You are on page 1of 37

Raunarski hardver Matine ploe 3.

deo

Danijel abarkapa, Tehnika kola abac

Sabirnice matinih ploa

Sabirnice matinih ploa


Sabirnice, magistrale (eng.-bus) su viziki vodovi, veze ili konekcije meu komponentama matine ploe kojima se prenose podaci ili signali Sabirnice se definiu prema nainu prenosa podataka kao paralelne ili serijske; Poslednje generacije raunara favorizuju serijski prenos podataka Karakteristike sabirnica su:
o Propusni opseg (ili brzina) koja se obino izraava u Gb/s ili GB/s a ree u Mb/s i MB/s o Frekevencija takt-signala (izraava se u MHz ili GHz)

Savremeni raunari imaju najmanje tri tipa sabirnica i svaka komponenta je povezana sa nekom od njih; ipset je most meu razliitim tipovima sabirnica Sabirnice su hijerarhijski definisane pa postoje one sa vedim i manjim propusnim opsezima, viim i niim frekvencijama itd....
3

Sabirnice matinih ploa


Osnovni tipovi sabirnica na dananjim matinim pliama su:
a) FSB (Front Side Bus) ili CPU sabirnica

b) PCI (Peripheral Component Interconnect) sabirnica


c) *AGP (Accellerated Graphic Port) sabirnica d) PCIe (PCI Express) e) *ISA (Industry Stanadard Architecture) f) *AMR (Audio Modem Riser) i *CNR (Communication Networking Riser) i *ACR (Advanced Communication Riser)

Na savremenim matinim ploama postoje slotovi ili podnoja za kartice (grafika, zvuna, TV ...) kojima se one povezuju sa matinom ploom putem sabirnica * - Sabirnice koje predstavljaju zastarele standarde Dananje matine ploe uglavnom koriste PCIe sabirnice
4

FSB sabirnica
FSB sabirnica je glavna sabirnica matine ploe najvedeg propusnog opsega i esto se naziva External Clock FSB sabirnicu koristi CPU ip za prenos podataka od/ka ke memoriji, RAM memoriji ili NorthBridge ipu FSB sabirnica koristi paralelni prenos podatka irine 64-bita, odreene frekvencije i propusnog opsega, to jako zavisi od kombinacije CPU-ipset na matinoj ploi FSB je tip sabirnice koju koristi Intel na svojim ploama, a pored nje Intel koristi jo i QPI (QuickPath Interconnect) i DMI (Direct Media Interface) koje su tip serijskog point-to-point prenosa AMD na svojim matinim ploama koristi sline tehnologije sabirnica, sa oznakama HT (Hyper Transport) ili UMI (Unified Media Interface), koju karakteriu sline frekvencije i brzine kao i kod Intel ploa

FSB sabirnica
Najede se za komunikaciju ke memorija i CPU jezgra (ili jezgara) koristi ultra-brza back-side magistrala, dok se veza CPU i sporije RAM memorije ostvaruje front-side sabirnicom

FSB sabirnica
Glavna karakteristika FSB sabirnice je njen propusni opseg (bandwidth) prenosa podataka ili broj bitova koji se moe preneti u jedinici vremena FSB propusni opseg se rauna kao proizvod irine sabirnice, frekvencije takt-signala (FSB clock) i broja prenosa podataka tokom jednog takt-signala (koji je obino 4 kod Intel CPU a 2 kod AMD CPU ipova) Primer: za Core 2 Quad Mobile CPU, koji koristi 64-bitnu FSB i FSB clock od 266MHz dobija se propusni opseg: 8B x 266MHz x 4/takt = 8512MB/s Kao drugu karakteristiku FSB sabirnice, proizvoai navode njenu frekvenciju (FSB clock)
7

FSB sabirnica-propusni opseg


FSB (Front Side Bus) kod Intel procesora se rauna kao System bus*4=Efektivna FSB frekvencija (400 MHz, 533 MHz, 800 MHz, 1066 MHz, 1333 MHz ili 1600 MHz kod novijih matinih ploa) Propusni opseg FSB sabirnice se rauna kao: FSB (Efektivna)*8 /1024 = XX GB/s System Bus, FSB Bus i Internal (CPU) Bus nemaju iste frekvencije i funkcije i treba praviti razliku meu njima System Bus je osnovna sabirnica na matinoj ploi i ima frekvencije 100/133/266MHz, dok se interni CPU takt dobija kao proizvod sistemske sabirnice i mnoitelja, npr. za CPU internog takta od 2.5GHz se dobija kao: 2.5GHz=100MHz x 25
8

DMI sabirnica (Intel)

UMI sabirnica (AMD)

PCI sabirnica
PCI sabirnica je bila zamena za spori ISA standard PCI koristi 32 ili 64-bitni paralelni prenos podataka

Verzije PCI sabirnice:


PCI 1.0 (1992 g.), 33 MHz, 133MB/s, +5V signalizacija sa slota PCI 2.0 (1993 g.) specifikacije PCI slota i konektora PCI 2.1 (1995 g.), 66MHz, 266MB/s PCI 2.3 (2002 g.) +3.3V signalizacija sa slota PCI-X v.1 i v.2 (za servere), 64-bitna, (266MHz ili 2.15GB/s) i (533MHz ili 4.3GB/s) o Mini-PCI (za laptop raunare) PCI kartice se koriste kao grafike, zvune, mrene, TV itd.... o o o o o

11

PCI sabirnica
Propusni opseg 32-bitne PCI sabirnice se rauna kao 66.6MHz x 4B(32b)=266MB/s PCI sabirnica koristi 32 ili 64-bitni paralelni prenos podataka Podrana PnP (Plug&Play) tehnika, svi raspoloivi PCI slotovi na ploi su ravnopravni, kartica se moe postaviti u bilo koji PCI slot Nema nikakvih dodatnih podeavanja za PCI kartice (sva podeavanja su iz BIOS-a) Dananje matine ploe jo uvek imaju najede jedan ili dva PCI slota zbog kompatibilnosti sa starijim karticama PCI sabirnicu de vrlo brzo potpuno zameniti PCIe standard

12

PCI sabirnica-tipovi slotova


Prve generacije PCI kartica koristile su 5V napon za signalizaciju sa slota, dok se od PCI 2.3 standarda za napajanje kartica koristi napon od 3.3V, mada najvedi broj PCI kartica koriste oba napona za svoj rad Razvijeno je nekoliko tipova slotova za PCI kartice, u zavisnosti od toga da li se radi o 32-bitnim ili 64-bitnim karticama, kao i u zavisnosti od toga da li je kartica 3.3V ili 5V Da bi se obezbedila kompatibilnost oba tipa kartica, usvojen je i standard Universal PCI slota, u koji mogu da se postave kartice oba napona PCI-X slotovi se koriste na serverima i radnim stanicama i koristi iskljuivo 64-bitni paralelni prenos podataka

13

PCI -slotovi i kartice

Tipovi slotova za 32/64-bitne PCI kartice


14

PCI-slotovi i kartice

Universal PCI kartica

D-Link mrena PCI kartica


16

PCI kartica-slotovi

17

PCI kartica-slotovi

Adaptec 32bit 5V PCI SCSI kontrolerska karta

18

PCI-X kartica

PCI-X GigabitEthernet karta

19

AGP sabirnica
AGP sabirnica je bila iskljuivo namenjena za grafike karte AGP koristi 32-bitni paralelni prenos podataka sa frekvencijama do 533MHz AGP sabirnica je povezana sa MCH ili NorthBridge ipom Vie se ne koristi u dananjim matinim ploama i zamenjena je brzom PCIe sabirnicom Verzije AGP sabirnice: o AGP x1 (66 MHz, 266MB/s) o AGP x2 (133MHz, 533MB/s) o AGP x4 (266MHz, 1GB/s) o AGP x8 (533MHz, 2.1GB/s), to je 10x bre od PCI sabirnice

20

AGP grafika karta

21

AGP sabirnica
AGP grafike karte tipa x1 i x2 za svoj rad koristile su napon sa slota od 3.3V, dok su kartice x4 i x8 koristile napon od 1.5V Prve ploe sa AGP slotovima dozvoljavale su postavljanje iskljuivo 3.3V kartica, a da bi se reio problem kopatibilnosti sa 1.5V karticama standardizovana su 3 tipa AGP slotova:
Univerzalni (podrava 3.3V i 1.5V grafike karte)

3.3V slot AGP


1.5V slot AGP

1998 g. objavljen je AGP Pro standard za nove 3D grafike karte vedih snaga, koji se odlikovao duim slotom i vedim brojem pinova; ovaj tip slota bio je kompatibilan sa prethodnim verzijama AGP slotova (bilo koju 3.3/1.5V karticu je bilo mogude ubaciti u ovaj slot)
22

AGP grafika kartica - slotovi

23

AGP grafika kartica - slotovi

24

PCIe sabirnica
PCIe predstavlja tredu generaciju razvoja PCI sabirnice i danas je standardno zastupljena na svim matinim ploama Za razliku od prethodnih sabirnica, PCIe koristi serijsku komunikaciju velike brzine za prenos podataka tipa point-topoint (komunikacija izmeu dva ureaja) PCIe prenos se zasniva na linijama, vodovima (lanes) koje se mogu grupisati radi vedeg propusnog opsega PCIe se sastoji od 1-16 linija i broj linija koji se koristi u komunikaciji obeleava se sa x , (npr. PCIe x4 sadri 4 linije) Za grafike karte obino se koristi ultra-brza PCIe x16 sabirnica ili kombinacija dva brza PCIe slota, dok se za sporije kartice (zvuna, mrena, modem....) koriste sabirnice sa manjih brzina (PCIe x1, x2 ili x4)
25

PCIe sabirnica
PCIe prenos podataka se tokom vremena razvijao kroz nekoliko standarda Verzije PCIe sabirnice su: PCIe v.1.0 2.5GHz, 250MB/s po liniji (x1) PCIe v.2.0 5GHz, 500MB/s po liniji (x1) PCIe v.3.0 8GHz, 1GB/s po liniji (x1) PCIe v.4.0 16GHz, 2GB/s po liniji (x1)
Primer: PCIe x16 v.3.0 ima maksimalni teorijski propusni opseg od 16GB/s (1GB/s x 16 linija) Dananje matine ploe najede imaju kombinacije PCIe slotova ver.2 i ver.3 (verzija 4 se jo uvek u pripremi i njena primena se oekuje tokom 2014/15 g.)
26

PCIe sabirnica-nain rada


Linija je dvosmerna, full-duplex, serijska komunikacija velikog propusnog opsega; podaci mogu istovremeno da se alju i primaju, i za svaki smer se definise zaseban protok podataka PCIe x16 i x8 sabirnice se direktno povezuju sa CPU ipom ili NorthBridge ipsetom, dok se PCIe x1, x2 i x4 povezuju sa SouthBridge ipsetom

27

PCIe sabirnica
Kljuno poboljanje koje donosi PCIe sabirnica je vedi propusni opseg, to je postignuto slanjem podataka bit-po-bit mnogo vedim brzinama nego to je to kod paralelnog prenosa; kod serijskog prenosa nema problema sa sinhronizacojom podataka, kao to je to sluaj kod paralelnog prenosa PCIe omogudava hot-plugging i hot-swapping (zamena kartica dok je raunar ukljuen), manju potronju i manje profile slotova sa manje kontakata (pinova) na njima; PCIe kartica koristi napone sa matine ploe od 3.3V i 12V za napajanje PCIe slotovi na matinim ploama su razliite duine i vai kompatibilnost napred (kartica PCIe x1 se moe ubaciti u bilo koji PCIe slot vede brzine npr. X4, x8 ili x16; kartica x16 ne moe se koristiti na slotu manje brzine npr. X8 ili x1 itd...) Na boljim matinim ploama postoje po dva PCIe x16 slota da bi se omogudio CrossFire (AMD) ili SLI (nVidia) uvdojeni reim rada kartica
28

PCIe x1

PCIe x16
PCIe x1

PCIe x1
PCIe x8 PCI

PCIe x4

PCIe sabirnica-slotovi

30

PCIe slotovi - poreenje

31

Nove matine ploe-instalacija do 4 grafike karte

ISA sabirnica
ISA sabirnica je postojala na prvim generacijama IBM desktop raunara (1981 g.) kao 8-bitna, da bi kasnije bila proirena na 16-bitni paralelni prenos podataka Radila je na frekvenciji od 8.33MHz i propusni opseg joj je za dananje pojmove bio izuzetno mali (do 8MB/s) Kasnije je uveden unapreeni ISA standard (EISA) koje je radio takoe na 8.33MHz ali je bio 32-bitni, pri emu je ISA slot imao po 2 reda pinova ISA kartice su se napajale naponima od +12V, -12V, +5V i -5V i to su jedine kartice koje su koristile negativne napone ISA standard je odavno prevazien i danas se ne proizvode matine ploe sa ovim slotovima; koriste se jos ponegde u industrijskim raunarima
33

ISA sabirnica

AMR, CNR i ACR sabirnica


AMR, CNR i ACR sabirnice su postojale na pojedinim matinim ploama ranijih generacija; slotovi su bili malog formata i bili su predvieni iskljuivo za mrene karte, modeme i zvune karte Cilj je bio koristiti to jeftinije HSP (Host Signal Processing) kartice koje kontrolie iskljuivo CPU ip; takve kartice su softverski kontrolisane i nemaju na sebi napredniju kontrolersku elektroniku pa su jeftine za proizvodnju; poto CPU preuzima kontrolu rada ovih kartica, performanse CPU ipa su neznatno slabije AMR, ACR ili CNR kartice su opcione, i esto su se isporuivale uz same matine ploe Najede su matine ploe imale samo jedan tip ovih slotova, najede ili samo CNR ili samo AMR slot Standardi AMR, CNR i ACR sabirnica danas su prevazieni
35

AMR, CNR i ACR sabirnica

AMR, CNR slotovi