You are on page 1of 91

Jerusalim

Goranka Radojid

Jerusalim
Jerusalim ................................................................................. 1 Sveti grd tri velike religije .................................................. 6 Veroispovesti .................................................................. 6 Znamenitosti ....................................................................... 8 Zid pl .......................................................................... 8 Hramova Gora ............................................................... 10 Jerusalimski hram ..................................................... 10 Damija Al Aksa ......................................................... 11 Kupola na steni (Zlatna kupola) ................................ 18 Put suza Via Dolorosa................................................. 24 Crkva Svetog groba ....................................................... 36 Golgota - 10-13 stanka .............................................. 39 Kamen pomazanja..................................................... 40 Rotunda i Hristov Grob ............................................. 40

Katolikon i Grka katedrala ....................................... 41 Franjevaka kapela i deambulatorijum (otvoren hodnik oko kojeg se niu kapele) .............................. 41 Kapela Svete Jelene i Krstovdan................................ 42 Vizntijski period (poetk grdnje hrm) .............. 42 Persijski i rpski period............................................ 45 Krstaki, Otomanski i kasniji period .......................... 50 Dnnje stnje ......................................................... 53 Ulz u crkvu Hristovog grob .................................... 55 Maslinova Gora ............................................................. 56 Ruska Crkva Vaznesenja ............................................ 56 Damija Vaznesenja .................................................. 57 Crkva Paternoster (Oe na) ..................................... 60 Grobnice Proroka ...................................................... 61 Crkva Dominus Flevit (Pla Gospodnji) ..................... 62 Crkva Marije Magdalene ........................................... 63 Getsimanski vrt ......................................................... 64 Bazilika Agonije ili Crkva svih nacija .......................... 65 2

Bogorodiin grob (Crkva Bogorodiinog groba) ........ 66 Pogreb Bogorodice ................................................ 70 Davidov grad ................................................................. 71 Crkva Svetog Petra u Gallicantu .................................... 75 Sionska Gora ................................................................. 76 Crkv Uspenj presvete Bogorodice na Sionskoj Gori .................................................................................. 78 Sionska Gornica (Soba Tajne Veere)........................ 79 Davidov Grob ............................................................ 82 indlerov grob ........................................................... 83 Batenska grobnica ....................................................... 84 Manastir krsta ............................................................... 87 Literatura i izvori ................................................................... 89

Jerus lim he Jeru l jm; r p l-Kuds; gr ; l t Hierosolyma) je drevni gr d n Bliskom istoku u istorijskoj regiji P lestini i lijski Svetoj Zemlji I Izr el i P lestin sm tr ju Jerus lim svojim gl vnim gr dom i ko to nije univerz lno prihv eno u meun rodnoj z jednici Gr d je pod de fkto vl u i dministr cijom Izr el Re enje o tr jnom politikom st tusu Jerus lim je jedn od gl vnih tem u re v nju Bliskoistonog konflikt U Jerus limu je sedi te izr elskog predsednik i izr elskog p rl ment kneset). Gr d im izuzet n zn j z tri velike religije: jud iz m hri nstvo i isl m Jerus lim se n l zi meu rdim Judeje n 770 m ndmorske visine, izmeu Sredozemnog i Mrtvog mor Godine 2007 gr d je im o 747 600 st novnik Prv svedo nstv o prisustvu ljudi u ovom kr ju su ker mike posude iz vremen 5000 godin p n e Jerus lim je prvi put n seljen oko 1800 godine p n e i po tome je jed n od n jst rijih gr dov n svetu U njemu su se sret le mnoge kulture od ntikog do modernog do St ri gr d je podeljen n etiri etvrti: jevrejsku hri nsku jermensku i muslim nsku koje su meuso o odeljene zidovim

Osvojio g je krlj Dvid 997. godine p. n. e. i uinio gl vnim gr dom svog ujedinjenog c rstv Ovde je kr lj Solomon s gr dio prvi hr m Jerus lim je post o veliki sveti gr d Jevrej Psalam 122:3-7) Gr d i hr m je sru io N ukodonosor 586 godine p n e a o novili ih Jezr i Nemij posle povr tk iz v vilonskog ropstv Rimljni su osvojili Jeruslim 63. p. n. e. a r zru ili g 70 godine nove ere Hristos je poseiv o Jerus lim o verskim pr znicim k o to je io o i j koji je vaio z sve Jevreje Ovde je r spet n Golgoti pogre en i posle tri d n po i lijskom verov nju sl vno v skrs o Od vde se v zneo i posl o svog Svetog Duh n D n Pedesetnice to je roend n Hristove crkve Dela 2). Godine 637. muslimni su osvojili grd n selili se ovde i ugl vnom ost li do 1948 g k d je stvoren s d nj dr v Izr el Do 1966 godine bio je podeljen izmeu Izr el i Jord n a od t d je Izr el nektir o ceo gr d Otk ko je ovde po dol sku muslim n podignut Kupol n steni Om rov ili Aks D mij ) Jerus lim je post o sveti gr d i tree religije Po hri nskom verov nju Jerus lim je pr slik Ne eskog Jerus lim koji e se ostv riti n kr ju ovog vek

Sveti grd tri velike religije


Jerus lim je jedinstven po tome to ozn v sveto mesto z tri vere: hri nstvo jud iz m i isl m Zidine st rog gr d op suju prostor n kojem je z et it v d n nj jevrejsk hri nsk i muslim nsk civiliz cij N tom mestu n l ze se n jzn jniji istorijski spomenici k o i mest n kojim su se po pred nju odigr li dog ji opis ni u svetim knjig m Bi liji i Kur nu St tistiki godi nj k gr d Jerus lim govori d u grdskom podruju postoje 1204 singoge, 158 crkv i 73 dmije. Neke lok cije poput prostor gde se nek d n l zio Jerus limski hr m esto su povod z sukobe.

Veroispovesti
U Jerus limu deluje veliki roj religijskih z jednic i pokret Mision rstvo je z r njeno u celom Izr elu N j rojnij versk z jednic u gr du su Jevreji Ovde su vi e nego u ost tku Izr el prisutni ultr ortodoksni necionisti) i ortodoksni jevreji (cionisti). Od isl mskih z jednic z stupljeni su suniti iiti l viti i druzi. Hri nske crkve koje deluju u Jerus limu su: Grk pr vosl vn crkv Rusk pr vosl vn crkv Gruzijsk
6

pr vosl vn crkv Sirijsk pr vosl vn crkv Melkitsk grkok tolik crkv St rok tolik crkv Rimok tolik crkv Luter nsk crkv Anglik nsk crkv Jermensk postolsk crkv i Etiopsk pr vosl vn crkv

Znamenitosti
Zid pl
Zid pl ili Z p dni zid (hebrejski: , tr nsliter cij : kotel h m r vi) je zid i jedini ost t k nek d njeg Solomonovog hr m u Jerus limu Zid pl je popul r n n ziv u hri nskim zemlj m li Jevreji g n ziv ju Z p dni zid Hr m je sru en 70 godine posle o nove Herod Velikog k d su Rimlj ni osvojili Jerus lim Hr m je prvo itno izgr dio Kr lj Solomon sin Kr lj D vid Jevreji dol ze d se mole uz zid zid je i popul rn turistik tr kcij z og verov nj d e se ispuniti ovekova elj ko je n pi e n p piri i st vi u zid. Od 10 vek pre nove ere Jerus lim je z jevreje sveto mesto n kome se n l zio Solomonov i Drugi jerus limski hr m U Strom zvetu Jeruslim se pominje 632 put Ov j gr d se st lno pominje k o mesto gde se o j vljuju i lijsk Boj proro nstv i z povesti Ovo je pose no k r kteristino z knjige prorok D nil Jeremije Is ije Jezekilj Z h rij i z Ps lme Jedno od n jposeenijih mest u Jerus limu je ost t k Solomonovog hr m Z p dni zid n m pozn tiji k o Zid pl Jevreji iz celog svet dol ze d se mole ispred ovog zid ost vlj jui poruke n h rtiji u
8

pukotin m zid Ovde se mole i hsidi - vernici s dug kim zulufim crnom r dom u crnim odor m i s e irim koji lie n cilindre Zn jn mest z Jevreje su pored Z p dnog zid jo i D vidov i Solomonov grob.

Hramova Gora

Jerusalimski hram
Hram u Jerusalimu ili Sveti Hram Bet HaMikdash Sveta kua) je naziv za nekoliko graevina sme tenih na Hramovoj Gori Har HaBayit) u starom delu Jerusalima. Kroz istoriju su na tom mestu sagraena dva hrama po to Hram igra vanu ulogu u jevrejskoj eshatologiji Prema klasinim jevrejskim verovanjima, Hram (ili Hramova Gora) deluje kao figurativni noac Bojeg prisustva He "shechina") u fizikom svetu Prvi Hram je sagradio kralj Solomon za sedam godina u 10. veku p. n. e. (godine 957. p. n. e.). Bio je sredi te drevnog judaizma. Hram je zamenio Mojsijev Tabernakl kao i Tabernakle u Shilohui, Novu i Givonu koji su do tada ila sredi ta jevrejske vere Prvi Hram su uni tili Vavilonci godine 586 p. n. e. Gradnja novog Hrama je zapoela 535 p n e ; nakon pauze je rad ponovno zapoeo oko 521 p n e a konano je dovr en 516 p n e., te osve ten 515. p. n. e. Prema Knjizi o Ezri, ponovnu gradnju Hrama dozvolio je Kir Veliki, a odobrio Darije Veliki. Pet vekova kasnije, ovaj Drugi Hram je dogradio Irod Veliki oko godine 20 p n e Njega su pak uni tili Rimljani godine 70 n e Usprkos tome to je Hram uni ten svi spolja nji zidovi jo stoje a dugo se verovalo da samo zapadni zid stoji.
10

Islamski oltar Kupola na steni je stajala na mestu Hrama od kraja 7 veka n e a damija al-Aqsa, otprilike iz istog perioda nalazi se u dvori tu Hrama Jevrejska eshatologija predvia izgradnju Treeg Hrama u Jerusalimu zajedno s dolaskom Mesije, pa zato sledbenici ortodoksnog i konzervativnog judaizma predviaju Trei Hram

Damija Al Aksa
Al Aks r pski: , Al-Masjid Al-Aqsa je d mij u Jerus limu On je jedno od n jpozn tijih muslim nskih svetili t

Izvor slike: http://www.atlastours.net/holyland/al_aqsa_mosque.html

11

Z r zliku od Bi lije i T n h Kur n nijednom ne pominje Jerus lim Ip k ov j gr d se tr dicion lno sm tr treim n jsvetijim mestom u isl mu posle Meke i Medine Z prip dnike muslim nske vere zn jn je d mij Al Aks ispred koje se n l zi k men s otiscim kopit Muh medovog konj Pred nje k e d je konj svoje otiske u njemu ost vio neposredno pre nego to se Muh med v zneo u ne o gde se pridruio ost lim prorocim isl m N mestu gde se d n s n l zi Al Aks nek d je io Jerus limski hr m Ov j hr m je do temelj sru en u I veku n kon neuspele jevrejske po une protiv Rimlj n N kon r zaranj Hrama Jevrejim je io z r njen ul z k u Jerus lim N kon to su g preoteli od hri nske Viz ntije, gr d su z uzeli Muslim ni koji su n mestu nek d njeg hr m s zid li d miju Z p dni zid koji op suje uzvi enje n kome se n l zi Al Aks sm tr se jedinim ost tkom Solomonovog hr m i predst vlj n jsvetije mesto z Jevreje koji g n ziv ju i Zidom pl Al Aks se n l zi n mestu nek d njeg Hr m koji je opet s zid n n rdu Moriji gde je prem Bi liji pr ot c Avr m doveo Is k d g rtvuje k ko i pok z o svoju vernost Bogu T sten se jo uvek n l zi u sredini Al Akse, zapravo Kupole na steni. Tre spomenuti d muslim ni negir ju tvrdnju d se Al Aks n l zi n

12

mestu str oz vetnog hr m Z t kvu tvrdnju meutim nem mnogo osnov S pl to Al Akse j sno se vidi Zl tn k pij koj je nek d zv n i Iston To je il gl vn k pij z ul z k u Jerus lim i Isus Hrist je kroz nju u o n m g retu Al Aksa je arapski naziv koji znai Najudaljenija damija Da i se razumelo njeno ime i znaaj tre a imati na umu da su koreni Islama na Arapskom poluostrvu (Saudijska Arabija). Deset godina nakon to je prorok Muhamed primio prvo otkrovenje, u noi je udesno otputovao od Meke do Jerusalima i Sedmog ne a na leteem elom konju po imenu Al-Buraq El-Sharif. Tokom boravka u Jerusalimu, prorok se zaustavio da se pomoli na steni (tu se danas nalazi Zlatna Kupola) i primio zapovest da se moli pet puta dnevno. Danas se Muslimani irom sveta mole okrenuti u pravcu Meke Meutim est i po meseci nakon prorokovog udesnog putovanja, Muslimani su se molili okrenuti ka Jerusalimu. Tokom svog ivota Muhamed je pouavao Muslimane da posete ne samo damiju u Meki gde su iveli ve i Najudaljeniju damiju 2000 km severno u Jerusalimu

13

Al Aksa damija je druga najstarija damija u Islamu nakon Ka e Ka' a) u Meki trea najsvetija i najznaajnija posle damija u Meki i Medini. Pravougaona Al Aksa se prostire na povr ini od 144 kvadratna metra, 35 jutara ili 1/6 ukupne povr ine Starog Grada Takoe se naziva Al-Haram El-Sharif (Sveti hram). Al Aksa moe da primi do 400 hiljada vernika odjednom, ako se uzme u obzir da je potrebno 0.8m x 0.5m da bi jedna osoba mogla da ponizno klekne u molitvi. Petkom u podne, tokom jednomesenog Ramazanskog posta, ovaj prostor se popuni doslovno do kraja. Postoji 11 kapija za ulazak u damiju od kojih je 7 otvoreno. Jedna od 4 zatvorene kapije je Zlatna kapija. Znak svake muslimanske damije u svetu je tanki spiralni minaret koji je uvek spojen sa zidom damije Minareti se koriste za poziv vernika na molitvu pet puta dnevno, sedam dana u nedelji. Al Aksa ima 4 minareta: tri kvadratna i jedan cilindrini iz perioda Mameluka Nema minareta na istonoj strani Al Akse jer tamo nije bilo stanovnika, pa samim tim ni vernika za poziv na molitvu Na kraju krajeva Jerusalim je poeo da se iri van gradskih zidina tek krajem 19. veka.

14

Du arkada zasvoenih prolaza) nalazi se nekoliko porodinih gro nica maqamat). Ovi ljudi su davali priloge kolama i do rotvornim ustanovama u lizini damije kojim je upravljao Vrhovni muslimanski savet Atrijum damije je oaza mira i ti ine unutar zidina grada punog vreve i uur anosti Ima drvee travnjake, fontane, predivni Hram na steni, odaje i graevine sa kubetima: prostorije za naunike eike crkvene zvaninike i Muzej Pre molitve muslimani moraju da prou ritualno pranje Postoje esme za pranje, a najstarija i najfotografisanija fontana u muslimanskom delu je Cup. U sredi tu junog dela atrijuma nalazi se pokriveno podruje damije Mihra ni a koja pokazuje pravac molitve) damije se nalazi ovde Zgradu Al-Akse (prepoznatljiva po olovnoj kupoli) je prvobitno izgradio pre oko 1300 godina (709 g. n.e.) muslimanski kalif AlWalid, sin Abdul Malek bin Marwan-a. Tokom istorije Al Aksa je vi e puta restaurirana z og tete koju su izazvali zemljotresi itd Graevina danas ima centralni brod i 6 krila (prvobitna pokrivena povr ina je imala 14 krila) Pokrivena povr ina Al Akse je vrlo jednostavna ali velika i impozantna, pravougaona graevina. Zauzima podruje od 3 500 kvadratnih metara i moe da primi do
15

500 molitelja istovremeno. Quibla koja je okrenuta prema jugu u pravcu Medine i stena unutar Hrama na steni su na sredi njoj liniji Damija ima vi e od 100 prozora od providnog i ojenog stakla, 14 lukova, 27 mermernih stu ova na istonoj strani i isti broj kamenih stubova na zapadnoj. Spolja nja kupola je prekrivena olovom 1985 godine kad je zamenjena aluminijumska kupola iz 1964. godine da bi se povratio prvobitni izgled krova. Unutra nja kupola datira iz 13 veka Prema Muslimanskoj tradiciji mu karcima i enama je dozvoljeno da se mole unutar glavne zgrade damije ali u odvojenim delovima, tri puta dnevno. Preostale dve dnevne molitve, kao i molitve petkom u podne, Al-Aksa je otvorena samo za mu karce Zgrada damije je delimino pretvorena u Vitezov hostel, a delom u Kapelu tokom Krsta kog perioda Saladin je o novio Islamsku atmosferu. Godine 1969, nakon dve godine okupacije Izraela, jedan Jevrejin je podmetnuo poar u zgradi damije po prvi put u njenoj istoriji Popravke jo uvek traju Jedna od brojnih dragocenosti uni tenih u poaru je runo raena predikaonica ili propovedaonica iz Alepa u Siriji. To je bio dar od Saladina i stajala je u mihrabu ni i) u Al Aksa damiji Predikaonica koja se smatrala jednom od
16

najlep ih u svetu ila je izraena od preko 10000 isprepletenih delova kedrovine i drugog drveta, slonovae i sedefa privr enih bez imalo lepka i bez ijednog eksera Neuni teni deo predikaonice je izloen u Islamskom muzeju u junom delu Svetog hrama. Restauracija podzemnog Marwani Musallah (mesta za molitvu) je zavr ena 1996 godine. Marwani Musallah se prostire na 4000 kvadratnih metara i ovo mesto je o loeno ploicama za dva meseca Ploice su postavljali iskljuivo volonteri Pojedinci veruju da je Marwani Musallah mesto na kom su se nalazili obori za konje cara Solomona ali ima dokaza da zapravo potie iz 8. veka. Sredinom 19. veka Al Aksa je otvorena za nemuslimane. Damija je otvorena za nemuslimane radnim danima, u tano odreeno vreme prepodne i popodne Ulaz se naplauje Damija je zatvorena za nemuslimane petkom i za sve muslimanske praznike. Iako su u pro losti svi ulazili u Al Aksu osi sada muslimani i turisti mogu da uu o uveni Meutim o ua se izuva na ulazu u Hram na steni i glavnu zgradu damije kao znak istoe i po tovanja Slikanje je takoe dozvoljeno na otvorenom prostoru damije ali nije dozvoljeno ni u jednoj zgradi ene tre a da imaju pokrivenu glavu.

17

Kupola na steni (Zlatna kupola)


Predivna Kupola na steni, poznata i pod imenima Omarova damija ili Zlatna kupola, koja dominira panoramom Jerusalima izgraena je pre vi e od 1300 godina. Izgradio ju je Omejadski kalif AbdulaMalek bin Marwan Hram je zavr en 691. godine, a gradnja je poela 689. godine. Ovo je najstarija postojea muslimanska graevina i uop te islamski spomenik. Kupola na steni je hram u damiji Al Aksa. Nalazi se na vizuelnom sredi tu platoa poznatog kao Hramova Gora.

Kupola na steni je prilagoena mestu koje je od davnina bilo jevrejska i hri anska svetinja Prema predanju, Sveta stena - vrh planine Morija, koja se nalazi u sredini damije je mesto Avramove rtve, ali i mesto odakle je Muhamed uznesen na Nebo tokom Nonog putovanja. U Srednjem veku hri ani i muslimani su verovali da je Kupola Biblijski Solomonov hram.

18

Osam stepeni ta sa arkadama vodi do platoa Kupole na Steni. Na vrhu jednog zasvedenog ulaza se nalazi sunani sat koji pokazuje tano vreme sa odstupanjem od pet minuta. Hram moe da primi 1500 ljudi Mu karci i ene se mole u odvojenim delovima, a za podnevne molitve petkom, hram je rezervisan samo za ene Hram na steni je visok 25 metara to je ekvivalentno zgradi od 10 spratova. Sama kupola je visoka 4,5 metra. Prenik spolja nje kupole je 21 metar a unutra nje 20 metara. Originalna kupola je bila od zlata. Promenjena je u bakrenu, zatim aluminijumsku. Godine 1994. aluminijumska kupola je pozlaena sa 60 kg 24-karatnog zlata. To je bio poklon pokojnog Jordanskog kralja Huseina Kupola je na vrhu ukra ena punim mesecom koji nas asocira na simbol islama - polumesec. Unutra nja drvena kupola je dekorisana ukom Restaurirao ju je Saladin 1187. godine nakon pobede nad Krsta ima Za vreme Krsta a Hram na steni je preimenovan u Templum Domini Boiji hram) Krsta i su se divili njegovoj lepoti Unutra njost zlatne kupole krase cvetni ukrasi u crvenoj i zlatnoj boji, kao i razni natpisi Glavni natpis u kupoli uzdie Saladina koji je i finansirao opsene restauratorske radove na graevini

19

Stena iznad koje je izgraen matematiki precizan osmougaoni hram, meri 12x15 metara i izdie se dva metra inad nivoa tla Al Aksa damije etiri strane osmougaonika imaju velike zasvoene kapije okrenute ka severu, jugu, istoku i zapadu. Izvanredan vizuelni dojam Kupole na steni jednim delom proizvodi matematiki ritam njenih proporcija Na primer spolja nji zid je dugaak 21 metar koliko iznosi i prenik kupole kao i visina od osnove do tam ura Isti principi su primenjivani i u Vizantijskim crkvama u Italiji Siriji i Palestini ali nijedan ne moe da se uporedi sa precizno u s kojom je sproveden plan i nacrt kakvu nalazimo u Hramu na steni. Arapski natpisi oko oktagonalnog dela Kupole na steni su stihovi iz Kurana. Natpisi datiraju iz perioda renoviranja za vreme Sulejmana Povr ina pod ploicama ispod zlatne kupole je tam ur Glazirane ploice su napravljene u Turskoj, a Arapski natpisi govore o Muhamedovom Nonom putovanju kako je opisano u Kuranu. Od 54 prozora, dva su od providnog stakla, a 36 od obojenog stakla. 16 obojenih staklenih prozora u tam uru krunom ili poligonalnom delu graevine koji dri kupolu) imaju stihove iz Kurana i ubrajaju se u najlep e prozore u svetu

20

U hramu zasvoeni zid koji se naziva oktogonalna arkada ili unutra nji oktogon prati spolja nji o lik Otvoreni prostor izmeu ovog i centralnog kruga formira unutra nji deam ulatorijum oko Stene, sa crvenim tepihom Prostor izmeu unutra njeg i spolja njeg oktogona spolja nji zid) formira manji spolja nji deambulatorijum sa zelenim tepihom. Dva deambulatorijuma podraavaju ritualno kruenje hodoasnika oko Ka e u Meki Stubovi koji podravaju unutra nji oktogon i cetralni krug (ima ih ukupno 28) su razliite visine Iskori eni su stu ovi sa nekada njih Vizantijskh i Rimskih graevina Krstovi na nekim od njih pokazuju da su uzeti iz crkava. Ovi mermerni stubovi i kapiteli formiraju dva reda oko stene. Stubovi su spojeni sa 24 luka koja su pokrivena obojenim kamenom i staklenim mozaikom. Mali mihra pripada originalnoj graevini i to je najstariji ouvani mihra u Islamskom svetu Drvena ograda oko svetog kamena je poklon Ajubidskog sultana Al-Aziza iz 1198. godine Krsta i su za titili stenu od hodoasnika-lovaca na relikvije tako to su podigli pregradu od kovanog gvoa izmeu stu ova Ograda je stajala do 1960 a sada je izloena u Islamskom Muzeju Kivot ivot) pored stene datira iz Otomanskog perioda i u njemu se uvaju dlake sa Muhamedove rade

21

Unutra nji mozaici prikazuju realistine i stilske predstave vegetacije i slinu tematiku Muslimanski zakon za ranjuje prikazivanje ivih ia u umetnosti Mozaici podseaju na egzotini vrt moda Rajske vrtove. Prikazan je i ogat nakit ukljuujui ogrlice kao i Persijsku krunu. Kalif Omar je osvojio Persiju 637. godine i mozaici simbolizuju Persijske krune koje je poslao u Meku. Spolja nji mozaici koji su nekad krasili Kupolu na steni su propali z og izloenosti Jerusalimskim zimama Obnovljeni su za vreme Mameluka i zatim potpuno zamenjeni ploicama Sulejmana Velianstvenog 1545 godine. Prozori Hrama takoe datiraju iz ovog perioda Ploice su u potpunosti zamenjene za vreme poslednje velike restauracije 1956-62. godine. Prekrasne razno ojne Turske ploice koje ukra avaju spolja njost hrama su verne kopije Persijskih ploica Sulejmana Velianstvenog Donji deo eksterijera je od elog mermera. Peina ispod stene do koje moe da se sie stepeni tem u lizini junog ulaza je poznata pod imenom Bir elArwah ili Bunar du a Legenda kae da se ovde glasovi umrlih me aju sa vodopadima niih reka raja dok tonu u venost Druga legenda glasi da se ovde dva puta meseno mrtvi okupljaju na molitvu. Ranije, oni koji su se pomolili ovde nakon to su o i li krug oko Svete

22

stene, dobijali su sertifikat (potvrdu) da su stekli pravo da uu u raj Taj sertifikat se sahranjivao sa njima

23

Put suza Via Dolorosa


Put suz l t Via Dolorosa) je ulic u st rom Jerus limu koj o ele v poslednji put Isus Hrist n rdo Golgot gde je Isus io r z pet n krstu Put je o eleen s 14 St nki n putu Krst sv k St nk o ele v i lijski dog j Isusove p sije od osuenj u rimskoj tvr vi Antonija do vrh Golgote pozn t i k o K lv rij ) Poslednjih pet St nki Krst desile su se n rdu Golgot gde je d n s crkv Svetog gro Hr m V skrsenj Hristovog) Prv stnk - Vil Antonij ; Isus je n ovom mestu osuen n smrt
A Isus povedoe od Kjfe u sudnicu. Ali bee jutro, i oni ne uoe u sudnicu d se ne bi opognili, nego d bi mogli jesti pshu. (Ev. po Jovanu 18:28)

D n s je to mesto dvorite Omrijske kole (muslimanska medresa) spomen n nek d nju vilu Antoniju je Tornj Antonij. Franjevaki fratri odavde svakog petka zapoinju svoju procesiju du Via Doloresa.

24

Drug stnk - Litostrotos (Lithostrotos) Mesto poetk Hristove P sije Hrist ovde nakon ievanja do ija krunu od trnja i uzima svoj krst. Ova stanka je ispred franjevakog Manastira bievanja. U blizini se nalazi rimska katolika crkva Ecce Homo u znak seanja na rei koje je izgovorio Pilat kad je izruio Isusa Jevrejima. Crkva je danas deo manastira Sionskih sestara a sadri deo luka rimskog prolaza. Luk je deo rimskog prolaza koji su inila tri luka, a koji je podigut za vreme Hadrijanove vladavine 135. godine, da proslavi osvajanje Jerusalima (slavoluk). Manastir Sionskih sestara je izgraen ezedesetih godina 19. veka a sadri i ostatke ogromnog antikog rezervoara Vrapev azen The Struthion Pool) u kom se sakupljala ki nica sa krovova Bazen je prvobitno bio prekriven plonikom grki: lithostrotos).
I obukoe Mu skerletnu kbnicu, i opletvi venc od trnj metnue n Nj.

(Ev. po Marku 15:17)

25

Pored Litostrotos je izreen pozn t reenic Ecce homo Ecce homo n l tinskom zn i Evo ovek ) gde je Isus izruen n rodu Judeje
A Isus ize pod vijencom od trnj i u skerletnoj hljini. Pilt im ree: "Evo ovjek!" (Ev. po Jovanu 19:5)

Isus je podigao krst i zapoeo Put Krst


Td im g predde, d se rzpne. A oni uzee Isus i odvedoe. (Ev. po Jovanu 19:16)

Tre stnk - Isus p dne prvi put ispod krst D n s to mesto o ele v Poljsk kpel. Ovu kapelu su izgradili jermenski katolici iz Poljske. Renovacije 1947-48. godine su izvr ene uz pomo velike finansijske donacije Poljske vojske. Na tom mestu su se prvobitno nalazila Turska kupatila. Ova stanka se nalazi na raskrsnici Ulice suza i ulice El Wad kojom se moe izai iz Starog grada kroz Damasku kapiju. etvrt stnk - Isus sree M jku Bogorodicu Bi lij govori k ko je Svet Bogorodic st j l uz put d i mogl poslednji put da ude licem uz lice s Isusom Hristom D n s to mesto o ele v mala Jermensk kpel (Kapela Bogorodiinog gra). Iznad ulaza kapele je luneta (arhitektonski - uokvireno polukruno polje iznad portala crkve ili iznad prozora, obino s reljefnim prizorom i ukrasima) ukra ena areljefom koje je delo
26

poljskog umetnika Zieliensky. Kapela je izgraena 1881 godine, ali su u kripti ouvani arheolo ki ostaci iz ranijih Vizantijskih graevina ukljuujui podni mozaik Pet stnk - Uspon prem Golgoti Simon iz Kirineje je prinuen d pomogne Isusu da nosi krst. Ovaj dogaaj potvruju sva jevanelja osim Jovanovog u kom se posebno istie deo puta kojim Isus sam nosi svoj krst.
I ntere nekog Simon iz Kirine, oc Aleksndrovog i Rufuvog, koji ide iz polj, d Mu ponese krst. (Ev. po Marku 15:21)

D n s je to mesto Frnjevakog ortorijuma (Kapela Simona iz Kirineje), gde se Via Dolorosa n glo uspinje prem Golgoti Ova franjevaka graevina je izgraena 1895. Natpis u arhitravu jednih od vrata kapele pominje dogaaj opisan u Sinoptikim evaneljima Matej Marko, Luka). Arhitrav ili epinus je rhitektonski izr z z gredu koj stoji n ehinusu i k pitelu n kl sinim stubovim i vezuje ih Arhitr v je ni komponent gl vnog venc kl sinog sklop koji se s stoji od rhitr ve friz i venc est stnk - Veronik ri e Hristovo lice

Dana nja esta stanka uva uspomenu na legendarni susret izmeu Isusa i Veronike Prema srednjovekovnoj
27

katolikoj legendi Veronika je istrala iz kue i o risala Hristovo lice svilenom maramom (Veronikin veo) na kojoj su se ocrtale njegove crte lice Veo se jo od osmog veka uva u azilici Svetog Petra u Rimu Ovaj dogaaj nije opisan u Bibliji. Ime Veronika je nastalo spajanjem latinskih rei vera i icon to znai pravi lik Drugi izvori opet navode da ime potie od imena Berenike, po eni koju je Isus izleio i koja ga je u znak zahvalnosti sledila. Ova lokacija je odreena kao mesto susreta u 19-om veku; 1883 g Gri katolici su kupili ru evine iz 12-og veka na ovoj lokaciji i izgradili Crkvu Svetog Lica i Svete Veronike na ru evinama tvrdei da se Veronika susrela sa Isusom ispred svoje kue i da se kua prvo itno nalazila na tom mestu Crkva sadri neke od ostataka graevina iz 12 -og veka koje su se tu nalazile, ukljuujui lukove sa Manastira Sv. Kozmasa koji su izgradili krsta i D n s na mestu Veronikine kue stoji oltr s svem, a kapelu vodi red Isusovih sestara. Kapela o ino nije otvorena za javnost Sedm stnk - Isus p da drugi put ispod krst - odm h pri izl sku iz gr dskih k pij Mesto je o eleeno rimskim stu om tetrapilonom, koji se o ino postavlja na raskrsnicama, a tu d n s stoji Frnjevak kpel izgraena 1875 ). Ostaci stuba mogu da se vide u donjem delu Franjevake kapele U
28

Hadrijanovo do a ovde su se ukr tali glavni cardo (put u pravcu sever-jug) i decumanus (put u pravcu istozapad) Danas se tu Via Dolorosa ukr ta sa ivopisnom Pijanom ulicom Kon n sud in smrt) je ovde do il svoj o r z p se ovo mesto n ziv i Kpij sudbine. Osm stnk - Isusov se susree sa po onim enama iz Jerusalima. Osma stanka o eleava dogaaj opisan jedino u Evanelju po Luki Isus se susree na svom putu sa po onim enama zaustavlja se i o raa im se. D n s n tom mestu stoji l tinski krst n zidu grkog pravoslavnog mnstir (Manastir Sv. Haralampija). Latinski krst na zidu okruuju rei IC XC NIKA Isus Hristos po euje) Nika je grka re za pobedu.
A Isus obzrevi se n njih ree: Keri jeruslimske! Ne plite z mnom, nego plite z sobom i decom svojom. (Ev. po Luki 23:28)

Devet stnk - Isus p da po trei i poslednji put n putu prem Golgoti

29

Trei pad nije zapravo oznaen na Via Dolorosa ve na ulazu u Etiopijski pravoslavni manastir i Koptski manastir Sv. Antonija, koji zajedno obrazuju krovnu strukturu (apsida i krov) podzemne Kapele Svete Helene u Crkvi Svetog Groba; Koptska i Etiopijska crkva su se podelile 1959. godine, a do te godine manastirske graevine su smatrane jednim manastirom Poslednjih pet stanica se nalazi unutar Crkve Svetog Groba. Deset stnk - Deljenje Isusovih h ljin
r zdijeli e h ljine njegove civ i kocke (Ev. po Mateju 27:35)

D n s je to nekoliko metara desno od glavnog ulz u crkvu Svetog Grob Hr m Gro Gospodnjeg), sa dograenom latinskom kapelom ispred ijeg ulaza stoji krst. Na ovom mestu je Hristu skinuta odea i ponuena smirna za olak avanje bolova koju je odbio. Jednest stnk - Isus Hristos je r z pet n krstu
I nosei krst svoj izie n mesto koje se zove Kosturnic jevrejski Golgot. (Ev. po Jovanu 19:17) Opkolie me psi mnogi; et zlikovc ide oko mene, probodoe ruke moje i noge moje. (Psalam 22:16)

D n s je to mesto na kom je Isus razapet ispred njegove M jke u Ltinskom delu crkve Svetog grob. Tu se nalazi franjevaka Kapela raspea na krst (Chapel of the
30

Nailing on the Cross). Veliki mozaik na podu kapele prikazuje raspetog Hrista, njegovu majku u crnini kako stoji iznad njega. U podnoju krsta na kolenima klei Marija Magdalena. Ovde je Isus prikovan na krst, sa jo dva razbojnika i prenet na Golgotu, samo par metara odavde. Dvnest stnk - Isus Hristos umire r z pet n krstu
A oko devetog st Isus glsno govorei: Ili! Ili! Lm svhtni? To jest: Boe moj! Boe moj! Zto si me ostvio? (Ev. po Mateju 27:46) A Isus opet povik glsno i ispusti duu. (Ev. po Mateju 27:50)

Pored sk le K lv rije Kosturnice) d n s stoji Prvoslvni oltr. Sa desne strane oltara nalazi se stena Golgote pod staklom, koja je pukla u zemljotresu u trenutku smrti. Trinest stnk - Beivotno telo Isus Hrist je spu teno s krst
Doe Josif iz Arimteje, poten svetnik, koji i sm crstvo Boje eke, i usudi se te ue k Piltu i zisk telo Isusovo. (Ev. po Marku 15:43)

D n s je t j kr j odmh n ulzu u crkvu Svetog grob. Na ovom mestu je Isus leao kada su ga posle skidanja sa krsta umotali u platno i miropomazali. Ploa miropomazanja je duga oko 2,5 m, napravljena od crvenog poliranog mermera iznad koga je osam belih
31

lampi svih hri anskih zajednica. U pozadini ploe, na zidu se nalazi veliki mozaik koji prikazuje Hristovo stradanje. etrnest stnk - Isus Hristos je poloen u gro nicu
I metnu G u novi svoj grob to je bio iseko u kmenu; i nvlivi veliki kmen n vrt od grob otide. (Ev. po Mateju 27:60)

N jsvetije mesto hri nstv je d n s mesto Svetog gro - u crkvi Svetog gro Crkva u crkvi. To je i mesto Hristovog v skrsenj T j je kr j d n s cent r crkve Svetog gro koju dele sve hri nske denominacije. Tano se zna satnica kad koja zajednica ima svoje ogosluenje Isus je skinut sa krsta kad se a at pri liavao i nije ilo vremena da se za njega pronae odgovarajua gro nica ovek po imenu Josif iz Arimateje je ponudio svoju porodinu peinu za sahranjivanje koja se nalazila u lizini i tako je lokacija najsvetijeg mesta u hri anstvu odluena Kad se Marija Isusova majka vratila do gro a u nedelju sa Marijom Magdalenom nisu prona le njegovo telo a aneo im je ispriao o njegovom udesnom vaskrsnuu Isusov Gro se nalazi u sredi tu okrugle sale unutar pravougaone graevine poznate pod imenom Edikula. Edikul l t aedicula) je u rimskoj rhitekturi gr evin u vidu minij turnog hr m u koju je post vlj n st tu nekog o nstv Ov j n ziv se

32

koristi i z ni e u gro nim gr evin m koje su sluile d se u njih odloe urne ili post ve iste pokojnik Do Gro a vodi Kapela Anela u kojoj se nalazi deo stene koja je postavljena ispred Isusovog Groba i pomerena posle njegovog vaskrsenja; a u unutra njoj prostoriji je Sveti Grob. Svake godine na Veliku su otu dan pre Uskrsa) odrava se ceremonija Svete Vatre kad Patrijarh Grke pravoslavne crkve ulazi u grobnicu i moli se. Sveti Oganj, koja sim olizuje Isusovo vaskrsnue silazi sa Ne a pali sveu u ruci Patrijarha i plamen se prenosi meu vernicima koji ga okruuju Iza gro a se nalazi Koptska kapela, a nasuprot ulazu u kapelu je Rimska peina za sahranjivanje dokaz da je ovo neko ilo mesto za sahranjivanje Nasuprot ulazu u peinu je Grki pravoslavni Katolikon koji sadri okruglu vazu u kojoj se nalazi kugla poznata kao omphalos i oznaava centar sveta. Iz centra Katolikona moe se sii u Jermensku kapelu Svete Jelene i u peinu u kojoj se nalazi Kapela asnog krsta gde je Jelena otkrila pravi krst Isusov, koji je kasnije izgu ljen tokom pada Krsta a i iji su sveti delovi ra trkani po crkvama irom sveta
33

Crkv je il s gr en ve z vreme viz ntijskog c r Konst ntin Velikog i preureen z vreme krst gl vni cilj krst kih r tov je io oslo oenje Boijeg gro Ispod velike rotunde Crkve Sv. groba, napravljena je mala posebna crkva u kojoj se nalazi Hristov grob. Crkvica je u polutami, spolja neoslikana, sive boje, sa spiralnim stubovima. Ispred ulaza u grob sa obe strane stoje veliki svenjaci. Kandila i slike svih apostola natkriljuju ulaz u grob. Sa leve strane stoji svea veni oganj, na kojoj se upale svee koje se kupuju u crkvi u buntu od 33 komada i koje simbolizuju Isusove godine ivota na zemlji. Odmah se i ugase u posebnom metalnom zvonu. Tanke su, zakrivljene, prave vo tanice, uvaju se kao relikvija i pale u posebnim prilikama, poklanjaju se kumovima i prijateljima. U sredi tu kapele Anela je oltar prekriven staklom ispod koga je deo kamene stene koja je zatvarala grob. Pod je od mermera u kombinaciji bele, crne i crvene boje. Nekoliko koraka odatle se nalazi luni otvor visine oko 1 5 m od stilizovane slonovae koji vodi u prostoriju Hristovog groba. Iznad nadgrobne ploe stoji nekoliko srebrnih lampi koje pripadaju grkim pravoslavcima, katolicima i jermenskim pravoslavcima. Kandila, svee, cvee, pokrivka sa natpisom Hristos anecth (Hristos vaskrse). Na zidu stoji ikona Bogorodice, koja zapravo predstavlja mala polukruna vratanca koja iza sebe kriju
34

stenu pravog groba. Hristovo vskrsenje Isus Hristos v skrsne n nedelju Boiji d n) trei d n po r speu
I ne nvi tel njegovog dooe govorei d su im se neli jvili koji su kzli d je On iv. (Ev. po Luki 24:23)

35

Crkva Svetog groba


Hr m V skrsenj Hristovog t koe pozn t i k o Hr m Gro Gospodnjeg ili Crkv V skrsenj Hristovog Crk v Svetog Gro ) jeste crkv koj se n l zi u St rom gr du u Jerus limu Svetoj zemlji i sm tr se centrom hri nskog svet Mesto n kome je crkv V skrsenj Hristovog je n rdu Golgot K lv rij ) n kome je r z pet gde je k snije sahranjen z tim i v skrs o Isus Hristos D n s je Hr m V skrsenj Hristovog sedi te grkog pr vosl vnog p trij rh jerus limskog kontrol celog o jekt kompleks ) podeljen je izmeu nekoliko hri nskih crk v gde postoji podel n d upr vom pojedinih delov crkve k pel olt r ; t koe postoje pose n pr vil kojih se svi pridr v ju vekovim

36

Izvor slike: http://www.atlastours.net/holyland/holy_sepulcher.html

37

1. 2. 3. 4.

Ulaz Muslimanski uvari Kamen pomazanja Adamova kapela Golgota je 5, 6, and 7

15. Koptska kapela 16. Jakobinska kapela 17. Grob Josifa iz Arimateje 18. Oltar Marije Magdalene 19. Franjevaka crkva 20. Bogorodiini lukovi 21. Sveti zatvor 22. Longinova kapela 23. Kapela deljenja Hristovih haljina

8. 9.

Oltar pribijanja na krst Oltar Stabat Mater

10. Oltar raspeda 11. Katolikon ili Grka katedrala

12. Mesto oplakivanja 13. Rotunda i Hristov Grob 14. Hristova grobnica

24. Kapela Svete Jelene 25. Kapela izrugivanja 26. Latinska pevnica

38

Golgota - 10-13 stanka


Golgota (aramejski=lobanja) ili Kalvarija je rdo izv n Jerus lim gde je prem Bi liji r z pet Isus Hristos Na mestu r spe je podignut Hr m V skrsenj Hristovog Ovo rdo se n l zilo izv n zidin Jerus lim li k ko se gr d irio d n s se n l zi unut r gr d L tinsk re K lv rij zn i lo nj po to je rdo od k men i u silueti verov tno podse n lo nju Tu su vr en pogu ljenj u st rom veku Crkva je podeljena na dva dela Levi deo pripada Grim pravoslavcima, a desni Rimokatolicima. Deseta stanka se o eleava na vrhu stepenica koje vode na Kalvariju gde su Isusu skinuli haljine. Jedanaesta stanka je kod srebrnog oltara gde je Isus pribijen na krst. Dvanaesta stanka je kod Grkog pravoslavnog oltara o eleava mesto gde je Isus umro na krstu. Krenjaka stena ispod pokazuje gde je stajao Isusov krst, kao i krstovi dvojice lopova koji su razapeti sa njim. Veliki rascep koji je izazvao zemljotres u trenutku Hristove smrti se takoe vidi. Trinaesta stanka je na Rimokatolikoj strani gde je Isus skinut sa krsta To se o eleava kod Oltara Bogorodiinog bola. Kapela Svetog Adama (ispod Kalvarije). Prema predanju Adam prvi ovek sahranjen je ispod Stene Golgote, a Hristova krv je kapala na Adamovu lobanju,
39

sim olizujui iskupljenje za Adamov Prvi greh u Edenskom vrtu. Deo stene je vidljiv u Adamovoj kapeli, naroito crvene crte za koje se misli da su krv Hristova U pozadini se vidi Hristos na krstu, a iznad njega optu a Ovo je Isus, car Jevreja Ispod oltara je mala ni a ispod koje je stajao krst Iskopavanja pokazuju ostatke Krsta ke i Vizantijske crkve pored zidina Irodovog hrama. Ostaci, zajedno sa drugim artefaktima koji su ovde pronaeni upuuju na autentinost ovog mesta kao mesta raspea

Kamen pomazanja
U podnoju Golgote se nalazi kamen pomazanja To je uglaani crveni kamen dug oko est metara i irok oko 1m. Prema predanju, ovde je Isusovo telo bilo pomazano i pripremljeno za sahranu.

Rotunda i Hristov Grob


U centru Rotunde stoji prazna Hristova grobnica ili Edikula Sa o e strane Edikule stoje dva reda svenjaka koji pripadaju Grkim pravoslavcima, Jermenima i Rimokatolicima Ispred Edikule nalaze se etiri reda lampi. Unutra njost Edikule je oiviena mermerom i ukra ena slikama lampama i kandela erima koji su rojano

40

podeljeni izmeu tri glavne zajednice: Grke pravoslavne, Jermenske i Rimokatolike Skoro uvek ljudi ekaju u redu da uu u Edikulu Prostor je ogranien i ne moe da primi vi e od etvoro ljudi istovremeno Ljudi o ino provedu unutra oko tri minuta.

Katolikon i Grka katedrala


Grci su u periodu od 1808-1810. postavili visoke zidove presecajui centar azilike Kupola pokriva zapadni deo crkve. Ispod kupole je mala mermerna polulopta koja oznaava takozvani centar sveta U Katolikonu Grci proslavljaju Pranje nogu na Veliki etvrtak i petak pred Uskrs Vrhunac proslave je zakopavanje Hristove ikone. Na Veliku su otu uvee gase se sve lampe i masa ljudi ostaje u potpunom mraku. Pravoslavno sve tenstvo zatim odlazi sa Jermenskim Patrijarhom u Edikulu gde se pali svea i prenosi ljudima. Ovako se objavljuje Vaskrsenje.

Franjevaka kapela i deambulatorijum (otvoren hodnik oko kojeg se niu kapele)


Kapela Pojavljivanja ili Prikazivanja vaskrslog Hrista Mariji Magdaleni ili Kapela Marije Magdalene. U ovoj kapeli se nalazi Stu ievanja za koji je Hrist io vezan kad su ga ievali Rimski vojnici.
41

Kapela Svete Jelene i Krstovdan


Kapela Svete Jelene pripada Jermenima. Severni oltar je posveen raz ojniku koji se pokajao a centralni oltar Svetoj Jeleni. Ali Jermeni tu sad odaju poast svom nacionalnom svecu, Svetom Grigoriju Prosvetitelju. Pored oltara se nalazi stolica Legenda kae da je tu stolicu koristila Sveta Jelena za vreme iskopavanja krsta. U Krstovdanskoj kapeli ili Kapeli pronalaenja Krsta Franjevaki uvar proslavlja 7 maja Krstovdan nosei jednu od relikvija (ostataka) Krsta i postavljajui je na Oltar. Iza oltara je velika bronzana statua Svete Jelene. Sa desne strane oltara se nalazi mala cisterna ili bunar gde su navodno pronaeni Isusov i krstovi dva razbojnika. U ovoj kapeli Franjevci odravaju odreene ceremonije, ukljuujui posete Latinskog patrijarha

Vizntijski period (poetk grdnje hrm)


Konst ntin Veliki Flavius Valerius Constantinus) svojim Mil nskim ediktom 313 godine z ust vio je progon hri n Godine 324 Konst ntin po euje Likinij i post je s modr c Rimskog c rstv Dvadesetog maja 324 godine poinje sa radom Prvi vaseljenski sabor u Nikeji, koji je sazvan radi arijanske jeresi Na ovom sa oru uestvovao je i jerusalimski episkop Makarije u to vreme jo nije ila osnovana
42

jerusalimska patrijar ija) Episkop Makarije je za vreme Sabora nekoliko puta razgovarao sa Konstantinom o stvarima koje su se ticale svetih mesta u Jerusalimu. Tako je jednom prilikom pomenut idolopokloniki hram Afrodite, koji je bio podignut na Golgoti, ka kojoj su, kao mestu stradanja Hristovog hri ani ve inili svoja hodoa a U to vreme sveta Jelena majka cara Konstantina Velikog, doputovala je u Jerusalim sa namerom da vaspostavi pravu veru u Boga, a da se na onim mestima koja je Bogoovek Hristos Svojim nogama osvetio, podigne crkve. Posebnu brigu sveta Jelena posvetila je oblasti Golgote. Na ovom mestu car Adrijan je postavio nezna oake statue sa namerom da sprei hodoa e hri ana na to sveto mesto Prvi zadatak svete Jelene io je da nae asni Krst Njen trud urodio je plodom po to je u jednoj peini na Golgoti prona la asni Krst zajedno sa druga dva krsta na kojima su bili raspeti razbojnici. Kada je asni Krst poloen na jednu upokojenu enu ona je vaskrsla ime je projavljena sila asnoga Krsta. Posle ovog divnog uda itavo mesto je oi eno od idola a potom osveeno Tako je mesto Raspea i pogre enja Hristovog postalo svima dostupno. Svi predmeti iz nezna oakog hrama su uklonjeni a radovima i ureenjem toga mesta postavljen je arheolo ki temelj ponovnog otkrivenja sve tenih mesta u Jerusalimu Uz carsku pomo tada je prvi put izgraena crkva
43

Vaskrsenja na Golgoti O tome nam svedoi Jevsevije Kesarijski navodei u svojoj Crkvenoj istoriji pismo koje je Konstantin Veliki uputio episkopu jerusalimskom Makariju. Konstantin Veliki je sam dao nacrt za izgradnju crkve, ali je u tome veliku slobodu dao i samome Makariju. Po Teodoritu Kirskom, sveta Jelena je predala Konstantinovo pismo episkopu Makariju. Sokrat u svojoj Crkvenoj istoriji svedoi da je crkva podignuta po planu arhitekte Zinovija. Elementi ovog projekta sauvani su i u kasnijim rekonstrukcijama kao na primer otvorena kupola (rotunda) iznad Svetog Groba verovalo se da jedino ne o moe pokrivati Gro Gospodnji). Za izgradnju crkve Vaskrsenja uloen je veliki trud i podvig jer je itava o last oko Svetog Gro a morala iti ureena i poravnata Pored toga mesto Gro a Gospodnjeg je tako napravljeno da je svuda oko njega moglo iti slo odnog prostora Veina arheologa se slae da je Golgota ila o uhvaena i prvom crkvom i to upravo u njenom dana njem o liku To moemo zakljuiti i iz mnogih drugih istorijskih spisa kao to su svedoanstva koja je u svojim Katihezama ostavio sveti Kirilo Jerusalimski (gl. 24). Radovi na crkvi Vaskrsenja su zavr eni 325 godine a osveenje je ilo 13 septem ra 336 godine u vreme Sabora u Tiru. Prva crkva Vaskrsenja poznata je kao Konstantinova azilika a delimian opis o njenom

44

nastanku zapisan je u delu ivot svetog Konstantina od Jevsevija Kesarijskog.

Persijski i rpski period


Godine 614. persijski kralj Hozroj Drugi osvojio je Jerusalim Tom prilikom Jerusalim je doiveo stra na razaranja Brojni hri ani stradali su od Persijanaca i njihovih saradnika Judeja Tada je razru eno vi e od trista manastira u Jerusalimu i okolini. Istu sudbinu doivele su i crkve u gradu kao npr crkva Presvete Bogorodice na svetom Sionu izgraena u vreme cara Justinijana u spomen Uspenja Presvete Bogorodice na Maslinskoj gori. Crkva Vaskrsenja Hristovog je takoe ila meta mrnje Zorooasta, pa je bila spaljena. Persijanci su iz crkve pokrali sve najvrednije darove starije od trista godina, koje su crkvi Vaskrsenja darovali Konstantin Veliki i carica Jelena a i carica Evdokija Izmeu ostalih dragocenosti, tu se na ao i dijamantski krst Teodosija Drugog, koji je bio postavljen na Golgoti; veoma vredan krst carice Teodosije; putir od oniksa (za koji se verovalo da je sam Gospod Hristos na Tajnoj veeri pio iz njega); dijadema etiopske carice Elisvan; svete utvari iz Solomonovog hrama, veliki dar cara Justinijana. Najvrednija ukradena dragocenost io je asni Krst koji se nalazio na zlatnom postolju na Golgoti i bio zapeaen patrijara kim peatom Ovaj dogaaj je
45

uzdrmao hri anski svet asni Krst je sa svim drugim dragocenostima, odnesen u glavni grad Persijskog carstva, a jerusalimski patrijarh Zaharija odveden je u ropstvo. U ovo vreme, Modest, iguman manastira svetog Teodosija uz pomo aleksandrijskog patrijarha Jovana Milostivog inio je sve da pomogne i ute i palestinske hri ane Sam je mnoge zaro ljenike otkupio iz ropstva i rinuo se da prehrani mno tvo sirotinje a mona tvo da vrati u manastire. Ponovnu izgradnju crkve Vaskrsenja, Modest je poeo sa monahom Antiohom sakupljajui pomo na itavom Istoku. U tom velikom podvigu pomagao im je sveti Jovan Milostivi aljui ne samo novac ve i mnoge radnike i potre ne materijale za izgradnju crkve Vaskrsenja. Radovi na crkvi Vaskrsenja zavr eni su 626 godine Meutim z og velikog siroma tva koje je vladalo u itavoj o lasti crkva nije o novljena u istom sjaju kao prvi put Predanje kae da je prvi ovek koji se krstio u obnovljenoj crkvi Vaskrsenja bio jedan persijski vojnik, kasniji velikomuenik Anastasije Persijanac Kada je vizantijski car Iraklije pobedio Persijance, oslobodio je patrijarha jerusalimskog Zahariju a sam je uzeo asni Krst i doneo ga u Konstantinopolj, a potom ga 630. godine vratio u Jerusalim Taj dogaaj se praznuje kao Vozdvienje asnoga Krsta i od tada se u svim pravoslavnim crkvama 14. septembra praznuje taj
46

jedinstveni dogaaj Car Iraklije je dao velike priloge za o novu i ukra avanje crkve Vaskrsenja i drugih svetih mesta u Jerusalimu a osiroma eni narod je oslo odio poreza kako i mu omoguio lak i ivot Nova crkva Vaskrsenja ila je izgraena u vizantijskom stilu a istorijske podatke o njenoj obnovi, u vreme Iraklija, nalazimo u putnim zapisima Arkulfa iz 1680. godine. Kalif Omar je 637. godine zavladao Jerusalimom. Po dogovoru sa patrijarhom jerusalimskim Sofronijem, on izdaje dekret (Actiname), kojim se osigurava vlast Romeja nad svetim mestima i defini e pravo i o aveze hri ana Ovaj dokument je garantovao sigurnost hri anima i svim hodoasnicima kao i svetim mestima Drugi dekreti upueni potonjim patrijarsima, detaljnije opisuju vlasnika prava vezana za sveta mesta Godine 813. u vreme kalifa Al Mamouna, patrijarh jerusalimski Toma poinje rekunstrukciju i o novu kupole crkve Vaskrsenja Radove je u najveoj meri platio ogati Egipanin Vokam Potre na graa je dovoena sa Kipra a radovi su zavr eni 814 godine Patrijarh Toma je prilikom ovih radova u sredi njoj kupoli crkve ugradio jednu manju, sa ciljem da crkvu za titi od vremenskih nepogoda Meutim to je izazvalo protivljenje jednog monog muslimana Obaidvala, koji je, zbog ovih navodnih izmena na hramu, pokrenuo tu u protiv patrijarha optuujui ga da je crkva Vaskrsenja postala vi a i od Omarove damije On je
47

svojim uticajem uspeo da okrivi patrijarha i njegove saradnike, koji su potom bili uhap eni Prilikom svoje odbrane, a po savetu drugog dobronamernog muslimana, patrijarh Toma je pitao svoje tuitelje da li znaju koja je visina kupole Po to oni to nisu znali oti li su posramljeni. Tako su patrijarh i njegovi saradnici bili oslo oeni a ovaj dobronamerni musliman koji im je svojim savetom pomogao io je ogato nagraen Odnosi jerusalimskih hri ana i muslimanske vlasti zavisili su najvi e od odnosa izmeu Kalifata i vizantijskih careva. Godine 969. jedna razjarena grupa muslimana upala je u crkvu Vaskrsenja i potpuno je demolirala izraavajui nezadovoljstvo prema nekim odlukama tada njeg cara Nikifora Drugog Foke. Tom prilikom, jerusalimski patrijarh Jovan etvrti stradao je mueniki plamenom saeen Godine 995. Egiptom je zavladao Hakim Ibn Amrilah, ija je majka ila hri anka Istorija ga pamti kao jednog nepostojanog i nepredvidivog tiranina. Njegove odluke nikada nisu ile dugotrajne to je imalo velikog uticaja na njegovu politiku, posebno u sferi odnosa prema veri. Progonio je hri ane sa mnogo veim fanatizmom od njegovih prethodnika elei time da prikrije svoje hri ansko poreklo Najvei izraz njegove mrnje prema hri anima rezultirao je razorenjem crkve Vaskrsenja
48

1110. godine. Tvrdi se da je neko od njegovih ljudi u noi napada na crkvu Vaskrsenja u acio psa u jerusalimsku damiju to je izazvalo veliki gnev muslimana usmeren protiv jerusalimskih hri ana Tada je Hakim naredio potpuno razorenje crkve Vaskrsenja, dok je razjarena masa ru ila druga sveta mesta Kada su ih poru ili muslimani su sakupili drva i sve ru evine spalili U ovim stravinim razaranjima preostala je samo Golgota, kao znak svetosti ovog mesta. Pre nego su zavr ili svoje divljanje fanatini muslimani su zarobili jerusalimskog patrijarha, oslepili ga i poslali u okovima u Kairo Ovo drugo pusto enje crkve Vaskrsenja ostavilo je gorak utisak na itav hri anski svet Promeniv i kasnije svoje mi ljenje Hakim je dozvolio ponovnu obnovu crkve, ali se niko nije usudio da to uini sve dok je trajala njegova tiranska vlast. Posle Hakimove smrti, nasleuje ga njegov sin Dareh U to vreme vizantijski car je io Roman Trei On e u dogovoru sa Darehom dobiti dozvolu za obnovu crkve Vaskrsenja. Tada poinju radovi na crkvi koji e se nastaviti u vreme njegovog naslednika Mihaila i Konstantina Osmog Monomaha. Posle progona kalifa Dareha, dolazi do novog sporazuma sa Konstantinopoljem. Shodno tom sporazumu, Konstantin Monomah oslo aa pet hiljada muslimana sa ciljem da pomognu radove na obnovi crkve

49

Vaskrsenja Tako e 1048 godine radovi na crkvi iti zavr eni

Krstaki, Otomanski i kasniji period


Godine 1099 dolaze krsta i pred zidove Jerusalima U pregovorima sa muslimanima zakljuen je sporazum o za titi hri anskih svetinja a 16 jula iste godine Jerusalim pada u ruke Franaka i njihovog voe Gotfrida Njihova vlast e trajati osamdeset osam godina Za ovo vreme Latini su pazili na crkvu i uz pomo vizantijskih careva odravali je i uvali od promena njenu graevinu Oni su se posvetili prvenstveno obnovi latinskog patrijarhata u emu im je takoe pomogao vizantijski car Manuil Komnen. Godine 1187. Saladin progoni krsta e i postaje vladar Jerusalima Zajedno sa konjanicima i latinski klir napu ta sveti grad. Saladin je, u cilju o ez eenja crkve zazidao sva vrata osim glavnih i postavio prozore na kupoli crkve. Uz to, Saladin je naredio da se uzme krst sa crkve Vaskrsenja, koji je krasio kupolu i dozvolio da on ude no en ulicama grada tete na crkvi i ile i vee da nije ilo pravovremene intervencije vizantijske diplomatije. Car Isakije Angel o svemu je obavestio i samog sultana, posle ega Saladin izdaje dekret po kome sve crkve u svetim mestima ponovo postaju vlasni tvo Romeja Ovaj dekret e kasnije biti postavljen na samom ulazu u crkvu. Od tada pa sve do 1229 godine pravoslavni hri ani su imali vlast nad crkvom Vaskrsenja. Te 1229. godine,
50

nemaki car Fridrih Drugi Bar arosa osvaja Palestinu i postaje vladar u Jerusalimu. Ponovo dolazi do povratka latinskog klira a pravoslavnima e sve do 1244 godine iti ukinuta sva prava i oni e za to vreme trpeti velike strahote. Egipatski sultan Saleh Egijup, 1244. godine osvaja Svetu Zemlju i vraa pravoslavnima vlast nad svetim mestima predajui klju crkve Vaskrsenja grkom patrijarhu Godine 1390. crkva Vaskrsenja biva potpuno obnovljena i renovirana uz pomo grkog cara Jovana Kantakuzina Krajem 14 i poetkom 15 veka muslimani su doiveli veliko stradanje od Mongola tako da se odrala samo jedna jaka dinastija Mameluka u Egiptu Oni su preiveli zahvaljui suivotu sa Koptima u Egiptu Koptima je pripadao jedan deo u hramu Vaskrsenja, kao i poneka druga sveta mesta Od tada poinje pojava da se i drugim nepravoslavnima daje pone to od svetih mesta. Oni su dobili kapelu gde je razdeljivana riza Gospoda Isusa Hrista i jedno mesto iza Groba Gospodnjeg (Baldahin). Maroniti su do ili kapelu na mestu Ne dotii me se a Jermeni mesto gde je stajala Presveta Bogorodica i sveti apostol Jovan. Posle pada Konstantinopolja to e dodatno oteati poloaj pravoslavnih) monofiziti e se drznuti da trae i sam klju crkve Vaskrsenja Ovakvo stanje e trajati sve do 1517. godine, do dolaska otomanskog sultana u sveti grad Jerusalim On e svojim hati erifom garantovati prava i vratiti vlast nad crkvama i svetim mestima
51

jerusalimskom patrijarhu Doroteju. I pored toga, godinama su trajale trzavice sa nepravoslavnima oko toga ko tre a da poseduje klju hrama Sultana Selima nasleuje njegov sin Sulejman koji e klju crkve Vaskrsenja predati na uvanje muslimanima i ta tradicija je sauvana do danas Godine 1537 potpisan je mir izmeu Evropljana i Otomanske imperije posle ega u Svetu Zemlju stiu franciskanski monasi Oni su malopomalo latinizirali maronite i tako preuzeli njihova sveta mesta Na slian nain franciskanci e se pro iriti i na druga sveta mesta. Crkva Vaskrsenja je ponovo obnovljena 1720. godine, u vreme patrijarha Hrisanta s tim to su predstavnici svake konfesije obnavljali deo crkve koji je pripadao njima, dok je Sveti Gro ostao kao to je i io Crkva Vaskrsenja doivee novu tragediju 1808 godine kada e nepanjom jednog jermenskog mornara iz iti poar na ikonostasu jermenske kapele Poar se veoma rzo pro irio a u njegovom ga enju uestvovali su franciskanci i monasi ratstva Svetoga Gro a Meutim plamen se toliko pro irio da je uskoro stigao i do kupole Od vatrene stihije u crkvi je sauvan samo Gro Gospodnji Ovo je ilo oigledno udo da Gro Gospodnji uop te nije io zahvaen vatrom velikog poara u crkvi Vaskrsenja U vreme ove tragedije patrijarh jerusalimski Polikarp je bio u Konstantinopolju. Kada je uo za poar u crkvi o ratio se vaseljenskom patrijarhu Kaliniku za pomo Tako oni zajedno kreu u
52

obnovu crkve, u koju e se ukljuiti i drugi patrijarhati Tom prilikom upuen je i dopis sultanu Mahmutu da odo ri o novu crkve Radovi na o novi crkve e poeti 1809. godine, pod rukovodstvom carskog arhitekte Komninosa Uprkos te koama koje su pravili nepravoslavni i nehri ani crkva je relativno rzo o novljena tako da e njeno ponovno osveenje iti 13 septembra 1810. godine. Jednim delom radove je pomogla ak i Francuska vlada Delovi crkve koji su pripadali nepravoslavnima ili su im ponovo vraeni Godine 1834. otvoreni su prozori na kupoli crkve Vaskrsenja, koji su zatvoreni u vreme Saladina. Sredinom 1842 godine crkva Vaskrsenja e doiveti novu o novu koju e izvesti pravoslavni Grci uz dozvolu sultana Medgita. I ovom prilikom u obnovi crkve delimino su uestvovali i Francuzi. Posle Krimskog rata Rusija Francuska i Turska odluuju da zajedno o nove crkvu zadravajui status quo po pitanju vlasni tva crkve Ovi radovi su poeli 1867 godine i trajali su ukupno dve godine Time su zakljueni najznaajniji dosada nji radovi na crkvi Vaskrsenja Hristovog u Jerusalimu.

Dnnje stnje
Hr m Hristovog v skrsenj crkv Gro Gospodnjeg) je d n s veliki rhitektonski kompleks pod kupolom n Golgoti i mestu R spe N centr lnom delu ispod kupole hr m n l zi se i crkvic k pel ) Gro
53

Hristovog Tu je i sedi te grkog Pr vosl vnog P trij rh Jerus limskog Pod velikom kupolom se n l zi vi e crkvic k pel Gro Hristovog k pel Svetog Gro ) druge k pele g lerije prostorije i kripte r zliitih stilov koje su podeljene izmeu pr vosl vne kojoj prip d n jvei deo) k tolike jermenske koptske i drugih hri nskih z jednic Postoje i pose n pr vil pon nj u crkvi pozn ta po n zivu Status quo koje sve z jednice po tuju Ip k se ponek d de v ju nespor zumi i konfliktne situ cije izmeu r zliitih konfesij k d jedn od str n prekr i neko od pr vil pon nj In e kljueve hr m V skrsenj Hristovog po tr diciji uv ju dve muslim nske porodice jo iz vremen S l din ) koje sv ki d n otv r ju vr t hr m Strri Hristovog Grob Jerus limski P trij rh s svojim r tstvom episkopim sve tenstvom mon sim i drugima, vodi Br tstvo Svetog gro Ovo r tstvo im z d t k d uv pr vosl vnu veru i svet mest u Svetoj Zemlji i d se z l u z pr vosl vlje U okviru r tstv postoji i podgrup koji se zovu str ri odnosno pose n grup mon h iz m n stir Sv Konst ntin i Jelene Ovi mon si im ju z d t k d uv ju k pelu Gro Hristovog i ost l svet mest i d r ne veru Tu e iti n jm nje jed n str r kod k pele Anel T tr dicij je uspost vljen jo od posete Svete Jelene 326 godin
54

Sveti Ognj. Sv ke godine se uoi V skrs n Veliku Su otu kod Hristvovog Gro pr vosl vni p trij rh moli Bogu d po lje Bl god tni og nj n njeg i hodo snike Sveti Og nj se j vlj s mo pr vosl vnim i nikome vi e Z nimljivo je i to d se u neposrednoj lizini svetog Hr m V skrsenj Hristovog i Grke p trij r ije i d n s n l zi z du in kr lj Milutin Srpski m n stir svetih Arh ngel u Jerus limu

Ulz u crkvu Hristovog grob


Z hri ne je Jerus lim sveti gr d jer je to mesto gde je Isus Hristos muen r z pet i v skrs o Jerus lim se pominje u Novom z vetu vi e od 100 put Po i lijskom verov nju Isus je ovde donesen u rzo posle roenj tu je k snije ister o trgovce i menj e novc iz hr m i tu je veer o s postolim Neposredno izv n drevnog Jerus lim verov tno mesto je d n s unut r gr d ) Isus je r spet i s hr njen Hri nski hodo snici i turisti poseuju ulicu kojom je Hristos pro o k d je voen n pogu ljenje Njeno ime je Vi Doloros to zn i Put ol U ulici su ozn en mest n kojim je Isus p d o nosei krst D n s se tu n l zi pij c N rdu Golgot gde je r z pet Hristos d n s se n l zi crkv V skrsenj Hristovog Crkv Svetog Gro ) u rupu u zemlji u koju je io po oden krst posetioci st vlj ju ruke.
55

Maslinova Gora

Ruska Crkva Vaznesenja


Ovo je crkva aktivnog Ruskog pravoslavnog manastira izgraena u periodu od 1870-1887. Njena kula-zvonik je izgraena dovoljno visoko da i hodoasnici koji su suvi e nemoni da otpe ae do reke Jordana mogli da je vide izdaleka Zvono te ko osam tona su dovukli Ruski hodoasnici sa Jafa kapije Tokom izgradnje crkve pronaena su dva jermenska mozaika Iznad lep eg Artavan mozaika, koji je fragmetarno ouvan i potie iz V veka ne izgraen je mali muzej. Mozaik je dobio ime po posveti ispisanoj du njegove ivice: Ovo je gro nica lagoslovene Suzane, majke Artavanove U sredini mozaika je prikazano jagnje. Oko njega su rasporeeni iser grozdovi limun i tri iva ia: koko ka patka i ri a ivotinje deluju trodimenzionalno z og naina na koji je povr ina naj lia posetiocu Drugi mozaik koji je itav ali ne to lo ijeg kvaliteta i potie iz kasnijeg perioda nalazi se u kapeli Glave Jovana Krstitelja, u samoj crkvi. Gvozdeni kavez na podu oznaava mesto gde je navodno pronaena glava Jovana Krstitelja. Natpis na mozaiku glasi: Spomenik gospodara Jakova uraen po njegovom nalogu Na mozaiku se smenjuju
56

kvadrati i krugovi na kojima su prikazani fazani, flamingosi i isi golu ice patke papagaji koko ke i jedna usamljena ri a U sredi njem horizontalnom redu pas laje na prestra eno jagnje. Simbolizam je nejasan.

Damija Vaznesenja
Luka je jedini jevanelista koji pominje Vaznesenje Hristovo Na kraju svog jevanelja kae:
I izvede ih napolje do Vitanije, i podignuvi ruke svoje blagoslovi ih. I kad ih blagosiljae, odstupi od njih, i uznoae se na nebo (Ev. po Luki 24:50-51).

itanjem celog 24 Poglavlja stie se utisak da se ovaj dogaaj odigrao na Uskr nju Nedelju; mesto nije precizno odreeno Prema Lukinom drugom delu Delima apostolskim (1:9), Vaznesenje se odigralo 40 dana nakon Vaskrsenja (Dela 1:3), negde na Maslinovoj Gori, jedan subotnji dan hoda od grada Jerusalima (oko 2000 koraka dugih 76 cm) (Dela apostolska 1:12). Nesaglasnost ova dva izve taja je oigledna ali Luka je to mogao da prihvati jer je io svestan da nije izve tavao o istorijskom dogaaju; iz njegovog ugla posmatranja Vaznesenje je vi e literaran nain da se podvue crta izmeu zemaljske misije Hristove i misije apostola koja je poela na Duhove (Dela 2:1-4). U periodu pre Konstantinovog o raenja u hri anstvo (312.godine), rani hri ani su o eleavali Hristovo
57

Vaznesenje u peini na Maslinovoj Gori, verovatno iz sigurnosnih razloga. Kad je hodoasnica iz Galije Egerija ili Aetheria koja se esto naziva Silvija), 384. godine posetila Jerusalim Vaznesenje se ve o eleavalo na dana njem lokalitetu pod vedrim ne om uz rdo od peine. Prvu crkvu je ovde izgradila Poimenia po ona Rimska plemkinja, pre 390. godine. Crkva je imala tri koncetrina portika trem sa stu ovima) oko nenatkrivenog prostora, gde je pra ina udesno formirala otiske Hristovih stopala Prvo itnu crkvu su uni tili Persijanci 614. godine, ali je kasnije obnovljena. Hodoasnik Arculf je opisao crkvu kao krunu graevinu ez krova sa tri portika i ulazom sa june strane Unutra je bila centralna edikula koja je sadrala otiske Hristovih stopala jasno otisnute u pra ini unutar ograde Hodoasnicima je ilo dozvoljeno da ponesu malo pra ine sa sobom. Zapis iz 9-og veka sadri podatak da je crkva imala 3 sve tenika i duhovnike Krsta i su ponovo izgradili crkvu oktagonalnog o lika oko 1150 godine) i utvrenje oko crkve.
58

Nakon pada Krsta kog kraljevstva 1198 godine Saladin je dao crkvu dvojici svojih sledbenika koji su dodali kube i mihrab. Vaznesenje Hristovo se priznaje u Islamu, iako se ne spominje u Kuranu Graevina je sluila kao damija vi e od 300 godina Godine 1620 je pored kapele izgraena damija sa minaretom, a ceo lokalitet je i danas u muslimanskom posedu. Damija iz 17 veka nazvana Zawiyat al-Adawiyya) se danas nalazi desno od ulaza odakle se prua odlian vidik na Kapelu Vaznesenja i okolinu. Ulaz vodi u dvori te sa poploanom stazom koja vodi u malu kapelu Vaznesenja. Glavna graevina kapele je iz Krsta kog perioda a okta onalni tam ur i kamenu kupolu su dodali Muslimani. Spolja nji oktagonalni zidovi su ukra eni sa lukovima i tankim mermernim stu ovima koji podravaju lepe kapitele iz 12 veka Kapiteli su ukra eni isprepletenim li em a dva pose no lepa imaju ivotinjske motive koji prikazuju krilate etvorono ce sa glavama golu ica Kas se ue sa zapada u junom zidu kapele se nalazi mihra Na podu u asimetrino postavljenom okviru nalazi se kamena ploa u kojoj se nalazi otisak desnog Hristovog stopala. Deo u kom se nalazi levo stopalo je preme ten u Al-Aksa damiju u srednjem veku
59

Kuke u zidu oko dvori ta se koriste za irenje atora za proslavu Vaznesenja, koja privlai mnogo hodoasnika Pored kapele se nalazi mala kripta za sahranjivanje. Jevreji veruju da je tu sahranjena proroica Olda iz 7 veka pre Hrista jedna od sedam proroica koje se pominju u Bibliji (2. Carevima 22:14-20); Hri ani veruju da je ovo grobnica svetice Pelagije iz 5. veka, a Muslimani da je tu sahranjena sveta ena Rabi'a alAdawiya po kojoj je damija do ila ime

Crkva Paternoster (Oe na)


Crkva Pater Noster, koja je dobila ime po molitvi Oena na latinskom: Pater Noster) izdie se na mestu na kom je, kako se veruje, Isus nauio svoje uenike da mole Oena Evanelje po Luki 11:1-4). Car Konstantin je u IV. veku (326. godine) naloio da se ovde izgradi crkva nad peinom koja je danas delimino restaurirana. Izgradnju crkve je nadgledala careva majka, Jelena, i ta crkva je nazvana Eleona (elaion na grkom znai maslinova).

60

Do Krsta kog perioda crkva je ila tri puta uni tavana i graena Dana nja crkva i Karmelianski manastir su izgraeni u 19 veku izmeu 1868 i 1872 godine Iskopavanja Vizantijske crkve koja su vr ena 19101911. godine, dovela su do pronalaska mermerne ploe na kojoj je na latinskom jeziku izgraviran Oena Godine 1920. restaurirana je peina ali planovi za rekonstrukciju crkve iz IV. veka nikada nisu realizovani do kraja zbog nedostatka finansijskih sredstava. Danas su crkva i manastir iz 19 veka poznati po ploama na kojima je ispisan Oena na 62 jezika

Grobnice Proroka
Jugozapadnu padinu Maslinove Gore, koja gleda na Kedronsku dolinu, zauzimaju Jevrejska groblja. Na vrhu padine nalazi se neo ina lepezasta katakomba sa kokhim grobnicama (grobnice koje izgledaju kao kru ne pei) Prema hri anskoj i jevrejskoj tradiciji ovde se nalaze gro nice proroka poslednje tri knjige Starog Zaveta: Ageja, Zaharije i Malahije.

61

Meutim to ne moe iti istina po to su kokhim gro nice poele da se upotre ljavaju tek u prvom veku pne. Grobnice proroka su zapravo katakomba koja je bila deo Jevrejskog groblja pre 135 g. pne. Natpisi iznad gro ova pokazuju da su gro nice kori ene za sahranjivanje hri ana iz inostranstva u IV i V veku nove ere. Katakom a ima veoma neo ian plan sa centralnom krunom odajom i zrakastim lepezastim hodnicima koji vode do grobnica (kokhim).

Crkva Dominus Flevit (Pla Gospodnji)


Crkva Dominus Flevit je mala Franjevaka crkva koja se nalazi na gornjem delu zapadne padine Maslinove Gore. Dobri poznavaoci Biblije znaju da je najkrai stih u Bi liji Evanelje po Jovanu 11:35, kad udari e suze Isusu zbog Lazarove smrti. Ali, Dominus Flevit to znai Pla Gospodnji o eleava jednu drugu priliku kad je Isus bio ganut do suza. Prema Evanelju po Luki 19:41: I kad se pri lii ugleda grad i zaplaka za njim
Jer e doi dani na tebe, i okruie te neprijatelji tvoji opkopima, i opkolie te, i obuzee te sa sviju strana; I razbie tebe i decu tvoju u

62

tebi, i nee ostaviti u tebi kamena na kamenu, zato to nisi poznao vreme u kome si pohoen. (Luka 19:43-44)

Hri ani veruju da se ovo ispunilo 70 godine kada su Rimljani razorili Jerusalim. Veruje se da Crkva Dominus Flevit oznaava mesto gde je Isus oplakivao Jerusalim Dana nju crkvu su podigli Franjevci po projektu Italijanskog arhitekte Antona Barluzina. Crkva u obliku suze je izgraena 1954 godine. Podignuta je na ru evinama crkve iz 7 veka Ouvano je nekoliko mozaika iz te crkve. Tokom izgradnje dana nje crkve otkrivena je Jevrejska grobnica koja datira iz prvog veka pne. Posetioci mogu videti gro i nekoliko kosturnica kovega sa kostima). Sa zapadnog prozora Crkve Dominus Flevit prua se divan pogled na Hramovu Goru.

Crkva Marije Magdalene


Car Aleksandar III je 1885. godine dao da se izgradi crkva Marije Magdalene u znak seanja na njegovu majku, Mariju Aleksandrovnu. Crkva je izgraena u tradicionalnom ruskom stilu. Kupole i drugi arhitektonski i dekorativni elementi su uraeni u Moskovskom stilu 16-17. veka. Lako uoljive sa
63

Hramove Gore sedam zlatnih kupola Ruske crkve svee pozlaenih lista na suncu U kom inaciji sa tornjevima razliite visine i o lika crkva izgleda ajkovito Crkva je osve tena 1888 godine u prisustvu Velikog kneza Sergeja Aleksandrovia carevog rata) i njegove ene Velike Kneginje Jelisavete Fjodorovne. Crkva se nalazi usred tihog vrta a u njoj mno tvo pravoslavnih ikona i fresaka. U kripti se nalaze pogrebni ostaci Velike Kneginje Jelisavete, koja je ubijena u Ruskoj revoluciji 1917.

Getsimanski vrt
Getsim nski vrt he Hortvs Gethsemani) je jed n od n jpozn tijih vrtov u istoriji ove nstv Stoji ispod M slinove gore odm h do zidin st rog Jerus lim Getsim nski vrt je io mesto Isusovih molitv i t jnog druenj s njegovim sled enicim postolim ) To je i mesto gde je Jud Isk riotski do o s vojnicim i z mito koje mu je d o K jf s polju cem n levu str nu od o Isus Hrist Isus je ve un pred zn o d e iti od n i molio se Bogu d g ko je mogue d g po tedi
I otivi mlo pde n lice svoje molei se i govorei: Oe moj! Ako je mogue d me mimoie ov; li opet ne kko j hou nego kko Ti. (Mt 26:39)

64

Aret ciji je sledilo n glo suenje i Isusov Put stradanja gde je io n kr ju r z pet n rdu zv nom K lv rij Golgot ) Jo i d n s u Getsim nskom vrtu r stu m sline Getsim ne ozn v m slinovo ulje) Neke od njih potiu iz vremen k d je pored njih molio Isus Hristos

Bazilika Agonije ili Crkva svih nacija


Bazilika Agonije (ili: Crkva svih nacija) nalazi se u podnoju Maslinove Gore u Jerusalimu pored Getsimanskog vrta. Crkva je nazvana po kamenu u Getsimanskom vrtu na kom se Isus Hrist molio no pre hap enja
Tada doe Isus s njima u selo koje se zove Getsimanija, i ree uenicima: Sedite tu dok ja idem tamo da se pomolim Bogu. I uzevi Petra i oba sina Zevedejeva zabrinu se i poe tuiti.Tada ree im Isus: alosna je dua moja do smrti; poekajte ovde, i straite sa mnom. I otiavi malo pade na lice svoje molei se i govorei: Oe moj! Ako je mogue da me mimoie aa ova; ali opet ne kako ja hou nego kako Ti (Ev. po Mateju 26: 36-39).

Crkva iz IV veka sagraena na ovom mestu izmeu 379 i 384 godine uni tena je u zemljotresu 747 godine. Krsta i su izgradili novu drugaije centriranu da i pokrila tri izdanka stene u znak seanja na tri Hristove

65

molitve tokom noi Crkva je osve tana 1170 godine ali je nakon 1345. prestala da se koristi. Nakon eskavacije lokaliteta poetkom 20 veka Antonio Barluzzi je projektovao novu crkvu Crkva je izgraena 1924 godine zahvaljujui prilozima 12 nacija - otud potie drugo ime crkve sa 12 kupola ukra enih nacionalnim grbovima. U centru crkvene lae je kamen iz Vizantijske crkve ograen gvozdenim vencom od trnja. Mozaik u apsidi prikazuje Hristovu agoniju, a pored njega se nalaze mozaici koji prikazuju njegovo hap enje i Judin polju ac Plan Vizantijske crkve se ocrtava na crnom mermernom podu, a mogu se videti i delovi Vizantijskog podnog mozaika. Spolja pozlaeni mozaik koji ukra ava za at nadvratak) takoe prikazuje Hristovu agoniju Pored crkve se nalazi Getsimanski vrt sa drveem maslina

Bogorodiin grob (Crkva Bogorodiinog groba)


Bogorodiin gro je jed n od pet n jveih hri nskih svetili t To je gro nic u steni gde je prem svedoenju postol , s hr njen Presvet Bogorodic . Ovu peinsku crkvu krase visea kandila i uzvi ena atmosfera

66

Sme ten je u crkvi Uspenj Presvete Bogorodice u Getsim niji u podnoju z p dne p dine M slinske gore u dolini Kedron u Jerus limu Izr el Bi lija ne prua informacije o kraju Marijinog ivota ili mestu njenog pogreba. Vei roj mesta se navodi kao mesto njene sahrane, ukljuujui Efes u Turskoj Pojedini katolici veruju da je mesto Bogorodiinog groba u Efesu, gde ju je navodno odveo apostol Jovan posle Isusovog stradanja, a grob je otkriven zahvaljujuci privienju jedne nemake monahinje. Predanja o Marijinom pogrebu u ovom delu Jerusalima datiraju iz II ili III veka Predanja su ojaala u V veku, kad je snano osporavana tvrdnja da je Marija sahranjena u Efesu. Oko 455. godine, drevni grob je pronaen kad je otkopan kamen koji ga je okruivao. Prvi pisani pomen o crkvi na ovom mestu datira iz VI. veka. Izgraena je crkva krune osnove iznad groba Mauricija Tiberija (582-602.g.), ali su je uni tili Persijanci 614 godine Crkva je ponovo izgraena i posetio ju je hodoasnik Arculf Franjevaki biskup) 680. godine. On je za eleio da je crkva imala dva nivoa o a krunog o lika Gornji nivo je imao etiri oltara; donji je imao oltar na istonom kraju i Marijin grob na desnoj strani. Crkveni zapis iz 9. veka glasi da je tu sluilo 13 sve tenika i duhovnika 6 kaluera i 15 asnih sestara.
67

Kad su stigli Krsta i prona li su samo ru evine Ponovo su izgradili crkvu 1130 godine i ukljuili Benediktanski manastir, te tako osnovali Opatijsku crkvu Svete Marije Josafatske. Manastirski kompleks je imao gotske stubove, freske crveno-na-zelenom i tri kule za za titu Kraljica Melisanda Jerusalimska je sahranjena u donjoj crkvi 1161. godine. Kad je 1187 godine palo Krsta ko kraljevstvo Saladin je razorio vei deo gornje crkve i upotre io kamen za popravku gradskih zidina, ali je donja crkva (kripte) ostala gotovo netaknuta. Lokalitet su preuzeli Franjevci nakon odlaska Krsta a i otada ga dele Grci Jermeni Sirijci, Kopti, Abesinjani i Muslimani. Muslimani odaju po tu Bogorodiinom gro u jer je Muhamed na Nonom putu od Meke do Jerusalima ugledao svetlost iznad Marijinog groba. Pored toga, kalif Omer se molio u Getsimaniji 638. godine. Stepenice sa puta vode u kvatratno dvori te u kom se nalazi gornja crkva. Spoljni izgled crkve, 47 kamenih stepenica koje vode dole u peinu i kraljevske hri anske gro nice u ni ama sa desne i leve strane stepeni ta datiraju iz 12 veka Unutra, sedam stepenica nanie od ulaza, sa desne strane, nalazi se grobnica Kraljice Melisande koja je umrla 1161. godine. Gro nica je nekad ila za tiena
68

gvozdenim ipkama; luk sa motivom ljiljana jo uvek postoji. Preko puta njene gro nice nalazi se porodina kripta njenog sina, Kralja Boldvina II Jerusalimskog. Zidovi koji okruuju stepenice potiu takoe iz 12 veka kao i prozori koji su zabarikadirani da bi izdrali izlivanje Kedrona. Melisandino telo je preseljeno u 14. veku na mesto u dnu stepeni ta i njena gro nica se od tog vremena po tuje kao grobnica Marijinih roditelja, Joakima i Ane. Grobovi porodice Kralja Boldvina se poistoveuju sa Josifovim grobom. Donja crkva na dnu stepeni ta je Vizantijska kripta iz 5 veka delimino isklesana u steni prikazuje izvorno Vizantijsko zidarstvo. Mesto je osvetljeno prigu enom svetlo u a zidovi pocrneli od dima dajui mu izgled du oke starosti Prostorija je rasko no ukra ena ikonama i mno tvom viseih kandila Bogorodiin gro se nalazi u istonom delu kripte u maloj etvrtastoj kapeli sa apsidama na zapadu izgraena) i istoku dua isklesana u kamenu). Veoma je slian gro u njenog sina u Crkvi Svetog Groba. Oltar u grobnici prekriva ostatke gro nice koja moda datira iz 1. veka. Ni a jugozapadno od grobnice jeste mihrab, koji pokazuje u kom pravcu se nalazi Meka, a koji je postavljen nakon Saladinovog osvajanja. Preko puta, na
69

suprotnom zidu, nalazi se grobnica iz I veka koja predstavlja dokaz o najranijoj upotrebi ovog mesta za sahranjivanje. Grki i Jermenski oltari dele istonu apsidu; Etiopijski oltar i cisterna zauzimaju zapadnu apsidu.

Pogreb Bogorodice
Prem pred nju Bogorodic M rij je preminul u Jerus limu u Getsim niji su je s hr nili u gro nici u kojoj su prethodno ili s hr njeni njeni roditelji Sveti Jo kim i An i Pr vedni Josif z kog je il z ruen Po to nije io u mogunosti d prisustvuje s hr ni, Apostol Tom je do o n kon tri d n u Getsim niju i z molio ih d otvore koveg k ko i se oprostio od M rije Otvoreni koveg je io pr z n K o uspomen n smrt Bogorodice i d n k d se on v znel n ne o i pred l svoj duh u ruke Sp sitelj pr znuje se Uspenje Presvete Bogorodice ili Velik Gospojin 28 vgust odnosno 15 vgust po julij nskom k lend ru k d se z vr v i post koji tr je 14 d n Velik Gospojin je jed n od n jveih hri nskih pr znik Kedronska dolina Kedronsk dolin Kedron) je dolin kroz koju protie potok Kedron odnosno to je dolin koj r zdv j Jerus lim i Hr m od M slinske gore n istoku Bi lija
70

naziva Kedronsku dolinu Josafatova dolina. Josafatova dolina se pominje u Bibliji samo u jednom odeljku:
Sabrau sve narode, i sveu ih u dolinu Josafatovu, i onde u se suditi s njima za svoj narod i za nasledstvo svoje Izrailja, kog rasejae meu narode i razdelie zemlju moju (Knjiga proroka Joila 3:2).

Mnogi hri ani veruju prema ovom stihu da e ovde da se odri Stra ni Sud Sudnji Dan) Po biblijskom pred nju D vid je vi e put prel zio ovu dolinu z vreme or i protiv Aves lom Isus Hristos je vi e put i o ovom dolinom n putu u Getsim nski vrt N strmoj str ni Kedronske doline u sred pustinje izmeu Vitlejem i Mrtvog mor n l zi se jed n od n jst rijih i n jzn jnijih pr vosl vni m n stir Svetog S ve Osveenog Veliki doprinos r zvoju i opst nku ovog pr vosl vnog m n stir su d li srpski mon si koji su njime upr vlj li preko 130 godin

Davidov grad
Najstariji deo Jerusalima lei na kamenitom grebenu koji se prostire juno od Hramove Gore (Haram esh-Sharif), pored Kedronske doline. Njegov vrh su nastanjivali Jevuseji, Hananski narod, u 20. veku pre Hrista. David je navodno od Jevuseja uzeo grad za svoju prestonicu oko 1000. godine pne. (2. Samuilova 5: 617; 1. Dnevnika 11:4-7). Jerusalim je bio grad-drava vi e od jednog
71

milenijuma kad ga je David osvojio i uvrstio svoju poziciju kao vladara ujedinjenih plemena Izrailja i Jude. David je utvrdio i poveao grad i odredio ga za prestonicu svog ujedinjenog kraljevstva nazvav i da vlastitim imenom grad Davidov Strate ki ovo je io mudar iz or jer je lokalitet io do ro prilagoen da od ije napad Politiki ovo je takoe io do ar iz or jer Jerusalim nije pripadao ni Izrailju ni Judi ve je leao izmeu ove dve meuso no sumnjiave i lju omorne strane Davidovog sveta Religijski grad je ve uivao ugled kao sveto mesto i David se potrudio da ojaa ovaj ugled. Podsetio je Izrailjce kako je njihov predak Avram primio blagoslov od Melhisedeka nekada njeg kralja i prvosve tenika Jerusalima i plaao mu desetak I vi e od toga: Koveg Zaveta Koveg Saveza) svetinja Izrailjskih plemena i simbol njihovog jedinstva, donet je u Jerusalim i sveano postavljen u atoru-hramu koji je David pripremio za njega. Uspeh ove politike se moda delimino temelji na znaaju koju imena kao to su Jerusalim i Sion imaju u hri anstvu i danas Davidov naslednik, Solomon, nastavio je oevu politiku tako to je izgradio hram za Koveg Zaveta na mestu koje je danas poznato kao Haram esh-Sherif. Iako je ujedinjeno kraljevstvo razjedinjeno nakon Solomonove smrti Jerusalim je i dalje uivao po tovanje kao dom Jehove, Boga Izrailja. Tokom etiri veka rda zapadno od grada Davidovog i podruje hrama su nastanjeni i
72

ograeni zidom a grad koji su zajedno sa hramom osvojili i uni tili Vavilonci 587 godine pne zauzimao je mnogo veu povr inu od citadele koju je David osvojio Na lokalitetu se nalaze ostaci gradskih graevina ukljuujui zidove iz 13 veka pne koji su pripadali Jevusejskom akropolju (gradu na brdu), fragmente palate koja se pripisuje Davidu i kua spaljenih u napadu Vavilonaca. Oko 100 metara od ulaza u arheolo ki lokalitet akropolja nalazi se Vorenovo okno, nazvano po arlsu Vorenu Charles Warren), njegovom engleskom pronalazau koji ga je otkrio u 19 veku Strmi tunel, do kog se stie spiralnim stepenicama vodi do vertikalnog okna na ijem dnu se nalazi azen koji se puni vodom iz Geonskog izvora. Ovaj sistem su izgradili Jevuseji da bi obezbedili vodosnabdevanje tokom opsada. U blizini se nalazi njihov gradski zid iz 18. veka pne, koji se prepoznaje po velikim neo raenim kamenim lokovima koji su kori eni za njegovu izgradnju U 10. veku pne iskopan je tunel, koji je kasnije pripisan Solomonu, kako bi doveo vodu od Geonskog izvora do polja u Kedronskoj dolini Uoi Asirske invazije oko 700 godina pne., kralj Jezekija je dao da se izgradi novi tunel kako bi doveo vodu pravo u grad, prikrivajui tako izvor snabdevanja. Jezekijin tunel je bio dugaak 533 metra od izvora do novog rezervoara za skladi tenje Banje Siloamske u junom delu grada Nedaleko od zavr etka Siloama jedan natpis koji je isklesao ininjer
73

opisuje izgradnju tunela. Rezervoar je sada manji nego to je prvo itno bio, ponovno je izgraen nakon to su Rimljani opusto ili Jerusalim 70 godine i spalili ga sve do Siloama kao to je zapisao istoriar iz tog do a Josif Flavije. Banja Siloamska je azen koji se pominje u Evanelju po Jovanu u devetoj glavi, kada je Isus izleio slepog oveka latom i rekao mu da ide da se umije Nedavna iskopavanja (2004. godine) u Davidovom gradu su dovela do pronalaska bazena ili rezervoara koji bi mogao da ude upravo taj gde je Isus uinio ovo udo samo 50 metara od tradicionalnog lokaliteta (koji se ponekad naziva iz Vizantijskom banjom). Razliite vere jo od davnina dre Banju Siloamsku za svetinju. Hrist je koristio vodu iz banje za ritual oi enja za vreme praznika senica a to je verovatno i mesto gde se nalazio paganski Hram etiri nimfe koji je podigao Hadrijan 135 g. pne. Vizantijska banja je uski pravougaoni kanal koji se puni vodom iz Jezekijinog tunela. Pored njega se vide ru evine crkve koju je izgradila Evdokija oko 450. godine pne a koju su poru ili Persijanci 614 godine. Ovde su dolazili rani hodoasnici da veliaju Isusova uda i prime isceljenje i koje se ve dugo poistoveuje sa biblijskom banjom Siloamskom.
74

Nova anja ili Banja Drugog hrama je mnogo vea i monumentalnija; tri stepeni ta sa po 5 stepenica vode do nje Verovatno je izgraena poetkom prvog veka n e ali je nestala ispod zemlje i ru evina do kraja veka Pola azena ostaje zakopano ispod vrta Grke pravoslavne crkve koji je lep i plodan vonjak zahvaljujui o ilju vode koja se sakuplja u bazenu ispod nje.

Crkva Svetog Petra u Gallicantu


Ova crkva, koja stoji istono od Sionske Gore na padinama koje gledaju na Davidov grad i Kedronsku dolinu, o eleava mesto na kom se Sveti Petar tri puta odrekao Hrista ime je ispunjeno Njegovo proro tvo: Dok petao dvaput ne zapeva odrei e me se triput Ev po Marku 14:72) Crkva je izgraena 1931 i ima moderan izgled Meutim u kripti se nalaze drevne peine gde je Hrist proveo no pre nego to je izveden pred Pontija Pilata Ispod crkve su pronaeni ostaci arhitekture iz Irodovog do a a u vrtu jo uvek postoji deo Hasmonejskog stepeni ta koje je ilo u upotre i u do a Hrista i koje je povezivalo grad sa Kedronskom dolinom Takoe su otkriveni i mozaici iz prea nje Vizantijske crkve i manastira iz 5.-6. veka.
75

Sionska Gora
Sionsk gor Sion) je n ziv z rdo reulj k u jugoistonom delu i neposrednoj lizini St rog gr d u Jerus limu Brdo je omeeno Kedronskom dolinom na istoku, dolinom sina Enomovog (Hinnom Valley) na zapadu, gradskim zidinama na istoku. Ovo mu daje izgled ostrva van granica Starog grada Meutim to nije uvek bilo tako. Na mapi u Madabi, delu podnog mozaika Mada a mozaic map) u crkvi Svetog ora u Jordanu, Sionsko brdo je prikazano unutar gradskih zidina. Izgleda da je brdo bilo izostavljeno 1542. kada je zid ponovo izgraen Postoji ledenda koja kae da su ga arhitekte Sulejmana Velianstvenog gre kom izostavile Hri ani su poeli da se okupljaju ovde posle Hristove smrti da se mole i odaju po tovanje u Sionskoj Gornici i kasnije na kamenu gde je, kako neki tvrde, umrla Devica Marija. N Sionskom rdu se n l zi ku Sionsk Gornic so n spr tu) u kojoj se z il T jn veer poslednj veer ) koj je nek d il crkv z tim d mij s d je mesto o il sk svih poklonik Svete zemlje U neposrednoj lizini s le T jne veere je i D vidov gro Ps lmopisc Neposredno pored zidin St rog gr d i Sionske porte k pije) n rdu Sion je i Crkv Uspenj presvete Bogorodice u lizini je i st rohri nsk jermensk crkv
76

Biblijski. N rdu Sion je io gr d Jevusej koji je D vid osvojio K d je gr d osvojen n zv n je D vidovim gr dom Sion je im o i drug i lijsk zn enj k o: Boiji gr d J hvin gr d Sveto rdo Prem Novom z vetu, Isus je odr o govor n Sionskoj gori pozn t k o Besed n gori. Sionsk gor se po Novom z vetu predstvlj i k o mesto iskupljenih ljudi i sim ol novog sp senj Sveti Sv n Sionskoj gori. Sveti S v je prilikom svog prvog hodo u Svetu zemlju sa patrijarhom Atanasijem iz Jerusalimske patrijar ije, bio veliki d rod v c m n stir i crk v p je i kuu gde se z il poslednj Hristov veer Sionsk Gornic gde se z il T jn veer ) kupio od S r cen i pl tio je zl tom i sre rom koje je do io od kr lj R dosl v N Sionu je kupio i zemlji te z srpski m n stir podig o je i Crkvu Svetog Jov n koju e z jedno s kuom m n stirom d riv ti k o metoh L vri Svetog S ve Osveenog U krst kim r tovim i crkv i ku m n stir su poru eni N jverov tnije su je z p lili templ ri u poslednjem krst kom r tu O novili su je fr njevci u 14 Veku (1355. godine) To je mesto poslednjeg odmor svetog Stef n

77

Crkv Uspenj presvete Bogorodice na Sionskoj Gori


Prepoznatljiva po plavoj kupastoj kupoli sa etiri male ugaone kule i visokom kulomzvonikom, neoromanska crkva Uspenj presvete Bogorodice dominira Sionskom Gorom. To je velika nemaka Benediktanska crkva od belog kamena koja oznaava mesto na kom je Bogorodica zaspala dormitio) Izgraena je na zemlji koju je Turski sultan poklonio nemakom Kajzeru Vilhelmu II 1898. godine prilikom kajzerove posete Jerusalimu. Kajzer ju je poklonio nemakom Dru tvu Svete Zemlje. Temelj je postavljen 1900. i gradnja je zavr ena 1910. , kad je i osve tena (10. aprila). Arhitekta je bio Heinrich Renard. Nakon Hristove smrti prema hri anskom predanju njegova majka se preselila na Sionsku Goru, gde je ivela do svoje smrti Brdo je u rzo postalo sveto mesto a raspoloive informacije nagove tavaju da je na tom mestu moda postojala jo u IV veku nove ere. Izvesno je da je negde u estom veku na ovom mestu izgraena velika azilika koja je kasnije postala ru evina Kad su do li Krsta i izgradili su crkvu sa kapelama posveenim Bogorodiinom Uspenju i Tajnoj veeri
78

Sada nja crkva o uhvata Kapelu Uspenja i Opatiju Uspenja. U glavnom delu crkve nalazi se lepi podni mozaik koji prikazuje horoskopske znake i imena svetaca i proroka. Mozaik u kupoli prikazuje Hrista kako prima Marijinu du u U apsidi se nalazi zlatni mozaik Madone i Deteta u Vizantijskom stilu iz 1939. godine. U kripti se nalazi skulptura usnule Marije od slonovae dok su zidovi ukra eni slikama Starozavetnih ena ukljuujui Evu Juditu, Rutu i Jestiru. U prostorijama na meuspratu se nalaze ostaci prethodnih crkava est krunih kapela je ukra eno zlatom

Sionska Gornica (Soba Tajne Veere)


Sionska Gornica je prostorija na drugom spratu koja o eleava veliku sobu gde je Isus jeo Poslednju Veeru sa svojim uenicima Nalazi se direktno iznad Davidovog groba i u blizini Crkve Uspenja presvete Bogorodice na Sionskoj Gori. Autentinost Lokacija Poslednje Veere nije poznata a Bi lijski izve taji pruaju malo podataka Ne moe da ude u sada njoj odaji koja je izgraena u 12 veku Meutim mogue je da se ova odaja nalazi iznad ili u blizini izvornog mesta Poslednje Veere i/ili Duhova

79

Ispod poda zgrade su Vizantijski i Rimski plonici a temelji potiu najdalje iz II veka na e ere Mogue je da se mala crkva Boija koja je postojala na Sionskoj Gori 130 g na e ere spomenuo ju je Epifanije Kiparski) nalazila na ovom mestu. Opasnost i progonstva iskljuuju da su Hri ani izmislili novo sveto mesto u II veku n.e., pa ako je aktivna crkva postojala 130. g. mora da je bila vana ve neko vreme - moda zato to je so a Tajne veere ila u lizini U to do a to je io imuan kraj i mogue je da je ogati hri anin otvorio vrata svog doma i dao da se koristi kao crkva. Istorija. Crkva na Sionskoj Gori je rekonstruisana u IV veku nove ere kad su progonstva hri ana prestala i tada je bila poznata pod imenom Gornja Apostolska Crkva. Ovaj naziv se meutim odnosio na ispunjavanje apostola Svetim Duhom na Duhove, a ne na Poslednju Veeru to se takoe odigralo u gornjoj prostoriji Dela apostolska 1:13; 2:1). Prema predanju, gornja soba u kojoj su se apostoli napunili Svetim Duhom nalazila se na Sionskoj Gori, kad ju je pomenuo Kiril Jerusalimski. U V veku crkva se pominjala kao Sion majka svih crkava i negde u to vreme je poela da se povezuje sa mestom odravanja Tajne veere To se izgleda temeljilo na loginom zakljuku: po to su se Duhovi i Poslednja Veera desili u gornjoj odaji o a dogaaja su se odigrala u istoj prostoriji.

80

Vizantijska crkva je uni tena u poaru 614 godine tokom napada Persijanaca i ponovo 965. godine. Bila je u ru evinama kad su stigli Krsta i koji su je izabrali kao jednu od stanica na pokajnikoj litiji koja je prethodila konanom napadu na grad u julu 1099 godine Sionsku Gornicu koju danas poseuju hodoasnici su izgradili krsta i u 12 veku kao deo Crkve Svete Marije Sionske. Krsta ka crkva je postala jedna od Jerusalimskih dika, ali je ponovo propala nakon poraza Krsta a Od sredine 13 veka ostaci crkve su kradeni za graevinski materijal Graevinu su zatim ponovo o novili Franjevci u 14 veku i koristili je kao Franjevaki manastir sve do 1522 g. Otomani su preo razili prostoriju u damiju 1524 Njih je manje zanimala hri anska tradicija ovog mesta od groba cara Davida (Proroka Davida u muslimanskoj tradiciji) na donjem nivou. Poseta. U Sionsku Gornicu se dolazi sa glavnog puta na Sionskoj gori, kroz ulaz sa iljastim lukom zatim niz stepeni te koje se nalazi odmah levo u dvori tu Dvori te je deo graevine koja je jednom ila skloni te za hodo asnike pa turska kua a sada jevrejska jeiva talmudska kola za mlade Jevreje koju pohaaju oso e od najmlae do i do ranih 20-ih). Sionska gornica je privlana preteno prazna pravougaona prostorija sa stu ovima i ukr tenim svodom Kapiteli na stu ovima potiu uglavnom iz 12 veka i u gotskom su stilu. Na zidu odmah desno od vrata
81

postoje tragovi oje iz 14 veka Istoni deo je prvo itno imao oltar i pevnicu ali su oni uni teni kad je izgraena kupola iznad Davidovog groba na donjem nivou. Odaja je zadrala odlike damije ukljuujui o novljene otomanske prozore od obojenog stakla sa arapskim natpisima i ukra eni mihra Takoe postoje i dve arapske ukrasne ploe u zidu i levantska kupola Stepeni te u jugozapadnom uglu odaje vodi dole u Davidov gro Kupolu nad stepenicama podravaju mermerni stu ovi sa upeatljivim kapitelom koji prikazuje pelikana kako kljucka roditeljeve grudi, simbol do roinstva i rtve u hri anskoj umetnosti Stepenice kraj minareta vode na krov s kog se prua lep pogled na Maslinovu Goru i dalje.

Davidov Grob
Ispod so e Tajne veere na donjem spratu krsta ke graevine nalaze se male odaje koje se po tuju kao Davidov grob. Glavna odaja je prazna osim konotafa (praznog groba) prekrivenog tkaninom. Ovo mesto je po prvi put oznaeno kao Davidov gro u 11 veku a u 15 veku je spojeno sa damijom po to muslimani smatraju Davida jednim od pravih proroka. Uprkos nedavnim sumnjama u autentinost gro a ovo je jedno od
82

najpo tovanijih jevrejskih svetih mesta Ovo je naroito vailo od 1948-1967. godine kad je Stari grad bio pod Jordanskom kontrolom. Kako je Zapadni zid bio nepristupaan za Jevreje, dolazili su ovde da se mole. I danas se ulazna sala koristi kao sinagoga. Od IV do XV veka gro se poistoveivao sa Duhovima i Bogorodiinom smru a prema predanju ovde je Hrist prao noge uenicima nakon poslednje veere Evanelje po Jovanu 13:1-17)

indlerov grob
Pravo nizbrdo od Sionske kapija, put se odvaja levo pored pored Komore Holokausta, malog muzeja koji uva seanje na hiljade jevrejskih zajednica koje su nacisti zbrisali s lica zemlje. Preko puta na kraju staze je hri ansko gro lje Tu se nalazi gro Nemca Oskara indlera indler je io industrijalac koji je za vreme Drugog svetskog rata, davao sve od sebe da koristi jevrejske zarobljenika kao radnike u svojoj tvornici. Na taj nain je spasao preko 1 000 ljudi od logora smrti Postao je simbol borbe protiv Holokausta i pre smrti, 1974 godine traio je da ude sahranjen u Jerusalimu. Pria o njemu je ispriana u uspe nom filmu Stivena Spil erga indlerova lista 1993. godine.

83

Batenska grobnica
Ba tenska gro nica je alternativa za Crkvu Svetog groba kao stvarno mesto Hristovog groba.Otkrivena je 1867. godine i posebno je popularna kod protestanata kao mesto molitve. Istorija. U 19 veku odreeni roj uenjaka je osporavao da je Crkva Svetog Groba pravo mesto Isusovog raspea i sahrane Ba tenska gro nica je otkrivena 1867 godine i u rzo je identifikovana kao mesto na kom je Hrist sahranjen, najveim delom z og svoje lokacije u tom podruju koja je identifikovana kao Kalvarija Jo jedan inilac koji je i ao u njenu korist je otkrie gro nice akona Nonnusa (svetac) u blizini crkve Svetog Stefana, koji je pomenuo Svetu grobnicu. Anglikanska crkva je je podrala ovo mesto kao mesto Hristove sahrane i Gordonov grob je postao Ba tenska gro nica Crkva je u meuvremenu povukla svoju formalnu podr ku ali veliki deo protestantskog sve tenstva i dalje identifikuje Ba tensku gro nicu kao Hristov grob.

84

Autentinost Lako je uoiti za to je Ba tenska gro nica popularan lokalitet za protestantsko sve tenstvo - oito je locirana izvan zidina nalazi se pored mesta koje lii na lo anju odgovara onome ta zami ljamo kad itamo izve taje iz Evanelja i mnogo je lak e moliti se ovde nego u prepunoj sveta Crkvi Svetog Groba. Ali da li je Ba tenska gro nica stvarno Hristov gro ? Osnovni razlog za to ljudi misle da jeste je to rani izve taji o sahrani na primer Jevrejima 13:12) opisuju da je Hrist stradao izvan grada A danas se Ba tenska grobnica nalazi izvan grada, dok je Crkva Svetog groba unutar gradskih zidina. Meutim Irod Agripa je 41-44 godine pro irio gradske zidine i tek tada obuhvatio mesto na kom se nalazi Sveti Grob, tako da su se oba mesta nalazila izvan grada u Hristovo vreme. Meutim naunici se generalno slau da Ba tenska grobnica nije pravo mesto Isusove sahrane. Prema Deromu Marfiju O'Konoru Jerome MurphyO'Connor): nemogue je da je ovo stvarno mesto na kom je Hrist sahranjen. Strunjak za Svetu Zemlju Dr. Karl Rasmusen Dr Carl Rasmussen) istie: mislim da je Crkva Svetog Groba verovatnije mesto Hristove sahrane. Jedan pro lem sa Ba tenskom gro nicom je to potie iz pozno Starozavetnog doba (9-7. vek pne). Prema tome
85

nije ila novi gro (Matej 27:60; Jovan 19:41) u vreme raspea Poseta. Oblik lobanje na Gordonovoj Kalvariji, ili barem velike one duplje, mogu se razaznati na litici stene. Ba tenska gro nica se nalazi oko 100 metara zapadno od lo anje Gro nica je oznaena znacima na vi e jezika i drvenim vratima sa reima na engleskom jeziku: On nije ovde - vaskrsao je. Vrata i prozori na fasadi groba verovatno datiraju iz Vizantijskih ili Krsta kih vremena U gro nici se nalaze dve odaje jedna pored druge. Ovakva konfiguracija je tipina za gro nice iz 9-7. veka pne (gvozdeno doba) na ovim prostorima.

86

Manastir krsta
Manastir Krsta je usamljeni Vizantijski manastir koji se nalazi izvan Starog Grada. Njegovo ime se temelji na predanju da manastir stoji na mestu na kom je raslo drvo od koga je napravljen Hristov krst. U petom veku je na ovom mestu stajala crkva, ali su je razorili Persijci 614 godine pne U dana njoj crkvi se vidi deo originalnog podnog mozaika pored glavnog oltara. Dana nji manastir je izgraen u 11 veku. Izgradili su ga pravoslavni monasi sa Svete Gore uz finansijsku pomo Gruzijskog kralja Njegovi visoki zidovi odraavaju njegov neizvestan opasan poloaj izvan gradskih zidina Do 14. veka manastir je postao centar Gruzijske zajednice u Jerusalimu Meutim Grka Pravoslavna Patrijar ija je preuzela manastir pre 1685 Jednostavna kupola je jedno od najlep ih o eleja crkve Vredi videti i freske, koje su ponovo oslikane u 17. veku po uzoru na originale iz 13 veka i prikazuju uo iajenu

87

kom inaciju hri anskih paganskih i svetovnih prizora U malom muzeju izloene su manastirske dragocenosti. Manastir je aktivan, ali posetiocima je dozvoljeno da slobodno tumaraju po manastirskom kompleksu i zavire u manastirski ivot

88

Literatura i izvori
1. "The DK Eyewitness Jerusalem, Israel, Petra & Sinai Travel Guide", Dorling Kindersley Publishers Ltd, 2010. 2. Barry Cunliffe, JeromeMurphy-OConnor, "The Holy Land", Oxford Archaeological Guides, Fifth Edition, 2008. 3. http://sr wikipedia org/wiki/ 4. http://sr wikipedia org/wiki/ : 5.http://en.wikipedia.org/wiki/Church_of_the_Holy_Sep ulchre 6. http://www.atlastours.net/holyland/jerusalem.html 7.http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist+Infor mation/Discover+Israel/Cities/Jerusalem.htm 8. http://allaboutjerusalem.com/ 9. http://wikitravel.org/en/Jerusalem 10. http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem 11. http://www.putovanja.info/forum/topic/7959jerusalem/ 12. http://pravoslavlje.spc.rs/broj/1037/tekst/crkvavaskrsenja-u-jerusalimu/print/lat
89

13. http://sr.wikipedia.org/sr-el/Crkva_Svetog_Groba

90