH
¬«∏Y ΩƒµëŸG ΩÉeCG ¬JGP ádhódG ¿ƒfÉb ¬ë«àj ób ÉŸ Oƒ©J ób 𫣩àdGh
√òg ÌcC’ RÉéjEÉH ¢VôYCG ±ƒ°Sh ,∞jƒ°ùJh á∏Wɇ Ö«dÉ°SCG øe
:ÉYƒ«°T Ö«dÉ°SC’G
øe ¢ùªà∏j ¿CG ≈a ≥◊G øe ¬«∏Y Ωƒµëª∏d ¿ƒfÉ≤dG ¬«£©j Ée :’hCG
≈àdG iƒYódG ≈a ô¶ædG ó«©J ¿CG ºµ◊G äQó°UCG ≈àdG ᪵ëŸG äGP
IOÉŸG áMGöU ≥◊G ∂dP ≈∏Y â°üf óbh ,≈FÉ¡f ºµëH É¡«a â∏°üa
¬fCG ≈∏Y áMGöU â°üf å«M iöüŸG äÉ©aGôŸG ¿ƒfÉb øe 241
á«FÉ¡àfG áØ°üH IQOÉ°üdG ΩɵMC’G ≈a ô¶ædG IOÉYEG Gƒ°ùªà∏j ¿CG Ωƒ°üî∏d
:á«JB’G ∫GƒMC’G ≈a
.ºµ◊G ≈a ÒKCÉàdG ¬fCÉ°T øe ¿Éc ¢ûZ º°üÿG øe ™bh GPEG - 1
hCG É¡«∏Y ≈æH ≈àdG ¥GQhC’G ôjhõàH QGôbEG ºµ◊G ó©H π°üM GPEG - 2
.ÉgôjhõàH ≈°†b
√Qhó°U ó©H ≈°†b ógÉ°T IOÉ¡°T ≈∏Y ≈æH ób ºµ◊G ¿Éc GPEG - 3
.IQhõe É¡fCÉH
≈a á©WÉb ¥GQhCG ≈∏Y ºµ◊G Qhó°U ó©H ¢ùªà∏ŸG π°üM GPEG - 4
.É¡Áó≤J ¿hO ∫ÉM ób ¬ª°üN ¿Éc iƒYódG
.√ƒÑ∏W ɇ ÌcCÉH hCG Ωƒ°üÿG ¬Ñ∏£j ⁄ A≈°ûH ºµ◊G ≈°†b GPEG - 5
.¢†©Ñd ¬°†©H k É°†bÉæe ºµ◊G ¥ƒ£æe ¿Éc GPEG - 6
Ó㇠øµj ⁄ iQÉÑàYG hCG ≈©«ÑW ¢üî°T ≈∏Y ºµ◊G Qó°U GPEG - 7
(27)
.á«bÉØJ’G áHÉ«ædG ádÉM GóY ɪ«a ∂dPh ,iƒYódG ≈a k Éë«ë°U Ó«ã“
ób øµj ⁄h ,¬«∏Y áéM iƒYódG ≈a QOÉ°üdG ºµ◊G Èà©j øŸ - 8
وأا هئطاوت وأا هلثي ناك نم ش�غ تابثإا طش�ب اهيف لخدت وأا لخدا
.º«°ù÷G ¬dɪgEG
πµ°ûà°ùj ¿CG ≈a ≥◊G øe ¬«∏Y Ωƒµëª∏d ¿ƒfÉ≤dG √É£YCG Ée :É«fÉK
ò«ØæàdG ±É≤jEG ≈a ÖÑ°ùàj ɇ ;á«FÉ¡àfG áØ°üH QOÉ°üdG ºµ◊G ò«ØæJ ≈a
áMGöU ≥◊G ∂dP ≈∏Y â°üf óbh ..á«FÉ¡ædG ΩɵMC’G ò«ØæJ πbô©jh
≈∏Y áMGöU â°üf å«M iöüŸG äÉ©aGôŸG ¿ƒfÉb øe 312 IOÉŸG
k É«àbh AGôLEG ¬«a ܃∏£ŸG ¿Éch ,∫ɵ°TEG ò«ØæàdG óæY ¢VôY GPEG{ ¬fCG
عم طايتحلا ليبس� ىلع هيف ىس�ي نأا وأا ذيفنتلا فقوي نأا ش�حمللف
OÉ©«Ã ƒdh ,ò«ØæàdG ≈°VÉb ΩÉeCG Qƒ°†◊G ÚàdÉ◊G ≈a Ωƒ°üÿG ∞«∏µJ
∞«∏µàdG Gòg ∫ƒ°üM äÉÑKEG ≈صjh ,IQhö†dG óæY ¬dõæe ≈ah áYÉ°S
Rƒéj ’ ∫GƒMC’G ™«ªL ≈ah ,∫ɵ°TE’G ™aGôH ≥∏©àj ɪ«a ö†ëŸG ≈a
Qôëj ¿CG ö†ëŸG ≈∏Yh .¬ªµM ≈°VÉ≤dG Qó°üj ¿CG πÑb ò«ØæàdG ºàj ¿CG
≥aôj ,ÜÉàµdG º∏≤d IQƒ°Uh Ωƒ°üÿG OóY Qó≤H √ö†fi øe k GQƒ°U
º∏b ≈∏Yh ,πµ°ûà°ùŸG ¬«dEG É¡eó≤j ≈àdG äGóæà°ùŸGh ò«ØæàdG ¥GQhCG É¡H
,∂dòH ¢UÉÿG πé°ùdG ≈a ¬«dEG IQƒ°üdG º«∏°ùJ Ωƒj ∫ɵ°TE’G ó«b ÜÉàµdG
¿Éc GPEG ∫ɵ°TEG ≈a iò«ØæàdG óæ°ùdG ≈a Ωõà∏ŸG ±ô£dG ΩÉ°üàNG Öéjh
≈a ÚÑŸG ƒëædG ≈∏Y ö†ëŸG ΩÉeCG ¬FGóHEÉH AGƒ°S ,√ÒZ øe k ÉYƒaôe
º°üàîj ⁄ GPEÉa iƒYódG ™aôd IOÉà©ŸG äGAGôLE’ÉH hCG ,¤hC’G Iô≤ØdG
≈a ¬eÉ°üàNÉH πµ°ûà°ùŸG ∞∏µJ ¿CG ᪵ëŸG ≈∏Y ÖLh ∫ɵ°TE’G ≈a
∫ƒÑb Ωó©H ºµ◊G RÉL ᪵ëŸG ¬H äôeCG Ée òØæj ⁄ ¿EÉa,¬d √Oó– OÉ©«e
⁄ Ée ò«ØæàdG ∞bh ôNBG ∫ɵ°TEG iCG Ëó≤J ≈∏Y ÖJÎj ’h ,∫ɵ°TE’G
∫hCG ≈∏Y á≤HÉ°ùdG Iô≤ØdG ºµM iöùj ’h ,∞bƒdÉH ò«ØæàdG ≈°VÉb ºµëj
≈a º°üàNG ób øµj ⁄ GPEG iò«ØæàdG óæ°ùdG ≈a Ωõà∏ŸG ±ô£dG ¬ª«≤j ∫ɵ°TEG
.z≥HÉ°ùdG ∫ɵ°TE’G
(28)
≥«≤– ≈∏Y ®ÉØ◊G iƒYóH– ʃfÉ≤dG ≥jô£dG Gòg AÉ≤H ™eh
PÉîJG ™æÁ ’ ¿ƒfÉ≤dG ¿C’ ,øeõdG QÉ°üàNG øµÁ ¬fCG ’EG -ádGó©dG
:¤EG ƒYOCG ∂dP π«Ñ°S ‘ .∞jƒ°ùàdGh á∏WɪŸG ∂∏J ™æ“ äGAGôLEG
É≤jôW ∂∏°S ób ¿CG âÑãj øŸ áYOGQ äÉHƒ≤Y ∑Éæg ¿ƒµJ ¿CG .1
¬Lh ¿hO ¿ƒfÉ≤dG ¢Uƒ°üf É«£à‡ ,ºµ◊G ò«ØæJ ≥«©j ¿CG ¬fCÉ°T øe
ΩɵMC’G øY ∫ɵ°TE’G hCG ¢Sɪàd’G ¢†aôH §≤a ≈°VÉ≤dG ≈Øàµj ’h ≥M
.á«FÉ¡àfG áØ°üH IQOÉ°üdG
™«ªL ¤EG Ö∏£
o
j ¿CÉH ¿ƒfÉ≤dG IOÉ«°S CGóÑe ≈∏Y ó«cCÉàdG ºàj ¿CG .2
AÉ£HEG …CG ¿hO á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ äÉÄ«¡dGh äÉjôjóŸGh äGQGRƒdG
ΩɵMC’G á°ûbÉæe RƒŒ ’ ¬fCÉH áë°VGh äɪ«∏©J QGó°UEGh ,πgÉŒ hCG
ï°Sôj ¿CG Öéjh ,á≤«≤ë∏d ÉfGƒæY ÉgQÉÑàYÉH ¬«a â∏°üa ɪ«a IQƒcòŸG
ΩGÎMG) ™«ª÷G ≈∏Y ¿CGh ádGó©dG πãeh º«b Ö©°ûdG OGôaCG ™«ªL iód
áeGôc ≈∏Yh ádhódG πÑb øe øWGƒŸG áeGôc ≈∏Y ®ÉØ◊G ¬«Øa ;¿ƒfÉ≤dG
.(øjôNB’G ájôMh OôØdG ájô◊ ¿Éª°V ¬«ah ,øWGƒŸG πÑb øe ádhódG
Oƒ°ùàd ¬≤M ≥◊G ÖMÉ°U AÉ£YEG »g AÉ°†≤dG OƒLh øe ájɨdG ¿EG
ɪa ,ò«Øæà∏d á∏HÉb ÒZ AÉ°†≤dG Gòg ΩɵMCG âfÉc GPEÉa ,™ªàéŸG ‘ ádGó©dG
≈∏Y π°üM GPEG øWGƒŸG É¡«æé«°S IóFÉa …CGh ?ÉgOƒLh øe ihó÷G »g
¿ƒfÉ≤dG ádhO øe ≈≤Ñj GPÉeh ? √ò«ØæJ øY OGôaC’G hCG IQGOE’G â©æ“
m
ºµM
¿ƒfÉ≤dG Gò¡d á«≤«Ñ£àdG ΩɵMC’G Üö†J IQGOE’G âfÉc GPEG ,äÉ°ù°SDƒŸGh
»àdG ΩɵMC’G âfÉc GPEG ?iöüŸG Ö©°ûdG áeGôc øjCGh ?§FÉ◊G ¢VôY
.É¡eGÎMÉH ºgó°V ΩƒµëŸGh IQGOE’G Ωõ∏
o
J ’h É¡d ᪫b ’ ¬ª°SÉH Qó°üJ
øe ójó©dG ≈a ióL ìôW πfi âëÑ°UCG ób ä’DhÉ°ùàdG √òg πc π©dh
k Ó«Ñ°S óŒ ⁄ á«FÉ°†b ΩɵMC’ »ªµdG ºcGÎdG Gòg ÖÑ°ùH ,äGô“DƒŸG
øe ≥jôW …C’ á∏HÉ≤dG ÒZ á«FÉ¡ædG ΩɵMC’G Gòg Qhó°üHh ,ò«Øæà∏d
.É¡«∏Y ø©£dG ¥ôW
(29)
ذيفنت اهب طونلا ةرادإلا ةدارإا تمس�تا ءاوس� هنأا كردن نأا انيلعو
á∏Wɇ øe ∂dP ¬∏ãÁ Éeh á«ædG Aƒ°Sh á«Ñ∏°ùdÉH á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G
øY GóªY â©æàeG hCG ,á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ øY ôaÉ°S ´ÉæàeGh
GQGógEG ó©j ¬∏c ∂dP ¿EÉa øjôNBG hCG Égó°V IQOÉ°üdG ΩɵMC’G ∂∏J ò«ØæJ
ΩɵMC’Éa ,¬JGP ¿ƒfÉ≤dG Iƒb ≈∏Y ƒHôJ »àdGh á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G á«é◊
ɪ¡e AÉ°†≤dG É¡«a π°üa ≈àdG á≤«≤◊G ¿GƒæY ΩÉY π°UCÉc πã“ á«FÉ°†≤dG
.Égò«ØæJ ºàëàjh ,¿ƒ©Wh äGOÉ≤àfG øe É¡«dEG ¬Lh
â©°Vh ób áØ∏àîŸG ⁄É©dG ∫hO ≈a ÚfGƒ≤dG ™«ªL ¿CG ¬«a ∂°T’ ɇh
øe G
k
AóH á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ ¿Éª°†d É¡°Uƒ°üf øª°V áë°VGh äÉ«dBG
ΩɵMC’G ò«ØæJ øY ™æàeGh ,É«eƒªY ÉØXƒe ¿Éc øŸ ¢ùÑ◊Gh ∫õ©dG
øe Qhö†ŸG ≥M øe ¿ƒfÉ≤dG ¢Uƒ°üf ¬JOôaCG Éà ájÉ¡fh ,á«FÉ¡ædG
™æàeG ø‡ ¢†jƒ©àdG Ö∏W ≈a á«FÉ¡ædG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ ΩóY
.á«FÉ¡ædG ΩɵMC’G ò«ØæJ øY ≥M ¬Lh ¿hO
:á«FÉ°†b áWô°T ¢ù«°SCÉàH ìÎ≤e
GPÉe ƒg Iƒ≤H Éæ«∏Y ¬°ùØf ìô£j iòdG ∫GDƒ°ùdG ¿EÉa ,¥É«°ùdG Gòg ‘
hCG πbô©j øe áÑbÉ©Ã IQOÉ°üdG ΩɵMC’G ≈àM òØæJ ⁄h ,OÉæ©dG ôªà°SG ƒd
!?≈FÉ¡f ≈FÉ°†b ºµM ò«ØæJ øY ™æàÁ
Ée ƒgh ,Gó«≤©J ÌcCGh áHƒ©°üdG ájÉZ ≈a ¿ƒµà°S QƒeC’G ¿CG ∂°T’
áë°VGh äÉ«dBG ™°Vh ¬dÓN øe øª°†f ’É©a ÉMôW ¬d ó‚ ¿CG ≈¨Ñæj
»ægòdG ∞°ü©dG ∫ÓN øe á«FÉ¡ædG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ ¿Éª°†d
Gòg ≈a ¿ƒfÉ≤dGh ,AÉ°†≤dG ∫ÉLQ ™e äÉMÎ≤ŸGh AGQB’G ∫OÉÑJh
0¬«a ácQÉ°ûŸÉH âaöTh ø∏©ŸG ¬aó¡H äó©°S iòdG ô“DƒŸG
ΩɵMC’G ò«Øæàd ádÉ©a áfɪ°V πãÁ ób ¬fCG iQCG ÉMôW ΩóbCG Éægh
(30)
.á«FÉ°†≤dG áWöûdG ìÎ≤e ƒgh á«FÉ°†≤dG
á°ü°üîàe á«FÉ°†b áWöT çGóMEG ≈g Éæg áMhô£ŸG ájDhôdGh
πFÉ°SƒdG ™«ªL PÉîJG ɡડe ¿ƒµJ ΩÉ©dG ÖFÉædÉH IöTÉÑe á£ÑJôe
áØ°üH IQOÉ°üdG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ ¿Éª°†d ¿ƒfÉ≤dG QÉWEG ≈a á浪ŸG
¬H ™∏£°†J ɪY Ó°†a ,¿ƒfÉ≤dG øe óæ°S ¿hO Égò«ØæJ π£©j ≈àdGh á«FÉ¡f
á«FÉ°†≤dG Iõ¡LC’Gh äÉ¡÷G ôeGhCG ò«ØæJ πãe á£ÑJôe iôNCG ΩÉ¡e øe
AGƒ°S -ájôµ°ù©dG äGOÉ«≤dG ¤EG ´ƒLôdG ¿hO- IöTÉÑe É¡d IQOÉ°üdG
QhOh äÉYÉb ≈a øeC’G ßØ◊ hCG ,¿ƒé°ùdG Ωɶf ßØM á¡L øe
,á«FÉ°†≤dG ôeGhC’Gh äGQGô≤dG ò«ØæJ ÚeCÉJ ∂dòch ,äÉHÉ«ædGh ºcÉëŸG
…ôµ°ù©dG AÉ°†≤∏d áÑ°ùædÉH ájôµ°ù©dG áWöûdG πª°û«d Gòg óàÁ ¿CG Öéjh
áWöûdG AÉ°†YCG øe ,ºgGƒ°S øY ºgõ««ªàd á°UÉN äGQÉ°T º¡FÉ£YEÉH
á°SÉ«°S »æÑJ IQhöVh ,iôµ°ù©dG AÉ°†≤∏d Ú©HÉàdG ÒZ ájôµ°ù©dG
IQhö†H ájQGOE’Gh á«æeC’Gh ájôµ°ù©dG äGOÉ«≤dG ΩGõdEG ‘ áeRÉM
نأاو ،هب مايقلا مهب طونلا مهرود ءادأا ليهس�تو اهدارفأا عم بواجتلا
¬∏cƒj øeh ΩÉ©dG ÖFÉædG ¤EG º¡ÑjOCÉJh É¡FÉ°†YCG ™e ≥«≤ëàdÉH ó¡©j
áWöûdG AÉ°†YC’ ¬«LƒàdGh á©HÉàŸGh áHÉbôdG ¿ƒµJ ≈àMh ;∂dP ≈a
Qó°üj Ée ò«ØæJ ≈a ºgQhO π«©Øàd áfɪ°V AÉ°†≤dG ∫ÓN øe á«FÉ°†≤dG
øª°†Jh ,¬àÑ«gh AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ßØ– ôeGhCGh äɪ«∏©J øe º¡«dEG
.á«FÉ¡àfG áØ°üH IQOÉ°üdG á«FÉ°†≤dG ΩɵMC’G ò«ØæJ
Égó«°ùŒ øµÁ ’ áÑ°†à≤ŸGh á©°VGƒàŸG äÉMÎ≤ŸG √òg ¿EÉa ;G
k
ÒNCGh
≈∏Y ó«cC’G º«ª°üàdGh ≥∏£ŸG ¿ÉÁE’G ∫ÓN øe ’EG ™bGƒdG ¢VQCG ≈∏Y
.AÉ°†≤dG ágGõfh á«dÓ≤à°SG ÇOÉÑeh º«≤d ¢ü∏îŸGh ¥OÉ°üdG ò«ØæàdG
ácô©Ÿ É°ü∏flh ÉbOÉ°U Gó«°ùŒh (™«ªé∏d áfɪ°V) AÉ°†≤dG ¿ƒµj ≈àMh
ï«°SÎd IógÉL ≈©°ùJ ≈àdG á«fƒfÉ≤dG ádhódG äÉ°ù°SDƒe åjó–h ôjƒ£J
.IGhÉ°ùŸGh ájô◊Gh ádGó©dG º«b
(31)
á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdGh ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ÚH ΩÉ©dG ÖFÉædG
π«∏N ˆG óÑY
¢†≤ædÉH »eÉëŸG
(32)
(33)
: áeó≤e
∫ÓàM’G ∑QOCG ,
(1)
ájOÓ«e 1875 ΩÉY ≈a áeÉ©dG áHÉ«ædG ICÉ°ûf òæe
,ΩÉ©dG ÖFÉædG Ö°üæe IQƒ£Nh ᫪gCG ájò«ØæàdG á£∏°ùdGh ÊÉ£jÈdG
»©°S ó≤a .ɪ¡d ÚdGƒŸG öUÉæ©dG øe ¬«∏Y Iô£«°ù∏d É«©°S ‹ÉàdÉHh
º¡d ´QPCG OƒLh Gƒæª°†j ≈àM Ö°üæŸG Gòg ≈∏Y Iô£«°ù∏d õ«∏‚E’G
QGôªà°SG k É°Uƒ°üN á°UÉÿG º¡°VGôZCG ≥«≤– QGôªà°SÉH á∏«Øc ¿ƒµJ
áHÉ«ædG É¡ªµ– »àdG …öüŸG ´QÉ°ûdG ≈a IÉ«◊G äÉjô› ≈∏Y º¡Jô£«°S
,≥«≤ëàdGh ΩÉ¡J’G »à£∏°ùd É¡©ªLh ,äÉ°UÉ°üàNG øe É¡d Éà áeÉ©dG
â≤HCÉa ..É¡Jô£«°S ¢Vôa ¤EG ájò«ØæàdG á£∏°ùdG â©°S iôNCG á«MÉf øeh
≈∏Y É¡à≤HCGh ,ájò«ØæàdG á£∏°ùdG Ö©°T øe á∏«°UCG áÑ©°T áeÉ©dG áHÉ«ædG
ôjRh ≈a ºK ,ájƒjóÿG Iö†◊G ≈a k ’hCG á∏㪟G É¡H áªFGO á«©ÑJ ábÓY
¬«LƒJh áHÉbôdGh ±GöTE’G á£∏°S ¬d ¿Éc …òdG (k É≤HÉ°S á«fÉ≤◊G) ∫ó©dG
,áeÉ©dG áHÉ«ædG ƒ°†Y ∞bh á£∏°S k É°†jCG ¬dh ,áeÉ©dG áHÉ«ædG AÉ°†YCG ≈∏Y
≈∏Y ´ÓW’G øµÁh .öü◊G ’ ∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Y ábQƒdG ≈a IOQGƒdG ä’É◊G
(1)
,?ájò«ØæàdG á£∏°ù∏d ™HÉJ ΩCG ™ªàéŸG øY π«ch áeÉ©dG áHÉ«ædG ,π«∏N ¬∏dG óÑY ‘ ójõŸG
.2006 ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉ°SGQód IôgÉ≤dG õcôe
(34)
™«£à°ùJ ’ âfÉc áeÉ©dG áHÉ«ædG ¿CG 1895 ΩÉY ≈a ôeC’G π°Uh ób ¬fEG πH
ΩÉY òæeh ,ßaÉëŸG hCG øeC’G ôjóe ¤EG ´ƒLôdG ¿hO k GQGôb òîàJ ¿CG
ƒ°†Y …CG π°üa ≈a ≥◊G »gh ,IÒ£N á£∏°S áeƒµë∏d ¿Éc 1952
≈àM ôeC’G Gòg πXh ,»ÑjOCÉàdG ≥jô£dG Ò¨H áeÉ©dG áHÉ«ædG AÉ°†YCG øe
áeÉ©dG áHÉ«ædG AÉ°†YCG πX øµdh .1972 áæ°ùd 46 ºbQ ¿ƒfÉ≤dG Qhó°U
∫õ©∏d á«∏HÉ≤dG Ωó©H á°UÉÿG äÉfɪ°†dÉH Gƒ©àªàj ⁄h ,∫õ©∏d Ú∏HÉb
á£∏°ùdG ¿ƒfÉb ΩɵMCG πjó©àH 1984 áæ°ùd 35 ºbQ ¿ƒfÉ≤dG Qhó°üH ’EG
áªFÉb â∏X ∫ó©dG ôjRh äÉ£∏°Sh ájQGOE’G á«©ÑàdG ¿CG ’EG ,á«FÉ°†≤dG
.πjó©J hCG Ò«¨J ¿hO

:ΩÉ©dG ÖFÉædG Ú«©J -’hCG
k GôeCG{ ¿B’G ≈àMh áeÉ©dG áHÉ«ædG AÉ°ûfEG òæe ΩÉ©dG ÖFÉædG Ú«©J πX
,á«°SÉ«°ùdG á£∏°ùdG ¬H π≤à°ùJ ¬æ««©J ôeCG ∫Gõj ’h ¿Éµa ,zk É«°SÉ«°S
¢ù«FQ øe QGô≤H Ωƒ°Sôà ºK ,ájƒjóÿG Iö†◊G ôeCÉH ájGóÑdG »Øa
بئانلا ناكو ،ءاس�قلل ىلعألا ش�لجلا ةقفاوم طاتس�ا نود ةيروهملا
Qhó°U ≈àM ¬Ñ°üæe øe ∫õ©∏d á«∏HÉ≤dG ΩóY áfɪ°†H ™àªàj ’ ΩÉ©dG
™Ñàj ¿Éch ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿ƒfÉb πjó©àH 1984 áæ°ùd 35 ¿ƒfÉ≤dG
¿ƒfÉ≤dG Qhó°U ≈àM ájò«ØæàdG á£∏°ùdG π㇠∫ó©dG ôjRƒd ájQGOEG á«©ÑJ
Iô£«°ùdG ΩɵMEG øe á£∏°ùdG ∂∏J øµªàJ ‹ÉàdÉHh ,2006 áæ°ùd 142
™HÉJ ±ô£c ΩÉ¡J’G á£∏°S ÚH ™ªéj …òdG Ωô¡dG ¢SCGQ ≈∏Y á°†Ñ≤dGh
∞FÉXh QÉWEG ≈a πNóJ áØ«Xƒc ≥«≤ëàdG á£∏°Sh ,ájò«ØæàdG á£∏°ù∏d
.á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG
1932 ΩÉY òæe ΩGôHE’Gh ¢†≤ædG ᪵fi ¿CG ôeC’G ≈a Öjô¨dGh
áÑ©°T ÉgQÉÑàYÉH ájò«ØæàdG á£∏°ù∏d áeÉ©dG áHÉ«ædG á«©ÑJ É¡FÉ°†b ≈a äôbCG
ÚfGƒ≤dG ¿CÉH AÉ°†≤dG Gòg QGôbEG ºZQh ,á£∏°ùdG ∂∏J Ö©°T øe á∏«°UCG
(35)
CGóÑà äôbCG É¡fCG ’EG ,≥«≤ëàdG ≈a á«FÉ°†b á£∏°S áHÉ«æ∏d â∏©L ájöüŸG
¿ƒÄ°T AGOCG ≈a ájQGOEG á«©ÑJ …CG ¬d É¡à«©ÑJ ΩóYh AÉ°†≤dG øY É¡dÓ≤à°SG

k
IöTÉÑe É¡eƒd ¬d í«ÑJ á£∏°S …CG áHÉ«ædG ≈∏Y AÉ°†≤∏d ¢ù«d ¬fEGh ,É¡àØ«Xh
≈a á¡Ñ°T É¡«∏Y …ôj ¿Éc ¿EG πH ,É¡àØ«Xh AGOCG ≈a ÉgÒ°S ≥jôW ÖÑ°ùH
IöTÉÑe ±öûŸG ∞XƒŸG ¤EG ∂dP ≈a ¬éàj ¿CG ’EG ¬d ¢ù«∏a π«Ñ°ùdG Gòg
,áHÉ«æ∏d ≈∏YC’G ¢ù«FôdG ¤EG hCG ΩÉ©dG ÖFÉædG ƒgh ,áHÉ«ædG ∫ÉLQ ≈∏Y
ájöS áØ°üH ¬«LƒàdG Gòg ¿ƒµj ¿CG ≈∏Y ,(∫ó©dG) á«fÉ≤◊G ôjRh ƒgh
É¡àeGôc øe ¢†¨j ’CÉH á«°VÉ≤dGh áeÉ©dG áHÉ«æ∏d áÑLGƒdG áeôë∏d ájÉYQ

(1)
.Qƒ¡ª÷G ΩÉeCG
≈a áeÉ©dG áHÉ«ædG ¿EG ∫ƒ≤J AÉ°†≤dG Gò¡d áë«ë°üdG IAGô≤dGh
Ö©°T øe á∏«°UCG áÑ©°ûc É¡°SQÉ“ ≥«≤ëàdGh ΩÉ¡J’G »à£∏°ùd É¡JöTÉÑe
ɪ¡àÑbGôeh ΩÉ©dG ÖFÉædGh ∫ó©dG ôjRh ±GöTEG â– ,ájò«ØæàdG á£∏°ùdG
PEG ,áeÉ©dG áHÉ«æ∏d á«FÉ°†≤dG áØ«XƒdG ™e k ÉeÉ“ ¢†bÉæàj Gògh ,ájQGOE’G
,AÉ°†≤dG øY á∏≤à°ùe ¿ƒµJ ¿CG á«FÉ°†b áØ«Xh ¢SQÉ“ á£∏°ùd øµÁ ’
¬Lh ƒg Gògh,áØ«XƒdG √òg ¿ƒÄ°T AGOCG ≈a á«©ÑJ …CG ¬d á©HÉJ ÒZh
¿É©ªéj áeÉ©dG áHÉ«ædGh ΩÉ©dG ÖFÉædG ¿EG ∫ƒ≤J »àdG ádƒ≤ŸG ≈a π∏ÿG
¿CG áë«ë°üdG IAGô≤dÉa ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdGh ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ‘ôW ÚH
ájò«ØæàdG á£∏°ùdG Ö©°T øe á∏«°UCG áÑ©°T »g áeÉ©dG áHÉ«ædGh ΩÉ©dG ÖFÉædG
‘ôW ÚH É¡©ªL ≈a §«°SƒdG ™°VƒdG ¿CGh ,É¡ØFÉXh ™«ªL á°SQɇ ≈a
¬àé°ùf ºgƒdG øe §«N Oô› ƒg á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdGh ájò«ØæàdG á£∏°ùdG
á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ÚfGƒb ájɪM ≈a É¡eÉ¡e ¢SQÉ“ ≈àM áeÉ©dG áHÉ«ædG
.áÑbÉ©àŸG
Ö©°T øe áÑ©°T »g áeÉ©dG áHÉ«ædG ¿EG ájÉ¡ædG ≈a ∫ƒ≤dG »¨Ñæjh
á«FÉ°†b áØ«XƒH AÉæãà°S’G π«Ñ°S ≈∏Y ¿ƒfÉ≤dG É¡°üN ,ájò«ØæàdG á£∏°ùdG
â– Qƒ°ûæŸG á«FÉ°†≤dG á«fÉãdG áæ°ùdG 1444 ºbQ 1932 áæ°S ¢SQÉe 31 ≈a ¢†≤f
(1)
.408 ¢U – ¿ƒKÓãdGh áãdÉãdG áæ°ùdG ,᫪°SôdG áYƒªéŸÉH 206 ºbQ
(36)
≥«≤– ≈∏Y Iô£«°ù∏d á«°SÉ«°ùdG á£∏°ùdG É¡à¨àHG ájɨd ≥«≤ëàdG »gh
.É¡Ñ©°T ióMEG ≥jôW øY á«°SÉ«°ùdG ºFGô÷G
:áeÉ©dG áHÉ«ædG ≈a Ú«©àdG -É«fÉK
øYÉ£Ÿ ¢Vô©àJ É¡JCÉ°ûf òæe áeÉ©dG áHÉ«ædG ≈a Ú«©àdG á«∏ªY ¿EG
ôeC’G »gh ,QÉ«àN’G á«∏ª©d á«Yƒ°VƒŸG óYGƒ≤dG ÜÉ«Z áé«àf IójóY
hCG QÉ«àN’G á«∏ªY ≈a á«°SÉ«°ùdG á£∏°ùdG øe πNóàdG øe Qó≤H íª°ùj …òdG
.ºcÉëª∏d É«∏©dG IOÉ«≤dG áÄ«°ûe
’É≤e IójƒL ¥hQÉa ÖJɵdGh ôYÉ°ûdG öûf 2005 ¢SQÉe 25 ≈Øa
áØ«Xh ≈a øjQÉ°ûà°ùŸG AÉæHCG Ú«©J øY ¬«a çó– ,ΩGôgC’G IójôL ≈a
Ö∏W ÉgôKEG ≈∏Y -Ö©°ûdG AÉæHCG øe øjôNBG á«≤MCG ºZQ- áeÉ©dG áHÉ«ædG
᪡àH ∫É≤ŸG ÖJÉc ™e ≥«≤ëàdG ΩÉ©dG ÖFÉædG øe AÉ°†≤∏d ≈∏YC’G ¢ù∏éŸG
äÉYÉ°S 5 ƒëæd ôªà°SG …òdG ≥«≤ëàdG ÖÑ°ùJ óbh .AÉ°†≤dG ¤EG IAÉ°SE’G
ÉgôKEG ≈∏Y π≤f ≈LÉàdG ¿ÉjöûdG ≈a á£∏éH IójƒL áHÉ°UEG ‘ á∏°UGƒàe
.áeÉYO Ö«côJh Iô£°ùb ¬d âjôLCG å«M ,≈Ø°ûà°ùŸG ¤EG
:ΩÉ¡J’Gh ≥«≤ëàdG ≈à£∏°S á°SÉFQ -ÉãdÉK
≥«≤ëàdG äÉ£∏°S ≈∏Y Iô£«°ùdG ≈a á«°SÉ«°ùdG á£∏°ùdG áÑZôd áé«àf
øe á∏«°UCG áÑ©°T ÉgQÉÑàYÉH áeÉ©dG áHÉ«ædG ój ≈a Égõ«côJh ΩÉ¡J’Gh
ةلثملا ةيرادإلا ةيعبتلا طابرب اهب ةطبترلاو ةيذيفنتلا ةطلس�لا بعس�
∫ÓàM’G óªY á«°SÉ«°ùdG É¡àÄ«°ûà کŸG ΩÉ©dG ÖFÉædGh ∫ó©dG ôjRh ≈a
AɨdEÉH 1895 áæ°S ƒjÉe 8 ‘ QOÉ°üdG Ωƒ°SôŸG ÖLƒÃ ,ÊÉ£jÈdG
.áeÉ©dG áHÉ«ædG ój ≈a ≥«≤ëàdG õ«côJh ,≥«≤ëàdG »°VÉb Ωɶf
(37)
,É¡FOÉÑà â∏NCG ób iôNC’G »g 1952 áæ°S ƒ«dƒj ácôM ¿CG ɪc
§≤a √Éæ©e ¢ù«d CGóÑŸG Gòg ¿CG ºZQh ,Qɪ©à°S’G ≈∏Y AÉ°†≤dG CGóÑe É¡æeh
çhQƒŸG ≈∏Y AÉ°†≤dG k É°†jCG πH Qɪ©à°SÓd …OÉŸG OƒLƒdG ≈∏Y AÉ°†≤dG
äóªY ó≤a …öüŸG ʃfÉ≤dG ΩɶædG ≈a π¨∏¨J …òdGh ,…Qɪ©à°S’G
QGó°UEÉH âeÉbh ,áHÉ«ædG ój ≈a ≥«≤ëàdG õ«côJ Ωɶf ¤EG IOƒ©dG ¤EG
¿Éc …òdG ≥«≤ëàdG »°VÉb Ωɶf AɨdEÉH 1952 áæ°ùd 353 ¿ƒfÉ≤dG
15 ≈a √PÉØf óæY ‹É◊G á«FÉæ÷G äGAGôLE’G ¿ƒfÉb ≈a ¬«∏Y k É°Uƒ°üæe
.1951 áæ°S Ȫaƒf
á«FÉæ÷G äGAGôLE’G ¿ƒfÉb ≈∏Y ájôgƒL äÓjó©J AGôLEG ” ɪc
Ú«eƒª©dG ÚØXƒŸG ≈∏Y ájɪ◊G ≠Ñ°ùJh ,OGôaC’G äÉfɪ°V øe ¢ü≤àæJ
äCGóÑa ;1895 áæ°S Ωƒ°Sôe πX ≈a k GóFÉ°S ¿Éc …òdG ƒëædG ≈∏Y
ºFGô÷G ≈a ≥«≤ëàdG ≈∏Y á°†Ñ≤dG ΩɵME’ ádhódG øeCG áHÉ«f AÉ°ûfEÉH
ó°V á¡LƒŸG ºFGô÷G ≥«≤ëàd ≥«≤– »°VÉb Üóf ô¶Mh,á«°SÉ«°ùdG
hCG º¡JÉ°VÉ≤e ≈∏Y Oƒ«b â°Vôah ,§Ñ°†dG ∫ÉLQh Ú«eƒª©dG ÚØXƒŸG
∂jô– hCG ºgó°V á«FÉæ÷G iƒYódG áeÉbE’ ¬Lh ’CÉH ôeC’G ≈∏Y ø©£dG
≈a áHÉ«ædG äÉ£∏°S ≈a ™°SƒJh öTÉÑŸG AÉYOE’G ≥jô£H º¡∏Ñb iƒYódG
∑É¡àfGh á«°SÉ«°ùdG ºFGô÷G ≈a »WÉ«àM’G ¢ùÑ◊G ≈ah ,º¡àŸG ÜGƒéà°SG
ôjRh ≥M øe 125 IOÉŸG OƒLh πX ≈a á°UÉN .á°UÉÿG IÉ«◊G áeôM
áeÉ©dG áHÉ«ædG AÉ°†YCG ≈∏Y ±GöTE’G ≈a ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ƒ°†Y ∫ó©dG
í«ÑJ å«M ,1972 áæ°ùd 46 ¿ƒfÉ≤dG øe 129h126 ÚJOÉŸG ¢üf h
AÉ°†YCG øe ƒ°†Y …CG ¤EG ¬«ÑæJ ¬«LƒJ ≈a ≥◊G ∫ó©dG ôjRƒd ɪg’hCG
áeÉ©dG áHÉ«ædG ƒ°†Y ∞bh ≈a ≥◊G ¬d á«fÉãdG í«ÑJ ɪc ,áeÉ©dG áHÉ«ædG
.πª©dG øY
(38)
:äÉHÉ«ædG ≈∏Y ¢û«àØàdG áÄ«g -É©HGQ
πMGôŸG ÈY IÉ°†≤dGh áeÉ©dG áHÉ«ædG ≈∏Y ¢û«àØàdG áÄ«g AÉ°ûfEG ¿EG
áHÉ«ædG äÉ£∏°S ¢†jƒ≤Jh Iô£«°ùdG ádhÉfi ¬H Oƒ°ü≤ŸG ¿Éc á«îjQÉàdG
á£∏°S íæe ≈a ájGóÑdG ≈a ∂dP §ÑJQGh,É¡Jƒb øe ó◊Gh áeÉ©dG
á¡LGƒe ≈a ¢ù«dƒÑdG á£∏°S ájƒ≤àd º¡FÓchh øeC’G ôjóeh Ú¶aÉëª∏d
᫣Ѱ†dG áØ°U iôNC’G ájQGOE’G äÉ£∏°ùdG ¢†©H íæe ºàa ,áHÉ«ædG
AÉ°†YCGh ºg á«HÉbQ á£∏°ùd º¡YÉ°†NEGh ,ΩÉ¡J’G á£∏°S …CG á«FÉ°†≤dG
,ΩÉ©dG ÖFÉædG á£∏°S »g IóMGh á£∏°S ¤EG ºgƒfhÉ©eh áeÉ©dG áHÉ«ædG
á«FÉæ÷G äGAGôLE’G ¿ƒfÉb πX ≈a k ÉjQÉ°S ∫Gõj ’ …òdG ôeC’G ƒgh
ش�يلوبلا طابس�و اهونواعمو ةماعلا ةباينلا ءاس�عأا لازامف ،لالا
ƒ°ûàØeh ïjÉ°ûŸGh óª©dGh á«FÉ°†≤dG ᫣Ѱ†dG áØ°üH ¿ƒ©àªàj øjòdG
ÜÉ°ù◊ ¿ƒ∏ª©j ºgÒZh ÖFGö†dG áë∏°üe hQƒeCÉeh ÊÉÑŸGh ájòZC’G
≈∏Y Iô£«°ùdG ≈∏Y º¡dÓN øe πª©J á«°SÉ«°ùdG á£∏°ùdGh ΩÉ©dG ÖFÉædG
ájQGOE’G äÉ£∏°ùdG ∂∏J ∫ÓN øe ,…öüŸG øWGƒª∏d á«eƒ«dG IÉ«◊G
…C’ ΩÉ¡J’G ¬«LƒJ É¡dÓN øe ™«£à°ùJh ,IöTÉÑe á«©ÑJ É¡d á©HÉàdG
¤EG IöTÉÑe É¡∏jƒ–h ,ÉgöVÉfi »≤∏àH áeÉ©dG áHÉ«ædG Ωƒ≤Jh øWGƒe
í∏°üJ äÉ£∏°S »¡a ‹ÉàdÉHh ,»æa ≥«≤– AGôLEG ¿hO á°üàîŸG ᪵ëŸG
hCG »YɪàL’G PƒØædG ∫Ó¨à°SG hCG »°SÉ«°ùdG ΩÉ≤àf’G ≈a É¡eGóîà°S’
ÉgQhO ƒgh ,PƒØædGh ídÉ°üŸG äÉYɪ÷ äÉjÉZ ≥«≤ëàd …OÉ°üàb’G
∫GRÉe …òdGh ʃfÉ≤dG √QÉ°ûà°ùeh ÊÉ£jÈdG ∫ÓàM’G ¬ª°SQ …òdG
.¿B’G ≈àM òØæj
:ÜóædG -É°ùeÉN
á£∏°ùdG ¬eóîà°ùJ á«FÉ°†≤dG ÒZ hCG á«FÉ°†≤dG ∞FÉXƒ∏d ÜóædG ¿EG
á£∏°ù∏d ÉYQPCG §°ùÑdh ,¿É«MC’G øe Òãc ≈a Ö«ZÎ∏d á∏«°Sƒc ájò«ØæàdG
(39)
≈∏Y ´ÓWE’G ∫ÓN øe ÚÑJ ó≤a .áeÉ©dG áHÉ«ædG πªY ≈a ájò«ØæàdG
ΩÉY ¤EG 2000 ΩÉY øe IÎØdG ≈a ÜóædÉH á°UÉÿG ájQƒ¡ª÷G ôeGhC’G
Öàµe ¤EG áeÉ©dG áHÉ«æ∏d »FÉ°†≤dG ¢û«àØàdG AÉ°†YC’ ÜóædG QGôµJ 2005
¿ƒÄ°T Öàµe ¿CG ≈a πãªàJ ÜóædG Gòg IQƒ£Nh ,ádhódG øeCG ¿ƒÄ°T
,1958 áæ°ùd 162 ºbQ ÇQGƒ£dG ádÉM ¿ƒfÉ≤d k É≤ÑW CÉ°ûæe ádhódG øeCG
™Ñàjh ,ÇQGƒW ádhódG øeCG ºcÉfi ΩɵMCG ≈∏Y ≥jó°üàdÉH ¢üàîŸG ƒgh
.…ôµ°ù©dG ºcÉ◊G ¬àØ°üH ájQƒ¡ª÷G ¢ù«FQ IöTÉÑe
:Öjò©àdG ºFGôLh á«°SÉ«°ùdG ÉjÉ°†≤dG ≈∏Y á«©ÑàdG ôKCG-É°SOÉ°S
ÖÑ°ùH á«°SÉ«°ùdG ¿GÒædG »eôe πNGO É
k
ehO áeÉ©dG áHÉ«ædG â∏X
âfÉc »àdG äÉ≤«≤ëàdG ‘ ∂dòch Öjò©àdG çOGƒM ≥«≤– ≈a ÉgÒ°ü≤J
Ö°ùæj ¿Éch ,Ú«°SÉ«°ùdG Ú°VQÉ©ŸG ™e á«°SÉ«°ùdG ÉjÉ°†≤dG ≈a É¡jôŒ
á«Ø°üàd ±ô£c É¡eÉëbEG hCG ºcÉ◊G Üõë∏d É¡JGQGôb ≈a RÉ«ëf’G É¡«dEG
ájò«ØæàdG á£∏°ù∏d áëjöüdG É¡à«©ÑJ ÖÑ°ùH ∂dP ¿Éch ,á«°SÉ«°S äÉHÉ°ùM
.á«°SÉ«°ùdG á£∏°ùdG áÄ«°ûà ΩÉ©dG ÖFÉædG Ú«©J hCG ∫ó©dG ôjRh AGƒ°S
Öjò©àdG ºFGôL-1
AGôLEG ≈a »NGÎdGh Ò°ü≤àdG ≈a áeÉ©dG áHÉ«ædG ∞bƒe ¢ùµ©fG -CG
Öjò©àdG á°†gÉæe áæ÷ äɶMÓe ≈a ,Öjò©àdG ºFGôL ≈a …óL ≥«≤–
ºFGôL ÜɵJQÉH º¡eÉ¡JG ºàj øe á≤MÓe äGAGôLEG A§H ¤EG äQÉ°TCG ≈àdG
.¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äɪ¶æe ôjQÉ≤J ≈a É°†jCG ∂dP ¢ùµ©fGh ,Öjò©àdG
Öjò©J ”h ,ΩÉ©dG …CGôdG â∏¨°T »àdG ÉjÉ°†≤dG ¢†©H ∑Éæg -Ü
Ωó≤J ⁄h,äÉ≤«≤ëàdG √òg èFÉàf áeÉ©dG áHÉ«ædG ø∏©J ⁄h ,É¡«a Úª¡àŸG
Ȫ°ùjO ≈Øa öü◊G ’ ∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Yh,áªcÉëŸG ¤EG É¡«ÑµJôe
(40)
ΩÉ©dG ÖFÉæ∏d ÆÓÑH ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ájöüŸG ᪶æŸG âeó≤J ,1989
ƒHCG øé°S ≈a Öjò©àdG øY ÚdƒÄ°ùŸG ó°V á«FÉæ÷G iƒYódG ∂jôëàd
º¡æ«H øe AÉ£°ûædG øe OóY ∫É≤àYGh ≈∏Y ¢†Ñ≤dG á«Ø∏N ≈∏Y ,πÑYR
¥ƒ≤◊ ájöüŸG ᪶æŸG AÉæeCG ¢ù∏› AÉ°†YCG øe âbƒdG ∂dP ≈a ¿ÉæKG
øe ôNBG OóY ¤EG áaÉ°VE’ÉH .(⁄É°S ÒeCG -ó«©°S ó«°ùdG óªfi .O) ¿É°ùfE’G
,…öüŸG »Yƒ«°ûdG ∫ɪ©dG ÜõëH »ª°S ÉŸ º¡FɪàfG ºYõH øjõéàëŸG
ìÈŸG Üö†dG áé«àf ᪫°ùL äÉHÉ°UEÉH º¡æe OóY áHÉ°UEG ¤EG iOCGh
∞jõæd »eÉëŸG
(1)
∑QÉÑe ΩÉ°ûg ¢Vô©Jh øé°ùdG á«°VQCG ≈∏Y πë°ùdGh
QÉKBG ÖfÉL ¤EG ,™ª°ùdG á°SÉ◊ (âbDƒe) ¿Gó≤ah »æª«dG ¿PC’ÉH …ƒeO
¬JQób ΩóY ™e ¢SCGôdG IôNDƒÃ ájƒeO äÉ©ªŒh ô¡¶dG ≈∏Y ÜöV
.…ô≤ØdG Oƒª©dG ≈∏Y Üö†dG ÖÑ°ùH ,»æª«dG ¬bÉ°S ∂jô– ≈∏Y
ةديدس� تامدكو ديدس� طوبهب ليلخ لامك /ش�دنهلا بيس�أا امك
¢üØ≤dG ´ƒ∏°V ≈a ñhöTh ,øjòîØdGh Úà«dE’Gh ±ÉàcC’G ≈a ábQõdG
…ójC’Gh á«FÉHô¡µdGh ájOÉ©dG »°ü©dÉH Üö†dG áé«àf ,…Qó°üdG
ةدعل هرهظ ىلع زفقي ذخأا دق طابس�لا دحأا نأا نع ً لس�ف ،لجرألاو
Ö£dGh áeÉ©dG áHÉ«ædG äÉÑKEG ºZQh .áfGõfõdÉH í£Ñæe ƒgh ≥FÉbO
,øjõéàëŸG øe ºgÒZh A’Dƒg ≈∏Y Öjò©àdG QÉKBGh ™FÉbh »YöûdG
…CG ≈∏Y á«FÉæ÷G iƒYódG ∂jô– ºàj ⁄ ¬fEÉa ,Ú∏YÉØdG áaô©e ºZQh
.¿B’G ≈àM º¡æe
áeÉ©dG áHÉ«ædG ø∏©J ⁄h ,Öjò©àdG áé«àf IÉah ä’ÉM ∑Éæg ¿EG -ê
:öü◊G ’ k É°†jCG ∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Y ÉgRôHCG øeh ,äÉ≤«≤ëàdG √òg èFÉàf
هعافدب ً افورعم ناك يذلا ،ندم ثرالا دبع /يماحلا ةافو ةيس�ق
πª©dG IóMh ¢ù«FQh …ò«ØæàdG ôjóŸG –ó©H ɪ«a πªY– كرابم ماس�ه /موحرلا
(1)
á«fƒfÉ≤dG IóYÉ°ùŸG õcôe ¢ù«°SCÉàH ΩÉb ºK ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ájöüŸG ᪶æŸÉH ÊGó«ŸG
ƒgh ,õcôŸG Gòg ôjóe Ö°üæe π¨°ûj ¿Éch ,¬∏dG áªMQ ¤EG ‘ƒJh ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊
.öüe ≈a ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M AÉ£°ûf RôHCG øe óMGh
(41)
1994/4/26 Ωƒj á«°ûY ¬«∏Y ¢†Ñb …òdGh ,á«eÓ°SE’G äÉYɪ÷G øY
,»©eÉ÷G π«æŸG »Ø°ûà°ùà QÈe ¿hO ¬JÉah 1994/5/5 ≈a ø∏YCGh
äÉeóµdG ¢†©H OƒLh ¤EG √ôjô≤J ≈a Ú«YöûdG AÉÑWC’G ÒÑc QÉ°TCG …òdG
,±GôWC’Gh ø£ÑdGh Qó°üdGh ¢SCGôdÉH IöûàæŸG á«°VôdG äÉéë°ùdGh
áKOÉ◊G √òg ¿CG ºZQh ,í£°ùdG ≈∏Y …ƒeO ™ªŒh ∞jõf OƒLh ™e
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äɪ¶æe iƒà°ùe ≈∏Y á«LÉéàMG äGôgɶe É¡Ñ≤YCG ób
Ú«µjôeC’G ÚeÉëŸG áYɪL øe á«dhO Oƒ¡L É¡©HÉJh ,ÚeÉëŸG áHÉ≤fh
äÉã©H ∫É°SQEG ∫ÓN øe ,∞«æéH IÉeÉëŸGh AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG õcôeh
,k Gõ¨d πã“ Êóe çQÉ◊G óÑY á«°†b âdGRÉe ¬fCG ’EG .≥FÉ≤◊G »°ü≤J
.¿B’G ≈àM äÉ≤«≤ëàdG √òg èFÉàf øY ≥«≤ëàdG äÉ£∏°S ø∏©J ⁄h
áHÉ≤æH Ö°SÉëŸG) Ö£b ó©°ùe óªfi IÉah ≈a ≥«≤– áé«àf É°†jCG ∑Éæg
,ádhódG øeCG åMÉÑe ô≤e ¬YGójEGh ¬dÉ≤àYG øe ΩÉjCG á©HQCG ó©H (Ú°Sóæ¡ŸG
Ωƒj IOó°ûe á°SGôM â– ¬æaO ”h ,¬∏gCG ¤EG ¬àãL º«∏°ùàH áHÉ«ædG äôeCGh
يذلاو ،ىيهزلا زيزعلا دبع مركأا /ش�دنهلا ةافوو ،2003/11/6
.ádhódG øeCG åMÉÑe QÉ≤e ¬YGójEG ó©H Öjò©àdG áé«àf ‘ƒJ ¬fCG ºYR
á«°SÉ«°ùdG ÉjÉ°†≤dG-2
2005 ƒjÉe 25 AÉàØà°SG-CG
»àdG äÉcÉ¡àf’G ¿CÉ°ûH äÉ≤«≤ëàdG øe áeÉ©dG áHÉ«ædG ∞bƒe QÉKCG
Qƒà°SódG øe (76) IOÉŸG πjó©J ≈∏Y AÉàØà°SÓd ¿ƒ°VQÉ©ŸG É¡d ¢Vô©J
»àdGh ,2005/5/25 Ωƒj á«°SÉFôdG äÉHÉîàf’ÉH ¢UÉÿG …öüŸG
»°ùæ÷G ¢Tôëà∏d ÖfÉLC’Gh ÚjöüŸG Ú«Øë°üdG øe OóY É¡«a ¢Vô©J
IófÉ°ùà ,»æWƒdG Üõ◊G QÉ°üfCG øe »°ü©dÉHh πLQC’ÉH Üö†∏dh
º«∏◊G óÑY ≈∏Y AGóàY’G iôL å«M ,øeC’G äGƒb øe ±ô£dG ¢†Zh
,âbƒdG ∂dP ≈a z»Hô©dG{ Iójô÷ …ò«ØæàdG ôjôëàdG ¢ù«FQ πjóæb
(42)
ƒHCG Aɪ«°Th ,Ú«Øë°üdG áHÉ≤æH äÉjô◊G áæ÷ Qô≤e ¢Shó≤dG óÑY óªfih
IójôéH á«Øë°üdG …ôµ°ù©dG ÒÑYh ,Qƒà°SódG IójôéH á«Øë°üdG ÒÿG
≥«aƒJ πFGhh ,Qƒà°SódG IójôéH »Øë°üdG öüYC’G ÊÉgh ,Qƒà°SódG
,zπ«÷G{ IójôéH á«Øë°üdG »∏Y ∫Gƒfh ,Qƒà°SódG IójôéH »Øë°üdG
.Iô◊G áaÉë°üdG ¢SQÉ“ »àdG πeÉc ¬W ¿ÉÁEGh
iƒYódG áeÉbEÉH ¬Lh ’CÉH ôeCG Qhó°üH áeÉ©dG áHÉ«ædG QGôb QÉKCG óbh
áÑ°VÉZ π©a OhOQ ,πYÉØdG áaô©e Ωó©d äÉcÉ¡àf’G ∂∏J ≈a á«FÉæ÷G
.∑GòfBG ÊóŸG ™ªàéŸG äÉ°ù°SDƒeh á°VQÉ©ŸG á«°SÉ«°ùdG iƒ≤dG iód
≈a ,ºFGô÷G √òg ≥«≤ëàd á«dhódG äÉ«dB’G ¤EG Aƒé∏dÉH ¢†©ÑdG ìƒdh
܃°ûe ºFGô÷G √òg ≥«≤– ≈a áHÉ«ædG øe QOÉ°üdG QGô≤dG ¿CG ¤EG IQÉ°TEG
√ò¡d Ú«∏°UC’G Ú∏YÉØdG ójó– ºZQ ,É¡«a …ó÷G ≥«≤ëàdG ΩóY Ö«©H
GΰùJ ∑Éæg ¿CGh ,øeCÓd áeƒ∏©e Ú∏YÉØdG √ƒLh ¿CG ºZQh ,ºFGô÷G
ءلؤوه نع يرحتلا ءارجإا اهب طونلا اهنأل ،مهيلع نمألا تاهج نم
áHÉ«ædG QGôb ≈∏Y »©ædG øµdh ,ádGó©∏d º¡Áó≤Jh º¡£Ñ°Vh ¢UÉî°TC’G
ájQGOE’G á«©ÑàdG ¿CGh ,Ú∏YÉØdG Ëó≤J ≈∏Y äÉ¡÷G √òg ÈŒ ⁄ É¡fCG
.QGô≤dG Gò¡H ≥∏©Jh ܃°ûJ ÉgÉæë°Vh ¿CG ≥Ñ°S »àdG ájò«ØæàdG á£∏°ù∏d
2005 á«fÉŸÈdG äÉHÉîàf’G ≈a IÉ°†≤dG ≈∏Y AGóàY’G-Ü
äGAÉYO’G ≈a ≥«≤ëàdG ≈a ájóL äGAGôLEG áeÉ©dG áHÉ«ædG òîàJ ⁄
äÉHÉîàf’G ≈∏Y ÚaöûŸG IÉ°†≤dG ≈∏Y øeC’G äGƒb AGóàYÉH á°UÉÿG
AGóàY’G ¤EG ôeC’G É¡«a π°Uh …òdGh ,2005 ΩÉY IÒNC’G á«fÉŸÈdG
IÉ°†≤dG øe k Éeó≤e k ÉZÓH 139 OóY OƒLh øe ºZôdG »∏©a ,áë∏°SC’ÉH
Ωó≤J ⁄ áeÉ©dG áHÉ«ædG ¿EÉa ,äÉcÉ¡àf’G √òg ¿CÉ°ûH á«FÉ°†≤dG äÉÄ«¡dGh
.áªcÉëŸG ¤EG øeC’G ∫ÉLQ øe §≤a ÚæKG iƒ°S
(43)
∑QÉÑe ∫ɪLh AÓY ±òbh Ö°S á«°†b -ê
,z§°ShC’G ¥öûdG{ IójôL ó°V ɪ¡æe áeó≤ŸG iƒµ°ûdG ≈gh
ºbôH ó«≤ŸG ɪ¡ZÓH ≈a ∂dPh 1997/5/ 31 ≈a zIójó÷G{ á∏›h
äöûf ób §°ShC’G ¥öûdG IójôL ¿CG øjóHÉY íæL 1997 áæ°ùd 6271
øY áHPÉc ºYGõe 1997/5/27 ïjQÉàH ¿óæd ≈a QOÉ°üdG ÉgOó©H
.ɪ¡«dEG É¡àÑ°ùf ᫪gh ÚjÓeh äGQɵàMGh ä’ƒªYh äÉ≤Ø°U
Ωƒj AÉ°ùe ,ΩÉ©dG ÖFÉæ∏d ≈æØdG ÖൟG áaô©Ã º¡dGƒbCG ´Éª°S ” óbh
ماهتلا لثمو ةباينلا ش�يئر ناورم رمع /ذاتس�ألا ةفرعب 1997/6/1
≥FÉ≤◊G ≈°ü≤Jh á≤«≤◊G áæ÷ ≈a É«dÉM ÜóàæŸG ≈°VÉ≤dG) áªcÉëŸG ≈a
πª©j ¬fCG ∑QÉÑe AÓY âÑKCGh ,(2011 ôjÉæj 25 ºFGôL åëÑd á∏µ°ûŸG
ióME’ …ò«ØæJ ôjóe ¬fCG ∑QÉÑe ∫ɪL âÑKCG ɪc ,Iô◊G ∫ɪYC’G ≈a
ɪ¡à∏eÉ©e ” ¬fCG Öjô¨dGh ,ÉgOóëj ⁄ »àdG á«dÉŸG äGQÉ°ûà°S’G äÉcöT
…hP hCG áeÉY áeóîH ÚØ∏µŸG ¢UÉî°TC’G hCG ,Ú«eƒª©dG ÚØXƒŸÉc
™e ,᪵ëŸG ¤G á«°†≤dG ádÉMEÉH áeÉ©dG áHÉ«ædG âeÉb ¿CÉH ,á«HÉ«ædG áØ°üdG
≥jô£H É¡µjô– ºàj ¿CG ¢SÉædG OÉMBG ó°V ™≤J ≈àdG ÉjÉ°†≤dG ≈a OÉà©ŸG ¿CG
áLQO ∫hCG ᪵fi øe É¡«a Úª¡àŸG ≈∏Y ≈°†b óbh .öTÉÑŸG AÉYO’G
iƒYódG â°†≤fGh ,ô¡°TCG áà°Sh áæ°S ¢ùÑ◊G ÚH ìGhÎJ OóŸ ¢ùÑ◊ÉH
,ΩÉ©dG π°UC’G øe G
k
AÉæãà°SG Úª¡àŸG Qƒ°†M ¿hO ídÉ°üàdÉH á«FÉæ÷G
º¡àŸG Qƒ°†M ΩóY ádÉM ≈a ±ÉæÄà°S’G ∫ƒÑb Ωó©H AÉ°†≤dG ÖLƒj iòdG
§°Sh ¢S 1997 áæ°ùd 4783 ±ÉæÄà°S’G ≈a 1997/12/10 á°ù∏éH
. IôgÉ≤dG
áHÉ«ædG âYQÉ°S å«M ,2011 ôjÉæj 25 IQƒK ó©H ôeC’G ∞∏àNGh
äGP ≈a Ö«≤æàdGh åëÑdG ≈a á«HÉbôdG äÉ¡÷Gh ≥«≤ëàdG ≈a áeÉ©dG
∫ƒ°UC’G ≈∏Y ßØëàdG ”h ,É¡æe ô£NCG ƒg Ée ∞°ûµfGh ,äGAÉYO’G
.∫GƒMC’G Ò¨e ¿ÉëÑ°Sh ,äÉHÉ°ù◊G 󫪌h ájQÉ≤©dG
(44)
:¿Éª«∏°S º«gGôHEG óªfi ≥HÉ°ùdG ôjRƒdG ÉjÉ°†b -O
á°ù∏éH,äÉ°†jƒ©J 46 IôFGO IôgÉ≤dG ∫ɪ°T ᪵fi äô¶f
º«gGôHEG óªfi QƒàcO ÚH ÚàeÉ≤ŸG ¢†jƒ©àdG »jƒYO 2008/10/27
øjódG AÓY π≤à°ùŸG ÖFÉædGh,≥HÉ°ùdG ¿Éµ°SE’G ôjRh ,¿Éª«∏°S
áFɪ°ùªN √Qób ¢†jƒ©àH º©æŸGóÑY ΩGõdEG ¿Éª«∏°S Ö∏W å«M ,º©æŸGóÑY
á«FÉ°†ØdG äGƒæ≤dG ióMEG ¬ãÑJ èeÉfôH ∫ÓN ¬≤M ‘ ¬dÉb ɪY ,¬«æL ∞dCG
¿CÉH √GƒYO ‘ º©æŸGóÑY AÓY ÖdÉW ɪ«a ,2007 ôjGÈa 27 á≤∏M ‘
≥M ∫ɪ©à°SG IAÉ°SEG øY É
k
°†jƒ©J ¬«æL ¿ƒ«∏e ≠∏Ñe ¿Éª«∏°S ¬d …ODƒj
.(2008/ 10/27 ïjQÉàH zΩƒ«dG iöüŸG{ IójôL Qó°üŸG) »°VÉ≤àdG
ÖFÉædG iƒYO ¢†aôH ⪵M ᪵ëŸG ¿CG ôeC’G ≈a Öjô¨dGh
,¿Éª«∏°S º«gGôHG óªfi ≥HÉ°ùdG ôjRƒdG iƒYO ∫ƒÑbh º©æŸG óÑY AÓY
É°†jƒ©J ¬«æL ∞dCG øjöûY ≠∏Ñe ¬d iODƒj ¿CÉH º©æŸG óÑY AÓY ΩGõdEGh
᫪°SQ äGóæà°ùe ÖLƒÃ ¬«dEG ¬Hƒ°ùæŸG ™FÉbƒdG áë°U äƒÑK ºZQ ,É«HOCG
.¿Éµ°SE’G IQGRh øY IQOÉ°U
≥«≤ëàdG áeÉ©dG áHÉ«ædG öTÉÑJ 2010 ¢SQÉe òæe ¬fCG ôcòdÉH ôjóL
¬eób …òdG,É«∏Y áeÉY ∫GƒeCG öüM 2009 áæ°ùd 408 ºbQ ÆÓÑdG ≈a
Ö∏£H áeÉ©dG áHÉ«ædG âeó≤J √ôKEG ≈∏Y iòdGh Ö©°ûdG ¢ù∏› ÜGƒf ¢†©H
Gƒeó≤J ¿CG ÜGƒædG A’Dƒ¡d ≥Ñ°S óbh ,≥HÉ°ùdG ôjRƒdG øY áfÉ°ü◊G ™aQ
¿CÉ°ûH ,≥HÉ°ùdG ôjRƒdG äÉØdÉfl ∫ƒM Ö©°ûdG ¢ù∏› ≈a ÜGƒéà°SÉH
¢ü«°üîJ πHÉ≤e ∫ɪYC’G ∫ÉLQ øe OóY øe ÚjÓŸÉH ihÉ°TQ ≈≤∏J
OÉ°üàb’ÉH öVCG ɇ ;Ió«gR ≠dÉÑà Iójó÷G ¿óŸÉH º¡d á©°SÉ°T m ¢VGQCG
øe OóY ¢ü«°üîJ øY Ó°†a ,äÉ¡«æ÷G øe äGQÉ«∏e Ió©H ≈eƒ≤dG
¬FÉbó°UCGh ¬aQÉ©eh ¬HQÉbCGh ¬FÉæHCGh ¬àLhõd ≈°VGQC’Gh äÓ∏«ØdG
.(2010/4/1 ïjQÉàH ≈FÉ°ùŸG ΩGôg’G Qó°üŸG) á«Hƒ°ùëŸGh áWÉ°SƒdÉH
πjôHCG 6 ≈a ’EG ≥HÉ°ùdG ôjRƒdG ≈∏Y ¢†Ñ≤dÉH ôeCG Qó°üj ⁄h
(45)
, 2011 /2/11 ó©H áeÉ©dG áHÉ«ædG É¡JôLCG ≈àdG äÉ≤«≤ëàdG ó©H ,2011
.ºµ◊G øY ∑QÉÑe ≈æ°ùM ≥HÉ°ùdG ¢ù«FôdG ≈ëæJ ó©H …CG
:iô°ù≤dG AÉØàN’G -É©HÉ°S
å«M ,…öù≤dG AÉØàN’G IôgÉX IÒNC’G áfhB’G ≈a äójGõJ ɪc
ájöüŸG ᪶æŸGh AÉæé°ùdG IóYÉ°ùe á«©ªL øY IQOÉ°U ôjQÉ≤J äQÉ°TCG
ΩÉY øe IÎØdG ≈a …öùb AÉØàNG ádÉM 48 OƒLh ¤EG ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊
ÚØàîŸG A’Dƒg Ò°üe áeÉ©dG áHÉ«ædG ø∏©J ⁄h ,¿B’G ≈àMh 1992
.k Éjöùb
: äÉ«°UƒàdG
1 . π≤à°ùJ ¿CGh ΩÉ©dG ÖFÉædG Ú«©J ≈a á«°SÉ«°ùdG á£∏°ù∏d QhO …CG AɨdEG
Gòg ‹ƒàd í∏°üj øe í«°TÎH ¢†≤ædG áªµëŸ á«eƒª©dG á«©ª÷G
¿hO ≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏éŸ k É©HÉJ ΩÉ©dG ÖFÉædG ¿ƒµj ¿CGh ,Ö°üæŸG
.√ÒZ
2 . ,∫ó©dG ôjRƒd áHÉ«ædG AÉ°†YCGh ΩÉ©dG ÖFÉæ∏d ájQGOEG á«©ÑJ …CG AɨdEG
,k áHÉàc hCG k ágÉØ°T ¬«ÑæàdG ≥M É¡«a Éà º¡fCÉ°ûH ¬d äÉ£∏°S …CG AɨdEGh
á£∏°S hCG áeÉ©dG áHÉ«ædG ƒ°†Y ≈∏Y á«ÑjOCÉàdG iƒYódG áeÉbEG ≥Mh
,á«ÑjOCÉàdG iƒYódG ≈a π°üØdG Ú◊ πª©dG øY áHÉ«ædG ƒ°†Y ∞bh
hCG AÉ°†≤∏d ≈∏YC’G ¢ù∏éŸG ≈∏Y k GQƒ°ü≤e ¢UÉ°üàN’G Gòg π©Lh
.ÖjOCÉàdG ¢ù∏›
3 . áØ«XƒdG ≈a É¡«∏Y AÉ≤HE’G ádÉM ≈a áeÉ©dG áHÉ«ædG áfRGƒe ¿ƒµJ ¿CG
ádÉM ≈ah ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d á∏≤à°ùŸG áfRGƒŸÉH á£ÑJôe á«FÉ°†≤dG
óMGh ºbôc ôcòJ á∏≤à°ùe áfRGƒe É¡d ¿ƒµj á«FÉ°†≤dG áØ«XƒdG AɨdEG
(46)
,áeÉ©dG áHÉ«ædG QhO AGOCG ≈∏Y ®ÉØ◊G ≥≤– ,áeÉ©dG áfRGƒŸG ≈a
AÉ°†YCG ÚH É¡d ∫OÉ©dG ™jRƒàdG øª°†àJh É¡FÉ°†YCG áÑ«gh ¬fɵeh
.á∏eÉc á«aÉØ°ûH ΩÉ©dG áHÉ«ædG
4 . á©HÉàdG á«FÉ°†≤dG ÒZ ∞FÉXƒ∏d áeÉ©dG áHÉ«ædG AÉ°†YCG Üóf AɨdEG
AGQRƒdG ¢ù∏éà πª©∏d hCG ádhódG øeCG ¿ƒÄ°T Öൟ ájò«ØæàdG á£∏°ù∏d
≈∏Y k É°UôM äGQGRƒdG hCG á«eƒµ◊G äGQGOE’G hCG ídÉ°üŸG hCG
.º¡«∏Y ÒKCÉàdG ¿CÉ°ûH áæ¶e …CG øY ºgOÉ©HEGh º¡JÉ«M
5 . AÉ°†≤dG ¢ù∏› ¿ƒµj ¿CGh ,∫ó©dG ôjRƒd ¢û«àØàdG á«©ÑJ AɨdEG
ƒ°†Y π≤f hCG á«bôJh ájÉØch AGOCG º««≤àd Ió«MƒdG á¡÷G »g ≈∏YC’G
.¬àeÉbEG πfi ójó–h áeÉ©dG áHÉ«ædG
6 . πfi ójó–h áeÉ©dG áHÉ«ædG AÉ°†YCG π≤f ≈a ΩÉ©dG ÖFÉædG á£∏°S AɨdEG
ىلع ىلعألا ءاس�قلا ش�لمو وس�علا ةقفاوم طاتس�او ،مهتماقإا
√òg πãe PÉîJ’ á«Yƒ°Vƒe ÒjÉ©eh ¢ù°SCG ™°Vh ™e AGôLE’G Gòg
.äGAGôLE’G
7 . ÚØXƒŸG ó°V á«FÉæ÷G iƒYódG ∂jôëàH á°UÉÿG Oƒ«≤dG AɨdEG
.᫣Ѱ†dG ∫ÉLQh Ú«eƒª©dG
8 . ∫Ó≤à°SÉH ±öüàdGh ,QGô≤dG PÉîJG ≥M áeÉ©dG áHÉ«ædG ƒ°†Y AÉ£YEG
.≈∏YC’G á¡÷G äɪ«∏©àH ¬eGõdEG ¿hO
9 . É¡jôŒ »àdG äÉ≤«≤ëàdG èFÉàf øY ¿ÓYE’ÉH ΩÉ©dG ÖFÉædG ΩGõdEG
ºFGôL ≈a §Ñ°†dG ∫ÉLQh Ú«eƒª©dG ÚØXƒŸG ó°V áeÉ©dG áHÉ«ædG
k É≤«≤– á£∏°ùdG ∫ɪ©à°SG ≈a ∞°ù©àdGh ,IAÉ°SE’Gh Öjò©àdG çOGƒMh
.É¡dɪYEG ≈∏Y ΩÉ©dG …CGôdG áHÉbQ π«©ØJh ,¢UÉÿGh ΩÉ©dG ´Oô∏d
(47)
ô°üe ≈a á«dÉ≤àf’G ádGó©dG ¤EG ≥jô£dG
ôjÉæj 25 IQƒK ó©H

…hɪ```°TQ â``aôe
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á∏≤à°ùe ájQÉ°ûà°SG
(48)
(49)
(1)
πeÉ°T è¡æe ´ÉÑJG IQhô°V :áeó≤e
øe ádÉ©a á÷É©e ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉcÉ¡àfG á÷É©e ‘ ≥◊G CÉ°ûæj
¥ƒ≤M äÉcÉ¡àfG ÉjÉë°V ¥ƒ≤M ôjô≤Jh ájɪMh ΩGÎMÉH ∫hódG ΩGõàdG
…òdG ΩGõàd’G Gòg øe CGõéàj ’ AõL ƒg ≥◊G Gòg ¿CG ɪc ,¿É°ùfE’G
:»JB’Éc öUÉæY áKÓK πª°ûj
≥∏©àJ »àdGh »°VÉŸG ‘ âKóM »àdG ™FÉbƒdG ôjô≤J :á≤«≤◊G
;¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉcÉ¡àfÉH
»Øµj Ée ™ªL ∫ÉM ‘h ,á≤HÉ°ùdG äÉcÉ¡àf’G ‘ ≥«≤ëàdG :ádGó©dG
;º¡«a ¬Ñà°ûŸG IÉæé∏d á«FÉ°†≤dG á≤MÓŸG CGóÑJ ,ádƒÑ≤e ádOCG øe
‘ IÉ≤à°ùŸG á«°ù«FôdG QɵaC’G ¢†©H øe ¬©ªL ” ÉŸ êÉàf »g IõLƒŸG ábQƒdG √òg (1)
ádGó©dG ≥«Ñ£J ÜQÉŒ ∫ƒM IójóY äÉ°SGQOh ôjQÉ≤J øe ôaGƒàj ɇ ∫hC’G ΩÉ≤ŸG
ÊóŸG ™ªàéŸG äɪ¶æeh ájöüŸG á«eƒµ◊G äÉÄ«¡dG É¡æe ó«Øà°ùJ ¿CG øµÁh ,á«dÉ≤àf’G
¢ShQódGh ÜQÉéàdG øe ºq ∏©àdG …Qhö†dG øeh .πÑ≤à°ùŸG ‘ É¡dòÑà°S »àdG Oƒ¡÷G ‘
iôNCG ≥WÉæe ‘ áMÉ°ùdG ≈∏Y ìô£
o
J »àdG ábÓÿG QɵaC’G øe IOÉØà°S’Gh ,á≤HÉ°ùdG
.É¡«∏Y Aƒ°†dG §«∏°ùàH ôjQÉ≤àdGh äÉ°SGQódG √òg âeÉb »àdGh ⁄É©dG ∫ƒM
(50)
ÉjÉë°†∏d ∫É©ØdGh ΩÉàdG È÷G Ëó≤J :™bGƒdG Qö†dG øY È÷G
IOÉYEGh ,¢†jƒ©àdGh ,¥ƒ≤◊G OQ :á°ùªÿG ¬dɵ°TCG ‘ ,ºgöSCGh
.Qö†dG ´ƒbh QGôµJ Ωó©H äÉfɪ°†dGh ,á«°VÎdGh ,π«gCÉàdG
,á∏Ñ≤ŸG ΩGƒYC’G hCG Qƒ¡°ûdG ‘ áÑ«°üY IÎa öüe RÉàŒ ±ƒ°S
ÊóŸG ™ªàéŸG äɪ¶æeh äÉ°ù°SDƒŸG ∞∏àfl ≥JÉY ≈∏Y ≈n ≤∏
o
«°S å«M
øY Ó°†a ,»°VÉŸG ‘ â©bh äÉcÉ¡àfÉH π°üàJ ÉjÉ°†b ™e πeÉ©àdG ᪡e
≥∏©àj ɪ«ah .πÑ≤à°ùŸG ‘ äÉ°ù°SDƒŸGh ÚfGƒ≤dG ìÓ°UEG ≈∏Y õ«cÎdG
™e πeÉ©à∏d áë°VGh á«∏ªY äGƒ£N ™°Vh øe óH ’ ,äÉcÉ¡àf’ÉH
25 IQƒK AÉæKCG ‘h ,≥HÉ°ùdG ΩɶædG πX ‘ â©bh »àdG äÉcÉ¡àf’G
.IÎØdG √òg »∏J »àdG äÉcÉ¡àf’G øY Ó°†a ,ôjÉæj
يوطلس� ماظن طوقس� بقعي يذلا هجوألا ددعتلا يدحتلا اذه نإا
á∏°üàŸG öUÉæ©dG èeO √QhóH Ö∏£àj ,πeÉ°T è¡æe ´ÉÑJG »°†à≤j ±ƒ°S
ìÓ°UE’Gh ¢üëØdGh È÷G ∫ɵ°TCGh á«FÉ°†≤dG á≤MÓŸGh á≤«≤◊G ôjô≤àH
AGÈÿG äÉÄ«g ™e ¿hÉ©àdG Ωƒ≤j ±ƒ°S ,∂dP ¤EG áaÉ°VE’ÉH .»°ù°SDƒŸG
π
s
°üØe ƒg ɪc ,¿CÉ°ûdG Gòg ‘ ájɨ∏d º¡e QhóH IóëàŸG ·CÓd á©HÉàdG
√ò¡H ≥∏©àJ äÉ«é«JGΰSG ™°Vh ¤EG áLÉM áªK ,∂dòdh .ó©H ɪ«a
á£N ∂dP πª°ûj Éà ,áë°VGh §£N áZÉ«°Uh ôcòdG áØdÉ°ùdG öUÉæ©dG
≈∏Y πª©Jh ,áØ∏àîŸG öUÉæ©dG √òg ÚH §HGÎdG ¬LhCG QÉÑàY’G ‘ òNCÉJ
.É¡∏«°üØJ
∫hódG ≈∏Y Ú©àj ,á≤HÉ°ùdG ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉcÉ¡àfÉH ≥∏©àj ɪ«ah
ƒgh ;ÉjÉë°†dG ™«ªL ÈLh ,ádGó©dG ≥«≤–h ,á≤«≤◊G QÉ¡XEG πصJ ¿CG
áHQÉëŸ áeRÓdG áKÓãdG ¬LhC’G »g È÷Gh ádGó©dGh á≤«≤◊G ¿CG »æ©j Ée
iôNCÉH á«FÉ°†≤dG ÒHGóàdG êõe ºàj ób ,ºK øeh .ÜÉ≤©dG øe äÓaE’G
øY Èé∏d ádÉ©a äGAGôLEGh ,á≤«≤◊G ¿É÷ É¡«a Éà ,á«FÉ°†b ÒZ
Iõ¡LCGh áë∏°ùŸG äGƒ≤dG É¡eóîà°ùJ ¢üëØ∏d äÉ«dBGh ,™bGƒdG Qö†dG
.øeC’G
(51)
…ó°üàdG ,á«∏ª©dG áeõ◊G √òg ∫ÓN øe ,öüe Qhó≤Ãh
øe IÉæ÷G äÓaEG ΩóY ádÉØc πLCG øe »°VÉŸG ‘ â©bh »àdG äÉcÉ¡àfÓd
,πÑ≤à°ùŸG ‘ á«fÉK Iôe É¡Yƒbh ΩóYh ,äÉcÉ¡àf’G º¡HɵJQ’ ÜÉ≤©dG
¿CG »¨Ñæj »àdG ádÉ°SôdG »g √ògh .IÉæ÷G áÑbÉ©e øe óHÓa ,â©bh ¿EGh
.샰VƒH öüe ‘ á«°SÉ«°ùdG IOÉ«≤dG ÉgöûæJ
?á≤«≤◊G áæ÷ :á≤«≤◊G ôjô≤J
‘ ¬HɵJQG ” Ée ≈∏Y áÑ°SÉëŸG ∫ɵ°TCG øe Óµ°T á≤«≤◊G ¿É÷ Ωó≤J
øe ÒÑc OóY ∑Éæg ¿ƒµj ÉeóæY k á°UÉN º¡e QhóH Ωƒ≤J óbh ,»°VÉŸG
ÒѵdG Oó©dG Gòg ó°V á«FÉ°†≤dG ihÉYódG ™aQ øµÁ ’h ,äÉcÉ¡àf’G
πª°ûJ ,áØ∏àfl ÜÉÑ°SC’ á«fɵeE’G √òg ôaGƒJ ó©Ñà°ù
o
j hCG ,ºFGô÷G øe
.πFÉ¡dG ºµdG Gòg ÜÉ©«à°SG ≈∏Y »FÉ°†≤dG ΩɶædG IQób ΩóY πª°ûJ ɪ«a
¿É÷ ¿CG ¤EG ájGóÑdG øe IQÉ°TE’G …Qhö†dG øªa ,∂dP ™eh
¿Éé∏dG √òg É¡∏ã“ »àdG ᪫≤dÉa ;á«FÉ°†≤dG á≤MÓŸG πfi π– ’ á≤«≤◊G
¬∏ã“ ÉŸ ɉEGh ,äɪcÉëŸG ºàJ ’CG á«°Vôa πX ‘ ¢ù«d ,á∏ s µ°ûe É¡fCG »g
.±É£ŸG ájÉ¡f ‘ ádGó©dG §°ùHh á≤«≤◊G áaô©e π«Ñ°S ‘ Iƒ£N øe
á«FÉ°†b ÒZ áàbDƒe ᫪°SQ äÉÄ«g” É¡fCÉH á≤«≤◊G ¿É÷ ±
s
ô©Jh
قوقل تاكاهتنلا طانأا نم طن ف قيقحتلاو قئاقلا ي
ّ
س�قتل
OóY QGóe ≈∏Y IOÉ©dG ‘ ÖµJô
o
J »àdG ÊÉ°ùfE’G ¿ƒfÉ≤dG hCG ¿É°ùfE’G
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ájɪM πLCG øe áK
s
óëŸG ÇOÉÑŸG áYƒª›) .“Úæ°ùdG øe
,ÜÉ≤©dG øe äÓaE’G á°†gÉæà »æ©ŸG πª©dG ∫ÓN øe Égõjõ©Jh
ÇOÉÑŸG áYƒª› åjóëàH ¢UÉÿG Ú∏≤à°ùŸG AGÈÿG ôjô≤àd ‘É°VEG ≥ë∏e
Diane ôî«∏àfQhCG ¿Éj
n
O ,ÜÉ≤©dG øe äÓaE’G á°†gÉæe πLCG øe
,UN Doc. E/CN.4/2005/102/Add.1,Orentlicher
.(6 .¢U ,äÉØjô©àdG ,2005 ôjGÈa8
(52)
,ÉjÉë°†dG øe ±’B’G ‹EG π°üJ É¡fCG »g á≤«≤◊G áæ÷ OƒLh ᫪gCGh
øY ∞°ûµ∏dh ,É¡WɉCGh á≤HÉ°ùdG äÉcÉ¡àf’G ¥É£f º¡Ød ádhÉfi ‘
ìɪ°ùdG ÜÉÑ°SCG ‘ åëÑJ »àdG á∏Ä°SC’G ᫪gCGh .É¡ÑbGƒYh É¡HÉÑ°SCG
GÒ°ùØJ çóM GPÉe Ò°ùØJ ᫪gCG Qób ¢ùØæH »g áæ«©e ™FÉbh çhóëH
ÉjÉë°V 䃰U ∫É°üjE’ IÉæb »g á≤«≤◊G áæ÷ ¿EÉa ,Éæg øeh .É≤«bO
´ƒbh QGôµJ ™æe ≈∏Y IóYÉ°ùª∏dh ,ºgöSCGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉcÉ¡àfG
á«°ù°SDƒŸG äÉMÓ°UEÓd IOófi äÉ«°UƒJ Ëó≤J ∫ÓN øe ,äÉcÉ¡àf’G
.á«°SÉ«°ùdGh
,ä’É◊G øe πFÉg ºµd áæé∏dG á¡LGƒe ∫ɪàMG øe ºZôdG ≈∏Yh
É¡Áó≤J Öéj Éë«ë°U É≤«KƒJ á≤s KƒŸG ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ∑É¡àf’G ™«ªL ¿EÉa
¿CG ¬«a ∂°T ’ ɇh .샰VƒH Égójó–h É¡«a ≥«≤ëàdG πLCG øe ,áæé∏d
’EG ,≥«≤ëàdG ¥É£f ≈∏Y GOƒ«b ¢VôØJ á«∏ª©dG RÉ‚EG áYöS ‘ áÑZôdG
¥ƒ≤M äÉcÉ¡àfÉH á≤∏©àŸG á«∏©ØdGh á∏eɵdG ™FÉbƒdG ôjô≤J ‘ ≥◊G ¿CG
¢SÉ°SCG ≈∏Y IÉ≤àæŸG ä’É◊G øe Ohófi Oó©H √ó««≤J øµÁ ’ ¿É°ùfE’G
≈∏Y ôKCG øe äÉcÉ¡àf’G ¬Øq ∏îJ Ée ≈∏Y
k
AÉæH hCG ,á«ë°†dG á«°üî°T ᫪gCG
.‹hódGh »æWƒdG Újƒà°ùŸG
ºcÉëŸGh á≤«≤◊G ¿É÷ øe πµd á∏HÉ≤ŸG ∞FÉXƒdG ¿CG øe ºZôdG ≈∏Yh
,É¡à©«ÑW å«M øe ∞∏àîJ É¡fEÉa ,¢†©ÑdG É¡°†©H π
q
ªµJ ∞FÉXh »g
∫GóÑà°SG ¢ù«d á≤«≤◊G ¿É÷ øe ¢Vô¨dÉa .É¡æ«H §∏ÿG ΩóY Öéjh
≈∏Y- á≤«≤◊G ¿Éé∏d øµÁ ’h .á«FÉæ÷G hCG ájQGOE’G hCG á«fóŸG ºcÉëŸG
ôjô≤J ¤EG »°†ØJ á«FÉ°†b á«∏ª©d ÓjóH ¿ƒµJ ¿CG -¢Uƒ°üÿG ¬Lh
¿CG Öéj á≤«≤◊G áæ÷ πªY ¿EÉa ,Éæg øeh .á«FÉæ÷G OGôaC’G á«dƒÄ°ùe
.á«FÉ°†≤dG á≤MÓŸG ™e øeGõàj
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉcÉ¡àf’ ÚѵJôŸG IÉæ÷G ájƒg ójó– πãÁ å«Mh
QÉ¡XE’ ÉjÉë°†dG ≥M ôjô≤Jh ájɪMh ΩGÎMÉH ΩGõàd’G øe ɪ¡e GAõL
(53)
á≤«≤◊G áæ÷ ¿EÉa ,™bGƒdG Qö†dG øY È÷Gh ádGó©dG áeÉbEGh á≤«≤◊G
,∂dòdh .IAGÈdG hCG ÖfòdG ôjô≤J É¡æµÁ ’h á«FÉ°†b áÄ«g â°ù«d
ΩÉeCG Ú∏KÉŸGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ äÉcÉ¡àfG ÜɵJQÉH Úª¡àŸG ¢UÉî°TCÓd
…CG ¿hO º¡àfGOEG âÑã
o
J ≈àM º¡JAGôH ¢VÎØ
o
j ¿CG ‘ ≥◊G ,á≤«≤◊G áæ÷
.ádOÉY á«FÉæL áªcÉfi πصj …òdG ¿ƒfÉ≤∏d ’ɪYEG ,∫ƒ≤©e ∂°T
“Ò¡°ûàdG” äÓªëH Ωƒ≤J ¿CG á≤HÉ°ùdG á≤«≤◊G ¿É÷ ¢†©H äQôb óbh
.¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ äÉcÉ¡àfG ÜɵJQÉH Úª¡àŸG ¢UÉî°TC’G ó°V
,áfGOE’G äÉÑKEG ≈àM IAGÈdG ‘ ≥◊G ∂¡àæj ܃∏°SC’G Gòg øµdh
ÉjÉë°†dG ∂dP ‘ ÉÃ) ô£î∏d Oƒ¡°ûdGh Úª¡àŸG øe πc øeCG ¢V
q
ô©j óbh
.ádGó©dG áeÉbEG áë∏°üe ™e ¢VQÉ©àj Ée ôeC’G ájÉ¡f ‘ ƒgh ,(º¡°ùØfCG
Ú©H ,É¡JÉ≤«≤ëàH ΩÉ«≤dG AÉæKCG ‘ ,á≤«≤◊G ¿É÷ òNCÉJ ¿CG Öéjh
ف ةلدألا ةيلوبقم نأاس�ب اهتاعارم بجاولا طوش�لاو دعاوقلا رابتعلا
É¡eGóîà°SG ºàj ádƒÑ≤e ádOCG Ëó≤J øª°†J ¿CG Öéj ɪc ,á«FÉæ÷G á«∏ª©dG
,¬JGP âbƒdG ‘ øµdh .áæé∏dG πª©d á≤MÓdG á«FÉæ÷G äGAGôLE’G ‘
ádOC’G óYGƒ≤H ó«≤àJ ’CG Öéj á≤«≤◊G ¿É÷ ¿CG ÜQÉéàdG äô¡XCG
,™«£à°ùJ É¡fEG πH ;ºcÉëŸG AGOCG ‘ ∫É◊G ƒg ɪc ,√òg áeQÉ°üdG
ádOC’G QÉÑàY’G ‘ òNCÉJ ¿CG ,É¡jôŒ »àdG á°UÉÿG äÉ≤«≤ëàdG ¢VGôZC’
áªFÉ≤dG ádOC’G ,∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Y ∂dP πª°ûj ÉÃ) âfÉc Ée ÉjCG É¡«a ¥ƒKƒŸG
¿CG ó«cCÉàdÉH øµÁ ’ ,∂dP ™eh .(ájƒfÉãdG ádOC’Gh ,Ò¨dG ájGhQ ≈∏Y
¢Vô©àdG áé«àf ¬°UÓîà°SG ” ,Ó«dO QÉÑàY’G ‘ á≤«≤◊G áæ÷ òNCÉJ
áeó≤ŸG ádOC’G GóY ɪ«a ,áÄ«°ùŸG äÉ°SQɪŸG øe ∂dP Ò¨d hCG Öjò©à∏d
.¬«a ¬Ñà°ûŸG ÊÉ÷G ó°V
É¡«∏©a ,≥FÉ≤◊G »°ü≤J áæé∏H á°UÉÿG äÉjôëàdG ¤EG áaÉ°VE’ÉH
,á∏°U äGP äÉeƒ∏©e ôaƒJ ób »àdG iôNC’G äGAGôLE’G á©LGôe
»àdG ¢üëØdG á«∏ª©d áé«àf ádOCG øe ¬©«ªŒ ” Ée á©LGôe ɪ«°S’h
(54)
,á≤HÉ°ùdG áWöûdG äÉ≤«≤–h ,øeC’G Iõ¡LCGh áë∏°ùŸG äGƒ≤dG É¡H Ωƒ≤J
øe ≥≤ëàdG πLCG øe ,á∏°U …P ≥«≤– …CG øe á°ü∏îà°ùŸG èFÉàædGh
.ójÉfih ≥«bO ƒëf ≈∏Y É¡FGôLEG
≈∏Y ™«é°ûà∏d IOófi äGAGôLEG êÉ¡àfG á≤«≤◊G áæ÷ äQôb Ée GPEGh
ÉeGÎMG - äGAGôLE’G √òg ΩΖ ¿CG Öé«a ,OGôaC’G ÚH á◊É°üŸG
.AGƒ°S óM ≈∏Y ÚeƒYõŸG IÉæ÷Gh ÉjÉë°†∏d áeGôµdGh ¥ƒ≤◊G - ÉeÉJ
á∏HÉ≤e ≈∏Y ºgöSCGh ÉjÉë°†dG QÉÑLEG ΩóY ójóëàdG ¬Lh ≈∏Y Öéjh
á◊É°üŸG ∫ɵ°TCG øe πµ°T …CG ‘ ∫ƒNódG ≈∏Y hCG ,ÚeƒYõŸG IÉæ÷G
.º¡JOGQEG ¢†ëà ɡfhQÉàîj ¿CG Ú©àj »àdG
:á«FÉ°†≤dG á≤MÓŸG
á≤MÓŸÉH á«°Uƒà∏d á≤«≤◊G áæ÷ É¡©ÑàJ »àdG Ö«dÉ°SC’G øjÉÑàJ ób
¤EG º¡«a ¬Ñà°ûŸG Ω
q
ôŒ ádOCG hCG äÉeƒ∏©e Ëó≤J Qô≤J ó≤a ,á«FÉ°†≤dG
√òg ≈∏Y É¡dƒ°üM hCG äÉeƒ∏©ŸG √òg É¡«≤∏J Qƒa ,á°üàîŸG äÉÄ«¡dG
.ádOC’G
É¡«∏©a ,º¡«a ¬Ñà°ûŸG IÉæ÷ÉH áªFÉb ™ªL á≤«≤◊G áæ÷ äQôb GPEGh
ΩRÓdG ÒjÉ©ŸG Oó– áë°VGh á°SÉ«°S -É¡∏ªY ‘ AóÑdG πÑb-Qô≤J ¿CG
.‹hódG ¿ƒfÉ≤dG ™e ≈°TɪàJ »àdG äÉÑKE’G ÒjÉ©e ∂dP ‘ Éà ,É¡JÉYGôe
OôdG øe ,ôjó≤J ≈fOCG ‘ ,áªFÉ≤dG ‘ Údƒª°ûŸG ∂ÄdhCG Úµ“ Öéjh
.áªFÉ≤dG øe AÉ¡àf’G πÑb ºgó°V áMhô£ŸG ºYGõŸG ≈∏Y
âÑãJ ≈àM º¡JAGôH ¢VÎØ
o
J ¿CG ‘ º¡«a ¬Ñà°ûŸG IÉæ÷G ≥M ¿Éª°†dh
É¡àMÉJEG ΩóYh áªFÉ≤dG ájöùH ®ÉØàM’G »¨Ñæj ,¿ƒfÉ≤∏d É≤ÑWh º¡àfGOEG
øe QÉWEG ‘ áHÉ«ædG äÉ£∏°ùd Aɪ°SC’ÉH áªFÉb º«∏°ùJ Öéj ɪc ;Qƒ¡ªé∏d
.Ú«æ©ŸG ∂ÄdhCG IÉ°VÉ≤e ºàj ,á«aÉc ádOCG ôaGƒJ ∫ÉM ‘h ,ájöùdG
(55)
¿Gó∏ÑdG øe ÒãµdG ¿CÉ°T ∂dP ‘ ¬fCÉ°T ,öüà §«ëŸG ¥É«°ùdG ‘h
ihÉYódG ™aôd á«°ù«FôdG á«é«JGΰS’G äÉjóëàdG πã“ ,iôNC’G
:»JB’G á«FÉ°†≤dG
’EG ≥«≤ëàdG É浇 ¿ƒµj ødh ,Oó©dG á∏FÉg ºFGôL ÖµJô
o
J ±ƒ°S
;ä’É◊G øe Ò¨°U OóY ‘
‘ Ú©dÉ°V ,¢UÉî°TC’G øe ±’B’G πH ,äÉÄŸG ¿ƒµj ób
.É©«ªL ºgó°V á«FÉ°†b ihÉYO ™aQ øµÁ ’h ,ºFGô÷G
äGƒ£ÿG ôeC’G Gòg ™e πeÉ©à∏d á«é«JGΰSG ™°Vh Ö∏£àJ óbh
:á«dÉàdG
- äGQOÉÑe OGóYEG ‘ á«∏ª©dG √òg óYÉ°ùJ ¿CG øµÁ :í°ùe á«∏ªY
´GƒfCG - ∫ɵ°TC’G øe πµ°ûH - Ëó≤àH ∂dPh ,á«FÉ°†≤dG á≤MÓª∏d
ájƒ¡dGh ,ÉjÉë°†dG ºg øeh ,â©bh øjCGh ≈àe ,á©bGƒdG ºFGô÷G
.IÉæé∏d á∏ªàëŸG
- ÒjÉ©ŸG øe áë°VGh áYƒª› ™°Vh ¿EG :á«FÉ°†≤dG á≤MÓŸG ÒjÉ©e
º¡«a ¬Ñà°ûŸG ójó– πLCG øe áé¡àæŸG á«é«JGΰS’G ìöûd ,áeRÓdG
á«aÉØ°ûdG øª°†j ±ƒ°S ,á«FÉ°†≤dG á≤MÓŸGh ≥«≤ëà∏d º¡YÉ°†NE’
.OQGƒe øe ôaGƒàj Éà á«fGõ«e OGóYEGh IAÉصdGh
Ö©°ûdG á«é«JGΰS’Gh ÒjÉ©ŸG √òg πãe 샰Vh øq µÁ ±ƒ°Sh
Ú∏KÉŸG ¢UÉî°TC’G ≈∏Y πeɵdG ´ÓW’G øe ÊóŸG ™ªàéŸG äɪ¶æeh
¤EG ∫ƒ°UƒdG ádÉصdh .ΩɶædG ™e ¿ƒfhÉ©àj ºK øeh ;AÉ°†≤dG ΩÉeCG
IQhÉ°ûà ΩÉ«≤dG …Qhö†dG øe ,á«FÉ°†≤dG á≤MÓª∏d á«é«JGΰSEG π°†aCG
.ÊóŸG ™ªàéŸG äɪ¶æeh á«æ©ŸG äÉÄ«¡dG ÚH á∏eÉc
(56)
:¢üëØdG
á≤K IOÉ©à°SG É¡æeh ,ÜÉÑ°SCG Ió©d ÉjQhöV GôeCG ¢üëØdG ó©j
‘ πÑb øe Ωóîà°ù
o
J âfÉc »àdG äÉ«dB’Gh äÉ°ù°SDƒŸG ‘ Qƒ¡ª÷G
øª°†jh .¢SÉædG ±ƒØ°U ÚH ±ƒÿG øe AGƒLCG â≤∏N »àdGh ,™ª≤dG
‘ ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ äÉcÉ¡àfG ‘ ¿ƒ©dÉ°†dG ∂ÄdhCG ¿ƒµj ’CG ¢üëØdG
ó°ùj Ée ƒgh ;É¡HɵJQÉH º¡d ìɪ°ùdG øe hCG ÉgQGôµJ øe º¡æ q µÁ ™°Vh
™dÉ°V ¢üî°T πµd á«FÉ°†≤dG á≤MÓŸG á«fɵeEG ΩóY øY áÄ°TÉædG äGô¨ãdG
.¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ äÉcÉ¡àfG ‘
hCG É«dÉM ¿ƒ∏ª©j øjòdG ,¢üëØdG øY ÚdƒÄ°ùŸG ´É°†NEG Öéjh
hCG ∞FÉXƒdG √òg ‘ áeóÿG á∏°UGƒŸ º¡àeAÓe ióe QÉÑàN’ ,πÑb ɪ«a
ádGó©dG ÚH §Hô∏d á«©«ÑW ÌcC’G »g Iƒ£ÿG √òg π©dh .É¡«a º¡æ««©àd
º¡HÉ°T øjòdG ¢UÉî°TC’G á«ëæJ ¿EG PEG ;»°ù°SDƒŸG ìÓ°UE’Gh á«dÉ≤àf’G
áeóÿG hCG áWöûdG Iõ¡LCG ‘ Gƒ∏ª©j ’CG Öéj øjòdGh ≥HÉ°S ∑ƒ∏°S
ød á«ëæàdG ∂∏J-á«FÉ°†≤dG äÉ£∏°ùdG hCG ¿ƒé°ùdG áë∏°üe hCG ájôµ°ù©dG
πH ,Ö°ùëa ≥HÉ°ùdG º¡cƒ∏°S ≈∏Y º¡àÑ°SÉfi ≈∏Y IQó≤dG ádCÉ°ùe èdÉ©J
Ée ƒgh ,áÄ«°S äÉaöüàH ΩÉ«≤dG ≈∏Y iôNCG Iôe GƒJCÉj ’CG πصà°S É°†jCG
.É¡«a ¿ƒ∏ª©j »àdG á°ù°SDƒŸG πNGO …QƒØdG ìÓ°UE’G ≥≤ëj
ióe ójó– πLCG øe ágGõædG º««≤J” ¬fCÉH ¢üëØdG ∞jô©J øµÁh
∞XƒŸG ΩGõàdG ¤EG ágGõædG Ò°ûJh .“áeÉ©dG ∞FÉXƒdG ‘ πª©dG áeAÓe
áeòdG ∂dP πª°ûj Éà ,»æ¡ŸG ∑ƒ∏°ùdGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«dhódG ÒjÉ©ŸÉH
øY á«°üî°T áØ°üH ¿ƒdƒÄ°ùŸG ¿ƒ«eƒª©dG ¿ƒØXƒŸGh .¢üî°û∏d á«dÉŸG
ÖLƒÃ IÒ£N ºFGôL hCG ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ᪫°ùL äÉcÉ¡àfG ÜɵJQG
Gƒ∏NCGh ,ágGõæ∏d πeɵdG ºgQÉ≤àaG Ghô¡XCG øe ºg ,‹hódG ¿ƒfÉ≤dG
øe ó∏H ¿Éµ°ùd ó©Ñà°ùŸG øeh .º¡àeóN Öéj ¿Éc øjòdG ÚæWGƒŸG á≤ãH
á°ù°SDƒe ‘ º¡à≤K Gƒ©°†j ¿CG ,äÉcÉ¡àf’G ÉjÉë°V ɪ«°S’h ,¿Gó∏ÑdG
(57)
GOGôaCG
q
Ú©J hCG »≤Ñ
o
J å«M ,É¡«∏Y Ghóªà©j hCG á«eƒµ◊G äÉ°ù°SDƒŸG øe
øe …ôgƒL πµ°ûH ∞©°†j Ée ƒgh ,Ò£N Qƒ°üb º¡àgGõf ܃°ûj
.É¡eÉ¡Ã ΩÉ«≤dG ≈∏Y á°ù°SDƒŸG IQób
¢üëØdG á«∏ªY êGQOEG »°ù°SDƒŸG ìÓ°UEÓd ádhòÑŸG Oƒ¡÷G »°†à≤Jh
äÉ°ù°SDƒŸG ‘ πª©dG øe ágGõæ∏d ¿hô≤àØj øjòdG ¢UÉî°TC’G »°ü≤
o
J »µd
¿hóªà©j øjòdG Ú«eƒª©dG ÚØXƒŸG ágGõf πصj Ée ƒgh ;á«eƒµ◊G
É≤ah ,äÉÑLGh øe ¬d Gƒd
q
ƒ
o
N Éà ΩÉ«≤dG øe º¡æ q µ“ äÉØ°üH »q ∏ëàdG ≈∏Y
.¿ƒfÉ≤dG IOÉ«°Sh ø¡ŸGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«°SÉ°SC’G ÒjÉ©ª∏d
π«∏b OóY ó°V iƒ°S á«FÉ°†≤dG ihÉYódG ™aQ á«fɵeEG ΩóY ¿EG
IÉæ÷G »bÉH ™e ¬∏ªY Öéj Ée ¿CÉ°ûH äÉjó– ‘ ÖÑ°ùàj IÉæ÷G øe
¿CG ɪc ;“ÜÉ≤©dG øe äÓaE’G Iô¨K” ≈
s
ª°ùj Ée ƒgh :(ºgÉjÉë°Vh)
»æ©j ’CG Öéj º¡à≤MÓe hCG ¢UÉî°TC’G øe ÒÑc OóY ™e ≥«≤ëàdG ΩóY
‘ òNC’G Öéj ,ºK øeh .áÑ°SÉëŸG ∫ɵ°TCG øe πµ°T …CG øe º¡JÓaEG
Ée ƒgh ,á«©ªàéŸG áeóÿGh ¢üëØdG πãe ,á«∏«ªµàdG ÒHGóàdG QÉÑàY’G
.á«∏ª©dG ‘ ácQÉ°ûŸG äÉ°ù°SDƒŸG ∞∏àfl ÚH ≥«°ùæàdG »°†à≤j
,á∏FÉg OQGƒe É°†jCG Ö∏£àJ ¢üëØdG á«∏ªY ¿CG øe ºZôdG ≈∏Yh
πX ‘h ,á«FÉæ÷G ihÉYódG øe Gó«≤©J πbCG á«FGôLE’G á«MÉædG øe »¡a
¥ƒ≤M »µ¡àæe AÉ°übEG óYÉ°ùj ób ,ÉgôNCÉJ hCG á«FÉæ÷G ihÉYódG ájOhófi
∂dPh ,ÜÉ≤©dG øe äÓaE’G Iô¨K ó°S ≈∏Y ,áeÉ©dG ídÉ°üŸG øe ¿É°ùfE’G
’ƒ©Øe AÉ°übE’G Gò¡d ¿EG PEG ;á«FÉæ÷G ÒZ áÑ°SÉëª∏d »FõL ÒHóJ Ëó≤àH
,áeÉ©dG á£∏°ùdGh ,∞FÉXƒdG ∫Ó¨à°SG ™æe ≥Ñà°ùj hCG ó©Ñà°ùj ¬fC’ É«ÑjOCÉJ
.óFGƒah ÉjGõe øe ∂dP ÒZh
√QÉÑàYÉH ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M »µ¡àæe AÉ°übEG ºàj ’CG Öéj ,∂dP ™eh
á≤MÓe ܃Lh »Øµj Óa .á«FÉæ÷G ihÉYódG ‘ Ò°ùdG Ωó©d á©jQP
ádGó©∏d á«é«JGΰSG ™°Vh ¿EG πH ,IÒ£ÿG ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ºFGôL
(58)
ábÓY ⪫bCG Ée GPEG á«Yhöûeh á«dÉ©a ÌcCG ¿ƒµj ±ƒ°S á«dÉ≤àf’G
ɪ«°S’h ,á«dÉ≤àf’G ádGó©dÉH á«æ©ŸG äGQOÉÑŸG ∞∏àfl ÚH ɪ«a á«∏«ªµJ
ìÓ°UE’Gh ,È÷G ∫ɵ°TCGh ,á≤«≤◊ÉH ìÉ°üaE’Gh ,á«FÉ°†≤dG äÉ≤MÓŸG
.»°ù°SDƒŸG
É¡«dEG ô¶æ
o
j ¿CGh ádOÉY ¢üëØdG á«∏ªY ¿ƒµJ ¿CG …Qhö†dG øeh
…OôØdG ∑ƒ∏°ùdG äɪ««≤J ≈∏Y »æÑæJ ¿CG Öéj ɪc ,∂dòc É¡fCG ≈∏Y
.á«Hõ◊G hCG á«Yɪ÷G á«©ÑàdG ≈∏Y ¢ù«dh
:Qô°†dG ÈLh ÉjÉë°†dG ¢†jƒ©J
ÒHGóàdG ÒaƒJ ¿Éª°†H ,‹hódG ¿ƒfÉ≤dG ÖLƒÃ ,∫hódG Ωõà∏J
äÉcÉ¡àfG øY È÷G ∂dP ‘ Éà ,áÑ°SÉæŸGh ájQƒØdGh ádÉ©ØdGh á«aɵdG
í«àJ »àdG äGAGôLE’G ™°Vh ádhódG ≈∏Y ,∂dòdh .¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M
.¬«∏Y ∫ƒ°ü◊Gh äÉcÉ¡àf’G øY È÷ÉH º¡JÉÑdÉ£e Ëó≤J ÉjÉë°†∏d
‘ ≥◊G ¿CÉ°ûH á«¡«LƒàdG ÇOÉÑŸGh á«°SÉ°SC’G ÇOÉÑŸG ¢üæJh
¥ƒ≤◊ ‹hódG ¿ƒfÉ≤∏d ᪫°ù÷G äÉcÉ¡àf’G ÉjÉë°†d È÷Gh ±É°üàf’G
:»JB’G ≈∏Y ‹hódG ÊÉ°ùfE’G ¿ƒfÉ≤∏d IÒ£ÿG äÉcÉ¡àf’Gh ,¿É°ùfE’G
øe ádGó©dG õjõ©J ƒg …QƒØdGh ∫É©ØdGh ‘ɵdG È÷G øe ¢Vô¨dG”
hCG ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ‹hódG ¿ƒfÉ≤∏d ᪫°ù÷G äÉcÉ¡àf’G á÷É©e ∫ÓN
.‹hódG ÊÉ°ùfE’G ¿ƒfÉ≤∏d IÒ£ÿG äÉcÉ¡àf’G
QGöVC’Gh äÉcÉ¡àf’G áMGóa ™e ÉÑ°SÉæàe ¿ƒµj ¿CG Èé∏d »¨Ñæjh
á«fƒfÉ≤dG G¡JÉeGõàdGh á«∏ëŸG É¡æ«fGƒ≤d É≤ah ,ádhódG ôaƒJh .É¡«∏Y áÑJΟG
πµ°ûJ ∫É©aCG øe ¬æY ™æà“ hCG ¬H Ωƒ≤J Ée ÉjÉë°†d È÷G ,á«dhódG
.IÒ£N äÉcÉ¡àfGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ‹hódG ¿ƒfÉ≤∏d ᪫°ùL äÉcÉ¡àfG
hCG ,ájQÉÑàYG á«°üî°T hCG ,Ée ¢üî°T É¡«a Èà©j »àdG ä’É◊G ‘h
(59)
∫ƒÄ°ùŸG ±ô£dG ôaƒj ¿CG »¨Ñæj ,ÉjÉë°†dG óMCG ÈéH ÉÑdÉ£e ôNBG ¿É«c
Ó©a äôah ób ádhódG âfÉc GPEG ádhó∏d hCG ,á«ë°†∏d GÈL ∑É¡àf’G øY
.“á«ë°†∏d È÷G
øe ÇOÉÑŸG ¬«∏Y â°üf ɪc ,∫É©ØdGh ΩÉàdG È÷G ∫ɵ°TCG øª°†àJh
,ÉgôcP ≥HÉ°ùdG á«¡«LƒàdG ÇOÉÑŸGh á«°SÉ°SC’G ÇOÉÑŸG øe 23 ¤EG 19
á«°VÎdGh π«gCÉàdG IOÉYEGh ¢†jƒ©àdGh ¥ƒ≤◊G OQ :á«dÉàdG ∫ɵ°TC’G
.QGôµàdG ΩóY äÉfɪ°Vh
É¡¡HÉ°T Ée hCG á≤«≤◊G áæ÷ ≈∏Y Öéj ,á«∏ª©dG πMGôe ™«ªL ∫ÓNh
»àdG È÷G ∫ɵ°TCG ∫ƒM ÉjÉë°†dG ô¶f äÉ¡Lh ™ªL ,äÉ°ù°SDƒe øe
≥M ádhódG øª°†J ¿CG Öéj ɪc ;º¡JÉ«M AÉæH IOÉYEG πLCG øe É¡fƒÑ∏£j
äÉ«dBGh äÉcÉ¡àf’ÉH á∏°üdG äGP äÉeƒ∏©ŸG ¤EG ∫ƒ°UƒdG ‘ ÉjÉë°†dG
.È÷G
ÒZ äÉ«∏ª©dG øe √ÒZh ¢üëØdG ¢üîj ɪ«a ∫É◊G ƒg ɪch
Òaƒàd áe
s
ó≤e á«°UƒJ …CG ¤EG GóHCG ô¶æ
o
j ’CG Öéj ,iôNC’G á«FÉ°†≤dG
≥«©J ’CG hCG ,ádGó©∏d ÚdƒÄ°ùŸG ∂ÄdhCG Ëó≤J øY ÓjóH É¡Ø°UƒH È÷G
.ºcÉëŸG ≥jôW øY Ö°SÉæŸG ¢†jƒ©àdÉH áÑdÉ£ŸG øe ÉjÉë°†dG
:»°ù°SDƒŸG ìÓ°UE’G
Ée á÷É©e ‘ IóYÉ°ùŸG hCG IQƒ°ûŸG Ëó≤J ádGó©dG ´É£b øe Ö∏£
o
j
âbƒdG ‘ øµdh ..¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ᪫°ùL á≤HÉ°S äÉcÉ¡àfG øe ºYõ
o
j
ádGó©dG ´É£b ìÓ°UE’ áeRÓdG §£ÿG ™°Vh ¤EG áLÉM áªK ,¬°ùØf
;OQGƒŸGh âbƒdG øe ÓFÉg GQób »°ù°SDƒŸG ìÓ°UE’G Gòg Ö∏£àjh .¬°ùØf
äÉ£∏°ùdGh ,áeƒµ◊G øe á∏ s µ°ûe iƒà°ùŸG á©«aQ áæ÷ OGóYEG ,ºK øeh
.‹hódG ™ªàéŸGh ,ÊóŸG ™ªàéŸGh ,áØ∏àîŸG
(60)
,á«eƒµ◊G äÉ°ù°SDƒŸG Úµ“ ‘ »°ù°SDƒŸG ìÓ°UE’G º¡°ù
o
j ,∂dòHh
” Ée ≈∏Y á«FÉæ÷G áÑ°SÉëŸÉH ΩÉ«≤dG øe ,ádGó©dGh øeC’G ´É£b ɪ«°S’h
ádOÉ©dG äÉ°ù°SDƒŸG ΩÉ«b ¿Éª°V øeh ,»°VÉŸG ‘ äÉcÉ¡àfG øe ¬HɵJQG
RÉ«àLG ó©Hh .πÑ≤à°ùŸG ‘ äÉcÉ¡àfG ´ƒbh ™æŸ …Qƒfi QhóH á∏YÉØdGh
É¡Yƒbh ™æe ¿EÉa ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ᪫°ùL äÉcÉ¡àfÉH áHƒ°ûe IÎa
ádÉ©ah áYhöûe á«é«JGΰSE’ »°SÉ°SC’G ±ó¡dG πµ°ûj ¿CG Öéj QôµàŸG
.á«dÉ≤àf’G ádGó©∏d
øe ∂dòdh ;¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M IɪMh ájô◊G ¢SGôM ºg IÉ°†≤dG ¿EG
.¿CÉ°ûdG Gòg ‘ …OÉjôdG ÉgQhO AÉæH á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ó«©J ¿CG …Qhö†dG
»g »FÉ°†≤dG ΩɶædG É¡¡LGƒj ób »àdG äÓµ°ûŸG ióMEG ¿EÉa ,∂dP ™eh
âfÉc ɪ«ah .É¡dÓ≤à°SGh ÉgQhOh á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d Qƒ¡ª÷G Iô¶f
âfÉch ,á«dÓ≤à°S’G øe ÒÑc Qó≤H ™àªàJ ÊóŸG Ωɶæ∏d á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG
äÉcÉ¡àfG ´ƒbh QGôªà°SG ¿EÉa ,¢SÉædG ¥ƒ≤M ájɪM ‘ º¡e QhóH Ωƒ≤J
á£∏°ùdG QhO ‘ Qƒ¡ª÷G á≤K áYõYR ¤EG …ODƒJ ób ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊
‘ GQhO á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG …ODƒJ ¿CG º¡ŸG øe ,∂dòdh .á«FÉ°†≤dG
,õé◊Gh ∞«bƒàdG ä’É› ‘ ÉgQhO ∂dP ‘ Éà ,¥ƒ≤◊G ¿ƒ°U
,º¡FÓª©d ÚeÉëŸG ∫ƒ°Uh á«fɵeEGh ,øjõéàëŸGh AÉæé°ùdG á∏eÉ©eh
ÒjÉ©e ≥«Ñ£Jh ,øjõéàëª∏d á∏FÉ©dG OGôaCGh Ú«Ñ£dG Ú«æ¡ŸG ∫ƒ°Uhh
Ωƒ≤J ¿CG Öéj »àdG iôNC’G ᪡ŸG ä’ÉéŸG ÚH øeh .ádOÉ©dG áªcÉëŸG
ájôMh ,ôgɶàdGh ™ªéàdG ájôM :É¡fCÉ°ûH ôKDƒe QhóH á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG
äɪ¶æŸG hCG äÉ«©ª÷G º«¶æàH á«æ©ŸG ÚfGƒ≤dGh ,ΩÓYE’Gh áaÉë°üdG
.á«eƒµ◊G ÒZ
:»∏j Ée »°ù°SDƒŸG ìÓ°UEÓd áeRÓdG ÒHGóàdG øª°†àJ óbh
äGAGôLE’Gh ihɵ°ûdGh ±GöTE’G äGAGôLEG õjõ©J hCG ™°Vh
;á«ÑjOCÉàdG
(61)
;á«fƒfÉ≤dG ôWC’G ™°Vh hCG ìÓ°UEG
;á«dhódG ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ÒjÉ©eh ‹hódG ¿ƒfÉ≤dÉH ΩGõàd’G
دعاوقو ةيقلخألا ةيداس�رإلا طوطلا ةعجارم وأا عس�و
;áÄ«°ùŸG äÉ°SQɪŸÉH á£ÑJôŸG RƒeôdG Ò«¨Jh ,∑ƒ∏°ùdG
.á«°SÉ°SCG á«æHh äGó©eh ÖJGhQ øe »Øµj Ée ÒaƒJ
IOÉ©à°SG ‘ ÓFÉg ÉeÉ¡°SEG ádGó©dG Ωɶf ìÓ°UEG º¡°ù
o
j ±ƒ°S
øY IÉ°†≤∏d ºYódG Ëó≤J …Qhö†dG øeh .¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ΩGÎMG
¤EG ∫ƒ°UƒdG áMÉJEG ¿CG ɪc ;á«°SÉ°SC’G á«æÑdGh OQGƒŸGh áaô©ŸG ≥jôW
ºcÉëŸG ƒØXƒe ¢Vô©àj Ée GÒãch .…QhöV ôeCG ƒg ádGó©dG Ωɶf
Ωɶf ìÉ‚ ≈∏Y ¿ƒ∏ª©j º¡fCG ºZQ ,∫ɪgEÓd ¿ƒjQGOE’G ¿ƒ∏eÉ©dGh
,É¡JGóæà°ùeh É¡JÉØ∏eh ÉjÉ°†≤dG Ò°S ¿ƒ©HÉàjh ,¬ØFÉXh AGOCG ‘ ádGó©dG
;᪵ëŸG áYÉb ‘ ¿ÉeC’Gh ΩɶædG ¿ƒ∏صjh ,᪵ëŸG äÉ°ù∏L ∫hóLh

q
¢ùeCG ‘ ¿ƒµJ ó≤a ;É¡JÉLÉ«àMGh ºcÉëŸG IQGOEG º««≤J Öéj ,ºK øeh
¢ü≤f áªKh ,äó≤ o a É¡fCG hCG É¡æe ¢ü∏îàdG ” äÉØ∏ŸÉa :ºYó∏d áLÉ◊G
A’Dƒg ᫪gCÉH áfÉ¡à°S’G ΩóY Öéjh ,á«°SÉ°SC’G á«ÑൟG äGó©ŸG ‘
º¡©°Vƒd m ¿óJ øe ±hô©e ƒg ÉŸh √ôcP ” ÉŸ áé«àæa ;¢UÉî°TC’G
™≤Jh ,á∏eÉ©ŸG ‘ á«Hƒ°ùëŸGh OÉ°ùØdG ≈°ûØàj Ée GÒãc ,º¡àfɵeh
.iƒà°ùŸG Gòg ≈∏Y IÒãc äÉcÉ¡àfG
,ádGó©dG ¤EG ∫ƒ°UƒdG á«fɵeEÉH ≥∏©àJ iôNCG á«°ù«FQ áÑ≤Y áªKh
á«°SÉ«°ùdG äÉbÓ©dG …hPh AÉ«æZC’G ≈∏Y IQƒ°ü≤e ¿ƒµJ Ée ÉÑdÉZ »gh
¢SÉædG ™«ªL ¿Éc GPEG Ée º««≤J ¿ÉµÃ ᫪gC’G øªa .ö†◊G ¿Éµ°Sh
ɪa ,É浇 øµj ⁄ ¿EGh ,ºcÉëŸG ¤EG ∫ƒ°UƒdG á«fɵeEÉH ¿ƒ©àªàj
ΩóY ΩCG ,ΩɶædG äGó«≤©J ΩCG ,á«dÉŸG Ωƒ°SôdG »g πg :äÉbƒ©ŸG
≈∏Y öüà≤J »àdG äÉbƒ©ŸG »gh ,ºcÉëŸG ∫ƒNód á«∏©ØdG á«fɵeE’G
?á©ªà› ÉgÒZh πeGƒ©dG √òg »g ΩCG ,á«°ù«FôdG ö†◊G ≥WÉæe
(62)
§ÑJôJ ∞«ch ,ádGó©dG ≥«≤ëàd ¢SÉædG Ögòj øjCG º««≤J ᫪gC’G øeh
…ODƒJ ∞«c hCG ,»ª°SôdG ádGó©dG ΩɶæH É¡«dEG ¿hCÉé∏j »àdG ᪶fC’G √òg
.!?√QhO ∞©°V ¤EG
¬H Ωƒ≤J º¡e QhO áªãa ,»ª°SôdG ádGó©dG ´É£b ¤EG áaÉ°VE’ÉH
;ó«dÉ≤àdGh ±GôYC’ÉH á≤∏©àŸG ÚfGƒ≤dG ¤EG GOÉæà°SG É¡∏
q
©Øj øeh äGAGôLE’G
∞«dɵàdG IQƒ°ù«eh ¢SÉædG øe “áÑjôb” É¡fC’ ;á«dÉãŸG É¡JóFÉØH º°ùàJ »gh
,∂dP ™eh .IÒÑc á«Yhöûà ™àªàJ ¬JGP âbƒdG ‘h ,á©jöSh
,IÒ£N ܃«Y É¡Hƒ°ûj ób ádGó©∏d ájó«∏≤àdG êPɪædG √òg ¢†©H ¿EÉa
,πØ£dG ¥ƒ≤Mh ,Ú°ùæ÷G ÚH IGhÉ°ùŸÉH ≥∏©àj ɪ«a ∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Y
ÜÉ≤©dG ∫ɵ°TCGh á«YɪàL’G ádÉ◊ÉH π°üàj ɪ«a õ««ªàdG ΩóYh IGhÉ°ùŸGh
.‹hódG ¿ƒfÉ≤∏d É≤ah IQƒ¶ëŸG
√òg OƒLƒH áeÉY áØ°üH √QGôbEGh ™ªàéŸG áaô©e øe ºZôdG ≈∏Yh
√òg πªY á«Ø«c π«∏–h º¡Ød π«∏≤dG ó¡÷G ’EG ∫òH ºàj º∏a ,∫ɵ°TC’G
á∏
s
°üØeh ᪵fi äÉYhöûe OGóYEG …Qhö†dG øe ,∂dòdh ,᪶fC’G
.É¡©e πYÉØàdG πÑ°S ¿CÉ°ûH äÉ«é«JGΰSE’G á°SGQOh ᪶fC’G √òg π«∏ëàd
.ádGó©dG ´É£b ìÓ°UEG øe CGõéàj ’ ÉjQhöV GAõL Gòg ó©jh
ájOÉ°üàb’G ¥ƒ≤ë∏d ÖLGƒdG Ωɪàg’G AÓjEG Öéj ,GÒNCGh
Öéj IÒãc k GQƒeCG ∑Éæg ¿CG øe ºZôdG ≈∏©a ;á«aÉ≤ãdGh á«YɪàL’Gh
ºàj ’CG ᫪gC’G øªa ,á«°SÉ«°ùdGh á«fóŸG ¥ƒ≤◊G äÉcÉ¡àfG ¿CÉ°ûH É¡∏ªY
.ìÓ°UE’G á«∏ªY ‘ á«aÉ≤ãdGh á«YɪàL’Gh ájOÉ°üàb’G ¥ƒ≤◊G πgÉŒ
:IóëàŸG ·C’G QhO
äÉÄ«gh IóëàŸG ·C’ÉH ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M Iõ¡LCG ™e ¿hÉ©àdG ¿EG
ádGó©dG πصj Éà ,ìÓ°UE’G á∏Môe ‘ º¡°ù
o
j ±ƒ°S á°UÉÿG AGÈÿG
(63)
OÉaCG óbh .ÉMÉ‚ πÑ°ùdG ÌcCÉH á«dÉ≤àf’G πMGôŸG RÉ«àLGh IõLÉædG
ídÉ°üe ò«ØæJ »g º¡àjƒdhCG ¿CÉH ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ¢ù∏› ‘ ¿ƒ°VƒØŸG
±ƒ°Sh .áaÉc ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ájɪM ¿Éª°V ≈∏Y IóYÉ°ùŸGh ádGó©dG
äÉÄ«¡dG √ò¡d øµÁ »àdG á«æ≤àdG IóYÉ°ùŸGh IÈÿGh á©LGôŸG óYÉ°ùJ
äÓµ°ûŸG ójó– ∫ÓN øe ∂dPh ,ádGó©dG ≥«≤– á«∏ªY Ò°S ‘ É¡Áó≤J
IóYÉ°ùŸG Ëó≤Jh ,ìÓ°UE’G πLCG øe äÉ«°UƒàdG Ëó≤Jh ,äGô¨ãdGh
…òdG QhódG Gò¡d øµÁ ,Gòµgh .ìÓ°UE’G ∂dP ≥«≤ëàd á°Sƒª∏ŸG
äÉcÉ¡àf’G ™e πeÉ©àdG ‘ º¡°ù
o
j ¿CG IóëàŸG ·C’G äÉÄ«g ¬H ™∏£°†J
.ìÓ°UE’G á«∏ªYh á≤HÉ°ùdG
:∂dP πª°ûj Éà ,IójóY äGƒ£N PÉîJG ¿B’G öüe ¿ÉµeEÉHh
πeÉ°ûdG …QhódG ¢VGô©à°S’G É¡H êôN »àdG äÉ«°UƒàdG á©LGôe
ójõŸG ádÉØch ,öüe äÉeGõàdG á©LGôeh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ¢ù∏éŸ
;¿É°ùfE’G ¥ƒ≤ëH äÉeGõàd’G øe
≈∏Y Ú©àjh ,á°UÉN äGAGôLEG PÉîJ’ áMƒàØe ihÉYO QGó°UEG
øjòdG ¢UGƒÿG øjQô≤ª∏d ihÉYO ∫É°SQEG ‘ ´öùJ ¿CG öüe
;»æ≤àdG º««≤àdG äÉã©H πª°ûJ ájô£b äGQÉjõH ΩÉ«≤dG ‘ ¿ƒÑZôj
∞°ûµdG ‘ º¡°ù
o
j Ée ƒgh ,äGógÉ©ŸG äÉÄ«g ¤EG ôjQÉ≤àdG ™aQ
ÒãµdG ™aQ ôNCÉàjh .äÉcÉ¡àf’G QôµàJ ’CG ¿Éª°Vh á≤«≤◊G øY
á°†gÉæe á«bÉØJG :á∏jƒW äGƒæ°ùH äGógÉ©ŸG äÉÄ«¡d ôjQÉ≤àdG øe
¢UÉÿG ‹hódG ó¡©dGh ,(2004 ΩÉY òæe IôNCÉàe) Öjò©àdG
áæ÷h ,(2004 ΩÉY òæe ôNCÉàe) á«°SÉ«°ùdGh á«fóŸG ¥ƒ≤◊ÉH
.(2006 ΩÉY òæe ôNCÉàe) …öüæ©dG õ««ªàdG ≈∏Y AÉ°†≤dG
äÉÄ«g øY IQOÉ°üdG äÉ«°UƒàdG ò«ØæJ ±ó¡H πªY á£N ™°Vh
∂∏J ∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Y ,á°UÉÿG äGAGôLE’G ≥«Ñ£Jh äGógÉ©ŸG
áæ÷h ,ÜÉgQE’G ¿CÉ°ûH ¢UÉÿG Q
q
ô≤ŸG øY GôNDƒe äQó°U »àdG
.ICGôŸG ó°V õ««ªàdG ≈∏Y AÉ°†≤dG
(64)
:‹hódG ™ªàéŸG QhO
IQƒ°ûŸG Ëó≤J ÉgQhó≤à ‹hódG iƒà°ùŸG ≈∏Y á∏YÉØdG ±GôWC’G ¿EG
IóYÉ°ùŸGh ,‹É≤àfG »MÓ°UEG èeÉfôH º«ª°üJ ¿CÉ°ûH á«∏ëŸG äÉ£∏°ù∏d
ójhõàdGh ó°UôdGh IQƒ°ûŸG Ëó≤Jh ,ÖjQóàdG ∫ÓN øe √ò«ØæJ ≈∏Y
á«MÓ°UEG á«∏ªY ¢ù«°SCÉJh Ú∏eÉ©dG ¿ƒÄ°T ìÓ°UEG ¿CÉ°ûH hCG ,OQGƒŸÉH
äÉ«∏ªY ™°Vh Ωƒª©dG ‘ π
s
°†Ø
o
jh .á«dhO á¨Ñ°U äGP Ú∏eÉ©dG ¿ƒÄ°ûd
äGP äÉ«∏ªY ™°Vh øY á«∏fi IOÉ«b â– Ú∏eÉ©dG ¿ƒÄ°ûd á«MÓ°UEG
Óãe) á«dhódG IÈÿG QhO ájɪMh QGôbEG Öéj ¬fCG ÒZ ;á«dhO á¨Ñ°U
á«eÉ°ùdG IóëàŸG ·C’G »°VƒØeh ,á°UÉÿG IóëàŸG ·C’G äGAGôLEG
.(¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊
ÉjÉ°†≤dG √ò¡H Ú«dhódG Ú∏YÉØdG øe ÒãµdG ºà¡j ¿CG IOÉ©dG äôLh
πª©dGh Oƒ¡÷G √òg â«àØJ ºàj ’CG ¿Éª°V ᫪gC’G øªa ,∂dòdh .ΩÉ¡ŸGh
øe QÉWEG ‘ É¡H ΩÉ«≤dGh ,
m
±Éc ƒëf ≈∏Y É¡æ«H ɪ«a ≥«°ùæàdG ≈∏Y
≈∏Y ádhódG ™«é°ûJ ¿CG ɪc .Ú«æWƒdG AÉcöûdG ™e á∏eɵdG IQhÉ°ûŸG
Qó¡dGh ó¡÷G ¢†©H øe π∏≤j ¿CG øµÁ É¡d á«fGõ«e ™°Vhh á£N áZÉ«°U
™ªàéŸG äɪ¶æe ácôM ¿EÉa ,iôNCG á«MÉf øeh ;QGhOC’G á«LGhORGh
ójóëàH ∂dPh ,¿CÉ°ûdG Gòg ‘ …Qƒfi QhóH Ωƒ≤J ¿CG øµÁ ÊóŸG
πãªà°SƒjQhö†dG ó°UôdGh IQƒ°ûŸGh IÈÿG ÒaƒJh äÉLÉ«àM’G
…Qhö†dG øe ∂dòdh ;OQGƒŸG Ö∏£àà°S ɪc ,äÉjó– á∏Ñ≤ŸG ΩÉ¡ŸG
.iôNC’G ¿Gó∏Ñ∏d á≤HÉ°ùdG äGÈÿG ≈∏Y
k
AÉæH á°Sƒª∏ŸG QɵaC’G áZÉ«°U
ÒaƒàH íª°ùj ™°Vh ‘ ádhódG áfRGƒe ¿ƒµJ ’ ób ,∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏©a
øY Èé∏d ¥hóæ°U AÉ°ûfEG øµÁ ,ºK øeh ;…Qƒa ƒëf ≈∏Y ΩÉàdG È÷G
iôNCG ¿Gó∏H âÑdÉW ,á«aɵdG ∫GƒeC’G ádhódG ôaƒJ ¿CG ¤EGh .Qö†dG
¢†©H äQôb hCG ,¥hóæ°üdG ∂dP ‘ áªgÉ°ùŸG ‹hódG ™ªàéŸG øe
äÉfƒ©ŸG ™«ªL øe ¥hóæ°üdG Gò¡d áæ«©e ájƒÄe áÑ°ùf ¢ü«°üîàH ∫hódG
.ÉgÉ≤∏àJ »àdG á«dhódG
(65)
:á°UÓÿG
Gƒ≤ãj ¿CG Újöüª∏d øµeCG Ée GPEG{ :IóëàŸG ·C’G AGÈN ¬dÉb ÉŸ É≤ah
¿Éª°Vh á¶≤«dG »NƒJ äÉ£∏°ùdG ≈∏Y Ú©àj ,É¡JÉ°ù°SDƒeh ádhódG ‘
.z¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ΩÉàdG ΩGÎM’G
èFÉàædG Ëó≤àH ,IOÉ«≤dG ≈∏Y É¡JQób äÉ£∏°ùdG ô¡¶
o
J ¿CG Öéjh
áëaɵeh ,á≤HÉ°ùdG äÉcÉ¡àf’G ≈∏Y AÉ°†≤dG ‘ ó¡L øe ¬dòÑJ ÉŸ á°Sƒª∏ŸG
ºàj »µd ,äÉjƒà°ùŸG ™«ªL ≈∏Y áÑ°SÉëŸG ¿Éª°Vh ,ÜÉ≤©dG øe äÓaE’G
.∂dòd ™ªàéŸG ±É«WCG ™«ªL á¶MÓe ™e ádGó©dG ≥«≤–
»NƒJ IQhöV ≈∏Y GQGôµJh GQGôe Oó°ûf ¿CG ’EG ÉfQhó≤à ¢ù«dh
™«ªL ¤EG ‘ɵdG Ωɪàg’G ÊóŸG ™ªàéŸGh ‹hódG ™ªàéŸGh äÉ£∏°ùdG
.á«aÉ≤ãdGh á«YɪàL’Gh ájOÉ°üàb’Gh á«°SÉ«°ùdGh á«fóŸG ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M
,¥É£f ™°ShCG ≈∏Y øµ‡ QGƒM ΩÉ«b ¿Éª°V äÉ£∏°ùdG ≈∏Y Ú©àjh
øeh ,á«dÉ≤àf’G IÎØdG AÉæKCG ‘ á«æWƒdG äGQhÉ°ûŸG º«¶æJ ∫ÓN øe
É¡H ™àªàj »àdG IQó≤dGh IÈÿG øe IOÉØà°S’G á∏MôŸG √òg ‘ ᫪gC’G
.‹hódG ™ªàéŸGh ÊóŸG ™ªàéŸG
äÉcÉ¡àf’ÉH ≥∏©àj ɪ«a á≤«≤◊G áaô©e ‘ ≥ë∏d »ŸÉ©dG Ωƒ«dG ¿EG
‘ ¬H ∫ÉØàM’G ºàj ÉjÉë°†dG áeGôc ΩGÎM’h ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ᪫°ù÷G
øe Ωƒ«dG Gòg hó¨j ¿CG ≈∏Y πª©dG ¿B’G òæe CGóÑ«∏a .¢SQÉe 24 Ωƒj
.¿CÉ°ûdG Gòg ‘ Ωó≤àdG RGôMEG πLCG øe ábQÉa áeÓY ,πÑ≤ŸG ΩÉ©dG
(66)
:á≤«≤◊G ¿É÷h á«dÉ≤àf’G ádGó©dG ¿CÉ°ûH á°ü°üîàŸG QOÉ°üŸG ¢†©H
- ,ádÉ©a á≤«≤M áæ÷ AÉ°ûfEG -È÷Gh ádGó©dGh á≤«≤◊G :á«dhódG ƒØ©dG ᪶æe
,2007/009/POL30 :á«dhódG ƒØ©dG ᪶æe π«dO ,2007 ƒ«fƒj 11
:ÊhεdE’G ™bƒŸG ≈∏Y ôaƒàe
- http://www.amnesty.org/en/library/info/POL30/009/2007
- IOÉ«°S äGhOCG ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«eÉ°ùdG á«°VƒØª∏d IóëàŸG ·C’G Öàµe
á¨∏dÉH Iôaƒàe – äÉYGöüdG øe âLôN »àdG ∫hódG πLCG øe ¿ƒfÉ≤dG
:ÊhεdE’G ™bƒŸG ≈∏Y á«Hô©dG
http://www.ohchr.org/EN/PublicationsResources/Pages/
SpecialIssues.aspx
- ™bƒŸG ≈∏Y äÉeƒ∏©ŸG øe ÒãµdG ôaƒàj :á«dÉ≤àf’G ádGó©∏d ‹hódG õcôŸG
,zá«dÉ≤àf’G ádGó©∏d á©ÑàŸG Ö«dÉ°SC’G{ øY äÉeƒ∏©e É¡«a Éà ,ÊhεdE’G
.zá«dÉ≤àf’G ádGó©dG Éezh
http://www.ictj.org/en/tj :ô¶fG
- È÷Gh ±É°üàf’G ‘ ≥◊G ¿CÉ°ûH á«¡«LƒàdG ÇOÉÑŸGh á«°SÉ°SC’G ÇOÉÑŸG
äÉcÉ¡àf’Gh ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ ‹hódG ¿ƒfÉ≤∏d ᪫°ù÷G äÉcÉ¡àf’G ÉjÉë°†d
:ÊhεdE’G ™bƒŸG ≈∏Y Iôaƒàe ,‹hódG ÊÉ°ùfE’G ¿ƒfÉ≤∏d IÒ£ÿG
http://www2.ohchr.org/english/law/remedy.html
- øe Égõjõ©Jh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M ájɪM πLCG øe áK
s
óëŸG ÇOÉÑŸG áYƒª›
ôjô≤àd ‘É°VEG ≥ë∏e ,ÜÉ≤©dG øe äÓaE’G á°†gÉæà »æ©ŸG πª©dG ∫ÓN
á°†gÉæe πLCG øe ÇOÉÑŸG áYƒª› åjóëàH ¢UÉÿG Ú∏≤à°ùŸG AGÈÿG
UN ,Diane Orentlicher ôî«∏àfQhCG ¿Éj
n
O ,ÜÉ≤©dG øe äÓaE’G
.2005 ôjGÈa 8 ,Doc. E/CN.4/2005/102/Add.1
(67)
…ô°üŸG AÉ°†≤dG ágGõfh ∫Ó≤à°S’ ájDhQ ¢ù«°SCÉJ ƒëf
(»eÉàÿG ôjô≤àdG)
ó``````gGõ``dG â``Mó`e :OGóYEG
»``````````Øë°Uh Ö``````JÉc
(68)
(69)
áµÑ°ûdGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M äÉ°SGQód IôgÉ≤dG õcôe º q ¶f
¢ù«°SCÉJ ƒëf) ¿GƒæY â– Gô“Dƒe ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤◊ á«£°SƒàehQhC’G
»©°S QÉWEG ‘ ∂dPh ,(…öüŸG AÉ°†≤dG ágGõfh ∫Ó≤à°S’ ájDhQ
™e ¿hÉ©àdÉH äGƒæ°S πÑb äCGóH »àdG ÉgOƒ¡L á∏°UGƒŸ ᪶æŸG äÉ¡÷G
.á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ∫Ó≤à°SG õjõ©J ±ó¡H ;IÉ°†≤dG
AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG QÉ«J IÉ°†b RôHCG øe OóY ô“DƒŸÉH ∑QÉ°T óbh
,AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG õjõ©àH áªà¡ŸG ÊóŸG ™ªàéŸG äɪ¶æeh ,öüe ‘
Ú«°SÉ«°ùdG Ú∏YÉØdGh ÚeÉëŸGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M øY Ú©aGóŸG øe OóYh
äÉYƒª› øY Ú∏㇠¤EG áaÉ°VE’ÉH ,Ú«dhódGh Üô©dG AGÈÿGh
.Ió«éŸG ôjÉæj 25 IQƒK ‘ GƒcQÉ°T øjòdG ÜÉÑ°ûdG
…óæ÷G õjõ©dG óÑY óªfi QÉ°ûà°ùŸG ácQÉ°ûe ¤EG IQÉ°TE’G QóŒh
≈≤dCG å«M ;ô“Dƒª∏d á«MÉààa’G á°ù∏÷G ‘ …öüŸG ∫ó©dG ôjRh
¿É°ùfE’G ¥ƒ≤M IQGOEG ƒ°†Y ᣫY ƒHCG πFGh QÉ°ûà°ùŸG ¬æY áHÉ«f ¬àª∏c
.IQGRƒdÉH
(70)
É¡dDhÉØJ øY ô“Dƒª∏d á«MÉààa’G á°ù∏÷G ‘ ᪶æŸG äÉ¡÷G âHôYCG
äGÒ«¨J AGôLE’ , ôjÉæj 25 IQƒK ó©H ,áëfÉ°S âJÉH ¿B’G á°UôØdG ¿CÉH
’Ó≤à°SG á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG íæ“h äÉ£∏°ùdG ÚH π°üØ∏d …ODƒJ ájQòL
å«M .á∏jƒW äGƒæ°S ÈY AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG QÉ«J ¬∏LCG øe íaÉc É
k
DzDzM
ΩɶædG ¿ÉcQC’ IRQÉÑdG RƒeôdÉH áMÉWE’ÉH »ØàµJ ’ IQƒãdG ±GógCG ¿EG
IGhÉ°ùŸGh ájô◊G ≈∏Y Ωƒ≤j ójóL Ωɶf AÉæH ¤EG íª£J »g ɉEGh ,Ëó≤dG
Ö∏≤dG ‘h ,¿ƒfÉ≤dGh ∫ó©dG ádhO ºFÉYO ¢ù«°SCÉàH ,¿É°ùfE’G áeGôch
ô“DƒŸG Gòg ¿CG ᪶æŸG äÉ¡÷G äócCGh .á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ∫Ó≤à°SG É¡æe
AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG QÉ«J ¿Éc ,á≤HÉ°S äGô“Dƒeh Oƒ¡éH á∏°üàe Iƒ£N
âeóbh öüe ‘ ádGó©dG ∫GƒMCG â°ûbÉfh âãëH ,É¡«a É
k
«°ù«FQ É k µjöT
≈∏Y ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ¬«a âdƒ¨J Ωɶæd á浪ŸG πFGóÑ∏d iDhQh äÉ«°UƒJ
π°UGƒàdG ±ó¡à°ùJ ;iôNCG äGô“Dƒeh Oƒ¡L ¬©Ñàà°Sh ,äÉ£∏°ùdG πc
™ªàéŸG ºgh ,AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ‘ á«≤«≤◊G áë∏°üŸG ÜÉë°UCG ™e
‘ ¿B’G áMÉàŸG ájô◊G AGƒLCG øe ó«Øà°ùà°S ɪc ,IÉ°†≤dGh …öüŸG
‘ AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG πLCG øe QGô≤dG ´É
q
æ°U ≈∏Y §¨°†dGh ™e π°UGƒàdG
∫ó©dG ôjRh áª∏c ¿CG Iójó÷G äGÒ¨àŸG íeÓe øe âfÉc ÉÃQh öüe
IQGRƒd »FÉ°†≤dG ¢û«àØàdG IQGOEG á«©ÑJ AÉ¡fEÉH É
k
ëjöU G
k
óYh â檰†J
¢Uô◊G â檰†J ɪc ,≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏éŸ É¡à«©ÑJ π≤fh ,∫ó©dG
ô“Dƒe ó≤©H Ωɪàg’Gh ,¬àfɵe õjõ©Jh AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG ΩGÎMG ≈∏Y
.ÊÉãdG ádGó©dG
∞≤°S ™aQ ≈∏Y º¡¶Ø– ÚcQÉ°ûŸG ¢†©H ióHCG ¥É«°ùdG Gòg ‘
äÉHÉîàf’G áæ÷ êÉ«àMG ôªà°SG ÉŸÉW ;Ò«¨àdG ä’ɪàMG ‘ ∫ÉeB’G
QGôªà°SG øY Ó°†a ,áfÉ°ü◊Gh á«dÓ≤à°S’G øe ójõe ¤EG á«°SÉFôdG
.ájôµ°ù©dG ºcÉëŸGh ÇQGƒ£dG ádÉMh á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿ƒfÉ≤H πª©dG
»g AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG á«°†b ¿ƒµJ ¿CG IQhöV ≈∏Y ¿ƒcQÉ°ûŸG ≥ØJGh
AÉ°†≤dG ¢ù∏›h ∫ó©dG ôjRh ∫ɪYCG ∫hóL ≈∏Y (1) ºbQ á«°†≤dG
(71)
∫ɪYCG ‘ ,á°Uôa ÜôbCG ‘ ,AóÑdG ºàj ¿CGh ,IÉ°†≤dG …OÉfh ≈∏YC’G
ô“DƒŸG OÉ≤©fG òæe √ó≤Y øµÁ ⁄ …òdG – ÊÉãdG ádGó©dG ô“DƒŸ Ò°†ëàdG
ΩɶædG ìÓ°UEG á«°†b ‘ ô¶ædG ±ó¡H ∂dPh – 1986 ΩÉY ∫hC’G
.AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG äÉ«°†à≤e ÒaƒJh ,öüe ‘ »FÉ°†≤dG
»©ªà› QGƒM º«¶æJ ᫪gCG ≈∏Y ÚcQÉ°ûŸG øe OóY ócCG ɪc
ΩɶædGh á«fóŸG ádhódG õFÉcQ á°UÉNh ,ójó÷G Qƒà°SódG ÇOÉÑe ∫ƒM
ádGó©dGh ¿É°ùfE’G ¥ƒ≤Mh áeÉ©dG äÉjô◊G äÉfɪ°Vh »WGô≤ÁódG
¢Vô©àJ ’ ≈àM ,ádhódG OQGƒŸ ájQƒà°SódG ájɪ◊Gh ,á«YɪàL’G
≈∏Y GhócCG ɪc .∑QÉÑe Ωɶf πX ‘ çóM …òdG ƒëædG ≈∏Y Ö¡æ∏d
.Qƒà°SódG ™°†à°S »àdG á«°ù«°SCÉàdG á«©ª÷G ÜÉîàfG iôéj ¿CG ᫪gCG
:ájôµ°ù©dG ºcÉëŸGh ÇQGƒ£dG ¿ƒfÉbh ÇQGƒ£dG ádÉM
Oƒ≤©d áeƒµfi â∏X öüe ¿CG ô“DƒŸG äÉ°ûbÉæeh ¥GQhCG äô¡XCG
ʃfÉb óæ°S ÒaƒJ ÒZ ,≈°†à≤e ¿hO ,ÇQGƒ£dG ¿ƒfÉ≤H á∏jƒW
,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ±É©°VEGh ,áeÉ©dG äÉjô◊G 𫣩àd …Qƒà°SOh
º¡àŸG Ωô– ,á«FÉæãà°SG ºcÉfi çGóëà°SÉH É¡JOÉ«°Sh É¡dÓ≤à°SÉH ¢SÉ°ùŸGh
ádÉM äôah ɪc .ádOÉY áªcÉfi ‘ »©«Ñ£dG ¬«°VÉb ΩÉeCG ∫ƒãŸG øe
ôjÈàdh ,á«æeC’G Iõ¡LC’Gh ájò«ØæàdG á£∏°ùdG ∫ƒ¨àd AÉ£¨dG ÇQGƒ£dG
,Öjò©àdG ºFGôL ≈∏Y á«£¨à∏dh ∫ƒéàdG ô¶Mh á«aô©dG ΩɵMC’G ¿ÓYEG
QÉéØfG ¤EG iôNCG ÜÉÑ°SCG ™e á«©ª≤dG É¡à©«Ñ£H äÉ¡LƒàdG √òg äOCGh
.2011 ôjÉæj 25 ‘ Ö°†¨dG IQƒK
¬d ó©j ⁄ ,É¡©HGƒJ πµH ÇQGƒ£dG ádÉM ¿ÓYEG ¿CG ¿ƒcQÉ°ûŸG ócCGh
∞µdGh ,äÓ≤à©ŸG á«Ø°üJ øY äÉ£∏°ùdG ¿ÓYEG ™e ¢üNC’G ≈∏Y QÈe
.¬JOÉ«°Sh AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°S’ É¡eGÎMGh ,Ú°VQÉ©ŸG IOQÉ£e øY
(72)
ádÉM QGôªà°SG øY áªLÉædG á«Ñ∏°ùdG QÉKB’G ô“DƒŸG ¢ûbÉf óbh
áWöûdG ój ‘ ᫣Ѱ†dG ™°Vh ájhGR øe AGƒ°S ôjÉæj IQƒK ó©H ÇQGƒ£dG
∞æ©∏d ¬°†jô©J hCG ,»©«Ñ£dG ¬«°VÉb øe º¡àŸG ¿ÉeôM hCG ,ájôµ°ù©dG
≈∏Y ´ÓW’G øe ´ÉaódG ™æà ,´ÉaódG ≥M øe ¬fÉeôM hCG ,Öjò©àdGh
ô¶M ¿ÉjöS AóÑd áHQÉ≤e äÉbhCG ‘ äɪcÉëŸG ó≤Y hCG ,iƒYódG ∞∏e
»°Uƒjh .IóMGh á°ù∏L ‘ É¡æe AÉ¡àf’Gh áªcÉëŸG ó≤Yh ,∫GƒéàdG
:`H Oó°üdG Gòg ‘ ô“DƒŸG
1 - .ÇQGƒW ádhódG øeCG ºcÉfi AɨdEGh ÇQGƒ£dG ádÉM AÉ¡fEG
2 - ,á«FÉæãà°S’G äGAGôLE’G öüb »YGôj Éà ÇQGƒ£dG ¿ƒfÉb πjó©J
áÄHhC’Gh çQGƒµdG ä’ÉM ‘ ÉgPÉîJG ¿ƒfÉ≤dG ƃ°ùj »àdG
≈∏Y á«FÉæãà°S’G äGAGôLE’G öüà≤J ¿CGh ,¬HÉ°T Éeh Ühô◊Gh
óà“ ¿CG ¿hO ,äɵ∏ટG hCG ¢UÉî°TC’G §Ñ°V ‘ ájOÉŸG ™FÉbƒdG
بجاولا طوش�لاو ،يمهتلا قوقحو ةماعلا تايرلا ىمس�ي ال
πX ‘ ≈àM ,≥«≤ëà∏d º¡Yƒ°†N ‘ ádOÉ©dG äɪcÉëŸG ‘ ÉgôaGƒJ
.ÇQGƒ£dG ádÉM ¿ÓYEG
3 - ∂∏J ¢UÉ°üàNG QÉ°üàbGh ,ájôµ°ùY ºcÉfi ¤EG Ú«fóŸG ádÉMEG ™æe
.ÉgÒZ ¿hO ájôµ°ù©dG äÉæµãdG ºFGôL ≈∏Y ºcÉëŸG
äÉ«dɵ°TE’Gh ÉjÉ°†≤dG øe ójó©dG ô“DƒŸÉH ¿ƒcQÉ°ûŸG ¢Vô©à°SGh
»àdG ìÓ°UE’G πÑ°S πc Gƒ°ûbÉfh ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ∫Ó≤à°SÉH á≤∏©àŸG
:á«dÉàdG äÉ«°UƒàdG ¤EG Gƒ°ü∏Nh ,k Éeób É¡«a »°†ŸG »¨Ñæj
:á«dhódG äGógÉ©ŸG
ƒgh ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤ëH á≤∏©àe á«dhO äGógÉ©e ≈∏Y öüe âbó°U
:á«HÉéjE’G ¬éFÉàf ≥«≤ëàd Ωõ∏j Oƒªfi πªY
1 - á«dhódG äÉ«bÉØJ’G ™e á≤Øàe …öüŸG ¿ƒfÉ≤dG ΩɵMCG ¿ƒµJ ¿CG
(73)
.öüe É¡«∏Y âbó°U »àdG AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SÉH á≤∏©àŸG
2 - »àdG äÉ«bÉØJ’G √òg ™e á≤Øàe …öüŸG AÉ°†≤dG ΩɵMCG ¿ƒµJ ¿CG
.¿ƒfÉ≤dG Iƒb É¡d íÑ°UCG
3 - á«dhódG äGógÉ©ŸG ΩɵMCÉH IÉ°†≤dG á«YƒJh ∞jô©J ≈∏Y ÜCGódG
.ájöüŸG ºcÉëŸG ‘ É¡bÉÑ£fGh
4 - ,¿É°ùfE’G ¥ƒ≤ëH á≤∏©àŸG á«dhódG äGógÉ©ŸG »bÉH ≈∏Y ≥jó°üàdG
á«fóŸG ¥ƒ≤ë∏d ‹hódG ó¡©∏d ájQÉ«àN’G ä’ƒcƒJhÈdG á°UÉNh
.á«°SÉ«°ùdGh
:ájQƒà°SódG äÉMÓ°UE’G
≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏éŸ πeɵdG ∫Ó≤à°S’G ≈∏Y áMGöU ¢üædG
öüMh ,á«©jöûàdGh ájò«ØæàdG Úà£∏°ùdG øe (É«dÉeh ÉjQGOEG)
.ºgÒZ ¿hO ,IÉ°†≤∏d AÉ°†≤dG ¢ùdÉ› á°SÉFQ
,AÉæãà°SG ¿hO ,á«FÉ°†≤dG áHÉbô∏d ájQGOE’G äGQGô≤dG πc ´ƒ°†N
øe â∏≤àfG »àdGh ,á«°SÉFôdG äÉHÉîàf’G áæ÷ äGQGôb ∂dP ‘ ÉÃ
.…Qƒà°SódG ¿ÓYE’G ‘ 28 IOÉŸG ¤EG 1971 Qƒà°SO ‘ 76 IOÉŸG
¥ƒ≤◊Gh ÇOÉÑŸG PÉØæd áeRÓdG ájôgƒ÷G äÉfɪ°†dG ó«cCÉJ
ÇOÉÑeh äÉ£∏°ùdG π°üah AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG CGóѪc ,ájQƒà°SódG
¬°ùØf Qƒà°SódG OGƒe ‘ äÉfɪ°†dG √òg ó«cCÉJ .áeÉ©dG äÉjô◊G
≥◊G ó««≤àd IGOCG ¤EG ,“¿ƒfÉ≤dG OhóM ‘” IQÉÑY ∫ƒëàJ ’ ≈àM
.¬H ∞°ü©dG hCG
IQhöV øY ájQƒà°SódG ¥ƒ≤◊G äÉfɪ°V ≈∏Y ó«cCÉàdG »æ¨j ’h
܃Lhh ¬°Uƒ°üæd á«fƒfÉ≤dG ájɪ◊G ¬°ùØf Qƒà°SódG ôaƒj ¿CG
(74)
.ÜÉ≤©dGh ádAÉ°ùª∏d ¬«µ¡àæe ¢†jô©J
≈∏Y É¡°†©H ™e ¬°ùØf Qƒà°SódG OGƒe ¢VQÉ©àJ ¿CG »¨Ñæj ’h
¿ÓYE’G ≈∏Y ≥HÉ°ùdG Qƒà°SódG ‘ 76 IOÉŸG â°VQÉ©J Ée ƒëf
.¬°ùØf Qƒà°SódG ɡ檰†J CGóÑe 11 ™e …Qƒà°SódG
:á«©jô°ûàdG äÉMÓ°UE’G
∫Ó≤à°S’G ¿Éª°†d á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ᪶æŸG ÚfGƒ≤dG πjó©J
.IÉ°†≤dGh á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d πeɵdG
AÉ°†≤dG ¢ù∏› AÉ°†YCG á«Ñ∏ZC’ öTÉÑŸG QÉ«àN’G CGóÑe OɪàYG
.º¡°ùØfCG IÉ°†≤dG πÑb øe ≈∏YC’G
:É«∏©dG ájQƒà°SódG ᪵ëŸG
1 - ᪵ëŸG ¢ù«FQ Ú«©J ‘ ájQƒ¡ª÷G ¢ù«Fôd ájôjó≤àdG á£∏°ùdG ó««≤J
.É«∏©dG ájQƒà°SódG
2 - GóMGh É«∏©dG ájQƒà°SódG ᪵ëŸG ¢ù«FQ Ú«©J ¿ƒµj ¿CG ≈∏Y ¢üædG
.É¡JÉ°†b ÚH øe
3 - .á«fƒfÉ≤dG ¢Uƒ°üædG ájQƒà°SO Ωó©H ø©£dG ÜÉH íàa Ò°ù«J
:≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏›
AÉ°†≤dG ¢ù∏› π«µ°ûJ ‘ IÉ°†≤dG πÑb øe ÚÑîàæe AÉ°†YCG ∫ÉNOEG
.øjQÉàîŸG AÉ°†YCÓd á«Ñ∏ZC’G ≥≤ëj Éà ,≈∏YC’G
(75)
.≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏éà »FÉ°†≤dG ¢û«àØàdG IQGOEG ¥É◊EG
AÉ°†≤dG ¢ù∏› ¿É£∏°ùd IQÉYE’Gh ÜóædGh π≤ædG πFÉ°Sh ´É°†NEG
.√ÒZ ¿hO ,≈∏YC’G
á£∏°ùdG ´hôa πc øY ≥«≤ëàdG á£∏°ùd á∏eɵdG á«dÓ≤à°S’G
ó°V á«FÉæ÷G iƒYódG ∂jôëàH á°UÉÿG Oƒ«≤dG AɨdEGh ,ájò«ØæàdG
¿ÓYEÉH áHÉ«ædG ΩGõdEGh ,᫣Ѱ†dG ∫ÉLQh Ú«eƒª©dG ÚØXƒŸG
IAÉ°SE’Gh Öjò©àdG ºFGôL ‘ ¢üNC’G ≈∏Yh ,äÉ≤«≤ëàdG èFÉàf
.á£∏°ùdG ΩGóîà°SG ‘ ∞°ù©àdGh
hCG ,≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› á≤aGƒÃ ΩÉ©dG ÖFÉædG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Y
᪵fih ¢†≤ædG áªµëŸ á«eƒª©dG á«©ª÷G AÉ°†YCG ÚH øe ÜÉîàf’ÉH
.IôgÉ≤dG ±ÉæÄà°SG
Oóëj á∏≤à°ùe áfRGƒe AÉ°†≤∏d ¿ƒµj ,AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°S’ Gó«cCÉJ
‘ ádhódG É¡d ¬°ü°üîJ ÉŸ áaÉ°VE’ÉH ,É¡H á°UÉN OQGƒe ¿ƒfÉ≤dG
:≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› ¤ƒàj ¿CG ≈∏Y ,áeÉ©dG É¡àfRGƒe
- GóMGh ɪbQ É¡LGQOE’ Gó«¡“ ,áfRGƒŸG QGôbEGh á°ûbÉæeh á°SQGO
,á«FÉ°†≤dG á£∏°ù∏d ádhódG ôaƒJ ¿CGh ,ádhó∏d áeÉ©dG áfRGƒŸG ‘
ádGóY É¡°ùØæH ôjóJ ¿CG ≈∏Y É¡æ«©J »àdG á«dÉŸG OQGƒŸG øe É¡«Øµj Ée
Iƒ°SCG ,á«eƒµ◊G óYGƒ≤dÉH ∂dP ‘ ó«≤àdG ¿hO ,IQó°üàe á«YGh
.Ö©°ûdG ¢ù∏› ‘ ¬H ∫ƒª©ŸG ΩɶædÉH
- ɪ«YóJ IÉ°†≤dG …OÉæd á∏≤à°ùŸG áfRGƒŸG ‘ Oófi ≠∏Ñe ¢ü°üîj ¿CG
.á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ∫Ó≤à°SG øY ´ÉaódGh IÉ°†≤dG áeóN ‘ √Qhód
(76)
:IÉ°†≤dG Ωɶf
1 - á«aÉØ°ûdG ÇOÉÑe ∫ɪYEG AÉ°†≤dG ∞FÉXh ‘ »bÎdGh Ú«©à∏d Ωõ∏à°ùj
,IAÉصdGh IQGó÷G ÒjÉ©Ÿ ™«ª÷G ´ƒ°†Nh ágGõædGh IGhÉ°ùŸGh
√òg πª°ûJh .≈Hô≤dG …hP hCG PƒØædG ÜÉë°UC’ AÉæãà°SG ¿hO
á«aƒà°ùŸG ICGôŸG ≥M øª°†j …òdG IGhÉ°ùŸGh ádGó©dG CGóÑe ÒjÉ©ŸG
وهو ،ءاس�قلا بس�انم ف ييعتلا ف ةرادلاو ةءافكلا طوش�ل
πc øe IOÉØà°S’G ≈∏Y ¬JQóbh ¬à«dÉ©a »FÉ°†≤dG Ωɶæ∏d øª°†j Ée
≥«KGƒŸGh Qƒà°SódG ÇOÉÑe ™e ≥Øàj ɪc ..á∏gDƒŸG ájöûÑdG OQGƒŸG
.á«dhódG
2 - نأا زوجي لو ،اهس�فن ةيئاس�قلا ةطلس�لا ىه قوقلا قيبطت طانم
.ájƒ∏Y äGQGô≤H ájò«ØæàdG á£∏°ùdG É¡«a πNóàJ
3 - äGQó≤dG ôjƒ£J ≈∏Y πª©dG á«FÉ°†≤dG äÉÄ«¡dG ÖLGh øe
AÉ°ûfEG ∫ÓN øe AÉ°†≤dG ∞FÉXh ‹ƒàd áeRÓdG á«æ¡ŸG äGQÉ¡ŸGh
á°SQɇ πÑb ájQÉÑLEG ¬«a á°SGQódG ¿ƒµJ ,¢ü°üîàe »FÉ°†b ó¡©e
.»FÉ°†b Ö°üæe …CG
4 - ƒgh) π≤æàdG ájôM ¬FÉ°†YC’ »FÉ°†≤dG ΩɶædG πصj ¿CG Öéj
‘ ´ÉaódG ‘ ≥◊Gh ,(AGôØ°üdG ábÉ£ÑdG Ωɶf ™e ¢VQÉ©àj Ée
…ƒYO √ó°V ´ƒaôŸG »°VÉ≤dG QÉÑàYG Öéj ’h .ÖjOCÉàdG ä’ÉM
âÑãJ ≈àM ÇôH º¡àŸG ¿CG IóYÉ≤d Gó«cCÉJ ,᫪àM IRÉLEG ‘ á«ÑjOCÉJ
.ˆfGOEG
:ÜóædG
á«FÉ°†≤dG äÉ¡÷G hCG ,∫ó©dG IQGRƒd ÜóædÉc) »∏NGódG ÜóædG ó««≤J
â– ,áaÉØ°Th áë°VGh óYGƒ≤d É¡YÉ°†NEG ∫ÓN øe (É¡d á©HÉàdG
(77)
.√óMh ≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› ±GöTEG
hCG äÉÄ«¡dG hCG äGQGRƒ∏d
l
AGƒ°S ,á«LQÉN á¡L ¤EG ÜóædG AɨdEG
.ïdEG ..á«HÉ«ædG ¢ùdÉéŸG hCG á«eƒµ◊G ídÉ°üŸG
.»∏NGódG ÜóædG IóŸ »æeõdG ∞≤°ùdÉH á°UÉÿG óYGƒ≤dG π«©ØJ
:ádOÉY áªcÉfi ≈a ≥◊G
- .äÉjÉæ÷G ‘ »°VÉ≤à∏d á«fÉK áLQO çGóëà°SG
- Ωɶf Ú°ù–h ájõeQ É¡∏©Lh á«FÉ°†≤dG ∞jQÉ°üŸG π«∏≤J hCG AɨdEG
.á«FÉ°†≤dG IóYÉ°ùŸG
- á«FÉ°†≤dG ihÉYódG ‘ âÑdG áYöSh »°VÉ≤àdG äGAGôLEG π«¡°ùJ
ø©£dG ΩóYh ,iƒYódG óeCG ádÉWEG í«àJ »àdG á«fƒfÉ≤dG äGô¨ãdG ó°ùH
OQGƒŸG ôjƒ£Jh ,ájOÉ©dG ºcÉëŸG ΩÉeCG …QGOE’G AÉ°†≤dG ΩɵMCG ‘
á«aƒà°ùe á©jöS ádOÉY ΩɵMCG ≥«≤ëàd ,áeRÓdG ájöûÑdGh á«æØdG
.ةلداعلا ةمكاحلا طوش�ل
- øcÉeCGh ¿ƒé°ùdG ≈∏Y …QhódG ¢û«àØàdGh ±GöTE’G IQhöV
óbh .äÉHƒ≤©dG ò«ØæJ ¢üîj ɪ«a ádOÉ©dG ÒHGóàdG PÉîJGh RÉéàM’G
á«dÉ◊G ÚfGƒ≤dG π«©ØJ ÚH ¿CÉ°ûdG Gòg ‘ äÉMGÎb’G âMhGôJ
IQGOEG çGóëà°SG hCG ∫ÉéŸG Gòg ‘ ÉgQhóH áeÉ©dG áHÉ«ædG ΩÉ«bh
¢üîj ɪ«a áeRÓdG ÒHGóàdG òîààd ∫ó©dG IQGRƒH ΩɵMC’G ò«Øæàd
.ΩɵMC’G ò«ØæJ
- ,á«FÉ°†≤dG ±GôYC’Gh óYGƒ≤dÉH É¡eGõàdGh ΩÓYE’G Iõ¡LCG ΩGÎMG
§¨°†dG øY OÉ©àH’Gh ,¬àfGOEG âÑãJ ≈àM º¡àŸG IAGôH IóYÉ≤Hh
á¡L øe ájò«ØæàdG á£∏°ùdG πÑb øe IÉ°†≤dG ≈∏Y ÒKCÉàdG ádhÉfih
(78)
ádÉM »Øa .≥HÉ°ùdG ΩɶædG RƒeQ áªcÉëà ≥∏©àj ɪ«a á°UÉN
Ö©°ü«°S ,ádOÉ©dG áªcÉëŸG óYGƒbh ≥ØàJ ’ ΩɵMCG QGó°UEG
.êQÉÿÉH IOƒLƒŸG A’Dƒg ∫GƒeCG OGOΰSG
:IÉ°†≤dG …OÉf
ájôMh º«¶æàdGh ÒÑ©àdG ‘ ≥◊G äÉYɪLh OGôaCÉc IÉ°†≤∏d
ó«dÉ≤Jh áÑ«g ™e ≥Øàj Éà ,É¡«dEG Ωɪ°†f’Gh äÉ«©ª÷G π«µ°ûJh π≤æàdG
á°UÉÿGh áeÉ©dG ¿ƒÄ°ûdG ‘ …CGôdG AGóHEG ¿hO ∫ƒ– ’ »àdG ,AÉ°†≤dG
âbh– IÉ°†≤dG …OÉf Ö©d óbh .ÜõëàdG ≠«°ùà°ùJ ’ É¡æµdh áæ¡ŸÉH
ídÉ°üe øY ´ÉaódG ‘ ɪ«¶Y GQhO -¬d AÉ°†≤dG ∫Ó≤à°SG QÉ«J IOÉ«b
QÉ°ü◊G øe ¿GƒdC’ ¢Vô©J ɪc ,á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ∫Ó≤à°SGh IÉ°†≤dG
ÉfÉ«MCG π°Uh …òdGh ,QhódG Gòg AGôL ájò«ØæàdG á£∏°ùdG øe ∞°ù©dGh
,IÉ°†≤dG …OÉf ™°Vh Úæ≤J ¬©e Ωõ∏j ɇ .¬à«Yhöûe QɵfEG óM ¤EG
¢Uƒ°üædG á«FÉ°†≤dG á£∏°ùdG ¿ƒfÉb øª°†àj ¿CG á«Yhöûà ±GÎY’Gh
hCG ᫪«∏bEG äGOÉ–G …CG ™e ¿hÉ©àdG ‘ ¬≤ëH º«∏°ùàdG ™e ,¬ª¶æJ »àdG
á«fGõ«e ‘ âHÉK ‹Ée OQƒe ¢ü«°üîJh ,iôNCG á«FÉ°†b hCG á«dhO
…OÉædG ´É°†NEG ¿hO ,…OÉædG ᣰûfCG ºYód ≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏›
.iôNCG á¡L …CG hCG ,≈∏YC’G AÉ°†≤dG ¢ù∏› áHÉbôd ¬à£°ûfCGh

You're Reading a Free Preview

تحميل
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->