‫ﺑﻪ ﭘﺎس ﺧﻮن ﻫﺎي رﻳﺨﺘﻪ ﺷﺪه‪ ،‬ﺗﻦ ﻫﺎ و روان ﻫﺎي ﺷﻜﻨﺠﻪ و ﺗﺒﺎه ﮔﺸﺘﻪ از داغ ﺟﻬﻞ و ﺧﺮاﻓﺎت‬

‫و ﺗﻘﺪﻳﻢ ﺑﻪ ﻫﻤﺔ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي آزاده و از ﺟﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ اي ﻛﻪ در راه رﻫﺎﺋﻲ ﺑﺸﺮﻳﺖ از ﭼﻨﮕﺎل‬
‫ﻣﺬﻫﺐ‪ ،‬اﻳﻦ ﺑﻼي ﺳﺨﺖ ﺟﺎن و ﻣﺨﻮف‪ ،‬ﻛﻮﺷﻴﺪه و ﻣﺒﺎرزه ﻛﺮده اﻧﺪ‬

‫در ﺿﻤﻦ از هﻤﻪ دوﺳﺘﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺮا در ﺗﻬﻴﮥ ﻣﻨﺎﺑﻊ‪ ،‬ﻃﺮح روﯼ ﺟﻠﺪ‪ ،‬ﻏﻠﻂ ﮔﻴﺮﯼ‪ ،‬و‬
‫اﻣﻮر ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼﺎپ اﻳﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ اﺷﮑﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻳﺎرﯼ ﮐﺮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﺻﻤﻴﻤﺎﻧﻪ ﺗﺸﮑﺮ‬
‫ﺳﻴﺎﻣﮏ ﺳﺘﻮدﻩ‬
‫ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﻢ‬

‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪة‬
‫اﺳﻼم‬
‫ﺟﺮﻳﺎن ﭘﻴﺪاﻳﺶ و ﺷﻜﻞ ﮔﻴﺮي ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻲ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻮاده‪،‬‬
‫و دوﻟﺖ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫ﺟﻠﺪ اول‬

‫ﺳﻴﺎﻣﻚ ﺳﺘﻮده‬

‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪة اﺳﻼم )ﺟﻠﺪ اول(‬
‫ﺳﻴﺎﻣﻚ ﺳﺘﻮده‬
‫وﻳﺮاﺳﺘﺎر‪ :‬اﻣﻴﺪ آزادي‬
‫ﭼﺎپ اول‪ ،‬آﻣﺮﻳﻜﺎ )‪ 1000 ،(2005‬ﻧﺴﺨﻪ‬
‫ﭼﺎپ دوم‪ ،‬اﻳﺮان )‪ (2008‬زﻳﺮ زﻣﻴﻨﻲ‪،‬‬

‫؟ ﻧﺴﺨﻪ‬

‫ﻛﻠﻴﻪ ﺣﻘﻮق ﺑﺮاي ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫آدرس ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‪:‬‬

‫‪CEES‬‬
‫‪Siamac Sotudeh‬‬
‫‪pobox 55338 300 borough dr.‬‬
‫‪scarborough On. M1P-4Z7‬‬
‫‪canada‬‬
‫‪Tel: 310-358-9991‬‬
‫‪ssconect@yahoo.com‬‬
‫‪www.siamacsotudeh.com‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬

‫ﭘﻴﺸﮕﻔﺘﺎر‬

‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم‬
‫ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﺎﻫﻤ‪Ĥ‬ﻫﻨﮓ‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ ‪ ,‬ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺪوى و ﺗﻨﺎﻗﺾ ﻣﻴﺎن آﻧﺪو‬
‫‪..................................‬‬
‫‪..........‬‬

‫ﻓﺼﻞ اول‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ‬
‫اوﻟﻴﻦ ﺗﻤﺪﻧﻬﺎ‬

‫‪7‬‬

‫ﭘﺎدﺷﺎﻫﻰ ﻫﺎى ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﻰ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫‪12‬‬

‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن در ﮔﺬرﮔﺎه ﺗﺠﺎرت ﺷﺮق و ﻏﺮب‬

‫‪17‬‬

‫‪-1‬ﭘﺎدﺷﺎﻫﻰ ﺻﺒﺎ در ﺟﻨﻮب‬

‫‪- 2‬ﭘﺎدﺷﺎﻫﻰ ﻧﺒﺎﺗﻴﻮن در ﺷﻤﺎل‬
‫راﻫﻬﺎي ﺗﺠﺎري ﻗﺒﻞ از ﻛﺸﻒ راه درﻳﺎﻳﻰ ﺟﺪﻳﺪ‬

‫‪22‬‬
‫‪26‬‬

‫ﻛﺸﻒ راه درﻳﺎﺋﻰ ﺟﺪﻳﺪو ورود ﻗﺪرﺗﻬﺎى ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ‬

‫‪30‬‬

‫اﻓﻮل ﭘﺎدﺷﺎﻫﻰ ﻫﺎى ﺑﺎﺳﺘﺎن در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫‪34‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎ‬

‫‪37‬‬

‫ﻓﺼﻞ دوم‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺪوى‬
‫ﺟﺰﻳﺮه اى در ﻣﻴﺎن اﻗﻴﺎﻧﻮس‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬

‫‪39‬‬

‫زﻧﺪﮔﻰ ﺑﺪوي و ﻗﺒﻴﻠﻪ اى در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫‪42‬‬

‫ﻛﻼن ﻳﺎ ﺣ‪‬ﻰ ﻳﻚ واﺣﺪ ﺳﻴﺎﺳﻰ _ ﻧﻈﺎﻣﻰ‬

‫‪44‬‬

‫آﻳﺎ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﺣﻰ ﻳﻚ واﺣﺪ ﺧﻮﻧﻰ ﺑﻮد؟‬

‫‪50‬‬

‫آﻳﺎ ﺣﻰ در اﺳﺎس ﻳﻚ اﺗﺤﺎد ﺳﻴﺎﺳﻰ_ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺑﻮد؟‬

‫‪61‬‬

‫ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﺎﻫﻤ‪Ĥ‬ﻫﻨﮓ‬

‫‪64‬‬

‫ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺷﺘﺮاﻛﻰ و ﻣﺎدرﺗﺒﺎر اﻋﺮاب‬

‫‪69‬‬

‫رواﺑﻂ ﺑﺮون ﻫﻤﺴﺮى در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫‪83‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎ‬

‫‪87‬‬

‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن در ﺟﺮﻳﺎن ﮔﺬار‬
‫ﭼﮕﻮﻧﺔ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺳﺮﻛﻮﺑﮕﺮ ﺟﺎﻣﻌﺔ ﻃﺒﻘﺎﺗﻲ در ﺟﺎﻣﻌﺔ دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ‬
‫و ﺑﺪوي ﻋﺮب ﺷﻜﻞ ﻣﻴﮕﻴﺮﻧﺪ‬
‫‪.................................‬‬

‫‪.........‬‬
‫‪ -1‬ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ و ﺗﻜﺎﻣﻞ آن در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫‪....................‬‬

‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﺎﻧﻮاده در دل ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه رﺷﺪ‬
‫ﻣﻴﻜﻨﺪ‬

‫‪91‬‬

‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ و ﺗﺒﺎر ﭘﺪرى‬

‫‪97‬‬

‫ﻛﺸﻤﻜﺶ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﻓﺮزﻧﺪ‬

‫‪102‬‬

‫ﻗﺎﻧﻮن ﻋﺪه اﺳﻼم‬

‫‪109‬‬

‫ازدواج و ﺗﻤﻠﻚ زن‬

‫‪112‬‬

‫اﺳﻴﺮ ﻛﺮدن زن‬

‫‪112‬‬

‫ﺧﺮﻳﺪ زن‬

‫‪117‬‬

‫دوﺳﺖ دﺧﺘﺮ ﻳﺎ ﻧﻜﺎح ﺻﺪﻳﻘﻪ‬

‫‪120‬‬

‫اﺳﻼم و ﻧﻜﺎح ﺻﺪﻳﻘﻪ‪ ،‬از ﭼﻨﺪ ﺷﻮﻫﺮي ﺗﺎ ﭼﻨﺪ زﻧﻲ‬

‫‪127‬‬

‫ازدواج اﺷﺘﺮاﻛﻰ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﺷﻮﻫﺮى ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ‬

‫‪130‬‬

‫ازدواج ﺑﻌﻞ و ﺑﺮدﮔﻰ زن ﻋﺮب‬

‫‪137‬‬

‫آزادى ﺟﻨﺴﻰ ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم‬

‫‪141‬‬

‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﻚ ﻫﻤﺴﺮ‬

‫‪148‬‬

‫اﺳﻼم و اﺧﻼﻗﻴﺎت ﺧﺎﻧﻮاده ﭘﺪرﺳﺎﻻر‬

‫‪158‬‬

‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻔﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي زن زﻣﺎﻧﻲ ﻧﻨﮓ ﺑﻮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﺗﻘﻮا ﻣﻴﺸﻮد‬

‫‪158‬‬

‫ﻓﺤﺸﺎي آزاد ﻣﻜﻤﻞ ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﻚ ﻫﻤﺴﺮص‬

‫‪166‬‬

‫ازدواج آزاد و ﻓﺤﺸﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ‬

‫‪175‬‬

‫اﺳﻼم ﻣﺮوج ﻓﺤﺸﺎي اﺟﺒﺎري در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫‪179‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎ‬

‫‪193‬‬

‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‬
‫ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮاده در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻬﺎد ﻗﺒﻴﻠﻪ‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﻋﺮﺑﻰ ﺧﻮد را از ﻗﻴﺪ و ﺑﻨﺪ ﻗﺒﻴﻠﻪ آزاد ﻣﻰ ﻛﻨﺪ‬
‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﭘﺪرﺳﺎﻻر در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮاده در دل ﻗﺒﻴﻠﻪ رﺷﺪ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ‬
‫اﻧﺘﻘﺎم ﺧﻮﻧﻰ ﻳﺎ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﺧﻮن ﺑﻬﺎ در اﺳﻼم‬
‫اﻧﺘﻘﺎل ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫واﺑﺴﺘﮕﻲ دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ ﺑﺪوي در ﺑﺮاﺑﺮ واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻫﺎي ﻫﻴﺮارﺷﻴﻚ ﻃﺒﻘﺎﺗﻲ‬
‫ﻣﺠﺎزات ﻗﺼﺎص و دﻳﻪ در ﻓﻘﻪ اﺳﻼﻣﻲ‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﺧﻮن ﺑﻬﺎ و اﺿﻤﺤﻼل آن در ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ‬

‫‪197‬‬
‫‪198‬‬
‫‪201‬‬
‫‪208‬‬
‫‪208‬‬
‫‪212‬‬
‫‪221‬‬
‫‪225‬‬

‫ﺧﺎﻧﻮاده و ﻧﻬﺎد دوﻟﺖ‬

‫‪227‬‬

‫ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﺟﻨﺴﻰ‬

‫‪229‬‬

‫ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺑﺠﺎى ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى‬

‫‪229‬‬

‫ﻣﺤﺎرم ﺟﻨﺴﻰ در ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﻣﺎدرﺗﺒﺎر‬

‫‪229‬‬

‫ﻣﭽﺎز ﺑﻮدن درون ﻫﻤﺴﺮى در اﺳﻼم‬

‫‪234‬‬

‫از ﻣﻴﺎن رﻓﺘﻦ ﺑﺮون ﻫﻤﺴﺮي در اﺳﻼم‬

‫‪236‬‬

‫ازدواج ﺑﺎ ﻧﺎﻣﺎدري و ﻧﺎدﺧﺘﺮي و ﻣﻨﻊ آن در اﺳﻼم‬

‫‪239‬‬

‫ازدواج ﺑﺎ زن ﭘﺴﺮ‬

‫‪249‬‬

‫رﻫﺎﺋﻰ ﺧﺎﻧﻮاده از ﺣﺸﻮ و زواﺋﺪ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺗﻮﺳﻂ اﺳﻼم‬

‫‪253‬‬

‫ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ ﻫﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ازدواج ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم‬

‫‪259‬‬

‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ارث و ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕﻰ‬

‫‪262‬‬

‫ارث ﺑﺮدن زﻧﺎن در اﺳﻼم‬

‫‪269‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎ‬

‫‪271‬‬

‫‪ -2‬ﻧﻬﺎد ﻣﺬﻫﺐ‬
‫ﺧﺪاي واﺣﺪ و ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ‬
‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬

‫‪273‬‬

‫‪.............................‬‬
‫‪.......‬‬

‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬
‫ﻣﺬﻫﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى و اﻋﺮاب ﺑﺪوى‬
‫ﻧﻬﺎد دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرى ﺧﺪاى واﺣﺪ ﺑﺠﺎى دﻣﻜﺮاﺳﻰ ﺧﺪاﻳﺎن‬

‫ﭼﺮا ﻣﺤﻤﺪ در ﻣﻜﻪ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﺪ‬
‫آﻳﺎ ﻧﻈﺮات ﻣﺤﻤﺪ در زﻣﺎن ﺧﻮد ﭘﻴﺸﺮو ﺑﻮده اﻧﺪ؟‬
‫دﻳﺪﮔﺎﻫﻬﺎى ﻋﻠﻤﻰ "ﺟﺎﻫﻠﻴﺖ" در ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﻘﺎﻳﺪ ﺧﺮاﻓﻰ ﻣﺤﻤﺪ‬
‫ﻣﺎﺗﺮﻳﺎﻟﻴﺴﻢ ﺑﺪوى در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﺪه آﻟﻴﺴﻢ ﺧﺮاﻓﻰ‬

‫‪301‬‬
‫‪311‬‬
‫‪313‬‬
‫‪313‬‬

‫ﻣﻜﻪ دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ ﺗﺮﻳﻦ ﺷﻬﺮ ﺟﻬﺎن‬

‫‪323‬‬

‫ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻣﺮگ و ﺣﻴﺎت در ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب ﺑﺪوي‬

‫‪328‬‬

‫اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎى ﻋﻠﻤﻰ و ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎدﮔﻰ ﻗﺮان از ﻋﺼﺮ ﺧﻮﻳﺶ‬

‫‪351‬‬

‫ﻣﺤﻤﺪ و ﻣﺬاﻫﺐ دﻳﮕﺮ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳﺖ‬

‫‪367‬‬

‫ﻣﺸﺘﺮﻛﺎت ﻗﺮان و ﻣﺬاﻫﺐ دﻳﮕﺮ ﺳﺎﻣﻰ‬

‫‪372‬‬

‫ﻳﺎداﺷﺘﻬﺎ‬

‫‪387‬‬

‫ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬
‫ﻣﺬﻫﺐ و ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﻲ ﺟﺪﻳﺪ در ﺟﺎﻣﻌﺔ ﺑﺪوي‬

‫ﻣﺬﻫﺐ و ﺳﻘﻮط اﺧﻼﻗﻲ ﻫﻮﻟﻨﺎك ﺑﺸﺮ در آن‬

‫‪391‬‬

‫اﺧﻼﻗﻴﺎت اﺳﻼﻣﻰ در ﺑﺮاﺑﺮ اﺧﻼﻗﻴﺎت ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺪوى‬

‫‪393‬‬

‫ﺷﺎدﻛﺎﻣﻰ و ﻟﺬت ﻃﻠﺒﻰ از زﻧﺪﮔﻰ و ﺛﺮوت‬

‫‪395‬‬

‫ﺷﺮاب ﺧﻮارى در ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب‬

‫‪399‬‬

‫ﻟﺬت ﺟﻮﺋﻰ ﺟﻨﺴﻰ و روﺣﻴﻪ آزاد ﻣﻨﺸﻰ در ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب ﺑﺪوى‬

‫‪402‬‬

‫ﻛﺮاﻣﺖ در ﻣﻴﺎن ﺑﺪوﻳﺎن و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻌﻨﺎى آن در اﺧﻼﻗﻴﺎت اﺳﻼﻣﻰ‬

‫‪407‬‬

‫ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻮﻛﻞ در اﺳﻼم و اﺳﺘﻐﻨﺎء در ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب‬

‫‪411‬‬

‫ﻣﺬاﻫﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى در ﻣﻴﺎن اﻗﻮام دﻳﮕﺮ‬

‫‪413‬‬

‫ﻓﺮد اﻳﺪه آل در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺪوى ﻋﺮب‬

‫‪418‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎ‬

‫‪423‬‬

‫ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬
‫دﻣﻜﺮاﺳﻲ ﻫﺎي ﻣﻜﻪ و ﻣﺪﻳﻨﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﺮاﻓﻪ ﻫﺎي‬
‫ﻣﺤﻤﺪ‬
‫ﻣﺤﻤﺪ از ﻣﻜﻪ ﻓﺮار ﻣﻴﻜﻨﺪ‬
‫ﺧﺪاى ﺳﻠﻄﻪ ﮔﺮ ﻣﺤﻤﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﺪاﻳﺎن ﺗﺤﻤﻞ ﮔﺮاى اﻋﺮاب‬
‫اﻫﻤﻴﺖ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻰ و ﺗﻮرﻳﺴﺘﻰ ﻣﻜﻪ‬
‫آﻳﻪ ﻫﺎى ﺷﻴﻄﺎﻧﻰ‬

‫‪425‬‬
‫‪431‬‬
‫‪435‬‬
‫‪439‬‬

‫ﻣﺮگ اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ و ﺑﻴﺪﻓﺎع ﺷﺪن ﻣﺤﻤﺪ‬

‫‪443‬‬

‫داﺳﺘﺎن ﺟﻨﻴﺎن ‪ ,‬ﻣﻌﺮاج و رم‬

‫‪449‬‬

‫ﮔﺸﺎﻳﺶ ﺑﺰرگ‬

‫‪454‬‬

‫درﻫﺎى ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺮوى ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎز ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ‬

‫‪454‬‬

‫ﭼﺮا ﻓﻘﻂ اﻓﺮادى از ﻗﺒﺎﻳﻞ اوس و ﺧﺰرج ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻰ ﭘﻴﻮﻧﺪﻧﺪ‬

‫‪459‬‬

‫ﻛﺸﺎﻛﺶ ﻗﺪرت در ﭘﺲ ﻛﺸﻤﻜﺶ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺧﺪاى واﺣﺪ‬

‫‪464‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎ‬

‫‪477‬‬

‫ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ‬
‫ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎي ﻗﺪرت در ﻣﺪﻳﻨﻪ‬
‫ﻧﻘﺶ ﺳﺮﻛﻮب و ﺧﺸﻮﻧﺖ در اﺳﺘﻘﺮار ﻣﺬاﻫﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى‬

‫‪479‬‬

‫ﻣﺤﻤﺪ در ﻣﺪﻳﻨﻪ‬

‫‪483‬‬

‫ﭼﺮا ﻳﻬﻮدﻳﺎن ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺴﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻠﺐ ﻧﺸﺪﻧﺪ‬

‫‪488‬‬

‫ﻣﺨﺎﻟﻘﻴﻦ ﻣﺤﻤﺪ در ﻣﺪﻳﻨﻪ‬

‫‪501‬‬

‫ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻮاداران ﺧﻮد را در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻣﺘﺤﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‬

‫‪507‬‬

‫ﻗﺮادداد ﻣﺪﻳﻨﻪ‬

‫‪511‬‬

‫ﻣﺘﻦ ﻗﺮارداد ﻣﺪﻳﻨﻪ‬

‫‪516‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎ‬

‫‪541‬‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬

‫‪543‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ اﻋﻼم‬

‫‪549‬‬

‫ﭘﻴﺸﮕﻔﺘﺎر‬

‫اﺳ ﻼم ﺑ ﺎ ﻓ ﺘﺢ ﻳﻤ ﻦ و ﺷ ﺎم‪ ،‬ﺗﻨ ﺎﻗﺾ ﻣﻴ ﺎن ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﺪوى و‬
‫ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﭘﻴﺸ ﺮﻓﺘﻪ را و ﺑ ﺎ ﺷﻜﺴ ﺖ دادن اﻳ ﺮان و ﺑﻴ ﺰاﻧﺲ‪ ،‬ﺗﻨ ﺎﻗﺾ‬
‫ﺧﻮد ﺑﺎ ﺟﻬﺎن ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ را ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻨ ﺎﻗﺾ ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺗﻜﺎﻣ ﻞ‬
‫ﻧﺎ هﻢ ﺁهﻨﮓ ﻧﻴﺮوهﺎى ﻣﻮﻟﺪﻩ در ﺧﻮد ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و در آ ﻞ‬
‫ﺟﻬ ﺎن ﺑ ﻮد‪ .‬ﺗﻨ ﺎﻗﺾ ﻣﻴ ﺎن دﻧﻴ ﺎى ﻓﻘ ﺮ و دﻧﻴ ﺎى ﺛ ﺮوت ‪ .‬ﺗﻨ ﺎﻗﺾ ﻣﻴ ﺎن‬
‫اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﺪوى آ ﻪ در روﻳ ﺎى ﭼﻨ ﮓ اﻧ ﺪاﺧﺘﻦ ﺑ ﺮ ﺛ ﺮوت ﺳ ﺮزﻣﻴﻨﻬﺎى‬
‫اﻓﺴﺎﻧﻪ اى ﺑﻰ ﺗﺎﺑﻰ ﻣﻴﻨﻤ ﻮد و اﻧﺴ ﺎن ﻣﺘﻤ ﺪن آ ﻪ ﺣﺘ ﻰ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﺪوى‬
‫ﻧﻴﺰ از ﻋﻄﺶ ﺳﻴﺮى ﻧﺎ ﭘﺬﻳﺮ ﺳ ﻠﻄﻪ و آﻨﺘ ﺮﻟﺶ در اﻣ ﺎن ﻧﺒ ﻮد‪ .‬در ﻳ ﻚ‬
‫ﺳﻮ ﻧﻴﺮوى وﺣﺸﻰ ‪ ،‬ﻣﺘﻬﻮر و ﻣﺸﺘﺎق ﻋﺮب ﺑ ﺪوى ﻗ ﺮار داﺷ ﺖ و در‬
‫ﺳ ﻮى دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺮوى ﻓﺎﺳ ﺪ‪ ،‬ﭘ ﺮ از ﺗﻨ ﺎﻗﺾ و از رﻣ ﻖ اﻓﺘ ﺎدﻩ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﻣﺘﻤﺪن‪.‬‬
‫ﭼﻪ ﺧﻮد اﻳ ﻦ ﺗﻨﺎﻗﻀ ﺎت و ﭼ ﻪ ﺷ ﻴﻮۀ وﺣﺸ ﻴﺎﻧﻪ و ﺑﺮﺑﺮاﻧ ﮥ ﺣ ﻞ‬
‫ﺁﻧﻬﺎ هﺮ دو از ﻧﺘ ﺎﻳﺞ ﺷ ﻮم ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠ ﻪ هﻤ ﻴﻦ‬
‫ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ و ﻣﻴ ﻞ ﺳ ﻴﺮﯼ ﻧﺎﭘ ﺬﻳﺮ ﺑ ﻪ ﮔﺴ ﺘﺮش ﺁن ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ‬
‫ﺑﺰرﮔﺘ ﺮﻳﻦ ﻗ ﺪرﺗﻬﺎى ﺟﻬ ﺎن ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرى رم و ﺷﺎهﻨﺸ ﺎهﻰ‬

‫‪٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﻳ ﺮان ه ﺮ دو را‪ ،‬هﻤﺰﻣ ﺎن ﺑ ﺎ ﻋ ﺮوج اﺳ ﻼم‪ ،‬ﺑ ﻪ اوج ﺑﺤ ﺮان و‬
‫اﺿﻤﺤﻼل ﺧﻮﻳﺶ ﮐﺸﺎﻧﺪﻩ ﺑﻮد‪ .‬هﺮ دوى ﺁﻧﻬﺎ ﺑ ﺎ ﻣﺎﻟﻴﺎﺗﻬ ﺎى آﻤﺮﺷ ﻜﻦ و‬
‫ﺟﻮر و ﻇﻠﻢ هﺎى ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺧﻮد ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺁﺧﺮﻳﻦ رﻣﻖ اﺗﺒﺎع ﺧ ﻮد را‬
‫آﺸﻴﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ زﻳﺮ ﻓﺸﺎر آﺸﻤﻜﺶ هﺎ و زد و ﺧﻮرده ﺎى داﺧﻠ ﻰ‬
‫ﺑﺮ ﺳﺮ ﻗﺪرت‪ ،‬ﺧﻮد ﻧﻴﺰ از رﻣﻖ اﻓﺘﺎدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﺎ اﻧ ﺪك ﺿ ﺮﺑﻪ اى از‬
‫ﭘﺎى در ﻣﻰ ﺁﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻰ دﻟﻴﻞ ﻧﺒﻮد آﻪ ه ﺮ دوى ﺁﻧﻬ ﺎ زﻳ ﺮ ﺿ ﺮﺑﺎت ﻧﻴﺮوه ﺎى ﺗ ﺎزﻩ‬
‫ﻧﻔﺲ و ﺟﻮان اﻗﻮام ﺑ ﺪوى آ ﻪ در اﺷ ﺘﻴﺎق دﺳ ﺖ اﻧ ﺪاﺧﺘﻦ ﺑ ﺮ ﺛﺮوﺗﻬ ﺎى‬
‫اﻓﺴﺎﻧﻪ اى‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ را از هﺮ ﻃ ﺮف ﻣ ﻮرد ﺣﻤﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﻗ ﺮار دادﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻪ ﺁﺳﺎﻧﻰ از ﭘﺎى در ﺁﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺑﺘ ﺪا اﻗ ﻮام ﺑﺮﺑ ِﺮ اروﭘ ﺎ‪ ،‬اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرى رم ﻏﺮﺑ ﻰ را ﻃ ﯽ‬
‫ﻗﺮﻧﻬ ﺎﯼ ﺳ ﻮم و ﭼﻬ ﺎرم زﻳ ﺮ ﺣﻤ ﻼت ﺧ ﻮد ﻗ ﺮار دادﻩ و ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم در‬
‫اواﺋ ﻞ ﻗ ﺮون ﭘ ﻨﺠﻢ )‪ ۴١٠‬م‪ (.‬رم را ﺑ ﻪ ﺗﺼ ﺮف ﺧ ﻮد در ﺁوردﻧ ﺪ‪ ،‬و‬
‫ﺑﻌﺪ ﺑﺪوﻳﺎن ﻋﺮب ﻃﻰ ﻳﻚ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻧﺒﺮدهﺎى آﻮﺗ ﺎﻩ و ﺑ ﺮق ﺁﺳ ﺎ در ﻗ ﺮن‬
‫هﻔ ﺘﻢ ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ه ﺎى وﺳ ﻴﻊ اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرى اﻳ ﺮان و رم ﺷ ﺮﻗﻰ را‬
‫ﻣﺘﺼ ﺮف و ﻣ ﻮرد ﭼﭙ ﺎول ﺧ ﻮد ﻗ ﺮار دادﻧ ﺪ‪ .‬اﻳﻨﻬ ﺎ ه ﺮ دو ﺑﻔﺎﺻ ﻠﮥ‬
‫‪ ٢٠٠‬ﺳﺎل اﺗﻔ ﺎق اﻓﺘﺎدﻧ ﺪ‪ .‬ﺳ ﻘﻮط اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرﯼ رم ﺑﺪﺳ ﺖ اﻗ ﻮام ﺑ ﺪوﯼ‬
‫ﺷ ﻤﺎل ﺑﻬﻤ ﺎن اﻧ ﺪازﻩ ﻏﻴ ﺮ ﻣﻨﺘﻈ ﺮﻩ و ﺗﮑﺎﻧﺪهﻨ ﺪﻩ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﺳ ﻘﻮط‬
‫اﻣﭙﺮاﻃﻮرﯼ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ اﻳﺮان ﺑﺪﺳﺖ اﻗﻮام ﺑﺪوﯼ ﻋﺮب‪.‬‬

‫‪٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻃﻰ اﻳﻦ دو ﺗﺤﻮل ﺗﻜﺎن دهﻨﺪﻩ و ﻋﻈﻴﻢ ﺗﺎرﻳﺨﻰ هﺮ ﭼﻨﺪ ﭘ ﻮزۀ‬
‫دو ﻗ ﺪرت ﺑ ﺰرگ ﺟﻬ ﺎﻧﻰ آ ﻪ ﺑ ﺮ ﺑﺨ ﺶ اﻋﻈ ﻢ ﺟﻬ ﺎن ﺷ ﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷ ﺪﻩ‬
‫ﺳﺮورى ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ ﺑ ﻪ ﺧ ﺎك ﻣﺎﻟﻴ ﺪﻩ و ﻃﻮﻣ ﺎر ﺳ ﻴﺎﻩ ﺟﻨﺎﻳ ﺎت و ﻗﺘ ﻞ و‬
‫ﻏﺎرت هﺎﻳﺸﺎن در هﻢ ﭘﻴﭽﻴﺪﻩ ﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‪ ...‬و اﻣﺎ‪ ،‬از درون وﻳﺮاﻧ ﻪ ه ﺎى‬
‫اﻳﻨﺪو ‪ ،‬دو ﻧﻴﺮوى ﺳﻴﺎهﺘﺮ و ﺟﻨﺎﻳﺘﻜﺎرﺗﺮ دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺖ و اﺳ ﻼم ﻗ ﺪ‬
‫ﺑﺮ اﻓﺮاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺎﻟﺐ ﺁﻧﻜﻪ‪ ،‬ه ﺮ دوى ﺁﻧﻬ ﺎ‪ ،‬ﭼ ﻪ ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺖ و ﭼ ﻪ اﺳ ﻼم‪ ،‬اﺑﺘ ﺪا‬
‫ﺑﺎ ﭼﻬ ﺮۀ ﺻ ﻠﺢ ﻃﻠ ﺐ و ﻇ ﺎهﺮا ه ﺪاﻳﺘﮕﺮ‪ ،‬ﻗ ﺪم ﺑ ﻪ ﻣﻴ ﺪان ﮔﺬاردﻧ ﺪ‪ .‬اﻣ ﺎ‬
‫هﻤﻴﻦ آ ﻪ ﺑ ﺮ ﺗﻮﺳ ﻦ ﻗ ﺪرت ﺳ ﻮار ﺷ ﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺑﻴﺮﺣﻤ ﻰ و ﻗ ﺪرت ﺗﻤ ﺎم ‪،‬‬
‫ﺁﻧﭽﻨ ﺎن آ ﻪ ﻧﻈﻴ ﺮ ﺁن در ﺗ ﺎرﻳﺦ دﻳ ﺪﻩ ﻧﺸ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺮ روى اﺟﺴ ﺎد‬
‫ﻗﺮﺑﺎﻧﻴﺎﻧﺸﺎن ﺗﺎﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﺗﺎﺧﺘﻨﺪ و ﺳﻮﺧﺘﻨﺪ و وﻳﺮان آﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫زﻳﺮ ﭘﺮﭼﻢ اﻳﻦ دو ﻧﻴﺮوى ﺳﻴﺎﻩ ﻣﺬهﺒﻰ ﺑﻮد آﻪ هﻨﺮ‪ ،‬ﻣﻮﺳﻴﻘﻰ‪،‬‬
‫ﺷﻌﺮ‪ ،‬ﻓﻠﺴ ﻔﻪ‪ ،‬ﻋﻠ ﻢ‪ ،‬ﺁزادى‪ ،‬اﻧﺴ ﺎﻧﻴﺖ‪ ،‬اﺧ ﻼق‪ ،‬زﻳﺒ ﺎﺋﻰ و ﺧﻼﺻ ﻪ ه ﺮ‬
‫ﺁن ﭼﻴ ﺰ ﻣﺜﺒﺘ ﻰ آ ﻪ ﺑﺸ ﺮ ﺗ ﺎ ﺑ ﻪ ﺁﻧ ﺮوز ﻃ ﯽ ه ﺰارﻩ ه ﺎ ﺑ ﺮاى ﺧ ﻮد‬
‫اﻧﺪوﺧﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ ،‬وﻳ ﺮان و ﻟﮕ ﺪ ﻣ ﺎل و ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ‪ ،‬ﺟﻬ ﺎن وارد ﻋﺼ ﺮ‬
‫ﺗﺎرﻳﮏ ﻗﺮون وﺳﻄﻰ و ﺳﻠﻄﻪ ﺳﻴﺎﻩ و ﺗﺒﺎﻩ ﮐﻨﻨﺪۀ ﻣﺬهﺐ ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻣ ﺎ اﻳ ﻦ وﻳﺮاﻧ ﯽ و ﻋﻘ ﺐ ﮔ ﺮد ﻣ ﻮﻗﺘﯽ ﺑ ﻮد و اﻧﺴ ﺎن ﻣﺘﻮﻗ ﻒ‬
‫ﻧﮕﺸﺖ‪ .‬آﺎروان ﻋﻠﻢ‪ ،‬هﻨﺮ‪ ،‬ﺁزادى‪ ،‬داﻧﺶ و اﺧ ﻼق و اﻧﺴ ﺎﻧﻴﺖ آ ﻪ در‬
‫ﭼﻨﮕ ﺎل ﻣ ﺬهﺐ ﺑ ﺮاى ﻳ ﻚ دورﻩ از ﭘﻴﺸ ﺮوى ﺑ ﺎز اﻳﺴ ﺘﺎدﻩ و ﺣﺘ ﯽ ﺑ ﻪ‬
‫ﻋﻘﺐ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ازﻳﻚ ﺗﻮﻗﻒ آﻮﺗﺎﻩ‪ ،‬دوﺑﺎرﻩ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ زﻳ ﺮ ﺿ ﺮب‬

‫‪۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺗﺎزﻳﺎﻧﻪ ﮔﺰﻣﻪ هﺎى ﻣﺴﺠﺪ و دﻳﺮ و آﻠﻴﺴ ﺎ‪ ،‬وﻟ ﯽ ﺑﻬﺮﺣ ﺎل‪ ،‬ﺑ ﻪ راﻩ ﺧ ﻮد‬
‫اداﻣ ﻪ داد‪ .‬وﻟ ﻰ اﻳﻨﺒ ﺎر‪ ،‬آ ﺎروان ﻋﻠ ﻢ وﺁزادى ﻧ ﺎﮔﺰﻳﺮ ﺑ ﻪ ﺷ ﻮرش ﺑ ﺮ‬
‫ﻋﻠﻴﻪ ﻣﺬهﺐ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺗﺪارك ﻓﻜﺮى و ﻋﻤﻠﻰ اﻳﻦ ﺷ ﻮرش در اروﭘ ﺎ ﭼﻨ ﺪ ﺻ ﺪ ﺳ ﺎل‬
‫ﻃﻮل آﺸﻴﺪ‪ ،‬و ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ زﻳ ﺮ ﺷ ﻌﻠﻪ ه ﺎى ﺳ ﻮزان اﻧﻘﻼﺑ ﺎت‬
‫ﺿ ﺪ ﻣ ﺬهﺒﻰ و ﺿ ﺪ دﻳﻜﺘ ﺎﺗﻮرى ﻗ ﺮون ‪ ١٨‬و‪ ١٩‬ﺑ ﻪ ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم ﺧ ﻮد‬
‫رﺳ ﻴﺪ‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺴ ﺖ دﺧﺎﻟ ﺖ ﻣ ﺬهﺐ در زﻧ ﺪﮔﻰ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ‬
‫ﻣﺮدم را ﺑﺮاى هﻤﻴﺸﻪ از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدارد‪.‬‬
‫اﻣ ﺎ اﻳ ﻦ اﻧﻘﻼﺑ ﺎت‪ ،‬در ﺷ ﺮق و آﺸ ﻮرهﺎى ﻣﺴ ﻠﻤﺎن ﻳ ﺎ اﻧﺠ ﺎم‬
‫ﻧﮕﺮﻓ ﺖ و ﻳ ﺎ ه ﺮ ﺑ ﺎر آ ﻪ ﺁﻏ ﺎز ﺷ ﺪ ﺑ ﻪ دﻟﻴ ﻞ ﺿ ﻌﻒ داﺧﻠ ﻰ و دﺧﺎﻟ ﺖ‬
‫ﺧ ﺎرﺟﻰ ﻧﻴﻤ ﻪ ﺗﻤ ﺎم ﻣﺎﻧ ﺪ‪ .‬اآﻨ ﻮن‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ ﺑﺨﺸ ﻰ از ﺟﻬ ﺎن ﺳ ﻠﻄﻪ‬
‫ﻣ ﺬهﺐ را آﻨ ﺎر زدﻩ‪ ،‬و ﻳ ﺎ ﺣ ﺪاﻗﻞ دﺳ ﺖ ﺁﻧ ﺮا از ﻗ ﺪرت دوﻟﺘ ﻰ آﻮﺗ ﺎﻩ‬
‫آﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ دﻳﮕ ﺮ ﺁن ﺣﺘ ﻰ ﺑ ﻴﺶ از ﮔﺬﺷ ﺘﻪ در ﭼﻨﮕ ﺎل ﺳ ﻴﺎﻩ ﺁن‬
‫ﮔﺮﻓﺘ ﺎر ﺁﻣ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬آﻮﺗ ﺎﻩ آ ﺮدن دﺳ ﺖ ﻣ ﺬهﺐ از زﻧ ﺪﮔﻰ‬
‫ﻣ ﺮدم در آﺸ ﻮرهﺎى ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧ ﻪ ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳ ﻚ وﻇﻴﻔ ﻪ ﻋﺎﺟ ﻞ‪ ،‬و ﻣﺤ ﻮ‬
‫آ ﺮدن ﺁن از ﺻ ﺤﻨﻪ ﺣﻴ ﺎت ﺑﺸ ﺮى ﺑﻄ ﻮر آﻠ ﻰ هﻤﭽﻨ ﺎن در ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫ﺑﺸ ﺮﻳﺖ ﺑ ﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬اﻳ ﻦ وﻇﻴﻔ ﻪ اﻳﺴ ﺖ آ ﻪ اﻣ ﺮوز ﻳ ﺎ ﻓ ﺮدا ‪،‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﭘﺬﻳﺮد‪.‬‬
‫اﻣ ﺎ اﻳ ﻦ وﻇﻴﻔ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﻳ ﻚ ﺟﻨ ﺒﺶ روﺷ ﻨﮕﺮاﻧﻪ و‬
‫اﻧﻘﻼﺑ ﻰ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺧ ﻮد ﻣﺎﺳ ﺖ آ ﻪ اﻧﺠ ﺎم ﭘ ﺬﻳﺮ ﻣﻴﺒﺎﺷ ﺪ‪ .‬دوﻟ ﺖ ه ﺎى‬

‫‪۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺳ ﻜﻮﻻرو درراس ﺁﻧﻬ ﺎ دول اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴ ﺘﻰ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﺑ ﺎ‬
‫ﺗﺮورﻳﺴ ﺘﻬﺎى ﻣ ﺬهﺒﻰ را ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﺑ ﺎ ﻣ ﺬهﺐ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ‬
‫ﺧﻮد اﻳﻦ ﻣﺒﺎرزﻩ را ﻧﻴﺰ ﺑﺎزﻳﭽﻪ و ﺑﻬﺎﻧﻪ اى ﺑ ﺮاى ﭘ ﻴﺶ ﺑ ﺮد اه ﺪاف و‬
‫ﻣﻘﺎﺻﺪ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴﺘﻰ ﺧﻮﻳﺶ ﻗﺮار دادﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻄﻮرﻳﻜﻪ ﺗﺮورﻳﺴﻢ ﻣ ﺬهﺒﻰ‬
‫و ﺗﺮورﻳﺴﻢ دوﻟﺘﻰ ﺑﻪ دو روى ﻳﻚ ﺳ ﻜﻪ و ﺑ ﻪ وﺳ ﻴﻠﻪ اى ﺑ ﺮاى ﺗﻘﻮﻳ ﺖ‬
‫و ﭘﻴﺸﺒﺮد اﻣﻴﺎل ﭼﭙﺎوﻟﮕﺮاﻧﻪ و ﺿﺪ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫در واﻗ ﻊ ﻧﻴ ﺰ در ﻏ ﺮب‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﻗ ﺪرﺗﻬﺎى ﺳ ﺮآﻮﺑﮕﺮ‬
‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ دار از دل اﻧﻘﻼﺑﺎت ﺿﺪ ﻣﺬهﺒﻰ و ﺿﺪ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرى اروﭘ ﺎ ﺑ ﻪ‬
‫ﻗﺪرت رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ ﺳﻠﻄﻪ ﻣﺬهﺐ را ﺑ ﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻨ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﺧ ﻮ ِد ﺁﻧ ﺮا‬
‫هﻤﭽﻮن وﺳﻴﻠﻪ اى ﺑﺮاى ﺗﺤﻤﻴﻖ ﺗﻮدﻩ هﺎى ﻣ ﺮد ِم ﺗﺤ ﺖ آﻨﺘ ﺮل ﺧ ﻮﻳﺶ‬
‫ﻧﮕﺎﻩ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎﺋﻴﻜﻪ اﻣﺮوزﻩ ﺣﺘﻰ ﺑﻌﻀﺎ ﺳ ﻌﻰ در دﺧﺎﻟ ﺖ ﻣﺠ ﺪد ﺁن‬
‫در زﻧﺪﮔﻰ ﻣﺮدم و دوﻟﺖ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫در ﺷ ﺮق و در ﺳ ﺮزﻣﻴﻨﻬﺎى اﺳ ﻼﻣﻰ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬اﻳ ﻦ دول‬
‫اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴ ﺘﯽ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﺟﻨﺒﺸ ﻰ آ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎ ﻧﺸﺴ ﺘﻦ ﺑ ﺮ ﻣ ﻮج ﺁن ﺑ ﻪ‬
‫ﻗ ﺪرت رﺳ ﻴﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﮐﻤ ﮏ ﻧﮑﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﻣﻄ ﺎﻣﻊ‬
‫اﺳﺘﻌﻤﺎرﻳﺸ ﺎن ﺣﺘ ﻰ ﻣ ﺎﻧﻊ ﭘﻴﺸ ﺮوى ﺁن ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬اﻣ ﺮوزﻩ‪ ،‬ﻧ ﻪ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﺧﻮد ﻣﺬهﺐ‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻣ ﺎهﻴﺘﺶ‪ ،‬دوﺑ ﺎرﻩ ﺑ ﻪ ﺗﻬﺪﻳ ﺪى ﺟ ﺪى ﺑ ﺮ ﻋﻠﻴ ﻪ‬
‫ﺁزادﻳﻬ ﺎ و دﺳ ﺖ ﺁورده ﺎى ﺑﺸ ﺮى‪ ،‬ﭼ ﻪ در ﺷ ﺮق و ﭼ ﻪ درﻏ ﺮب‪،‬‬
‫ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺷ ﺪﻩ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﺑ ﺎ ﺁن ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺗﻮﺳ ﻂ ﻣﻌﺎرﺿ ﻴﻦ ﻗﻼﺑ ﻴﺶ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫ﺑﻬﺎﻧ ﻪ اى ﺑ ﺮاى ﺳ ﺮآﻮب ﺁزادﻳﻬ ﺎ و ﭘ ﻴﺶ ﺑ ﺮد ﻣﻄ ﺎﻣﻊ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴ ﺘﻰ و‬

‫‪۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺳ ﺮﮐﻮﺑﮕﺮ دول ﺑ ﻪ اﺻ ﻄﻼح ﺳ ﻜﻮﻻر ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﮔﺸ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬و اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ‬
‫ﺑ ﻴﺶ از ﭘ ﻴﺶ ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﺑ ﺮ ﻋﻠﻴ ﻪ ﻣ ﺬهﺐ را ‪ ،‬هﻤﭽﻨﺎﻧﻜ ﻪ هﻤﻴﺸ ﻪ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫وﻇﻴﻔﻪ اى ﻏﻴﺮ دوﻟﺘﻰ و ﺑﻪ اﻣﺮى آﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑﺪﺳ ﺖ ﻧﻴﺮوه ﺎى ﻣﺮدﻣ ﻰ ‪،‬‬
‫ﻣﺘﺮﻗﻰ و اﻧﻘﻼﺑﯽ اﻧﺠﺎم ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ ﺗﺒﺪﻳﻞ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻣ ﺎ ﻻزﻣ ﻪ ﻣﺒ ﺎرزﻩ اﺳﺎﺳ ﯽ ﺑ ﺎ ﻣ ﺬهﺐ ﻗﺒ ﻞ از ه ﺮ ﭼﻴ ﺰ ﻧﻘ ﺪ‬
‫اﺳﺎﺳﯽ ﺁﻧﺴﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻘ ﺪ هﺮﭼﻨ ﺪ در ﻣ ﻮرد ﻣﺴ ﺤﻴﺖ اﻧﺠ ﺎم ﮔﺮﻓﺘ ﻪ‪ ،‬وﻟ ﯽ‬
‫در ﻣ ﻮرد اﺳ ﻼم ه ﻢ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﻣﺤ ﻴﻂ ﺗ ﺮس و ﺧﻔﻘ ﺎﻧﯽ ﮐ ﻪ هﻤ ﻮارﻩ در‬
‫ﻣﺤﻞ زﻳﺴﺖ ﺁن ﺑﺮﻗﺮار ﺑﻮدﻩ‪ ،‬و هﻢ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻧﻔﻮذ ﻣﺬهﺐ ﺣﺘﯽ ﺑ ﺮ ذه ﻦ‬
‫ﺧﻮد روﺷﻨﻔﮑﺮان‪ ،‬هﻨﻮز ﺁﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ آﺘ ﺎب در هﻤ ﻴﻦ راﺳ ﺘﺎ ﺗ ﺪوﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ و ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺮ ﻣ ﻦ‬
‫ﻣﻴﺘ ﻮان ﮔﻔ ﺖ آ ﻪ ﻣﺸ ﺮوﺣﺘﺮﻳﻦ‪ ،‬ﻋﻠﻤ ﻰ ﺗ ﺮﻳﻦ و در ﺿ ﻤﻦ رﻳﺸ ﻪ اى‬
‫ﺗﺮﻳﻦ ﻧﻘﺪى اﺳﺖ آﻪ ﺗﺎآﻨﻮن‪ ،‬در ﻣ ﻮرد اﺳ ﻼم و ﭼﮕ ﻮﻧﮕﻰ ﺑ ﻪ ﻗ ﺪرت‬
‫رﺳﻴﺪﻧﺶ در ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮﻩ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﻴﺪ اﺳﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫اﻣﺮﺧﻄﻴﺮ روﺷﻨﮕﺮى در اﻳﻦ ﻣﻮرد آﻤﻜﻰ آﺮدﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮة ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم‬
‫ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﺎ ﻫﻤ‪Ĥ‬ﻫﻨﮓ‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ ‪ ،‬ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎده‬

‫‪٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻓﺼﻞ اول‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ‬

‫اوﻟﻴﻦ ﺗﻤﺪﻧﻬﺎ‬

‫ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮۀ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﮐﻪ از ﭼﻬﺎر ﻃﺮف ﺗﻮﺳﻂ ﺁﺑﻬﺎﯼ درﻳﺎﺋﯽ‬
‫ﻣﺤﺎﺻﺮﻩ و از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ راﻩ هﺎﯼ درﻳﺎﺋﯽ راﻩ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪،‬‬
‫در دوران ﺑﺎﺳﺘﺎن ﻳﮑﯽ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ ﺗﺠﺎرﯼ و ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﺟﻬﺎن‬
‫و ﻳﮑﯽ از ﺧﻄﻮط ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻣﻬﻢ ﻣﻴﺎن ﺷﺮق و ﻏﺮب ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ‬
‫ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮﻩ از ﻃﺮف ﺷﻤﺎل ﺑﻪ ﺧﻠﻴﺞ ﻓﺎرس و اﻣﭙﺮاﻃﻮرﯼ اﻳﺮان‪ ،‬از‬
‫ﺟﺎﻧﺐ ﺷﺮق و ﺟﻨﻮب ﺷﺮﻗﯽ ﺑﻪ درﻳﺎﯼ ﻋﺮﺑﯽ و اﻗﻴﺎﻧﻮس هﻨﺪ و از ﺁن‬
‫ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻪ ﮐﺸﻮرهﺎﯼ ﭼﻴﻦ و هﻨﺪ‪ ،‬از ﻃﺮف ﻏﺮب ﺑﻪ ﺁﺑﻬﺎﯼ درﻳﺎﯼ‬
‫ﺳﺮخ و ﮐﺸﻮرهﺎﯼ ﻣﺼﺮ و ﺣﺒﺸﻪ‪ ،‬و از ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﯽ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ درﻳﺎﯼ‬
‫ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ و ﻗﻠﻤﺮو اﻣﭙﺮاﻃﻮرﯼ روم راﻩ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﯽ ﺟﻬﺖ ﻧﻴﺴﺖ‬
‫ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺁن ﻣﻬﺪ ﺑﻌﻀﯽ از ﻗﺪﻳﻤﯽ ﺗﺮﻳﻦ ﺗﻤﺪن هﺎﯼ ﺑﺸﺮﯼ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ اﻳﻨﮑﻪ ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻘ ﺎت‪ ١‬اﻧﺠ ﺎم ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﻧﺸ ﺎن ﻣ ﯽ ده ﺪ‬
‫ﮐﻪ اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻗﺮﻳﺐ ‪ ۶‬ﺗﺎ ‪ ٨‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺳﺎل ﻗﺒﻞ ﻣﺤﻞ ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺒﺰ و ﺧﺮﻣﻰ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ∗‪ ،‬هﻤﭽﻨ ﻴﻦ ‪ ،‬ﻗ ﺪﻳﻤﻰ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺁﺛ ﺎر ﻳﺎﻓ ﺖ ﺷ ﺪﻩ در ﺟﻨ ﻮب ﻋ ﺮاق‬
‫آﻨ ﻮﻧﻰ از ﺣﻀ ﻮر ﺟﻮاﻣ ﻊ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ در اﻳ ﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ در ﺣ ﺪاﻗﻞ ‪ ٧‬ه ﺰار‬
‫ﺳﺎل ﭘﻴﺶ ﺣﻜﺎﻳﺖ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪ .‬از ﺁﻧﺠﺎﺋﻴﻜﻪ ﭘﻴﺪاﻳﺶ آﺸﺎورزى ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ‬
‫ﺑﺎر ﺑﻪ آﻢ و ﺑ ﻴﺶ ‪ ٨‬ه ﺰار ﺳ ﺎل ﻗﺒ ﻞ و داﻣ ﺪارى ﺑ ﻪ ‪ ٧‬ه ﺰار ﺳ ﺎل ﻗﺒ ﻞ‬
‫ﺑ ﺎز ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد‪ ،‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺟﻮاﻣ ﻊ ﻣﺰﺑ ﻮر ﻣﻴﺒﺎﻳﺴ ﺖ در ﻣﺮاﺣ ﻞ اوﻟﻴ ﻪ‬
‫آﺸﺎورزى و داﻣ ﺪارى ﺑﺴ ﺮ ﻣ ﻰ ﺑ ﺮدﻩ و ﺑﺼ ﻮرت ﻗﺒﺎﻳ ﻞ و آ ﻼن ه ﺎى‬
‫اﺷﺘﺮاآﻰ و ﻣﺎدرﺗﺒﺎ ِر ﻣﺎﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠ ﻪ ﺁﺛ ﺎر‬
‫ﺑﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧﺪﻩ از اﻳﻦ اﻗﻮام ﻳﻜ ﻰ ه ﻢ اﻳﻨﺴ ﺖ آ ﻪ در زﻣ ﺎن ﻣﺰﺑ ﻮر‪ ،‬ﻣﺮدﻣ ﻰ‬
‫آ ﻪ در ﺑﺨ ﺶ ه ﺎى ﺳ ﺎﺣﻠﻰ اﻳ ﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ از ﻗ ﺎﻳﻖ‬
‫ﺑﺮاى ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻃﻼق ﻧﺎم ﻋﺮﺑﻰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ زﺑ ﺎن ﻋﺮﺑ ﻰ‬
‫ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ در ﻃ ﻰ زﻣ ﺎن ﺑ ﻪ ﻣ ﺮدم ﺑ ﻮﻣﻰ اﻳ ﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺗﺤﻤﻴ ﻞ ﺷ ﺪﻩ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬ﻣ ﺎ ﻣﻴ ﺪاﻧﻴﻢ آ ﻪ در ﻧ ﻮار ﺟﻨ ﻮﺑﻰ ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪،‬‬
‫ﺟﺎﺋﻴﻜﻪ اﻣﺮوزﻩ آﺸﻮر ﻳﻤﻦ ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﻗﺪﻳﻤﻰ ﺗﺮﻳﻦ زﺑ ﺎن ﺷ ﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷ ﺪﻩ‬
‫ﺑﻪ دوران ﺳﺒﺎﺋﻴﺎن و ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﺁﻧﺎن در ﻗﺮن هﺸ ﺘﻢ ق‪ .‬م‪ .‬ﺑ ﺎز ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد‬
‫∗ ﻛﺸﻒ دﻧﺪان ﻳﻚ ﻣﺎﻣﻮت ﺑﻪ ﻃﻮل ‪ 2.5‬ﻣﺘﺮ در اﺑﻮﻇﺒﻲ و ﻓﺴﻴﻞ ﻫﺎي ﻳﺎﻓﺖ ﺷﺪه از اﺳﺐ ﻫﺎي درﻳﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻻك ﭘﺸﺖ‬
‫ﻫﺎي ﻏﻮل آﺳﺎ و ﺳﻮﺳﻤﺎرﻫﺎي ﻋﻀﻴﻢ اﻟﺠﺜﻪ در اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻫﻤﮕﻲ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ وﺟﻮد رودﻫﺎي ﭘﺮآب و ﺳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺧﻮش‬
‫آب و ﻫﻮا در اﻳﻦ ﻧﻘﻄﻪ از ﺟﻬﺎن‪ ،‬در ﮔﺬﺷﺘﻪ اي ﺑﺴﻴﺎر دور‪ ،‬ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫آﻪ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒﻞ ا ز زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻰ در اﻳ ﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ رواج داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬زﺑ ﺎن‬
‫ﺳ ﺒﺎﺋﻰ ﻳﻜ ﻰ از زﺑﺎﻧﻬ ﺎى اﻗ ﻮام ﺳ ﺎﻣﻰ ﺟﻨ ﻮﺑﻰ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺎ زﺑ ﺎن‬
‫ﻓﻨﻴﻘﻰ‪ -‬آﻪ ﺑ ﺮاى ﻳ ﻚ دورﻩ زﺑ ﺎن اﻗ ﻮام ﺳ ﺎﻣﻰ ﺷ ﻤﺎﻟﻰ را ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴ ﺪادﻩ‬
‫ى‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺷﺒﺎهﺘﻬﺎﻳﻰ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ ﻧﻴﺰ ﻗ ﺪﻳﻤﻴﺘﺮﻳﻦ اﺳ ﻨﺎد ﻧﻮﺷ ﺘﺎر ِ‬
‫ﺑﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧﺪﻩ از ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ آﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺁن ﺑﻪ هﺸﺘﺼﺪ ﺳﺎل ق‪ .‬م‪ .‬ﺑ ﺎز‬
‫ﻣﻰ ﮔﺮدد ﺑﻪ اﻳﻦ زﺑﺎن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑ ﺎ اﻓ ﻮل ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ﺳ ﺒﺎ در ﻗ ﺮن ‪ ۴‬ق‪ .‬م‪ ، .‬اﻳ ﻦ زﺑ ﺎن ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ‬
‫ﻧﻔ ﻮذش را از دﺳ ﺖ ﻣﻴﺪه ﺪ و ﺑ ﺪﻧﺒﺎل ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ه ﺎى ﺑﻌ ﺪى آ ﻪ‬
‫ﺟ ﺎى ﺳ ﺒﺎﺋﻴﺎن را ﻣ ﻰ ﮔﻴﺮﻧ ﺪ ﺑ ﻪ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ زﺑﺎﻧﻬ ﺎ "ﻣ ﺬاﺑﻰ"‪" ،‬ﻗﻄ ﺎﺑﯽ"‪ ،‬و‬
‫"ﺣﻀﺮاﻣﯽ"‪ ٢‬ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺁن ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫زﺑ ﺎن ﻋ ﺮﺑﻰ آ ﻪ ﺷ ﻜﻞ ﮔﻴ ﺮﯼ ﺁن ﺑ ﻪ ه ﺰارۀ اول ق‪ .‬م‪ .‬و‬
‫ﺣﺘﯽ ﻗﺒﻞ از ﺁن ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻌﺪهﺎ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﯽ و ﺑﺪﻧﺒﺎل اﻳ ﻦ‬
‫زﺑﺎﻧﻬﺎﺳﺖ ﮐﻪ راﻳﺞ ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﺮدم ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﮕﺮدد‪.‬‬
‫از ﺟﻤﻠ ﻪ در ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺷ ﻤﺎل ﻏﺮﺑ ﻰ در دوران ﻧﺒﺎﺗﻴ ﺎن‪ ،‬ﺗﻌ ﺪاد‬
‫آﻤﻰ از ﺳﺎآﻨﻴﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﻰ ﺻﺤﺒﺖ ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ آ ﻪ ازﺁن ﺗﺤ ﺖ‬
‫ﻋﻨ ﻮان "ﻋﺮﺑ ﻰ آﻬ ﻦ" ﻧ ﺎم ﻣ ﻰ ﺑﺮﻧ ﺪ‪ .‬ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن از ﺟﻤﻠ ﻪ از اوﻟ ﻴﻦ ﮔ ﺮوﻩ‬
‫هﺎﺋﻰ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ آﻪ وارد اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻌ ﺪ در ﺟﺮﻳ ﺎن ﺗﺠ ﺎرت‬
‫ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدﻧﺪ ‪.‬‬

‫‪١٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫هﻤﻴﻨﻄﻮر‪ ،‬در ﺳﺎﻟﻬﺎى ﭘﺎﻳﺎﻧﻰ ﻗﺮن ﻳﻜﻢ ق‪ .‬م‪ ، .‬در ﺟﺮﻳﺎن ﻧﻔ ﻮذ‬
‫ﻳﻮﻧﺎﻧﻴﻬﺎ و رﻣﻴﻬﺎ درﺑﺨﺸﻬﺎى ﻋﻤﺪﻩ اى ازﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻰ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻮرﻳﻪ زﺑﺎن ﻳﻮﻧﺎﻧﻰ وﻻﺗﻴﻦ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﻠﻤﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﮕﺮدد ‪.‬‬
‫ﺣﺘﻰ اﻣﺮوزﻩ هﻢ‪ ،‬در ﻣﻨﺎﻃﻖ دﻳﮕﺮﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‪ ،‬ﮔﺮوهﻬﺎى اﻗﻠﻴﺘ ﻰ‬
‫ﭘﻴﺪا ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ آﻪ ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻋﺮﺑ ﻰ از زﺑ ﺎن ﺑ ﻮﻣﻰ و ﻗ ﺪﻳﻤﻰ ﺧ ﻮد‬
‫در ﻣﺤﺎورات ﻣﻌﻤﻮﻟﻰ ﺧ ﻮﻳﺶ اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻴﻜﻨﻨ ﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ آﻠ ﺪاﻧﻴﻬﺎ‪ ،‬اراﻣﻨ ﻪ‪،‬‬
‫ﺁﺳﻮرﻳﺎن‪ ،‬ﺗﺮآﻤﻨﻬﺎ و ﭼﺮآﺲ هﺎ∗ از ﺷﺎﺧﻪ ﻗﻔﻘﺎزﻳﻬﺎ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣ ﺎل ‪ ،‬ﺧﻼﺻ ﻪ آ ﻼم اﻳﻨﻜ ﻪ‪ ،‬هﺮﭼﻨ ﺪ اﻃ ﻼق ﻧ ﺎم ﻋ ﺮب ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﺮدم اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ رواج زﺑ ﺎن ﻋﺮﺑ ﻰ در ﺁن از ﻣﻘﻄ ﻊ ﻣﻌﻴﻨ ﻰ از‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺒﻌﺪ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺗﺼﻮرآﺮد آﻪ ﻣﺮدم ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮﻩ‬
‫ﻋﺮﺑﻰ از اﺑﺘﺪا و در ﺗﻤ ﺎم ﻃ ﻮل ﺗ ﺎرﻳﺦ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ زﺑ ﺎن ﺻ ﺤﺒﺖ ﻣ ﻰ‬
‫آﺮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﻼوﻩ ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎﺋﻴﻜﻪ ﺑﺮاى ﻣﺪﺗﻰ ﻣﺪﻳﺪ اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﺤ ﻞ اﺗﺼ ﺎل‬
‫ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻰ ﻣﻴﺎن ﺷﺮق و ﻏﺮب و ﻣﺤﻞ ﮔ ﺬ ِر آ ﺎوران ه ﺎى ﺗﺠ ﺎرى ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا از ﻓﻨﻴﻘﻲ هﺎ و رﻣﻲ هﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ هﻨﺪي هﺎ و اﻳﺮاﻧﻴﺎن‪ ،‬و ﺣﺘ ﻰ‬
‫اﻓﺮﻳﻘﺎﺋﻴﺎن )ﺣﺒﺸﻪ( و آﻮﻟﻴﻬﺎ هﺮ ﻳﻚ ﺑﺎ زﺑﺎﻧﻬ ﺎى وﻳ ﮋﻩ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ‬
‫وارد و در ﺁن ﺳﺎآﻦ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻄﻮر آﻠﻰ ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ ﻋﺮﺑ ﻰ را در دوراﻧﻬ ﺎى ﺑﺴ ﻴﺎر ﻗ ﺪﻳﻢ و‬
‫ﻣﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒﻞ از ﻇﻬﻮر اﺳﻼم ﻣﻴﺘﻮان ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖ هﺎى زﻳﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ آﺮد‪:‬‬

‫‪C ircassians‬‬

‫∗‬

‫‪١١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫‪ -١‬ﺷ ﻬﺮهﺎ و ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ه ﺎى ﺟﻨ ﻮﺑﻰ در ﻳﻤ ﻦ‪ .‬ﺳ ﺎآﻨﻴﻦ اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻖ آﻪ اﺳﻜﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺑﻌﻀﺎ ﺷﻬﺮ ﻧﺸﻴﻦ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ از ﻟﺤ ﺎظ اﻗﺘﺼ ﺎدى‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﺮ از ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑ ﻮدﻩ و ﻋﻤ ﺪﺗﺎ ﺑ ﻪ آ ﺎر آﺸ ﺎورزى و‬
‫ﺗﺠﺎرت اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﺑﺨﺸ ﻬﺎى ﺷ ﻤﺎﻟﻰ آ ﻪ ﺳ ﻮرﻳﻪ‪ ،‬اردن‪ ،‬ﻓﻠﺴ ﻄﻴﻦ و اﺳ ﺮاﺋﻴﻞ‬
‫اﻣ ﺮوزى را در ﺑ ﺮ ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﻧﻴ ﺰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ‬
‫ﺟﻨﻮﺑﻰ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ وﺳﺎآﻨﻴﻦ ﺁن اﺳﻜﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺷﻬﺮ ﻧﺸ ﻴﻦ‬
‫ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ﻣ ﺮدم اﻳ ﻦ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﻧﻴ ﺰاز ﻃﺮﻳ ﻖ ﮐﺸ ﺎورزى‪ ،‬داﻣ ﺪارى و‬
‫ﺗﺠﺎرت روزﮔﺎر ﻣﻰ ﮔﺬراﻧﺪﻩ اﻧﺪ ‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﺑﺨ ﺶ ه ﺎى ﺧﺸ ﮏ و ﺑﺎدﻳ ﻪ ﻧﺸ ﻴﻦ داﺧﻠ ﻰ آ ﻪ ﻣﻴ ﺎن اﻳ ﻦ دو‬
‫ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ ﺑﺨ ﺶ اﻋﻈ ﻢ ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ را ﺗﺸ ﮑﻴﻞ ﻣ ﯽ دادﻩ اﻧ ﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ آﻪ ﺳﺎآﻨﺎن ﺁن را اﻗﻮام ﺻ ﺤﺮا ﮔ ﺮد و ﺑ ﺪوى ﻋ ﺮب ﺗﺸ ﻜﻴﻞ‬
‫ﻣﻴﺪادﻩ اﻧﺪ ﺑﺎ زﻧﺪﮔﻰ ﺷﺒﺎﻧﻰ ﺧ ﻮد از ﻟﺤ ﺎظ ﺗﻜﺎﻣ ﻞ اﻗﺘﺼ ﺎدى و اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ‬
‫از ﺑﻘﻴﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻋﻘ ﺐ اﻓﺘ ﺎدﻩ ﺗ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ و ﺑ ﻴﺶ از‬
‫ﺳﺎﻳﺮ ﻧﻘﺎط ﺑﻘﺎﻳﺎى رﺳﻮم و ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ را ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﺣﻤ ﻞ ﻣ ﻰ‬
‫آﺮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣ ﺎل‪ ،‬در دوراﻧ ﻰ آ ﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﺗﻐﻴﻴ ﺮات ﺟ ﻮى ﻗﺴ ﻤﺘﻬﺎى‬
‫ﺑﺰرﮔ ﻰ از ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ ﻋﺮﺑ ﻰ ﺑ ﻪ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ آ ﻮﻳﺮى و ﺧﺸ ﮏ اﻣ ﺮوزى‬
‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻨﻮﺑﻰ و ﺷﻤﺎﻟﻰ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻘﺎﻃﻰ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ آﻪ ﺑﻄﻮر‬

‫‪١٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻧﺴﺒﻰ ازﺗﻌﺮض ﺁب وهﻮاى ﺧﺸﮏ و آﻮﻳﺮى دراﻣﺎن ﻣﺎﻧﺪﻩ‪ ،‬ﺳﺮﺳ ﺒﺰﯼ‬
‫و ﺁﺑﺎداﻧﻰ ﺧﻮد را ﺗﺎ ﺣﺪ زﻳﺎدى ﺣﻔﻆ ﮐﺮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻮاﺣﯽ ﻣﺰﺑﻮر در دروان ﮐﻬﻦ‪ ،‬ﺑﺮ ﭼﻨﻴﻦ زﻣﻴﻨﻪ اﻳﺴ ﺖ ﮐ ﻪ ﭘ ﺲ‬
‫از ﺁﻧﮑ ﻪ اﻗ ﻮام ﺳ ﺎﮐﻦ دراﻳ ﻦ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﺑ ﻪ ﮐﺸ ﻒ ﮐﺸ ﺎورزﯼ و داﻣ ﺪارﯼ‬
‫ﻧﺎﻳﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺮاﮐﺰ اﺻﻠﯽ ﺷﻬﺮﻧﺸ ﻴﻨﯽ و ﺁﺑ ﺎداﻧﯽ در ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮۀ‬
‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺎدﺷﺎﻫﻰ ﻫﺎى ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫ﭘﺎدﺷﺎﻫﻰ ﺳﺒﺎ در ﺟﻨﻮب‬

‫ﺁﻏﺎز ﺗﻤﺪن در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺑﻪ دوهﺰار ﺳﺎل ﻗﺒﻞ از ﻣﻴﻼد‬
‫ﺑﺎز ﻣﻴﮕﺮدد‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻤﺪن ﻳﮑﯽ از ﺗﻤﺪﻧﻬﺎﯼ ﻗﺪﻳﻤﯽ و ﺗﺎ ﺣﺪودﯼ هﻤﺰﻣﺎن ﺑ ﺎ‬
‫ﺗﻤﺪﻧﻬﺎﯼ ﺑﻴﻦ اﻟﻨﻬﺮﻳﻦ و ﻣﺼﺮ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻬﻤﺘ ﺮﻳﻦ ﭘﺎدﺷ ﺎهﯽ ه ﺎﻳﯽ ﮐ ﻪ‬
‫از دل اﻳ ﻦ ﺗﻤ ﺪن ﺳ ﺮ ﺑ ﺮ ﻣﻴﺂرﻧ ﺪ‪ ،‬ﭘﺎدﺷ ﺎهﯽ ﻣﻴﻨﺎﺋﻴ ﺎن‪ ،‬ﺳ ﺒﺎﺋﻴﺎن و‬
‫ﺣﻀَﺮﻣﻮت ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻣ ﺎ ﺑ ﺮاﯼ اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر‪ ،‬درآﺘﻴﺒ ﻪ ه ﺎى ﺁﺷﻮرىﺎﺳ ﺖ آ ﻪ ازوﺟ ﻮد‬
‫ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ه ﺎى ﺑﺎﺳ ﺘﺎﻧﻰ در ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن اﻃ ﻼع ﻣ ﯽ ﻳ ﺎﺑﻴﻢ‪.‬‬
‫ن دوم ﭘﺎدﺷﺎﻩ ﺁﺷ ﻮرى ‪ ،‬در آﺘﻴﺒ ﻪ اى در ﺑ ﺎرﻩ ﻟﺸ ﻜﺮ‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ‪ ،‬ﺳﺎراﮔﻮ ِ‬
‫آﺸﻰ اش ﺑﻪ ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑ ﻰ در ﺳ ﺎل ‪ ٧١۶‬ق‪ .‬م ‪ ،‬از ﺧﺮاﺟ ﻰ آ ﻪ از‬
‫"اﻳﺘﺎﻣ ﺎرا"∗ ﭘﺎدﺷ ﺎﻩ ﺳ ﺒﺎ درﻳﺎﻓ ﺖ آ ﺮدﻩ اﺳ ﺖ ﻧ ﺎم ﻣ ﻰ ﺑ ﺮد‪ .‬در اواﺧ ﺮ‬
‫‪Salmanasser‬‬

‫‪Nabatidus‬‬

‫‪Itamara‬‬

‫∗‬

‫‪١٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻗ ﺮن ‪ ٨‬ﻗﺒ ﻞ از ﻣ ﻴﻼد ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬آﺘﻴﺒ ﻪ ه ﺎى دﻳﮕ ﺮ ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪهﻨ ﺪ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫اﻋ ﺮاب ﺧ ﺮاج ﮔﺬارﭘﺎدﺷ ﺎﻩ ﺑﺎﺑ ﻞ "ﻧﺒ ﺎﻧﻰ دوس"* ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬درﮔ ﺰارش‬
‫"ﺳﺎل َﻣﻨَﻪ ﺳِﺮ"* ﭘﺎدﺷﺎﻩ ﺁﺷﻮرى ﻧﻴﺰ‪ ،‬در ﺷ ﺮح ﻳﻜ ﻰ از ﺟﻨ ﮓ ه ﺎﻳﺶ‬
‫در ‪ ٨۵٣‬ق‪ .‬م‪ .‬از ﻳﻚ ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﻋﺮﺑﻰ ﻧﺎم ﺑﺮدﻩ ﻣﻰ ﺷﻮد‪.‬‬
‫در ﻗ ﺮﺁن ﻧﻴ ﺰ هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﺳ ﻠﻴﻤﺎن آ ﻪ ﺳ ﭙﺎﻩ ﺟ ﻦ ه ﺎ و ﭘﺮﻧ ﺪﮔﺎن‬
‫ﺗﺤﺖ ﻓﺮﻣﺎﻧﺶ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ از ﻏﻴﺒﺖ ﺑﺪون اﺟﺎزﻩ هُﺪ ُه ﺪ ﺧﺸ ﻤﮕﻴﻦ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‬
‫و او را اﺣﻀﺎر ﻣﻰ آﻨﺪ‪ ،‬هﺪ هﺪ او را از وﺟﻮد زﻧﻰ ﺑﻨﺎم ﺑﻠﻘﻴﺲ )هﻤﺎن‬
‫ﻣﻠﻜ ﻪ ﺳ ﺒﺎ( ﻣﻄﻠ ﻊ ﻣﻴﺴ ﺎزد آ ﻪ ﺑ ﺮ آﺸ ﻮرى ﭘﺎدﺷ ﺎهىﻤﻰ آﻨ ﺪ آ ﻪ در ﺁن‬
‫ﺧﺪا را ﻓﺮاﻣﻮش آﺮدﻩ و ﺧﻮرﺷﻴﺪ را ﻣﻰ ﭘﺮﺳﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٣‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬هﻴﭻ ﻳﮏ از ﻣﺪارك ﺗﺎرﻳﺨﻰ ﺑﻪ وﺟﻮد ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﻣﻠﻜﻪ ﺳ ﺒﺎ‬
‫ﮔ ﻮاهﻰ ﻧﻤ ﻲ دهﻨ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻟﻌﻜﺲ ﺁﻧﻬ ﺎ و ﺑ ﻪ ﻣﻴ ﺰان زﻳ ﺎد ) ‪ ١۵٠٠‬آﺘﻴﺒ ﻪ و‬
‫ﻧﻮﺷ ﺘﻪ( از وﺟ ﻮد ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ه ﺎﺋﻰ ﺧﺒ ﺮ ﻣﻴﺪهﻨ ﺪ آ ﻪ هﻤﮕ ﻰ ﻣ ﺮد‬
‫ﺳﺎﻻرو ﺗﺤﺖ ﻓﺮﻣﺎن ﭘﺎدﺷﺎهﺎن ﻣﺮد ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ ‪.‬‬
‫اوﻟ ﻴﻦ ﺁﻧﻬ ﺎ ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺮ اﺗﺤ ﺎدى از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺗﻜﻴ ﻪ‬
‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ آﻪ درﺁن ﻳﻚ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻨ ﺎم " َﮐِﻨ ﺪَﻩ"∗ در ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ رهﺒ ﺮى ﻗ ﺮار‬
‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻬ ﺎﺟﻤﻴﻦ ﺣﺒﺸ ﻰ آ ﻪ از ﺁﻓﺮﻳﻘ ﺎ ﻣﻴﺂﻣ ﺪﻩ‬
‫اﻧﺪ اﺷﻐﺎل ﻣﻰ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﻌﺪ ﻧﻮﺑﺖ ﺑ ﻪ ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ﺳ ﺒﺎ در ﻗ ﺮن هﺸ ﺘﻢ‬

‫‪*Dhamarali‬‬

‫‪*Sumhuali‬‬

‫‪*Yahiamar‬‬

‫‪*Karibil‬‬

‫‪Kinda‬‬

‫∗‬

‫‪١۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻗﺒﻞ از ﻣﻴﻼد ﻣﻴﺮﺳﺪ آﻪ هﻤﮕﻰ ﻣﺮد ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ " َﮐﺮﻳﺒ ِﻴﻞ"*‪" ،‬ﻳ ﺎهﻰ‬
‫ﻳﺎﻣﺎر"*‪" ،‬ﺳﻮُم ه ُﻮ اﻟﻰ"* و " َذﻣَﺮاﻟﻰ"* و ‪...‬‬

‫‪٤‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬داﺳﺘﺎن ﻗ ﺮان در ﻣ ﻮرد ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ﺑﻠﻘ ﻴﺲ )ﻣﻠﻜ ﻪ ﺳ ﺒﺎ(‬
‫آﻪ اﺻﻞ ﺁن از ﺗﻮرات‪ ٥‬ﺁﻣ ﺪﻩ ﻣﻴﺘﻮاﻧ ﺪ ﻧﻤﻮﻧ ﻪ دﻳﮕ ﺮى از ﺧﻴﺎﻟﺒ ﺎﻓﻰ ه ﺎ و‬
‫داﺳﺘﺎن هﺎى ﺳﺎﺧﺘﮕﻰ و اﻏﻠﺐ ﺑﻰ ﭘﺎﻳﻪ ﻣﺬهﺒﻰ ﺑﺎﺷﺪ آ ﻪ ﺻ ﺮﻓﺎ ﺑﻤﻨﻈ ﻮر‬
‫واﻗﻌﻰ ﺟﻠﻮﻩ دادن ﻣﻌﺠﺰات ﺑﻰ ﭘﺎﻳﻪ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮان ﺟﻌﻞ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ ،‬ﻣﻨﻈﻮرازرد رواﻳﺎت ﻣﺬهﺒﻰ اﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ آﻪ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫در دوران آﻬ ﻦ ﭘﺎدﺷ ﺎهﺎن زن اﺑ ﺪا وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ .‬ﭘﺎدﺷ ﺎهﺎن زن‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻠﻜﻪ "ﺳَﻤﺴﻰ" وﻣﻠﻜﻪ "زَﺑﻴﺒﻪ" ﻓﺮﻣﺎﻧﺮواى ﻗَﻄﺮﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻣ ﺪارك‬
‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺗﺎرﻳﺨﻰ ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪهﻨﺪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﻤﺎل ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﻮدﻩ اﻧ ﺪ آ ﻪ آ ﻢ‬
‫و ﺑﻴﺶ در هﻤ ﺎن زﻣ ﺎن ﻣﻴﺰﻳﺴ ﺘﻪ و ﺧ ﺮاج ﮔ ﺬار ﭘﺎدﺷ ﺎهﺎن ﺁﺷ ﻮر ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٦‬‬

‫ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ﺳ ﺒﺎ در ﺟﻨ ﻮب ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و ﻋﻤ ﺪﺗﺎ در ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﻳﻤ ﻦ‬
‫اﻣﺮوزى ﻗﺮار داﺷﺘﻪ و ﻗﺪرت و ﺛﺮوﺗﺶ را ﻋﻤﺪﺗﺎ ﻣ ﺪﻳﻮن ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻦ‬
‫در ﻣﺴﻴﺮ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻳ ﻦ ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ‪ ،‬ﻗ ﺪرت ﺧ ﻮد را در‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻨﻮﺑﻰ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن در ﭘﻰ ﺟﻨﮓ هﺎى ﺧﻮﻧﻴﻦ ‪ ۵٠‬ﺳ ﺎﻟﻪ ﺑ ﺎ دوﻟ ﺖ‪-‬‬
‫ﺷ ﻬﺮهﺎﯼ هﻤﺴ ﺎﻳﻪ اش در ﻣﻨ ﺎﻃﻖ و درﻩ ه ﺎى هﻤﺠ ﻮار ﺑﺪﺳ ﺖ ﻣ ﻰ‬
‫ﺁورد‪ ،‬و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺁﻧﺮا ﺗﺎ ﻗﺮن ﺳﻮم ق‪ .‬م‪ .‬ﺑﻪ اوج ﻣﻰ رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫‪١۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﻳﻦ ﺟﻨﮕﻬﺎ ﺑﺤﺪى ﺧﻮﻧﻴﻦ و وﻳﺮاﻧﮕﺮ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ آﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ در ﻳﻜ ﻰ‬
‫از ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ آﺘﻴﺒﻪ هﺎى ﺑﺎﻗىﻤﺎﻧﺪﻩ‪ ١۶ ،‬هﺰار آﺸﺘﻪ و ‪ ۴٠‬هﺰار اﺳ ﻴﺮ‬
‫ﺑﺠﺎ ﻣﻰ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٧‬‬

‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬اﻳﻦ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﭘﺎدﺷﺎهﻰ از ﭘ ﻰ ﭼﻴﺮﮔ ﻰ ﺑ ﺮ هﻤﺴ ﺎﻳﮕﺎﻧﺶ‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ ﻣﻴﻨﺎﺋﻴ ﺎن ﻗ ﺎدر ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد ﺗ ﺎ داﻣﻨ ﻪ ﻗ ﺪرت ﺧ ﻮد را ﺑ ﺮاى ﻣ ﺪت‬
‫ﭼﻬ ﺎر ﺻ ﺪ ﺳ ﺎل در ﺳﺮﺗﺎﺳ ﺮ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺟﻨ ﻮﺑﻰ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑﮕﺴ ﺘﺮاﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑ ﺎ‬
‫ل ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫اﻳﻨﺤﺎل‪ ،‬ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺁﻧﮑﻪ ﻣﺘﮑﯽ ﺑﺮ ﻳﮏ ﻧﻈﺎم ﻓﺌﻮداﻟﯽ ﺗﺤ ﺖ ﮐﻨﺘ ﺮ ِ‬
‫هﺎﯼ رﻗﻴﺐ اﺷﺮاف ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬هﻴﭽﮕﺎﻩ ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻳﺠ ﺎد ﻳ ﮏ ﻧﻈ ﺎم ﮐ ﺎﻣﻼ‬
‫ﻣﺘﻤﺮﮐ ﺰ ﻧﻤ ﯽ ﮔ ﺮدد‪ .‬ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم ﭘﺎدﺷ ﺎهﯽ ﺳ ﺒﺎ ﻧﻴ ﺰ ﺟ ﺎﯼ ﺧ ﻮد را ﺑ ﻪ‬
‫ﺣَﻀﺮَﻣﻮت در هﻤﺴﺎﻳﮕﯽ اش دادﻩ ﮐﻢ و ﺑﻴﺶ از ﻣﻴﺎن ﻣﻴﺮود‪.‬‬
‫هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ ﻗ ﺒﻼ ﺧ ﺎﻃﺮ ﻧﺸ ﺎن ﮔﺮدﻳ ﺪ ﻧﺒﺎﻳ ﺪ ﺗﺼ ﻮر آ ﺮد ﮐ ﻪ‬
‫اهﺎﻟﻰ ﻳﻤﻦ در دوران ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﺳﺒﺎ ﺑ ﻪ زﺑ ﺎن ﻋﺮﺑ ﻰ ﺻ ﺤﺒﺖ ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ‬
‫اﻧﺪ‪ .‬اﺳﻨﺎد و ﻣﺪارك ﺑﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧﺪﻩ از ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻳﻤﻦ آﻪ در ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ‬
‫ﺑﺎر از ﻣﺮدم ﻋﺮب ﻳ ﺎد ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد ﺑ ﻪ ﻗ ﺮن ‪ ۶‬ق‪ .‬م‪ .‬ﺑ ﺎز ﻣ ﻰ ﮔﺮدﻧ ﺪ‪ .‬در‬
‫اﻳ ﻦ اﺳ ﻨﺎد‪ ،‬اه ﺎﻟﻰ ﻳﻤ ﻦ و ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﻰ از اﻋ ﺮاب ﺑﻌﻨ ﻮان اﻗ ﻮام‬
‫ﺑ ﺪوى و ﺑﻴﺎﺑ ﺎن ﮔ ﺮدى آ ﻪ در ﺻ ﺤﺮاهﺎى ﺷ ﻤﺎﻟﻰ‪ ،‬ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﻣﺮآ ﺰى و‬
‫ﭼ ﺎدر ﻧﺸ ﻴﻦ ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ‪ ،‬زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ ﻳ ﺎد ﻣ ﻰ آﻨﻨ ﺪ‪ .‬در اﻳ ﻦ‬
‫اﺳ ﻨﺎد آ ﻪ ﺑﺰﺑ ﺎن ﻏﻴ ﺮ ﻋﺮﺑ ﯽ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ زﺑ ﺎن ﻣ ﺮدم ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﻰ در‬
‫زﻣﺎن ﭘﺎدﺷﺎهﻰ هﺎى ﺳﺒﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺎهﯽ ﺑﺠﺎﯼ آﻠﻤ ﻪ "ﻋ ﺮب" از‬
‫ﮐﻠﻤﮥ "ﺷﺒﺎن" اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﻋﻠ ﺖ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ‬

‫‪١۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺳﺎآﻨﻴﻦ ﻳﻤﻦ و ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﻣﺘﺸﻜﻞ ازاﻗﻮام اﺳﻜﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ آﺸ ﺎورز ‪،‬‬
‫داﻣ ﺪار و ﺗﺠ ﺎر و ﻣ ﺎﻟﻜﻴﻦ ﺷ ﻬﺮ ﻧﺸ ﻴﻦ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬اه ﺎﻟﻰ ﺳ ﺎآﻦ در‬
‫ﺻﺤﺮاى ﻣﺮآﺰى در ﺷﻤﺎل ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺳﺒﺎ را اﻗﻮام ﺑﺪوى ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴ ﺪادﻩ‬
‫اﻧﺪ آﻪ ﺑﻜﺎر ﺷﺒﺎﻧﻰ اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻗﺮون ﺑﻌﺪى ﻣﺎ ﺷﺎهﺪ آﻮچ ﺗﺪرﻳﺠﻰ اﻳﻦ اﻗﻮام ﺑﺪوى ﺑﻄ ﺮف‬
‫ﺳﺮزﻣﻴﻦ هﺎى ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰ وﻣﻨﺎﻃﻖ اﺳﻜﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺷﻬﺮ ﻧﺸﻴﻦ در ﺟﻨ ﻮب‬
‫ﻣﻰ ﺑﺎﺷﻴﻢ ‪ .‬ﻋﻠﺖ اﻳﻦ اﻣﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﺛﺮوت ﺷﻬﺮهﺎ در ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﺟﻨ ﻮﺑﻰ در‬
‫دوران ﻃﻼﺋ ﻰ ﺗﺠ ﺎرت و ﺑﺎزرﮔ ﺎﻧﻰ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑﺎﻋ ﺚ ﺟﻠ ﺐ اﻗ ﻮام‬
‫ﻓﻘﻴﺮ و ﭼﺎدر ﻧﺸﻴﻦ ﺷﻤﺎﻟﻰ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻰ ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫چ ﺗﺪرﻳﺠﻰ در ﻗﺮن اول ق‪ .‬م‪ .‬ﺑﺎ اﻓﻮل ﻗﺪرت ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ‬
‫اﻳﻦ آﻮ ِ‬
‫ﺳ ﺒﺎ و ﺗﻀ ﻌﻴﻒ ﺁن در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻣﻬ ﺎﺟﺮﻳﻦ ﺷ ﻤﺎﻟﻰ ﻣﺼ ﺎدف ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬ﺑ ﻪ‬
‫ﻃﻮرﻳﻜﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻣﻨﺠ ﺮ ﺑ ﻪ اﺳ ﺘﻘﺮار ﺑﻴﺸ ﺘﺮ اﻗ ﻮام ﺷ ﻤﺎﻟﻰ در درﻩ ه ﺎى‬
‫ﻳﻤﻦ و ﻓﺸﺎر ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺁﻧﺎن ﺑﺮ ﭘﺎدﺷﺎهﻰ هﺎى رو ﺑﻪ اﻓﻮل ﺟﻨﻮب ﻣﻰ ﺷ ﻮد‪.‬‬
‫از هﻤﻴﻦ ﻃﺮﻳﻖ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺘﺪرﻳﺞ ﻧﻔﻮذ اﻋﺮاب ﺑﺪوﯼ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ زﺑ ﺎن‬
‫و ﺳﻨﻦ ﺁﻧﺎن در ﻣﻨﻄﻘﻪ هﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﯽ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﻓﺸﺎر اﻗﻮام ﺑﺪوﯼ ﺷﻤﺎل ﺑﻪ ﺣ ﺪﯼ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ در ﻣﺮﺣﻠ ﻪ اﯼ‬
‫ﭘﺎدﺷﺎهﯽ ه ﺎﯼ ﺳ ﺒﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرﯼ ه ﺎﯼ رم و اﻳ ﺮان‪ ،‬ﺣﺘ ﯽ ﻧﺎﭼ ﺎر‬
‫ﻣ ﯽ ﺷ ﻮﻧﺪ ﺑ ﺮاﯼ ﺣﻔ ﻆ ﺧ ﻮد در ﺑﺮاﺑ ﺮ اﻗ ﻮام ﺷ ﻤﺎﻟﯽ‪ ، ،‬از ﺧ ﻮد ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﻟﮋﻳﻮﻧﻬﺎﺋﻰ ﺑﺮاﯼ ﺣﻔﻆ ﻣﺮزهﺎﻳﺸﺎن ﺗﺸﮑﻴﻞ دهﻨﺪ‪ .‬ﺧﻮد اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﻧﻴ ﺰ ه ﺮ‬
‫ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺗﻤﺎس و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻧﻔ ﻮذ زﺑ ﺎن و ﺳ ﻨﻦ ﻣ ﺮدم ﺑ ﺪوى‬

‫‪١٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻋﺮب در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻨﻮﺑﻰ ﻣﻰ اﻓﺰاﻳﺪ‪ ،‬و ﭘﻴﺶ از ﺑﻴﺶ راﻩ را ﺑﺮاى ﺗﺴﻠﻂ‬
‫ﻧﻬﺎﺋﻰ اﻗﻮام ﻋﺮب ﺑ ﺮ اﻳ ﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺑ ﺎز ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ ٨.‬اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﺑ ﻪ ﺑﺎزﮔﺸ ﺖ‬
‫ﻣﺠﺪد ﻳﻤﻦ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺪوﯼ در ﻗﺮﻧﻬﺎﯼ ﺑﻌﺪﯼ ﮐﻤﮏ ﻣﻴﮑﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫در ﮔﺬرﮔﺎه ﺗﺠﺎرت ﺷﺮق و ﻏﺮب‬

‫ﭼﻪ ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﺳﺒﺎ و ﭼﻪ ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﻧﺒﺎﺗﻴﻮن در ﺷﻤﺎل آﻪ در واﻗ ﻊ‬
‫هﺮ دو ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻗﺪرﺗﻬﺎى ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﻧﺪ‪ ،‬ﻗﺪرت و ﺷﻮآﺖ ﺧﻮد را ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺪﻳﻮن روﻧ ﻖ آ ﺎر ﺗﺠ ﺎرت در اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻖ و آﻨﺘﺮل ﺧﻮد ﺑﺮ ﺁن ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻠﺖ اهﻤﻴﺖ ﺗﺠﺎرت در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن اﻳﻦ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ ﺑ ﺮاى ﻳ ﻚ‬
‫دورﻩ ﻃ ﻮﻻﻧﻰ اﻳ ﻦ ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ و ﺧﺼﻮﺻ ﺎ ﻗﺴ ﻤﺖ ﺟﻨ ﻮﺑﻰ ﺁن واﺳ ﻄﻪ‬
‫ﺗﺠﺎرت ﻣﻴﺎن ﺷﺮق و ﻏ ﺮب در ﺁﻧﺰﻣ ﺎن ﻳﻌﻨ ﻰ ﻣﻴ ﺎن ﭼ ﻴﻦ و هﻨ ﺪ از ﻳ ﻚ‬
‫ﻃ ﺮف و اﻓﺮﻳﻘ ﺎ و آﺸ ﻮرهﺎى اﻃ ﺮاف ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ از ﻃ ﺮف دﻳﮕ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳ ﺖ ‪ .‬آﺎﻻه ﺎى ﭼﻴﻨ ﻰ ﺑ ﺎ آﺸ ﺘﻰ ﺑ ﻪ ﺑﻨ ﺎدر واﻗ ﻊ در ﺟﻨ ﻮب هﻨ ﺪ در‬
‫اﻗﻴﺎﻧﻮس هﻨﺪ و ﺑﺨﺼﻮص ﺧﻠﻴﺞ ﺑﻨﮕﺎل ﺣﻤ ﻞ ﺷ ﺪﻩ‪ ،‬و از ﺁﻧﺠ ﺎ هﻤ ﺮاﻩ ﺑ ﺎ‬
‫آﺎﻻهﺎى هﻨﺪى ﺗﻮﺳﻂ آﺸﺘﻰ ﺑﻪ ﺑﻨﺎدر ﺟﻨﻮﺑﻰ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﺨﺼﻮص ﺑﻨ ﺪر‬
‫ﻋﺪن در ﻳﻤﻦ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ و از ﺁﻧﺠ ﺎ ﺗﻮﺳ ﻂ ﮐﺎرواﻧﻬ ﺎﯼ ﺗﺠ ﺎرﯼ ﺑ ﻪ‬
‫اﻳﺮان‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﻤﻮازات درﻳﺎﯼ ﺳﺮخ ﺑﻪ ﺳﻮرﻳﻪ‪ ،‬ﻣﺼ ﺮ ‪ ،‬اﻓﺮﻳﻘ ﺎ و ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ‬
‫ﺣﻤﻞ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﺮ ﭼﻨﻴﻦ زﻣﻴﻨﻪ اى ﺑﻮد آﻪ در دوراﻧﻰ آﻪ ﻣﺎ از ﺁن ﺻﺤﺒﺖ‬

‫‪١٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﻰ آﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺑﻨﺎدر ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﺑﻪ ﮔﺬرﮔﺎﻩ ﻳﻜﻰ از ﻣﻬﻤﺘ ﺮﻳﻦ راﻩ ه ﺎى‬
‫ﺗﺠﺎرى ﺷﺮق و ﻏﺮب ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﻣﺮ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻨﺎدر ﻋﺮﺑ ﻰ را‬
‫ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از ﻣﺮاآﺰ ﺑﺰرگ ﺗﺠﺎرى ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺧﻮد ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن را‬
‫ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ داﻳ ﺮﻩ اﻳ ﻦ ﻣﺒ ﺎدﻻت آﺸ ﺎﻧﺪﻩ و ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از ﻣﻨ ﺎﻃﻖ از ﻧﻈ ﺮ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدى ﭘﺮ روﻧﻖ ﺟﻬﺎن ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﺳﺎزد ‪.‬‬
‫ﻋﻠ ﺖ اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﺁن ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻋﺒ ﻮر راﻩ ه ﺎى ﺗﺠ ﺎرى از‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﺑﺎﻋﺚ ﺁﺷﻨﺎﺋﻰ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﺠﺎر ﺧ ﺎرﺟﯽ ﺑ ﺎ آﺎﻻه ﺎى ﺑ ﻮﻣﻰ‬
‫ﻋﺮﺑ ﻰ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ اﻓ ﺰاﻳﺶ ﺗﻘﺎﺿ ﺎﯼ اﻳ ﻦ آﺎﻻه ﺎ در ﺑﺎزاره ﺎﯼ ﺟﻬ ﺎﻧﻰ‬
‫ﻣﯽ ﮔﺸﺖ‪ .‬اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ اﻳﻦ ﮐﺎﻻهﺎ در داﺧﻞ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﮥ ﺧﻮد‪ ،‬ﺗﺠﺎرت‬
‫آ ﺎرواﻧﻰ در داﺧ ﻞ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن را ﺑ ﺮاﯼ رﺳ ﺎﻧﺪن اﻳ ﻦ ﮐﺎﻻه ﺎ ﺑ ﻪ ﺑﻨ ﺎدر‬
‫ﺻﺎدراﺗﯽ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻰ دهﺪ‪ .‬در ﻣﺴﻴﺮ هﻤﻴﻦ آﺎرواﻧﻬﺎى ﺗﺠﺎرى داﺧﻠ ﯽ‬
‫اﺳﺖ آﻪ ﺷ ﻬﺮهﺎى ﺟﺪﻳ ﺪﯼ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن آ ﻪ ﻋﻤ ﺪﺗﺎ ﺧﺼ ﻠﺖ ﺑﺎزرﮔ ﺎﻧﻰ‬
‫داﺷﺘﻪ اﻧﺪ ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و اﺳﺎﺳﺎ ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻰ در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﺨﺼﻮص در ﻧﻮاﺣﻰ ﺷﻤﺎﻟﻰ و ﺟﻨﻮﺑﻰ ﺁن ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻰ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻬﻤﺘ ﺮﻳﻦ اﻳ ﻦ آﺎﻻه ﺎ آ ﻪ در داﺧ ﻞ ﺗﻮﻟﻴ ﺪ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪﻧﺪ و ﺻ ﺎﺣﺐ‬
‫ﺑﺎزار هﺎى ﺻﺎدراﺗﻰ ﭘﺮ ﻃﺮﻓﺪار و ﭘﺮ روﻧﻘﻰ در ﺧﺎرج ﺑﻮدﻧﺪ ﻋﺒ ﺎرت‬
‫از ﻓﻠﻮس∗‪" ،‬آﻨﺪر"*‪" ،‬ﻣُﺮ"* و "دارﭼ ﻴﻦ"* ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻣﺤﺼ ﻮﻻت‬
‫∗‬

‫ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ هﺮودوت ﺗﻨﻬﺎ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫∗‬

‫‪Frankincense‬‬
‫‪*Cassia‬‬
‫‪*Myrrh‬‬
‫‪*Cinnamon‬‬
‫∗‪ -‬ﺗﺌﻮﻓﺮاﺳﺘﻮس )‪٣٧٢ -٢٨٧) (Theophrastus‬ق‪.‬م‪ (.‬ﻧﻴﺰ در ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﻴﻌﯽ ﺧﻮد ﻣﻴﮕﻮﻳ ﺪ اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﺤﺼﻮﻻت در ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮﻩ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﭘﺎدﺷﺎهﯽ ﺻﺒﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺠﺎور ﻳﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در‬

‫‪١٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ه ﺮودت هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ در ‪ ۴٣٠‬ﻗﺒ ﻞ از ﻣ ﻴﻼد وارد ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫ﺟﻨ ﻮﺑﻰ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد ﺷ ﺮح ﻣﻔﺼ ﻠﻰ از ﭼﮕ ﻮﻧﮕﻰ ﺗﻬﻴ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﺤﺼ ﻮﻻت‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻮﻣﻴﺎن ﻋﺮب ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻰ دهﺪ‪ .‬او ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"درﺧﺘﻰ آﻪ از ﺁن ﻓﻠﻮس ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻰ ﺁﻳﺪ ﭘ ﺮ از ﻣﺎره ﺎى ﺑﺎﻟ ﺪار آﻮﭼ ﻚ اﺳ ﺖ آ ﻪ در‬
‫رﻧﮕﻬﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺁن ﺁوﻳﺰان ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻨﻬﺎ از هﻤﺎن ﻣﺎرهﺎﺋﻰ هﺴ ﺘﻨﺪ آ ﻪ ﻳﻜﺒ ﺎر‬
‫ﺑ ﻪ ﻣﺼ ﺮﺣﻤﻠﻪ آﺮدﻧ ﺪ وﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﺎ دود "اِﺳ ﺘِﺒﺮاك" )‪ (Styrax‬اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺮاى ﺑﺪﺳ ﺖ‬
‫ﺁوردن ﻓﻠﻮس ﻣﻴﺘﻮان ﺁﻧﻬﺎ را از اﻃﺮاف درﺧﺖ ﭘﺮاآﻨ ﺪﻩ آ ﺮد‪ .‬ﺑ ﺮاى ﺑﺪﺳ ﺖ ﺁوردن‬
‫آﻨﺪر ﻧﻴﺰ ﺗﻤﺎم ﺑﺪن و ﺻﻮرﺗﺸﺎن را ﺑﺎ ﭘﻮﺳﺖ ﮔﺎو و ﺣﻴﻮاﻧﺎت دﻳﮕﺮ ﺑﺎ دو ﺳﻮراﺧﻰ‬
‫آﻪ در ﺁن ﺑﺮاى دﻳﺪن ﻧﺼﺐ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ ﻣﻰ ﭘﻮﺷﺎﻧﻨﺪ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ دﻧﺒﺎل ﭘﻴ ﺪا آ ﺮدن‬
‫آﻨﺪرآﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻدر درﻳﺎﭼﻪ هﺎى آﻢ ﻋﻤﻖ ﻣﻴﺮوﻳﺪ راﻩ ﻣﻰ اﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺳﻮاﺣﻞ اﻳﻦ درﻳﺎﭼﻪ‬
‫هﺎ و ﺧﻮ ِد ﺁﻧﻬﺎ ﭘﺮاز ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﺑﺎﻟﺪارى ﻣﻴﺒﺎﺷﻨﺪ آﻪ ﺷﺒﺎهﺖ زﻳﺎدى ﺑﻪ ﺷﺐ ﭘﺮﻩ داﺷﺘﻪ‬
‫و ﺑﻄﻮر وﺣﺸﺘﻨﺎآﻰ ﺟﻴﻎ ﻣﻰ آﺸﻨﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ وﻗﺘﻰ آﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﺟﻤ ﻊ آ ﺮدن آﻨ ﺪر هﺴ ﺘﻨﺪ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﺎﺷﻨﺪ آﻪ اﻳﻨﻜﺎر را ﺑﺪوراز ﭼﺸﻢ ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﻣﺰﺑﻮراﻧﺠﺎم دهﻨﺪ‪ .‬واﻣﺎ ﺟﻤﻊ‬
‫ﺁورى ﭼﻮﺑﻬﺎى دارﭼﻴﻦ از هﻤﻪ ﺟﺎﻟﺐ ﺗﺮ اﺳﺖ ‪ .‬اﻳﻦ ﻃﻮر آﻪ ﻋﺮﺑﻬ ﺎ ﻣﻴﮕﻮﻳﻨ ﺪ ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﻧﻤﻰ داﻧﻨﺪ آﻪ ﭼﻮﺑﻬﺎى دارﭼﻴﻦ درآﺠﺎ ﻣﻴﺮوﻳﻨﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺑﺰرﮔﻰ هﺴ ﺘﻨﺪ‬
‫آﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﻘﺎر ﺧﻮد ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﺮاى ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻻﻧﻪ هﺎﻳﺸﺎن ﺑﻪ ﻧﻘﺎط دور دﺳﺖ ﺣﻤﻞ ﻣﻴﻜﻨﻨﺪ‪،‬‬
‫و ﭼﻮن ﻣﺤﻞ ﻻﻧﻪ هﺎ در ارﺗﻔﺎع ﺑﺎﻻ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ و ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس اﻧﺪ‪ ،‬از اﻳﻨ ﺮو‬
‫اﻓﺮاد ﻣﺤﻠﻰ ﮔﻮﺷﺖ ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﻣﺮدﻩ ﺧﻮد را در ﻗﻄﻌﺎت ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺑﺰرگ ﺧﻮرد آ ﺮدﻩ و‬
‫در ﻧﺰدﻳﻜﻰ ﻻﻧﻪ هﺎ ﻣﻴﮕﺬارﻧﺪـ وﻗﺘﻴﻜﻪ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻣﺰﺑﻮر ﮔﻮﺷﺘﻬﺎ را ﺑﻪ ﻻﻧﻪ هﺎى ﺧ ﻮد‬
‫ﻣﻲ ﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬زﻳﺮﺳﻨﮕﻴﻨﻰ ﺗﻜﻪ هﺎى ﮔﻮﺷﺖ ﻻﻧﻪ هﺎ ﻓﺮورﻳﺨﺘﻪ و ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺑﻴﺐ ﺁﻧﻬﺎ ﭼﻮب‬
‫هﺎى دارﭼﻴﻦ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﺋﻴﻦ ﭘﺮاﮐﻨﺪﻩ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﺟﻤﻊ ﺁورى ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪـ"‬

‫‪٩‬‬

‫ﺧﺘﻬﺎﯼ ﻓﻠﻮس و َﻣ ّﺮ ﺑﺨﺸﯽ در ﮐﻮهﻬﺎﯼ ﺑﻠﻨﺪ ﮐ ﻪ ﭘﻮﺷ ﻴﺪﻩ از ﺟﻨﮕ ﻞ ﺑ ﻮدﻩ و ﮔ ﺎهﯽ در ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﺮف ﻣ ﯽ‬
‫ﺁﻣﺪ و ﺑﺨﺸﯽ در اﻣﻼﮎ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﮐﻪ در ﮐﻮﻩ ﭘﺎﻳﻪ هﺎ ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ ﭘﺮورش ﻣﯽ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٢٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ ﮐ ﻪ ﮔﺴ ﺘﺮش ﺗﺠ ﺎرت درﻳ ﺎﻳﯽ‪ ،‬ﺑﺎزاره ﺎﯼ‬
‫ﺧﺎرﺟﻰ را ﺑﺎ ﻣﺤﺼ ﻮﻻت ﻋﺮﺑ ﻰ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﺁﺷ ﻨﺎ ﻣ ﯽ ﮐ ﺮد و ﺗﻘﺎﺿ ﺎ ﺑ ﺮاﯼ‬
‫اﻳﻦ ﮐﺎﻻهﺎ ﻧﻴﺰ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﯽ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫اوﻟﻴﻦ ﺁﺷﻨﺎﺋﯽ ﺧﺎرﺟﻴﺎن ﺑﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﺮن ‪ ٧‬ق‪ .‬م‪.‬‬
‫ﺑﺎز ﻣﻴﮕﺮدد‪ .‬در اﻳﻦ ﻗﺮن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاﯼ اوﻟﻴﻦ ﺑ ﺎر اﻳﺮاﻧﻴﻬ ﺎ‪ ،‬ﻣﺼ ﺮﻳﻬﺎ و‬
‫گ ﺷ ﺮق ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ ﺑ ﺎ ﮔﻴﺎه ﺎن ﺧﻮﺷ ﺒﻮ و‬
‫ﺁﺷ ﻮرﻳﺎن در ﺷ ﻬﺮهﺎى ﺑ ﺰر ِ‬
‫ادوﻳﻪ ﺟﺎت ﻋﺮﺑﻰ آﻪ هﻤﺮاﻩ آﺎرواﻧﻬ ﺎ از ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﻰ ﻣ ﻰ ﺁﻣﺪﻧ ﺪ‬
‫ﺁﺷ ﻨﺎ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬ﺁﺷ ﻮرﻳﺎن از ُﻣ ِّﺮ ﻣَﻜ ﻰ در اﻋﻴ ﺎد ﻣ ﺬهﺒﻰ ﺧ ﻮد اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ ﻣ ﻰ‬
‫آﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﭼﻴ ﺰى ﻧﮕﺬﺷ ﺖ آ ﻪ ﻳﻮﻧﺎﻧﻴ ﺎن و رﻣﻴﻬ ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﺁﻧ ﺎن ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻨﺪ و‬
‫ﺑﺰودى ﺻﺪور ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻳﻤﻨﻰ ﺑﻪ آﺸ ﻮرهﺎى ﻣﺰﺑ ﻮر ﺑ ﻪ ﻳ ﻚ ﺗﺠ ﺎرت‬
‫ﭘﺮ ﺳﻮد ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪١٠‬‬

‫ه ﺮودت هﻨﮕ ﺎﻣﻰ آ ﻪ در ‪ ۴۵٠‬ق‪ .‬م‪ .‬وارد ﺑﺎﺑ ﻞ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد از‬
‫ﻋﻄﺮ آﻨﺪر آﻪ ﺗﻮﺳﻂ دﺳﺘﺠﺎت ﻣﺬهﺒﻰ اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻴﺸ ﺪ دﭼ ﺎر ﺣﻴ ﺮت ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪١١‬‬

‫ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ ﺗﺠﺎرت در داﺧﻞ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن و در ﺻ ﺤﺮاهﺎى‬
‫ﺧﺸ ﮏ و ﺻ ﻌﺐ اﻟﻌﺒ ﻮر ﺁن در اﺑﺘ ﺪا و ﻗﺒ ﻞ از آﺸ ﻒ راهﻬ ﺎى درﻳ ﺎﺋﻰ‬
‫ﺷﺘﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﺗﺠ ﺎرت ﻋﻄﺮﻳ ﺎت و ﮔﻴﺎه ﺎن ﺧﻮﺷ ﺒﻮ ﺑ ﻪ هﻤ ﺮاﻩ ﺳ ﺎﻳﺮ آﺎﻻه ﺎ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺘﺮ آ ﻪ ﺑﻬﺘ ﺮﻳﻦ وﺳ ﻴﻠﻪ ارﺗﺒ ﺎﻃﻰ و ﺣﻤ ﻞ و ﻧﻘ ﻞ در ﺻ ﺤﺮاهﺎى‬
‫ﺧﺸ ﮏ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﻮد و از ﻃﺮﻳ ﻖ آﺎرواﻧﻬ ﺎى ﺗﺠ ﺎرى آ ﻪ در داﺧ ﻞ‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن رﻓ ﺖ و ﺁﻣ ﺪ ﻣﻴﻜﺮدﻧ ﺪ اﻧﺠ ﺎم ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ‪ .‬ﺑﺎدﻳ ﻪ ﻧﺸ ﻴﻨﺎن ﻋ ﺮب‬

‫‪٢١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻧﻴﺰ آﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﻨﺎﻃﻖ دﻳﮕﺮ را ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮار ﻣﻴﺪادﻧﺪ‪ ،‬در ﻗﺮن ﻧﻬ ﻢ‬
‫ﻳﺎ دهﻢ ق ‪ .‬م‪ .‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺘﺮ ﺳﻮارى را ﺁﻏﺎز ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫آﺘﻴﺒ ﻪ ه ﺎى ﺁﺷ ﻮرى ﺑﺎﻗىﻤﺎﻧ ﺪﻩ از ﻗ ﺮن ﻧﻬ ﻢ ق‪ .‬م‪ .‬ﻧﻴ ﺰ اوﻟ ﻴﻦ‬
‫اﺳﻨﺎد ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ اﯼ هﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در ﺁﻧﻬﺎ از ﺷﺘﺮ ﻧﺎم ﺑ ﺮدﻩ ﻣىﺸ ﻮد‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫ﺣﻴﻮان اﺑﺘﺪا ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﮔﻮﺷ ﺘﺶ ﻣﺼ ﺮف ﻣ ﯽ ﺷ ﺪﻩ‪ .‬ﺳ ﭙﺲ اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ از‬
‫ﺁن در ﺣﻤ ﻞ ﻧﻘ ﻞ راﻳ ﺞ ﻣ ﯽ ﮔ ﺮدد‪ .‬آ ﺎرﺑﺮد ﺁن در ﺟﻨ ﮓ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﺳ ﺎل‬
‫‪ ٨۵٣‬ق‪ .‬م‪ .‬در ﺟﻨ ﮓ " َﻗﺮ َﻗ ﺮ"∗ در ﺳ ﻮرﻳﻪ ﺑ ﺎز ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد آ ﻪ در ﺁن‬
‫ﻋﺮَﺑ َﻴﻪ"* ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر هﺰار ﺷﺘﺮ را وارد ﻣﻴﺪان ﻧﺒ ﺮد ﻣ ﻰ‬
‫ﺟﻨﺪﻳﺒﻮ َ‬
‫"ِ‬
‫آﻨ ﺪ‪ ١٢‬و ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ‪ ،‬ﺷ ﺘﺮان را ﻧﻴ ﺰ ﮔﺮﻓﺘ ﺎر ﺁﻓ ﺖ ﺗﻤ ﺪن و ﺟﻨﮕﻬ ﺎﯼ‬
‫وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ ﺁن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫هﻤﭽﻨﻴﻦ ‪ ،‬در آﺘﻴﺒﻪ ه ﺎى ﺁﺷ ﻮرى از ﺷ ﺘﺮهﺎﺋﻰ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻏﻨﻴﻤ ﺖ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ ﻧﺎم ﺑﺮدﻩ ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮاى ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻣﻠﻜﻪ "ﺳَﻤﺴﻰ"* ﻓﻘ ﻂ در‬
‫ﻳﻚ ﻓﻘﺮﻩ ﺟﻨﮓ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ‪ ٣٠‬هﺰار ﺷﺘﺮ از دﺳﺖ ﻣﻴﺪهﺪ‪.‬‬

‫‪١٣‬‬

‫در ﻗﺮن‪ ٨‬ق‪ .‬م‪ .‬اﺳﺘﻔﺎدﻩ از ﺷﺘﺮ در ﺣﻤ ﻞ و ﻧﻘ ﻞ ﻋﻤﻮﻣﻴ ﺖ ﻣ ﻰ‬
‫ﻳﺎﺑ ﺪ‪ ١٤.‬در اﻳ ﻦ زﻣ ﺎن اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺗﺠ ﺎرت داﺧﻠ ﻰ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن آ ﻪ ﺗﻮﺳ ﻂ‬
‫آ ﺎروان ه ﺎﺋﻰ آ ﻪ ﺑﻜﻤ ﻚ ﺷ ﺘﺮ راﻩ ﻣ ﯽ اﻓﺘ ﺎدﻩ و ﻣﻨ ﺎﻃﻖ و ﺷ ﻬﺮهﺎﯼ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن را ﺑﻴﮑﺪﻳﮕﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﯽ دادﻩ روﻧﻖ ﻣﯽ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫‪*Samsi‬‬

‫‪*Gindibu the Arabaya‬‬

‫‪Qarqar‬‬

‫∗‬

‫‪٢٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﭘﺎدﺷﺎﻫﻰ ﻧﺒﺎﺗﻴﻮن‬
‫در ﺷﻤﺎل‬

‫ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن ﮔ ﺮوﻩ دﻳﮕ ﺮى از اﻗ ﻮام ﺑ ﺪوى ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﺑﺮﻗ ﺮارى‬
‫ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ه ﺎى ﺧ ﻮد در ﻣﻨ ﺎﻃﻖ واﻗ ﻊ در ﺷ ﻤﺎل ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از‬
‫ﻗﺪرﺗﻬﺎى ﻣﻬﻢ ﺗﺠﺎرﯼ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑﻰ در دوران آﻬﻦ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺁﻧﻬﺎ از اﻗﻮام ﺑﺪوى ﻋﺮب ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻧﻘﻠ ﻰ از ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻧﻘﻞ دﻳﮕﺮى از اﻃﺮاف ﺧﻠﻴﺞ ﻓﺎرس ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و زﺑﺎﻧﺸﺎن رﻳﺸ ﻪ‬
‫در زﺑﺎن ﺁراﻣﻰ ﻏﺮﺑﻰ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر از وﺟ ﻮد ﺁﻧﻬ ﺎ در ﻟﺸ ﻜﺮ آﺸ ﻰ ﺑ ﺎﺑﻠﻰ ه ﺎ ﺑ ﻪ‬
‫اورﺷﻠﻴﻢ در اواﺧﺮ ﻗﺮن ﺷﺸﻢ ق‪ .‬م‪ .‬و ﺑﺮدﻩ ﻧﻤﻮدن ﻳﻬﻮدﻳﺎن اﻳ ﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ‬
‫اﺳﺖ آﻪ ﻣﻄﻠﻊ ﻣﻰ ﺷﻮﻳﻢ‪.‬‬

‫‪١٥‬‬

‫اﻳﻨﻬ ﺎ آ ﻪ از اﻗ ﻮام ﭼ ﺎدر ﻧﺸ ﻴﻦ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﺷ ﻤﺎﻟﻰ در اﻃ ﺮاف‬
‫ﺳ ﻮرﻳﻪ و ﺑﻨ ﺪر ﻋﻘﺒ ﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬در اﺑﺘ ﺪا ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺳ ﺎﻳﺮ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺑ ﺪوى ﺑ ﻪ آ ﺎر‬
‫ﭘ ﺮورش ﺷ ﺘﺮ و ﮔﻮﺳ ﻔﻨﺪ اﺷ ﺘﻐﺎل داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﺪون اﻳﻨﮑ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺐ‬
‫آﺸﺎورزى‪ ،‬ﺑﺎغ ﻣﻴﻮﻩ و ﻳﺎ ﺣﺘ ﯽ ﺧﺎﻧ ﻪ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ ﺗﻤﺎﻣ ﺎ در ه ﻮاى ﺁزاد و در‬
‫ﭼﺎدر زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ .‬وﻟ ﻰ ﺑﻌ ﺪا هﻤﻴﻨﮑ ﻪ ﺑ ﻪ آ ﺎر ﺗﺠ ﺎرت آ ﺎرواﻧﻰ‬
‫ﻣﯽ ﭘﺮدازﻧﺪ ﺛﺮوت و ﻗﺪرﺗﺸﺎن رو ﺑﻪ ﺻﻌﻮد ﻣﯽ ﮔﺬارد‪.‬‬

‫‪٢٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﺑﺘﺪا ﻣﺲ و ﻗﻴﺮﻃﺒﻴﻌﻰ را از ﺻﺤﺮاى ﻋﺮب∗ و درﻳﺎى ﻣﺮدﻩ‬
‫در اﺳﺮاﺋﻴﻞ ﮐﻨﻮﻧﯽ‪ ،‬ﺗﻬﻴﻪ ﮐﺮدﻩ و ﺑﻪ ﺧ ﺎرج ﺻ ﺎدر ﻣ ﻰ آﻨﻨ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫ﭼﻴﺰى ﺑﻮدﻩ آﻪ در ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻳﺎﻓ ﺖ ﻣﻴﺸ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﻗﻴ ﺮ را ﺑ ﻪ ﻣﺼ ﺮ‬
‫ﺑﺮاى ﮔ ﺮﻓﺘﻦ درز ﻗ ﺎﻳﻖ ه ﺎ و ﻣ ﺲ را ﺑ ﻪ ﻧﻘ ﺎط دﻳﮕ ﺮ ﺻ ﺎدر ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ‬
‫اﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻌ ﺪ از ﺁن‪ ،‬ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ وارد ﺗﺠ ﺎرت آﺎﻻه ﺎى دﻳﮕ ﺮ ﺑﺨﺼ ﻮص‬
‫ﮔﻴﺎهﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاى ﺧﻮﺷﺒﻮ آﺮدن ﻣﺮدﻩ ﺑﮑ ﺎر ﻣﻴﺮﻓﺘ ﻪ و آﺎﻻه ﺎى ﺗﺠﻤﻠ ﻰ‬
‫و ﮔﺮان ﻗﻴﻤﺖ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪.١٦‬‬
‫ﺁﻧﻬﺎ اﺑﺘﺪا ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش اﻳ ﻦ ﮔﻴﺎه ﺎن را ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ ادوﻳ ﻪ ﺟ ﺎت و‬
‫و ﮐﺎﻻه ﺎﯼ دﻳﮕ ﺮ در ﺑﺎزاره ﺎى ﻣﺤﻠ ﻰ ﺷ ﺮوع ﻣﻴﻜﻨﻨ ﺪ‪ .‬از ﺧ ﻼل هﻤ ﻴﻦ‬
‫ﻣﺒﺎدﻻت و راﻩ اﻧﺪاﺧﺘﻦ آﺎرواﻧﻬﺎى ﻣﺤﻠ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺗ ﺪرﻳﺞ از ﻟﺤ ﺎظ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدى رﺷﺪ آﺮدﻩ و در ﻗﺮن اول ﻗﺒﻞ از ﻣﻴﻼد ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ‬
‫ﻗﺪرﺗﻬﺎى اﻗﺘﺼﺎدى ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﺒﺪل ﻣىﺸﻮﻧﺪ‪ .‬ﺗﺎ اﻳﻨﺰﻣﺎن ﺻﺮﻓﺎ ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش‬
‫ﻧﻔﻮذ ﺧﻮد در ﺑﺎزارهﺎى داﺧﻠﻰ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻃﻰ ﻗﺮن ﺳﻮم ﺗ ﺎ اول ق‪ .‬م‪ .‬ﺳ ﺎزﻣﺎن ﺳﻴﺎﺳ ﻰ ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن از ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﺗﺤﻮل ﻣ ﻰ ﻳﺎﺑ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ﺷ ﺎﻣﻞ ﺟﻨ ﻮب‬
‫ﺳ ﻮرﻳﻪ ‪ ،‬اردن ‪ ،‬ﺑﺨﺸ ﻰ از ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و ﺑﺨﺸ ﻰ از اﺳ ﺮاﺋﻴﻞ و ﺷ ﺒﻪ‬
‫ﺟﺰﻳﺮﻩ ﺳﻴﻨﺎ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬در ﻃﻰ هﻤﻴﻦ ﻣﺪت اﺳﺖ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ آﻨﺘﺮل ﻗﺴ ﻤﺖ‬
‫اﻋﻈﻢ راهﻬﺎى ﺗﺠﺎرى زﻣﻴﻨ ﻰ در داﺧ ﻞ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ راﻩ ﺗﺠ ﺎرى‬
‫ﺟﻨﻮب ﺑﻪ ﺷﻤﺎل را ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ راهﺎ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﺠ ﺎرى را‬

‫‪Dead Sea‬‬

‫‪Wadi Arabia‬‬

‫∗‬

‫‪٢۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫از ﻳﻤﻦ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ‪ ،‬و ﺑﻤ ﻮازات ﺳ ﺎﺣﻞ ﺷ ﺮﻗﻰ درﻳ ﺎى ﺳ ﺮخ‬
‫ﺑ ﻪ ﺷ ﻤﺎل و از ﺁﻧﺠ ﺎ ﺑ ﻪ آﺸ ﻮرهﺎى اﻃ ﺮاف ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ ﻣﻴﺒ ﺮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻦ راﻩ در ﺳﺎل ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ‪ ٣٠٠٠‬ﺗﻦ ﻣﻮاد و آﺎﻻه ﺎى ﺗﺠ ﺎرﺗﻰ‬
‫ﺑﻪ ﺷﻤﺎل و آﺸﻮرهﺎى دﻳﮕﺮ ﺣﻤﻞ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺠﺰ ﮔﻴﺎهﺎن ﺧﻮﺷ ﺒﻮ‪ ،‬ﻋﻄﺮﻳ ﺎت و ادوﻳ ﻪ ﺟ ﺎت ﻣﺤﻠ ﻰ‪ ،‬ﻣ ﻮاد و‬
‫آﺎﻻهﺎى دﻳﮕﺮ ﻣ ﻮرد ﺗﺠ ﺎرت ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن در ﺑﺎزاره ﺎى داﺧﻠ ﻰ و ﺧ ﺎرﺟﻰ‬
‫از اﻳﻨﻘﺮار ﺑﻮدﻧﺪ‪:‬‬
‫‪ -١‬ﻣﺤﺼﻮﻻت و آﺎﻻهﺎى داﺧﻠﻰ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‪:‬‬
‫اﻟﻒ ‪ :‬ﻗﻴﺮ ﻣﻌﺪﻧﻰ آﻪ ﺷﻬﺮت ﺟﻬﺎﻧﻰ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ب ‪ :‬اﺳ ﺒﻬﺎى ﺁﻧﻬ ﺎ آ ﻪ در ﻣﺴ ﺎﺑﻘﺎت اﺳ ﺐ دواﻧ ﻰ در رم‬
‫ﻣﻌﺮوﻓﻴﺖ داﺷﺖ‪.‬‬
‫پ ‪ :‬ﺳﺮب آﻪ ﺁﻧﺮا از "ﺻﺤﺮاى ﻋﺮﺑﻰ" در ﺷ ﺮق اﺳ ﺘﺨﺮاج‬
‫و ﺑﻪ آﺸﻮرهﺎى دﻳﮕﺮ ﺻﺎدر ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ج ‪ :‬اﺣﺸﺎم و ﮔﻠﻪ هﺎى ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ‪.‬‬
‫د ‪ :‬ﺗﺠﺎرت ﻓﺎﺣﺸﻪ در ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ دﻧﻴﺎ‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﻣﺤﺼﻮﻻت و آﺎﻻهﺎى ﺧﺎرﺟﻰ‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ :‬آﺎﻻهﺎى ﻟﻮآﺲ از آﺸﻮرهﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ‪.‬‬
‫ب‪ :‬ادوﻳﻪ ﺟﺎت از هﻨﺪ و ﭼﻴﻦ‪.‬‬

‫‪١٧‬‬

‫ﻧﺒﺎﺗﻴﻮن در ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮﻩ ﺳﻴﻨﺎ و در اﻃ ﺮاف ﺧﻠ ﻴﺞ ﻓ ﺎرس و ﺑ ﻴﻦ‬
‫اﻟﻨﻬﺮﻳﻦ ﻧﻴﺰ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ه ﺎى ﺗﺠ ﺎرى داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ آﻨﺘ ﺮل ارﺳ ﺎل‬

‫‪٢۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﺤﻤﻮﻻت ﺗﺠﺎرى از ﻣﻜ ﻪ ﺑ ﻪ ﻋ ﺮاق‪ ،‬ﺧﻠ ﻴﺞ ﻓ ﺎرس و اﻳ ﺮان را ﻧﻴ ﺰ در‬
‫دﺳﺖ ﺧﻮد داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﺗﻤ ﺎم راهﻬ ﺎى ﺗﺠ ﺎرى ﺑﺨ ﺶ ﻣﺮﮐ ﺰﯼ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫را ﻧﻴ ﺰ ﺗﺤ ﺖ آﻨﺘ ﺮل ﺧ ﻮد ﻗ ﺮار دادﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻌ ﺪا وﻗﺘ ﯽ ﮐ ﻪ در ﺟﺮﻳ ﺎن‬
‫ﮔﺴ ﺘﺮش ﻓﻌﺎﻟﻴ ﺖ ه ﺎى اﻗﺘﺼ ﺎدى ﺧ ﻮد‪ ،‬وارد ﺗﺠ ﺎرت و ﺣﻤ ﻞ و ﻧﻘ ﻞ‬
‫درﻳﺎﻳﻰ در درﻳﺎى ﺳﺮخ ﻧﻴﺰ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ‪ ،‬در ﺗﺠ ﺎرت ﺑ ﻴﻦ اﻟﻤﻠ ﻰ آ ﺎﻻ از‬
‫ﭼﻴﻦ و هﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﺼﺮ و آﺸ ﻮرهﺎى ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ از ﻃﺮﻳ ﻖ اﻳ ﻦ راﻩ درﻳ ﺎﻳﻰ‬
‫ﻧﻴﺰ ﻧﻘﺶ ﭘﻴﺪا ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺪر ﻋﻘﺒ ﻪ ﻣﺮﮐ ﺰ ﻓﻌﺎﻟﻴ ﺖ ه ﺎﯼ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻮد و ﮐﻨﺘ ﺮل ﮐﺎﻣ ﻞ ﺁن را‬
‫در دﺳ ﺖ داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘ ﺲ از ﭼﻨ ﺪى ﮐ ﻪ از ﮔﺴ ﺘﺮش ﻓﻌﺎﻟﻴ ﺖ هﺎﻳﺸ ﺎن‬
‫ﻣﻴﮕﺬرد‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ ﮐﻨﺘﺮل اﻳﻦ ﺷﻬﺮ را رهﺎ آﺮدﻩ‪ ،‬در ﺻﺪد ﺳﻠﻄﻪ ﺑ ﺮ دﻣﺸ ﻖ‬
‫ﺑﺮ ﻣﯽ ﺁﻳﻨﺪ ﮐﻪ در هﻤﻴﻦ زﻣﺎن اﺗﻔﺎق ﻣ ﯽ اﻓﺘ ﺪ‪ .‬از اﻳ ﻦ ﭘ ﺲ " ِﭘﺘ ﺮا" ∗ را‬
‫در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﻤﺎﻟﻰ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺘﺨ ﺖ و ﻣﺮآ ﺰ ﻣﺒ ﺎدﻻت ﺗﺠ ﺎرى ﺧ ﻮد‬
‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺒﻄﻴﻮن ﻳﻪ ﻳﮑﯽ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ‬
‫ﻗ ﺪرﺗﻬﺎﯼ ﺗﺠ ﺎرﯼ و اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ در ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣﻴﺸ ﻮﻧﺪ‪ .‬ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم ﺑ ﺎ‬
‫آﺸﻒ ﺑﺎدهﺎﯼ "ﻣ ﺎن ﺳ ﻮن"* و ﺗﻐﻴﻴ ﺮ ﻣﺴ ﻴﺮ راﻩ ﺗﺠ ﺎرى درﻳ ﺎﺋﻰ ﻣﻴ ﺎن‬
‫هﻨﺪ و ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ ‪ ،‬راﻩ ه ﺎى ﺗﺠ ﺎرى ﺗﺤ ﺖ آﻨﺘ ﺮل ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن اهﻤﻴ ﺖ اوﻟﻴ ﻪ‬
‫ﺧ ﻮد را از دﺳ ﺖ دادﻩ و از اﻳ ﻦ زﻣ ﺎن اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻗ ﺪرت ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ه ﺎى‬
‫ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﻰ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ‪ ،‬ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﺁﻧﺎن رو ﺑﻪ اﻓﻮل ﻣﻰ ﮔﺬارد‪.‬‬

‫‪*Monsoon‬‬

‫‪Petra‬‬

‫∗‬

‫‪٢۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﭘﺎدﺷﺎهﯽ دﻳﮕﺮ در ﺷﻤﺎل‪ ،‬ﭘﺎدﺷﺎهﯽ ﭘﺎﻟﻤﻴﺮا ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ راﻩ‬
‫ﺗﺠﺎرﯼ ﻣﻴﺎن ﺳﻮرﻳﻪ و اﻳﺮان ﻗﺮار داﺷ ﺖ و ﻣﻬﻤﺘ ﺮﻳﻦ ﻣﻨ ﺎﺑﻊ در ﺁﻣ ﺪش‬
‫ﺗﺠﺎرت و ﺑﺎﻧﮑﺪارﯼ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﭘﺎدﺷ ﺎهﯽ ﭘ ﺎﻟﻤﻴﺮا در رﻗﺎﺑ ﺖ ﻣﻴ ﺎن اﻳ ﺮان و‬
‫رم ﮔﺮﻓﺘ ﺎر ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ .‬اﺑﺘ ﺪا ﺟﺎﻧ ﺐ رم را ﻣﻴﮕﻴ ﺮد‪ .‬وﻟ ﯽ در ﺳ ﺎل ‪٢۶٠‬‬
‫ﻣ ﻴﻼدﯼ اﻋ ﻼم اﺳ ﺘﻘﻼل ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ .‬در زﻣ ﺎن "زِﻧﻮﺑﻴ ﻪ" ﮐ ﻪ ﭘ ﺲ از ﻣ ﺮگ‬
‫ﺷ ﻮهﺮ ﺑ ﻪ ﻧﻴﺎﺑ ﺖ از ﭘﺴ ﺮش ﻗ ﺪرت را ﺑﺪﺳ ﺖ ﻣﻴﮕﻴ ﺮد‪ ،‬وﯼ ﺣﺘ ﯽ‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ از ﻗﻠﻤﺮو ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ رم را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺗﺼﺮف در ﻣﯽ ﺁورد‪ .‬وﻟ ﯽ‬
‫در ﺳﺎل ‪ ٢٧٣‬ﻣﻴﻼدﯼ‪ ،‬از رﻣﯽ هﺎ ﺷﮑﺴ ﺖ ﺧ ﻮردﻩ‪ ،‬ﺑﺪﺳ ﺖ ﺁﻧﻬ ﺎ اﺳ ﻴﺮ‬
‫ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬و او را ﺑ ﺎ ﭘ ﺎﯼ در زﻧﺠﻴ ﺮ ﺑ ﻪ رم ﻣﻴﺒﺮﻧ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ‬
‫ﭘﺎدﺷﺎهﯽ ﭘﺎﻟﻤﻴﺮا ﺧﺎﺗﻤﻪ ﻣﻴﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫‪١٨‬‬

‫راﻫﻬﺎي ﺗﺠﺎري‬
‫ﻗﺒﻞ از ﻛﺸﻒ راه درﻳﺎﻳﻰ ﺟﺪﻳﺪ‬

‫راﻩ ﺗﺠﺎرت درﻳﺎﻳﻰ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﻴﺎن هﻨﺪ و ﭼﻴﻦ و ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ از راﻩ‬
‫ﻣﺼﺮ در اﻓﺮﻳﻘﺎ در اواﺧﺮ ﻗﺮن دوم ق‪ .‬م‪ .‬اﺳﺖ آﻪ آﺸﻒ ﻣﻰ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗ ﺎ ﺁﻧﺰﻣ ﺎن آﺎﻻه ﺎى ﺗﺠ ﺎرﺗﻰ از ﭼ ﻴﻦ و هﻨ ﺪ ﺑ ﺎ آﺸ ﺘﻰ ﺑ ﻪ ﺑﻨ ﺪر‬
‫ﻋﺪن در ﻳﻤﻦ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺑﻨ ﺎدر آﺎﻻه ﺎى ﻣﺤﻠ ﻰ ﻋﺮﺑ ﻰ از‬
‫ﺟﻤﻠﻪ ﮔﻴﺎهﺎن ﺧﻮﺷ ﺒﻮ از ﺳﺮﺗﺎﺳ ﺮ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﻰ و ﻣﻨ ﺎﻃﻖ اﻃ ﺮاف‬
‫ﺑﺮاى ﺻﺪور ﻧﻴﺰ ﺳﺮازﻳﺮ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻄﻮرﻳﻜﻪ ﺑﺎزاره ﺎى ﻳﻤ ﻦ ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ‬
‫از ﭘ ﺮ ﺗﻨ ﻮع ﺗ ﺮﻳﻦ ﺑﺎزاره ﺎى ﺟﻬ ﺎﻧﻰ آ ﻪ در ﺁﻧﻬ ﺎ هﻤ ﻪ رﻗ ﻢ آﺎﻻه ﺎى‬

‫‪٢٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺧﺎرﺟﻰ و داﺧﻠﻰ ﻳﺎﻓﺖ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺷ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠ ﻪ ﻣﺮوارﻳ ﺪ‬
‫از ﺧﻠﻴﺞ ﻓﺎرس ‪ ،‬ﻋﺎج‪ ،‬اﺑﺮﻳﺸﻢ‪ ،‬ﭘﻨﺒ ﻪ‪ ،‬ﻣﻨﺴ ﻮﺟﺎت‪ ،‬ﺑ ﺮﻧﺞ‪ ،‬ﻓﻠﻔ ﻞ و ﺳ ﺎﻳﺮ‬
‫ادوﻳ ﻪ ﺟ ﺎت از ﭼ ﻴﻦ و هﻨ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺮدﻩ‪ ،‬ﺧ ﺮ‪ ،‬ﻋ ﺎج‪ ،‬ﻃ ﻼ‪ ،‬و ﭘ ﺮ ﺷ ﺘﺮ ﻣ ﺮغ‬
‫ﺑ ﺮاى ﺁراﻳ ﺶ آ ﻼﻩ از اﻓﺮﻳﻘ ﺎى ﺷ ﺮﻗﻰ‪ ١٩،‬اﻧ ﻮاع ﻣﺤﺼ ﻮﻻت ﻣﺤﻠ ﻰ از‬
‫ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬و ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم ﻧﻘ ﺮﻩ و ﻓﻠ ﺰات ﮔﺮاﻧﺒﻬ ﺎ از آﺸ ﻮرهﺎى ﻣﻨﻄﻘ ﻪ‬
‫ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ‪.‬‬
‫از اﻳ ﻦ ﺑﺎزاره ﺎ آﺎﻻه ﺎى واردﻩ از ﭼ ﻴﻦ و هﻨ ﺪ ﺑﺎﺿ ﺎﻓﻪ‬
‫ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺤﻠﻰ ﻋﺮﺑﻰ ﺑﻪ دو ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎل ‪ ،‬ﺣﻤﻞ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪:‬‬
‫ﻣﺴﻴﺮ اول راﻩ آﺎروان روﻳ ﯽ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﻤ ﻮازات ﺳ ﺎﺣﻞ ﺷ ﺮﻗﻰ‬
‫درﻳﺎى ﺳﺮخ ‪ ،‬ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺘﻦ از ﻧﺠ ﺮان‪ ،‬ﻣﻜ ﻪ ﻳ ﺎ ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﺑ ﻪ ﭘﺘ ﺮا ﻣﻨﺘﻬ ﻰ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﺪ‪ .‬ﻳﻜﻰ از دﻻﻳﻠﻰ آﻪ اﻳﻦ راﻩ را ﺑﻪ ﻣﺴﻴﺮى ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑ ﺮاى آﺎرواﻧﻬ ﺎى‬
‫ﺗﺠ ﺎرﺗﻰ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣ ﻰ آ ﺮد اﻳ ﻦ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺳﻠﺴ ﻠﻪ آﻮهﻬ ﺎﺋﻰ آ ﻪ در‬
‫ﻃﺮف ﭼﭗ ﺁن و ﺑﻤﻮازات ﺳﺎﺣﻞ درﻳﺎى ﺳﺮخ ﻗﺮار داﺷ ﺖ ‪ ،‬ﻣﺤﺎﻓﻈ ﺖ‬
‫ﻣﻰ ﺷﺪ‪ ،‬و از اﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ ﺁﻧﺮ از ﺣﻤﻠ ﻪ دزدان درﻳ ﺎﺋﻰ ﻣﺤﻔ ﻮظ ﻧﮕ ﻪ ﻣ ﻰ‬
‫داﺷﺖ‪.‬‬

‫‪٢٠‬‬

‫راﻩ دوم راﻩ درﻳ ﺎﻳﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﻤ ﻮازات راﻩ اول ‪ ،‬ﻣﻨﺘﻬ ﺎ در‬
‫ﻃﺮف ﭼﭗ آﻮهﻬﺎى ﻣﺬآﻮر در ﺑﺎﻻ‪ ،‬در درﻳﺎى ﺳ ﺮخ ﺟﺮﻳ ﺎن داﺷ ﺖ و‬
‫آﺎﻻهﺎى ﺗﺠﺎرﺗﻰ را ﺑﻪ ﺑﻨﺪر ﻋﻘﺒﻪ در ﻣﻨﺘﻬﺎ اﻟﻴﻪ درﻳﺎى ﺳﺮخ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣ ﻰ‬
‫ﻧﻤﻮد ‪.‬‬

‫‪٢٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫از ﺷ ﻬﺮ ﭘﺘ ﺮا و ﺑﻨ ﺪر ﻋﻘﺒ ﻪ آ ﻪ ه ﺮ دو در ﺷ ﻤﺎل و از ﻣﺮاآ ﺰ‬
‫ﺗﺠ ﺎرى ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬آﺎﻻه ﺎى واردﻩ ﺑ ﻪ ﺧ ﺎرج از ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺻ ﺎدر‬
‫ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪ :‬ﺑﺨﺸﻰ ﺑﻪ ﺳﻮرﻳﻪ و ﺑﺨﺶ ﺑﺰرﮔﺘ ﺮ ﺁن ﺑ ﻪ ﺑﻨ ﺪر اﺳ ﻜﻨﺪرﻳﻪ آ ﻪ‬
‫در ﺳ ﺎﺣﻞ ﺷ ﺮﻗﻰ ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ ﻗ ﺮار داﺷ ﺖ ﻣ ﯽ رﻓ ﺖ و از ﺁﻧﺠ ﺎ ﺑ ﻪ‬
‫آﺸﻮرهﺎى اﻃﺮاف ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ ﺣﻤﻞ ﻣﯽ ﺷﺪ و از ﺑﻨﺪر ﻋﻘﺒﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﺼ ﺮ‬
‫و ﺣﺒﺸﻪ‪.‬‬
‫در ﺿ ﻤﻦ ﺑﺨﺸ ﻰ از آﺎﻻه ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻗﺒ ﻞ از رﺳ ﻴﺪن ﺑ ﻪ ﭘﺘ ﺮا ‪ ،‬ﺑ ﺎ‬
‫آﺎروان هﺎﺋﻰ آﻪ از ﻣﺪﻳﻨﻪ و ﻣﻜﻪ ﺑ ﻪ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﺟﻨ ﻮب ﺑ ﻴﻦ اﻟﻨﻬ ﺮﻳﻦ ﻳﻌﻨ ﻰ‬
‫ﺟﻨﻮب اﻳ ﺮان ‪ ،‬ﻋ ﺮاق و ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺧﻠ ﻴﺞ ﻓ ﺎرس ﻣﻴﺮﻓﺘﻨ ﺪ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ آﺸ ﻮرهﺎ‬
‫ﺻﺎدر ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑ ﺎﻳﻦ ﻃﺮﻳ ﻖ ﺑ ﻮد آ ﻪ آﺎﻻه ﺎى ﭼ ﻴﻦ و هﻨ ﺪ و ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ‪ ،‬اﻓﺮﻳﻘﺎ و ﺑﺨﺸﯽ از ﺁﻧﻬﺎ هﻢ ﺑﻪ اﻳﺮان ﻣﻲ رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻧﻴﺰ‬
‫آﺎﻻهﺎى ﺻﺎدراﺗﻰ اﻳﻦ آﺸﻮرهﺎ را در ﺟﻬﺖ ﻋﻜﺲ ﺑﻪ هﻨ ﺪ و ﭼ ﻴﻦ ﺑ ﺎز‬
‫ﻣﻰ ﮔﺮداﻧﺪﻧﺪ‪ .‬اﻳﻨﻬﺎ ﺧﻄﻮط ﻋﻤﺪﻩ داﺧﻠ ﻰ از ﻗ ﺮن هﻔ ﺘﻢ ﺗ ﺎ ﻳﻜ ﻢ ق‪ .‬م‪ .‬در‬
‫ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧ ﻮد اﻗﺘﺼ ﺎدهﺎى ﺟﻬ ﺎﻧﻰ را ﺑﻴﻜ ﺪﻳﮕﺮ‬
‫ﻣﺘﺼﻞ ﻣﻰ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‬
‫ﺑﻌﻼوﻩ ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﻗﺒﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬اﻳﻦ راﻩ هﺎ ﮐﻪ در ﻣﺠﻤﻮع‬
‫ﺷ ﺮﻳﺎن اﻗﺘﺼ ﺎدى ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن را ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣ ﻲ دادﻧ ﺪ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﻮﺟ ﺪ‬
‫ﺷ ﻬﺮهﺎى ﺑﺴ ﻴﺎرى در ﻣﺴ ﻴﺮ ﺧ ﻮد ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺑ ﻪ اﻗﺘﺼ ﺎد اﻋ ﺮاب‬

‫‪٢٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﺪوى ﻧﻴﺰ آﻪ ﺑﺮاى اﺟﺎزﻩ ورود آﺎرواﻧﻬﺎ از ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧ ﻮد و ﺣﻔﺎﻇ ﺖ از‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺎﻟﻴﺎت ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ آﻤﻚ ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ ﺷ ﻬﺮهﺎ ‪ ،‬ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس اﻳﻨﻜ ﻪ از ﻧﻈ ﺮ ارﺗﺒ ﺎط ﺑ ﺎ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ‬
‫ﮐﺎرواﻧﺮو در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻨﺎﺳ ﺒﻰ ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ ‪ ،‬از ﺁب و ﻏ ﺬاى آ ﺎﻓﻰ ﺑ ﺮاى‬
‫اﺳﺘﺮاﺣﺖ آﺎرواﻧﻬﺎ و ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻗﻮاى ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑ ﻮدﻩ‪ ،‬و ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم از‬
‫ﻟﺤ ﺎظ ﻃﺒﻴﻌ ﻰ و اﻣﻨﻴﺘ ﻰ از ﺣﻤﻠ ﻪ دزدان و ﻏ ﺎرﺗﮕﺮان ﻣﺤﻔ ﻮظ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ‪،‬‬
‫ﺷﻜﻞ ﻣﻴﮕﺮﻓﺘﻨ ﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬اآﺜ ﺮ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ در واﺣ ﻪ ه ﺎ و ﻳ ﺎ ﻧﺰدﻳ ﻚ‬
‫ﭼﺎهﻬﺎى ﺁب ﻗﺮار داﺷ ﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﻳ ﺎ ﺧ ﻮد ﺻ ﺎﺣﺐ آﺸ ﺘﺰارهﺎ و ﺑﺎﻏﻬ ﺎى‬
‫ﻣﻴ ﻮﻩ ﺑ ﺮاى ﺗ ﺎﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎزه ﺎى ﻏ ﺬاﻳﻰ آﺎرواﻧﻴ ﺎن ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬و ﻳ ﺎ در ﻧﺰدﻳ ﻚ‬
‫ﺷﻬﺮ ﻳﺎ واﺣﻪ اى آﻪ از اﻳﻦ ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ ﺑﺮﺧ ﻮردار ﺑ ﻮد ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﮑﻪ ﮐﻪ در ﻧﺰدﻳﮑﯽ ﻃﺎﺋﻒ ﻗ ﺮار داﺷ ﺖ‪ .‬ﻃ ﺎﺋﻒ ﺷ ﻬﺮ ﭘ ﺮ از ﺑ ﺎغ‬
‫هﺎى ﻣﻴﻮﻩ اى ﺑﻮد آﻪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﭼﻨﺪاﻧﻰ از ﻣﻜﻪ ﻧﺪاﺷﺖ ‪.‬‬
‫ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ه ﺎى ﺳ ﺒﺎ و ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن ﺑﻌﻨ ﻮان ﻗﺪرﺗﻤﻨ ﺪﺗﺮﻳﻦ ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ‬
‫ه ﺎى ﺑﺎﺳ ﺘﺎﻧﻰ در ﺟﻨ ﻮب و ﺷ ﻤﺎل ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﺗﺠ ﺎرت و‬
‫ﺑﺎزرﮔ ﺎﻧﻰ در اﻳ ﻦ راهﻬ ﺎى زﻣﻴﻨ ﻰ و درﻳ ﺎﺋﻰ‪ ،‬و روﻧ ﻖ ﺗﻮﻟﻴ ﺪ‬
‫ﻣﺤﺼﻮﻻت داﺧﻠ ﻰ و ﺻ ﺎدراﺗﻰ ﺧ ﻮد ﺷ ﻜﻞ ﻣ ﻰ ﮔﻴﺮﻧ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ راﻩ ه ﺎ ﻧ ﻪ‬
‫ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﺤﺼ ﻮﻻت اﻓﺘﺼ ﺎدهﺎى ﺑ ﺰرگ ﺟﻬ ﺎﻧﻰ را ﺑ ﻪ ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ه ﺎى‬
‫ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘ ﻞ ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﻋﺎﻣ ﻞ ﻣﻬﻤ ﻰ در ارﺗﺒ ﺎط و ﻧﻘ ﻞ و‬
‫اﻧﺘﻘ ﺎﻻت ﻓﺮهﻨﮕ ﻰ ﻣﻴ ﺎن ﺗﻤ ﺪﻧﻬﺎى ﺟﻬ ﺎﻧﻰ در ﻳ ﻚ دورﻩ از ﺗ ﺎرﻳﺦ ﺑ ﻮدﻩ‬

‫‪٣٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﻧﺪ‪ .‬در اﻳﻦ دورﻩ اﺳﺖ آﻪ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن و ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺟﻨﻮب و ﺷ ﻤﺎل ﺁن‬
‫ﺑﻪ ﮔﺬرﮔﺎﻩ ﺑﺰرگ ﺗﺠﺎرت و ﺗﻤﺪن هﺎى ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫ﻛﺸﻒ راه درﻳﺎﺋﻰ ﺟﺪﻳﺪ‬
‫و ورود ﻗﺪرﺗﻬﺎى ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ‬

‫در ‪ ١٧٧‬ق‪ .‬م‪ .‬ﻳ ﻚ درﻳ ﺎﻧﻮرد ﻳﻮﻧ ﺎﻧﻰ و ﻳ ﻚ درﻳ ﺎﻧﻮرد هﻨ ﺪى‬
‫ﺑ ﺪﻧﺒﺎل آﺸ ﻒ ﺑﺎده ﺎى ﻓﺼ ﻠﻰ "ﻣﺎﻧﺴ ﻮن"‪ ،‬ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر ﻣﻮﻓ ﻖ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدى آﺸ ﺘﻰ ‪ ،‬ﺑ ﺎ آﻤ ﻚ اﻳ ﻦ ﺑﺎده ﺎ ﻣﺴ ﺘﻘﻴﻤﺎ ‪ ،‬از ﻳﻜ ﻰ از‬
‫ﺑﻨﺎدر هﻨﺪ در اﻗﻴﺎﻧﻮس هﻨﺪ راﻩ اﻓﺘﺎدﻩ و ﭘﺲ از ﮔﺬﺷ ﺘﻦ از ﺧﻠ ﻴﺞ ﻋ ﺪن و‬
‫ﺑﻌﺪ ﺑﺎب اﻟﻤﻨﺪب ‪ ،‬ﻳﮑﺴﺮﻩ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﺎ اﻟﻴﻪ درﻳﺎﯼ ﺳﺮخ و هﻤﭽﻨ ﻴﻦ‬
‫ﺑﻪ ﺑﻨﺎدر ﻣﺼﺮ در ﻏﺮب درﻳﺎﯼ ﺳﺮخ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬
‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﮐﻪ هﻨﻮز ﮐﺸﺘﯽ هﺎﯼ ﻣﻮﺗﻮرﯼ اﺧﺘ ﺮاع ﻧﺸ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪،‬‬
‫ﺣﺮﮐﺖ ﮐﺸﺘﻴﻬﺎﯼ ﺑﺰرگ ﺑﺎ ﻣﺤﻤﻮﻻت ﺗﺠ ﺎرﯼ ﺳ ﻨﮕﻴﻦ در ﻣﺴ ﺎﻓﺖ ه ﺎﯼ‬
‫ﻃ ﻮﻻﻧﯽ و دور از ﺳ ﺎﺣﻞ ﻧﻴﺎزﻣﻨ ﺪ ﻗ ﻮۀ ﻣﺤﺮﮐ ﻪ ﻗ ﻮﯼ ﺑ ﻮدﻩ‪ ،‬و ﺑ ﺪون‬
‫ﺣﻤﺎﻳ ﺖ از ﺑﺎده ﺎى درﻳ ﺎﻳﻰ اﻣ ﺮى دﺷ ﻮار و دور از ﺻ ﺮﻓﮥ اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ آﺸﺘﻰ هﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﺎرهﺎى ﺧﻮد را در ﺑﻨﺪر ﻋ ﺪن ﭘﻴ ﺎدﻩ‬
‫ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬و از ﺁﻧﺠ ﺎ‪ ،‬آﺎﻻه ﺎﯼ ﻣﺰﺑ ﻮر ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ ﮐﺎﻻه ﺎﯼ ﻣﺤﻠ ﯽ از‬

‫‪٣١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻃﺮﻳ ﻖ راهﻬ ﺎﯼ ﮐ ﺎروان رو ﺑ ﻪ ﺷ ﻤﺎل‪ ،‬ﻣﺼ ﺮ و ﺣﺒﺸ ﻪ و ﺳ ﻮاﺣﻞ‬
‫ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ ﺣﻤﻞ ﻣﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬اآﻨ ﻮن ﺑ ﺎ ﺣﺮآ ﺖ ﻣﺴ ﺘﻘﻴﻢ آﺸ ﺘﻲ ه ﺎ ﺑ ﻪ ﻣﻨﺘﻬ ﺎ‬
‫اﻟﻴ ﻪ درﻳ ﺎﯼ ﺳ ﺮخ و ﺳ ﺎﺣﻞ ﻏﺮﺑ ﻰ ﺁن در ﺑﻨ ﺎدر ﻣﺼ ﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻤ ﻮﻻت‬
‫ﺗﺠ ﺎرى ﺑ ﺮاى رﺳ ﻴﺪن ﺑ ﻪ ﻣﺼ ﺮ و ﺣﺒﺸ ﻪ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻧﻴ ﺎزى ﺑ ﻪ دور زدن‬
‫ى ﺑ ﻪ ﻣﻘﺼ ﺪ ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ‬
‫درﻳﺎى ﺳﺮخ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﻣﻬﻤﺘ ﺮاز ﺁن آﺎﻻه ﺎ ِ‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﺎ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻳﮑﯽ از ﺑﻨﺎدر ﺳﺎﺣﻞ ﻏﺮﺑﯽ درﻳﺎﯼ ﺳ ﺮخ‪ ،‬ﻣﺴ ﺘﻘﻴﻤﺎ از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ رود ﻧﻴﻞ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ ‪ .‬اﻳﻦ راﻩ ﺟﺪﻳﺪ آ ﻪ ه ﻢ از‬
‫ﻟﺤﺎظ زﻣﺎﻧﻰ و ه ﻢ از ﻟﺤ ﺎظ ﻣ ﺎﻟﻰ آ ﺎﻣﻼ ﺑ ﺎ ﺻ ﺮﻓﻪ ﺗ ﺮ از راه ﺎى ﻗﺒﻠ ﻰ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺸﺪت ﻣﺴﻴﺮ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻰ را ﺑﺴﻮى ﺧ ﻮد ﮐﺸ ﺎﻧﺪﻩ و ﺿ ﺮﺑﻪ درد‬
‫ﺁورى ﺑﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﯽ و ﻗﺪرت اﻗﺘﺼﺎدى ﻧﺒﺎﺗﻴﻮن وارد ﻣﻰ‬
‫ﺳﺎزد‪ .‬ازاﻳﻦ ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﺖ آﻪ ﭘﺎدﺷﺎهﯽ هﺎﯼ ﺟﻨﻮب و ﺷﻤﺎل رو ﺑﻪ اﻓ ﻮل‬
‫ﻣﻰ ﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬
‫اهﻤﻴﺖ ﺑﺎدهﺎى ﻣﺎن ﺳﻮن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺑ ﺎ وزﻳ ﺪن از‬
‫ﻳﮑﻄﺮف‪ ،‬در ﻧﻴﻤﻰ از ﺳﺎل‪ ،‬آﺸ ﺘﻰ ه ﺎ را ﺑﺮاﺣﺘ ﻰ از ﺑ ﺎب اﻟﻤﻨ ﺪب ﺑ ﻪ‬
‫ﺑﻨ ﺎدر ﻣﺼ ﺮ ﻣ ﻰ ﺑ ﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ در ﻧﻴﻤ ﻪ دوم ﺳ ﺎل ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬در ﺟﻬ ﺖ ﻋﻜ ﺲ‪،‬‬
‫ﺣﺮآ ﺖ ﻧﻤ ﻮدﻩ و از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬آﺸ ﺘﻴﻬﺎ ﻣ ﻲ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ ﺑ ﺎ ﺑﺮﺧ ﻮردارى از‬
‫ﻓﺮﺻﺖ آﺎﻓﻰ ﺑ ﺮاى ﺑ ﺎرﮔﻴﺮى ‪ ،‬هﻤ ﺎن ﻣﺴ ﻴﺮ را ﺑ ﻪ آﻤ ﻚ ﺑ ﺎد ﺑﺮاﺣﺘ ﻰ‬
‫ﺑﺎز ﮔﺮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫از اﻳﻦ ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﺖ آﻪ ﺗﺠﺎرت درﻳﺎﺋﻰ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ از ﭼﻴﻦ و هﻨﺪ‬
‫ﺑﻪ ﻣﺼﺮ و ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ درﻳﺎى ﺳﺮخ و ﺑﺎب اﻟﻤﻨﺪب ﺁﻏﺎز و ﺑﻪ‬

‫‪٣٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺷﺪت ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻰ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺤﺖ ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻰ اﺳﺖ آﻪ آﻨﺘﺮل ﺑﺮ ﺑﺎب اﻟﻤﻨﺪل آ ﻪ اآﻨ ﻮن‬
‫ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از ﮔ ﺬرﮔﺎهﻬﺎى ﻣﻬ ﻢ ﺗﺠ ﺎرى و ﻧﻈ ﺎﻣﻰ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد اهﻤﻴ ﺖ‬
‫زﻳﺎدى ﻣﻰ ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﭼﺮا آﻪ هﺮآﺸﻮرى آﻪ ﺑﺮاﻳﻦ ﺗﻨﮕﻪ آﻨﺘﺮل داﺷﺖ ﻋﻤ ﻼ‬
‫ﻣﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺖ از ﻃﺮﻳﻖ اﺧ ﺬ ﻣﺎﻟﻴ ﺎت و ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺧ ﺎص‪ ،‬ﺑﺨ ﺶ ﺑﺰرﮔ ﻰ از‬
‫ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻰ را ﺗﺤﺖ ﮐﻨﺘﺮل ﺧﻮد در ﺁوردﻩ ﺑﻪ ﺳﻮد ﺧﻮد ﺗﻐﻴﻴﺮ ده ﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﺎ ﺑﻌﺪا ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ آﻨﺘ ﺮل ﺑ ﺮ ﻳﻤ ﻦ ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از ﻣ ﻮارد‬
‫رﻗﺎﺑ ﺖ ﻣﻴ ﺎن اﻳ ﺮان و رم ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد و اﻳﺮاﻧﻴ ﺎن در ﻗ ﺮن ﺷﺸ ﻢ‬
‫ﻣ ﻴﻼدﯼ ﺑ ﺎ ﻟﺸﮑﺮﮐﺸ ﯽ و آﻨﺘ ﺮل ﺑ ﺮ ﻳﻤ ﻦ ﺳ ﻌﻰ در رآ ﻮد اﻳ ﻦ راﻩ‬
‫ﺗﺠﺎرى ﺑﻪ ﺳﻮد راﻩ اﺑﺮﻳﺸﻢ ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺪﻧﺒﺎل آﺸﻒ راﻩ درﻳ ﺎﻳﻰ ﺟﺪﻳ ﺪ‪ ،‬رﻣﻴﻬ ﺎ اوﻟ ﻴﻦ ﻗ ﺪرت‬
‫ﺑﺰرﮔ ﻰ هﺴ ﺘﻨﺪ آ ﻪ ﻣﺘﻮﺟ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﺷ ﺪﻩ در ﻗ ﺮن اول ق‪ .‬م‪ .‬ﻧﻴ ﺮوى‬
‫ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺧﻮد را ﺑﺮاى آﻨﺘﺮل ﺑ ﺎب اﻟﻤﻨ ﺪب از راﻩ ﻣﺼ ﺮ راه ﻰ ﻳﻤ ﻦ در‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﻣﻴﻜﻨﻨﺪ ‪.‬‬
‫اﺑﺘ ﺪا در ‪ ٣١‬ق‪ .‬م‪ .‬ﺑ ﺎ اﻋ ﺰام ﻧﻴ ﺮوى ﻧﻈ ﺎﻣﻰ‪ ،‬دﺳ ﺖ ﺑ ﻪ ﻓ ﺘﺢ‬
‫ﻣﺼ ﺮ و ﺳ ﻮرﻳﻪ ﻣ ﻰ زﻧﻨ ﺪ‪ .‬ﺳ ﭙﺲ در ‪ ٢۶‬ق‪ .‬م‪ .‬ﺳ ﭙﺎهﻰ ﻣﺘﺸ ﻜﻞ از دو‬
‫ﻟﮋﻳﻮن را آ ﻪ ﺟﻤﻌ ﺎ ﺑ ﺎﻟﻎ ﺑ ﺮ دﻩ ه ﺰار ﺳ ﺮﺑﺎز ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ از ﻣﺼ ﺮ‬
‫رواﻧ ﻪ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﻣ ﻰ ﺳ ﺎزﻧﺪ و در ‪ ٣٠٠‬آﻴﻠ ﻮﻣﺘﺮى ﺷ ﻬﺮ "ﭘﺘ ﺮا" ﻣﺮآ ﺰ‬
‫ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن در ﺷ ﻤﺎل ﻣﺴ ﺘﻘﺮ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ‪ ،‬و ﭘ ﺲ از درﮔﻴ ﺮى ﺑ ﺎ ﻧﻴﺮوه ﺎى‬
‫ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻧﺒﺎﺗﻴﻮن و اﺳﺘﺮاﺣﺖ در ﻃﻰ ﻓﺼﻮل ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن و زﻣﺴ ﺘﺎن در اﻳ ﻦ‬

‫‪٣٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻧﺎﺣﻴﻪ‪ ،‬ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺘﻦ از ﻳﺜﺮب )ﻣﺪﻳﻨﻪ( و ﻣﻜﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﭘﺲ از ﺷ ﺶ ﻣ ﺎﻩ ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﻘﺼﺪ ﺧﻮد‪ ،‬ﻳﻤﻦ درﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﻣﻲ رﺳﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺟﻨﻮﺑىﺘﺮﻳﻦ ﻧﻘﻄ ﻪ‬
‫اﯼ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ ارﺗﺶ رم ﺗﺎ آﻨﻮن ﺑ ﻪ ﺁن ﻗ ﺪم ﻣ ﯽ ﮔ ﺬاردﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫ﻳﮑﯽ از راهﻬﺎﯼ آﺎرواﻧﺮوى ﺗﺠﺎرى ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آ ﻪ ﭼ ﻪ ﻗﺒ ﻞ و ﭼ ﻪ ﺑﻌ ﺪ‬
‫از ﮐﺸﻒ ﺑﺎدهﺎﯼ ﻣﺎﻧﺴﻮن‪ ،‬آﺎﻻه ﺎى ﭼ ﻴﻦ و هﻨ ﺪ وﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﻰ را‬
‫در اﻣﺘﺪاد درﻳﺎى ﺳﺮخ از ﻳﻤﻦ ﺑﻪ ﺷﻤﺎل و از ﺁﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺮ و ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧ ﻪ‬
‫ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ و رﻣﻰ هﺎ‪ ،‬هﻢ ﺑ ﺮاى آﺴ ﺐ اﻃ ﻼع از اوﺿ ﺎع و‬
‫هﻢ ﺑﺮاى ﺣﻀﻮر در ﻳﻤﻦ اﻳﻦ ﻧﻴ ﺮو را در ﻣﺴ ﻴﺮ ﻋﻜ ﺲ ﺁن ارﺳ ﺎل ﻣ ﻰ‬
‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ارﺗﺶ هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ِاﺳﺘﺮاﺑﻮ∗ ﮔﺰارش ﻣﻴﺪهﺪ ﺑﺨ ﺶ زﻳ ﺎدى‬
‫از ﻧﻴ ﺮوى ﺧ ﻮد را در آﻮﻳﺮه ﺎى ﻧﺎﺷ ﻨﺎﺧﺘﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ در اﺛ ﺮ اﻣ ﺮاض‬
‫ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮔﺮﺳﻨﮕﻰ و ﺗﺸﻨﮕﻰ از دﺳﺖ ﻣﻴﺪهﺪ و ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم ﭘ ﺲ از ﺷ ﺶ‬
‫ﻣﺎﻩ ﺑﻪ ﻣﺄرب ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﺳﺒﺎﺋﻴﺎن ﻣﻰ رﺳﺪ‪.‬‬
‫هﺮﭼﻨﺪ ارﺗﺶ رم ﭘ ﺲ از ﭼﻨ ﺪى دﺳ ﺖ از ﻣﺤﺎﺻ ﺮﻩ ﺑ ﻰ ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫ﻣ ﺄرب آ ﻪ ﺑ ﺎ دﻳ ﻮارى ﺑﻄ ﻮل ‪ ۴‬اﻟ ﯽ ‪ ۵‬آﻴﻠ ﻮﻣﺘﺮ ﻣﺤﺎﻓﻈ ﺖ ﻣىﺸ ﺪﻩ ﺑ ﺮ‬
‫داﺷﺘﻪ و ﻇﺎهﺮادﺳﺖ ﺧ ﺎﻟﻰ از ﻣﺎﻣﻮرﻳ ﺖ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎزﻣﻴﮕﺮدد‪ ،‬وﻟ ﻰ ﺑﻨﻈ ﺮ‬
‫اﺳ ﺘﺮاﺑﻮ آ ﻪ ﺑﻌﻨ ﻮان ﻣ ﻮرخ در ﺗﻤ ﺎم ﻣ ﺪت هﻤ ﺮاﻩ ارﺗ ﺶ ﺑ ﻮدﻩ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ‬
‫ه ﺪف ﺧ ﻮد آ ﻪ رﺳ ﻴﺪن ﺑ ﻪ ﺑ ﺎب اﻟﻤﻨ ﺪب )دروازۀ اﺷ ﮓ ه ﺎ( و آﺴ ﺐ‬
‫اﻃﻼع از اوﺿﺎع ﺁﻧﺠﺎ ﺑﺮاى آﻨﺘﺮل ﺁﺗﻰ ﺁن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ دﺳﺖ ﻣﻰ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬
‫∗‪-‬اِﺳﺘﺮاﺑﻮ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ دان ﻳﻮﻧﺎﻧﯽ )‪ ۶٣‬م‪(.‬‬

‫‪٣۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﺨ ﺶ ﺑﺰرﮔ ﯽ ازارﺗ ﺶ اﻋﺰاﻣ ﻰ رم در اﻳ ﻦ ﻣﺎﻣﻮرﻳ ﺖ ﺑ ﺪون‬
‫ﺁﻧﻜﻪ ﻋﻤﻼ ﭼﻴﺰى ﺑﺪﺳﺖ ﺁورد از ﻣﻴﺎن ﻣﻴﺮود‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل اﻣﭙﺮاﻃ ﻮر رم‬
‫"ﺁﮔﻮﺗ ﻮس" ﺑ ﺎ اﻳ ﻦ اﻋ ﻼم آ ﻪ "ارﺗ ﺶ رم در ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑ ﻰ ﺗ ﺎ ﺷ ﻬﺮ‬
‫"ﻣﺄرب" در ﻗﻠﻤﺮو ﺳﺒﺎ ﭘﻴﺸﺮوى آﺮد" ﭘﻴﺮوزى ارﺗﺶ ﺧ ﻮد را در اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﺎﻣﻮرﻳﺖ ﺟﺸﻦ ﻣﻰ ﮔﻴﺮد‪.‬‬

‫اﻓﻮل ﭘﺎدﺷﺎﻫﻰ ﻫﺎى ﺑﺎﺳﺘﺎن‬
‫در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫از اﻳﻦ ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﺖ آﻪ ﺳﻘﻮط ﭘﺎدﺷﺎهﻰ هﺎى ﺑﺎﺳ ﺘﺎﻧﻰ در ﺷ ﻤﺎل‬
‫و ﺟﻨ ﻮب ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺷ ﺮوع ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد‪ .‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ آﺸ ﻒ راﻩ‬
‫ﺗﺠﺎرى ﺟﺪﻳﺪ و آﺎهﺶ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ هﺎى ﺗﺠﺎرى‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻓﺸ ﺎر‬
‫ﺳﻴﺎﺳﯽ‪ -‬ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻗ ﺪرت ه ﺎﯼ ﺑ ﺰرگ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﭘﺎدﺷ ﺎهﯽ ه ﺎ ﺗﻀ ﻌﻴﻒ ﺷ ﺪﻩ‪،‬‬
‫رو ﺑﻪ اﻓﻮل ﻣﻴﺮوﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﺳﺒﺎﺋﻴﺎن هﺮﭼﻨﺪ در ﻧﺘﻴﺠﮥ ﮐﺸ ﻒ ﺑ ﺎد ﻣﺎﻧﺴ ﻮن و ﺣﻤﻠ ﻪ‬
‫ﻧﻈﺎﻣﻰ رم ﺗﻀﻌﻴﻒ ﺷﺪﻩ‪ ،‬از ﻣﻴﺎن ﻣﻴﺮود‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل ﻗﺪرت ﺁن ﺗ ﺎ ﺣ ﺪود‬
‫ﻗﺮن ﺳﻮم ﻣﻴﻼدﯼ اﻳﻨﺠﺎ وﺁﻧﺠﺎ اداﻣﻪ ﻣىﻴﺎﺑﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد‪ ،‬هﻴﭽﮕﺎﻩ ﻧﻤﻰ‬
‫ﺗﻮاﻧﺪ ﻗﺪرت و ﺷﻜﻮﻩ ﻗﺒﻠﻰ ﺧﻮد را ﺑﺎز ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ورود رم‪ ،‬ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ ﻧﻴﺰ در ﻗﺮون ﺑﻌ ﺪ و ﺑﺨﺼ ﻮص ﭘ ﺲ از‬
‫ﺁﻧﮑﻪ در ﻗﺮن ﭼﻬ ﺎرم در رم ﻗ ﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬وارد ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﯽ‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻗﺒﻼ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﯽ ﻣﺤ ﻞ ﻧﻔ ﻮذ ﻳﻬﻮدﻳ ﺖ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﻧﻔ ﻮذ‬

‫‪٣۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻳﻬﻮدﻳ ﺖ در ﻗ ﺮن ﺷﺸ ﻢ ﻣ ﻴﻼدﯼ ﺑﺤ ﺪﯼ ﻣﻴﺮﺳ ﺪ ﮐ ﻪ ﺧ ﻮد ﻓﺮﻣﺎﻧﺮواﻳ ﺎن‬
‫ﺣﻤﻴ ﺎرﯼ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﻳﻬﻮدﻳ ﺖ ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻪ‪ ،‬ﺁزار و اذﻳ ﺖ ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺎن را ﺁﻏ ﺎز‬
‫ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﻨ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﺁزار و اذﻳ ﺖ ﺑ ﻪ روﻣﻴ ﺎن ﺑﻬﺎﻧ ﻪ ﻣﻴﺪه ﺪ ﺗ ﺎ ﻣﺘﺤ ﺪ ﻣﺴ ﻴﺤﯽ‬
‫ﺧﻮد ﺣﺒﺸﻪ را ﺑ ﻪ ﺣﻤﻠ ﻪ ﺑ ﻪ ﻳﻤ ﻦ و اﺷ ﻐﺎل ﺁن ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﺗﺸ ﻮﻳﻖ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪ‪.‬‬
‫اﺷ ﻐﺎﻟﮕﺮان ﺣﺒﺸ ﯽ ﺗﺤ ﺖ ﺣﻤﺎﻳ ﺖ رم ﻣﺘﺼ ﺮﻓﺎت ﺧ ﻮد را ﺗ ﺎ ﻣﮑ ﻪ ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻴﺪهﻨﺪ وﻟﯽ ﻗ ﺎدر ﺑ ﻪ ﻓﺮاﺗ ﺮ رﻓ ﺘﻦ از ﺁن ﻧﻤ ﯽ ﺷ ﻮﻧﺪ‪ ۴٠ .‬ﺳ ﺎل‬
‫ﺑﻌﺪ اﻳﺮاﻧﻴﺎن در زﻣﺎن ﺧﺴ ﺮو ﭘﺮوﻳ ﺰ ﺣﺒﺸ ﻴﺎن را از ﻳﻤ ﻦ اﺧ ﺮاج ﮐ ﺮدﻩ‬
‫ﺧﻮد ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ ﻧﺒ ﺎﺗﻴﻮن ﻧﻴ ﺰ در اﺛ ﺮ ﻓﺸ ﺎر اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ ﻧﺎﺷ ﯽ از ﺗﻨ ﺰل‬
‫ﻓﻌﺎﻟﻴ ﺖ ه ﺎى ﺗﺠ ﺎرى در راهﻬ ﺎى داﺧﻠ ﻰ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬و ه ﻢ زﻳ ﺮ ﻓﺸ ﺎر‬
‫ﻧﻈﺎﻣﻰ رﻣﻰ هﺎ ﺳﺮ اﻧﺠ ﺎم در ‪ ١٠۶‬ﻣ ﻴﻼدﯼ ﻧﺎﭼ ﺎر ﺑ ﻪ ﺗﺴ ﻠﻴﻢ و ﺳ ﺎزش‬
‫ﺑ ﺎ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ ﻗﻠﻤ ﺮوﯼ ﻧﺒﻄﻴ ﻮن ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳﮑ ﯽ از‬
‫اﻳ ﺎﻻت رم‪ ،‬اﻳﺎﻟ ﺖ ﻋﺮﺑ ﯽ‪ ،‬در ﺁﻣ ﺪﻩ ﺗ ﺎﺑﻊ ﺁن ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬و ﺧ ﻮد ﻧﺒﻄﻴ ﻮن‬
‫ﻧﻴﺰ در ازاء ﺗﺒﻌﻴﺖ از رم‪ ،‬اﺟﺎزﻩ ﺑﺮﺧ ﻮردارى ازﻋﻨ ﻮان "ﭘ ﺮ اﻓﺘﺨ ﺎر"‬
‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ رم و اداﻣﻪ ﺗﺼﺪى ﺑﺮ ﺗﺠ ﺎرت ﻣﻨﻄﻘ ﻪ را ﺑﺪﺳ ﺖ ﻣ ﯽ ﺁوردﻧ ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﻧﺒﻄﻴﻮن ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻚ ﻧﻴﺮوى ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﺻﺤﻨﻪ ﺧ ﺎرج ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫از اﻳﻦ دوران اﺳﺖ آﻪ ﻓﺮهﻨ ﮓ ِهِﻠﻨ ﻰ دوﺑ ﺎرﻩ ﺷ ﺮوع ﺑ ﻪ ﻧﻔ ﻮذ‬
‫در ﺷ ﻤﺎل ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮۀ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬ﻧﻔ ﻮذ ﻓﺮهﻨ ﮓ هﻠﻨ ﻰ‬
‫اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺑﺎ ﻓﺘﺢ ﺳﻮرﻳﻪ ﺑﺪﺳﺖ اﺳﻜﻨﺪر ﻣﻘﺪوﻧﻰ در ﻗ ﺮن ﭼﻬ ﺎرم ق ‪ .‬م‪.‬‬

‫‪٣۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺷﺮوع ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﺗ ﺎ اﻳﻨﻜ ﻪ ﺑ ﺎردﻳﮕﺮ ﺳ ﻮرﻳﻪ در ‪ ۶۴‬ق‪ .‬م‪ .‬ﺑﺪﺳ ﺖ ﭘﻤﭙ ﻰ‬
‫ﺳﺮدار رﻣﻰ ﻓﺘﺢ ﻣﻰ ﮔ ﺮدد‪ .‬ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬در اواﺧ ﺮ ﻗ ﺮن ‪ ۴‬ﻣ ﻴﻼدﯼ‪ ،‬آ ﻪ‬
‫ﭘﺘ ﺮا ﺑ ﻪ ﭘﺎﻳﺘﺨ ﺖ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ اﯼ آ ﻪ اآﻨ ﻮن ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از اﻳ ﺎﻻت رم ﺷ ﺮﻗﻰ‪،‬‬
‫اﻳﺎﻟﺖ ﻋﺮﺑﻴﻪ‪ ،‬ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬اﻳﻦ ﻧﻔﻮذ ﺑﻪ اوج ﺧﻮد ﻣﻰ رﺳﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در ﺁﺛﺎر ﻧﺒﺎﺗﻴﺎن آ ﻪ ه ﻢ رﻳﺸ ﻪ در ﺳ ﻨﻦ دﻳ ﺮﻳﻦ ﻋﺮﺑ ﻰ‬
‫داﺷﺘﻪ و هﻢ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻋﻤﻴﻖ ﺗﻤﺪن هﻠﻨﻰ و رﻣﻰ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ه ﻢ ﺧ ﺪاﻳﺎن‬
‫ﻋ ّﺰى‬
‫زن ﻳﻮﻧﺎﻧﻰ و ﺳﻮرى و هﻢ ﺧﺪاﻳﺎن زن ﻋﺮﺑﻰ )ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﺳﻪ ﺧﺪاى ُ‬
‫‪َ ،‬ﻣﻨﺎت و َال ﻻت( و ﺣﺘﻰ ﺧﺪاﻳﺎن ﻣﺼﺮى دﻳﺪﻩ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑ ﺎ ﻗ ﺎﻧﻮﻧﻰ ﺷ ﺪن ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺖ در ﻗ ﺮن ﭼﻬ ﺎرم ﻣ ﻴﻼدى ﺗﻮﺳ ﻂ‬
‫اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرى رم و ﻣﺴ ﻴﺤﻰ ﺷ ﺪن ﺁن در ﻗ ﺮن ﺷﺸ ﻢ )‪ ۵۵٠‬م‪،( .‬‬
‫ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺖ در ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺷ ﺮوع ﺑ ﻪ ﮔﺴ ﺘﺮش ﻣ ﻰ ﮐﻨ ﺪ‪ .‬ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم ﭘﺘ ﺮا در‬
‫ﻗﺮﻧﻬﺎى ﺑﻌﺪ ﺑﺪﻧﺒﺎل زﻟﺰﻟﻪ هﺎى ﭘ ﻰ در ﭘ ﻰ‪ ،‬ﺳ ﻜﻨﻪ و اهﻤﻴ ﺖ ﺧ ﻮد را از‬
‫دﺳﺖ ﻣﯽ دهﺪ و ﺑﻪ ﻣﺤﺎق ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﺳﭙﺮدﻩ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﺎ اﻳﻨﮑ ﻪ در ﻗ ﺮن‬
‫‪ ١٩‬آ ﻪ دوﺑ ﺎرﻩ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺳ ﻴﺎﺣﺎن اروﭘ ﺎﺋﻰ آﺸ ﻒ ﻣ ﯽ ﮔ ﺮدد و ﺑ ﻪ ﺧ ﺎﻃﺮ‬
‫ﻣﻌﻤﺎرى ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴﺰش دوﺑﺎرﻩ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬روﻧﻖ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﻰ آﻪ درﻳﻚ دورﻩ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫ﺟﻨﻮﺑﻰ و ﺷﻤﺎﻟﻰ را ﺑﻪ اوج ﻣﻰ ﺑﺮد‪ ،‬در دورﻩ دﻳﮕ ﺮ ﺁﻧ ﺮا ﺑ ﻪ اﻓ ﻮل ﻣ ﻰ‬
‫آﺸﺎﻧﺪ ‪.‬‬
‫در ‪ ۵٧٠‬ﻣﻴﻼدﯼ‪ ،‬ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺎوﮔﺎﻧﻰ آ ﻪ ﺧﺴ ﺮو‬
‫اﻧﻮﺷ ﻴﺮوان ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ رواﻧ ﻪ ﻣ ﻰ ﺳ ﺎزد‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺗﺼ ﺮف اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرى‬

‫‪٣٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺳﺎﺳ ﺎﻧﻰ در ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ و ﺗ ﺎ ‪ ۶٢٨‬ﻣ ﻴﻼدﯼ ﮐ ﻪ اﻳ ﺮان از رم ﺷﮑﺴ ﺖ ﻣ ﯽ‬
‫ﺧﻮرد در ﮐﻨﺘﺮل ﺁن ﺑﺎﻗﯽ ﻣﻴﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬

٣٨
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
__________________________________________________

‫ﭘﺎﻧﻮﻳﺲ ﻫﺎي‬
‫ﻓﺼﻞ اول‬
1

-Dr. Mark Beach.
-Breton, Jean Francios, Arabia Felix, from the time of the queen of sheba
eight century B.C. to first century (1998), Translated by Albert La Farge
(1999), p. 29
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اى‬, ٢۴ -٢٢ ‫ ﺁﻳﻪ هﺎى‬, ‫ ﺳﻮرﻩ اﻟﻨﻤﻞ‬-٣
4
- Breton, Jean Francios, Arabia Felix p. 33.
5
-1 kings 01: 1z-7.
6
-Breton, Jean Francios, Arabia Felix, from the time of the queen of sheba
eight century B.C. to first century A,D.(1998), p. 115.
7
-Ibid, pp. 35-36.
8
-Ibid, p. 166.
٩
-Herodot, the Histories, Book 111, c. 430 BCE.
10
- Faure, p. 1987. Parfums et Aromates de l'Antiquite. Paris: In Breton,
Jean-Francios, Arabia Felix... p 5.
11
-Herodotus, the history , translated by David Grene, book 111, p. 113. In
Breton, Jean-Francios, Arabia Flix, … p.6.
12
-Breton, Jean_Francios, Arabia Felix, from the time of the queen of
sheba eight century B.C. to first century A,D.(1998), p.114.
13
-Ibid, p. 115.
14
-Ibid. p. 114.
15
-Gibson Dan, The Nabataean, builders of Petra,
16
-Auge Christian & Jean-Morie Dentzer, Petro, the lost city of the ancient
world., p. 38.
17
- Gibson Dan, the Nabataean, builders of Petra.
18
-Amaury de Riencourt, Sex and Power in History (1974), p. 75.
19
-Rodinson, Maxime, Muhammad, English. P.20.
20
-Strabo 16. 4. 24, cited in Pirenne 1961, pp. 94-96.
2

‫‪٣٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫‪۴٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﮥ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫‪٣٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻓﺼﻞ دوم‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺪوى‬
‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬

‫ﻣﺎ ﺗﺎ اﻳﻨﺠﺎ ﺁﻧﭽﻪ را آﻪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻰ اﺟﻤﺎﻟﻰ ﺧﻮد ﻗ ﺮار دادﻳ ﻢ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻤﺎﻟﻰ و ﺟﻨﻮﺑﻰ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن را در ﺑ ﺮ ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ ـ ﻣﻨ ﺎﻃﻘﻰ‬
‫آﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧ ﻮردارى از ﻣﻨ ﺎﺑﻊ ﺁﺑ ﻰ و ﺑﺎراﻧﻬ ﺎى ﻣ ﻨﻈﻢ ‪ ،‬واﺣ ﻪ ه ﺎ و‬
‫زﻣ ﻴﻦ ه ﺎى ﺣﺎﺻ ﻞ ﺧﻴ ﺰ و ﻗ ﺮار ﮔ ﺮﻓﺘﻦ در ﻣﺴ ﻴﺮ راهﻬ ﺎى ﺗﺠ ﺎرى‬
‫ﺟﻬ ﺎﻧﻰ ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﺧﺸ ﮏ ﻣﺮآ ﺰى‪ ،‬ﺷ ﺮﻗﯽ و ﻏﺮﺑ ﯽ در ﺷ ﺒﻪ‬
‫ﺟﺰﻳﺮۀ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن از ﺷﻜﻮﻓﺎﺋﻰ اﻗﺘﺼﺎدى و ﻧﻴﺮوهﺎى ﻣﻮﻟﺪﻩ آ ﺎﻣﻼ رﺷ ﺪ‬
‫ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺗﺮى ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻧﻈﺎم هﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ در ﺟﻨ ﻮب و ﺷ ﻤﺎل‪،‬‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺪوى و ﻣﺎ ﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ را ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺑﻄﻮر آﺎﻣﻞ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔ ﺬاردﻩ و‬
‫ﺑﺎ ﺗﺸﻜﻴﻞ دوﻟﺖ ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ و ﻧﻈﺎم ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﭘﺎ ﺑﻪ ﻋﺼﺮ ﺗﻤﺪن ﻧﻬﺎدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎدۀ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن آ ﻪ ﻣﻬ ﻢ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺷ ﻬﺮهﺎى ﺁن ﻣﻜ ﻪ و ﻣﺪﻳﻨ ﻪ‬

‫‪۴٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﻮدﻧﺪ هﻨﻮز زﻧ ﺪﮔﻰ ﺑ ﺪوى را ﺑﻄ ﻮر آﺎﻣ ﻞ ﭘﺸ ﺖ ﺳ ﺮ ﻧﻨﻬ ﺎدﻩ و از ﻧﻈ ﺮ‬
‫ﺳﻴﺮ ﺗﻜﺎﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ هﻨﻮز ﮔ ﺬار ﺑ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ دوﻟﺘ ﻰ ‪ -‬ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ را ﺑﻄ ﻮر‬
‫آﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺮﺳﺎﻧﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻨﺎ ﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺮ ﺗﻜﺎﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‬
‫در ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺴﻴﺎر ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎدﻩ ﺗﺮى ﺑﺴﺮ ﻣﻰ ﺑﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ از ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‪ ،‬ﺑﺨﺼﻮص در ﺧ ﺎرج از ﺷ ﻬﺮهﺎى‬
‫ﻣﻜ ﻪ و ﻣﺪﻳﻨ ﻪ‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ ﻣ ﺪﺗﻬﺎ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ در ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ و‬
‫ﻃﺒﻘ ﺎت اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ ﺷ ﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﯽ هﻨ ﻮز ﻧﻈ ﺎم ﺑ ﺪوﯼ ﺗﮑﺎﻣ ﻞ‬
‫ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻈﺎم دوﻟﺘﯽ – ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺑﻄﻮر ﮐﺎﻣ ﻞ ﺑ ﻪ ﭘﺎﻳ ﺎن ﻧﺮﺳ ﺎﻧﺪﻩ ﺑ ﻮد و‬
‫در ﻳ ﮏ ﺣﺎﻟ ﺖ ﺑﻴﻨ ﺎﺑﻴﻨﯽ‪ ،‬ﺟﻠ ﻮﻩ ه ﺎﯼ ﻗﺪرﺗﻤﻨ ﺪﯼ از ه ﺮ دو ﻧﻈ ﺎم ﺑ ﻪ ه ﻢ‬
‫زﻳﺴ ﺘﯽ در ﮐﻨ ﺎر ه ﻢ اداﻣ ﻪ ﻣﻴﺪادﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻻزم اﺳ ﺖ ﻗﺒ ﻞ از ﺁﻧﻜ ﻪ‬
‫ﭘﻴﺸﺘﺮ روﻳﻢ ﻧﻈﺮى ﺑ ﻪ زﻧ ﺪﮔﻰ ﺑ ﺪوى و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﻣ ﺮدم ﭼ ﺎدر ﻧﺸ ﻴﻦ در‬
‫ﺑﺨ ﺶ ه ﺎى ﻋﻘ ﺐ اﻓﺘ ﺎدۀ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑﻴﺎﻧ ﺪازﻳﻢ ‪.‬ﭼ ﺮا آ ﻪ اﺳ ﻼم در هﻤ ﻴﻦ‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎدﻩ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻤﻨﻈﻮر ﺑﭙﺎﻳﺎن رﺳﺎﻧﺪن ﺳ ﻴﺮ ﺗﮑﺎﻣ ﻞ ﺟﺎﻣﻌ ﮥ‬
‫دﻣﮑﺮاﺗﻴﮏ ﺑﺪوﯼ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﮥ ﺳﺮﮐﻮﺑﮕﺮ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﻋﺮوج آﺮد‪.‬‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ‬

‫از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺮآﺰى ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﺟﻨ ﻮب و ﺷ ﻤﺎل‬
‫اﺳﻨﺎد و ﻣﺪارك ﭼﻨﺪاﻧﻰ در ﻣﻮرد ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺎ ﻗﺒﻞ اﺳﻼم در دﺳﺖ ﻧﻴﺴ ﺖ‪.‬‬
‫دﻟﻴﻞ اﻳﻦ اﻣﺮ روﺷﻦ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺮآﺰى هﻨﻮز ﺑﺼﻮرت ﮔﺮوهﻬ ﺎ و‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ ﭼﺎدر ﻧﺸﻴﻦ زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰ آﺮدﻧ ﺪ و ﻃﺒﻴﻌ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ‬

‫‪۴١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﭘﺎدﺷ ﺎهﻲ ه ﺎى ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﭘﻴﺸ ﺮﻗﺘﻪ ﺷ ﻤﺎل و ﺟﻨ ﻮب ﮐ ﻪ ه ﺰاران آﺘﻴﺒ ﻪ و‬
‫دﺳﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪ از ﺧﻮد ﺑﺮ ﺟﺎى ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ ﺁﺛﺎر ﭼﻨ ﺪاﻧﻰ‬
‫از ﺧﻮد ﺑﺮ ﺟﺎى ﮔﺬاردﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺁﻧﭽﻪ آ ﻪ از اﻳ ﻦ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﺑﻌﻨ ﻮان ﺳ ﻨﺪ در دﺳ ﺖ اﺳ ﺖ‬
‫ﺻﺮﻓﻨﻈﺮ از ﺁﺛﺎر و اآﺘﺸﺎﻓﺎت ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺷﻨﺎﺳﻰ ‪ ،‬ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﻪ هﺎى ﭼﻨﺪى از‬
‫ﺧﺎرﺟﻴ ﺎن و ﺑﺨﺼ ﻮص رﻣ ﻰ ه ﺎ∗‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟ ﺐ ﻣﻨ ﺪرج در ﺁﺛ ﺎر و ﻧﻮﺷ ﺘﻪ‬
‫هﺎى ﻣﻮرﺧﻴﻦ اﺳﻼﻣﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘ ﺎت ﺷ ﻔﺎهﻰ ﺁﻧﻬ ﺎ ﭘ ﺲ‬
‫از ﻇﻬﻮر اﺳﻼم ‪ ،‬و ﺑﺮ اﺳﺎس ﺧ ﺎﻃﺮات اﻓ ﺮاد و اﻃﻼﻋ ﺎﺗﻰ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‬
‫آﻪ ﺳﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﺳﻴﻨﻪ از ﻧﺴﻠﻰ ﺑﻪ ﻧﺴﻞ دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘ ﻞ ﮔﺸ ﺘﻪ و ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ رﺳ ﻴﺪﻩ‬
‫اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌﻰ اﺳﺖ آﻪ اﻳﻦ اﻃﻼﻋ ﺎت ﻓﻘ ﻂ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻪ اﻧ ﺪ ﺑ ﺮ‬
‫وﺿﻌﻴﺖ اﻳ ﻦ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ در دوران ﺑﻌ ﺪ از اﺳ ﻼم ﭘﺮﺗ ﻮ اﻧﺪازﻧ ﺪ و ﺗﻨﻬ ﺎ در‬
‫ﻣﻮارد اﺳﺘﺜﻨﺎﺋﻰ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ هﺎى ﮐﻤﯽ دورﺗﺮ رهﻨﻤﻮن ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫∗‬

‫اوراﻧﻴ ﻮس )‪ (Uranius‬در ﺣ ﺪود اول ق‪ .‬م‪" .‬ﻋﺮﺑﻴﻜ ﺎ" )‪" (Arabica‬را در ﺣ ﺪاﻗﻞ ‪ ۵‬ﺟﻠ ﺪ‬

‫ﻧﻮﺷﺖ ‪" .‬ﮔﻼﺳﻮس" ﻋ ﺮب ﺷ ﻨﺎس دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﻳ ﻚ اﺛ ﺮ ‪ ۴‬ﺟﻠ ﺪى در زﻣﻴﻨ ﻪ ﺑﺎﺳ ﺘﺎن ﺷﻨﺎﺳ ﻰ ﻋ ﺮب‬
‫ﺑﻮﺟﻮد ﺁورد آﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﺁن ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬در ﻗﺮن دوم ﻣﻴﻼدﯼ ﻧﻴﺰ ﺟﻐﺮاﻓﻰ دان ﺑﺰرگ "ﭘﻄﻮﻟﻤﻪ"‬
‫)‪ ،(Ptolemy‬اه ﻞ اﺳ ﻜﻨﺪرﻳﻪ‪ ،‬ﺟﻐﺮاﻓﻴ ﺎى ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑﻴ ﻪ را ﺑ ﺎ دﻗ ﺖ ﺗﻬﻴ ﻪ ﻧﻤ ﻮد‪" .‬ه ﺮودت" در‬
‫آﺘﺎﺑﺶ ﺑﻨﺎم "ﺗﻮارﻳﺦ" در ‪ ۴٣٠‬ق‪ .‬م‪" ، .‬اﺳﺘﺮاﺑﻮ )‪ (Strabo‬در "ﺟﻐﺮاﻓﻴ ﺎ" در ‪ ٢٢‬ﺑﻌ ﺪ از ﻣ ﻴﻼد‪،‬‬
‫"دﻳﻮآﺎﺳﻴﻮس" )‪ (Dio Cassius‬در "ﺗﺎرﻳﺦ رم" در ‪ ٢٢٠‬ﺑﻌﺪ از ﻣﻴﻼد‪" ،‬ﺁﻣﻴﺎﻧﻮس ﻣﺎرﺳﻠﻴﻨﻮس"‬
‫)‪ (Ammianus Marcellinus‬در "ﺗﺎرﻳﺦ رم" در ‪ ٣٨٠‬ﺑﻌﺪ از ﻣﻴﻼد‪" ،‬ﭘﺮوآﻮﭘﻴ ﻮس ﺳ ﺰارا"‬
‫)‪ (Procopius Caesarea‬در "ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻨﮕﻬﺎ" در ‪ ۵۵٠‬ب‪ .‬م‪ .‬هﻤﻪ در ﻣﻮرد ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮﻩ ﻋﺮﺑﻰ‬
‫ﻧﻮﺷﺘﻪ اﻧﺪ ‪.‬‬

‫‪۴٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﺎﻳﺪ اﻓﺴﺎﻧﻪ ه ﺎﯼ اﺳ ﺎﻃﻴﺮﯼ ﻋ ﺮب را ﮐ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫داﺳ ﺘﺎﻧﻬﺎﯼ اﺳ ﺎﻃﻴﺮﯼ ه ﺮ ﻗ ﻮم و ﮔ ﺮوﻩ دﻳﮕ ﺮﯼ ﺑﻴ ﺎن ﮐﻨﻨ ﺪۀ اوﺿ ﺎع‬
‫دوران ﮔﺬار از ﻧﻈﺎم اﺷﺘﺮاﮐﯽ و دﻣﮑﺮاﺗﻴﮏ ﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ اﺳ ﺖ ﻧﻴ ﺰ‬
‫اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮد‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮازﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻢ اﻃﻼﻋﺎﺗﻰ ﻣﺎ در ﻣ ﻮرد‬
‫اوﺿﺎع اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ و ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎ ِ‬
‫ن ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم‪ ،‬و از ﺟﻤﻠ ﻪ اﺻ ﻴﻞ‬
‫ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ‪ ،‬ﺷﻌﺮ ﻋﺮب ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ آﻪ زﺑﺎن ﺳﻴﺎﺳﻰ ‪ -‬ادﺑ ﻰ ﺑﺴ ﻴﺎر ﻓﻌ ﺎل و‬
‫ﭘﺮ اهﻤﻴﺖ اﻋﺮاب ﺑﺪوى ﭘﻴﺶ از اﺳﻼم را ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫زﻧﺪﮔﻰ ﺑﺪوي و ﻗﺒﻴﻠﻪ اى‬
‫در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫در دوران ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم اﻋ ﺮاب در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻣﺮآ ﺰى در‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ و ﻃﻮاﻳﻒ ﻣﺤﻠﻰ و ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎر ﻣﺘﻌﺪدى ﻣﺘﺸﻜﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ه ﺮ‬
‫ﻳﻚ ﺑﺮ اﺳﺎس راﺑﻄ ﻪ آﻤ ﺎﺑﻴﺶ ﺧ ﻮﻧﻰ و ﻣﻼﺣﻈ ﺎت اﻣﻨﻴﺘ ﻰ و دﻓ ﺎﻋﻰ در‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ دﻳﮕﺮان ﻣﺘﺤﺪ ﺷﺪﻩ و اﺗﺤﺎدﻳ ﻪ ه ﺎى ﭘﺎﻳ ﺪار و ﻧ ﺎ ﭘﺎﻳ ﺪار ﺑﺰرﮔﺘ ﺮى‬
‫را ﺑﻮﺟﻮد ﺁوردﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫روش زﻧﺪﮔﻰ اﻳﻦ ﮔﺮوهﺎ و ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮد‪ .‬ﻋﻤﺪﺗﺎ‪ ،‬ﺑ ﺪوى و‬
‫ﺑﺎدﻳﻪ ﻧﺸﻴﻦ و ﺑﻪ آﺎر ﺷﺒﺎﻧﻰ اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﺑﻌﻀﻰ از ﺁﻧﺎن ﻧﻴﺰ در‬
‫واﺣﻪ هﺎ و روﺳﺘﺎهﺎ ﺑﻪ آﺎر آﺸﺎورزى و ﻳﺎ در ﺷﻬﺮهﺎ ﺑ ﻪ اﻣ ﺮ ﺗﺠ ﺎرت‬

‫‪۴٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﺷ ﺘﻐﺎل داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬ﺑﻌﻀ ﻰ ﮔﺮوهﻬ ﺎ و ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﭘﻴﺸ ﺮﻓﺘﻪ ﺗ ﺮ از‬
‫دﻳﮕﺮان ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ ﺗﻔ ﺎوت در ﻧ ﻮع ﺗﻮﻟﻴ ﺪ و روش ه ﺎى زﻧ ﺪﮔﻰ‪ ،‬ﻣﺤﺼ ﻮل‬
‫ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻜﺎﻣﻠﻰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻣﺮآ ﺰى‬
‫ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﻮاﻣﻊ دﻳﮕﺮ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﻬﺮﺣﺎل ﺁﻧﺮا ﻃﻰ آ ﺮدﻩ‬
‫ﺑﻮد‪.‬‬
‫در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬ﻗﺒﺎﻳ ﻞ آﺸ ﺎورز و داﻣ ﺪار ه ﺮ ﻳ ﻚ ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ‬
‫ﻣﻌﻴﻨﻰ از ﺗﻜﺎﻣﻞ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ در ﺁﻧﻬ ﺎ اﻋ ﺮاب ﺑ ﺎ ﭘ ﯽ‬
‫ﺑ ﺮدن ﺑ ﻪ ﻓﻨ ﻮن آﺸ ﺎورزى ﻳ ﺎ اهﻠ ﻰ آ ﺮدن ﺣﻴﻮاﻧ ﺎت در آﺴ ﻮت ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫آﺸﺎورز و داﻣﺪاراز ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺟﺪا ﺷﺪﻩ‪ ،‬ﻗﺒﺎﻳﻞ وﮔﺮوهﻬﺎﯼ ﻣﺴ ﺘﻘﻞ از ه ﻢ‬
‫وﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ اى راﺑﻮﺟﻮد ﺁوردﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻳﺎ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﺒﺎدﻟﻪ و ﭘﻮل‪ ،‬ﭼ ﻪ‬
‫ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻦ در ﻣﺴﻴﺮ راهﻬﺎى ﺗﺠﺎرى و ﻳﺎ ﺑﻬﺮدﻟﻴﻞ دﻳﮕﺮى‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫آﺎر ﺗﺠﺎرت و ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻰ آﺎرواﻧﻰ ﻣﺒﺎدرت ورزﻳﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫از اﻳﻨ ﺮو ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺷ ﻬﺮهﺎﻳﻰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣﻜ ﻪ و ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ ﺑ ﻪ‬
‫ﺷﻬﺮهﺎى ﻋﻤﺪﻩ ﺗﺠﺎرى ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪﻩ و ﺳﺎآﻨﻴﻦ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ آ ﺎر ﺗﺠ ﺎرت وارد‬
‫ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻗﺒﺎﻳﻠﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗ ﺮﻳﺶ ﺑ ﺎ زﻧ ﺪﮔﻰ ﺷ ﻬﺮى و‬
‫آﺎر ﺗﺠﺎرى‪ ،‬ﻃﺮق زﻧﺪﮔﻰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ و ﺗﻮﻟﻴﺪى ﻣﺪرن ﺗﺮى را ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ‬
‫ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻟ ﺬا از ﻗ ﺪرت و ﻧﻔ ﻮذ اﻗﺘﺼ ﺎدى و ﻓﺮهﻨﮕ ﻰ ﺑﻴﺸ ﺘﺮى در‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮآﺰى ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻗﻮام ﺑﺪوى دور اﻓﺘﺎدﻩ ﺗﺮ‬

‫آﻪ‬

‫‪۴۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﺎ ﺷﻴﻮﻩ هﺎى ﻗﺪﻳﻤﯽ ﺗﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ و زﻧﺪﮔﻰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺳﺮ و آﺎر داﺷ ﺘﻨﺪ‪ ،‬در‬
‫ﺣﺎﺷ ﻴﻪ ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ‪ ،‬ﻧﻘ ﺶ ﺿ ﻌﻴﻒ ﺗ ﺮى را در ﺗﺤ ﻮﻻت ﺳﻴﺎﺳ ﻰ و‬
‫اﻗﺘﺼ ﺎدى ﻣﻨﻄﻘ ﻪ اﻳﻔ ﺎ ﻣ ﯽ ﻧﻤﻮدﻧ ﺪ‪.‬ﺑﻬﺮﺣ ﺎل‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‪ ،‬ﻋﻠﻴ ﺮﻏﻢ ﻧ ﻮع‬
‫اﺷﺘﻐﺎل و ﺳﺎﺧﺘﺎن دروﻧﻰ ﺷﺎن‪ ،‬هﻢ ﭼﻨﺎن ﺗﺎ زﻣﺎن اﺳﻼم و اﻳﺠ ﺎد دوﻟ ﺖ‬
‫اﺳﻼﻣﻰ‪ ،‬ﭘﺎﻳﻪ هﺎى ﻗﺪرت ﺳﻴﺎﺳﻰ را در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑﻰ ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻧ ﺪ‪.‬‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺑﺮاى درك اوﺿﺎع ﺁﻧﺰﻣﺎن ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﺰﺑﻮر‪ ،‬ﻧﺤﻮﻩ‬
‫ﻋﻤﻠﮕﺮد‪ ،‬و ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن دروﻧﻰ ﺁﻧﺎن ﻧﮕﺎﻩ دﻗﻴﻘﺘﺮى ﺑﻴﺎﻧﺪازﻳﻢ‪.‬‬

‫ﻛﻼن ﻳﺎ ﺣ‪‬ﻰ‬
‫ﻳﻚ واﺣﺪ ﺳﻴﺎﺳﻰ ‪ -‬ﻧﻈﺎﻣﻰ‬

‫هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﻗﺒﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻧﻈﺎم ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮآﺰى ﻗﺒ ﻞ‬
‫از اﺳﻼم ﻳﻚ ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑ ﻮد‪ .‬ه ﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﺘﺸ ﻜﻞ از آﻼﻧﻬ ﺎى ﻣﺨﺘﻠ ﻒ‬
‫ﺑ ﻮد‪ .‬آ ﻼن ﻳ ﺎ " َ‬
‫ﺣ ﯽ"∗ در دوراﻧ ﻰ آ ﻪ ﻣ ﺎ از ﺁن ﺻ ﺤﺒﺖ ﻣ ﻰ آﻨ ﻴﻢ از‬
‫ﺧﺎﻧﻮارهﺎى ﻣﺘﻌﺪدى ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻰ ﺷﺪ‪ .‬هﺮ ﺧﺎﻧﻮار ﺷ ﺎﻣﻞ ﭘ ﺪر و ﭘﺴ ﺮاﻧﺶ‬
‫ﺑﻮد آﻪ ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮادﻩ هﺎى ﺧﻮد در ﺗﻌﺪادى ﭼ ﺎدر در ﮔﻮﺷ ﻪ اى از ﺻ ﺤﺮا‬
‫در آﻨﺎر هﻢ زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻳﻦ ﭼﺎدره ﺎ آ ﻪ در ﻳ ﻚ ﺟ ﺎ‬
‫ﺑﺮﭘﺎ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ "دار"* ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬آﻼن ﻳ ﺎ ﺣ ﻰ ﻣﺠﻤﻮﻋ ﻪ ﺧﺎﻧﻮاره ﺎﺋﻰ از اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع را‬
‫ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻰ داد آﻪ ﮔﺎهﻰ ﺗﺎ ﺻﺪ ﭼﺎدررا در ﺑﺮ ﻣﻴﮕﺮﻓﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺧﺎﻧﻮاره ﺎ‬
‫‪*Dar‬‬

‫‪Hay‬‬

‫∗‬

‫‪۴۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ ه ﺮ ﻳ ﻚ از ﻧﻈ ﺮ اﻗﺘﺼ ﺎدى ﻣﺴ ﺘﻘﻞ ﺑﻮدﻧ ﺪ وﻟ ﻰ در ﺑﺴ ﻴﺎرى از‬
‫ﻣﻮارد هﻤﭽﻮن ﻳﻚ ﻣﺠﻮﻋﻪ واﺣ ﺪ در راﺑﻄ ﻪ ﺗﻨﮕﺎﺗﻨ ﮓ ﺑ ﺎ ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ ﻋﻤ ﻞ‬
‫ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻓﻰ اﻟﻤﺜﻞ ﭼﺮاﮔﺎﻩ واﺣﺪى داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻬﻨﮕﺎم ﻳﻴﻼق و ﻗﺸ ﻼق ﺑ ﺎ‬
‫هﻢ ﺣﺮآﺖ ﻣﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬ه ﻴﭻ اﺗﻮرﻳﺘ ﻪ ﺧ ﺎرج از ﺧ ﻮد را ﻧﻤ ﻰ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨ ﺪ‪.‬‬
‫داراى ﻳﻚ رﺋﻴﺲ ﺑﻮدﻧﺪ و در ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ دﻓ ﺎع و ﺣﻤﻠ ﻪ ﺑ ﺎ ه ﻢ‬
‫و ﺗﺤﺖ ﻳﻚ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهﻰ ﻋﻤﻞ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫رﺋﻴﺲ آﻼن ﮐﻪ او را ﺷﻴﺦ ﻳﺎ ﺳ ﻴﺪ ﻣ ﻰ ﻧﺎﻣﻴﺪﻧ ﺪ‪ ،‬ﻣﻌﻤ ﻮﻻ رﺋ ﻴﺲ‬
‫ﻳﻜ ﻰ از ﺧﺎﻧﻮاره ﺎى ﺑﺮﺟﺴ ﺘﻪ آ ﻼن ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺑﺰرﮔﺘﺮه ﺎ و رﻳ ﺶ‬
‫ﺳ ﻔﻴﺪان آ ﻼن و ﺑ ﺎ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﻋﻤ ﻮﻣﯽ ﻣ ﺮدم اﻧﺘﺨ ﺎب ﻣىﺸ ﺪ و هﻤﻴﺸ ﻪ در‬
‫اﻣ ﻮر ﻣﻬ ﻢ ﺑ ﺎ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺷ ﻮر و ﻣﺸ ﻮرت ﻣ ﻰ آ ﺮد‪ .‬اﺧﺘﻼﻓ ﺎت داﺧﻠ ﻰ را ﺑ ﺮ‬
‫اﺳﺎس رﺳﻢ و رﺳﻮم و ﺳﻨﻦ ﻣﻮﺟ ﻮد ﺣ ﻞ و ﻓﺼ ﻞ ﻣ ﻰ ﻧﻤ ﻮد‪ ،‬وﻟ ﻰ ﻓﺎﻗ ﺪ‬
‫ﻗﺪرت ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺰارى ﻳﺎ دﺳﺘﻮر دهﻰ ﻣﺴﺘﺒﺪاﻧﻪ و ﻓﺮدى ﺑ ﻪ اﻓ ﺮاد ﺣ ﯽ ﻳ ﺎ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﺗﻮرﻳﺘﮥ او ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻳﮏ اﺗﻮرﻳﺘ ﻪ ﻣﻌﻨ ﻮﯼ و ﺷﺨﺼ ﯽ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﻓﯽ اﻟﻤﺜﻞ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎﺋﻴﮑﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ از ﻣﻴ ﺎن ﺛﺮوﺗﻤﻨ ﺪان ﻳ ﺎ اﻓ ﺮاد ﻣﺮﻓ ﻪ‬
‫ﺗﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﺷﺪ از اﻳﻨﺮو از وى اﻧﺘﻈ ﺎر ﻣ ﻰ رﻓ ﺖ آ ﻪ دﺳ ﺖ و‬
‫دل ﺑﺎز ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻋﻀﺎى ﺳ ﺎدﻩ آ ﻼن و ﻧﻴﺎزﻣﻨ ﺪى ه ﺎى ﺁﻧﻬ ﺎ از‬
‫ﺧ ﻮد ﺑﺨﺸ ﻨﺪﮔﻰ و ﺗﻮﺟ ﻪ ﻧﺸ ﺎن ده ﺪ‪ .‬ﺣﻀ ﻮر ذه ﻦ ‪ ،‬آ ﺎرداﻧﻰ ‪،‬‬
‫ﺑﺨﺼﻮص در ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ ﻗﻀﺎﻳﺎ و اﺧﺘﻼﻓﺎت دروﻧﻰ از ﺧﺼﻮﺻ ﻴﺎﺗﻰ‬
‫ﺑﻮد آﻪ ﻻزﻣﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪن ﺑﻪ ﻣﻘﺎم رهﺒﺮى آﻼن ﺑ ﻮد‪ .‬هﻤﭽﻨ ﻴﻦ او ﻣ ﻰ‬
‫ﺑﺎﻳﺴﺖ ﻓﺮدى ﻗﺎﻃﻊ‪ ،‬اهﻞ ﻋﻤﻞ ‪ ،‬ﺑﺮدﺑﺎر و ﺑﺎ ﺗﺪﺑﻴﺮ ﻣﻰ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪۴۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﺎآﺴﻴﻢ رادﻳﻨﺴﻮن ∗ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ ﻓﺮاﻧﺴﻮى در آﺘﺎب ﺧﻮد ﺑﺎ ﻋﻨﻮان‬
‫ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬ﺗﻮﺻ ﻴﻒ واﻗ ﻊ ﺑﻴﻨﺎﻧ ﻪ اﯼ از ﺧﺼﻮﺻ ﻴﺖ رهﺒ ﺮ آ ﻼن ﻳ ﺎ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻰ دهﺪ‪ .‬او ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"اﻳﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺒﺘﻨﻰ ﺑﺮ اﺻﻞ ﺑﺮاﺑﺮى ﺑﻮد‪ .‬هﺮ ﻋﻀﻮ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺎ دﻳﮕﺮى ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻮد‪ .‬هﺮ‬
‫ﮔﺮوﻩ در واﻗﻊ ﺑﺮاى ﺧ ﻮد رهﺒ ﺮ ﻳ ﺎ ﺳ ﻴﺪى‪ ،‬اﻧﺘﺨ ﺎب ﻣ ﻰ آ ﺮد‪ ،‬اﻣ ﺎ اﻳ ﻦ ﻣﻘ ﺎم آ ﺎﻣﻼ‬
‫واﺑﺴ ﺘﻪ ﺑ ﻪ ﭘﺮﺳ ﺘﻴﮋ ﺷﺨﺼ ﻰ او ﺑ ﻮد‪ .‬او ﻣﺠﺒ ﻮر ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﻄ ﻮر ﻣ ﺪام ﻣﺮاﻗ ﺐ‬
‫ﭘﺮﺳﺘﻴﮋش ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺮاى ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ وﻣﻘﺎﻣﺶ اﻣ ﺮى ﺣﻴ ﺎﺗﻰ ﺑ ﻮد‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬او ﺑﺎﻳ ﺪ‬
‫از ﺧﻮد ﺧﺼﻠﺖ هﺎى ﻣﺘﻌﺪدى را ﻧﺸﺎن ﻣﻴ ﺪاد‪ -‬ﺑﺎﻳ ﺪ در ﺗﻤ ﺎم ﺷ ﺮاﻳﻂ ﺷ ﺮط اﻋﺘ ﺪا ل‬
‫را ﺣﻔ ﻆ ﻣﻴﮑ ﺮد‪ ،‬ارادﻩ ﺧ ﺎﻣﻮش آﺴ ﺎﻧﻰ آ ﻪ ﻗﺼ ﺪ رهﺒﺮىﺸ ﺎن را داﺷ ﺖ در ﻧﻈ ﺮ‬
‫ﻣﻴﮕﺮﻓﺖ و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل اﺗﻮرﻳﺘﻪ و ﻗﺪرت ﺷﺨﺼﯽ ﺧﻮد را ﻧﻴ ﺰ اﺑ ﺮاز ﻣﻴﻨﻤ ﻮد‪ .‬در‬
‫ﺟﻠﺴﺎت ﻋﻤﻮﻣﻰ آﻼن ‪ ،‬راى ﻓﻘﻂ ﻳﻜﻨﻔﺮ آﺎﻓﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺗﺼ ﻤﻴﻢ ﮔﻴ ﺮى ﻣﻬﻤ ﻰ را ﺑ ﺮ‬
‫هﻢ زﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎى اﺧﺺ آﻠﻤﻪ هﻤﻪ ﺑﺎ هﻢ ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻧﺒﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﮑ ﻪ ﺑﻌﻀ ﻰ‬
‫آﻼﻧﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﻏﺎرت دﻳﮕ ﺮان ‪ ،‬ﺗﺠ ﺎرت ﻳ ﺎ ﺑ ﺎج ﮔ ﺮﻓﺘﻦ از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ اﺳ ﻜﺎن ﻳﺎﻓﺘ ﻪ و‬
‫ﺣﺘﻰ ﺳﺎﻳﺮ ﺑﺪوﻳﺎن ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪﺗﺮ از دﻳﮕﺮان ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ه ﺮ از ﭼﻨ ﺪ ﮔ ﺎهﻰ اﻓ ﺮادى در‬
‫درون ﺧﻮد ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺎل و ﻣﻨﺎل ﺷﺨﺼﻰ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬در درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﻧﻴﺰ ﻓﻘﻴﺮ و ﻏﻨﻰ وﺟﻮد داﺷﺖ ؛ هﺮ ﭼﻨﺪ ﻳﻚ دورﻩ ﻗﺤﻄ ﻰ ‪ ،‬ﻳ ﺎ ﺑ ﺪﺑﻴﺎرى در ﺟﻨ ﮓ ‪،‬‬
‫آﺎﻓﻰ ﺑﻮد آﻪ دوﺑﺎرﻩ هﻤﻪ را ﺑﻪ ﻓﻼآﺖ ﺑﺮاﺑﺮاﻧﻪ اى ﺗﻨﺰل دهﺪ‪".‬‬

‫‪١‬‬

‫ﺣﻰ ﻳﺎ آﻼن در زﻣﺎﻧﯽ ﮐ ﻪ ﻣ ﺎ از ﺁن ﺻ ﺤﺒﺖ ﻣﻴﮑﻨ ﻴﻢ‪ ،‬از ﻧﻈ ﺮ‬
‫ﺳﻴﺎﺳﻰ‪ -‬ﻧﻈﺎﻣﻰ واﺣ ِﺪ ﭘﺎﻳ ﻪ اى ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺑ ﺪوﯼ ﻋ ﺮب را ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣ ﻰ داد‪.‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﻋﻀﺎى ﺁن هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ هﻤﭽﻮن ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋ ﻪ‬
‫‪Maxime Rodinson‬‬

‫∗‬

‫‪۴٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫واﺣ ﺪ در ﻧﺰدﻳﻜ ﻰ ه ﻢ زﻧ ﺪﮔﻰ و ﺑ ﺮاى ﻳ ﻴﻼق و ﻗﺸ ﻼق ﺑ ﺎ ه ﻢ ﺣﺮآ ﺖ‬
‫ﻣﻴﻜﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در آﻨﺎر ه ﻢ ﻧﻴﺰﻣ ﻰ ﺟﻨﮕﻴﺪﻧ ﺪ‪ ،‬داراى ﻳ ﻚ رﺋ ﻴﺲ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪،‬‬
‫ﻳﻚ ﭘﺮﭼﻢ ﻳﺎ ﻧﺸﺎن واﺣﺪ را ﺣﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺻ ﺎﺣﺐ ﺧ ﺪاى وﻳ ﮋﻩ ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ‪ ،‬و ﺣﺘﻰ در ﺟﻨﮕﻬﺎ‪ ،‬ﻧﻌﺮﻩ ﺟﻨﮕﻰ ﺧﺎص ﺧﻮد را آﻪ ﮔﺎهﻰ ﺑﺎ ﻧ ﺎم‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﺣ ﻰ ﻳﻜ ﻰ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑﻜ ﺎر ﻣ ﻰ ﺑﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﻣ ﺜﻼ ﻧﻌ ﺮﻩ ﺟﻨﮕ ﻰ ﻗ ﺮﻳﺶ‬
‫ﻋ ّﺰى" و " ُه َﺒ ﻞ" ﻧ ﺎم دو ﺗ ﻦ از ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﺟﻨ ﮓ و‬
‫"ُ‬
‫ﺣﻤﻠ ﻪ ‪ ،‬ﺑ ﺮاى ﻧﻴ ﺮو ﮔ ﺮﻓﺘﻦ از ﺁﻧﻬ ﺎ و ﭘﻴ ﺮوزى در ﺟﻨ ﮓ‪ ،‬ﻧﺎﻣﺸ ﺎن را‬
‫ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻰ زدﻧ ﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ در ﺟﻨ ﮓ اﺣ ﺪ ﻧﻌ ﺮﻩ ﺟﻨﮕ ﻰ ﺳ ﭙﺎﻩ ﻣﻜ ﻪ "ﻳ ﺎﻻ‬
‫ﻋ ّﺰى" ﺑﻮد‪.‬‬
‫اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ از ﻧ ﺎم ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑﻌﻨ ﻮان ﻧﻌ ﺮۀ ﺟﻨﮕ ﯽ از اﻳﻨ ﺮو ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ‬
‫اﻋﺮاب ﻋﻘﻴﺪﻩ داﺷﺘﻨﺪ آﻪ ﭘﻴﺮوزى ﺁﻧﻬﺎ در ﺟﻨﮓ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ زور و ﻧﻴﺮوى‬
‫ﺧﺪاﻳﺎﻧﺸﺎن ﺑﻮدﻩ و ﺑﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ اﻳﻦ داﺷ ﺘﻪ آ ﻪ آ ﺪاﻣﻴﻚ از ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﺮ‬
‫دﻳﮕﺮى ﭘﻴﺮوز ﺷﻮد‪ .‬از هﻤﻴﻨﺮو‪ ،‬ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋ ﺮب در ﺻ ﻮرت ﺷﻜﺴ ﺖ در‬
‫ﺟﻨﮓ ﮔﺎهﻰ ﺧﺪاى ﺑىﻌﺮﺿﻪ وﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮردﻩ ﺧﻮد را ﺑ ﻪ دوراﻧﺪاﺧﺘ ﻪ‪،‬‬
‫ﺑ ﺎ ﻗﺒ ﻮل ﺧ ﺪاى ﻗﺒﻴﻠ ﮥ ﭘﻴ ﺮوز و ﻳ ﺎ ﺧ ﺪاى دﻳﮕ ﺮى‪ ،‬ﻗ ﺪرت ﻗﺒﻴﻠ ﮥ ﺧ ﻮد را‬
‫ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻰ آﻪ ﻳﻚ ﺣﻰ ﻳﺎ آﻼن ﻧﻔﺮاﺗﺶ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻴﺎﻓ ﺖ و ﭘﻴ ﺪا آ ﺮدن‬
‫ﭼﺮاﮔﺎﻩ و ﺁب ﺑﺮاﻳﺶ دﺷﻮار ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ ﺑ ﻪ دو ﻳ ﺎ ﺳ ﻪ ﺣ ﻰ آ ﻮﭼﻜﺘﺮ ﺗﻘﺴ ﻴﻢ‬
‫ﻣﻰ ﺷﺪ ‪ ،‬و هﺮ ﺣﻰ ﺟﺪﻳ ﺪ ﺑ ﺎ رﺋ ﻴﺲ و ﻧ ﺎم‪ ،‬ﺧ ﺪا و ﭘ ﺮﭼﻢ ﺗ ﺎزۀ ﺧ ﻮد از‬
‫دﻳﮕ ﺮان ﺟ ﺪا و ﻣﺴ ﺘﻘﻞ ﻣ ﻰ ﮔﺸ ﺖ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳ ﻦ وﺟ ﻮد‪ ،‬ﺣ ﻰ ه ﺎى ﺟﺪﻳ ﺪ ﻧﻴ ﺰ‬

‫‪۴٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﺎﻧﻨﺪ هﺮ ﺣﻰ دﻳﮕﺮى در واﺣﺪهﺎى ﺑﺰرﮔﺘﺮى ﺑ ﺎ ﺣ ﻰ ه ﺎى دﻳﮕ ﺮ ﻳﻜ ﻰ‬
‫ﺷﺪﻩ‪ ،‬و ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ و واﺣﺪ ﺑﺰرﮔﺘﺮى را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ اﻳﻦ واﺣﺪهﺎى ﺑﺰرﮔﺘﺮ آﻪ ﺣﻜﻢ ﻧﻮﻋﻰ اﺗﺤﺎدﻳﻪ ﺳﻴﺎﺳ ﻰ‪-‬‬
‫ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻣﻴﺎن ﺣﻰ هﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ وﺣﺘﻰ ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺑ ﺰرگ را داﺷ ﺘﻨﺪ‪ ،‬از‬
‫اﻋﻀﺎى ﺧﻮﻳﺸﺎوﻧﺪى آ ﻪ در ﻃ ﻮل زﻣ ﺎن از ﺗﺠﺰﻳ ﻪ و ﺗﻜﺜﻴ ﺮ ﺣ ﻰ ه ﺎى‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ ﺷﻜﻞ ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ آ ﻪ ه ﺮ ﺣ ﻰ‬
‫هﻨﮕﺎﻣﻴﻜﻪ ﺑﻪ ﺣﻰ هﺎى ﺟﺪﻳﺪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ ،‬ﭘﺴ ﺮان هﻤ ﺎن رﺋ ﻴﺲ ﺣ ﻰ‪،‬‬
‫رﻳﺎﺳﺖ ﺣﻰ هﺎى ﺗﺸﮑﻴﻞ ﺷﺪۀ ﺟﺪﻳﺪ را ﺑﻌﻬﺪﻩ ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﺬا هﺮ ﭼﻨ ﺪ‬
‫از ﻟﺤﺎظ اﻗﺘﺼﺎدى و اﻣﻮر دﻳﮕ ﺮ از ﺣ ﻰ ﭘ ﺪر ﻣﺴ ﺘﻘﻞ ﻣ ﻰ ﮔﺸ ﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺑﺎ ﺁن و ﺳﺎﻳﺮ ﺣﻰ ه ﺎى هﻤﺒﺴ ﺘﻪ ﺑ ﺎ‬
‫ﺁن اداﻣﻪ ﻣﻴﺪادﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﺑ ﻮد آ ﻪ هﻨﮕ ﺎم ﺟﻨ ﮓ و ﺣﺘ ﯽ ﺣﺮآ ﺖ‬
‫ﺑﺴ ﻮى ﻳ ﻴﻼق و ﻗﺸ ﻼق در آﻨ ﺎر ه ﻢ ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و ﻣﺘﺤﺪاﻧ ﻪ ﻋﻤ ﻞ ﻣ ﻰ‬
‫ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑﻰ در دوراﻧﻰ آﻪ ﻣﺎ از ﺁن ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻰ‬
‫آﻨﻴﻢ از ﻗﺒﺎﻳﻞ و دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪﻳﻬﺎى ﺑﻴﺸﻤﺎر و ﻣﺘﻌﺪدى ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد آﻪ‬
‫هﺮ ﻳﻚ ﺑﻪ ﻧﺤﻮى از ﻃﺮﻳﻖ ﻳﻚ ﺷﺠﺮﻩ ﺑﻬﻢ ﭘﻴﭽﻴﺪﻩ ﺑﺎ هﻢ ﺧﻮﻳﺸﺎوﻧﺪى و‬
‫ﻗﺮاﺑﺘﻬﺎى دور و ﻧﺰدﻳﻚ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﻳﻦ ﺳﻴﺎق ﺑﻮد آﻪ ﻧﺴﺐ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬
‫ﺷﺪﻩ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺗﻤﺎﻣﻰ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮﺑﻰ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻧﻘﻞ ﺷﺠﺮﻩ داﻧﺎن ﻋﺮب ﺑﻪ دو‬
‫ﺷﺎﺧﻪ ﺑﺰرگ ﻳﻤﻨﻰ ﻳﺎ اﻋﺮاب ﺟﻨﻮب آﻪ ﺟﺪ ﺑﺰرﮔﺸﺎن ﻗﺤﻄﺎن‪ ٢،‬و‬

‫‪۴٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻋﺪﻧﺎن" ﺑﻮد ﺑﺎز ﻣﻰ ﮔﺸﺖ‪.‬‬
‫اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﯽ ﻳﺎ اﻋﺮاب ﺷﻤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺪﺷﺎن " َ‬
‫ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﺪﻧﺎن ﭘﺴﺮ اﺳﻤﺎﻋﻴﻞ و اﺳﻤﺎﻋﻴﻞ ﭘﺴﺮ اﺑﺮاهﻴﻢ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪٣‬‬

‫ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ اﻳ ﻦ ﺷ ﺠﺮﻩ ﻧﺎﻣ ﻪ ه ﺎ ﻧﺴ ﺐ اﻋ ﺮاب را از‬
‫زﻣﺎﻧﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪهﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺷ ﺠﺮﻩ‬
‫ﻧﺎﻣﻪ هﺎﯼ ﻣﺰﺑﻮر ﺑﺮ اﺳﺎس ﭘ ﺪران‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ اﺟ ﺪاد ﻣ ﺬﮐﺮ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺗﻨﻈ ﻴﻢ ﺷ ﺪﻩ‬
‫اﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮرﮐ ﻪ ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳ ﻌﯽ ﮐ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ ﺑ ﻪ ﺷ ﺠﺮۀ‬
‫ﻧﺎﻣﻪ اﻋﺮاب ﻣﻨﺸ ﺎء ﻣ ﺬهﺒﯽ ﺑﺪهﻨ ﺪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻋ ﺮب ﻧﻴ ﺰ ﺳ ﻌﯽ‬
‫اش در ﺗﻨﻈﻴﻢ اﻳﻦ ﺷﺠﺮﻩ ﻧﺎﻣﻪ هﺎ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﻮدﻩ ﮐ ﻪ واﻧﻤ ﻮد ﮐﻨ ﺪ ﮐ ﻪ اوﻟ ﻴﻦ‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬درﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ‪ ،‬ﻣ ﺪﻋﻴﺎت هﻴﭽﻴ ﮏ از ﺁﻧ ﺪو‬
‫ﺑ ﺎ واﻗﻌﻴ ﺖ اﻣ ﺮ ﺗﻄﺒﻴ ﻖ ﻧﻤﻴﮑﻨ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ ﮐ ﻪ هﻤ ﮥ اﺳ ﻨﺎد و ﻣ ﺪارﮎ‬
‫ﻋﻠﻤﯽ هﻤﮕﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪهﻨﺪ ﮐ ﻪ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋ ﺮب در اﺑﺘ ﺪا هﻤﮕ ﯽ ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎر‬
‫ﺑﻮدﻩ و ﺑﺎ اﺟﺪاد ﻣﺎدرى ﺷ ﺎن ﻣﺸ ﺨﺺ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬و ﺗﻨﻬ ﺎ در ﺟﺮﻳ ﺎن‬
‫ﺗﻐﻴﻴ ﺮ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرﯼ ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرﯼ و ﻧﺸﺴ ﺘﻦ ﻣ ﺮدان ﺑﺠ ﺎﯼ‬
‫زﻧﺎن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب دﺳﺖ از اﺟ ﺪاد ﻣ ﺎدرﯼ ﺧ ﻮد ﺑﺮداﺷ ﺘﻪ‪،‬‬
‫اﺟﺪاد ﭘﺪرﯼ ﺧ ﻮد را ﺑﺠ ﺎﯼ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧﻬ ﺎدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺷ ﺠﺮﻩ ﻧﺎﻣ ﻪ ه ﺎﯼ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﺁﻧﭽﻪ ﮐ ﻪ در ﺑ ﺎﻻ ذﮐ ﺮ ﺁن ﺁﻣ ﺪ‪ ،‬هﻤﮕ ﯽ ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﻧﺴ ﺒﻬﺎﯼ‬
‫ﻋﺮﺑﯽ را ﺗﻨﻬﺎ از زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋ ﺮب ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﺷ ﺪﻩ و ﻧ ﺎم ﻣﺮداﻧ ﻪ‬
‫ﺑﺮ ﺧﻮد ﮔﺬاردﻩ اﻧﺪ ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪهﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻳﮑﯽ از دﻻﻳﻞ اﻳﻦ اﻣﺮ اﻳﻨﺴﺖ ﮐﻪ در ﺷ ﺠﺮﻩ ﻧﺎﻣ ﻪ ه ﺎﯼ ﻣﺰﺑ ﻮر‬
‫هﻨﻮز ﻧﺎم ﺑﺴﻴﺎرﯼ از ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﻮﺟﻮد ﻋﺮب ﺑ ﺎ ﻧ ﺎم ﺣﻴﻮاﻧ ﺎت و ﭘﺪﻳ ﺪﻩ ه ﺎﯼ‬

‫‪۵٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻃﺒﻴﻌﯽ ﮐﻪ در هﻤﮥ ﺟﻬﺎن∗ ﺳﺮﻣﻨﺸﺎء و ﻧﺎﻣﻬﺎ و ﻧﺸﺎﻧﻪ ه ﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ در‬
‫دوران ﻣﺎدرﺗﺒﺎرﯼ ﺑﻮدﻩ اﻧ ﺪ ﻣﺸ ﺨﺺ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬و اﻳ ﻦ ﺧ ﻮد ﺑﻘ ﺪر ﮐ ﺎﻓﯽ‬
‫ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪهﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب ﻗﺒﻼ و در دورﻩ اﯼ ﮐﻬﻦ ﺗﺮ هﻤﮕ ﯽ‬
‫ﺳ ﺪ"‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ازﺟﻤﻠ ﻪ اﻳ ﻦ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‪ ،‬ﻗﺒ ﺎﻳﻠﻰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ "ﺑﻨ ﻰ َا َ‬
‫ﺑﻤﻌﻨ ﻰ ﭘﺴ ﺮان ﺷ ﻴﺮ‪" ،‬ﺑﻨ ﻰ ِآ ﻼب" ﺑﻤﻌﻨ ﯽ ﭘﺴ ﺮان ﺳ ﮓ ) ِآ ﻼب ﺟﻤ ﻊ‬
‫َآﻠ ﺐ( ‪ ،‬و "ﺑﻨ ﻰ َﺑ ﺪر" ﭘﺴ ﺮان ﻗ ﺮص ﮐﺎﻣ ﻞ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ ﮐ ﻪ هﻨ ﻮز ه ﻢ ﺑ ﺎ‬
‫هﻤﻴﻦ اﺳﺎﻣﯽ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬

‫آﻳﺎ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﺣﻰ‬
‫ﻳﻚ واﺣﺪ ﺧﻮﻧﻰ ﺑﻮد؟‬

‫ﺑﺎ ﺁﻧﻜﻪ "ﺣﻰ" ﺷﺒﻜﻪ اى از اﻓﺮاد آﻤﺎﺑﻴﺶ ﺧﻮﻳﺸ ﺎوﻧﺪ را ﺗﺸ ﻜﻴﻞ‬
‫ﻣﻴﺪاد‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل ‪ ،‬ﭼﻪ در واﻗﻌﻴ ﺖ و ﭼ ﻪ ﺑ ﻪ ﻟﺤ ﺎظ ﻣﻌﻨ ﺎى ﻟﻐ ﻮى ﺁن آ ﻪ‬
‫زﻧﺪﮔﻰ و ﺣﻴﺎت ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اى از اﻓ ﺮادﯼ را ﺷ ﺎﻣﻞ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪ آ ﻪ ﻧ ﻪ‬
‫ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺨﺎﻃﺮ هﻢ ﺧﻮﻧﻰ و رواﺑﻂ ﺧﻮﻳﺸﺎوﻧﺪى‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در اﺳ ﺎس ﺑﺨ ﺎﻃﺮ‬
‫زﻧ ﺪﮔﻰ و ﻣﻨ ﺎﻓﻊ ﻣﺸ ﺘﺮك اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ ﺑ ﻪ ﮔ ﺮد ه ﻢ ﺁﻣ ﺪﻩ ﺟﻤ ﻊ واﺣ ﺪى را‬
‫ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻧ ﺪ‪ .‬در واﻗ ﻊ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬در درون ﻳ ﻚ ﺣ ﻰ ﻳ ﺎ آ ﻼن‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ‬
‫رواﺑ ﻂ ﺧ ﻮﻧﻰ ﮔﺴ ﺘﺮدﻩ اى وﺟ ﻮد داﺷ ﺖ‪ ،‬وﻟ ﻰ اﻋﻀ ﺎى ﺁن ﻟﺰوﻣ ﺎ ﻳ ﻚ‬
‫∗ در ﻣﻴﺎن ﺑﺪوﻳﺎن ﺳﺮخ ﭘﻮﺳﺖ ﻗﺎرة آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﺑﻬﻨﮕﺎم ورود اروﭘﺎﺋﻴﺎن ﺑﻪ ﻗﺎرة ﻣﺰﺑﻮر‪ ،‬ﻫﺸﺖ ﻛﻼن‬
‫ﻗﺒﻴﻠﺔ ﺳ‪‬ﻨ‪‬ﻜﺎ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻫﺎي ﮔﺮگ‪ ،‬ﻻك ﭘﺸﺖ‪ ،‬ﺧﺮس‪ ،‬آﻫﻮ و اﻣﺜﺎل آن ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‬
‫‪A Seneca Case Study, in Unequal Sisters، Edited by Viki L. Ruiz and‬‬
‫‪Ellen Carol DuBois، p. 78، 1994‬‬

‫‪۵١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﮔﺮوﻩ آﺎﻣﻼ هﻢ ﺧﻮن ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا آﻪ آﻢ ﻧﺒﻮدﻧ ﺪ ﻣ ﻮاردى آ ﻪ‬
‫در ﺁن اﻓﺮادى از ﻳﻚ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮ ﻣ ﻰ ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻨﺪ و ﺑ ﺪون ﺁﻧﻜ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫اﻋﻀﺎى ﺁن ﻗﺒﻴﻠﻪ هﻢ ﺧﻮن ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻌﻨﻮان هﻢ ﺧﻮن و ﻋﻀﻮ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺰﺑ ﻮر‬
‫ﻣﺤﺴﻮب ﺷﺪﻩ‪ ،‬و در ردﻩ آﺎﻣﻼ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ دﻳﮕﺮ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻗ ﺮار ﻣ ﻰ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﻰ اﮔﺮ ﻓﺮد ﻣﺰﺑﻮر ﻳﻚ ﺑﺮدﻩ ﺁزاد ﺷﺪﻩ ﺑﻮد و ﻣﻄﻠﻘ ﺎ هﻴﭽﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫راﺑﻄﻪ ﺧﻮﻧﻰ ﺑﺎ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﻧﺪاﺷﺖ ‪.‬‬
‫از اﻳﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ هﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﮕﻔﺘﮥ ﻃﺒﺮﯼ "ﻋﺮﻓﺠﻪ"‬
‫از ﻗﺒﻴﻠﮥ أزد از ﺗﻴﺮۀ ﺑﺎرق ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬

‫"ﺑﺪﯼ در ﻣﻴﺎن ﻣﺎ ﺷﺪت ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ در ﻳﮏ دﻳﺎر ﺑﻮدﻳﻢ و ﺧﻮن رﻳﺨﺘﻴﻢ و ﺑ ﺎ هﻤ ﺪﻳﮕﺮ‬
‫ﺳﺘﻢ ﮐﺮدﻳﻢ و ﻣﻦ از ﻗﻮم ﺑﻴﻤﻨﺎﮎ ﺷﺪم و از ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﺒﺮﻳ ﺪم و ﺑ ﻪ اﻳﻨ ﺎن )ﻗﺒﻴﻠ ﻪ َﺑﺠﻴَﻠ ﻪ‪-‬از‬
‫ﻣﻦ( ﮐﻪ ﺳﺮ و ﺳﺎﻻرﺷﺎن ﺑﻮدم ﭘﻴﻮﺳﺘﻢ‪".‬‬

‫‪٤‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ ﻃﺒﻖ رواﻳﺖ دﻳﮕﺮﯼ در ﻃﺒﺮﯼ ﻋﺮﻓﺠﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻗﺘ ﻞ ﻳﮑ ﯽ‬
‫از اﻋﻀﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﮐ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮدم ﺑﺠﻴﻠ ﻪ ﭘﻨﺎهﻨ ﺪﻩ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬هﺮﭼﻪ ﮐﻪ ﻋﻠﺖ ﺟﺪاﺷ ﺪن وﯼ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد و ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻦ اش ﺑ ﻪ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺠﻴﻠﻪ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺁﻧﺠﺎ او ﺣﺘﯽ ﺑﻪ رﻳﺎﺳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺟﺪﻳﺪ دﺳﺖ ﻣﯽ‬
‫ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﻧﭽﻪ آ ﻪ اﻋﻀ ﺎى ﻳ ﻚ ﺣ ﻰ را ﺑ ﻪ ﺻ ﻮرت ﻳ ﻚ واﺣ ﺪ‬
‫هﻤﺒﺴ ﺘﻪ در ﻣ ﻰ ﺁورد‪ ،‬ﻋﻤ ﻼ هﻤﺒﺴ ﺘﮕﻰ ﺳﻴﺎﺳ ﻰ و ﻧﻈ ﺎﻣﻰ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ‬

‫‪۵٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺧ ﻮد را ﺗﺤ ﺖ ﻧ ﺎم و ﻧﺸ ﺎﻧﻬﺎى ﻣﺸ ﺘﺮك ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﺳﻠﺴ ﻠﻪ‬
‫وﻇﺎﻳﻒ و ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ هﺎى ﻣﺸ ﺘﺮآﻰ آ ﻪ اﻋﻀ ﺎء در ﺑﺮاﺑ ﺮ ه ﻢ داﺷ ﺘﻨﺪ و‬
‫از هﻤﻴﻦ ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﻣﻰ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻣﺘﺠﻠﻰ ﻣﻰ ﺳﺎﺧﺖ ‪.‬‬
‫ﻓ ﻰ اﻟﻤﺜ ﻞ‪ ،‬اﻋﻀ ﺎ ﻳ ﺎ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻋﻀ ﻮ ﺣ ﻰ ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﺻ ﻠﺢ ﻣ ﻰ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ ﺑ ﻪ ه ﺮ آﺠ ﺎ و ﺣﺘ ﻰ ﻧ ﺰد ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ ﺑﺮوﻧ ﺪ و ﺣﺘ ﻰ ﻧ ﺰد ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ اﮔ ﺮ ﺟﻨ ﮓ در ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﺪون ﺗﺎﻣ ﻞ ﺑ ﻪ ﻧ ﺰد ﻗ ﻮم و‬
‫ﻣﺮدم ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺎز ﻣﻰ ﮔﺸﺘﻨﺪ و ﮔﺮﻧﻪ ﻳﻚ ﻓﺮﻣﺎن اﺣﻈﺎر از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮدى‬
‫و ﻳﺎ ﻳﻚ اﺧﻄﺎر دو ﺳﻪ روزﻩ از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻴﻬﻤﺎن درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ ‪ ،‬ﺟ ﺰ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮارد‪ ،‬و ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ ﺳ ﻨﺘﻰ آ ﻪ هﻨ ﻮز ه ﻢ در‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭼﺎدر ﻧﺸﻴﻦ ﮐ ﻢ و ﺑ ﻴﺶ راﻳ ﺞ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﻣﻴﻬﻤ ﺎن رد آﺮدﻧ ﻰ ﻧﺒ ﻮد و‬
‫در ﭼﺎدر ﺑﺮوى وى هﻤﻴﺸﻪ ﺑﺎز ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﺨﺼ ﻮص اﮔ ﺮ ﻣﻴﺰﺑ ﺎن ﺑ ﺎ او ه ﻢ‬
‫ﻏﺬا ﺷﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ ﺣﺘ ﻰ اﮔ ﺮ دزدى‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺻ ﺎﺣﺐ ﺧﺎﻧ ﻪ ه ﻢ ﻏ ﺬا ﻣ ﯽ‬
‫ﺷﺪ‪ ،‬در ﺑﺮاﺑﺮ وى در اﻣﺎن ﻣﻰ ﻣﺎﻧﺪ‪ ٥.‬ﺣﺘﻰ اﮔﺮ آﺴﻰ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﭼ ﺎدر‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﻣﻴﺮﺳ ﺎﻧﺪ و ﻃﻨ ﺎب ﺁﻧ ﺮا ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ‪ ،‬ﻃﺒ ﻖ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺻ ﺤﺮا‪ ،‬در‬
‫اﻣﺎن ﺻﺎﺣﺐ ﭼﺎدر ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ‪ ٦.‬ﻋﻠﺖ اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ ﺑﺪوﻳﺎن ﻓﻜﺮ ﻣﻰ‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ آﻪ ﻏﺬا‪ ،‬ﮔﻮﺷﺖ و ﺧﻮن ﻣﻰ ﺁورد‪ ،‬و ﻟﺬا وﻗﺘﻰ آ ﻪ دو ﻧﻔ ﺮ ﺑ ﺎ ه ﻢ‬
‫هﻢ ﻏ ﺬا ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ ﮔﻮﺷ ﺖ و ﺧﻮﻧﺸ ﺎن ﻳﻜ ﻰ ﻣ ﻰ ﮔﺸ ﺖ و ه ﻢ ﺧ ﻮن ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ ‪.‬‬
‫در َاﻻَﻏ ﺎﻧﻰ ﺁﻣ ﺪﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ "زﻳ ﺪ َاﻟ َ‬
‫ﺨﻴ ﻞ" هﻨﮕ ﺎﻣﻰ آ ﻪ‬
‫دزدى را ﮔﻴﺮ ﻣﻰ اﻧﺪازد از آﺸﺘﻦ او اﻣﺘﻨﺎع ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬زﻳ ﺮا دزد‪ ،‬ﺷ ﺐ‬

‫‪۵٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻗﺒﻞ‪ ،‬از ﺟﺎم ﺷ ﻴﺮ ﭘ ﺪرش ﻧﻮﺷ ﻴﺪﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ٧‬و ﭼ ﻮن درﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب‬
‫ﻓﺮض ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ اﻓﺮاد ﺣﻰ از ﻳﻚ ﺧ ﻮن و ﮔﻮﺷ ﺖ هﺴ ﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﭼ ﻮن‬
‫ﮔﻮﺷﺖ از ﻏﺬا ﻣﻰ ﺁﻣﺪ‪ ،‬ﻟﺬا دو ﻧﻔﺮ آﻪ ه ﻢ ﺳ ﻔﺮﻩ ﻣ ﻲ ﺷ ﺪﻧﺪ ﻳ ﺎ ﺷ ﻴﺮ ﻣ ﻰ‬
‫ﻧﻮﺷ ﻴﺪﻧﺪ ه ﻢ ﮔﻮﺷ ﺖ و ه ﻢ ﺧ ﻮن ﺷ ﺪﻩ و هﻤﭽ ﻮن ﺑ ﺮادر ه ﻢ ﺗﻠﻘ ﻰ ﻣ ﻰ‬
‫ﮔﺸ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜ ﻪ دو ﻧﻔ ﺮى آ ﻪ از ﻳ ﻚ ﭘﺴ ﺘﺎن ﺷ ﻴﺮ ﺧ ﻮردﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺮاى‬
‫هﻤﻴﺸﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ دو ﺑﺮادر در آﻨﺎر هﻢ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٨‬‬

‫اﻳ ﻦ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ در ﺳ ﺎﻳﺮ ﻧﻘ ﺎط ﺟﻬ ﺎن ﻧﻴ ﺰ وﺟ ﻮد داﺷ ﺖ ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ در ﻣﻴﺎن ﺑﻮﻣﻴﺎن " ُدﺑﻮ"∗ در ﺟﺰاﻳﺮ ﻏ ﺮب اﻗﻴ ﺎﻧﻮس ﺁرام‪ ،‬زن و‬
‫ﻣﺮد ﺑﻬﻨﮕﺎم ازدواج ﺑﺎ هﻤﺴﻔﺮﻩ ﺷﺪن ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر از ﻳ ﻚ‬
‫ﮔﻮﺷﺖ و ﺧﻮن ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٩‬‬

‫ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ رﺳ ﻤﻰ آ ﻪ وﺟ ﻮد داﺷ ﺖ‪ ،‬اﻓ ﺮادﯼ آ ﻪ از‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺧﻮد ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻗﺘﻞ ﻳﺎ ﺗﺨﻠﻔﺎت دﻳﮕﺮ ﻃﺮد ﻣﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ و ﻳ ﺎ ﻓ ﺮار آ ﺮدﻩ‬
‫و ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻏﻴﺮ ﭘﻨﺎﻩ ﻣﻰ ﺑﺮدﻧﺪ آﻤﺘﺮ ﺗﻘﺎﺿﺎى ﭘﺬﻳﺮش ﺷﺎن رد ﻣﻴﺸﺪ‪ .‬اﻳﻦ‬
‫اﻣﺮ ﺣﺘﯽ در ﻣﻮرد ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻧﻴﺰ اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﺘﺎد‪ .‬ﺑﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﮔ ﺎهﯽ‬
‫ﺗﻴﺮﻩ ﻳﺎ ﻃﺎﻳﻔﻪ اﯼ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻳﻨﮑﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﺎ ﺿﻌﻴﻒ و ﺑﻬﺮﺣﺎل در ﻣﻌ ﺮض‬
‫ﻣﺨ ﺎﻃﺮﻩ ﺑ ﻮد ﺑ ﺪﻻﻳﻞ اﻣﻨﻴﺘ ﯽ و ﻧﻈ ﺎﻣﯽ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻗﺪرﺗﻤﻨ ﺪ دﻳﮕ ﺮﯼ ﻣ ﯽ‬
‫ﭘﻴﻮﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺎﻳﻨﻄﺮﻳﻖ ﺑﺘﻮاﻧﺪ از ﺧﻮد دﻓﺎع ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬در ﻣﻮاردى ﻣ ﺜﻼ ﺣﺘ ﻰ‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻳﻬ ﻮدى در ﻣﺪﻳﻨ ﻪ آ ﻪ ﺿ ﻌﻴﻒ ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺑ ﺪﻻﻳﻞ اﻣﻨﻴﺘ ﻰ و دﻓ ﺎﻋﻰ ﺑ ﻪ‬

‫‪Dobu‬‬

‫∗‬

‫‪۵۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺧ ﺰرَج" ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺗ ﺎ در ﺑﺮاﺑ ﺮ دﺷﻤﻨﺎﻧﺸ ﺎن از‬
‫ﻗﺒﺎﻳ ﻞ "اوس" و " َ‬
‫ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻞ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﺨﺖ ﺻﺤﺮا‪ ،‬زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣﺴ ﺘﻘ ِ‬
‫ﻓﺮدى و ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ‪ ،‬ﺑﺼﻮرت ﺟﺪا از دﻳﮕ ﺮان‪ ،‬اﻣﻜ ﺎن ﭘ ﺬﻳﺮ ﻧﺒ ﻮد‪ .‬ﭼ ﺮا‬
‫آ ﻪ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ دوام و ﺑﻘ ﺎى ﻳ ﻚ ﻓ ﺮد ﻳ ﺎ ﺧ ﺎﻧﻮار آﻮﭼ ﻚ در ﺷ ﺮاﻳﻂ ﺳ ﺨﺖ‬
‫ﺻﺤﺮا ﺑﺪون ﺗﻌﺎون و هﻤﻜﺎرى ﺟﻤﻌﻰ ﺑﺎ دﻳﮕﺮان ﻣﻤﻜ ﻦ ﻧﺒ ﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ از‬
‫ﻧﻈﺮ دﻓﺎﻋﻰ ﻧﻴﺰ ﻓﺮد ﻳﺎ ﺧ ﺎﻧﻮار ﻣﻨﻔ ﺮد ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎﺋﻰ در ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫ﺗﻌﺮﺿﺎت دﻳﮕﺮان از ﺧﻮد دﻓﺎع ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ازاﻳﻨﺮو ﺑﻮد آﻪ ﻓﺮد ﻋﻤﻼ ﻧﺎﭼﺎر‬
‫ﺑﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ در ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﻗﺮار دادن ﺧﻮد در ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺑﻮد‪.‬‬
‫در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﻓ ﺮدى ﺑ ﻪ ه ﺮ دﻟﻴﻠ ﻰ ﻧﻤ ﻰ ﺧﻮاﺳ ﺖ و ﻳ ﺎ‬
‫ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺖ در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﺑ ﺎﻗﻰ ﺑﻤﺎﻧ ﺪ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﻃ ﺮد‬
‫ﻣﻰ ﺷﺪ و ﻳﺎ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺁﻧﺮا ﺗﺮك ﻣ ﻰ آ ﺮد‪ ،‬ﻧ ﺎﮔﺰﻳﺮ از ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻦ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫دﻳﮕﺮ ﺑﻮد ‪.‬‬
‫ﻣﻀﻤﻮن اﻳﻦ ﭘﻴﻮﺳﺘﻦ ﭼﻴﺰى ﺟﺰ ﺑﺮﺧﻮردارى از ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ‬
‫و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻗﺒ ﻮل ﻣﺴ ﺌﻮﻟﻴﺖ ﻓ ﺮدى در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺁن ﻧﺒ ﻮد‪ .‬اﻳﻨﻜ ﺎر اﻟﺒﺘ ﻪ از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ هﻤﺨﻮن ﺷ ﺪن ﺑ ﺎ ﺁن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻤﻜ ﻦ ﺑ ﻮد‪ .‬زﻳ ﺮا ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻳ ﺎ ﺣ ﻰ ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ‬
‫ﺗﻌﺮﻳ ﻒ ﻣﺘﺸ ﻜﻞ از اﻓ ﺮاد ه ﻢ ﺧ ﻮن ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ هﻤﺨ ﻮﻧﯽ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ‬
‫ﻳﮏ ﻋﻨﻮان ﺳﻤﺒﻠﻴﮏ ﺑﻮد و ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯼ واﻗﻌﯽ ﺁن ﺑﮑﺎر ﻧﻤﻴﺮﻓﺖ‪ .‬اﮔ ﺮ ه ﻢ‬
‫ﮐ ﻼن ﻳ ﺎ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ زﻣ ﺎﻧﯽ ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ هﻤﺨ ﻮﻧﯽ ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬وﻟ ﯽ ﺗﺤ ﺖ‬
‫ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﺨﺖ زﻧ ﺪﮔﯽ ﺻ ﺤﺮا ﮐ ﻪ ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻦ ﻓ ﺮد ﻳ ﺎ ﮔﺮوه ﯽ از اﻓ ﺮاد از‬

‫‪۵۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻳﮏ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮ را ﺿﺮورﯼ ﻣﻴﮑ ﺮد‪ ،‬رﻋﺎﻳ ﺖ ﮐﺎﻣ ﻞ ﺁن ﻣﻤﮑ ﻦ‬
‫ﻧﺒ ﻮد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺑ ﺮاى ﻗﺒ ﻮل ﻓ ﺮد ﺟﺪﻳ ﺪ ﺑ ﻪ ﻋﻀ ﻮﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻻزم ﺑ ﻮد‬
‫راهﻰ ﺑﺮاى هﻢ ﺧﻮن ﺷﺪن وى‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻄﻮر ﺳﻤﺒﻠﻴﻚ ‪ ،‬ﺑﻴﺎﺑﻨ ﺪ‪ ،‬و اﻳ ﻦ‬
‫ﺧ ﻮد هﻤﺨ ﻮﻧﯽ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑﻤﻌﻨ ﯽ واﻗﻌ ﯽ ﺁﻧ ﺮا ﺑﻬ ﻢ ﻣﻴ ﺰد‪ .‬ﻳﮑ ﯽ از راهﻬ ﺎﯼ‬
‫هﻤﺨﻮن ﻧﻤﻮدن ﻓﺮد ﺟﺪﻳﺪ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻦ او ﺑ ﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪى ﺗﻮﺳ ﻂ ﻳﻜ ﻰ از اﻓ ﺮاد‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑ ﺮاﯼ ﻣﺜ ﺎل‪ ،‬ﻳﻜ ﻰ از اﻳ ﻦ ﻣ ﻮارد " َذآ ﻮان" ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﻪ ﻧﻘ ﻞ‬
‫ﻻﻏﺎﻧﻰ ﺑ ﺮدﻩ اى ﺑ ﻮد آ ﻪ دﺳ ﺖ "ُا َﻣ ﱠﻴ ﻪ" را آ ﻪ در دوران ﭘﻴ ﺮى ﻧﺎﺑﻴﻨ ﺎ‬
‫َا َ‬
‫ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬در دﺳ ﺖ ﺧ ﻮد ﻣ ﻰ ﮔﺬاﺷ ﺖ و او را ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺳ ﻮى و ﺁن ﺳ ﻮ‬
‫ﻣﻴﺒﺮد‪ .‬وﻟﻰ وﻗﺘﻰ آﻪ از ﻃﺮف او ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪى ﻗﺒﻮل ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺎﻣﺶ ﺑﻪ ﻃﻮر‬
‫آﺎﻣﻞ و ﺑﺪون هﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ اﺿﺎﻓﻰ در ﺷﺠﺮﻩ ﻧﺎﻣﻪ "اﻣﻴﻪ" ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫ﻓﺮزﻧﺪ واﻗﻌﻰ او وارد ﺷﺪ و هﻤﭽ ﻮن ﻓﺮزﻧ ﺪ واﻗﻌ ﻰ او از هﻤ ﻪ ﻣﺰاﻳ ﺎى‬
‫ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺑﺮﺧﻮردار ﮔﺮدﻳﺪ‪ ١٠.‬ﻧﺘﻴﺤﺘﺎ‪ ،‬هﺮﭼﻨﺪ اﻓﺮاد ﻳﮏ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻋﻤ ﻼ ﺑ ﺎ‬
‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ هﻢ ﺧﻮن ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﻳﻒ هﻢ ﺧﻮن ﺗﻠﻘﻰ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺧﻮد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺮاى اﻓ ﺰاﻳﺶ ﻗ ﺪرت ﺧ ﻮد از‬
‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻦ اﻓﺮاد ﺟﺪﻳ ﺪ هﻤ ﻮارﻩ اﺳ ﺘﻘﺒﺎل ﻣ ﻰ آ ﺮد‪ .‬اﻳ ﻦ ﺣﻤﺎﻳ ﺖ ه ﺎ اﺷ ﻜﺎل‬
‫ﻣﺘﻔﺎوﺗﻰ داﺷ ﺖ‪ .‬ﮔ ﺎهﻰ ﻣ ﻮﻗﺘﻰ و ﮔ ﺎهﻰ ﺑ ﺮاى هﻤﻴﺸ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬ﮔ ﺎهﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﻣﻴﺰﺑ ﺎن او را ﺗﻨﻬ ﺎ در ﺑﺮاﺑ ﺮ دﺷ ﻤﻨﺎن ﺑﺨﺼﻮﺻ ﯽ ﻣ ﻮرد ﺣﻤﺎﻳ ﺖ ﻗ ﺮار‬
‫ﻣﻴﺪاد‪ ،‬و ﮔ ﺎهﻰ ﻧﻴ ﺰ در ﺑﺮاﺑ ﺮ ه ﺮ ﮔﻮﻧ ﻪ دﺷ ﻤﻨﻰ‪ .‬ﺣﺘ ﯽ ﮔ ﺎهﻰ ﻣﻴﺰﺑ ﺎن‪،‬‬
‫ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ آﺸ ﺘﻪ ﺷ ﺪن اﺣﺘﻤ ﺎﻟﻰ او و ﭘﺮداﺧ ﺖ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎﻳﺶ ﺑ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬

‫‪۵۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫وي را ﻧﻴﺰ ﺑﻌﻬﺪﻩ ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬در ﻣﻨﺎﻃﻘﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻜﻪ ﮔﺎهﻰ ﺣﺘﻰ ﭘ ﺬﻳﺮش‬
‫ﻓ ﺮد ﭘﻨﺎهﻨ ﺪﻩ ﺑ ﺎ اﻋ ﻼم ﺁن در ﻣ ﻼء ﻋ ﺎم و ﺳ ﻮﮔﻨﺪ ﻣﻴﺰﺑ ﺎن ﺑ ﻪ ﭘ ﺬﻳﺮش و‬
‫ﺣﻤﺎﻳﺖ از وى رﺳﻤﻴﺖ ﻣﻰ ﻳﺎﻓﺖ ‪.‬‬
‫ﻓﺮد ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺷ ﺪﻩ هﺮﭼﻨ ﺪ ﺑ ﺎ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺟﺪﻳ ﺪ ه ﻢ ﺧ ﻮن ﻧﺒ ﻮد و ﺣﺘ ﻰ‬
‫ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد ﻳﻚ ﺑﺮدﻩ ﺁزاد ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﻰ هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ هﻨﮕ ﺎﻣﻲ‬
‫آﻪ رﺋﻴﺲ ﻳﺎ ﻋﻀﻮ ﻣﻌﻤﻮﻟﻰ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻓﺮزﻧﺪى وى را ﻗﺒﻮل ﻣﻰ آﺮد‪ ،‬دﻳﮕ ﺮ‬
‫ﻰ وى ﻗﻠﻤ ﺪاد ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ و هﻤ ﻪ ﻣﻘ ﺮرات‬
‫در ﺣﻜ ِﻢ ه ﻢ ﺧ ﻮن و ﭘﺴ ِﺮ واﻗﻌ ِ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ ﻣﻤﻨﻮﻋﻴ ﺖ ازدواج ﺑ ﺎ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻧﻴ ﺰ در ﻣ ﻮرد او‬
‫ﻣﺮﻋﻰ ﻣﻰ ﮔﺸﺖ‪ .‬ﭼﺮا آﻪ ﭘﻴﻮﺳﺘﻦ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺑ ﺮادر و‬
‫ﺧ ﻮاهﺮ ﺷ ﺪن ﺑ ﺎ اﻋﻀ ﺎى ﺁن ﻳﻌﻨ ﻰ هﻤﺨ ﻮﻧﻰ و ﻳﻜ ﻰ ﺷ ﺪن آﺎﻣ ﻞ ﺑ ﺎ ﺁن‬
‫اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﮔﻔﺘﻴﻢ آﻪ اﻳﻦ هﻢ ﺧ ﻮﻧﻰ و ﺑ ﺮادرى واﻗﻌ ﻰ ﻧﺒ ﻮد و ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﺟﻨﺒ ﻪ‬
‫ﺳﻤﺒﻮﻟﻴﻚ داﺷﺖ ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬هﻤﺨ ﻮﻧﻰ ﺑ ﻴﺶ از ﺁﻧﻜ ﻪ ﻣﺒ ﻴﻦ ﻣﻌﻨ ﺎى‬
‫واﻗﻌ ﻰ ﺧ ﻮد ﺑﺎﺷ ﺪ ﺑﻴ ﺎن ﻧ ﻮﻋﻰ اﺗﺤ ﺎد و در اﻳﻨﺠ ﺎ ﺷ ﺮاﮐﺖ آﺎﻣ ﻞ ﻋﻀ ﻮ‬
‫ﺟﺪﻳﺪ درﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻬﺎ و وﻇﺎﻳﻒ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﺑﺮﺧ ﻮردارى از ﺣﻘ ﻮق‬
‫ﻓ ﺮد هﻤﭽ ﻮن ﻳ ﻚ ﻋﻀ ﻮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد‪ ،‬و از اﻳﻨ ﺮو هﻤ ﻪ ﺣﻘ ﻮق‪ ،‬ﺗﮑ ﺎﻟﻴﻒ‪،‬‬
‫ﺁزادي هﺎ‪ ،‬و ﻣﺤﺪودﻳﺘﻬﺎى ﻳ ﻚ ﻋﻀ ﻮ واﻗﻌ ﺎ هﻤﺨ ﻮن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ در ﻣ ﻮرد او‬
‫هﻢ رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻴﺸﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ ﺣﺘﻰ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ هﻢ ﺑﺮاى ﻣﺘﺤﺪ ﺷﺪن ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ‬
‫ﻃﺒﻖ ﻣﺮاﺳﻤﻰ آﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﺳﻤﺒﻮﻟﻴﻚ داﺷﺖ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ه ﻢ ﺧ ﻮن ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫‪۵٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫در اﻳ ﻦ ﻣﺮاﺳ ﻢ ‪ ،‬دو ﻃ ﺮف ﺑ ﻪ ﺑ ﺮادرﯼ ه ﻢ ﻗﺴ ﻢ ﻣ ﻰ ﺧﻮردﻧ ﺪ آ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﺴ ﻤَﻪ" ﻧﺎﻣﻴ ﺪﻩ ﻣﻴﺸ ﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻤ ﻮﻻ ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻗﺴ ﻢ ﻣ ﻰ‬
‫ﻋﺮﺑ ﯽ " َﻗ َ‬
‫ﺧﻮردﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا آﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ آﺎر ﭘﺎى ﺧﺪاﻳﺎن را ﻧﻴ ﺰ ﺑﻌﻨ ﻮان ﺷ ﺎهﺪ ﺑ ﻪ ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻣﻰ ﺁوردﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻗﺴﻢ ﺧﻮردن ﺑﺎ رﺳﻢ دﻳﮕﺮى ﻧﻴﺰ هﻤ ﺮاﻩ ﺑ ﻮد آ ﻪ در ﺁن‬
‫ﺗﺸﺖ ﺧﻮﻧﻰ را ﻣﻰ ﺁوردﻧﺪ و دو ﻃﺮف دﺳ ﺖ در ﺁن آ ﺮدﻩ و ﺧ ﻮﻧﻰ را‬
‫آﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﺖ ﺑﺮ ﻣىﺪاﺷﺘﻨﺪ ﻣﻰ ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﺪ و ﻗﺴﻢ ﻣﻰ ﺧﻮردﻧﺪ آﻪ در ﻣ ﺮگ‬
‫و هﺴﺘﻰ از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ دﻓﺎع ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺷﻌﺮ َاﻻَﺷﺎ ﻣﻮﻳﺪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳ ﺖ‬
‫‪:‬‬
‫"وﻗﺘﻰ آﻪ از ﭘﺴﺘﺎن ﻳﻚ داﻳﻪ ﺷﻴﺮ ﻣﻜﻴﺪﻩ اﻧﺪ‪،‬‬
‫ﺑﺎ ﺧﻮن ﺗﻴﺮة ﻣﺮدان ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد ﮐﺮدﻩ اﻧﺪ‪،‬‬
‫آﻪ هﺮﮔﺰ از هﻢ ﺟﺪا ﻧﺸﻮﻧﺪ"‬

‫‪١١‬‬

‫در دوران هﺎى ﻗﺪﻳﻢ ﺗﺮ‪ ،‬در ﻣﻴﺎن ﺟﻮاﻣ ﻊ اوﻟﻴ ﻪ در ﺳ ﺎﻳﺮ ﻧﻘ ﺎط‬
‫ﺟﻬﺎن ﻧﻴﺰ راﻳﺞ ﺑﻮد آﻪ دو ﻃﺮف ﺑﺎ ﻣﻜﻴﺪن و ﻳﺎ ﺧ ﻮردن ﺧ ﻮن ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ‬
‫و ﻳﺎ در ﻣﻮاردى ﺑﺎ ﺑﺮﻳﺪن دﺳﺘﻬﺎ و ﭼﺴﺒﺎﻧﺪن ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻬﻢ ﺑ ﺮاى ﻳﻜ ﻰ ﺷ ﺪن‬
‫ﺧﻮﻧﺸﺎن ﭘﻴﻤﺎن هﻢ ﺧﻮﻧﻰ و اﺗﺤﺎد را ﻣﻰ ﺑﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در اﺗﺤﺎد ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻧﻴﺰ هﺮ ﭼﻨﺪ اﻳﻦ اﺗﺤﺎد ﺑﻬﻴﭽﻮﺟ ﻪ‬
‫ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ هﻢ ﺧﻮﻧﻰ واﻗﻌﻰ ﻗﺮار ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد‪ ،‬ﺧﻮن و هﻢ ﺧﻮﻧﻰ‬
‫و ﻣﺮاﺳﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺁن هﻤﭽﻮن وﺳﻴﻠﻪ ﺳﻤﺒﻠﻴﻜﻰ ﺑﺮاى ﺑﻴﺎن و ﺗﺎآﻴ ﺪ اﻳ ﻦ‬
‫اﺗﺤﺎدهﺎ ﺑﻜﺎر ﻣﻴﺮﻓﺖ‪.‬‬

‫‪۵٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻴﺎﺑﻰ ﻣﺸﺘﺮك و ﺣﺮﮐﺖ ﺟﻤﻌﯽ ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان در اﻣ ﺮ آ ﻮچ‬
‫ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ ه ﺮ ﺳ ﺎﻟﻪ از ﻳ ﻚ ﻧﻘﻄ ﻪ ﺑ ﻪ ﻧﻘﻄ ﻪ دﻳﮕ ﺮ اﻧﺠ ﺎم ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ ﺟﻠ ﻮﻩ‬
‫دﻳﮕﺮى از ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﺪوى در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺿ ﺮورت ه ﺎ ﺑ ﻮد‪ .‬در‬
‫ﻰ ﻃ ﻮﻻﻧﻰ‪ ،‬ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ از ﺟﺎﻧ ﺐ‬
‫اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﭼ ﻮن اﻳ ﻦ ﺟﺎﺑﺠ ﺎﺋ ِ‬
‫دﺷﻤﻨﺎن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻪ اﻣﺮ ﻣﺨ ﺎﻃﺮﻩ ﺁﻣﻴ ﺰى ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﮔ ﺮدد‪ ،‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋ ﺮب اﻳ ﻦ ﻧﻘ ﻞ ﻣﻜ ﺎن هﻤﭽ ﻮن ﻳ ﻚ ﺣﺮآ ﺖ ﻧﻈ ﺎﻣﻰ ﺑﻄ ﻮر دﺳ ﺘﻪ‬
‫ﺟﻤﻌﻰ و ﺑﺮ اﺳﺎس ﻳﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ از ﻗﺒﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪﻩ و ﺗﺤﺖ رهﺒﺮى ﺣﻰ و‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد آﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در ﻋﻤﻞ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻰ ﺁﻣﺪ آﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﺣﻰ ﭼﻴﺰى ﺟﺰ ﻳﻚ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن دﻓﺎﻋﻰ ﺑﺮاى ﺟﻨﮓ و آﻮچ ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ در زﻣ ﺎن ﺻ ﻠﺢ‬
‫و ﺳ ﻜﻮن‪ ،‬ﭼﻔ ﺖ و ﮔﻴ ﺮ ه ﺎﻳﺶ ﺑﺴ ﻴﺎر ﺷ ﻞ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ ﺑﻄﻮرﻳﻜ ﻪ اﻓ ﺮاد و‬
‫ﺧﺎﻧﻮارهﺎ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ در آﻤﺎل ﺁزادى ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺮدﻩ در ﻣﺤ ﺪودﻩ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ در‬
‫هﺮ آﺠﺎ آﻪ ﻣﻰ ﺧﻮاهﻨﺪ و ﺣﺘﻰ ﺑﺮاى ﻣﺪﺗﻰ درﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ دﻳﮕﺮ زﻧ ﺪﮔﻰ‬
‫آﻨﻨﺪ‪ ،‬و در اﻳﻦ ﻣﻮرد هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﻣﺤ ﺪودﻳﺘﻰ وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺖ ‪ .‬اﻣ ﺎ ﺑﻬﻨﮕ ﺎم‬
‫ﺟﻨﮓ و ﻳﺎ ﺣﺮآﺖ دﺳﺘﺠﻤﻌﻰ ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ ﻗ ﺒﻼ ﻧﻴ ﺰ اﺷ ﺎرﻩ ﺷ ﺪ ﺟ ﺎى‬
‫ﻣﺎﻧﺪن در ﺧ ﺎرج از ﻣﺤ ﺪودﻩ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻧﺒ ﻮد و هﻤ ﻪ اﻓ ﺮاد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻳ ﺎ ﺣ ﻰ ﻣ ﻰ‬
‫ﺑﺎﻳﺴ ﺖ در آﻨ ﺎر ه ﻢ هﻤﭽ ﻮن ﻳ ﻚ ﺗ ﻦ واﺣ ﺪ در ﻣﺤ ﻞ ﺧ ﻮد ﺑ ﺮاى اﻧﺠ ﺎم‬
‫وﻇﺎﻳﻒ ﻣﺸﺘﺮك ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب هﺮ آﺪام داراى ﻣﺮﺗﻊ و ﻣﻨﺒ ﻊ ﺁﺑ ﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ‬
‫ﮔﺬﺷ ﺘﻦ ازﻣﺮزه ﺎى ﺁن ﺑﺮاﻳﺸ ﺎن ﻣﺨ ﺎﻃﺮﻩ ﺁﻣﻴ ﺰ ﺑ ﻮد‪ .‬ازاﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺣﺮآ ﺖ‬

‫‪۵٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺁزاد ﺁﻧﻬﺎ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﺤﺪودﻩ ﺁن ﺑ ﻮد آ ﻪ اﻧﺠ ﺎم ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ‪ ،‬ﭼ ﺮا آ ﻪ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ دﻓﺎع از ﭼﺮاﮔﺎﻩ و ﺁب ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬درﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬ﺑﻬﻨﮕ ﺎم‬
‫ﻳﻴﻼق و ﻗﺸﻼق آﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﮔﺬﺷ ﺘﻦ از اﻳ ﻦ ﻣﺤ ﺪودﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺗﻤ ﺎم ﺣ ﻰ‬
‫ﺑﺎ هﻢ ﺣﺮآﺖ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ و ﻟﺬا ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮرد ﺟﻨﮓ ﺣﺎﻟﺖ دﻓﺎﻋﻰ ﺑ ﻪ ﺧ ﻮد‬
‫ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ ﺑﻮد آﻪ ﺟﺰدر ﻣﻮارد ﻓﻮق آﻪ ﺑﻘﺎى هﺮ ﺧﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ﺑﻪ ﺑﻮدن ﺁن ﺑﺎ دﻳﮕﺮان ﺑﺴﺘﮕﻰ ﭘﻴ ﺪا ﻣ ﻰ آ ﺮد‪ ،‬اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ در ﺁزادى‬
‫آﺎﻣﻞ ﺑﺴﺮ ﻣﻰ ﺑﺮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻌﻤﻮﻟﻰ ﭼﻴﺰى ﺑﻌﻨﻮان اﺗﻮرﻳﺘﻪ و رهﺒ ﺮى‬
‫ﺑﺮ ﺑﺎﻻى ﺳﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ و ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﻮرد آﻮچ و ﺟﻨﮓ ﺑﻮد آ ﻪ‬
‫ﺳ ﺎزﻣﺎن دادن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و اﻋﻤ ﺎل ﻗ ﺪرت رهﺒ ﺮى ﺿ ﺮورت ﻣ ﻰ ﻳﺎﻓ ﺖ‪ .‬در‬
‫ﻣﻮرد آ ﻮچ ﻧﻴ ﺰ ﺣﺎﻟ ﺖ دﻓ ﺎﻋﻰ ﮔ ﺮﻓﺘﻦ در ﺟﺮﻳ ﺎن ﺁن ﺑ ﻪ ﺧ ﺎﻃﺮ اﺣﺘﻤ ﺎل‬
‫ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗ ﺮار ﮔ ﺮﻓﺘﻦ ﺗﻮﺳ ﻂ دﻳﮕ ﺮان ﺑ ﻮد‪ ،‬و ﮔﺮﻧ ﻪ اﻳﻨﻜ ﺎر ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﻰ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻄﻮر ﺧﻮد ﺑﺨﻮدى و ﻓ ﺎرغ از ه ﺮ ﮔﻮﻧ ﻪ ﺳ ﺎزﻣﺎﻧﻴﺎﺑﻰ ﻋﻤ ﻮﻣﻰ‬
‫اﻧﺠﺎم ﭘﺬﻳﺮد ‪.‬‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻰ ﺁﻣﺪ آﻪ ﺑﺎﺳ ﺘﺜﻨﺎﯼ زﻣ ﺎن ﺟﻨ ﮓ و آ ﻮچ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫ﺟﺰ ﻋﻮاﻣﻞ ﻃﺒﻴﻌﻰ آﻪ ارادﻩ ﺁزاد اﻧﺴﺎن ﺑﺪوى را ﻣﺤ ﺪود ﻣ ﯽ ﮐ ﺮد‪ ،‬ﺑ ﺮ‬
‫ن‬
‫ﺑﺎﻻى ﺳﺮ وﯼ ه ﻴﭻ ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﻣﺮاﺗ ﺐ ﻗ ﺪرﺗﻰ ﻗ ﺮار ﻧﺪاﺷ ﺖ‪ ،‬و اﻳ ﻦ ﻗ ﺎﻧﻮ ِ‬
‫ﻰ‪ ،‬آ ﻢ و ﺑ ﻴﺶ در هﻤ ﻪ ﺟﻮاﻣ ﻊ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ ﺟ ﺎرﯼ و در ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﻋﻤ ﻮﻣ ِ‬
‫ﻋﻀ ﻮ ﮐ ﻼن‪ ،‬ﻓ ﺮدﯼ ﮐ ﺎﻣﻼ ﺁزاد و ﺑ ﺪون ﺁﻗ ﺎ ﺑﺎﻻﺳ ﺮ ﺑ ﻮد‪ .‬روﺳ ﺎ ﻳ ﺎ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهﺎن ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻧﻴﺰ‪ ،‬اﺗﻮرﻳﺘﻪ ه ﺎى ﻣ ﻮﻗﺘﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﺮاى اﻣ ﺮ‬

‫‪۶٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺟﻨﮓ ﻳﺎ ﻣﺬاآﺮﻩ ﺑﺎ ﻗﺒﺎﻳﻞ دﻳﮕﺮ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ اﻣﻮرى ﻣﻮﻗﺘﻰ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺮﻗﺮار‬
‫ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺗﺎزﻩ هﻤﻴﻦ اﺗﻮرﻳﺘﻪ هﺎﯼ ﻣﻮﻗﺘﯽ ﻧﻴﺰ ﮐﺎﻣﻼ ﺗﺤﺖ آﻨﺘ ﺮل ﺗ ﻮدﻩ‬
‫اﻋﻀﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻮﺳﻂ ﺁﻧﻬﺎ اﻧﺘﺨﺎب و هﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﺮﮐﻨﺎر ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬زﻧﺪﮔﻰ ﺑﺪوى‪ ،‬ﺟﺰ در ﻣﻮارد ﺑﺎﻻ‪ ،‬زﻧﺪﮔﻰ ﻃﺒﻴﻌ ﻰ و‬
‫آﺎﻣﻼ ﺁزاد ﺧﺎﻧﻮارهﺎى ﻣﺴﺘﻘﻞ در دل ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺑﻮد آﻪ در ﻓﻀ ﺎى ﺳ ﺎآﺖ‬
‫و ﺑﻰ اﻧﺘﻬﺎى ﺻﺤﺮا در ﺁزادى آﺎﻣﻞ ﺑﻪ ه ﺮ آﺠ ﺎ آ ﻪ ﻣ ﻲ ﺧﻮاﺳ ﺘﻨﺪ‪ ،‬در‬
‫ﻣﺤﺪودﻩ ﭼﺮاﮔﺎﻩ ﻣﺸﺘﺮآﺸﺎن ‪ ،‬ﺣﺮآﺖ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪ ،‬و در هﺮ آﺠﺎ آﻪ ﻣ ﻰ‬
‫ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺗﻮﻗﻒ ﻧﻤﻮدﻩ و ﮔﺎهﻰ دورﺗﺮ ﻧﺰد ﺁﺷﻨﺎﻳﺎﻧﺸﺎن ﻣﻰ رﻓﺘﻨ ﺪ و ه ﻴﭻ‬
‫اﺟﺒﺎر و ﻧﻴﺮوﺋﻰ را ﻧﻪ ﺑﺮ ﺑﺎﻻى ﺳﺮ ﺧﻮد داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻧ ﻪ ﺁﻧ ﺮا ﺗﺤﻤ ﻞ ﻣ ﻰ‬
‫آﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻮﺟ ﻪ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻧﻜﺘ ﻪ ﺑ ﺮاى درك ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ و روﺣﻴ ﻪ‬
‫ﻋﺮب ﺑﺪوى ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا آﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺪوى ﻳ ﻚ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻃﺒﻴﻌ ﻰ‬
‫و ﺧﻮدﺑﺨﻮدى ﺑﻮد‪ .‬ﻳﻌﻨﻰ ﻗﻮاﻋﺪ و اﻧﺘﻈﺎﻣﺎﺗﺶ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﺑ ﻪ ﻧﻴﺎزه ﺎى‬
‫ﻃﺒﻴﻌ ﻰ اﻧﺴ ﺎن و ﻓ ﺎرغ از دﺧﺎﻟ ﺖ ه ﺮ ﮔﻮﻧ ﻪ ﻧﻴ ﺮو و ﮔ ﺮوﻩ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ‬
‫ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ وﻳﮋﻩ اى ﺷ ﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺳ ﺎزﻣﺎن ﻳ ﺎﺑﻰ اش‬
‫ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ه ﻴﭻ ﻧ ﻮع ﺗﻌﺮﻳ ﻒ از ﭘ ﻴﺶ ﺗﻌ ﻴﻦ ﺷ ﺪﻩ اى ﻧﺒ ﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺻ ﺮﻓﺎ‬
‫ﻧﻮﻋﻰ ﻋﻜ ﺲ اﻟﻌﻤ ﻞ ﻃﺒﻴﻌ ﻰ ‪ ،‬ﺧﻮدﺑﺨ ﻮدى‪ ،‬و اﻟﺒﺘ ﻪ هﻮﺷ ﻴﺎراﻧﻪ اﻧﺴ ﺎن‪،‬‬
‫در ﻗﺒ ﺎل ﻣﻘﺘﻀ ﻴﺎت و ﺿ ﺮورﻳﺎت ﻃﺒﻴﻌ ﻰ و اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ‪ ،‬و در ﻳ ﻚ آ ﻼم‬
‫ﻣﺤﻴﻄﻰ اش ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪۶١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻰ‬
‫ن ﺑ ﺪوى ﻧﺎﺷ ﻰ از زﻧ ﺪﮔ ِ‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬روﺣﻴ ﻪ ﺁزاد ﻣ ﻨﺶ اﻧﺴ ﺎ ِ‬
‫ﻰ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺨﻰ اش ﺑ ﻮد‪ .‬زﻧ ﺪﮔﻰ اﻳﻜ ﻪ در‬
‫ﻃﺒﻴﻌﯽ و از اﻳﻦ ﻧﻈﺮ اﻧﺴﺎﻧ ِ‬
‫ﺁن ه ﻴﭻ ﮔﻮﻧ ﻪ اﺗﻮرﻳﺘ ﻪ آﻨﺘ ﺮل آﻨﻨ ﺪﻩ و ﺳ ﺮآﻮﺑﮕﺮاﻧﻪ اى ﺑ ﺮ ﺑ ﺎﻻى ﺳ ﺮ‬
‫وى وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺖ و اﺻ ﻮﻻ ﺑ ﺎ ﭼﻨ ﻴﻦ ﭘﺪﻳ ﺪﻩ اى ﺁﺷ ﻨﺎ ﻧﺒ ﻮد‪ .‬ﺑﺎاﻳﻨﺤ ﺎل‪،‬‬
‫ﺑﺴ ﻴﺎر ﺟﺎﻟ ﺐ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ اﻧﺴ ﺎ ِ‬
‫ن ﺑﺎﺻ ﻄﻼح ﻣﺘﻤ ﺪن ﮐ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﺳﺮﮐﻮﺑﮕﺮاﻧﻪ اﯼ ﮐﻪ در ﺁن ﻗﺮار داﺷﺖ ﻋﺎدت ﮐ ﺮدﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻧﻴ ﺎز ﻃﺒﻴﻌ ﯽ‬
‫اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺁزادﯼ را وﺣﺸﻴﮕﺮﯼ و ﻧﻮﻋﯽ ﻋﺎدت ﺑﻪ ﭼﻴﺰﯼ ﻧﺎﻣﻌﻤﻮل ﺗﻠﻘﯽ‬
‫ﻣﯽ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﻪ اﻇﻬ ﺎر ﻧﻈ ﺮ اﺑ ﻦ ﺧﻠ ﺪون ﻣ ﻮرخ ﻣﻌ ﺮوف اﺳ ﻼﻣﻰ در اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﻮرد ﮐﻪ او ﻧﻴﺰ از اﻳﻦ ﺧﻮد ﻣﺮﮐﺰﺑﻴﻨﯽ اﺣﻤﻘﺎﻧ ﻪ و ﺳ ﻮء ﺗﻌﺒﻴ ﺮ ﺗﺤﺮﻳ ﻒ‬
‫ﮐﻨﻨﺪﻩ از ﺁزادﯼ ﻣﺼﻮن ﻧﻤﯽ ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﺎﺋﻴﺪ‪ :‬وى ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"‪..‬ﺑﺪوى هﺎ ﻣﻠﺖ وﺣﺸ ﻰ اى هﺴ ﺘﻨﺪ‪ ،‬و آ ﺎﻣﻼ ﺑ ﻪ وﺣﺸ ﻴﮕﺮى و ﻋﻠ ﻞ ﻣﻮﺟ ﺪ ﺁن ﺧ ﻮ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬وﺣﺸﻴﮕﺮى ﺑﻪ ﺧﺼﻠﺖ و ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ از ﺁن ﻟ ﺬت‬
‫ﻣ ﻰ ﺑﺮﻧ ﺪ‪ ،‬ﭼ ﻮن در ﻧﻈ ﺮ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﻣﻌﻨ ﺎى ﺁزادى از ه ﺮ ﻧ ﻮع اﺗﻮرﻳﺘ ﻪ و ﻋ ﺪم‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮدارى از هﺮﮔﻮﻧﻪ رهﺒﺮﻳﺘﻰ ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪"... .‬‬

‫‪١٢‬‬

‫آﻳﺎ ﺣﻰ در اﺳﺎس‬
‫ﻳﻚ اﺗﺤﺎد ﺳﻴﺎﺳﻰ‪ -‬ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺑﻮد‬

‫هﺮ ﭼﻨﺪ در ﻇﺎهﺮ اﻣﺮ اﻳﻨﻄﻮر ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻰ ﺁﻣ ﺪ آ ﻪ آ ﻼن ﻳ ﺎ ﺣ ﻰ‬
‫ﻳﻚ اﺗﺤﺎد ﺳﻴﺎﺳ ﻰ‪ -‬ﻧﻈ ﺎﻣﻰ ﺑ ﻮد‪ ،‬وﻟ ﻰ اﮔ ﺮ ﻋﻤﻴﻘﺘ ﺮ ﺑ ﻪ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﻧﮕ ﺎﻩ آﻨ ﻴﻢ‬

‫‪۶٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻣﻰ ﺷﻮﻳﻢ آﻪ ﻋﻠﺖ ﭘﺎﻳﻪ اﯼ ﺗﺮﯼ ﮐﻪ ﮐﻼن ﻳﺎ ﺣﯽ را ﺷﮑﻞ ﻣﻴﺪاد‪،‬‬
‫ﻋﺎﻣ ﻞ ﻃﺒﻴﻌ ﻰ و در واﻗ ﻊ ﺗﻮﻟﻴ ﺪ ﺑ ﻮد‪ .‬زﻳ ﺮا ﺁﻧﭽ ﻪ ﮐ ﻪ ﮐ ﻼن ﻳ ﺎ ﺣ ﯽ را‬
‫ﺑﺼ ﻮرت ﻳ ﮏ ﺟﻤ ﻊ هﻤﺒﺴ ﺘﻪ ﺑ ﻪ ﮔ ﺮد ﺧ ﻮد ﺟﻤ ﻊ و ﻣﺘﺤ ﺪ ﻣ ﯽ ﺳ ﺎﺧﺖ‪،‬‬
‫ﻣﻨﺒﻊ ﺁب‪ ،‬ﺑﺼﻮرت ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎ ﭼﺎﻩ‪ ،‬و ﭼﺮاﮔﺎهﯽ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﺣﻴ ﺎت اﻋﻀ ﺎﯼ‬
‫ﮐﻼن ﺑﺪون ﺁﻧﻬﺎ اﻣﮑﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭼ ﺎﻩ و ﭼﺮاﮔ ﺎﻩ ﮐ ﻪ ﺑ ﺪون ﺁن‬
‫زﻧﺪﮔﯽ در ﺻﺤﺮا ﺗﺼﻮرﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮد ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻋﺎﻣ ﻞ اﺻ ﻠﯽ ﺷ ﮑﻞ ﮔﻴ ﺮﯼ‬
‫ﮐﻼن و ﮔﺮوﻩ هﻤﺒﺴﺘﮥ ﺁن ﺑ ﺪور ﺧ ﻮد ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ ﺟﻤﻌﻴ ﺖ و ﻃ ﻮل و در‬
‫ازاﯼ ﮐ ﻼن‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ اﻳﻨﮑ ﻪ ه ﺮ ﮐ ﻼن اﺳﺎﺳ ﺎ از ﭼ ﻪ ﺗﻌ ﺪاد ﺧ ﺎﻧﻮار و دار‬
‫ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻣﯽ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ﻧﻴﺰ ﺑ ﻪ ﻣﻴ ﺰان ﺁب ﭼ ﺎﻩ و وﺳ ﻌﺖ ﭼﺮاﮔ ﺎﻩ ﺑﺴ ﺘﮕﯽ‬
‫داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺣﺘ ﯽ ﻋﻤ ﻞ ﮐ ﻮچ‪ ،‬و ﻳ ﻴﻼق و ﻗﺸ ﻼق ﮐ ﺮدن ﮐ ﻼن ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺑﻌﻨﻮان ﻳﮑﯽ از ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻻت ﺣﻴﺎﺗﯽ ﺁن‪ ،‬ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﻘﺘﻀ ﻴﺎت ﺗﻮﻟﻴ ﺪ و‬
‫در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻃﺒﻴﻌﯽ ﮐ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﻮﻟﻴ ﺪ در ﺁن اﻧﺠ ﺎم ﻣ ﯽ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬ﺷ ﻜﻞ ﮔﻴ ﺮى و ﺳ ﺎزﻣﺎﻧﻴﺎﺑﻰ آ ﻼن ﻳ ﺎ ﺣ ﯽ ﻧ ﻪ ﻧﺘﻴﺠ ﮥ‬
‫ارادۀ ﺁزاد ﮔﺮوهﯽ از اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑ ﺮاﯼ دﻓ ﺎع‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ در وﺣﻠ ﻪ اول ﺑﺨ ﺎﻃﺮ‬
‫اﻣﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﻌﻴﺸﺖ ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬و هﻤ ﻪ اﻣ ﻮر دﻳﮕ ﺮ ﻣﺜ ﻞ دﻓ ﺎع و آ ﻮچ‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﺮ اﻳﻦ ﭘﺎﻳﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﻴﺪادﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪۶٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻰ ﺁﻳﺪ آﻪ ﺳ ﺎزﻣﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ هﻤ ﺎن ﻃ ﻮر‬
‫آﻪ راﺑﺮﺗﺴﻮن اﺳﻤﻴﺖ∗ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻧﻴﺰ در ﻓﺼﻞ ﻗﺒﻞ ﺑ ﻪ ﺁن اﺳ ﺘﻨﺎد‬
‫آﺮدم ‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎﻧﻰ ﺻﺮﻓﺎ ﺑ ﺮاى دﻓ ﺎع و ﺟﻨ ﮓ ﺑ ﻮد‪ ،‬وﻟ ﻰ ﺑﻨﻈ ﺮ ﻣ ﻦ اﻳ ﻦ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﻇﺎهﺮ اﻣﺮ را ﺑﻴﺎن ﻣﻰ آﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا آ ﻪ اﮔ ﺮ ﺧ ﻮب ﺑﻨﮕ ﺮﻳﻢ در ﻣﺮآ ﺰ‬
‫اﻳﻦ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻴﺎﺑﻰ ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺑﺮاى دﻓﺎع از اﻓﺮاد آ ﻼن و ﮐ ﻮچ ﺁن‪ ،‬در واﻗ ﻊ‬
‫ﭼﺎﻩ و ﭼﺮاﮔﺎﻩ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ هﻤﺎن ﭼﻴﺰى وﺟﻮد داﺷﺖ آﻪ اﺳﺎﺳ ﺎ ﺧ ﻮد آ ﻼن و‬
‫اﻓﺮاد ﺁن ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺁن ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﮕﺮد هﻢ ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎى اﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ آﻪ آﻼن ﻳﺎ ﺣﻰ در زﻣﺎن ﻣ ﻮرد ﺑﺤ ﺚ‬
‫ﻳﻚ اﺗﺤﺎد ﻧﻈﺎﻣﯽ‪ -‬ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺁﻧﺴﺖ آﻪ اﺳﺎس اﻳﻦ اﺗﺤ ﺎد‬
‫ﻧﻈﺎﻣﻰ‪ -‬ﺳﻴﺎﺳﻰ را اﺗﺤ ﺎد دﻳﮕ ﺮى ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴ ﺪاد آ ﻪ اﺗﺤ ﺎد اﻗﺘﺼ ﺎدى و‬
‫ﺗﻮﻟﻴﺪى اﻋﻀﺎى آﻼن‪ ،‬ﺣﻮل وﺳﺎﻳﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺸﺘﺮك ﺧ ﻮد ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪،‬‬
‫ﮐ ﻼن در ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﺑ ﺪوﯼ ﻋ ﺮب در اﺳ ﺎس اﺗﺤ ﺎد اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ و ﺗﻮﻟﻴ ﺪﯼ‬
‫ﺟﻤﻌﯽ از اﻓﺮاد ﺑﺮ ﺳﺮ وﺳﺎﺋﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪﯼ ﻣﺸﺘﺮﮎ ﺧﻮد ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ اﻳﻦ اﺗﺤﺎد اﻗﺘﺼﺎدى در زﻣﺎن ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﺧ ﻮد‬
‫ﻳﻚ اﺗﺤ ﺎد اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﺑ ﻮد‪ ،‬وﻟ ﻰ اآﻨ ﻮن ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ هﺎى از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدى ﻣﺴﺘﻘﻞ در درون آﻼن‪ ،‬ﺟﻨﺒ ﻪ اﺷ ﺘﺮاآﻰ‬
‫ﺧﻮد را در ﺑﺴﻴﺎرﯼ از ﻣﻮارد از دﺳ ﺖ دادﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬و ﺷ ﺎﻳﺪ از هﻤ ﻴﻦ رو‬
‫ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺟﻨﺒ ﻪ ﺳﻴﺎﺳ ﻰ‪ -‬ﻧﻈ ﺎﻣﻰ ﺁن ﺑﺮﺟﺴ ﺘﻪ ﺗ ﺮ ﻣﻴﻨﻤ ﻮد‪ .‬اﮐﻨ ﻮن‪ ،‬ه ﺮ‬
‫∗‪-‬راﺑﺮﺗﺴﻮن اﺳﻤﻴﺖ ﺗﻮﻳﺴﻨﺪﻩ ﮐﺘﺎب "ﺗﺒﺎر و ازدواج در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻗﺪﻳﻢ" ﮐﻪ در داﻧﺸﮕﺎﻩ ﮐﻤﺒﺮﻳﺞ ﺑﻪ‬
‫ﺗ ﺪرﻳﺲ زﺑ ﺎن ﻋﺮﺑ ﯽ ﻣﺸ ﻐﻮل ﺑ ﻮدﻩ و از اﻳ ﻦ ﻃﺮﻳ ﻖ ﻳﻌﻨ ﯽ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺗﺴ ﻠﻂ ﺑ ﺮ زﺑ ﺎن ﻋﺮﺑ ﯽ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت وﺳﻴﻊ در ﻣﻮرد ﺗﺒﺎر اﻗﻮام ﻋﺮب و زﻧﺪﮔﯽ ﺁﻧﺎن ﮐﺸﻴﺪﻩ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪۶۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻳﺎ ﺧ ﺎﻧﻮارﯼ ﻣﺎﻟ ﮏ دام و اﻣ ﻮال دﻳﮕ ﺮ ﺧ ﻮد ﺑ ﻮد و ﺗﻨﻬ ﺎ ﭼ ﺎﻩ و‬
‫ﭼﺮاﮔﺎﻩ و زﻣﻴﻨﻬﺎﯼ اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﮐﻼن ﺑﻮد ﮐﻪ هﻨﻮز ﺗﺤﺖ ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ‬
‫ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓ ﺮاد در ﻧﻴﺎﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻬﻤ ﻴﻦ دﻟﻴ ﻞ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﮐ ﻼن‪ ،‬ﺑ ﺎ وﺟ ﻮد‬
‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ و ﻧﻔ ﻮذ ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ در ﺁن‪ ،‬هﻨ ﻮز ﺑﺼ ﻮرت ﻳ ﮏ ﺟﻤ ﻊ‬
‫هﻤﺒﺴﺘﻪ و ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪﻩ از ﻧﻈﺎم اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﭘﺎ ﺑﺮﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﺎ ﻫﻤ‪Ĥ‬ﻫﻨﮓ‬

‫هﻤ ﺎﻧﻄﻮر ﮐ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻴﻢ‪ ،‬ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﯽ و ﺷ ﻤﺎﻟﯽ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ‬
‫ﮔﺴ ﺘﺮش ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﻧﻴﺮوه ﺎﯼ ﻣﻮﻟ ﺪﻩ ﻣ ﺪﺗﻬﺎ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ از اﻳ ﻦ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ﻋﺒ ﻮر‬
‫ﮐﺮدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﻰ ﻗ ﺪرﺗﻬﺎى ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ از ﻗ ﺮن ده ﻢ ق‪ .‬م‪.‬‬
‫ﺷﺮوع ﺑ ﻪ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﮐ ﺮدﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬در ﻗ ﺮن ﭘ ﻨﺠﻢ ق‪ .‬م‪ .‬در ﻳﻤ ﻦ ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ‬
‫هﺎﺋﻰ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ آ ﻪ ﺑ ﺮ ﻣ ﺮدم آﺸ ﺎورز و ﺷ ﺒﺎن ﺣﻜﻮﻣ ﺖ ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‬
‫آ ﻪ داراﯼ ﭘﺮﺳﺘﺸ ﮕﺎﻩ‪ ،‬ﻃﺒﻘ ﻪ اﻟﻴ ﺖ زﻣﻴﻨ ﺪار و ﻣ ﺬاهﺐ ﺳ ﺎزﻣﺎن ﻳﺎﻓﺘ ﻪ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬اﻟﻴﺖ ﺳﻴﺎﺳﻰ از ﺧﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎى اﺷ ﺮاﻓﯽ ﺑﻴ ﺮون ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ ﮐ ﻪ ﺑ ﺮ‬
‫زﻣﻴﻨﻬ ﺎى وﺳ ﻴﻌﻰ ﺗﺴ ﻠﻂ داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﻌﺎﺑ ﺪ ﻧﻴ ﺰ داراى داراﺋ ﻲ ه ﺎى ﻗﺎﺑ ﻞ‬
‫ﻣﻼﺣﻈﻪ اى ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻃﺒﻘ ﮥ زﻣﻴﻨ ﺪار ازدرون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و از ﻣﻴ ﺎن اﺷ ﺮاﻓﻴﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ‬
‫ﺑﻴﺮون ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد ﮐ ﻪ ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ و دﺳ ﺖ اﻧ ﺪازﯼ ﺑ ﻪ‬
‫اﻣﻼﮎ اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﮐﻼن‪ ،‬ﻗﺪم ﺑﻪ ﻗﺪم ﺑﺮ ﺛﺮوت ﺧﻮد اﻓﺰودﻩ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻄ ﻮرﯼ‬

‫‪۶۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﮐﻪ ﻣﺎ ﺷﺎهﺪ اﻳﻦ هﺴﺘﻴﻢ آﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﺑﻌﻀ ﻰ ﻓﺮﻣﺎﻧﻬ ﺎى ﻋﻤ ﻮﻣﻰ در‬
‫ﺣ ﺪود ﻗ ﺮن ه ﺎى ‪ ۴‬ﺗ ﺎ ‪ ٢‬ق‪ .‬م‪ .‬آ ﻪ هﻨ ﻮز ﺑ ﺮ ﺟ ﺎ ﻣﺎﻧ ﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻌﻀ ﻰ از‬
‫اﻋﻀ ﺎﯼ اﻳ ﻦ اﺷ ﺮاﻓﻴﺖ ﺻ ﺎﺣﺐ ﺣ ﻖ وﻳ ﮋﻩ ﭼﺮاﻧ ﺪن دام ه ﺎى ﺧ ﻮد ﺑ ﺮ‬
‫ﭼﺮاﮔﺎﻩ و زﻣﻴﻨﻬﺎى اﺷﺘﺮاآﻰ آﻤﻮن ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨ ﺪ هﻤﭽﻨ ﺎن آﻤ ﻮن‬
‫آﻨﺘ ﺮل ﺧ ﻮد را ﺑ ﺮ اﻳ ﻦ زﻣﻴﻨﻬ ﺎ ﺣﻔ ﻆ ﻣىﮑﻨ ﺪ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ‬
‫اﻣ ﻮال ﻋﻤ ﻮﻣﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ رو ﺑ ﻪ آ ﺎهﺶ ﻣﻴﻨﻬ ﺪ ﺛ ﺮوت ﻓ ﺮدى ﺑﻌﻀ ﻰ از‬
‫ﺧﺎﻧﻮار هﺎى ﻣﻼك اﻓ ﺰاﻳﺶ ﻣﻴﺎﺑ ﺪ‪ ١٣.‬اﻳ ﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﻬ ﺎ ﺗﻮﺳ ﻂ ﭘﺎدﺷ ﺎﻩ ﮐ ﻪ در‬
‫راس اﺷﺮاﻓﻴﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و از ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﻮد ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﻴ ﺮون ﺁﻣ ﺪﻩ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺻﺎدر ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫در واﻗ ﻊ اﮐﻨ ﻮن‪ ،‬ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و اﺷ ﺮاﻓﻴﺖ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﻣ ﺎ ﺷ ﺎهﺪ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻳ ﻚ ﻧﻈ ﺎم هﻴﺮارﺷ ﻴﻚ )ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒ ﯽ( در‬
‫درون ﻗﺒﻴﻠﻪ هﺴﺘﻴﻢ آﻪ در ﺁن ﺧﺎﻧﻮاره ﺎى ﻣ ﺘﻤﻜﻦ در ﺑ ﺎﻻ ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و‬
‫ﺻ ﺎﺣﺐ ﻗ ﺪرت ﺳﻴﺎﺳ ﻰ ﻣﺴ ﺘﻘﻠﻰ از ﺗ ﻮدﻩ آ ﻼن و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬اآﻨ ﻮن‬
‫ﻣﺠﻤﻊ ﻗﺒﻴﻠﻪ آﻪ ﻳﻚ ارﮔﺎن ﻣﺮدﻣﻰ ﺑﻮد و ﻗﺒﻼ در ﻣﻮرد ﺗﻤﺎم اﻣﻮر ﺗﺼﻤﻴﻢ‬
‫ﻣﻴﮕﺮﻓ ﺖ‪ ،‬ﺗﺤ ﺖ ﻧﻔ ﻮذ اﻳ ﻦ اﺷ ﺮاﻓﻴﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘ ﻪ و ﺑ ﻪ ارﮔ ﺎن‬
‫ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬارى ﺁن ﺗﺒﺪﻳﻞ ﮔﺮدﻳﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٤‬‬

‫اﮐﻨﻮن آﻼﻧﻬﺎ و زﻳ ﺮ آﻼﻧﻬ ﺎ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻣﺨﺮوﻃ ﻰ را ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪهﻨ ﺪ‬
‫آﻪ در راس ﺁن ﺧﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎى اﺷ ﺮاﻓﻰ ﻗ ﺮار دارﻧ ﺪ آ ﻪ ﺛ ﺮوت ﺧ ﻮد را‬
‫از اﺳﺘﺜﻤﺎر دﻳﮕﺮان ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻰ ﺁورﻧﺪ‪ .‬ﭘﺎدﺷﺎﻩ ﻧﻴ ﺰ از هﻤ ﻴﻦ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎ‬
‫ﺑﻴﺮون ﺁﻣﺪﻩ آﻪ ﺑﻜﻤﻚ ﺷﻮراﺋﻰ ‪ ۶‬ﺗﺎ ‪ ٨‬ﻧﻔﺮﻩ و ﻳ ﺎ ﻣﺠﻤ ﻊ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﮐ ﻪ اﮐﻨ ﻮن‬

‫‪۶۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺗﺤﺖ ﮐﻨﺘﺮل اﺷﺮاف ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺮاﻧ ﻰ ﻣﻴﻜﻨ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ اﺷ ﺮاف‬
‫ﻋﻤﺪﺗﺎ در ﺷﻬﺮهﺎ ﺳﺎآﻦ ﺑﻮدﻩ و در ﻣﺠﻤﻊ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﻗ ﺪرت اﺻ ﻠﻰ را در‬
‫دﺳﺖ دارﻧﺪ‪.‬‬

‫‪١٥‬‬

‫اﻳﻦ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﮐ ﻪ ﭘﺎدﺷ ﺎهﯽ ه ﺎﯼ ﮐﻬﻨ ﯽ ﮐ ﻪ ﻣ ﺎ ﻗ ﺒﻼ از‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﺻﺤﺒﺖ ﮐﺮدﻩ و در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﯽ وﺟﻮد داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﮐ ﻢ و ﺑ ﻴﺶ‬
‫ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﺁن ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ .‬در اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم و در اﻳ ﻦ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ از ﺗﮑﺎﻣ ﻞ‬
‫ﺁن‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ ﺑﺨﺸ ﻬﺎﯼ ﻣﻬﻤ ﯽ از زﻣﻴﻨﻬ ﺎى ﻋﻤ ﻮﻣﻰ و اﺷ ﺘﺮاﮐﯽ ﺑ ﻪ‬
‫ﺗﺼﺮف ﻣﺎﻟﮑﻴﻦ و ﺧﺎﻧﻮادﻩ هﺎﯼ اﺷ ﺮاﻓﯽ در ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪۀ‬
‫ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬هﺮﭼﻨﺪ هﻨﻮز ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﮐﻼﻧﻬﺎ ﻗﺮار داﺷ ﺘﻪ‪ ،‬وﻟ ﯽ اﺳ ﻤﺎ ﻣﺘﻌﻠ ﻖ‬
‫ﺑﻪ ﺷﺎﻩ و ﺗﺤﺖ آﻨﺘﺮل وﯼ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل‪ ،‬هﻨ ﻮز ﻗ ﻮاﻧﻴﻨﻰ وﺟ ﻮد‬
‫داﺷﺘﻪ آﻪ اﺧﺘﻴﺎرات او را در ﺑﺨﺸﻴﺪن اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻬ ﺎ ﺑ ﻪ اﻓ ﺮاد ﺧﺼﻮﺻ ﻰ‬
‫ﻣﺤﺪود ﻣﻴﻜﺮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪١٦‬‬

‫ﺷ ﻮراهﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﺑ ﺎ ﺁﻧﮑ ﻪ هﻨ ﻮز وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل‬
‫ﻓﺎﻗﺪ ﻗﺪرت ﺑﻮدﻩ و ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻘﺶ ﻣﺤﺪود آﻨﻨﺪﻩ و درﺟ ﻪ دوم و ﺳ ﻮﻣﻰ را در‬
‫ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت ﺷﺎﻩ ﮐﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻊ اﺷﺮاف و زﻣﻴﻨﺪاران ﺑﻮدﻩ اﻳﻔ ﺎ‬
‫ﻣﻰ ﻧﻤﻮﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺜﻼ‪ ،‬ﻣﺪارآﻰ وﺟﻮد دارد آﻪ ﺑﺮ اﺳ ﺎس ﺁﻧﻬ ﺎ در ﻗ ﺮن ﺳ ﻮم ق‪.‬‬
‫م‪ .‬ﻣ ﺎﻟﻜﻴﻦ ﺳ ﻌﻰ در ﮔﺴ ﺘﺮش زﻣﻴﻨﻬ ﺎى ﺷﺨﺼ ﻰ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ زﻣ ﻴﻦ ه ﺎى‬
‫ﻋﻤﻮﻣﻰ و زﻣﻴﻨﻬﺎﻳﯽ ﮐﻪ ﺑﻨﺎم ﺷﺎﻩ ﺑ ﻮدﻩ ﺑ ﺮ ﻣﻴﺂﻳﻨ ﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬اﻳﻨﮑ ﺎر ﺑﺂﺳ ﺎﻧﯽ‬
‫ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺒﻮدﻩ اﺳﺖ زﻳﺮا ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻨﮑ ﻪ زﻣﻴﻨﻬ ﺎى ﻋﻤ ﻮﻣﻰ ﺗﺤ ﺖ آﻨﺘ ﺮل‬

‫‪۶٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺷﺎﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﻗ ﻮاﻧﻴﻨﻰ وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ آ ﻪ اﺧﺘﻴ ﺎرات او را در دادن‬
‫اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﻓﺮاد ﺧﺼﻮﺻﻰ ﻣﺤﺪود ﻣﻴﻜﺮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪١٧‬‬

‫ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬هﺮ ﺣﺮﮐﺖ و ﻓﺮﻣ ﺎﻧﯽ ﺑ ﺮاﯼ اﻧﺘﻘ ﺎل ﺑﻴﺸ ﺘﺮ اﻳ ﻦ زﻣﻴﻨﻬ ﺎ‬
‫ﺑﻪ اﺷﺮاف ﺑﺎ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺗﻮدۀ ﮐﻼن ﮐﻪ زﻣﻴﻨﻬﺎﯼ ﻋﻤﻮﻣﯽ را ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎدۀ‬
‫ﺧﻮد ﻗﺮارﻣﻴﺪادﻩ اﻧﺪ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪﻩ و درﮔﻴﺮﻳﻬﺎﯼ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺳﺨﺖ و ﺧﻮﻧﻴﻨﯽ‬
‫را ﻣﻮﺟﺪ ﻣﯽ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﯽ و ﺷ ﻤﺎﻟﯽ ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﻮازات ﮔﺴﺘﺮش ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ﻧﻈ ﺎم ﺑ ﺪوﯼ و اﺷ ﺘﺮاﮐﯽ ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ‬
‫ﺗﻀ ﻌﻴﻒ ﺷ ﺪﻩ از ﻣﻴ ﺎن ﻣﻴ ﺮود‪ ،‬و در ﻧﺘﻴﺠ ﮥ ﺁن ﻗ ﺪرت ﻃﺒﻘ ﺎت دارا‬
‫ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻗ ﺪرت ﻣ ﺮدم و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺷ ﺪﻩ ﻗ ﺪم ﺑ ﻪ ﻗ ﺪم ﻧﻈ ﺎم ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ را ﺑ ﻪ‬
‫ﺣﺎﺷﻴﻪ ﻣﻴﺮاﻧ ﺪ‪ .‬ﺗ ﺎ ﺟﺎﺋﻴﮑ ﻪ وﻗﺘ ﯽ اﺳ ﺘﺮاﺑﻮ در ‪ ٢۶‬ق‪ .‬م‪ .‬ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ ارﺗ ﺶ‬
‫رم ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﻣﻌﺎرﻳﺐ ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﭘﺎدﺷﺎهﻰ ﺳ ﺒﺎ در ﻳﻤ ﻦ ﻣﻴﺮﺳ ﺪ‪ ،‬از ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫اى ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﺗﺮ و ﻗﻄﺐ ﺑﻨﺪى ﺷﺪﻩ ﺗﺮﯼ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﺻ ﺤﺒﺖ ﻣﻴﻜﻨ ﺪ‪.‬‬
‫او ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ﻣﺄرب ‪ ،‬ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﺳﺒﺎﺋﻴﺎن ‪ ،‬ﺑﺮ ﺑﺎﻻﯼ ﻳﻚ آﻮﻩ ﻗﺮار دارد آ ﻪ ﺑﺨ ﻮﺑﻰ ﻣﺸ ﺠﺮ اﺳ ﺖ‪.‬‬
‫در ﺁﻧﺠﺎ ﭘﺎدﺷﺎهﻰ وﺟﻮد دارد آﻪ ﺑﺎ ﻗﺪرت در ﻣﻮرد هﻤ ﻪ دﻋ ﺎوى و ﻣﺴ ﺎﺋﻞ ﺗﺼ ﻤﻴﻢ‬
‫ﻣﻴﮕﻴﺮد؛ اﻣﺎ ﺑﻴﺮون ﺁﻣﺪن از ﻗﺼﺮﺑﺮاﻳﺶ ﻣﻤﻨﻮع ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﮔﺮ از ﻗﺼﺮ‬
‫ﺧﺎرج ﺷﻮد ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻣﺮدم ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﻴ ﺮد‪ ..‬ﺧ ﻮد او و اﻃﺮاﻓﻴ ﺎﻧﺶ زﻧ ﺪﮔﻰ ﺷ ﺎن‬
‫را ﺑﻪ ﺷﻬﻮﺗﺮاﻧﻰ ﺑﺎ زﻧﺎن ﻣﻰ ﮔﺬراﻧﻨﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﻣﺮدم ﺑﻪ آﺸﺖ زﻣﻴﻦ و ﺗﺠ ﺎرت ﮔﻴﺎه ﺎن‬
‫ﺧﻮﺷ ﺒﻮ اﺷ ﺘﻐﺎل دارﻧ ﺪ‪ ...‬ﻣ ﺮدم ﻃﺒﻘ ﺎت ﭘ ﺎﺋﻴﻦ از رﻳﺸ ﻪ ﮔﻴﺎه ﺎن ﺗﻐﺬﻳ ﻪ ﻣ ﻰ آﻨﻨ ﺪ و‬
‫روى درﺧﺖ ﻣﻰ ﺧﻮاﺑﻨﺪ‪".‬‬

‫‪١٨‬‬

‫‪۶٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ اﻳ ﻦ وﺿ ﻌﻴﺖ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟﻨ ﻮﺑﯽ ﺑﻼﻓﺎﺻ ﻠﻪ ﻗﺒ ﻞ از ﻣ ﻴﻼد‬
‫ﻣﺴﻴﺢ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ و ﺁﻧﻬﻢ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﺮ ﺟﻨﻮب‪ .‬ﭼﻬﺎر ﻗﺮن ﺑﻌ ﺪ‪،‬‬
‫وﻗﺘ ﻰ ﺁﻣﻴ ﺎﻧﻮس∗ در " ﺗ ﺎرﻳﺦ رم" از ﻣﻨ ﺎﻃﻖ دﻳﮕ ﺮ ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑ ﻰ‬
‫ﺻ ﺤﺒﺖ ﻣﻴﻜﻨ ﺪ‪ ،‬از ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اى ﺳ ﺨﻦ ﻣ ﯽ ﮔﻮﻳ ﺪ آ ﻪ از ﻟﺤ ﺎظ ﺗﻜﺎﻣ ﻞ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺑﺴ ﻴﺎر ﻋﻘ ﺐ ﺗ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬در اﻳ ﻦ ﮐﻨ ﺎب او از ﺟﻮاﻣ ﻊ ﮔﻠ ﻪ‬
‫دار و ﺟﻨﮕﺠ ﻮﻳﻰ آ ﻪ زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣﺘﺤﺮآ ﻰ داﺷ ﺘﻪ و هﻨ ﻮز ﺑﺸ ﮑﻞ ﺑ ﺪوﯼ و‬
‫اوﻟﻴﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﺮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﻳﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ ﺟﻮاﻣ ﻊ هﻤﺎﻧﻨ ﺪ اﻗ ﻮام ﺑ ﺪوﯼ ﻋ ﺮب ﺑﻴﺸ ﺘﺮ در ﻣﻨ ﺎﻃﻖ‬
‫ﻣﺮﮐ ﺰﯼ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ و در ﻗ ﺮن هﻘ ﺘﻢ ﻣ ﻴﻼدﯼ‪ ،‬هﻨﮕ ﺎم ﻋ ﺮوج‬
‫اﺳ ﻼم‪ ،‬ﺑ ﺪﻟﻴﻞ ﻣﺤ ﺪودﻳﺖ ﻣﻨ ﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌ ﯽ و ﻗ ﺪرت ﺗﻮﻟﻴ ﺪﯼ‪ ،‬هﻨ ﻮز در‬
‫ﻣﺮاﺣﻞ اوﻟﻴ ﻪ ﺗﮑﺎﻣ ﻞ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ ﺑﺴ ﺮ ﺑ ﺮدﻩ ﻣﺮاﺣ ﻞ ﻓ ﻮق را ﻃ ﯽ ﻧﮑ ﺮدﻩ‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬در اﻳ ﻦ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر ﮐ ﻪ در ﺑ ﺎﻻ ﮔﻔﺘ ﻴﻢ‪ ،‬هﺮﭼﻨ ﺪ دام ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺷﺨﺼﯽ اﻓﺮاد در ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬وﻟ ﯽ ﭼ ﺎﻩ و ﭼﺮاﮔ ﺎﻩ هﻨ ﻮز‬
‫در ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﺣﯽ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در واﺣ ﻪ ه ﺎ و روﺳ ﺘﺎهﺎﯼ ﭘﺮاﮐﻨ ﺪﻩ وﻟ ﯽ ﺣﺎﺻ ﻠﺨﻴﺰﺗﺮ و‬
‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﺗﺮ ﻧﻴﺰ هﺮﭼﻨﺪ زﻣﻴﻨﻬ ﺎﯼ زراﻋﺘ ﯽ هﻤ ﻪ ﻳ ﺎ ﺣ ﺪاﻗﻞ ﺑﺨﺸ ﻬﺎﺋﯽ از‬
‫ﺁن ﺑﻪ ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد در ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﺤﺪودﻳﺖ اﻳﻦ‬
‫ﻣﻨ ﺎﺑﻊ ﻣ ﺎﻧﻊ ازﺗﺸ ﺪﻳﺪ اﺧ ﺘﻼف ﺛ ﺮوت ﻣﻴ ﺎن ﮔﺮوهﻬ ﺎﯼ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ ﺗ ﺎ ﺣ ﺪ‬

‫∗‪ -‬ﺁﻣﻴﺎﻧﻮس ﻣﺎرﺳﻠﻴﻨﻮس ﻣﻮرخ رﻣﯽ ‪ ۴٠٠-٣٣٠‬ﻣﻴﻼدﯼ‪.‬‬

‫‪۶٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻃﺒﻘ ﺎت ﺣﺎﮐﻤ ﻪ و ﻧﻈﺎﻣﻬ ﺎﯼ هﻴﺮارﺷ ﻴﮏ ﭘﺎدﺷ ﺎهﯽ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻳﻤ ﻦ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﺷﻬﺮهﺎ ﻳﯽ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣﮑ ﻪ و ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺁﻧﮑ ﻪ در ﻣﺴ ﻴﺮ راﻩ‬
‫ه ﺎﯼ ﺗﺠ ﺎرﯼ ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ و در ﺁﻧﻬ ﺎ ﻃﺒﻘ ﺎت اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ ﺛﺮوﺗﻤﻨ ﺪﺗﺮﯼ‬
‫وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ و از اﻳﻨ ﺮو ﻧﻈ ﺎم ﻃﺒﻘ ﺎﺗﯽ ﺑ ﻴﺶ از ﺳ ﺎﻳﺮ ﻧﻘ ﺎط ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫ﻣﺮﮐ ﺰﯼ ﺗﮑ ﻮﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻃﺒﻘ ﺎت هﻨ ﻮز در‬
‫ﭼﻬ ﺎرﭼﻮب ﻧﻈ ﺎم ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ و دﻣﮑﺮاﺳ ﯽ ﺑ ﺪوﯼ ﺑ ﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧ ﺪﻩ‪ ،‬ﻧﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻪ‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺳ ﻠﻄﮥ ﺳﻴﺎﺳ ﯽ‪ ،‬هﻴﺮارﺷ ﻴﮏ و ﺳ ﺮﮐﻮﺑﮕﺮاﻧﮥ ﺧ ﻮد را ﺑ ﺮ ﺗ ﻮدۀ‬
‫ﻣﺮدم ﺑﺮﻗﺮار ﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ‪ ،‬ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻣﺮﮐ ﺰﯼ‪ ،‬هﺮﭼﻨ ﺪ ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ و ﺗﮑﺎﻣ ﻞ‬
‫ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ‪ ،‬ﺑﺨﺼ ﻮص در ﺷ ﻬﺮهﺎ‪ ،‬ﻗ ﺪم ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﻃﺒﻘ ﺎﺗﯽ‬
‫ﮔ ﺬاردﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬وﻟ ﯽ هﻤﭽﻨ ﺎن در ﻧﻴﻤ ﻪ راﻩ ﺑ ﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧ ﺪﻩ و ﮔ ﺬار ﺑ ﻪ‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ هﻴﺮارﺷﻴﮏ و ﺳﺮﮐﻮﺑﮕﺮ ﺟﺪﻳﺪ را ﺁﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺷﻤﺎل و ﺟﻨﻮب‬
‫در دوران ﺷﮑﻮﻓﺎﺋﯽ ﺷﺎن رخ ﻣﻴﺪهﺪ‪ ،‬هﻨﻮز ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺮﺳﺎﻧﺪﻩ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺷﺘﺮاﻛﻰ و ﻣﺎدرﺗﺒﺎر‬
‫اﻋﺮاب‬

‫دﻻﻳﻞ زﻳﺎدى وﺟﻮد دارد آﻪ ﻧﺸﺎن ﻣ ﻲ ده ﺪ ﺳ ﺎآﻨﻴﻦ اوﻟﻴ ﻪ ﺷ ﺒﻪ‬
‫ﺟﺰﻳﺮﻩ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﻳﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬ ﺎن در دوراﻧ ﻰ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺻ ﺪهﺎ‬
‫هﺰار ﺳﺎل ﺑﺎﻟﻎ ﻣﻰ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ ﺑﻄ ﻮر اﺷ ﺘﺮاآﻰ و در ﭼﻬ ﺎرﭼﻮب ﻧﻈ ﺎم‬

‫‪٧٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اى آﻪ ﻣﺨﺘﺺ هﻤﻪ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣ ﺎ ﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ‬
‫آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬در اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم آ ﻪ در ﺁن ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ ‪ ،‬هﻤﻪ اﻓﺮاد در ﺑﺮاﺑﺮى و ﺁزادى آﺎﻣﻞ ﺑﺴ ﺮ ﻣ ﻰ ﺑ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬زﻧ ﺎن‬
‫ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ در ﺑﺮاﺑ ﺮى آﺎﻣ ﻞ ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدان ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺳ ﺘﻮن اﺻ ﻠﯽ‬
‫زﻧﺪﮔﻰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪ ،‬ﺗﻮﻟﻴﺪى و ﻋﻠﻤﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫آﻼن هﺎ ∗ﻳﺎ ﺗﻴﺮﻩ هﺎ آﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اى از ﺁﻧﻬﺎ ﻃﺎﻳﻔﻪ و ﺑﻌ ﺪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫را ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺁوردﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺎﻳﻪ اى ﺗﺮﻳﻦ ﺳﻠﻮل ﺟﻮاﻣ ﻊ ﻣ ﺎ ﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ را‬
‫ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻰ دادﻩ اﻧﺪ آﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﻠﻴﻮن ﺳﺎل ﻗﺒ ﻞ ﻣﻴﺮﺳ ﺪ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ ﮔﺮوهﻬ ﺎ و ﺟﻤ ﻊ ه ﺎى اوﻟﻴ ﻪ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ‪ ،‬در اﺑﺘ ﺪاﺋﻰ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺷ ﻜﻞ ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﺼ ﻮرت ﺟﻤ ﻊ ﻣ ﺎدر و ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﮔﺴ ﺘﺮش ﺧ ﻮد از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ‪ ،‬و ﻳﺎ ﻳﻜﻰ ﺷﺪن ﺑﺎ ﺟﻤﻊ ه ﺎى ﻣﺸ ﺎﺑﻪ دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺗ ﺪرﻳﺞ‬
‫ﺟﻤ ﻊ ه ﺎى ﺑﺰرﮔﺘ ﺮ ﻳﻌﻨ ﻰ آ ﻼن ه ﺎ‪ ،‬ﻃﻮاﻳ ﻒ و ﻗﺒﺎﻳ ﻞ را ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁوردﻩ‬
‫اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ‪ ،‬ﭘ ﻴﺶ از ﺁﻧﻜ ﻪ در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ اﻧﻘ ﻼب ﭘ ﺪر ﺳ ﺎﻻرى در‬
‫در ﻗﺮﻳﺐ ﺑﻪ ﺷﺶ هﺰار ﺳﺎل ﻗﺒﻞ ‪ ،‬ﺗﻐﻴﻴ ﺮ ﻣﺎهﻴ ﺖ دادﻩ‪ ،‬ﻧﺎﻣﻬ ﺎى ﻣﺮداﻧ ﻪ‬
‫ﺑﺮ روى ﺧﻮد ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ ،‬هﻤﮕﻰ ﺑ ﻪ اﺳ ﻢ ﺟ ﺪ ﻣ ﺎدرى ﺧ ﻮد ﻳﻌﻨ ﻰ ﻳﻜ ﻰ از‬
‫اوﻟﻴﻦ ﻣﺎدراﻧﻰ آﻪ ﺑﻮﺟﻮد ﺁورﻧﺪﻩ ﺁﻧﺎن ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ ﻧﺎﻣﮕﺬارى ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑ ﻰ ﺷ ﻚ در ﻣ ﻮرد ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋﺮﺑ ﻰ ﻧﻴ ﺰ هﻤ ﻴﻦ ﻃ ﻮر ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻣﻔﺼﻞ راﺑﺮﺗﺴﻮن اﺳﻤﻴﺖ در اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ ١٩‬ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪهﺪ آ ﻪ‬

‫‪Clans‬‬

‫∗‬

‫‪٧١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫هﺮ ﭼﻨﺪ در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ اآﺜﺮﻳﺖ ﻗﺮﻳﺐ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮﺑﻰ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر‬
‫ﺑﻮدﻩ و ﻧﺎﻣﻬ ﺎى ﻣﺮداﻧ ﻪ داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ ‪ ،‬وﻟ ﻰ در دوراﻧﻬ ﺎى ﺑﺴ ﻴﺎر ﻗ ﺪﻳﻢ آ ﻪ‬
‫ﻣﺎدر ﺗﺒﺎر ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﺪ ﻣﺎدرﻳﺸﺎن ﻧﺎﻣﻴ ﺪﻩ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ و ﺗﻨﻬ ﺎ ﭘ ﺲ‬
‫از ﺁﻧﻜﻪ ﺑﻪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ اﺳ ﺎﻣﻰ ﺧ ﻮد را ﺗﻐﻴﻴ ﺮ دادﻩ و‬
‫ﻧﺎﻣﻬﺎى ﻣﺮداﻧﻪ ﺑﺮ روى ﺧﻮد ﮔﺬاردﻩ اﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬در ﻣﻴ ﺎن اﻗ ﻮام ﺳ ﺎﻣﯽ ﻣﻌﻤ ﻮل ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺷ ﻬﺮ را ﻣ ﺎدر‬
‫ﺳ ﺎآﻨﻴﻦ ﺁن ﻣﻴﻨﺎﻣﻴﺪﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﺴ ﻴﺎرى از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻧﻴ ﺰ ﺑﻨ ﺎم ﺧ ﺪاﻳﺎن زن ﻳ ﺎ ﭘﺪﻳ ﺪﻩ‬
‫هﺎﯼ ﻃﺒﻴﻌﯽ ﻧﺎﻣﮕﺬارى ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻨﺪﮔﺎن َال ﻻت ﻳﺎ هﺪﻳﮥ ﻣَﻨ ﺎت ‪،‬‬
‫ﻳﺎ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮرﺷﻴﺪ ﻳﺎ ﻣﺎﻩ آﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﺷﺪن ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻳﻦ ﻧﺎﻣﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﻧ ﺎم‬
‫ﻣﺮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬اﺳ ﻤﻴﺖ ﻧﻤﻮﻧ ﻪ ه ﺎﺋﻰ از اﻳ ﻦ ﻗﻠ ﺐ ﻧﺎﻣﻬ ﺎ را ﻧﺸ ﺎن‬
‫ﻣﻴﺪه ﺪ‪ .‬ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ اﻳﻨﻜ ﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻣ ﺜﻼ ﻣﻴﮕﻔﺘﻨ ﺪ آ ﻪ َﺗﻐِﻠ ﺐ‬
‫ﭘﺴﺮ واﺋﻴﻞ اﺳﺖ ) َﺗﻐِﻠﺐ و َﺑﻜﺮ ﻧﺎﻣﻬ ﺎى ﻗﺒ ﺎﻳﻠﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ از اﺧ ﻼف ﺟ ﺪ‬
‫ﺧﻮد واﺋﻴﻞ ﺑﻮدﻧ ﺪ(‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ از ﻣ ﺘﻦ اﺷ ﻌﺎر ﺷ ﻌﺮاﻳﻰ آ ﻪ ﻗﺒ ﻞ از اﻳ ﻦ‬
‫اﺧﺘﺮاﻋ ﺎت اﺳ ﺎﻃﻴﺮى ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ﻣﻴﺰﻳﺴ ﺘﻪ اﻧ ﺪ ﺑ ﺮ ﻣﻴﺎﻳ ﺪ آ ﻪ اﺳﺎﺳ ﺎ‬
‫َﺗﻐِﻠﺐ ﻧﺎم دﺧﺘﺮ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻰ ﮔﻔﺘﻨﺪ َﺗﻐِﻠ ﺐ ﭘﺴ ﺮ واﺋﻴ ﻞ‬
‫ﺑﻮدﻩ ‪ ،‬در اﺻﻞ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آ ﻪ َﺗﻐِﻠ ﺐ دﺧﺘ ﺮ واﺋﻴ ﻞ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ اﺳ ﺖ آ ﻪ در دوران اﺳ ﺎﻃﻴﺮى ﻋ ﺮب آ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫دوران اﺳﺎﻃﻴﺮى ﻳﻮﻧﺎن‪ ،‬دوران ﮔﺬار ﺑﻪ ﭘﺪرﺳﺎﻻرﻳﺴﺖ ‪ ،‬ﻣﺮدان ﺳ ﻌﻰ‬
‫ﻣﻰ آﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧ ﻪ ه ﺎى ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻧ ﺎم ه ﺎى اﺟ ﺪاد زن را ﺑﺼ ﻮرت ﻧ ﺎم‬

‫‪٧٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫هﺎى ﻣﺮداﻧﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ دهﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاى اﻳﻨﻜ ﺎر داﺳ ﺘﺎﻧﻬﺎى ﻗﻼﺑ ﻰ ﺟﻌ ﻞ ﻣ ﻰ‬
‫آﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫هﻤﻴﻦ اﻣﺮ در ﻣﻮرد اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع آﻪ ﻣﺜﻼ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﻨﺪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻓﻼن‬
‫ﺑ ﺮادر ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑﻬﻤ ﺎن اﺳ ﺖ ﻧﻴ ﺰ ﺻ ﺎدق اﺳ ﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻧﻴ ﺰ ﺑﻬ ﻴﭻ‬
‫وﺟ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣﻌﻨ ﻰ ﻣ ﺮد ﺑ ﻮدن اﻳ ﻦ دو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻧﺒ ﻮدﻩ‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ در اﺻ ﻞ اﻳ ﻦ دو‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ زن ﺑ ﻮدﻩ و ﺧ ﻮاهﺮان ه ﻢ ﺑﺸ ﻤﺎر ﻣ ﯽ رﻓﺘ ﻪ اﻧ ﺪ‪ .‬ﻋﻠ ﺖ اﻳ ﻦ ﺧﻠ ﻂ‬
‫ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺁن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ وﻗﺘﻰ دو ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺎ هﻢ ﻣﺘﺤﺪ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬راﻳﺞ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫آ ﻪ ﻣ ﻰ ﮔﻔﺘ ﻪ اﻧ ﺪ دوﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﺰﺑ ﻮر از اﻳ ﻦ ﭘ ﺲ ﺑ ﺮادر هﻤﺪﻳﮕﺮﻧ ﺪ‪ .‬وﻟ ﻰ‬
‫آﻠﻤ ﻪ ﺑ ﺮادر در زﺑ ﺎن ﻋﺮﺑ ﻰ ﻣﻌﻨ ﺎى ﺑﺴ ﻴﺎر ﮔ ﻞ و ﮔﺸ ﺎدى دارد‪ .‬ﺑ ﻪ‬
‫اﻳﻨﺼﻮرت آﻪ ﺑﺴﻴﺎرى از ﻣﻮاﻗﻊ ﻣﻨﻈﻮر از ﺑﺮادرى ﻧﻪ ﺑﺮادرى ﺧ ﻮﻧﻰ‬
‫ﺑﻠﻜ ﻪ ﺑ ﺮادرى ﺳﻴﺎﺳ ﻰ و ﻧﻈ ﺎﻣﻰ اﺳ ﺖ و ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر از هﻤ ﻴﻦ‬
‫اﻏﺘﺸﺎش ﻣﻌﻨﺎ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاﯼ ﻣﺬﮐﺮ ﺟﻠﻮﻩ دادن اﻳﻦ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺑﻨﻔﻊ ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﻬﺮﻩ ﺑﺮدارﯼ و ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﮐﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻣﻮرد ﻗﺒﺎﻳﻞ َﺗﻐِﻠﺐ و ﺑﻜ ﺮ ﻧﻴ ﺰ راﻳ ﺞ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﮕﻮﻳﻨ ﺪ اﻳ ﻦ دو‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺮادر هﻢ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ اﺳﻨﺎد ﺗ ﺎرﻳﺨﻰ ﺑﻤ ﺎ ﻣ ﻰ ﮔﻮﻳﻨ ﺪ آ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺧﻮاهﺮ هﻢ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪١٩‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ دﻻﻳﻠﻰ آ ﻪ ﻣ ﺎ ﻧﻤﻴ ﺪاﻧﻴﻢ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ و ﻳ ﺎ ﺑﻬ ﺮ دﻟﻴﻠ ﻰ‬
‫ﭘﻴﺶ ﻧﻴﺎﻣﺪ آﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻧﺚ هﻤﻪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋ ﺮب را ﺑ ﻪ ﻧ ﺎم ﻣ ﺬآﺮ ﺗﻐﻴﻴ ﺮ دهﻨ ﺪ‪.‬‬
‫از اﻳﻨﺮوﺳﺖ آﻪ ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ هﻨﻮز هﻢ ﻗﺒﺎﻳﻞ زﻳﺎدى وﺟﻮد داﺷﺘﻨﺪ آ ﻪ‬
‫ﺑﻪ ﻧﺎم اﺟ ﺪاد ﻣﺎدرﻳﺸ ﺎن ﻧﺎﻣﻴ ﺪﻩ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ ،‬و اﻳ ﻦ دﻳﮕ ﺮ ﻳ ﻚ دﻟﻴ ﻞ اﻧﻜ ﺎر‬

‫‪٧٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺑﺮ ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﺑﻮدن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب در ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬زﻳﺮا اﮔﺮ ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﻪ‬
‫ادﻋ ﺎﯼ ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر‪ ،‬ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋﺮﺑ ﯽ‪ ،‬ﺁﻧﻄ ﻮر ﮐ ﻪ ﺷ ﺠﺮﻩ ﻧﺎﻣ ﻪ ه ﺎﯼ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﺳﻌﯽ ﻣﻴﮑﻨﻨﺪ ﻧﺸﺎن دهﻨﺪ‪ ،‬از اﺑﺘ ﺪاﯼ اﻣ ﺮ ﻣﺮداﻧ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﭘ ﺲ‬
‫اﻳﻦ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺑﺎ ﻧﺎم زﻧﺎﻧﻪ از ﮐﺠﺎ وارد ﺁﻧﻬﺎ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪ .‬ﺟﺰ ﺁﻧﮑﻪ ﻗﺒﻮل ﮐﻨﻴﻢ ﮐ ﻪ‬
‫در دوراﻧﯽ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب هﻤﮕﯽ ﻧﺎم زﻧﺎﻧ ﻪ داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ و ﭘ ﺲ از ﺁﻧﮑ ﻪ ﻧ ﺎم‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺮداﻧﻪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻬﺮ دﻟﻴﻞ‪ ،‬ﺑﻌﻀﯽ از ﺁﻧﻬﺎ از اﻳ ﻦ ﺗﻐﻴﻴ ﺮ ﻣﺼ ﻮن‬
‫ﻣﺎﻧﺪﻩ و ﺑﻬﻤﺎن ﺷﮑﻞ اوﻟﻴﻪ ﺧﻮد ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﺟﻤﻠﮥ اﻳﻦ ﻗﺒﺎﻳﻞ‪ ،‬دو ﺷ ﺎﺧﻪ ﺑ ﺰرگ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ " ُﻣ ﺪار" ﺑﻨ ﺎم ه ﺎى‬
‫ن "َاﻟﻴ ﺎس"‪ ،‬ﻧ ﻮۀ‬
‫ﺧﻨ ِﺪف" ∗ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪ ﺧِﻨ ﺪِف ز ِ‬
‫" َﻗﻴﺲ" و " ِ‬
‫ﺧﻨ ِﺪف" ﻳ ﻚ ﻧﻌ ﺮﻩ ﺟﻨﮕ ﻰ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫ﻋﻪ"" ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪" .‬ﻳ ﺎﻻ ِ‬
‫دﺧﺘﺮى " ُﻗﻀﺎ َ‬
‫اﺳﺖ آﻪ در ﺟﻨﮓ هﺎ ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻰ زدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٢٠‬‬

‫هﻤﻴﻦ ﻃﻮر ﺑﻨﺎﺑﺮ ﮔﻔﺘﻪ اﺑﻦ هﺸ ﺎم‪ ٢١‬اﺳ ﻢ ﻣﺸ ﺘﺮك ﻗﺒﺎﻳ ﻞ "اوس"‬
‫ﻋﻪ" ﺑ ﻮدﻩ‬
‫و "ﺧَﺰرَج"‪" ،‬ﺑﻨ ﻰ َﻗﻴﻠ ﻪ"∗ ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ او ﻧﻴ ﺰ از اﺧ ﻼف " ُﻗﻀ ﺎ َ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺟ َﺪﻳﻠ ﻪ"‬
‫ﻃ ّﻴ ﯽ(‪" *،‬اﺑ ﯽ ُ‬
‫ﻃ ﻰ" ) َ‬
‫ﻧ ﺎم ﻳﻜ ﻰ از ﺷ ﺎﺧﻪ ه ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ " َّ‬
‫ﻳﻌﻨﻰ دﺧﺘﺮ ُ‬
‫ﺟ َﺪﻳﻠﻪ آﻪ ﻧﺎم ﻳ ﻚ زن اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ ﺑﻌ ﺪا‪ ٢٢‬در ﻧﻈ ﺎم ﻣ ﺮد‬
‫ﺟ َﺪﻳﻠﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﺸﻮد‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ه ﺎى ﺑﻴﺸ ﺘﺮى را ﻣﻴﺘ ﻮان‬
‫ﺳﺎﻻرى ﺑﻪ ﭘﺴﺮان ُ‬
‫در اﺑﻦ ُدرَﻳﺪ ‪ ،‬آﺘﺎب اﻻُﺳﺘﻜﺎك ‪ ،‬اﺑﻦ ﻗ َﺘﻴﺒﻪ ‪ ،‬آﺘﺎب َاﻟﻤﻌﺎرﻳﻒ و ‪ ....‬ﭘﻴ ﺪا‬
‫آﺮد‪.‬‬

‫‪٢٣‬‬

‫‪Noldeke‬‬

‫∗‬

‫‪*Tayyi‬‬

‫∗‬

‫‪Bani Caila‬‬

‫‪Khindif‬‬

‫∗‬

‫‪٧۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫دﻟﻴ ﻞ دﻳﮕ ﺮى آ ﻪ "ﻧﻮﻟﺪِآ ﻪ"* ﻣ ﯽ ﺁورد و از ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﺑ ﻮدن‬
‫ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋ ﺮب در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﺣﮑﺎﻳ ﺖ ﻣ ﯽ ﮐﻨ ﺪ‪ ،‬اﻳﻨﺴ ﺖ آ ﻪ اﺳ ﺎﻣﻰ ﺟﻤ ﻊ در‬
‫زﺑ ﺎن ﻋﺮﺑ ﻰ هﻤﻴﺸ ﻪ ﻣﻮﻧ ﺚ اﻧ ﺪ و دﺳ ﺘﻮر زﺑ ﺎن ﻋﺮﺑ ﻰ ﻧﻴ ﺰ واﺣ ﺪهﺎى‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اى را آﻪ ﺑﺎ اﺳﻢ ﺟﻤﻊ ﺧﻄﺎب ﻣﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ ﺑﺼ ﻮرت ﻣﻮﻧ ﺚ در ﻧﻈ ﺮ‬
‫ﻣﻰ ﮔﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٢٤‬‬

‫ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬ﻧﺎﻣﻬ ﺎﻳﻰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺗَﻐِﻠ ﺐ ﻳ ﺎ َﺗﻤ ﻴﻢ آ ﻪ ﻧﺎﻣﻬ ﺎى ﻗﺒﺎﻳ ﻞ هﺴ ﺘﻨﺪ‬
‫ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﻮدﺷﺎن ﺷﻜﻞ ﻣﻮﻧﺚ و ﻳﺎ ﻣﺬآﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ ‪ ،‬هﻤﻴﺸ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫ﻓﻌﻞ هﺎى ﻣﻮﻧﺚ ﻣ ﻰ ﺁﻳﻨ ﺪ و ﺑﺠ ﺎى ﺁﻧﻬ ﺎ از ﺿ ﻤﻴﺮ ﻣﻔ ﺮد ﻣﻮﻧ ﺚ اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺮاﻣﺮى ﻧﻴﺰ ﺑﻨﻈﺮ "ﻧﻮﻟﺪِآﻪ" ﺧﻮد ﺑ ﺮاى اﻃﻤﻴﻨ ﺎن‬
‫از اﻳﻨﻜﻪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب در ﮔﺬﺷﺘﻪ هﻤﮕﻰ ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﺑ ﻮدﻩ و ﻧ ﺎم ﺧ ﻮد را از‬
‫اﺟﺪاد ﻣﺎدرﻳﺸﺎن ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ آﺎﻓﻰ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪٢٥‬‬

‫دﻻﻳﻞ دﻳﮕﺮ در اﻳﻦ ﻣﻮرد از اﻳﻦ ﻗﺮارﻧﺪ‪:‬‬
‫در ﻋﺮﺑﻰ آﻠﻤﻪ "اُم" ﺑﻤﻌﻨﺎى ﻣﺎدر و آﻠﻤﻪ "اُﻣﺖ" از ﻳﻚ رﻳﺸ ﻪ‬
‫ﻣﻰ ﺁﻳﻨﺪ‪ .‬ﻣﻌﺎدل اﻳﻦ آﻠﻤﻪ در زﺑﺎن هﺒﺮو "اِم" اﺳﺖ آﻪ ﻣﻌﻨﺎى دﻳﮕﺮ ﺁن‬
‫در اﻳﻦ زﺑﺎن‪ ،‬ﻧﮋاد‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻳﺎ ﮔﺮوﻩ ‪ ،‬ﻳﺎ ﺗﺒﺎر ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪٢٦‬‬

‫ﺣ ﻢ ﺑ ﺮاى ﮔﺮوهﻬ ﺎى ه ﻢ‬
‫هﻤﻴﻨﻄ ﻮر در ﻋﺮﺑ ﻰ و هﺒ ﺮو آﻠﻤ ﻪ َر ِ‬
‫ﺗﺒﺎر ﻧﻴﺰ ﺑﻜﺎر ﻣﻴﺮود‪ ،‬و آﻠﻤ ﻪ " َﺑﻄ ﻦ" ﻳ ﺎ ﺷ ﻜﻢ ‪ ،‬ﺷ ﻜ ِﻢ ﻣ ﺎدر ‪ ،‬در زﺑ ﺎن‬
‫ﻋﺮﺑﻰ ‪ ،‬ﺑﺮاى آﻼن ﻧﻴﺰ ﺑﻜﺎر ﻣﻰ رود‪.‬‬

‫‪٢٧‬‬

‫ﺑﻌﻼوﻩ ‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻴﻜﻪ ﺑﺎ آﺸﻒ آﺸﺎورزى در آﻢ و ﺑ ﻴﺶ ‪ ٨‬ه ﺰار‬
‫ﺳﺎل ﻗﺒﻞ ‪ ،‬اﻳﻦ ﺟﻮاﻣﻊ از ﻧﻈﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪى وارد ﻋﺼﺮ ﻧﻮﻳﻨﻰ ﻣﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ‪،‬‬

‫‪٧۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻧﻔ ﻮذ و اﺣ ﺘﺮام زﻧ ﺎن∗ ﮐ ﻪ ﮐﻨﺘ ﺮل ﮐﺸ ﺎورزﯼ‪ ،‬ﻋﻠ ﻮم و ﺻ ﻨﺎﻳﻊ‬
‫دﺳﺘﯽ∗ را در دﺳﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬درﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ اوج ﺧﻮد ﻣﻴﺮﺳﺪ و اهﻤﻴﺘ ﯽ‬
‫ﺑ ﻪ ﻣﺮاﺗ ﺐ ﺑ ﻴﺶ از ﻣ ﺮدان ﭘﻴ ﺪا ﻣ ﻰ آﻨﻨ ﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜ ﻪ ﻣﺠﺴ ﻤﻪ ه ﺎى‬
‫ﻳ ﺎن زن ﻣ ﻮرد ﺳ ﺘﺎﻳﺶﺁﻧ ﺎن ﺑﻌﻨ ﻮان ﺧ ﺪا ﻗ ﺮار ﻣ ﯽ ﮔﻴ ﺮد‪ .‬در اﻳ ﻦ‬
‫دورﻩ ﻗ ﺪرت اﺳ ﺎﻃﻴﺮى ﺧ ﺪاﻳﺎن زن و اﻟﻬﻪ هﺎ ﺑﻪ اوج ﺧﻮد ﻣﻴﺮﺳﺪ‪.‬‬
‫دﻻﻳ ﻞ ﺑ ﯽ ﺷ ﻤﺎرﯼ وﺟ ﻮد دارد ﮐ ﻪ ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮۀ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن در‬
‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﺁن ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻴﮑﻨﻴﻢ‪ ،‬ﭼﻨ ﻴﻦ دورﻩ اﯼ را ﭘﺸ ﺖ ﺳ ﺮ ﮔ ﺬاردﻩ‬
‫ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬اوﻻ‪،‬در ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﭘﻴﺸ ﺮﻓﺘﻪ ﺷ ﻤﺎﻟﯽ و ﺟﻨ ﻮﺑﯽ‪ ،‬در دورۀ اوج‬
‫ﺷﮑﻮﻓﺎﺋﯽ ﮐﺸﺎورزﯼ‪ ،‬ﺧﺪاﻳﺎن زن ﮐﻪ در زﻣﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ هﻨ ﻮز ه ﻢ ﺑﻬﻤ ﺎن‬

‫∗ ﺑﺮاى ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻴﺘﻮان از اﻟﻬﻪ ﻋﻴﻼﻣﻰ "آﻰ رى ﺷﺎ" )‪"(Kirisha‬ﻧﺎم ﺑﺮد آﻪ ﻗﺒﻞ از ورود ﺁرﻳﺎهﺎ ‪،‬‬
‫ﺑﻌﻨﻮان رب اﻟﻨﻮع ﻓﺮاواﻧﻰ ﻣﻮرد ﺳﺘﺎﻳﺶ ﺑﻮدﻩ و ﭘﻴﻜﺮﻩ هﺎى او ﺑ ﻪ اﺷ ﻜﺎل ﻣﺨﺘﻠ ﻒ در ﻋ ﻴﻼم )ﺧ ﻮز‬
‫ﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﻟﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﭘﺸﺖ آﻮﻩ و آﻮﻩ هﺎى ﺑﺨﺘﻴﺎرى ‪ ،‬ﺷ ﻮش ‪ ،‬اه ﻮاز و ﺧ ﺮم ﺁﺑ ﺎد آﻨ ﻮﻧﻰ ( ﭘﺮاآﻨ ﺪﻩ‬
‫ﺑﻮدﻩ ‪ .‬ﺁﺋﻴﻦ اﻳﻦ رب اﻟﻨﻮع ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان "ﻧﺎﻧﺎﻳﻪ" ﺗﺎ ﻋﺼﺮ ﭘﺎرﺗﻬﺎ اداﻣﻪ داﺷﺘﻪ‪ .‬آﻠﻤﻪ ﻧﻨﻪ ﺑﻤﻌﻨﻰ ﻣﺎدر‬
‫در ﻣﻴﺎن اﻳﺮاﻧﻴﺎن از ﻧﺎم هﻤﻴﻦ ﺧﺪاى زن اﺳﺖ آﻪ ﺗﺎآﻨﻮن ﺑﺮﺟﺎى ﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ‬
‫∗ﻳﻜ ﻰ از ﻧ ﺎم ه ﺎى اﻳﺸ ﺘﺎر" ﺧ ﺪاى زن ﺑ ﺎﺑﻠﻰ‪ ،‬ﺧ ﺪاى ﺧ ﺪاﻳﺎن‪ ،‬آ ﻪ ﺑ ﺮ ﺟﻬ ﺎن ﺣﻜﻮﻣ ﺖ ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ‪،‬‬
‫ﺧﺪاﺋﻰ آﻪ اﻧﺴ ﺎن را از ﮔ ﻞ ﺁﻓﺮﻳ ﺪ‪ ،‬آ ﻮزﻩ ﮔ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬اﻓﺴ ﺎﻧﻪ ﺳ ﺎﺧﺘﻦ اﻧﺴ ﺎن از ﮔ ﻞ در ﻣ ﺬاهﺐ‬
‫ﺳﺎﻣﻰ ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ اﺳﻼم هﻴﭻ اﺻﺎﻟﺘﻰ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ آﭙﻴﻪ ﺑﺮدارى ﻣﺤﺾ از هﻤﻴﻦ ﺧﺪاﻳﺎن ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ آﻪ در ﺁن ﺧﺪاى زن ﺑﻪ ﺧﺪاى ﻳﻜﺘﺎى ﻣﺮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫‪In Brefault Robert، the Mothers، a study of the origins of sentiments and‬‬
‫‪institutions. V. 3، p. 88.‬‬
‫∗‬
‫‪Al-Lat‬‬
‫‪*Al-Ozza *Al-Manat‬‬

‫‪٧۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻧﺎﻣﻬﺎ ﺧﻮاﻧﺪﻩ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ ﻣ ﻮرد ﭘﺮﺳ ﺘﺶ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠ ﻪ ﻣﻬﻤﺘ ﺮﻳﻦ‬
‫ﻋﺰّﯼ"* و "اَل ﻣَﻨﺎت"* ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺧﺪاﻳﺎن "اَل ﻻت"∗‪" ،‬اَل ُ‬
‫ﻋﺰّﯼ ﺑﻘﻮل "اَل ﮐَﻨﺪﯼ" ﺑﺰرﮔﺘ ﺮﻳﻦ ﺁﻧﻬ ﺎ و ﺧ ﺪاﯼ ﻣ ﺎﻩ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اَل ُ‬
‫اﺳﺖ ﮐ ﻪ ﻣﻌﺒ ﺪ اﺻ ﻠﯽ او ﮐﻌﺒ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ و ﻗ ﺮﻳﺶ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫ﻋ ﺰّﯼ را‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻄﻮر اﻧﺤﺼﺎرﯼ ﻋﻨﻮان "ﻋﺒ ﺪاﻟ ُﻌﺰّﯼ" ﻳﻌﻨ ﯽ ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ُ‬
‫دارا ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪٢٨‬‬

‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ ﻣ ﺎﻩ از ﺟﻤﻠ ﻪ ﺳ ﻤﺒﻞ ه ﺎى ﻣ ﻮرد ﭘﺮﺳ ﺘﺶ‬
‫اﻗﻮام ﻣﺎدر ﺗﺒﺎر ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬و دﻻﻳ ﻞ زﻳ ﺎدى وﺟ ﻮد دارد آ ﻪ اﻋ ﺮاب و‬
‫اﻗﻮام ﺳﺎﻣﻰ ﻧﻴﺰ در ﮔﺬﺷﺘﮥ دور ﻣ ﺎﻩ ﭘﺮﺳ ﺖ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬و اﻳ ﻦ ﺧ ﻮد دﻟﻴ ﻞ‬
‫دﻳﮕ ﺮى ﺑ ﺮ ﺳ ﺎﺑﻘﻪ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬در واﻗ ﻊ ‪ ،‬ﺧ ﺪاى ﻣ ﺎﻩ‬
‫ﻋﺰّى" ﻧﻴﺰ‬
‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﺧﺪاى ﺁﻧﻬﺎ و ﺣﺎﻣﻰ زﻧﺎن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ "اَل ُ‬
‫آﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎى "ﻳﻜﺘﺎى ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ" ﺑﻮدﻩ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻰ را داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ دﻳﮕﺮ اﻟﻬﻪ هﺎى ﻣ ﺎﻩ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ در هﻤ ﻪ ﺟ ﺎ ﺳ ﻪ‬
‫ﮔﺎﻧ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑﺎﺑ ﻞ‪" :‬اَﻧ ﻮ" ﺧ ﺪاى ﺑﻬﺸ ﺖ‪" ،‬اِﻧﻠﻴ ﻞ"‬
‫ﻋ ّﺰى ‪ ،‬ﻣَﻨ ﺎت‬
‫ﺧﺪاى ﺁب و هﻮا و ﻃﻮﻓﺎن و "ِاﺁ" ﺧﺪاى ﺧ ﺮد آ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ُ‬
‫و ﻻت هﺮ ﺳﻪ ﺑﺎ هﻢ ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ﻳﻌﻨ ﻰ در ﻋ ﻴﻦ ﻳﮕ ﺎﻧﮕﻰ ‪ ،‬ﺳ ﻪ‬
‫ﮔﺎﻧﻪ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ ‪.‬‬

‫‪٧٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻰ ﺳ ﻪ ﮔﺎﻧ ﻪ را ﻣ ﺎ در ﻣﺠﺴ ﻤﻪ ه ﺎى ﻳ ﺎدﺑﻮد ﻓﻨﻴﻘ ﻰ و‬
‫اﻳ ﻦ ﻳﮕ ﺎﻧﮕ ِ‬
‫آﺎرﺗﺎژى هﻢ ﺑﺼﻮرت ﺳﻪ ﺳﺘﻮن‪ ،‬ﺳﻪ درﺧﺖ و ﮔﺎهﻰ ﻳ ﻚ ﺳ ﺘﻮن و ﺳ ﻪ‬
‫درﺧﺖ ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ ‪.‬‬

‫‪٢٩‬‬

‫هﻤﻴﻨﻄﻮر‪ ،‬در اﺳ ﺎﻃﻴﺮ ﻳﻮﻧ ﺎﻧﻰ ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﺎ هﻤ ﻴﻦ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺳ ﻪ ﮔﺎﻧ ﻪ‬
‫" ِزﺋ ﻮس"∗ ‪" ،‬ﭘﻠﻮﺗﻮﻧﻴ ﻚ"‪ ،‬و "ُاَﻟﻤ ﭗ" را دارﻳ ﻢ آ ﻪ هﻤ ﺎن ﻃ ﻮر آ ﻪ‬
‫ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻜﻰ از وﻳﮋﻩ ﮔﻴﻬﺎى ﻋﺼﺮ ﻣﺎدر ﺗﺒ ﺎرى ﺳ ﻪ ﮔﺎﻧ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬در‬
‫ﻋ ﻴﻦ ﺣ ﺎل ﻳﻜ ﻰ از ﺁﻧﻬ ﺎ از ﺑﻘﻴ ﻪ ﻗﺪرﺗﻤﻨ ﺪ ﺗ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬آ ﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ‬
‫زﺋ ﻮس در ﻣﻴ ﺎن ﻳﻮﻧﺎﻧﻴ ﺎن و ُ‬
‫ﻋ ّﺰى در ﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب ﭼﻨ ﻴﻦ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺜﻠﻴ ﺖ ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺖ ﻧﻴ ﺰ ﺳ ﻨﺘﻰ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ از هﻤ ﻴﻦ ﺳ ﻨﺖ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ آﻪ در زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ ﻧﻴﺰ راﻩ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺣﺘﻰ "اَل ﻻت" ﻳﻜ ﻰ از ﺑﺰرﮔﺘ ﺮﻳﻦ ﺧ ﺪاﻳﺎن زن ﻋ ﺮب آ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﺻﻮرت ﺳﻨﮓ ﺳﻔﻴﺪ ﭼﻬﺎر ﮔﻮﺷﻪ اى ﻣﻮرد ﭘﺮﺳﺘﺶ ﻗ ﺮار ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و‬
‫هﺮﺳﺎل دﺧﺘﺮ ﺑﺎآﺮﻩ ﺟﻮاﻧﻰ را در زﻳﺮ ﺁن ﺑﻌﻨﻮان هﺪﻳﻪ و ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ دﻓ ﻦ‬
‫ﻣ ﻰ ﮐ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬درﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﺷ ﻤﺎﻟﻰ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬در ﻣﻴ ﺎن ﻧﺒﻄﻴ ﻮن‪ ،‬در‬
‫دوران ﮔﺬار از ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى ﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﭘﺪر ﺳﺎﻻرﯼ‪ ،‬اﻟﻬ ﮥ ﺑ ﺎآﺮﻩ اى‬
‫ﺑﻮدﻩ آﻪ هﻤﭽﻮن ﻣﺮﻳﻢ ﺑ ﺎآﺮﻩ ‪ ،‬ﻓﺮزﻧ ﺪ ﺧ ﻮد را ﻧﺰاﺋﻴ ﺪﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫ﻓﺮزﻧﺪ آﻪ ﻧﺎم ﺁن "دُاﻟﺸَﺮا" و ﺧ ﺪاى ﺑ ﺰرگ ﻣ ﺮد اﻋ ﺮاب در ﺁن ﻣﻨﻄﻘ ﻪ‬
‫ﻗﻠﻤﺪاد ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ه ﺮ ﺳ ﺎﻟﻪ در ﺟﺸ ﻦ ه ﺎى ﭘﺎﻳﺘﺨ ﺖ "ﭘﺘ ﺮا" ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ‬
‫ﻣﺎدرش ﻣﻮرد ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪*Olampia‬‬

‫‪*Plotonic‬‬

‫‪Zeus‬‬

‫∗‬

‫‪*Ea‬‬

‫‪*Enlil‬‬

‫‪*Anu‬‬

‫‪٧٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﭼﻪ ﺳﻪ ﮔﺎﻧﮕﻰ ﺧﺪاﻳﺎن ﻋﺮب ﻣﺎﻧﻨ ﺪ هﻤﺘﺎﻳ ﺎن ﺑ ﺎﺑﻠﻰ و‬
‫ﻳﻮﻧﺎﻧﻰ ﺷﺎن ‪ ،‬و ﭼﻪ ﻋﻼﺋ ﻢ ﻣﺸ ﺎﺑﻪ دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬هﻤﮕ ﻰ ﻧﺸ ﺎن از وﺟ ﻮد ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى در ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب و ﻃﻰ ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺁن ﺑﺴﻮى ﻧﻈ ﺎم ﺑﻌ ﺪى‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻴﺪهﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ ﺧﺪاﻳﺎن ﻧﺎﻣﺒﺮدﻩ در ﻳﻮﻧﺎن‪ ،‬در اﺷ ﻌﺎر‬
‫اﺳ ﺎﻃﻴﺮى ه ﻮﻣﺮ‪ ،∗،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ هﻤ ﮥ اﺷ ﻌﺎر اﺳ ﺎﻃﻴﺮﯼ دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﻣﺮﺑ ﻮط ﺑ ﻪ‬
‫دوران ﮔﺬار ﺟﺎﻣﻌﻪ از ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‬
‫آﻪ در ﺟﺮﻳﺎن اﻳﻦ ﮔ ﺬار ﺑﻌﻀ ﻰ از اﻟﻬ ﻪ ه ﺎ ﺑ ﻪ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻣ ﺮد ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل هﻨ ﻮز ﺷ ﻜﻞ ﺳ ﻪ ﮔﺎﻧ ﻪ اى را آ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎرى‬
‫داﺷﺘﻪ اﻧﺪ ﺣﻔﻆ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪ .‬هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﻣﻴ ﺪاﻧﻴﻢ زﺋ ﻮس ﺑ ﺎ آﺸ ﺘﻦ ﺧ ﻮاهﺮ‬
‫ﺧﻮد "هِﺮا" ∗‪ ،‬ﺗﺎج ﻓﺮﻣ ﺎﻧﺮواﺋﻰ را از ﺳ ﺮ او ﻣ ﻰ رﺑﺎﻳ ﺪ و ﺧ ﻮد ﺑﺠ ﺎى‬
‫او ﻣﻰ ﻧﺸﻴﻨﺪ‪ ،‬و" َﻣﺮدوك"* ﺧﺪاى ﻣﺮدﯼ آﻪ "ِاﻧﻠﻴﻞ" را ﻣ ﻰ آﺸ ﺪ ﻧﻴ ﺰ‪،‬‬
‫ﺑ ﺎ اﻳﻨﻜ ﺎر ﺟ ﺎى ﺧ ﺪاﻳﺎن زن را ﻣ ﻰ ﮔﻴ ﺮد و ﺑ ﻪ ﺧ ﺪاى ﺷ ﻬﺮ ﺑﺎﺑ ﻞ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ‬
‫ﻣﻴﺸﻮد‪.‬‬
‫در ﺟﺮﻳﺎن ﮔﺬار ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﻋﺮﺑ ﻰ ﺑ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‬
‫زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻳﻚ رواﻳﺖ ﻳﻜ ﻰ از ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺳ ﻪ ﮔﺎﻧ ﻪ زن ‪" ،‬اَل‬
‫ﻻت" ‪ ،‬ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺟﻨﺴﻴﺖ دادﻩ ﺑﻪ "اﷲ " ‪ ،‬ﺧﺪاى ﻣﺮد ‪ ،‬ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد آﻪ‬

‫∗‪ -‬هﻮﻣﺮ ﺷﺎﻋﺮ اﺳﺎﻃﻴﺮى ﻳﻮﻧﺎن آﻪ در ﻧﻴﻤﻪ دوم ﻗﺮن هﺸﺘﻢ ق ‪ .‬م ‪ .‬ﻣ ﻰ زﻳﺴ ﺘﻪ و در دو ﻣﻨﻈﻮﻣ ﻪ‬
‫ﻣﻌ ﺮوف ﺧ ﻮد اودﻳﺴ ﻪ و اﻳﻠﻴ ﺎد ﺗ ﺎرﻳﺦ اﺳ ﺎﻃﻴﺮى ﻳﻮﻧ ﺎن را در ﺳ ﺪﻩ ه ﺎى ‪ ١۶‬ﺗ ﺎ ‪ ١١‬ﻗﺒ ﻞ از ﻣ ﻴﻼد‬
‫ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﻴﮑﻨﺪ‪.‬‬
‫∗‬
‫‪Hera‬‬
‫‪* Marduk‬‬

‫‪٧٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﺑﺘﺪا ﺗﻮﺳﻂ "ﺣﻨﻔﺎ" و ﺑﻌﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻌﻨﻮان ﺧﺪاى واﺣﺪ اﻧﺘﺨ ﺎب ﺷ ﺪﻩ‬
‫‪ ،‬ﺧﺪاﻳﺎن زن را آﻪ هﻤﺎن ﺑﺖ هﺎى ﻋﺮب ﺑﻮدﻧﺪ از ﻣﻴﺎن ﺑﺮﻣﻴﺪارد‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻣﻼﺣﻈ ﻪ ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ﺑﺤﮑﻢ ﺿﺮورت‪ ،‬هﻤﺎن ﻣﺴ ﻴﺮى را دﻧﺒ ﺎل ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ آ ﻪ در ﻧﻘ ﺎط‬
‫دﻳﮕﺮ ﺑﻬﻨﮕﺎم ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬاردن ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى ﻃﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﺳﺎﻃﻴﺮ دﻳﮕﺮى آﻪ ﺑﯽ ﺷﮏ ﺳ ﺎﺧﺘﻪ دﺳ ﺖ ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣ ﺮد‬
‫ن ﻋ ﺮب‪ ،‬دﺧﺘ ﺮان اﷲ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ آ ﻪ‬
‫ﺳﺎﻻر ﻋﺮب ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﺳﻪ ﺧﺪاى ز ِ‬
‫اﷲ ﺑﺮﺁﻧﻬ ﺎ ﺳ ﺮورى داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻬﺮﺣ ﺎل در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ و ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠ ﻒ‬
‫ﻋﺮب ‪ ،‬ﺗﻔﺎﺳ ﻴﺮ ﻣﺘﻔ ﺎوﺗﻰ از ﺧ ﺪاﻳﺎن زن و ﻣ ﺮد و ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ ﺁﻧ ﺎن ﻧﺴ ﺒﺖ‬
‫ﺑﻪ ﻳ ﻚ دﻳﮕ ﺮ وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻨﺪ آ ﻪ ه ﺮ ﻳ ﮏ ﺗﻌ ﺎدل ﻗ ﻮاى ﻣﻮﺟ ﻮد ﻣﻴ ﺎن دو‬
‫ﻧﻈﺎم ﺟﻨﺴﻰ در ﻧﻘﺎط و زﻣﺎﻧﻬﺎﯼ ﻣﺨﺘﻠﻒ را ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪادﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﺿﻤﻦ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آ ﻪ در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻧﻈ ﺎم ﻣ ﺎدر‬
‫ﺗﺒﺎر ﺑﻪ ﻣﺎﻩ ﺗﺸﺒﻴﻪ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﺳﻤﺒﻞ ﺧﺪاﻳﺎن ﻧﻈﺎم ﻣﺮد ﺳﺎﻻر ﺧﻮرﺷ ﻴﺪ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪ .‬اﻳﻦ ﺧﺪاﻳﺎن آﻪ در اﺑﺘﺪا از ﺧﺪا ﻳ ﺎن ﻣﺤﻠ ﻰ و آ ﻢ اهﻤﻴ ﺖ و‬
‫اﻏﻠ ﺐ ﻣﻨﺘﺴ ﺐ ﺑ ﻪ ﺧﺼﻮﺻ ﻴﺎت ﻣﻨﻔ ﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ آ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﻣ ﺮد‬
‫ﺳ ﺎﻻرى ﻣﺴ ﻠﻂ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﺸ ﺎن در ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑ ﺎﻻ ﻣﻴ ﺮود و‬
‫ﺧﺼﻮﺻ ﻴﺎت ﻣﺜﺒ ﺖ ﺧ ﺪاﻳﺎن زن را ﺑﺨ ﻮد اﺧﺘﺼ ﺎص ﻣﻴﺪهﻨ ﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫ى ﻣﺮ ِد ﺷ ﻬﺮ ﺑﺎﺑ ﻞ آ ﻪ هﻤ ﻮراﺑﻰ در ﺁﻏ ﺎز ﭘﺎدﺷ ﺎهﻰ اش از‬
‫ﻣﺮدوك ﺧﺪا ِ‬
‫او ﻧﺎم ﻣﻰ ﺑﺮد‪.‬‬

‫‪٨٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫در ﻣﺼ ﺮ ﻧﻴ ﺰ در ‪ ١۴٠٠‬ق‪ .‬م ‪ ،‬ﺁﻣﻨ ﻮﻓﻴﺲ ﭼﻬ ﺎرم‪ ،‬ﻓﺮﻋ ﻮن‬
‫ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﻣﻰ آﻮﺷﺪ ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﻳﻜﺘﺎ ﭘﺮﺳﺘﻰ را آ ﻪ در هﻤ ﻪ ﺟ ﺎ وﻳ ﮋﻩ‬
‫ﻧﻈﺎم ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻧﻈ ﺎم ﭼﻨ ﺪ ﺧ ﺪاﺋﻰ آ ﻪ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ‬
‫از دوران ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎرى ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﺑﻨﻤﺎﻳ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ "ﺁﺗ ﻦ" را آ ﻪ‬
‫ﻣﻌﻨﻰ ﺁن ﺧﺪاى ﺧﻮرﺷﻴﺪ ﺑﻮدﻩ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﻮدﻩ و ﺑﻨ ﺎم ﺧ ﺪاى ﻳﮕﺎﻧ ﻪ ﻣ ﻮرد‬
‫ﭘﺮﺳﺘﺶ ﻗﺮار ﻣﻴﺪهﺪ و ﻧﺎم ﺧﻮد را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ "ﺁﺧﻦ ﺁﺗﻦ" ﺑﺮﻣ ﻰ ﮔﺮداﻧ ﺪ آ ﻪ‬
‫اﻟﺒﺘﻪ در آﺎر ﺧﻮﻳﺶ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﻤﻰ ﺷﻮد و در اﺛﺮ ﺷ ﻮرش آﺎهﻨ ﺎن ﺗﻼﺷ ﺶ‬
‫ﻧﺎآﺎم ﻣﻴﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٣٠‬‬

‫در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻋ ﺮب ﻧﻴ ﺰ در دوران ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرﯼ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻧﻈﺎﻣ ﺎت‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺧﻮرﺷ ﻴﺪ‪ ،‬از اهﻤﻴ ﺖ آﻤﺘ ﺮى از ﺧ ﺪاﻳﺎن زن‬
‫)ﺧﺪاﻳﺎن ﻣﺎﻩ( ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻩ و ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻧﻮر ﺗﻨﺪ و زﻳﺎن ﺑﺨﺶ ﺧﻮرﺷﻴﺪ‬
‫ﻣﻀﺮ و زﻳﺎن ﺑﺨﺶ ﻗﻠﻤﺪاد ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬هﻤﻪ اﻳﻦ ﺗﺤﻮﻻت ﻧﺸ ﺎن ﺗﻐﻴﻴ ﺮ و ﺗﺤ ﻮﻻﺗﻰ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‬
‫آﻪ در روى ﮐﺮﻩ ﺧﺎﮎ در هﻤ ﻪ ﺟ ﺎ‪ ،‬اﻟﺒﺘ ﻪ ﺑ ﺎ ﺗﻔ ﺎوت ه ﺎى زﻣ ﺎﻧﻰ و در‬
‫ﻣﺴﻴﺮ ﺗﺤﻮل ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﭘﺪر ﺳﺎﻻر‪ ،‬در ﺣﺎل وﻗﻮع ﺑﻮدﻩ‬
‫اﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از ﺷﻮاهﺪ وﺟﻮد ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن اﻳ ﻦ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ آﻌﺒﻪ آﻪ ازدﻳﺮﺑﺎز‪ ،‬ﻣﺮآﺰى ﺑﺮاى ﭘﺮﺳﺘﺶ ﺧﺪاﻳﺎن ﻋ ﺮب‬
‫و ﻳﻜﻰ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ اﻣﺎآﻦ ﻣﻘﺪﺳﻪ ﺁﻧﺎن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬در ﻗﺪﻳﻢ اﻻﻳﺎم ﺗﻮﺳ ﻂ‬

‫‪٨١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺷﻴﺒﻰ"‬
‫آﺎهﻨﺎن زن ادارﻩ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‪ ،‬ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن ﻣﻜﻪ را "ﺑﻨﻰ َ‬
‫ﻋ ّﺰى"( ﻣﻰ ﻧﺎﻣﻴﺪﻩ اﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻳﻌﻨﻰ "ﭘﺴﺮان ﭘﻴﺮ زن" )ﻣﻨﻈﻮر ﭘﺴﺮان " ُ‬
‫ﻰ اﻋ ﺮاب‪،‬‬
‫ﻧﻘﻞ اﺳﺖ آﻪ اﺑ ﺮاهﻴﻢ ﺟ ﺪ اوﻟﻴ ﻪ و اﻓﺴ ﺎﻧﻪ اى‪ -‬ﻣ ﺬهﺒ ِ‬
‫هﻨﮕﺎﻣﻴﻜﻪ آﻌﺒﻪ را ﺑﻨﻴﺎن ﻧﻬﺎد‪ ،‬ﺁﻧﺮا از ﻳﻚ زن آﻬﻦ ﺳﺎل ﺧﺮﻳﺪ‪ .‬ﻣﻜﻪ ﻧﻴﺰ‬
‫ﻗﺒﻞ از ﺁﻧﻜﻪ ﺑﺼﻮرت ﺑﻌﺪى ﺧﻮد درﺁﻳﺪ ﻣﺤﻞ ﺳﻨﮓ ﭼﻬ ﺎرﮔﻮش ﺑﺰرﮔ ﻰ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ ﺁﻧﺮا ﺑﻌﻨﻮان ﺧﺪا ﻣﻴﭙﺮﺳﺘﻴﺪﻩ اﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺗﻌﺪاد ﺳﻨﮕﻬﺎ دو ﻋﺪد‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ :‬ﻳﻜﻰ ﻳﻚ ﺳﻨﮓ ﺳﻴﺎﻩ آﻪ ُه َﺒﻞ∗ ﺧﺪاى ﻣﺮد و دﻳﮕﺮى ﺳﻔﻴﺪ ﮐ ﻪ‬
‫ﻋ ّﺰى ﻣﺎدر ُه َﺒﻞ ﺑﻮدﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺣﺘﻤﺎﻻ ُ‬
‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ‪ ،‬ﺳ ﻨﮓ ﺳ ﻔﻴﺪ آ ﻪ ﺧ ﺪاى زن در هﻴﺌ ﺖ وﻳ ﮋة‬
‫ﺁن ﻇﺎهﺮ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ از اهﻤﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮى ﺑﺮﺧﻮر دار ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻌ ﺪ‬
‫آﻪ ﻧﻈﺎم ﻣﺮدﺳﺎﻻرى ﺣﺎآﻢ ﻣﻰ ﺷﻮد اهﻤﻴﺖ ﺳﻨﮓ ﺳ ﻴﺎﻩ آ ﻪ ﺧ ﺪاى ﻣ ﺮد‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﻰ رود‪ .‬اﻳﻦ ﺳﻨﮓ ﺳﻴﺎﻩ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ هﻤ ﺎن ﺣﺠ ﺮ‬
‫اﻻﺳﻮد اﺳﺖ آﻪ زﻳﺎرت آﻨﻨﺪﮔﺎن آﻌﺒﻪ در ﻃ ﻮاف ﺁن دﺳ ﺖ ﺧ ﻮد را ﺑ ﻪ‬
‫ﺁن ﻣﻰ ﻣﺎﻟﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻋ ّﺰى و‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬در زﻣﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬ﻗ ﺮﻳﺶ در آﻌﺒ ﻪ دو ﺧ ﺪاى ُ‬
‫ُه َﺒ ﻞ را داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ آ ﻪ در ﺟﻨﮕﻬﺎﻳﺸ ﺎن از ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﻌﻨ ﻮان ﻧﻌ ﺮﻩ ﺟﻨﮕ ﻰ‬
‫اﺳﺘﻔﺎدﻩ آﺮدﻩ و ﻧﺎم ﺁﻧﺎﻧﺮا ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻰ زدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻳﻜ ﻰ دﻳﮕ ﺮ از ﻣﺸ ﺎﺑﻬﺎت اﺳ ﺎﻃﻴﺮى ﻋﺮﺑ ﻰ ﺑ ﺎ اﺳ ﺎﻃﻴﺮ ﻣ ﺎدر‬
‫ﺗﺒﺎرى ﻣﻠﻞ دﻳﮕﺮ‪ ،‬وﺟﻮد ﺁب در آﻨﺎر ﻳ ﻚ ﺳ ﻨﮓ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑﻌﻨ ﻮان‬

‫‪Hobal‬‬

‫∗‬

‫‪٨٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺧ ﺪاى زن ﻣ ﻮرد ﭘﺮﺳ ﺘﺶ ﻗ ﺮار ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜ ﻪ در ﻣﻌﺎﺑ ﺪ‬
‫ﻳﻮﻧﺎﻧﻰ ﻧﻴﺰ اﻳﻨﻄﻮر راﻳﺞ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ در آﻨﺎر ﺳﻨﮕﻰ آﻪ ﺳﻤﺒﻞ ﺧ ﺪاى‬
‫زن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﻳﻚ ﭼﺸﻤﻪ ﺁب وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ ٣١.‬ﻣ ﺎ ﻣﻴ ﺪاﻧﻴﻢ در آﻨ ﺎر‬
‫ﺳﻨﮓ ﺣﺠﺮ اﻻﺳﻮد ﻧﻴﺰ از دﻳﺮ ﺑﺎز ﭼﺸﻤﻪ ﺁب زﻣﺰم ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫وﺟﻮد ﭘﺎدﺷﺎهﺎن زن در ﺷﻤﺎل ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن آ ﻪ در دوران ﻗﺒ ﻞ از‬
‫ﻣﻴﻼد ﺑﺮ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺧﻮد ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﻰ آﺮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺸﺎن دﻳﮕ ﺮى از وﺟ ﻮد‬
‫ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى در ﮔﺬﺷﺘﻪ در اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬
‫ﻄ ﺮ ﻣﻠﻜ ﻪ‬
‫از ﺟﻤﻠ ﻪ اﻳ ﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮواﻳ ﺎن زن‪ ،‬ﻳﻜ ﻰ‪ ،‬ﻓﺮﻣ ﺎﻧﺮواى ِﻗ َ‬
‫"زَﺑﻴ ِﺒﻪ"∗ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ در زﻣ ﺎن ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ﭘﺎدﺷ ﺎﻩ ﺁﺷ ﻮرى " َﺗﻐَﻠ ﺲ ﭘﻴﻠ ﻪ‬
‫ِﺳِﺮ"* )‪ ٧٢٧-٧٢٢‬ق‪ .‬م‪ (.‬ﺧﺮاج ﻣﻴﺪادﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫دﻳﮕ ﺮى ﻣﻠﻜ ﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﻣﻮﺳ ﻮم ﺑ ﻪ "ﺳﻤﺴ ﻰ‬

‫ﺑﻮدﻩ آﻪ او ("‬

‫ق‪ .‬م‪ ( .‬زﻧﺪﮔﻰ ‪-722‬ون دوم" )‪705‬ﻧﻴﺰ در زﻣﺎن "ﺳﺎراگ‬
‫‪.‬ﻣﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ‬
‫ـﻪ از‬
‫ـﻮد دارد آـ‬
‫ـﺘﻪ وﺟـ‬
‫ﺁﺛﺎر دﻳﮕﺮى ﻧﻴﺰ از ﮔﺬﺷـ‬
‫ـﺘﻪ‪ ،‬و‬
‫ـﺎن در ﮔﺬﺷـ‬
‫ـﺎﱃ ﺁﻧـ‬
‫ـﺘﻘﻼل ﻣـ‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺑﺎﻻى زﻧﺎن و اﺳـ‬
‫‪.‬وﺟﻮد ﻧﻈﺎم ﻣﺎدر ﺗﺒﺎرى در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺣﻜﺎﻳﺖ ﻣﻰ آﻨﺪ‬

‫از ﺟﻤﻠ ﮥ اﻳ ﻦ ﺁﺛ ﺎر ﻳﻜ ﻰ از دﺳ ﺖ ﻧﻮﺷ ﺘﻪ ه ﺎى ﺑ ﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧ ﺪﻩ از‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ آ ﻪ در ﺁن از زﻧ ﻰ ﺑﻨ ﺎم "اﺑ ﻰ َرﺻ ﺎد"* ﺻ ﺤﺒﺖ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‬
‫آﻪ داراى ﺁراﻣﮕﺎﻩ و ﺑﺮﺟﻰ ﻣﺨﺼﻮص ﺑ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ هﺮﭼﻨ ﺪ‬

‫‪*Khalhamad‬‬

‫‪*Taghlathpileser‬‬
‫‪*Qaryat Al -Faw‬‬

‫‪Abirathad‬‬

‫∗‬

‫‪Zabibe‬‬
‫‪Samsi‬‬

‫∗‬
‫∗‬

‫‪٨٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﺎ آﻤﻚ ﺷﻮهﺮ و ﭘﺴﺮش‪ ،‬وﻟﻰ در اﺳﺎس از ﻣﺤﻞ در ﺁﻣﺪ و ﺛﺮوت ﺧ ﻮد‬
‫او ﺑﻨﺎ ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ دﻳﮕﺮ در " َﻗﺮﻳﺎت َال ﻓﺎ"* "در ﺷﻤﺎل " َﻧﺠﺮان" ﺑﻮدﻩ آ ﻪ‬
‫در ﺁن زﻧ ﻰ ﻣﺤﺮاﺑ ﻰ را ﺑ ﻪ ﻣﻌﺒ ﺪى هﺪﻳ ﻪ آ ﺮدﻩ اﺳ ﺖ و ﻧ ﺎم او ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫ﻳ ﺎدﺑﻮد ﺑ ﺮ روى ﺳ ﻨﮓ ﺁن ﺣ ﻚ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ اﻳ ﻦ از ﻧﻔ ﻮذ و ﭘﺮﺳ ﺘﻴﮋ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ وى ﺣﻜﺎﻳﺖ ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٣٣‬‬

‫ﺤ َﻤﺪ "*‬
‫هﻤﭽﻨﻴﻦ دراﻳﻦ دﺳﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪ هﺎ اززن دﻳﮕﺮى ﺑﻨﺎم "ﺧَﻠ َ‬
‫ﻧﺎم ﺑﺮدﻩ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺎﻟﻚ ﺧﺎﻧﻪ اى ﺑﻮدﻩ آﻪ ﺗﻤﺎﻣﺎ ازﻣﺤﻞ درﺁﻣﺪ ﺧ ﻮد‬
‫وى ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٣٤‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺗﺎ اﻳﻨﺠ ﺎ دو ﭼﻴ ﺰ ﺑ ﺮاى ﻣ ﺎ ﺑﻄ ﻮر آﺎﻣ ﻞ روﺷ ﻦ ﻣ ﻰ‬
‫ﮔﺮدد‪ :‬اول اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑﻰ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒﻞ از ﻇﻬﻮر ﻣﺤﻤﺪ در ﻳﻚ ﻧﻈﺎم‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى ﺑﺴﺮ ﻣﻰ ﺑﺮدﻩ اﺳﺖ آ ﻪ در ﺁن زﻧ ﺎن ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ ﺑﺴ ﻴﺎر ﺑ ﺎﻻﺋﻰ‬
‫داﺷﺘﻪ اﻧﺪ ‪ ،‬و دوم اﻳﻨﻜﻪ ﺁﻧﭽﻪ آﻪ اﺳ ﻼم در ﻣ ﻮرد وﺿ ﻌﻴﺖ ﭘﺴ ﺖ زﻧ ﺎن‬
‫در دوران ﻗﺒﻞ از ﺧﻮد ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺣﺪاﻗﻞ ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﺑﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﺎز ﻣﻰ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻬﻴﭻ وﺟﻪ ﺻﺤﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫رواﺑﻂ ﺑﺮون ﻫﻤﺴﺮى‬
‫در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫رواﺑﻂ ﺟﻨﺴ ﻰ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر در ﺗﻤ ﺎم ﻧﻘ ﺎط ﺟﻬ ﺎن ﺑ ﺮون‬
‫هﻤﺴﺮى ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ زﻧ ﺎن و ﻣ ﺮدان ه ﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ در ﺣﻜ ﻢ‬

‫‪٨۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺧ ﻮاهﺮان و ﺑ ﺮادران ه ﻢ ﻣﺤﺴ ﻮب ﺷ ﺪﻩ و از ﺟﻤﻠ ﻪ ﻣﺤ ﺎرم ﺟﻨﺴ ﻰ ه ﻢ‬
‫ﺑﺤﺴ ﺎب ﻣ ﻰ ﺁﻣ ﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ازاﻳﻨ ﺮو‪ ،‬راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ در درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑﺸ ﺪت‬
‫ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻋﻀ ﺎى ه ﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﺠﺒ ﻮر ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ ﺟﻔ ﺖ ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫ﺧﻮد را از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ‪.‬‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺮون هﻤﺴﺮ در ﻳﻤﻦ داﺳﺘﺎن "اﺑﻦ اﻟﻤﻘ ﺎوﻳﺮ" ﻣ ﻰ‬
‫ﺑﺎﺷ ﺪ آ ﻪ در ﺁن ﻣ ﺮدان ﻳ ﻚ ﺣ ﻰ ﺑﻬ ﻴﭻ وﺟ ﻪ از دﺳ ﺖ زﻧ ﺎن ﻏ ﺬا ﻧﻤ ﯽ‬
‫ﺧﻮردﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻄﻮرﻳﻜ ﻪ اﮔ ﺮ از ﮔﺮﺳ ﻨﮕﻰ و ﺗﺸ ﻨﮕﻰ ه ﻢ ﻣ ﻲ ﻣﺮدﻧ ﺪ هﺮﮔ ﺰ‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺰﺑﻮر را زﻳﺮ ﭘﺎ ﻧﻤﻰ ﮔﺬاردﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٣٥‬‬

‫ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ ﻧﺨ ﻮردن ﻏ ﺬا از دﺳ ﺖ زﻧ ﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺧﺼﻮﺻ ﻴﺖ ﻣﺸ ﺘﺮك ﺑﺴ ﻴﺎرى از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ در ﻧﻘ ﺎط ﻣﺨﺘﻠ ﻒ‬
‫ﺟﻬ ﺎن ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜ ﻪ در ﺟﺰاﻳ ﺮ "ﺳﻮﺳ ﺎﻳﺘﯽ" و "ﺳ ﺎﻧﺪوﻳﭻ"∗ در‬
‫هﺎواﺋﯽ ﻧﻴﺰ هﻢ هﻤﻴﻦ ﻗﺎﻋﺪﻩ ﺑﺮ ﻗﺮار ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ . ٣٦‬ﻋﻠﺖ اﻳﻦ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‬
‫آﻪ در اﻳﻦ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﭘﻴﻤﺎن زﻧﺎﺷﻮﺋﻰ ﺑﺎ ﻣﺮاﺳﻢ ﺧﻮردن ﻏﺬا ﺁﻏﺎز ﻣﻰ ﺷ ﺪﻩ ‪،‬‬
‫و از اﻳﻦ رو ﺧﻮردن ﻏﺬا ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻋﻼﻣﺖ راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ و زﻧﺎﺷ ﻮﺋﻰ‬
‫ﻣﻴﺎن دو ﺗﻦ ﺗﻠﻘﻰ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٣٧‬‬

‫در اﻳﻦ ﻧﻈﺎم‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻰ آ ﻪ زن و ﻣ ﺮدى از دو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﺎ ه ﻢ ﺁﺷ ﻨﺎ‬
‫ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﻴﮑﻪ ﻣﺎﻳﻞ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻋﻜﺲ‬
‫ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳﺎﻻرى آﻪ زن ﺑﺮاى زﻧ ﺪﮔﻰ ﺑ ﻪ ﺧﺎﻧ ﻪ ﻣ ﺮد ﻣﻴﺮﻓﺘ ﻪ‪ ،‬در ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى اﻳ ﻦ ﻣ ﺮد ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﻣﺤ ﻞ ﺳ ﻜﻮﻧﺖ زن ﻧﻘ ﻞ‬
‫∗در اﻳﻦ ﺟﺰاﻳﺮ ﺧﻮاهﺮان و ﺑﺮادران از ﺳﻨﻴﻦ ﭘﺎﺋﻴﻦ از ﻏﺬا ﺧﻮردن ﺑﺎ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﻣﻨﻊ ﻣﻴﺸﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٨۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﻜﺎن ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻬﻨﮕﺎم ﺟﺪاﺋﻰ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﭼ ﻮن ﻣ ﺮد ﺑﺎﻳ ﺪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ زن را‬
‫ﺗﺮك ﻣﻰ آﺮدﻩ و ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧ ﻮد ﻣ ﻰ رﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ‪ ،‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬آﻮدآ ﺎن آ ﻪ‬
‫در ﻗﺒﻴﻠﻪ زن ﻧﺰد ﻣﺎدرﺷﺎن ﻣﻰ ﻣﺎﻧﺪﻩ اﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺎدر ﺧ ﻮد ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻮﺷ ﺘﻪ ه ﺎﯼ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ از دوران ﻗﺒ ﻞ از ﻣ ﻴﻼد ﺣ ﺎﮐﯽ از وﺟ ﻮد ﺗﺒ ﺎر‬
‫ﻣﺎدرﯼ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ ﺗﻌﻠ ﻖ ﮐﻮدﮐ ﺎن ﺑ ﻪ ﻣ ﺎدر و ﻧﺎﻣﮕ ﺬارﯼ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﺎ ﻧ ﺎم وﯼ در‬
‫ﻣﻴﺎن ﻧﺒﺎﺗﻴﻮن ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳ ﻚ ﭘﺪﻳ ﺪﻩ راﻳ ﺞ ﻣ ﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬در ﻣﻴ ﺎن اﻳ ﻦ آﺘﺒﺒ ﻪ ه ﺎ‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ هﺎﺋﻰ وﺟﻮد دارﻧﺪ آﻪ در ﺁﻧﻬﺎ از ﺗﻌﻠﻖ ﻓﺮزﻧﺪان ﺑﻪ ﻣﺎدرو زﻧﺪﮔﻰ‬
‫ن ﺧﻮد ﻳﺎد ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺷﻮهﺮ در ﺧﺎﻧﻪ هﻤﺴﺮ ز ِ‬

‫‪٣٨‬‬

‫وﺟﻮد ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮى در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﻧﻴ ﺰ ﻧﺸ ﺎن اﻧﻜﺎرﻧﺎﭘ ﺬﻳﺮ دﻳﮕ ﺮى از وﺟ ﻮد ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﻋﺮﺑﻰ در ﮔﺬﺷﺘﻪ دور ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻄﻮرﻳﮑ ﻪ‪ ،‬در ﻣﻴ ﺎن ﺑ ﺪوﻳﻬﺎ‪ ،‬ﻣ ﻮارد‬
‫ﻣﺘﻌﺪدﯼ ﮐﻪ زن ﭘﺲ از ازدواج هﻤﭽﻨﺎن در ﻧﺰد ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد و ﻧﻪ دوﺳ ﺖ‬
‫ﻣﺮدش ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪﻩ‪ ،‬ﺑﭽﺸﻢ ﻣﯽ ﺧﻮردﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﺑﻄﻮﻃﻪ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ آﻪ زﻧﺎن ﻗﺒﻴﻠﻪ "ﺑﻨﯽ ُز َﺑﻴﺪ" ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﻏﺮﻳﺒ ﻪ‬
‫ه ﺎ راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ ﺑﺮﻗ ﺮار ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺻ ﻮرت آ ﻪ ﻣ ﺮد ﺑ ﺮاى‬
‫دﻳﺪن زن ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﻣﻰ ﺁﻣﺪ و ﭘﺲ از ﻋﺸﻖ ﺑﺎزى ﺁﻧﺠﺎ را ﺗﺮك ﻣﻴﻨﻤ ﻮد‬
‫و ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎز ﻣ ﻰ ﮔﺸ ﺖ ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ آﻮدآ ﺎن ﺣﺎﺻ ﻞ از اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﺆاﻧﺴ ﺖ‪ ،‬ﺗﺤ ﺖ ﻣﺴ ﺌﻮﻟﻴﺖ آﺎﻣ ﻞ زن و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ او ﻗ ﺮار ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و ﺑ ﻪ‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬زن هﺮﮔﺰ ﺑﺪﻧﺒﺎل ﺷﻮهﺮ ﺧﻮد ﻧﻤﻴﺮﻓﺖ ‪.‬‬

‫‪٣٩‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪ دﻳﮕﺮ از وﺟﻮد ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧﻪ ﺑﺮون هﻤﺴﺮى‬

‫‪٨۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺣﺘ ﻰ در زﻣ ﺎن ﺧ ﻮد اﺳ ﻼم‪ ،‬ﻗ ﺮاردادى اﺳ ﺖ آ ﻪ در زﻣ ﺎن ﻋﻤ ﺮ اول‬
‫ﺢ ﺑﻦ ﺣ ﺎرث" ﻧﻮﺷ ﺘﻪ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬در‬
‫ﺷ َﺮﻳ ِ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﻗﺎﺿﻰ ﻣﻌﺮوف آﻮﻓﻪ " ُ‬
‫ى ﺑﻦ َارﺗﺎ" ﻣﺘﻌﻬﺪ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد آ ﻪ هﻴﭽﮕ ﺎﻩ زﻧ ﺶ را از‬
‫ﻋﺪ ﱢ‬
‫اﻳﻦ ﻗﺮارداد " َ‬
‫ﺧﺎﻧﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻳﺶ )اﺑﻦ َ‬
‫ﺧﺒﻜﺎن( ﺑﻴﺮون ﻧﺒﺮد‪.‬‬

‫‪٤٠‬‬

‫هﻤ ﻴﻦ ﻃ ﻮر‪ ،‬ﻃﺒ ﻖ ﮔﻔﺘ ﻪ ﺁﻗ ﺎﻧﻰ‪ ،‬در ﻣﺪﻳﻨ ﻪ زﻧ ﻰ آ ﻪ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺧ ﺰرَج "و ﺑ ﺎ ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ در ﺧﺎﻧ ﻪ ﭘ ﺪرش زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ آ ﺮد در ﺧﺎﻧ ﻪ‬
‫"َ‬
‫ﻣﻰ ﻣﺎﻧﺪ و ﺑﻪ هﻨﮕﺎم راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ‪ ،‬اﻳﻦ ﻣ ﺮد ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑ ﺮاى ﻣﻼﻗ ﺎت ﺑ ﻪ‬
‫ﻧﺰد وى ﻣﻴﺎﻣﺪ‪ .‬ﻣﺮد ﻧﻴﺰ از ﻗﺒﻴﻠﻪ "اوس" ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪٤١‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﺟ ﺪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﻣ ﺎدرش‬
‫ﺳﻠﻤﺎ در ﻣﺪﻳﻨﻪ و در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺎدر ﺧﻮد "ﺑﻨﯽ ﻧﺠﺎر" زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻴﻜﺮدﻩ اﺳﺖ‪،‬‬
‫ج ﺳﻠﻤﺎ ﺑﺎ هﺎﺷﻢ‪ ،‬ﭘﺪرﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻘﺮرات ﻣ ﺎدر‬
‫وﭼﻮن ازدوا ِ‬
‫ﺗﺒﺎرى اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﭘﺪر ﺳﻠﻤﺎ "ﻋَﻤﺮو ﺑﻦ زﻳ ِﺪ ﺑﻦ ﻟَﺒﻴ ِﺪ ﺧَﺰرَﺟ ﯽ"‬
‫‪ ،‬در ﺟﺮﻳﺎن ازدواج‪ ،‬ﺑﺎ داﻣﺎد ﺧﻮد هﺎﺷﻢ ﻗﺮار ﮔﺬاردﻩ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﺳ ﻠﻤﺎ را‬
‫ﺑﻬﻨﮕﺎم زاﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﺑﻴﺎورد‪ .‬ﻃﺒﺮﯼ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"و هﺎﺷ ﻢ ﻓﺮﻳﻔﺘ ﻪ او ﺷ ﺪ و ﺳ ﻠﻤﺎ را از ﭘ ﺪرش ﺧﻮاﺳ ﺘﮕﺎرﯼ ﮐ ﺮد و او را ﺑﺰﻧ ﯽ‬
‫ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﭘﺪر ﺳﻠﻤﺎ ﺷﺮط ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻮﻗﺖ ﺑﺎر ﻧﻬﺎدن ﻣﻴﺎن ﮐﺴﺎن ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪".‬‬

‫‪٤٢‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬هﺮﭼﻨﺪ در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺷﻜﻞ ﻏﺎﻟﺐ رواﺑﻂ ﻣﻮﺟﻮد‪،‬‬
‫ﻣﺮدﺳﺎﻻرى ﺑﻮد آﻪ در ﺁن زن ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺮد ﻣﻴﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل‪ ،‬وﺟ ﻮد‬
‫ﺷﻜﻞ ﻋﻜﺲ ﺁن ‪ ،‬آﻪ ﺑﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧﺪﻩ از ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﻪ‬

٨٧
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
__________________________________________________

‫ﺧ ﻮدى ﺧ ﻮد از رواج ﭼﻨ ﻴﻦ ﻧﻈ ﺎﻣﻰ در ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮﻩ ﻋﺮﺑ ﻰ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ‬
.‫دور ﺣﻜﺎﻳﺖ ﻣﻰ آﻨﺪ‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎي‬
‫ﻓﺼﻞ دوم‬
1

-.Rodinson Maxime, Muhammad, in English. P. 15.
.٢١ ‫ ص‬،‫ ﺟﻠﺪ اول‬،‫ ﻓﺎرﺳﯽ‬،‫ ﺳﻴﺮت رﺳﻮل اﷲ‬،‫ اﺑﻦ هﺸﺎم‬-٢
3
-.Robertson Smith W. kinship & marriage in early Arabia, p 7.
.١۶١١ ‫ ص‬،‫ ﻓﺎرﺳﯽ‬،‫ ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬،‫ ﻃﺒﺮﯼ‬-۴
5
-Tabari, vol. 2, p. 445. In Robertson Smith W. , kinship & marriage in
early Arabia, p. 48.
6
- Aghani, vol. 19, p. 79. Ibid. in Robertson Smith...p. 48.
7
-Aghani, vol. 16, p. 51. Ibid., in Robertson Smith...p.150.
8
- Aghani, vol. 4, p. 151.

٨٨
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
__________________________________________________
9

-Fortune R.F. the soucerers of Dobu: The social anthropology of the
Dobu Islanders of the western pacific, pp. 25-26.
‫ ص‬،‫ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﻤﻮد ﻋﻨﺎﻳﺖ‬، ‫ ﻓﺎرﺳﻰ‬، ‫ ﺟﻠﺪ دوم‬، "‫ "اﻧﺴﺎن در ﻋﺼﺮ ﺗﻮﺣﺶ‬,"‫ﻧﻘﻞ از "اوﻟﻴﻦ رﻳﺪ‬
. ۴٨۴
10
- Aghani, vol. 1, p. 8. In Robertson Smith W. , kinship & marage in
early Arabia، pp. 52-53.
: (Al Asha ) "‫ ﺷﻌﺮ از "َال َاﺷﺎ‬-١١
In Aghani, p. 1321. In Robertson Smith w.kinship & marriage in early
Arabia,p.57.
12
-Ibn Khaldun, the Mugaddimah, tr. by Rosenthal and abridged by N. J.
Dawood, p. 118.
13
-Lundin, A. 1987, "Le decret de Hadaqan sur l'exploitation de la terre."
14
-Robin, C. "La cite et L'organization sociale a Ma'in".In Breton p. 96.
15
-Breton, Jean-Francios, Arabia Felix, from the time of the queen of sheba
eight century B.C. to first century A.D, p. 96.
16
-Pirenne, J. ,"L'homme et L'eau en Mediterranee et au Proche-Orient",
1982, pp. 84-86. In breton p. 105.
17
- Pirenne, J. ,"L'homme et L'eau en Mediterranee et au Proche-Orient",
1982, pp. 84-86. In breton p. 105.
18
- Strabo, Book xvi. part iv. P.19.
19
- Robertson Smith W. , kinship & marage in early Arabia, p. 12.
20
- Ibid, p. 29.
21
-Ibne Husham, p. 140. In Robertson Smith W. , kinship & marage in
early Arabia, p. 256.
22
- Ibn-e- Doraid, p. 228.
23
- Robertson Smith W. , kinship & marage in early Arabia, p.256 .
24
-Noldeke, Ocster Zeitsch f. Orient, 1884, p. 302. Ibid.,p. 31.
25
- Noldeke, Ocster. Zeitsch. f. Orient, 1884, p. 302. In Robertson Smith, p.
.٢٨
26
-2 Sam. 20: 19, Hosea 4:5. In - Robertson Smith, p. 32.
٢٧
-Robertson Smith W. , kinship & marriage in early Arabia, p. 32-33.
28
-Brefault Robert, the Mothers, a study of the origins of sentiments and
institutions, vol. 3, p. 80.
29
- Ibid, p. 90
.٣٧٣ ‫ ص‬،‫ ﺗﻮﻟﺪﯼ دﻳﮕﺮ‬،‫ ﺷﻔﺎ ﺷﺠﺎع اﻟﺪﻳﻦ‬-٣٠
31
- Brefault Robert, the Mothers, a study of the origins of sentiments and
institutions, vol. 3, p. 80.
32
-Breton, Jean-Francios, Arabia Felix, from the time of the queen of sheba
eight century B.C. to first century A.D p. 42.

٨٩
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
__________________________________________________
33

-Robin, C. 1988. "Tow Inscriptions from Qaryat Al_Faw mentioning
Women, Arabu the Blest." Studies in Arabian Archeologique Neerlandais
de Stamboul. Ibid., p . 98.
.‫ اﻳﻦ ﻣﺪارك در دﺳﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪ هﺎﺋﻰ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ در اﺛﺮ زﻳﺮ ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻰ ﺷﻮد‬-٣۴
Avanzini "Remarques sur le Matriarcat en Arabia du Sud". (1991-93, 61:
159-60). In Berton Jean-Francios, Arabia flix, p. 98.
35
-Robertson Smith w, Kinship & Marriage in early Arabia, p. 312.
36
-Ellis w. , Narrative of a tour through hawii (1826), p. 368. In Crawly
Ernest, the Mistic rose, v. 1, p. 263.
‫ از هﻤ ﻴﻦ‬،‫ ﭼ ﺎپ ﺳ ﻮم‬،‫ ﺑ ﺮاﯼ اﻃﻼﻋ ﺎت ﺑﻴﺸ ﺘﺮ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﺑ ﻪ زن و ﺳ ﮑﺲ در ﺗ ﺎرﻳﺦ‬-٣٧
.‫ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻧﻤﺎﺋﻴﺪ‬٣۴۶-٣٢۶ ‫ ﺻﺺ‬،‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ‬
38
-Avanzini, "Remarques sur le Matriarcat en Arabia du Sud." (1991-93,
61: 159-60), In Beton, Jean-Francios، Arabia Felix، from the time of the
queen of sheba eight century B.C. to first century A.D. p. 97.
39
- Ibn e Batuta, vol. 2, p. 168. In Robertson Smith W., kinship &. marrage
in early Arabia، p. 79.
40
- Ibid.
41
- Aghani, vol. 13, p. 123. In - Robertson Smith , p. 86.
.٧٩٩ ‫ ص‬،‫ ﻓﺎرﺳﯽ‬،‫ ﺟﻠﺪ دوم‬،‫ ﻃﺒﺮﯼ‬-۴٢

‫‪٨٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫در ﺟﺮﻳﺎن ﮔﺬار‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺳﺮﻛﻮﺑﮕﺮ ﺟﺎﻣﻌﺔ ﻃﺒﻘﺎﺗﻲ‬
‫در ﺟﺎﻣﻌﺔ ﺑﺪوي و دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ ﻋﺮب ﺷﻜﻞ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ‬

‫‪٩٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫‪٩١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫‪ -1‬ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ و ﺗﻜﺎﻣﻞ آن در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬
‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬

‫ﺑﻰ ﺷﻚ ﻣﻴﺎن ﻧﻈﺎم ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﺟﺪﻳﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻧﻈﺎم ﺗﻤ ﺪن‪ ،‬و ﻧﻈﺎﻣ ﺎت‬
‫ﻣﺎ ﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ ﺗﻔﺎوت هﺎى اﺳﺎﺳﻰ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ ﺑ ﺮ ﺳ ﻪ ﭘﺎﻳ ﻪ‬
‫ﺧﺪاى ﺁﺳ ﻤﺎن)اﷲ(‪ ،‬ﺧ ﺪاﯼ زﻣ ﻴﻦ ) ﺷ ﺎﻩ ﻳ ﺎ ﺧﻠﻴﻔ ﻪ و ﺧﺎﻗ ﺎن( و ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم‬
‫ﺧﺪاﯼ ﺧﺎﻧﻪ )ﭘﺪر( ﻗ ﺮار داﺷ ﺖ ‪ .‬اﻳﻨﻬ ﺎ ﺳ ﻪ رآ ﻦ اﺳﺎﺳ ﻰ هﻤ ﻪ ﻧﻈﺎﻣ ﺎﺗﻰ‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﭘ ﺲ از اﻧﻘ ﻼب ﻣﺮدﺳ ﺎﻻرى وﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ در ﺷ ﺶ‬
‫ه ﺰار ﺳ ﺎل ﻗﺒ ﻞ ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣﺪﻧ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻧﻈﺎﻣ ﺎت هﻤﮕ ﯽ ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﮥ ﺳ ﺎﺧﺘﻤﺎن‬
‫واﺣﺪى آﻪ در ﺁن ﻳﻚ ﻗﺪرت ﻣﻄﻠﻘﻪ ﻓﺮدى‪ ،‬از ﺑﺎﻻ‪ ،‬ﺑﺮ زﻳﺮ دﺳﺘﺎن ﺧ ﻮد‬
‫ﺣﻜﻤﺮواﺋﻰ ﻣﻴﻜﺮد ﻗﺮارداﺷﺘﻨﺪ‪ :‬ﺧﺪاى ﻳﻜﺘﺎ ﺑﺮﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺷﺎﻩ‪ ،‬ﺧﻠﻴﻔﻪ وﺧﺎﻗﺎن‬
‫ﺑ ﺮ آﺸ ﻮر‪ ،‬و ﭘ ﺪر ﺑ ﺮ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺣﻜﻮﻣ ﺖ ﻣﻴﻜ ﺮد‪ .‬اﻳ ﻦ ه ﺎ ﺳ ﻪ ﺣﮑﻤ ﺮان‬
‫دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرﻣ ﺂب ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﺑﺎﻳ ﺪ ﻧﻈ ﻢ را ﺑ ﺎ ﻗ ﺪرت ﮐﺎﻣ ﻞ در ﺳ ﻪ ﻋﺮﺻ ﻪ‬
‫هﺴ ﺘﻰ ﺑﺮﻗ ﺮار ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬و ﭼ ﻮن در ه ﺮ ﺳ ﮥ اﻳ ﻦ ﻋﺮﺻ ﻪ ه ﺎ ﺑﺸ ﺮ‬
‫ﺑﺰور و ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ ﻣﻴﻞ و ارادۀ ﺧﻮد ﺳﺎزﻣﺎن دادﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﻟﺬا ﺗﻨﻬ ﺎ زور‬
‫و دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرى ﺑﻮد آﻪ رﺗﻖ و ﻓﺘﻖ اﻣﻮر را ﻣﻤﮑﻦ ﻣﻴﮕﺮداﻧﺪ‪ .‬در ه ﺮ ﺳ ﻪ‬

‫‪٩٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﻳ ﻦ ﻋﺮﺻ ﻪ ه ﺎ‪ ،‬زﻳ ﺮ دﺳ ﺘﺎن‪ ،‬ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ﮔ ﻮش ﺑ ﻪ ﻓﺮﻣ ﺎن ارﺑﺎﺑ ﺎن ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ در ﺧﺎﻧﻮادۀ ﭘﺪر ﺳ ﺎﻻر ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬زن و ﻓﺮزﻧ ﺪان ﺑﺎﻳ ﺪ ه ﻢ ﭼ ﻮن‬
‫ﺑﺮدﮔﺎن ﺳﺮ ﺑﺰﻳﺮ ﺑﺮاى ﭘﺪر آﺎر و از او اﻃﺎﻋﺖ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‬
‫در ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻠﻰ‪ ،‬زﻧﺎن و آﻮدآ ﺎن ﻣﻮﺟ ﻮداﺗﻰ ﺁزاد و ﺧﻮدﻣﺨﺘ ﺎر‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ وﻟ ﻰ اآﻨ ﻮن ﺑ ﻪ ﺻ ﻮرت ﺑﺮدﮔ ﺎن آ ﺎرى و ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣ ﺮد درﺁﻣ ﺪﻩ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻧﻴﺎزهﺎى ﺟﻨﺴ ﯽ‪ ،‬ﺷﺨﺼ ﻰ و آ ﺎرى وى را ﺑﺮﻃ ﺮف آﻨﻨ ﺪ‪ ،‬و‬
‫ﭼﻮن از هﻴﭻ ﺣﻖ و ﺣﻘﻮﻗﻰ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑ ﺎ زور ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﺧﺪﻣﺎت واداﺷﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در ﻋﺮﺻ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ و آﺸ ﻮر ﻧﻴ ﺰ‬
‫هﻤﻴﻦ ﻃﻮر ﺑﻮد‪ .‬اآﻨﻮن اﻋﻀ ﺎى ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺑ ﻪ ﻃﺒﻘ ﺎت دارا و ﻧ ﺎدار ﺗﻘﺴ ﻴﻢ‬
‫ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ و در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﻣﺮدم ﻧﺎدار ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮدﻧﺪ ﺑ ﺮاى‬
‫ارﺑﺎﺑ ﺎن داراى ﺧ ﻮد در ﺳ ﺨﺖ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺷ ﺮاﻳﻂ آ ﺎر آﻨﻨ ﺪ‪ .‬ﺑﻜ ﺎرﮔﻴﺮى و‬
‫ادارﻩ اﻳ ﻦ اآﺜﺮﻳ ﺖ ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ ﻓﺎﻗ ﺪ هﺮﮔﻮﻧ ﻪ ﺣ ﻖ و ﺣﻘ ﻮﻗﻰ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ زور ﺎﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﻟﺬا ﻃﺒﻘﮥ دارا ﺑ ﺮاﯼ ﺣﻔ ﻆ ﻧﻈ ﻢ و ﺳ ﻠﻄﻪ و‬
‫ﮐﻨﺘ ﺮل ﺧ ﻮد ﺑ ﺮ اردوﯼ ﮐ ﺎر ﺑ ﻪ ﻳ ﻚ دﺳ ﺘﮕﺎﻩ دوﻟﺘ ﻰ ﺳ ﺮآﻮﺑﮕﺮ و ﻳ ﻚ‬
‫دﻳﻜﺘﺎﺗﻮر در راس ﺁن داﺷﺖ‪.‬‬
‫در ﻋﺮﺻﻪ ﺁﺳ ﻤﺎن و هﺴ ﺘﯽ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺑ ﺮاى ﺁﻧﻜ ﻪ ﺳ ﻨﺎرﻳﻮى ﺑﻨ ﺪﻩ ‪-‬‬
‫ارﺑﺎﺑﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﺮ روﯼ زﻣﻴﻦ آﺎﻣﻞ ﺷﻮد‪ ،‬و اﻧﺴﺎن ﺗﺼﻮر اﻳﻨﺮا ه ﻢ آ ﻪ‬
‫ﻣﻤﻜ ﻦ اﺳ ﺖ در ﮔﻮﺷ ﻪ اى از ﻋ ﺎﻟﻢ هﺴ ﺘﻰ ﭼﻴ ﺰى ﺟ ﺰ راﺑﻄ ﻪ ﺑﻨ ﺪﮔﻰ و‬
‫ارﺑ ﺎﺑﻰ وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ ﻧﮑﻨ ﺪ‪ ،‬و ﺑ ﺮاى ﺷﺴﺘﺸ ﻮى ﻣﻐ ﺰى او‪ ،‬ﺧ ﺪاى‬
‫ﻗﻬﺎر و واﺣﺪى ﺗﺮاﺷﻴﺪﻩ ﺷﺪ آﻪ ﺑﻨﺪﮔﻰ هﻤﻪ‪ ،‬ﺣﺘﻰ ﺷﺎﻩ و ﭘﺪر ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺑ ﻪ او‬

‫‪٩٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫واﺟﺐ و ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻏﻤﺎض ﺑﻮد‪ .‬در اﻳﻦ ﻋﺮﺻ ﻪ ﻧﻴ ﺰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ دو ﻋﺮﺻ ﮥ‬
‫دﻳﮕﺮ‪ ،‬هﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ زور و اﺟﺒﺎر ﻗﺮار داﺷﺖ‪ ،‬و ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ﺧ ﺪا ﺑﺎﻳ ﺪ‬
‫ﺑﺪون ﺁﻧﮑﻪ ﺣﻖ ﭼﻮن و ﭼﺮا در ﻗﺪرت ﺧﺪا وﺣﺘﯽ ﺣﻘﻴﻘﺖ وﺟ ﻮد وﯼ را‬
‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬وﺟ ﻮد و ﻗ ﺪر ﻗ ﺪرﺗﯽ او را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘ ﻪ ‪ ،‬ﺑ ﻪ اواﻣ ﺮ او ﮔ ﺮدن‬
‫ﻣﯽ ﻧﻬﺎدﻧﺪ‪.‬‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﺑﺮاﯼ وا داﺷﺘﻦ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ اﺟ ﺮاى اواﻣ ﺮ اﷲ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫دﻳﮑﺘ ﺎﺗﻮرى ﻓ ﺮدى و ﻗ ﺪرت ﺳ ﺮﮐﻮﺑﮕﺮ وﯼ ﻧﻴ ﺎز ﺑ ﻮد‪ .‬از هﻤﻴﻨ ﺮو‪ ،‬در‬
‫اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻗﺎدر ﻣﻄﻠﻖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷ ﺎهﺎن و دﻳﮑﺘﺎﺗﻮره ﺎ‪ ،‬ﻣﺨ ﺎﻟﻔﻴﻦ و‬
‫ﻣﺘﺨﻠﻔﻴﻦ را‪ ،‬ﺑﺪون ﻣﺤﺎﮐﻤﻪ و ﭼﻮن و ﭼﺮا‪ ،‬در ﺟﻬﻨﻢ ﻣ ﻰ اﻧ ﺪاﺧﺖ و در‬
‫ﺁﺗﺶ ﻣىﺴﻮزاﻧﺪ و اﻓﺮاد ﺳﺮآﺶ و ﺑ ﻰ اﻳﻤ ﺎن ﺑ ﻪ ﺧ ﻮد را ﻳﮑﺒ ﺎر ﺗﻮﺳ ﻂ‬
‫ﻧﺎﻳﺒ ﺎن زﻣﻴﻨ ﻰ اش ﻣﻬﺪوراﻟ ﺪم‪ ،‬و ﻳﮑﺒ ﺎر ﻧﻴ ﺰ ﺑﺪﺳ ﺖ ﺧ ﻮدش در دﻧﻴ ﺎﯼ‬
‫دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺑﻪ هﺰار ﺷﮑﻨﺠﻪ و زﺟﺮ و ﻋﺬاب ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺎداش ﻣﻴﺪاد‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﺧﺪا ‪ ،‬ﺷﺎﻩ و ﭘﺪر∗‪ ،‬ﺳﻪ ﻋﻨﺼﺮى ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ اﺳ ﺎس‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺘﻤﺪن را آﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﮥ اﺳﺘﺜﻤﺎر‪ ،‬ﺑﺮدﮔ ﻰ‪ ،‬و ﺑ ﻰ ﺣﻘ ﻮﻗﻰ اﻧﺴ ﺎن ﺑﻨ ﺎ‬
‫ﺷﺪﻩ ﺑﻮد ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣىﺪادﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ از هﻤﺎن زﻣﺎن آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑ ﺎ اﺳ ﺘﺜﻤﺎر‬
‫و ﺳﻠﻄﻪ ﺑﺮ دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر‪ ،‬دﺳﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳﻴﻪ آﺎرىﺸﺮم ﺁور‬

‫∗ ﺑﺎ ﺁﻏﺎز ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ دارﯼ و ﺗﻀﻌﻴﻒ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬ﭘﺪﻳ ﺪۀ ﻣ ﻴﻬﻦ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﻋﻨﺎﺻ ﺮ ﻣﺰﺑ ﻮر‬
‫اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪﻩ و ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻋﺮق و ﺗﻌﺼﺐ ﻣﻠﯽ‪ -‬ﻣﻴﻬﻨ ﯽ ﻳ ﺎ ﻧﺎﺳ ﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺰم ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﮔﻨﺠﻴﻨ ﮥ! ﺗﻌﺼ ﺒﺎت‬
‫ﺑﺸ ﺮﯼ اﻓ ﺰودﻩ ﻣﻴﮕ ﺮدد‪ ،‬و ﻳ ﮏ ﺷ ﻌﺎر دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺷ ﻌﺎر ﺧ ﺪا ﺷ ﺎﻩ ﻣ ﻴﻬﻦ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺟﻤ ﻊ ﺷ ﻌﺎرهﺎﯼ‬
‫ﻋﻮاﻣﻔﺮﻳﺒﺎﻧﻪ ﻃﺒﻘﺎت ﺣﺎﮐﻢ اﻓﺰودﻩ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫‪٩۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫و ﺳﻴﺴ ﺘﻤﺎﺗﻴﻚ زد‪ ،‬و ﺑﺨ ﺎﻃﺮ اﻳﻨﮑ ﻪ ﺑ ﺮاى ﺗﻮﺟﻴ ﻪ ﺁن ه ﻴﭻ ﺗﻮﺿ ﻴﺢ ﻗﺎﺑ ﻞ‬
‫ﻗﺒﻮﻟﯽ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﭼﺎر ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺑﻪ آﺎرﺑﺮد ﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ زور ﺷﺪ‪.‬‬
‫در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻴﺰﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﭘﺪﻳﺪﻩ اى ﺑﻮد آﻪ از دل ﺧﺮاﺑ ﻪ ه ﺎى‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺷﺘﺮاآﻰ و ﻣﺎدرﺗﺒﺎ ِر ﻣﺎﻗﺒﻞ ﺧ ﻮد ﺳ ﺮ ﺑ ﺮ ﺁوردﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اى‬
‫آﻪ در ﺁن ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﻣﻴﺎن اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﻦ ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺘﻤﺪن ﺑﻜﻠﻰ ﺗﻔﺎوت داﺷﺖ ‪.‬‬
‫در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺸﻴﺮﺗﻰ ﻣﺎﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ﻧ ﻪ دﺳ ﺘﮕﺎﻩ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﻣﻠ ﺖ و‬
‫ﺳﻠﻄﻨﺖ وﺟﻮد داﺷﺖ و ﻧﻪ ﭘﺪر‪ ،‬ﺷﺎﻩ‪ ،‬ﻣﻴﻬﻦ و ﺧﺪاى واﺣﺪ‪.‬‬
‫اوﻻ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ اﺷﺘﺮاآﻰ ﺑ ﻮد و ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬وﺳ ﺎﺋﻞ و اﻣﮑ ﺎن اﻳﻨﮑ ﻪ‬
‫ﮐﺴﯽ دﻳﮕﺮﯼ را اﺳﺘﺜﻤﺎر و وادار ﺑﻪ آﺎر و ﺑﻨﺪﮔﻰ ﺑﺮاى ﺧﻮد آﻨ ﺪ اﺑ ﺪا‬
‫وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬هﻤﻪ ﺑﺸﻜﻞ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ و دﺳﺘﺠﻤﻌﻰ آﺎر ﻣﻴﻜﺮدﻧﺪ و ﺑﻄﻮر‬
‫دﺳﺘﻪ ﺟﻤﻌﯽ ﻧﻴﺰ از ﻣﺤﺼﻮل آﺎر ﺧ ﻮد اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ ﻣ ﯽ ﺑﺮدﻧ ﺪ‪ .‬زن و ﻣ ﺮد‬
‫در ﺑﺮاﺑﺮى آﺎﻣﻞ ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ و هﻴﭻ آ ﺲ ﺑ ﺮ دﻳﮕ ﺮى ﺁﻗ ﺎﻳﻰ ﻧﻤىﻜ ﺮد‪.‬‬
‫ﺗﺼ ﻤﻴﻤﺎت دﺳ ﺘﻪ ﺟﻤﻌ ﻰ ﺑ ﻮد و ﻧﻴ ﺎزى ﺑ ﻪ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺷ ﺮع و ﺷ ﺎﻩ و ﺣ ﺎآﻢ‬
‫ﻧﺒﻮد‪ .‬رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ هﻴﭻ ﻗﺪرﺗﯽ ﺑﻴﺶ از ﻋﻀ ﻮ ﺳ ﺎدﻩ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻧﺪاﺷ ﺖ و ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫وﻇﻴﻔ ﻪ اش ﻣ ﺬاآﺮﻩ ﺑ ﺎ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ و ﺣ ﻞ و ﻓﺼ ﻞ ﻣﺮاﻓﻌ ﺎت داﺧﻠ ﻰ و‬
‫ﺧﺎرﺟﻰ ﺁﻧﻬﻢ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ ﺧﻮاهﯽ رﻳ ﺶ ﺳ ﻔﻴﺪان و ﻣ ﺮدم ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻌ ﻼوﻩ‪،‬‬
‫رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﻠﮑﻪ هﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﻧﻴﺰ ﻗﺎﺑﻞ ﻋﺰل ﺑﻮد ‪.‬‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ اوﻟﻴﮥ ﺑﺪوﯼ ﻳﻚ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻳﻜﺪﺳﺖ و ﺑﺪون ﺳﻠﺴ ﻪ‬
‫ﻣﺮاﺗﺐ ﻗﺪرت ﺑﻮد آﻪ در ﺁن هﻤﻪ از ﻟﺤﺎظ ﻗﺪرت و ﺛ ﺮوت در ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ‬

‫‪٩۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫واﺣﺪى ﻗﺮار داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬راﺑﻄ ﻪ زن و ﻣ ﺮد ﺁزاد ﺑ ﻮد‪ ،‬هﻤ ﻪ ﺗﺼ ﻤﻴﻢ ﮔﻴ ﺮى‬
‫هﺎ از ﻃﺮﻳﻖ رﺿﺎﻳﺖ ﺟﻤﻌﻰ اﻧﺠﺎم ﻣىﮕﺮﻓﺖ‪ .‬هﻤﺎﻧﻄﻮرآﻪ رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ‬
‫ﻳﻚ ﻓﺮد ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎن ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺧﺪاى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻧﻴﺰ ﻗﺎدر ﻣﻄﻠﻖ ﻧﺒ ﻮد‪ .‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر‬
‫آﻪ رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻮﻇﻒ ﺑﺎﻧﺠﺎم ﮐﺎر ﻣﻌﻴﻨﯽ ﺑﺮاﯼ ﺟﻤﻊ و ﺑﺎ ﺣﻘ ﻮق ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫ﺑﺎ دﻳﮕﺮان ﺑﻮد‪ ،‬و راﺑﻄﻪ اش ﺑﺎ دﻳﮕﺮان ﺑﻬﻴﭻ رو راﺑﻄﻪ ﺑﻨﺪﮔﻰ‪-‬ارﺑ ﺎﺑﻰ‬
‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬هﻤﻴﻨﻄﻮر هﻢ ﺧﺪاﯼ ه ﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺻ ﺮﻓﺎ در ﺧ ﺪﻣﺖ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و‬
‫ﺑﺮاﯼ رﻓﻊ ﻣﺸﮑﻼت ﺁﻧﺎن ﺧﻠﻖ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪.‬‬
‫هﻤﻪ اﻳﻨﻬ ﺎ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ وﺟ ﻮد ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ اﺷ ﺘﺮاآﻰ و ﻋ ﺪم اﻣﻜ ﺎن ﻣ ﺎل‬
‫اﻧ ﺪوزى ﻓ ﺮدى و ﻗ ﺪرت ﻳ ﺎﺑﻰ ﺷﺨﺼ ﻰ در ﺑﺮاﺑ ﺮ دﻳﮕ ﺮان و در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ‪ ،‬از زﻣ ﺎﻧﻰ آ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و اﻳ ﻦ اﻣﻜ ﺎن ﮐ ﻪ‬
‫ﻓﺮد ﺑ ﻴﺶ از ﻧﻴ ﺎز ﺧ ﻮد ﺗﻮﻟﻴ ﺪ و ﺁﻧ ﺮا ﺑﺼ ﻮرت ﺛ ﺮوت ﺷﺨﺼ ﯽ ذﺧﻴ ﺮﻩ‬
‫ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪ‪ ،‬ﺗﻔﺎوت ﺛﺮوت ﻣﻨﺠﺮ ﺑ ﻪ ﺗﻔ ﺎوت ﻗ ﺪرت و ﺳ ﻠﻄﻪ اﻗﻠﻴ ﺖ‬
‫دارا ﺑﺮ اﮐﺜﺮﻳﺖ ﻧﺎدار ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ در ﺣﮑﻢ رﺧﻨﻪ اﯼ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ وﻗﺘ ﯽ‬
‫در ﺷﺶ هﺰار ﺳﺎل ﻗﺒﻞ‪ ،‬ﺑﺮاﯼ اوﻟﻴﻦ ﺑ ﺎر‪ ،‬در ﺑ ﺮج و ﺑ ﺎروﯼ ﻣﺴ ﺘﺤﮑﻢ‬
‫ﻧﻈ ﺎم اﺷ ﺘﺮاﮐﯽ ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪ‪ ،‬ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم را ﮐ ﻪ ﻧﺰدﻳ ﮏ ﺑ ﻪ ﻳ ﮏ‬
‫ﻣﻴﻠﻴ ﻮن ﺳ ﺎل در ﺳﺮاﺳ ﺮ ﺟﻬ ﺎن ﺑ ﺪون ﺗﺰﻟ ﺰل دوام ﻳﺎﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪،‬از ﭘﺎﻳ ﻪ‬
‫ﻣﻀﻤﺤﻞ و وﻳﺮان ﺳﺎﺧﺖ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪﯼ را ﺑﺠﺎﯼ ﺁن ﻧﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺗﺤ ﻮل‪ ،‬در ﻧﻘ ﺎط ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﺟﻬ ﺎن ﺑ ﺮاﯼ ﺁﻧﮑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ را‬
‫ﺟﺎﯼ ﮔ ﺰﻳﻦ ﻧﻈ ﺎم ﻗ ﺪﻳﻢ ﮐﻨ ﺪ ه ﺰاران ﺳ ﺎل ﻃ ﻮل ﮐﺸ ﻴﺪ‪ .‬در ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮۀ‬

‫‪٩۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻖ از ﻧﻈﺮ ﻃﺒﻴﻌﯽ ﻏﻨﯽ و ﻓﻘﻴﺮ ﺁن‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﻴﺰ اﻳﻦ ﺗﺤﻮل‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﻨﺎﻃ ِ‬
‫در ﻓﻮاﺻ ﻞ زﻣ ﺎﻧﯽ ﻣﺘﻔ ﺎوﺗﯽ ﺁﻏ ﺎز ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم ﻃ ﯽ ﻳ ﮏ دورۀ‬
‫ﮔﺬار ﭼﻨﺪ هﺰار ﺳﺎﻟﻪ‪ ،‬ﺑﺪﺳ ﺖ اﺳ ﻼم ﺑﻔﺮﺟ ﺎم ﻧﻬ ﺎﺋﯽ ﺧ ﻮد رﺳ ﻴﺪ و ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﺳﺮﮐﻮﺑﮕﺮ ﺟﺪﻳ ﺪ را ﺑﻄ ﻮر ﻗﻄ ﻊ و ﺑ ﺮاﯼ هﻤﻴﺸ ﻪ ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻧﻈ ﺎم ﮐ ﺎﻣﻼ‬
‫دﻣﮑﺮاﺗﻴﮏ ﻗﺪﻳﻢ ﻧﻤﻮد‪.‬‬

‫‪٩٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﺎﻧﻮاده در دل ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه‬
‫رﺷﺪ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ و ﺗﺒﺎر ﭘﺪرى‬

‫هﻨﮕ ﺎﻣﻲ آ ﻪ ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر در درون ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎر‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪ‪ ،‬اﻳﻦ اﻣ ﺮ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮدان و ﻳ ﺎ ﺑﻬﺘ ﺮ ﺑﮕ ﻮﻳﻴﻢ‬
‫ﺑﻪ ﺑﺨﺸﻰ ازﺁﻧﺎن ﻧﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ اﻣﻜ ﺎن اﻧﺒﺎﺷ ﺖ ﺛ ﺮوت ﺷﺨﺼ ﻰ ﺑ ﻪ ﻧﻔ ﻊ ﺧ ﻮد‬
‫وﺑ ﺮاى ﮐﻨﺘ ﺮل آ ﻞ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ را داد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺑ ﻪ ﻋ ﻼوﻩ‪ ،‬ﺁﻧ ﺎن را ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﻗﺎدرﺳﺎﺧﺖ ﺗﺎ ﺑﺮاى آﻨﺘﺮل اﻳﻦ ﺛ ﺮوت و ﺣﻔ ﻆ ﺁن در ﺗﺒ ﺎر ﺧ ﻮد‪ ،‬ﺣ ﻖ‬
‫ﺗﻤﻠ ﻚ ﻓﺮزﻧ ﺪان را آ ﻪ در ﺁن ﻣﻮﻗ ﻊ‪ ،‬ﻃﺒ ﻖ ﻣﻨﺎﺳ ﺒﺎت ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﺎدر و ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ‪.‬‬
‫ﺗ ﺎ ﺁﻧﺰﻣ ﺎن اﺻ ﻮﻻ‪ ،‬ﺑﻮاﺳ ﻄﻪ ﭘ ﺎﺋﻴﻦ ﺑ ﻮدن ﺳ ﻄﺢ ﺗﻜﻨﻴ ﻚ‬
‫وﺑ ﺎرﺁورى ﺗﻮﻟﻴ ﺪ‪ ،‬ه ﻴﭻ آ ﺲ ﻧﻤ ﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺎ آ ﺎر و ﺗ ﻼش ﺷ ﺒﺎﻧﻪ‬

‫‪٩٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫روزى ﺧﻮد ﭼﻴ ﺰى اﺿ ﺎﻓﻪ ﺑ ﺮ ﻣﺼ ﺮف ﺷﺨﺼ ﻰ ﺧ ﻮد ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁورد‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﭼﻴ ﺰى اﺿ ﺎﻓﻪ وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺖ آ ﻪ آﺴ ﻰ ﺑﺨﻮاه ﺪ ﺧ ﻮد را‬
‫ﻣﺎﻟﮏ ﺁن ﻗﻠﻤﺪاد ﻧﻤﻮدﻩ ﻳﺎ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﺗﺼ ﺎﺣﺐ ﺁن ﺑ ﺮ دﻳﮕ ﺮﯼ ﺗﺴ ﻠﻂ ﻳﺎﺑ ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﭼﻴ ﺰى ﺑﻨ ﺎم اﺳ ﺘﺜﻤﺎر اﻧﺴ ﺎن از اﻧﺴ ﺎن و ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‬
‫ﺧﺼﻮﺻﻰ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ ‪.‬‬
‫ﺑ ﺎ رﺷ ﺪ ﺗﻜﻨﻴ ﻚ و ﺑ ﺎرﺁورى ﺗﻮﻟﻴ ﺪ‪ ،‬در ﻣﺮﺣﻠ ﻪ اى از ﺗ ﺎرﻳﺦ‪،‬‬
‫هﻤ ﻪ ﭼﻴ ﺰ ﻋ ﻮض ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر‪ ،‬ﻓ ﺮد ﻣﻴﺘﻮاﻧ ﺪ‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻣﺼﺮف ﺧﻮد ﺗﻮﻟﻴﺪ آﻨﺪ‪ ،‬و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺛﺮوﺗﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ ﺗﺤ ﻮل در ﺑ ﺎرﺁورى ﺗﻮﻟﻴ ﺪ ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر در داﻣ ﺪارى‬
‫آ ﻪ ﻣ ﺮدان ﺑﺨ ﺎﻃﺮ اﺷ ﺘﻐﺎل ﺷ ﺎن ﺑ ﻪ آ ﺎر ﺷ ﻜﺎر ﺁﻧ ﺮا آﺸ ﻒ ﮐ ﺮدﻩ در‬
‫اﺧﺘﻴ ﺎر ﺧ ﻮد ﻣﻴﮕﻴﺮﻧ ﺪ ﺑﻮﺟ ﻮد ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ‪ ،‬و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻟﻴ ﺪ اﺿ ﺎﻓﻰ و‬
‫ﺛﺮوت ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺮدان ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺁﻳﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬ﺟﻨﮓ ﻧﻴﺰ ﮐ ﻪ وﻇﻴﻔ ﻪ ﻣ ﺮدان ﺑ ﻮدﻩ و اﺳ ﺮاﯼ ﺣﺎﺻ ﻞ‬
‫از ﺁن ﺑﻪ ﻋﺎﻣﻞ دﻳﮕﺮﯼ ﺑﺮاﯼ ﺛﺮوت اﻧﺪوزﯼ ﻣﺮدان ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣ ﯽ ﮔ ﺮدد‪.‬‬
‫ﺗﺎ ﺁﻧﺰﻣﺎن اﺳﺮا ﻳﺎ در راﻩ ﺧﺪاﻳﺎن ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ و ﻳ ﺎ هﻤﭽ ﻮن ﻓ ﺮد‬
‫ﺁزاد ﺑﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ در ﻣﻰ ﺁﻣﺪﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﻘﺎﻳ ﺎﯼ اﻳ ﻦ ﺳ ﻨﺖ را در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻗﺒﻴﻠﮥ رﺑﻴﻌﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﭘﺲ از ﺁﻧﮑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻴﺒﻴﻨ ﻴﻢ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ وﻗﺘ ﯽ‬
‫درﻣﻌﻴﺖ ﺳ ﺎﻳﺮ ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﮥ "ﺑﻨ ﯽ روﻳﺤﻠ ﻪ" ﺣﻤﻠ ﻪ ور ﻣﻴﺸ ﻮﻧﺪ‪،‬‬
‫ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﺑﻮﺳﻴﻠﮥ هﻤﺮزﻣ ﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺸ ﺎن‪ -‬ﮐ ﻪ از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ‬

‫‪٩٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻧﺪ‪ ،‬اﺳﻴﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﭘﻮل ﺧﻮد از ﺁﻧ ﺎن ﺧﺮﻳ ﺪارﯼ و ﺁزاد ﻣ ﯽ ﮐﻨﻨ ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮاﯼ هﻤﻴﻦ ﻃﺒﺮﯼ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ﻣ ﺮدم رﺑﻴﻌ ﻪ ﮐ ﻪ در اردوﯼ ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺑﺎﺳ ﻬﻢ ﻏﻨﻴﻤ ﺖ ﺧ ﻮد اﺳ ﻴﺮان را‬
‫ﺧﺮﻳﺪﻧ ﺪ و ﺁزاد ﮐﺮدﻧ ﺪ و ﭼﻨ ﺎن ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﻣ ﺮدم رﺑﻴﻌ ﻪ در اﻳ ﺎم ﺟﺎهﻠﻴ ﺖ اﺳ ﻴﺮ ﻧﻤ ﯽ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪".‬‬

‫‪١‬‬

‫ﺑﯽ ﺷﮏ اﻳﻦ ﺳﻨﺖ ﺑ ﻪ دوراﻧﻬ ﺎﯼ ﺑﺴ ﻴﺎر ﻗ ﺪﻳﻢ ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺘﻪ ﮐ ﻪ‬
‫هﻨﻮز ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀﯽ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب ﻣﺎﻧﻨﺪ رﺑﻴﻌ ﻪ رﻋﺎﻳ ﺖ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪.‬‬
‫ﺑ ﺪوراﻧﯽ ﮐ ﻪ ﺳ ﻄﺢ ﺗﮑﻨﻮﻟ ﻮژﯼ ﭘ ﺎﺋﻴﻦ ﺗ ﺮ از ﺁن ﺑ ﻮدﻩ ﮐ ﻪ ﮐﺴ ﯽ ﺑﺘﻮاﻧ ﺪ‬
‫ﺑﻴﺶ از ﻧﻴﺎز ﺷﺨﺼﯽ ﺧﻮد ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬وﻟﻰ هﻤﻴﻨﮑﻪ ﺑﺎ رﺷﺪ ﺗﮑﻴﻨﻴ ﮏ‪،‬‬
‫ﻓﺮد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻴﺶ از ﻣﺼﺮف ﺧﻮد ﺗﻮﻟﻴ ﺪ آﻨ ﺪ‪ ،‬از ﺁن ﭘ ﺲ ﻧﮕﻬﺪاﺷ ﺘﻦ‬
‫ﺑﺮدﻩ ﺳﻮد ﺁور ﺷﺪﻩ‪ ،‬اﺳﺮا را ﺑﺮاﯼ ﺑﻬﺮﻩ ﮐﺸﯽ از ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺑﺼﻮرت ﺑﺮدﻩ‬
‫ﻧﮕﻪ ﻣﻴﺪاﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر ﭘﺪﻳ ﺪﻩ ﺑﺮدﮔ ﻰ و اﺳ ﺘﺜﻤﺎر‬
‫اﻧﺴﺎن از اﻧﺴﺎن را در دل ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺷﺘﺮاآﻰ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺁورد ﺑﻠﻜ ﻪ‪ ،‬ﺑ ﺮ‬
‫ﺛﺮوت ﻣﺮدان آﻪ اﺳﺮا ﺑﻪ ﺁﻧﺎن ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻪ و ﺗﻮﺳﻂ ﺁﻧ ﺎن اﺳ ﺘﺜﻤﺎر ﻣ ﯽ‬
‫ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﻣ ﻰ اﻓﺰاﻳ ﺪ‪ .‬ﻋﻨﺎﺻ ﺮ ﺛﺮوﺗﻤﻨ ﺪ ﺗ ﺮ هﻤ ﻴﻦ ﻣ ﺮدان ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ‬
‫ﺑﺎر‪ ،‬اﺷﺮاﻓﻴﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ را ﺑﻮﺟﻮد ﺁوردﻩ ﺑﻜﻤﻚ ﻧﻴﺮوى اﻗﺘﺼ ﺎدى ﺧ ﻮد ﺑ ﺮ‬
‫آﻞ ﻗﺒﻴﻠﻪ و اﻋﻀﺎى ﺳﺎدﻩ ﺁن ﻣﺴﻠﻂ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪١٠٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺛ ﺮوت اﻓﺰاﺋ ﯽ و ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻃﺒﻘ ﻪ اﺷ ﺮاف در ﻧﻘ ﺎﻃﯽ‬
‫ﮐ ﻪ زﻣ ﻴﻦ ه ﺎﯼ ﺣﺎﺻ ﻠﺨﻴﺰ و ﻋﻮاﻣ ﻞ ﻃﺒﻴﻌ ﯽ وﻏﻴﺮﻃﺒﻴﻌ ﯽ ﺑﻴﺸ ﺘﺮﯼ‬
‫ﺑﺮاﯼ ﺑﮑﺎرواداﺷﺘﻦ و ﺑﻬﺮﻩ ﮐﺸﯽ ﺑﺮدﮔﺎن وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺳ ﺮﻋﺖ و‬
‫ﻗ ﺪرت ﺑﻴﺸ ﺘﺮﯼ اﻧﺠ ﺎم ﻣ ﯽ ﻳﺎﺑ ﺪ‪ .‬از اﻳ ﻦ روﺳ ﺖ ﮐ ﻪ اوﻟ ﻴﻦ ﻗ ﺪرﺗﻬﺎ و‬
‫دﻳﮑﺘﺎﺗﻮرﯼ هﺎﯼ ﺳﺮﮐﻮﺑﮕﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻤ ﺪن ه ﺎﯼ ﺳ ﻮﻣﺮ‪ ،‬ﺑﺎﺑ ﻞ‪ ،‬اﻳﺮاﻧﻴ ﺎن‪،‬‬
‫ﻣﺼ ﺮﻳﺎن‪ ،‬ﻳﻮﻧﺎﻧﻴ ﺎن و‪...‬هﻤﮕ ﯽ درﺟﻠﮕ ﻪ ه ﺎﯼ ﺣﺎﺻ ﻠﺨﻴﺰ ﮐﻨ ﺎر‬
‫روده ﺎﯼ ﺑ ﺰرگ و ﭘ ﺮ ﺁب ﻣﺎﻧﻨ ﺪ دﺟﻠ ﻪ‪ ،‬ﻓ ﺮات‪ ،‬ﻧﻴ ﻞ و‪ ...‬ﺑﻮﺟ ﻮد ﻣ ﯽ‬
‫ﺁﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻤﺎﻟﯽ و ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺷﺒﻪ ﺟﺰﻳﺮﻩ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺑ ﻪ هﻤ ﻴﻦ‬
‫دﻟﻴ ﻞ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﻧﺰدﻳ ﮏ ﺑ ﻪ دو ه ﺰار ﺳ ﺎل زودﺗ ﺮ از ﻣﻨ ﺎﻃﻖ‬
‫ﺧﺸﮏ و ﺑﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﺮﮐﺰﯼ ﭘ ﺎ ﺑ ﻪ ﻋﺼ ﺮ ﺗﻤ ﺪن و ﻧﻈ ﺎم ﻃﺒﻘ ﺎﺗﯽ ﻣ ﯽ‬
‫ﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻳﮏ ﮐﻼم‪ ،‬ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ﺑ ﺮاﯼ اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر‪ ،‬ﺟﻮاﻣ ﻊ‬
‫اﻧﺴ ﺎﻧﯽ را ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ از درون ﺑﻠﮑ ﻪ در راﺑﻄ ﻪ ﺑ ﺎ ﻳﮑ ﺪﻳﮕﺮ ﻧﻴ ﺰ دﭼ ﺎر‬
‫ﺗﮑﺎﻣ ﻞ ﻧ ﺎﻣﻮزون اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ و اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ و ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﭘﻴﺸ ﺮﻓﺘﻪ و‬
‫ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎدﻩ ﺑﺸﺮﯼ را ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ ﺁورد‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺠﻤﻊ ﺛ ﺮوت در دﺳ ﺖ ﻣ ﺮدان‪ ،‬ﮔ ﺎم ﺑﻌ ﺪى ﺑ ﺮاى‬
‫ﺣﻔﻆ اﻳﻦ ﺛ ﺮوت در ﺗﺒ ﺎر ﭘ ﺪرى ﺿ ﺮورت ﻣ ﯽ ﻳﺎﺑ ﺪ‪ .‬ﺗ ﺎ ﺁﻧﺰﻣ ﺎن ﺑﻨ ﺎﺑﺮ‬
‫ﺳﻨﺖ ﻣﺎدر ﺗﺒﺎراﻧﻪ‪ ،‬داراﺋ ﯽ ﻣ ﺮد آ ﻪ ﭼﻴ ﺰى ﺟ ﺰ اﺑ ﺰار آ ﺎر و وﺳ ﺎﺋﻞ‬
‫ﺷﺨﺼ ﻰ اش ﻧﺒ ﻮد‪ ،‬ﭘ ﺲ از ﻣ ﺮگ ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪان ﺧ ﻮدش‬

‫‪١٠١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﺮﺳ ﺪ‪ ،‬ﭼ ﻮن ﻓﺮزﻧ ﺪان او ﺑ ﻪ زﻧ ﺶ آ ﻪ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮى ﺑ ﻮد ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫داﺷﺘﻨﺪ و اﻳ ﻦ آ ﺎر ﺑﺎﻋ ﺚ اﻧﺘﻘ ﺎل ﺛ ﺮوت او ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮﯼ ﺟ ﺰ ﻗﺒﻴﻠ ﮥ‬
‫ﺧﻮدش ﻣﻰ ﺷﺪ و اﻳﻦ ﺧﻼف ﻗﺎﻧﻮن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺛﺮوت ﻣﺮد ﻧﻪ‬
‫ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان وى ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮاهﺮش آﻪ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد او ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫داﺷﺘﻨﺪ ﻣﻰ رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ اآﻨﻮن آﻪ او ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺻﺎﺣﺐ ﺛ ﺮوت اﺿ ﺎﻓﻰ ﺷ ﺪﻩ‬
‫اﺳﺖ ‪ ،‬ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ اﻳﻦ ﺛ ﺮوت در ﺗﺒ ﺎر ﺧ ﻮدش‪ ،‬ﻳ ﻚ راﻩ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ وﺟ ﻮد‬
‫ﻧ ﺪارد‪ :‬اﻳﻨﻜ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻓﺮزﻧ ﺪ آ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﺑ ﻪ ﻣ ﺎدرﺗﻌﻠﻖ‬
‫داﺷﺖ ﺑﻪ ﺧﻮد وى ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮔﺮدد ﺗﺎ از اﻳﻨﻄﺮﻳﻖ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ را ﺑ ﻪ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑﻴ ﺂورد‪ .‬دراﻳﻨﺼ ﻮرت اﻧﺘﻘ ﺎل ﺛ ﺮوت ﺑ ﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ ‪ -‬آ ﻪ‬
‫ﺣﺎﻻ ﻋﻀﻮ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧ ﻮد وى ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻋﻤﻠ ﻰ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ از ﻧﻈ ﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫وى ﻧﻴﺰ ﺑﻼ ﻣ ﺎﻧﻊ ﻣ ﻰ ﮔﺮدﻳ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ هﻤ ﺎن ﮔ ﺎﻣﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻣ ﺮد ﭘ ﺲ از‬
‫ﺑﺪﺳﺖ ﺁوردن ﺛﺮوت اﺿ ﺎﻓﻰ ﺑ ﺮ ﻣ ﻲ دارد‪ .‬در ﻋ ﻴﻦ ﺣ ﺎل‪ ،‬اﻳ ﻦ اوﻟ ﻴﻦ‬
‫ﮔ ﺎﻣﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ راﻩ را ﺑ ﺮاﯼ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻧﻬ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ ﺧ ﺎﻧﻮادۀ‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻر‪ ،‬ﺑﺎز ﻣﻴﮑﻨﺪ‪.‬‬

‫‪١٠٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻛﺸﻤﻜﺶ ﺑﺮاى ﺗﺼﺎﺣﺐ‬
‫ﻓﺮزﻧﺪ‬

‫در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﻴﺰ‪ ،‬درﺟﺮﻳﺎن ﮔﺬارازﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى ﺑﻪ ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻرى‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ در ﺳﺎﻳﺮ ﻧﻘ ﺎط ﺟﻬ ﺎن در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ دور رخ‬
‫دادﻩ ﺑ ﻮدﻩ‪ ،‬ﻣ ﺮدان ﭘ ﺲ از ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪن ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و ﺗﺠﻤ ﻊ‬
‫ﺛ ﺮوت ﺷﺨﺼ ﻰ در دﺳﺘﺸ ﺎن در ﺻ ﺪد اﻧﺘﻘ ﺎل ﺣ ﻖ ﻓﺮزﻧ ﺪى ﺑﺨ ﻮد ﺑ ﺮ‬
‫ﻣﯽ ﺁﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗ ﺎ ﺁﻧﺰﻣ ﺎن ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﻧﺸ ﺎن دادﻳ ﻢ‪ ،‬ازدواج‬
‫ﺑﺮون هﻤﺴﺮى ﺑﻮد ﻳﻌﻨﻰ رواﺑ ﻂ ﺟﻨﺴ ﯽ دردرون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻤﻨ ﻮع و ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫درﺧ ﺎرج از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺻ ﻮرت ﺑﮕﻴ ﺮد‪ .‬ازاﻳﻨ ﺮو‪ ،‬زن ﺑ ﺎ‬
‫ازدواج ﺑ ﺎ ﻣ ﺮد ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ او ﻧﻤﻴﺮﻓ ﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﻣﻴﻤﺎﻧ ﺪ‬
‫ودرﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ آ ﻪ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد وى ﻣﺘﻮﻟ ﺪ ﺷ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪﻋﻀ ﻮ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ وى ﻣﺤﺴﻮب ﺷﺪﻩ و ﺑ ﻪ ﺧ ﻮد او ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬اآﻨ ﻮن آ ﻪ ﻣ ﺮدان‬
‫ﺻ ﺎﺣﺐ ﺛ ﺮوت ﺷﺨﺼ ﻰ ﺷ ﺪﻩ‪ ،‬در ﺻ ﺪد ﺗﻤﻠ ﻚ ﺑ ﺮ ﻓﺮزﻧ ﺪان ﺑ ﺮ ﻣ ﯽ‬
‫ﺁﻳﻨﺪ‪ ،‬اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪن ﻳ ﻚ دورﻩ آﺸ ﻤﻜﺶ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد‬
‫ﺑﺮ ﺳﺮ ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻴﺸﻮد آﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ هﺎﺋﻰ از اﻳ ﻦ آﺸ ﻤﻜﺶ ه ﺎ هﻨ ﻮز ه ﻢ‬
‫در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺟﺮﻳﺎن داﺷﺖ ‪.‬‬

‫‪١٠٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻳﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﺟ ﺪ ﺧ ﻮ ِد ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﭘ ﺲ از ﺗﻮﻟ ﺪ‪،‬‬
‫ﻋﻤ ﺮو"‪ ،‬و در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ او "ﺑﻨ ﯽ‬
‫ﺳ ﻠﻤﺎ ِﺑﻨ ﺖ َ‬
‫اﺑﺘﺪا در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻧ ﺰد ﻣ ﺎدرش " َ‬
‫ج ﺳﻠﻤﺎ ﺑﺎ هﺎﺷ ﻢ‪،‬‬
‫ﻧﺠﺎر" زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰ آﺮد‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺁن ﺑﻮد ﮐﻪ ازدوا ِ‬
‫ﭘ ﺪر ﻋﺒ ﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﺑﺮاﺳ ﺎس ﻣﻘ ﺮرات ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎرى اﻧﺠ ﺎم ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫وازاﻳﻨ ﺮو ﭘﺪرﺳ ﻠﻤﺎ "ﻋَﻤ ﺮو ﺑ ﻦ زﻳ ِﺪ ﺑ ﻦ ﻟَﺒﻴ ِﺪ ﺧَﺰرَﺟ ﯽ" ‪ ،‬در ﺟﺮﻳ ﺎن‬
‫ازدواج‪ ،‬ﺑ ﺎ داﻣ ﺎد ﺧ ﻮد هﺎﺷ ﻢ ﺷ ﺮط ﮐ ﺮدﻩ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﺳ ﻠﻤﺎ را ﺑﻬﻨﮕ ﺎم‬
‫زاﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﺑﻴﺎورد‪ .‬ﻃﺒﺮﯼ ﻣﯽ ﮔﻮﻳﺪ‪.‬‬
‫"و هﺎﺷ ﻢ ﻓﺮﻳﻔﺘ ﻪ او ﺷ ﺪ و ﺳ ﻠﻤﺎ را از ﭘ ﺪرش ﺧﻮاﺳ ﺘﮕﺎرﯼ ﮐ ﺮد و او را ﺑﺰﻧ ﯽ‬
‫ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﭘﺪر ﺳﻠﻤﺎ ﺷﺮط ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻮﻗﺖ ﺑﺎر ﻧﻬﺎدن ﻣﻴﺎن ﮐﺴﺎن ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪".‬‬

‫‪٢‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻴﮑﻪ ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﺰد ﻣ ﺎدرش‬
‫و در ﻗﺒﻴﻠﮥ او ﻣﻴﻤﺎﻧﺪ‪ .‬و ﭼﻮن در ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرﯼ ﻣ ﺮد و زن ﺟ ﺪا از‬
‫ه ﻢ و هﺮﮐ ﺪام در ﻗﺒﻴﻠ ﮥ ﺧ ﻮد زﻧ ﺪﮔﯽ ﻣﻴﮑ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬از اﻳﻨ ﺮو هﺎﺷ ﻢ‬
‫ﭘﺴﺮش را ﻧﻤﯽ ﺑﻴﻨﺪ و ﻓﻮت ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪا وﻗﺘﯽ ﺑ ﺮادر هﺎﺷ ﻢ‪ ،‬ﻣﻄﻠ ﺐ‪،‬‬
‫ﺷ ﻴﺒَﻪ" ﺑ ﻮدﻩ و ﻧ ﺰد‬
‫از وﺟﻮد ﺑ ﺮادر زادﻩ اش ﻋﺒ ﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﮐ ﻪ ﻧ ﺎﻣﺶ " َ‬
‫ﻣﺎدرش زﻧﺪﮔﯽ ﻣﻴﮑﺮدﻩ ﻣﻄﻠﻊ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ ﻃﺒ ﺮﯼ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﮥ‬
‫ﺑﻨﯽ ﻧﺠﺎر رﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺪون اﻃﻼع ﻣﺎدرش او را ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﻣﻴﺎورد‪.‬‬

‫‪١٠۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬
‫"ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺁرﯼ‪ ،‬اﻳﻦ ﺑﺮادر زادۀ ﺗﻮﺳﺖ و اﮔﺮ ﻣﻴﺨﻮاهﯽ او را ﺑﺒﺮﯼ هﻤﻴﻨ ﺪم ﺑﺒ ﺮ ﮐ ﻪ‬
‫ﻣﺎدرش ﻧﺪاﻧﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﺪاﻧﺪ ﻧﮕﺬارد او را ﺑﺒﺮﯼ و ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﻮ ﺷﻮﻳﻢ‪".‬‬

‫‪٣‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻃﺒﻖ رواﻳﺎت دﻳﮕﺮ‪ ،‬او را ﺑﺎﺻﺮار از ﻣ ﺎدرش ﻣ ﯽ‬
‫ﮔﻴﺮد و ﺑﻪ ﻧﺰد ﺧﻮد ﻣﻴﺒﺮد‪ .‬ﻧﺎم ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﻧﺎﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣ ﺮدم ﺑ ﻪ او‬
‫ﻣﻴﺪهﻨﺪ‪ .‬ﭼﻮن هﻨﮕﺎﻣﻴﮑﻪ ﻣﻄﻠﺐ او را هﻤﺮاﻩ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧ ﻮﻳﺶ ﻣ ﯽ‬
‫ﺁورد ﻣﺮدم ﮐﻪ ﺷﻴﺒﻪ را ﻧﻤﻴﺸﻨﺎﺧﺘﻪ اﻧ ﺪ ﻓﮑ ﺮ ﻣ ﯽ ﮐﻨﻨ ﺪ ﮐ ﻪ وﯼ ﺑ ﺮدۀ )و‬
‫ﻋﺒ ِﺪ( ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ و از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﻧ ﺎم او را ﻋﺒ ﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ‬
‫ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ َ‬
‫ﺑ ﺮدۀ ﻣﻄﻠ ﺐ‪ ،‬ﻣﻴﮕﺬارﻧ ﺪ‪ .‬اﻣ ﺎ ﺑ ﻪ ﻧﻘ ﻞ ازﻃﺒ ﺮى‪ ،‬ﺑﻌﺪاﮐ ﻪ ﻋﺒ ﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ‬
‫ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﻣﻴﺸﻮد‪ ،‬در ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ ﺑﻰ ﻋﺪاﻟﺘﻰ آ ﻪ از ﺟﺎﻧ ﺐ ﻗﺒﻴﻠ ﮥ ﭘ ﺪر ﺑ ﺮ‬
‫او رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻮدش ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﮥ ﻣﺎدرش در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺎز ﻣﻴﮕﺮدد‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ در زﻣﺎن اﺳ ﻼم ﺳ ﻨﺖ ﻣﺎﻧ ﺪن زن در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد و ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫آﻮدآﺎن ﺑﻪ ﻣﺎدر‪ ،‬ﺣﺪ اﻗﻞ در ﺷﻬﺮهﺎ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﺑﻄﻮر ﮐﺎﻣ ﻞ و دﺳ ﺘﮑﻢ ﺑ ﻪ‬
‫ﺻﻮرت ﻳﻚ ﺳ ﻨﺖ ﻏﺎﻟ ﺐ وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ در ﻣ ﻮرد ﺑ ﺎﻻ‬
‫ﻧﻴﺰ هﺎﺷﻢ ﭘﺲ از ازدواج ﺑﺎ ﺳﻠﻤﺎ او را ﺑﺎ ﺧﻮد ﻣﻴﺒﺮد‪ .‬وﻟﻰ ﻣﺘﻌﻬ ﺪ ﻣ ﯽ‬
‫ﺷ ﻮد ﮐ ﻪ ﺑﻬﻨﮕ ﺎم زاﻳﻤ ﺎن او را ﺑ ﺎز ﮔﺮداﻧ ﺪ‪ ،‬و از ﺁن ﭘ ﺲ ﺳ ﻠﻤﺎ ﺑ ﺎ‬
‫ﻓﺮزﻧﺪش در ﻗﺒﻴﻠﮥ ﺧﻮدش زﻧﺪﮔﯽ ﻣﻴﮑﺮدﻩ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮر‬
‫ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ رﺷ ﺪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻرﯼ در ﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب و اﻓ ﺰاﻳﺶ ﻗ ﺪرت‬
‫ن دﺧﺘ ﺮ در ﻗﺒﻴﻠ ﮥ ﺧ ﻮد‪ ،‬درﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫ﯼ ﻣﺎﻧﺪ ِ‬
‫ﻣﺮدان ﺑﺘﺪرﻳﺞ رﺳﻢ ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ِ‬
‫ﺿﺪ ﺧ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺮدن زن ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﮥ ﺷ ﻮهﺮ‪ ،‬ﻋﻘ ﺐ ﻣ ﯽ ﻧﺸ ﻴﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ‪ ،‬در‬

‫‪١٠۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ادﺑﻴ ﺎت ﺁﻧﺰﻣ ﺎن ﻋ ﺮب ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﺎ ﺷ ﺎهﺪ ﻧﺎرﺿ ﺎﻳﺘﻰ ﭘ ﺪران از رﻓ ﺘﻦ‬
‫دﺧﺘﺮاﻧﺸ ﺎن ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ ﭘ ﺲ از ازدواج‪ ،‬و ﺑ ﺎر ﻧﻬ ﺎدن در ﺁﻧﺠ ﺎ‬
‫ﻣﻴﺒﺎﺷﻴﻢ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺷﻌﺮ ﺗﺒﺮﻳﺰى ﻣﻰ ﺧﻮاﻧﻴﻢ ﮐﻪ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ ‪:‬‬
‫ن دﻳﮕﺮاﻧﻨﺪ"‬
‫ن ﻣﺎ ﭘﺴﺮا ِ‬
‫ن دﺧﺘﺮا ِ‬
‫ن ﻣﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﭘﺴﺮا ِ‬
‫ن ﻣﺎ ﭘﺴﺮا ِ‬
‫ن ﭘﺴﺮا ِ‬
‫"ﭘﺴﺮا ِ‬

‫‪٤‬‬

‫ﺑﺎﻳ ﺪ داﻧﺴ ﺖ آ ﻪ در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﭘ ﺮاز ﺗﻨ ﺎﻗﺾ ﻋﺮﺑ ﻰ‪ ،‬اﺳ ﻼم از‬
‫هﻤﺎن‬

‫اﺑﺘﺪا و ﺑﺎ ﻗﺪرت‪ ،‬از ﺳﻨﺖ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ﺗﻌﻠ ﻖ آ ﻮدك ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد‬

‫آﻪ ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﻧﻈﺎم ﻣﺎدر ﺗﺒﺎرى و ﺑﺰﻳﺎن زﻧﺎن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻣﻴﻜﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬هﺪف ﻣﺮد در اﺑﺘﺪا از ﺧﺮﻳ ﺪ زن ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﺗﻤﻠ ﮏ ﮐﻮدﮐ ﺎن وﯼ‬
‫ﺑﻮدﻩ ﺗﺎ ﺗﻤﻠﮏ ﺧﻮد وﯼ‪.‬‬

‫∗‬

‫دﻻﻳ ﻞ زﻳ ﺎدﯼ وﺟ ﻮد دارد ﮐ ﻪ ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫ﻧﻴ ﺰ ﭼﻨ ﻴﻦ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠ ﻪ ﺑﺨ ﺎرﯼ ﻧﻘ ﻞ ﻣ ﯽ ﮐﻨ ﺪ ﮐ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن‬
‫اﻋ ﺮاب رﺳ ﻢ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﮔ ﺎهﯽ ﻣ ﺮد ﺑ ﺮاﯼ ﺁﻧﮑ ﻪ ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﻪ اﻋﺘﻘ ﺎد‬
‫ن ﺧ ﻮد را ﻧ ﺰد‬
‫ﺁﻧﺰﻣﺎن‪ ،‬ﻓﺮزﻧﺪﯼ از ﺗﺨﻢ و ﺗﺮﮐﻪ ﻋﺎﻟﯽ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬ز ِ‬
‫ﻣﺮدﯼ ﮐﻪ ﺑﺰﻋﻢ وﯼ واﺟﺪ ﺧﺼﻮﺻ ﻴﺎت واﻻ ﺑ ﻮدﻩ ﻣ ﯽ ﻓﺮﺳ ﺘﺎدﻩ ﺗ ﺎ از‬

‫∗ ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب زن و ﺳ ﮑﺲ در ﺗ ﺎرﻳﺦ )ﺟﻠ ﺪ ﻳﮑ ﻢ( اﻳ ﻦ روﻧ ﺪ را در ﺟﻮاﻣ ﻊ دﻳﮕ ﺮ ﺑﻄ ﻮر ﻣﻔﺼ ﻞ‬
‫ﺷﺮح دادﻩ و ﺑﮑﻤﮏ ﻣﺪارﮎ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﺿﻴﺢ دادﻩ ام ﮐ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در هﻤ ﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﭘﺪﻳ ﺪﻩ‬
‫ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ زن در ﻣﻴ ﺎن ﺟﻮاﻣ ﻊ اوﻟﻴ ﻪ راﻳ ﺞ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد و ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در اﺑﺘ ﺪا‪ ،‬ﻣﺒﻠ ﻎ‬
‫ﭘﺮداﺧﺘﯽ ﺑﺮاﯼ ﺧﺮﻳﺪ زن ﺑﻪ "ﺑﭽ ﻪ ﺑﻬ ﺎ" ﻣﻌ ﺮوف ﺑ ﻮدﻩ و ﺑﻌ ﺪ ﻧ ﺎم "زن ﺑﻬ ﺎ" را ﺑﺨ ﻮد ﻣ ﯽ ﮔﻴ ﺮد‪.‬‬
‫ﭼﺮا ﮐﻪ ﻗﺼﺪ از ﺧﺮﻳﺪ زن ﺑﻴﺶ از ﺁﻧﮑﻪ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﺧﻮد زن ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﻓﺮزﻧﺪان او ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٠۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫او ﺑﺎردار ﺷﻮد‪ .‬ﻧﺎم اﻳﻦ ﻧﻮع ﻧﮑﺎح و در واﻗ ﻊ ه ﻢ ﺧ ﻮاﺑﮕﯽ "ﻧﮑ ﺎح اُل‬
‫اﺳﺘﺒﺪاء" ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ دﻳﺪﯼ ﻣﺤ ﺪود ﺑ ﻪ اﻋ ﺮاب ﻧﺒ ﻮدﻩ و در‬
‫ﻣﻴ ﺎن هﻨ ﺪﻳﺎن‪ ٥‬و ﺳ ﺎﻳﺮ اﻗ ﻮام ﺑ ﺪوﯼ و ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ ﺟﻬ ﺎن ﻧﻴ ﺰ وﺟ ﻮد‬
‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ∗‪.‬‬
‫در ﻣﻮرد دﻳﮕﺮﯼ وﻗﺘﯽ "اﺑ ﻮ ﺳ ﻠﻴﻤﻪ" ﻣ ﯽ ﺧﻮاه ﺪ زن ﺧ ﻮﻳﺶ‬
‫را هﻤ ﺮاﻩ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﺑﺒ ﺮد‪ ،‬ﻗﺒﻴﻠ ﮥ زن اﺟ ﺎزۀ اﻳﻨﮑ ﺎر را ﻧﻤﻴﺪه ﺪ و‬
‫زن را در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﻧﮕﺎﻩ ﻣﻴ ﺪارد‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬او ﺑ ﻪ ﺷ ﻮهﺮش ﺗﻌﻠ ﻖ دارد‪،‬‬
‫زﻳﺮا ﻃﺒﻖ ﻗﺎﻋﺪﻩ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻرﯼ‪ ،‬ﻣ ﺮد او را از ﻃﺮﻳ ﻖ ﭘﺮداﺧ ﺖ ﻣﻬﺮﻳ ﻪ‬
‫ﺧﺮﻳﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬از اﻳﻨﺮو‪ ،‬او و ﺑﭽﻪ هﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﻣﺮد ﺗﻌﻠﻖ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﺠﺎل‪ ،‬در ﻗﺮارداد ازدواج ﻗﻴﺪ ﺷﺪﻩ ﮐﻪ ﺑﻄﻮر اﺳ ﺘﺜﻨﺎﺋﯽ او‬
‫ﺣﻖ ﺑﺮدن زﻧﺶ ﺑﻪ ﺧﺎرج از ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﺑﺠﺎﯼ دﻳﮕ ﺮ را ﻧ ﺪارد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪،‬‬
‫هﺮ ﭼﻨﺪ ﭘﺪر زن ﻣﻴﺘﻮاﻧ ﺪ ﻣ ﺎﻧﻊ ﻣﺴ ﺎﻓﺮت دﺧﺘ ﺮش ﺑ ﻪ ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﺷ ﻮد وﻟ ﯽ‬
‫ﻗ ﺎدر ﺑ ﻪ اﻳﻨﮑ ﺎر در ﻣ ﻮرد ﻓﺮزﻧ ﺪان او ﻧﻴﺴ ﺖ‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ ﻗﺼ ﺪ واﻗﻌ ﯽ‬
‫ازدواج ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﺑﭽﻪ هﺎ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺧﻮد زن‪.‬‬

‫‪٦‬‬

‫∗در ﻣﻴ ﺎن ﺑﻮﻣﻴ ﺎن "ﺁﮐﺎﻣﺒ ﺎ" درﺁﻓﺮﻳﻘ ﺎﯼ ﺷ ﺮﻗﯽ ﻧﻴ ﺰ دﺧﺘ ﺮﯼ ﮐ ﻪ ﺁﺑﺴ ﺘﻦ ﺑ ﻮدﻩ ﺑﻬﺘ ﺮﻳﻦ زن ﺑ ﺮاﯼ‬
‫ازدواج ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻴﺸﺪﻩ‪.‬‬
‫‪Eliot C., the east African Protectorate, p. 125. In Brifault Robert, "the‬‬
‫‪Mothers", vol. 3, p. 314.‬‬
‫و ﻳﺎ در ﮐﻨﮕﻮ درﻧﻈﺮ ﻗﺒﺎﻳﻞ "ﻣﻮﻧﮓ واﻧﺪﯼ"∗ زﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻼ ﺑﭽﻪ زاﺋﻴﺪﻩ ﺑﻮد ﻗﻴﻤﺘﺶ ﺷﺶ ﺑﺮاﺑﺮ‬
‫دﺧﺘﺮ ﺑﺎﮐﺮﻩ ﺑﻮد‪.‬‬
‫‪H. H. Jonston G. "Grenfell and the Congo", p. 677. In Brifault Robert,‬‬
‫‪"the Mothers", vol. 3, p. 314.‬‬

‫‪١٠٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣ ﺎ ﻣﻴ ﺪاﻧﻴﻢ ﮐ ﻪ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺣﻘ ﻮﻗﯽ اﺳ ﻼم در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد دﻗﻴﻘ ﺎ از‬
‫روﯼ اﻳﻦ ﻣﺮاﺳﻢ و ﺳﻨﻦ ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ و ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ‬
‫ﮐﭙﻴﻪ ﺑﺮدارﯼ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ و هﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺗﺎزﻩ اﯼ را ﺑ ﻪ ﺟ ﺰ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﻗﻮاﻋ ﺪ و‬
‫رﺳ ﻮم ﺿ ﺪ اﻧﺴ ﺎﻧﯽ و ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ﻣﻮﺟ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺮاﯼ ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻋﺮﺑ ﯽ ﺑ ﻪ‬
‫ارﻣﻐﺎن ﻧﻴﺎوردﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر ﮐ ﻪ ﻗ ﺒﻼ اﺷ ﺎرﻩ ﺷ ﺪ ﻣ ﻮارد ﻋﮑ ﺲ ه ﻢ وﺟ ﻮد‬
‫داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬ﻳﻌﻨ ﯽ ﻣ ﻮاردﯼ ﮐ ﻪ در ﺁن ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ازدواج ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ‪،‬‬
‫ﻓﺮزﻧﺪان ﺑﻪ زن و ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﺗﻌﻠﻖ داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ .‬وﻟ ﯽ هﻨﮕ ﺎم ازدواج داﻣ ﺎد‬
‫ﺑ ﺮاﯼ ﺁﻧﮑ ﻪ ﺣ ﻖ ﺗﻤﻠ ﮏ ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ را ﺑﺪﺳ ﺖ ﺁورد‪ ،‬ﺑ ﻪ ﭘ ﺪر ﻋ ﺮوس‬
‫اﻇﻬﺎرﻣﻴ ﺪارد ﮐ ﻪ ﺣﺎﺿ ﺮ اﺳ ﺖ ﺑ ﺮاﯼ ﺑﺪﺳ ﺖ ﺁوردن اﻳ ﻦ ﺣ ﻖ ﮐ ﻪ‬
‫ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻧﺎم ﭘﺪر و ﻋﻤﻮهﺎﻳﺶ ﻧ ﺎم ﮔ ﺬارﯼ ﮐﻨ ﺪ "اﻣﻼﮐ ﯽ‬
‫را در "ﮐِﻨ ﺪَﻩ" ﺑ ﻪ ﻧ ﺎم ﻋ ﺮوس ﮐﻨ ﺪ و ه ﻴﭻ ﺗﻘﺎﺿ ﺎﺋﯽ را ﮐ ﻪ او در‬
‫ﻃﺮﻓﺪارﯼ از ﻗﺒﻴﻠﻪ اش ﺑﻨﻤﺎﻳﺪ رد ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪".‬‬

‫‪٧‬‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻣﺸ ﻜﻞ در اﻳ ﻦ ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى‬
‫ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان ﻃﺒ ﻖ ﻗﻮاﻋ ﺪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ازدواج ﻣﻴﻜ ﺮدﻩ‬
‫اﻧﺪ‪ ،‬و زن از ﻗﺒﻴﻠﻪ اى آﻪ هﺮ ﭼﻨﺪ ﺁﻧﻬﺎ هﻢ دﻳﮕﺮ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‬
‫وﻟﻰ هﻨﻮز ﺑﻨﺎ ﺑﺮ رﺳﻢ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧﻪ دﺧﺘﺮاﻧﺸﺎن را ﺷﻮهﺮ ﻣﻴﺪادﻩ اﻧﺪـ‬
‫اﻳﻨﻬﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اى در ﺣ ﺎل ﮔ ﺬار ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬واز هﻤ ﻴﻦ رو‪ ،‬هﻨﮕ ﺎم ﻇﻬ ﻮر‬
‫اﺳ ﻼم ﻗﻮاﻋ ﺪ و ﺳ ﻨﺘﻬﺎى ﭘ ﺪر ﺳ ﺎﻻراﻧﻪ و ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ه ﺮ دو وﺟ ﻮد‬

‫‪١٠٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫داﺷﺘﻪ و ﺑﺎ هﻢ در آﺸﻤﻜﺶ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﻘﺶ اﺳﻼم در اﻳﻦ ﻣﻴ ﺎن )ﺑﺠ ﺰ‬
‫در ﻣﻮارد اﺳﺘﺜﻨﺎﺋﻰ( ﺗﻨﻬﺎ دﻧﺒﺎﻟﻪ روى از ﻗﻮاﻋﺪ ﻣﺮد ﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ﻣﻮﺟ ﻮد‬
‫ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻳ ﻚ ﻓ ﺮد ﻋ ﺎﻣﻰ و ﺑ ﻰ ﺳ ﻮاد‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺳﻄﺢ ﺷﻌﻮر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اش ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻪ ﻓﺮاﺗ ﺮ‬
‫از ﻗﻮاﻋ ﺪ ورﺳ ﻮم زﻣ ﺎن ﺧ ﻮد ﺑ ﻮدﻩ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬اواﺳﺎﺳ ﺎ ﻧ ﻪ ﻓ ﺮد داﻧﺸ ﻤﻨﺪ‬
‫وﻣﺘﻔﻜﺮى ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺧﻼﻗﻴﺖ ﻓﻜﺮى‪ .‬در هﺮ ﺟ ﺎ ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ‬
‫ﺑﻌ ﺪا‪ -‬هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺐ ﻗ ﺪرت ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ ،‬دﺳ ﺖ ﺑ ﻪ وﺿ ﻊ ﺑﻌﻀ ﻰ‬
‫ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺗﺎزﻩ ﻣﻴﺰﻧﺪ‪ ،‬ﻳﺎ اﻳﻨﻜ ﺎر را ﺑ ﻪ ﭘﻴ ﺮوى از ﻏﺮاﻳ ﺰ ﺟﻨﺴ ﻰ و ﻣﻨ ﺎﻓﻊ‬
‫ﻓﺮﺻﺖ ﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺷﺨﺼﻰ‪ -‬ﺳﻴﺎﺳﻰ ﺧ ﻮد و در ﺟﻬ ﺖ ﺗﻮﺟﻴ ﻪ ﻧﺘ ﺎﻳﺞ ﻏﻴ ﺮ‬
‫ﻣﺮﺳﻮم و ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺁﻧﻬﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ده ﺪ و ﻳ ﺎ ﺁﻧﻜ ﻪ ﻳ ﻚ رﺳ ﻢ ﻣ ﺮد‬
‫ﺳﺎﻻراﻧﻪ را ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻗﺴﻤﺖ هﺎﺋﯽ از ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺟ ﺎرﯼ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪،‬‬
‫ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﻻزم اﻻﺟﺮا و ﺳﺮاﺳﺮى ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل ‪ ،‬ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑﺮاى ﺗﻤﻠﻚ ﻣﺮد ﺑﺮ ﻓﺮزﻧﺪان زن‪ ،‬ﭼﻴ ﺰى‬
‫ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻣ ﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒ ﻞ درﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﺁﻏ ﺎز و هﻨ ﻮز ه ﻢ اداﻣ ﻪ‬
‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺮاﺣ ﻞ ﻧﻬ ﺎﺋﻰ ﺧ ﻮد را ﻃ ﻰ ﻣىﻜ ﺮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺑ ﺎ‬
‫اﻳﻨﺤﺎل‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ اﺳﻼم ﻧﻘﺶ ﺧﻮد را در ﺑ ﻪ ﭘﺎﻳ ﺎن رﺳ ﺎﻧﺪن‬
‫اﻳﻦ ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑﻨﻔﻊ ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳﺎﻻرﯼ‪ ،‬و ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺣ ﻖ ﭘ ﺪرى ﺑ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻗ ﺎﻧﻮن‬
‫ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﻴﺮوى ﺷﻤﺸﻴﺮ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﭘﺲ از رﺳﻴﺪن ﺑ ﻪ ﻗ ﺪرت اﺳ ﺖ‬
‫ﮐﻪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ اﻳﻔﺎ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪١٠٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣﺎ اﻳﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮ را در ﻣﻴﺎن ﻗ ﻮم ﻳﻬ ﻮد ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬در ﻣ ﺪارﮎ ﻣ ﺬهﺐ‬
‫ﻳﻬﻮد ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻮاﻓﻖ و ﺣﺎﻣﯽ ﺁن ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﻣ ﯽ ﺑﻴﻨ ﻴﻢ‪ ،‬و ﺑﻨﻈ ﺮ ﻣ ﯽ‬
‫رﺳ ﺪ ﮐ ﻪ ﺁﻏ ﺎز اﻳ ﻦ ﺗﺤ ﻮل در ﻣﻴ ﺎن ﻳﻬﻮدﻳ ﺎن ﺑ ﻪ دوران ﻗﺒ ﻞ از ﻓ ﺘﺢ‬
‫آﻨﻌﺎن ﺑﺎز ﻣﻴﮕﺮدد‪.‬‬

‫ﻗﺎﻧﻮن ﻋﺪه در اﺳﻼم‬

‫اﺳﻼم ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺣﻖ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺑﺮ ﻓﺮزﻧﺪ را از ﻣﺎدر ﺑﻪ ﭘﺪر ﻣﻨﺘﻘ ﻞ‬
‫ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻬﺎﻳ ﺖ دﻗ ﺖ را ﻧﻴ ﺰ ﺑﺨ ﺮج ﻣ ﻲ ده ﺪ ﺗ ﺎ‬
‫ﻣﺒ ﺎدا‪ ،‬ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﺟ ﺪاﺋﻰ زن از ﻣ ﺮد‪ ،‬زن ﻧﻄﻔ ﻪ ﻣ ﺮد را ﮐ ﻪ در ﺣﮑ ﻢ‬
‫اﻣﻮال وﯼ ﺑﺤﺴﺎب ﻣﯽ ﺁﻣﺪﻩ‪ ،‬ﺑﺎ ﺧ ﻮد ﺑ ﺮدﻩ و ﺣﺎﺻ ﻞ ﺁﻧ ﺮا در اﺧﺘﻴ ﺎر‬
‫ﻓ ﺮد دﻳﮕ ﺮى ﺑﮕ ﺬارد و ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﻣ ﺮد را از ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺑ ﺮ ﻓﺮزﻧ ﺪ‬
‫ﺧﻮد ﻣﺤﺮوم ﺳﺎزد ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ آ ﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺣﺘ ﯽ در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﻧﻴﺰ وﻗﺘﻰ آ ﻪ ﻣ ﺮدى زﻧ ﻰ را از ﻃﺮﻳ ﻖ ﭘﺮداﺧ ﺖ ﻣﻬﺮﻳ ﻪ ﻣ ﻰ ﺧﺮﻳ ﺪﻩ‪،‬‬
‫اﮔﺮ زن ﻗﺒﻞ از وﺿﻊ ﺣﻤﻞ ﻧﻮزاد از او ﺟ ﺪا ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ ﻧﻄﻔ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﻣ ﺮد ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺷ ﺎهﺪ اﻳ ﻦ ﻣ ﺪﻋﺎ ﻣ ﻮردى اﺳ ﺖ ﺑ ﻪ ﻧﻘ ﻞ از‬
‫"ﻣﻴ ﺪاﻧﻰ" آ ﻪ در ﺁن ﻣ ﺮدى ﺑ ﺎ ﻣ ﺮد دﻳﮕ ﺮى ﻗ ﺮارداد ﻣﻴﺒﻨ ﺪد آ ﻪ زن‬
‫ﻄﱠﻠﻘ ﻪ اش را آ ﻪ ﺑ ﺎردار ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ در ازاء ﻣﺒﻠﻐ ﻰ ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﺑﺒ ﺮد‪،‬‬
‫ُﻣ َ‬
‫ﭼ ﻮن ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ زن ﻃ ﻼق ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و دﻳﮕ ﺮ ﺑ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ ﺳ ﺎﺑﻘﺶ ﺗﻌﻠ ﻖ‬

‫‪١١٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ‪ ،‬وﻟ ﻰ آ ﻮدآﻰ آ ﻪ در ﺷ ﻜﻤﺶ ﺑ ﻮدﻩ از ﺁن وى )ﺷ ﻮهﺮ ﺳ ﺎﺑﻖ(‬
‫ﺗﻠﻘﻰ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٨‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در اﻳﻨﺠ ﺎ ه ﻢ دوﺑ ﺎرﻩ اﺳ ﻼم در ﻣﻘﺎﺑ ﻞ دو رﺳ ﻢ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد در زﻣﺎﻧﻪ ﺧﻮد ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﻳﻜ ﻰ اﻳ ﻦ رﺳ ﻢ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ‬
‫آﻪ اﮔﺮ زن از ﻣﺮد ﺟﺪا ﻣﻰ ﺷﺪﻩ‪ ،‬ﻧﻄﻔﻪ را ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﻣﻴﺒ ﺮدﻩ اﺳ ﺖ‪،‬‬
‫ﭼﺮا آﻪ اﺳﺎﺳﺎ ﻧﻄﻔﻪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﭽﻪ‪ ،‬ﺑ ﻪ زن و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ وى ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺘﻪ‬
‫ﮎ ﺣﺎﺻ ﻞ از‬
‫اﺳﺖ و دﻳﮕﺮﯼ رﺳﻢ ﭘﺪرﺗﺒﺎراﻧﻪ ﮐ ﻪ در ﺁن ﻧﻄﻔ ﻪ و ﮐ ﻮد ِ‬
‫ﺁن‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺮد و ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻠ ﺖ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﻳ ﻚ ﻧﻈ ﺎم ﻃﺒﻴﻌ ﻰ‬
‫ﺑ ﻮدﻩ و از ﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ آ ﻮدك از رﺣ ﻢ زن ﺑﻴ ﺮون ﻣ ﻰ ﺁﻣ ﺪﻩ ﻟ ﺬا ﺑﻄ ﻮر‬
‫ﻃﺒﻴﻌ ﻰ ﻋﻘﻴ ﺪﻩ ﺑ ﺮ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺧ ﻮد وى ﺗﻌﻠ ﻖ دارد‪.‬‬
‫ﺑﺨﺼﻮص آﻪ در دوران ﻣﺎﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑﺮاى ﻣ ﺪت ه ﺎﯼ ﻣﺪﻳ ﺪ‬
‫ﻧﻤﻰ داﻧﺴﺘﻨﺪ آﻪ زن دراﺛﺮ ه ﻢ ﺧ ﻮاﺑﮕﻰ ﺑ ﺎ ﻣ ﺮد اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺎردار ﻣ ﻰ‬
‫ﺷ ﻮد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬زن را ﻳﮕﺎﻧ ﻪ ﺧ ﺎﻟﻖ آ ﻮدك داﻧﺴ ﺘﻪ و ﺁﻧ ﺮا ﻣﺘﻌﻠ ﻖ ﺑ ﻪ‬
‫آﺴﻰ ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ آﻪ ﮐﻮدﮎ از رﺣﻢ او ﺧﺎرج ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‬
‫‪ ،‬اﮔﺮ زن ﺑﺎ ﻣﺮدان ﻣﺨﺘﻠ ﻒ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﮔﻮﻧ ﺎﮔﻮن راﺑﻄ ﻪ ﻣﻴﺪاﺷ ﺖ‪ ،‬اﻳ ﻦ‬
‫رواﺑ ﻂ در ﺳﺮﻧﻮﺷ ﺖ آ ﻮدك و اﻳ ﻦ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﭼ ﻪ آﺴ ﻰ ﺗﻌﻠ ﻖ ﻣﻴﺪاﺷ ﺖ‬
‫ﺧﻠﻠﻰ اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻴﻜﺮد‪.‬‬
‫ى راﻳ ﺞ در زﻣ ﺎن اﺳ ﻼم‪،‬‬
‫وﻟ ﻰ اآﻨ ﻮن در ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ِ‬
‫ك زﻧ ﻰ آ ﻪ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ و ﭘﺮداﺧ ﺖ ﻣﻬﺮﻳ ﻪ ﺑ ﻪ ﻋﻘ ﺪ ﻣ ﺮد در‬
‫آ ﻮد ِ‬

‫‪١١١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻬﻤﺮاﻩ ﺧﻮ ِد زن‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺮد ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺖ ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻧﻘ ﺶ زن‬
‫در دوران ﺑﺎردارى‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﻳﻮﻧﺎﻧﻴﺎن ﻣﺮد ﺳ ﺎﻻر ﻣ ﻰ ﭘﻨﺪاﺷ ﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫ﺗﻨﻬ ﺎ ﻧﮕﻬ ﺪارﯼ از ﻧﻄﻔ ﻪ در رﺣ ﻢ ﺧ ﻮد ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻧﻄﻔ ﻪ اﻳﻜ ﻪ از ﻧﻈ ﺮ ﺁﻧ ﺎن‬
‫ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺖ ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬زن ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﺟ ﺪاﺋﻰ‬
‫اﻳﻦ ﻧﻄﻔﻪ را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺒﺮد‪.‬‬
‫هﺪف از ﻗﺎﻧﻮن اﺳﻼﻣﻰ ﻋﺪﻩ‪ -‬آﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﺁن زن ﭘﺲ از ﺟ ﺪاﺋﻰ‬
‫ﻳﺎ ﻣ ﺮگ ﺷ ﻮهﺮش ﺑ ﺮاى ﻣ ﺪت ﻣﻌﻴﻨ ﻰ )‪ ٣‬ﻣ ﺎﻩ( ﺣ ﻖ ازدواج ﺑ ﺎ ﻣ ﺮد‬
‫دﻳﮕ ﺮ را ﻧﺪاﺷ ﺖ‪ ،‬ﺗﻀ ﻤﻴﻦ ﺣ ﻖ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣ ﺮد ﺑ ﺮ آ ﻮدآﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ زن‬
‫ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﺟ ﺪاﺋﻰ از ﻣ ﺮد اﺣﺘﻤ ﺎﻻ در ﺷ ﻜﻢ ﺧ ﻮد داﺷ ﺖ و ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ‬
‫ﻣﻴﺒﺎﻳﺴﺖ ﺑﺮاى ﻣﺪﺗﻰ ﺻﺒﺮ ﻣ ﻰ آ ﺮد ﺗ ﺎ اﻳ ﻦ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﮐ ﻪ اﮔ ﺮ ﺟﻨﻴﻨ ﻰ از‬
‫ﺷ ﻮهﺮ ﺳ ﺎﺑﻘﺶ در ﺧ ﻮد داﺷ ﺖ روﺷ ﻦ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪ‪ ،‬ﺗ ﺎ ﻣﺒ ﺎدا ﺟﻨ ﻴﻦ ﮐ ﺲ‬
‫دﻳﮕﺮﯼ را "ﺑﻪ ﻧﺎﺣﻖ" ﺑﺮاى ﺷﻮهﺮ ﺟﺪﻳﺪش ﻧﺒﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺗﺎ وﺿﻊ ﺣﻤ ﻞ‬
‫ﺁن ﺻﺒﺮ آﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺁﻧﺮا ﺗﺤﻮﻳﻞ ﺻﺎﺣﺐ اﺻﻠﻰ اش دهﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن ﻋﺪﻩ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺣﻘ ﻮﻗﻰ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ اى ﺑ ﻮد آ ﻪ‬
‫ﺣ ﻖ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣ ﺮد ﺑ ﺮ ﻓﺮزﻧ ﺪان و زن را آﺎﻣ ﻞ ﻣﻴﻜ ﺮد و ﺑ ﺮ ﺣ ﻖ‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧﻪ زن ﺑﺮ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﺑﻄﻮر آﺎﻣﻞ ﻗﻠﻢ ﺑﻄ ﻼن ﻣ ﻰ آﺸ ﻴﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫ﻗ ﺎﻧﻮن ﻧﺸ ﺎن دﻳﮕ ﺮى ﺑ ﻮد ﺑﺮاﻳﻨﻜ ﻪ در ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﻣﻴ ﺎن ﻧﻈﺎﻣﻬ ﺎى‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى و ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن اﺳ ﻼم در ﺟﺒﻬ ﻪ دوم ﻗ ﺮار‬
‫داﺷ ﺖ و در ﺟﻬ ﺖ ﻣﺤ ﺮوم ﻧﻤ ﻮدن زن از ﺣﻘ ﻮق ﺣﻘ ﻪ ﺧ ﻮد آ ﻪ در‬
‫اﻳﻨﺠﺎ ﺣﻖ وى ﺑﺮ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﺑﻮد ﻋﻤﻞ ﻣﻰ آﺮد‪.‬‬

‫‪١١٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ازدواج‬
‫و ﺗﻤﻠﻚ ﺑﺮ زن‬

‫ن ﻣﺮدﺳﺎﻻر‪ ،‬ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم‪ ،‬دو ﻧﻮع‬
‫ﺑﻄﻮر آﻠﻰ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎ ِ‬
‫ازدواج وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﻳﻜﻰ از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﻴﺮ آﺮدن زن و دﻳﮕﺮى‬
‫از ﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ ﺁن‪.‬‬
‫‪ -1‬اﺳﻴﺮ ﻛﺮدن زن‬

‫اﺳﺎرت زن از ﻃﺮﻳﻖ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ اﻧﺠ ﺎم ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ‬
‫‪ ،‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ ﺑﻨ ﺎﺑﺮ رﺳ ﻢ ﺁﻧﺰﻣ ﺎن‪ ،‬ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻋ ﺮب در‬
‫ﺟﻨﮕﻬ ﺎى ﺑ ﺎ ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ‪ ،‬زﻧ ﺎن و آﻮدآ ﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺷﻜﺴ ﺖ ﺧ ﻮردﻩ را ﺑ ﻪ‬
‫اﺳﺎرت ﻣﻴﮕﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺁﻧﺎﻧﺮا ﺑﻌﻨﻮان ﺑﺮدﻩ در ﺑﺎزار ﻣﻜﻪ و ﺳﺎﻳﺮ ﻧﻘ ﺎط ﺑ ﻪ‬
‫ﻓ ﺮوش ﻣ ﻰ رﺳ ﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬در ﺿ ﻤﻦ از ﻣﻴ ﺎن هﻤ ﻴﻦ زﻧ ﺎن اﺳ ﻴﺮ ﺑ ﻮد آ ﻪ‬
‫ﺑ ﺮاى ﺧ ﻮد زن اﻧﺘﺨ ﺎب ﻧﻤ ﻮدﻩ و ﻳ ﺎ اﮔ ﺮ زن داﺷ ﺘﻨﺪ ﺁﻧﻬ ﺎ را ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫ﮐﻨﻴ ﺰ‪ ،‬ﺑ ﺮاى آ ﺎر در ﺧﺎﻧ ﻪ و ﻟ ﺬت ﺟ ﻮﺋﻰ ﺟﻨﺴ ﻰ‪ ،‬ﺑ ﺮاى ﺧ ﻮد ﻧﮕ ﻪ‬
‫ﻣﻴﺪاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪١١٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻦ ﻋ ﺮب‪ ،‬ﻋ ﻼوﻩ ﺑ ﺮ‬
‫ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑ ﻮد آ ﻪ در ﺧﺎﻧ ﮥ ﻣ ﺮ ِد ﻣ ﺘﻤﻜ ِ‬
‫هﻤﺴﺮ‪ ،‬هﻤﻮارﻩ ﻳﻚ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ آﻨﻴﺰ ﻧﻴ ﺰ وﺟ ﻮد داﺷ ﺖ آ ﻪ ﻋ ﻼوﻩ ﺑ ﺮ آ ﺎر‬
‫ﺑ ﻪ ﻧﻴﺎزه ﺎى ﺟﻨﺴ ﻰ وى ﻧﻴ ﺰ ﭘﺎﺳ ﺦ ﻣﻴﺪادﻧ ﺪ‪ .‬ﺁﻧ ﺎن آ ﻪ ﺑﻜ ﺎر ﺧﺮﻳ ﺪ و‬
‫ﻓﺮوش ﺑﺮدﻩ اﺷﺘﻐﺎل داﺷ ﺘﻨﺪ و ﻳ ﺎ اﻓ ﺮاد ﻣ ﺘﻤﻜﻦ داﺋﻤ ﺎ ﺑ ﺎ ﺧﺮﻳ ﺪ آﻨﻴ ﺰان‬
‫ﺟﺪﻳﺪ وزﻳﺒﺎ‪ ،‬آﻨﻴﺰان ﻗﺪﻳﻤﻰ را ﻓﺮوﺧﺘﻪ وآﻨﻴ ﺰان ﺟﺪﻳ ﺪ را ﺟ ﺎي ﮔ ﺰﻳﻦ‬
‫ﻗ ﺪﻳﻤﻰ ه ﺎ ﻣﻴﻜﺮدﻧ ﺪ و ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ داﺋﻤ ﺎ ﻣﻨ ﺎﺑﻊ ﻟ ﺬت ﺟ ﻮﺋﻰ ﺧ ﻮد را‬
‫ﺗﺠﺪﻳﺪ و ﻧﻮ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫در ﺁﻧﺰﻣﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋ ﺮب‪ ،‬در ﺟﻨﮕﻬ ﺎﺋﻰ آ ﻪ ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﻮد داﺷ ﺘﻨﺪ‬
‫اﺳ ﻴﺮان ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺷﻜﺴ ﺖ ﺧ ﻮردﻩ را در ﺑ ﺎزار ﻣﻜ ﻪ آ ﻪ در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﺧﺮﻳ ﺪ و ﻓ ﺮوش ﺑ ﺮدﻩ در ﺁن ﭘ ﺮ روﻧ ﻖ ﺑ ﻮد ﺑ ﻪ ﻓ ﺮوش ﻣ ﻰ رﺳ ﺎﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﮔ ﺮﻓﺘﻦ اﺳ ﻴﺮ در ﺟﻨﮕﻬ ﺎ و اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ از زﻧ ﺎن اﺳ ﻴﺮ ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫هﻤﺴﺮ ﻳﺎ آﻨﻴﺰ ﺑﻪ ﻳﻚ اﻣﺮ راﻳﺞ در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم ﺗﺒ ﺪﻳﻞ‬
‫ﺷﺪﻩ ﺑﻮد و هﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺗﺎزﻩ اى ﻧﺒﻮد‪.‬‬
‫در واﻗﻊ ‪ ،‬ﺑﺎ از ﻣﻴﺎن رﻓﺘﻦ ﻧﻈﺎم ﻣﺎدر ﺗﺒﺎرى در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و‬
‫ﻓﺮودﺳﺖ ﺷ ﺪن زﻧ ﺎن ‪ ،‬ﺧﺮﻳ ﺪ و ﻓ ﺮوش زﻧ ﺎن از ﻃﺮﻳ ﻖ اﺳ ﻴﺮ آ ﺮدن‬
‫ﺁﻧﺎن ﺑﻪ ﻳﻜ ﻰ از ﻣﻨ ﺎﺑﻊ درﺁﻣ ﺪ ﻣ ﺮدان و ﻟ ﺬت ﺟ ﻮﺋﻰ ه ﺎى ﺟﻨﺴ ﻰ ﺁﻧ ﺎن‬
‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﮔﺸﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬آﻠﻤﻪ "ﻣﻠﻜﻪ" آﻪ از رﻳﺸﻪ ﻣﻤﻠﻮك ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺮدﻩ ﻣ ﻰ ﺁﻣ ﺪ‬
‫ﺧ ﻮد ﻧﺸ ﺎﻧﻰ از ﺳ ﺎﺑﻘﻪ ﻃ ﻮﻻﻧﻰ اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر‬
‫ﻋﺮب ﺑﻮد ‪.‬‬

‫‪١١۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣﺤﻤﺪ و اﻃﺮاﻓﻴﺎن او ﻧﻴﺰ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از اﻳﻦ ﺳ ﻨﺖ زﺷ ﺖ و آﺜﻴ ﻒ‬
‫ﻰ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ آ ﻪ در‬
‫ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرﻧﻪ در ﺑﺮاﺑ ﺮ ازدواج ﺁزاد و اﻧﺴ ﺎﻧ ِ‬
‫زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ هﻨ ﻮز ه ﻢ راﻳ ﺞ ﺑ ﻮد‪ ،‬دﻓ ﺎع ﻣﻴﻜﺮدﻧ ﺪ ﺑﻠﻜ ﻪ ﺧ ﻮد ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺎ‬
‫ﺣﺮص و وﻟﻌ ﻰ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ از دﻳﮕ ﺮان در ﺁن ﺷ ﺮآﺖ ﻣ ﻰ ﺟﺴ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺗ ﺎرﻳﺦ‬
‫ﺟﻨﮕﻬ ﺎى اﺳ ﻼم آ ﻪ ﻣ ﺎ ﺑﻌ ﺪا ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣ ﻰ ﭘ ﺮدازﻳﻢ و ﺳ ﻮرﻩ ه ﺎى ﺧ ﻮ ِد‬
‫ﻦ اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ اﻧﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺁﻳﻪ هﺎﯼ زﻳﺮ‪:‬‬
‫ﻗﺮﺁن ﮔﻮﻳﺎى روﺷ ِ‬
‫"ﺧﺪا ﺑﻪ ﺷﻤﺎ)ﻟﺸﮑﺮﻳﺎن اﺳﻼم( وﻋﺪﻩ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺑﺴﻴﺎر داد‪"...‬‬

‫‪٩‬‬

‫"و ﻧﻜﺎح زﻧﺎن ﻣﺤﺼﻨﻪ )ﺷﻮهﺮدار( ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﺣ ﺮام ﺷ ﺪ ﻣﮕ ﺮ ﺁن زﻧ ﺎن آ ﻪ )در‬
‫ﺟﻨﮕﻬﺎى آﻔﺎر ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﺧﺪا( ﻣﺘﺼﺮف و ﻣﺎﻟﻚ ﺷﺪﻩ اﻳﺪ‪".....‬‬

‫‪١٠‬‬

‫" آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻧﺪام ﺧﻮد را از ﺷ ﻬﻮﺗﺮاﻧﻰ ﻧﮕ ﺎﻩ ﻣ ﻰ دارﻧ ﺪ ﻣﮕ ﺮ ﺑ ﺮ زﻧ ﺎن ﺣ ﻼل و‬
‫آﻨﻴﺰان ﻣﻠﻜﻰ ﺧﻮﻳﺶ آﻪ از ِاﻋﻤ ﺎل ﺷ ﻬﻮت ﺑ ﺎ ﺁﻧﻬ ﺎ ه ﻴﭻ ﻣﻼﻣ ﺖ ﻧﺪارﻧ ﺪ و ه ﺮ آ ﻪ‬
‫ﻏﻴﺮ از اﻳﻦ آﻨﺪ )و ﺑﻪ ﻧﺎروا ﺷﻬﻮت راﻧﺪ( ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺘﻌﺪى و ﺳﺘﻤﻜﺎر اﺳﺖ‪".‬‬

‫‪١١‬‬

‫ﺧﻮد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻨﺎ ﺑ ﻪ ﻧﻘ ﻞ ﻃﺒ ﺮى "ﭘ ﺎﻧﺰدﻩ زن ﮔﺮﻓ ﺖ آ ﻪ ﺳ ﻴﺰدﻩ‬
‫زن را ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮد و ﻳ ﺎزدﻩ زن را ه ﻢ ﺑ ﺎ ه ﻢ داﺷ ﺖ و ﻧ ﻪ زن داﺷ ﺖ‬
‫آﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻨﺪ"‪ ،‬و ﺗﻌﺪادى هﻢ ﻣﻌﺸﻮﻗﻪ آﻨﻴﺰ داﺷﺖ ‪.‬‬

‫‪١٢‬‬

‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷ ﺖ ﮐ ﻪ اﻳ ﻦ رﺳ ﻢ ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرﯼ‬
‫ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل‪ ،‬هﻨ ﻮز ﻗﺒ ﺎﻳﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫"رﺑﻴﻌﺔ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ" ﺑﻮدﻧﺪ ﮐ ﻪ هﺮﮔ ﺰ اﺳ ﻴﺮ ﻧﻤﻴﮑﺮدﻧ ﺪ ﮐ ﻪ ﻣ ﺎ در ﺑ ﺎﻻ ﺑ ﻪ‬

‫‪١١۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺁن اﺷﺎرﻩ ﮐﺮدﻳﻢ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻣﺤﻤ ﺪ و اﺳ ﻼم در ﺑﺮاﺑ ﺮ دو‬
‫رﺳﻢ ﺑﮑﻠ ﯽ ﻣﺘﻀ ﺎد در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﻃﺒ ﻖ ﻣﻌﻤ ﻮل‬
‫رﺳﻢ زﺷﺖ و ﻏﻴﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﻴﺮ ﮐ ﺮدن زﻧ ﺎن و ﺗﺠ ﺎوز ﺑ ﻪ ﺁﻧ ﺎن را در‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ رﺳﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ دﻳﮕﺮ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫و اﻣﺎ رﺳﻢ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺟﻨﮕﻬ ﺎ ﭘ ﺲ از اﺳ ﻴﺮ‬
‫آ ﺮدن زﻧ ﺎن و آﻮآ ﺎن‪ ،‬ﺁﻧ ﺎن را ﺑﺼ ﻒ ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ و ﻣﺤﻤ ﺪ ﭘ ﺲ از‬
‫ﺁﻧﮑ ﻪ زﻳﺒ ﺎﺗﺮﻳﻦ زﻧ ﺎن را ﺑ ﺮاﯼ ﺧ ﻮد اﻧﺘﺨ ﺎب ﻣﻴﮑ ﺮد‪ ،‬ﺑﻘﻴ ﻪ را ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﻣ ﯽ ﻧﻤ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺮاى اﻳ ﻦ ﻣﻨﻈ ﻮر او ﻋﺒ ﺎى ﺧ ﻮد را‪-‬‬
‫هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ رﺳﻢ اﻋ ﺮاب ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ ه ﺮ زﻧ ﻰ آ ﻪ ﻣ ﯽ‬
‫ﭘﺴﻨﺪﻳﺪ ﻣﻰ اﻧﺪاﺧﺖ و او را ﺑﻪ ﭼﺎدر وى ﻣ ﻰ ﺑﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ‪ ،‬ﺁن‬
‫زن ﻧﮕﻮن ﺑﺨﺖ را‪ -‬آﻪ ﺷﻮهﺮش در اﻧﺪك زﻣ ﺎﻧﻰ ﻗﺒ ﻞ ﺑ ﻪ ﻗﺘ ﻞ رﺳ ﻴﺪﻩ‬
‫ﺑ ﻮد و هﻨ ﻮز از ﻏ ﻢ ﺳ ﻮگ او ﺑ ﺪر ﻧﻴﺎﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺮاى ﺗﺠ ﺎوز و ﻟ ﺬت‬
‫ﺟﻮﺋﻰ ﺟﻨﺴﻰ ﺑﻪ ﭼﺎدر ﺧﻮد ﻣﻲ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آ ﻪ اﻳ ﻦ ﻧﻴ ﺰ ﻳﮑ ﯽ از ﺳ ﻨﻦ ﻣﻮﺟ ﻮد در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب ﺑﻮد آﻪ ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ﺁن در ﺟﻨﮕﻬ ﺎ ﻳ ﻚ ﭼﻬ ﺎرم ﻏﻨ ﺎﻳﻢ ﺟﻨﮕ ﻰ‬
‫ﺑﻪ رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻰ رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﻗ ﺎﻧﻮن ﺧﻤ ﺲ ﮐ ﻪ ﺑ ﺮ‬
‫اﺳ ﺎس ﺁن ﻳ ﻚ ﭘ ﻨﺠﻢ ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕ ﻰ ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ زﻧ ﺎن ﺑ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻣﻴﺮﺳ ﻴﺪ‪،‬‬
‫ﭼﻴ ﺰﯼ ﺟ ﺰ ﮐﭙ ﯽ ﺑ ﺮدارﯼ از ﻳﮑ ﯽ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﮥ ﻣﻮﺟ ﻮد‬
‫ﻋﺮب ﻧﺒﻮد‪.‬‬

‫‪١١۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬
‫"و اى ﻣﻮﻣﻨﺎن ﺑﺪاﻧﻴﺪ هﺮ ﭼﻪ ﺑﺸ ﻤﺎ ﻏﻨﻴﻤ ﺖ و ﻓﺎﻳ ﺪﻩ رﺳ ﻴﺪ )زﻳ ﺎد ﻳ ﺎ آ ﻢ( ﺧﻤ ﺲ ﺁن‬
‫ﺧ ﺎص ﺧ ﺪا و رﺳ ﻮل و ﺧﻮﻳﺸ ﺎن او و ﻳﺘﻴﻤ ﺎن وﻓﻘﻴ ﺮان و در راﻩ ﻣﺎﻧ ﺪﮔﺎن اﺳ ﺖ‬
‫‪"...‬‬

‫‪١٣‬‬

‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻌﻤﻮﻟﻰ و ﻏﻴ ﺮ ﻣ ﺘﻤﻜﻦ آ ﻪ از‬
‫ﻃﺮﻳ ﻖ اﻳ ﻦ ﺟﻨﮕﻬ ﺎ ﺻ ﺎﺣﺐ آﻨﻴ ﺰى ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ ،‬وى را در ﺻ ﻮرت‬
‫ﮔﺮوﻳ ﺪن ﺑ ﻪ اﺳ ﻼم ﺑﻌﻨ ﻮان هﻤﺴ ﺮ ﺧ ﻮد اﻧﺘﺨ ﺎب ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ .‬زﻳ ﺮا‬
‫اﺳﺘﻄﺎﻋﺖ ﺗﻬﻴﻪ هﻤﺴﺮ از ﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ را ﻧﺪاﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬وﻟ ﻰ اﻓ ﺮاد ﻣ ﺘﻤﻜﻦ‬
‫ﺗﺮ‪ ،‬اﮔ ﺮ ﻗﺼ ﺪ ازدواج ﺑ ﺎ اﺳ ﺮا را ﻧﺪاﺷ ﺘﻨﺪ‪ ،‬از ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﻌﻨ ﻮان ﻣﻌﺸ ﻮﻗﻪ‬
‫ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻧﻤﻮدﻩ‪ ،‬ﻳﺎ ﺁﻧﻬﺎ را در ﺑﺎزار ﺑﻪ ﻓﺮوش ﻣﻰ رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑ ﺎ ﺁﻧﮑ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺧ ﻮد از دﺳ ﺘﻪ دوم ﺑ ﻮد و ﻣﻀ ﺎف ﺑ ﺮ زﻧ ﺎن‬
‫ﻋﻘ ﺪﯼ از ﺗﺼ ﺎﺣﺐ زﻧ ﺎن اﺳ ﻴﺮ در ﺟﻨ ﮓ ه ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻧﻤ ﯽ ﮔﺬﺷ ﺖ‪ ،‬ﺑ ﺎ‬
‫اﻳﻨﺤ ﺎل از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺁﻳ ﻪ ه ﺎﯼ ﻗ ﺮﺁن‪ ،‬ﺁن دﺳ ﺘﻪ از ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن را ﻧﻴ ﺰ ﮐ ﻪ‬
‫اﺳ ﺘﻄﺎﻋﺖ ﺧﺮﻳ ﺪ زن را ﻧﺪاﺷ ﺘﻨﺪ ﺑ ﻪ ازدواج ﺑ ﺎ زﻧ ﺎن اﺳ ﻴﺮ ﻣﻮﻣﻨ ﻪ‬
‫ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﯽ ﮐﺮد‪.‬‬
‫"و هﺮ آﻪ وﺳﻌﺖ و ﺗﻮاﻧﺎﺋﻰ ﺁن ﻧﺒﺎﺷﺪ آﻪ زﻧﺎن )ﺁزاد( ﭘﺎرﺳﺎى ﺑﺎ اﻳﻤﺎن ﮔﻴ ﺮد ﭘ ﺲ‬
‫آﻨﻴﺰان ﻣﻮﻣﻨﻪ آﻪ ﻣﺎﻟ ﻚ ﺁن ﺷ ﺪﻳﺪ ﺑﺰﻧ ﻰ اﺧﺘﻴ ﺎر آﻨﻴ ﺪ‪ ...‬اﻳ ﻦ ﺣﻜ ﻢ )آﻨﻴ ﺰ را ﺑﺰﻧ ﻰ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻦ( در ﺑﺎرﻩ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺘﺮﺳﺪ ﻣﺒﺎدا ﺑﻪ رﻧﺞ اﻓﺘﺪ )ﻳﻌﻨ ﻰ ﺑﺰﺣﻤ ﺖ ﻋﺰوﺑ ﺖ‬
‫ﻳﺎ زﻧﺎآﺎرى اﻓﺘﺪ( و اﮔﺮ ﺻﺒﺮ آﻨﻴﺪ! ﺗﺎ وﺳﻌﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ زﻧﻰ ﺁزاد ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ )ﺑﺮاى ﻧﻈ ﻢ‬
‫ﺧﺎﻧﻪ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﻤﺎ( ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ و ﺧﺪا ﺑﺨﺸﻨﺪﻩ و ﻣﻬﺮﺑﺎن اﺳﺖ‪"....‬‬

‫‪١٤‬‬

‫‪١١٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﺑﻌﻨﻮان دﻟﻴﻞ دﻳﮕﺮﯼ ﺑ ﺮ ﻋ ﺎﻣﯽ ﺑ ﻮدن وﯼ‪ ،‬او ﻧ ﻪ‬
‫ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺑﺴ ﻴﺎرﯼ ﻣ ﺮدان ﻣﻌﻤ ﻮﻟﯽ و ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻋ ﺮب ﺑ ﺮاى زن‬
‫ﺑﻄﻮرآﻠﻰ هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ارزﺷﻰ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎﺋﻴﻜﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد اﺟﺎزﻩ ﻣﻴ ﺪاد‬
‫ﺗ ﺎ اﻳﻨﭽﻨ ﻴﻦ ﺑ ﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷ ﺖ زﻧ ﺎن اﺳ ﻴﺮ ﺑ ﺎزى ﻧﻤ ﻮدﻩ و ﭘ ﺲ ازﻗﺘ ﻞ‬
‫ﺷﻮهﺮاﻧﺸﺎن ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﺘﺼﺎﺣﺐ ﺧﻮد در ﺁوردﻩ ﻣﻮرد ﻟﺤ ﻮ و ﻟﻌ ﺐ ﺧ ﻮد‬
‫ﻗﺮار دهﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺣﺘ ﻰ ﺑ ﺎ ﻣ ﺮﺟﺢ ﻧﻤ ﻮدن زﻧ ﺎن ﻣﺴ ﻠﻤﺎن ﺑ ﺮ ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﺮاى‬
‫زﻧﺎﺷ ﻮﺋﻰ‪ ،‬ﻳﻜﺒ ﺎر دﻳﮕ ﺮ و ﺑﻄ ﻮر ﺗﺒﻌ ﻴﺾ ﺁﻣﻴ ﺰى‪ ،‬ﺁﻧ ﺎن را در ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫زﻧﺎن دﻳﮕﺮ ﺧﻮار ﻣﻰ آﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺣﻘ ﺎﻳﻖ هﻤﮕ ﻰ ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ آ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ه ﻴﭻ ﺗﺎﻓﺘ ﻪ‬
‫ﺟﺪا ﺑﺎﻓﺘﻪ اى از دﻳﮕﺮان ﻧﺒﻮد‪ .‬درﺁﻧﺰﻣﺎن ﺷ ﺎهﺎن و ﻓﺮﻣﺎﻧ ﺪهﺎن ﺟﻨﺎﻳ ﺖ‬
‫ن اﻣﭙﺮاﻃﻮرى هﺎى اﻳﺮان و رم ﻧﻴﺰ‪ ،‬در ﺣﻤ ﻼت ﺧ ﻮد‬
‫آﺎرواﻟﺒﺘﻪ ﻣﺘﻤﺪ ِ‬
‫ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻦ هﺎى دﻳﮕ ﺮ و آﺸ ﺘﺎر و اﺳ ﻴﺮ آ ﺮدن زﻧ ﺎن و آﻮدآ ﺎن ﺑ ﻰ‬
‫ﮔﻨﺎﻩ ‪ ،‬ﺑﻰ آﻢ و آﺎﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑ ﻪ هﻤ ﻴﻦ اﻋﻤ ﺎل زﺷ ﺖ و ﻏﻴ ﺮ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ دﺳ ﺖ‬
‫ﻣﻴﺰدﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ -2‬ﺧﺮﻳﺪ زن‬

‫ﺷﻜﻞ دﻳﮕﺮ ازدواج ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ ازدواج از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ زن ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻮع ازدواج آﻪ در ﻗﺮﺁن ﻧﻴﺰ ﺑﻜﺮات ﻣ ﻮرد‬
‫اﺷ ﺎرﻩ و ﺗﺎﺋﻴ ﺪ ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ‪ ،‬در آﻨ ﺎر ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ اﺳ ﻴﺮ‬
‫آ ﺮدن زن ‪ ،‬ﻳﻜ ﻰ از اﺷ ﻜﺎل ﻋﻤ ﺪﻩ و راﻳ ﺞ ازدواج در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬

‫‪١١٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﻇﻬ ﻮر اﺳ ﻼم ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﻗ ﺮان در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺷ ﺎهﺪ ﺣﻤﺎﻳ ﺖ اﺳ ﻼم از اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ازدواج و ﻣﺎهﻴ ﺖ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ و‬
‫ﺿﺪ زن ﺁن ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫"و ه ﺮ زﻧ ﻰ ﻏﻴ ﺮ از ﺁﻧﻜ ﻪ ذآ ﺮ ﺷ ﺪ ﺣ ﻼل اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣ ﺎل ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ﻃﺮﻳ ﻖ‬
‫زﻧﺎﺷﻮﺋﻰ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ ")ﺗﺎآﻴﺪ از ﻣﻦ اﺳﺖ(‬

‫‪١٥‬‬

‫"و ه ﺮ آ ﻪ را وﺳ ﻌﺖ و ﺗﻮاﻧ ﺎﺋﻰ ﺁن ﻧﺒﺎﺷ ﺪ آ ﻪ زﻧ ﺎن )ﺁزاد( ﭘﺎرﺳ ﺎى ﺑ ﺎ اﻳﻤ ﺎن‬
‫ﮔﻴﺮد‪) "..‬ﺗﺎآﻴﺪ از ﻣﻦ اﺳﺖ(‬

‫‪١٦‬‬

‫ﺧﺮﻳ ﺪ زن در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن از ﻃﺮﻳ ﻖ ﭘﺮداﺧ ﺖ ﻣﻬﺮﻳ ﻪ اﻧﺠ ﺎم‬
‫ﻣﻴﮕﺮﻓﺖ‪ .‬ﻣﻬﺮﻳﻪ ﻣﺒﻠﻎ و ﻳﺎ ﻣ ﺎﻟﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻣ ﺮد ﺑ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺒﺎن ﻣ ﺬآﺮ زن‬
‫آ ﻪ ﭘ ﺪر ‪ ،‬ﺷ ﻮهﺮ‪ ،‬ﺑ ﺮادران‪ ،‬ﭘﺴ ﺮ ﻋﻤﻮه ﺎ و ﻳ ﺎ ﺳ ﺎﻳﺮ ﺧﻮﻳﺸ ﺎن ﻣ ﺬآﺮ‬
‫وى ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﻰ ﭘﺮداﺧﺖ و در اذاء ﺁن ﺻ ﺎﺣﺐ زن ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬در ﺗﻔﺴ ﻴﺮ‬
‫ﻃﺒﺮى ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ ‪:‬‬
‫"در ﻋﺼﺮ ﺟﺎهﻠﻴﻪ ‪ ،‬وﻗﺘﻰ آﻪ ﭘﺪر ﻳﺎ ﺑﺮادر ﻳﺎ ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﺮدى ﻣﻴﻤﺮد و از ﺧﻮد ﺑﻴﻮﻩ‬
‫اى ﺑﺠﺎ ﻣﻰ ﮔﺬاﺷﺖ ‪ ،‬از وارﺛﻴﻦ ﻣﺘ ﻮﻓﻰ ‪ ،‬اﮔ ﺮ آﺴ ﻰ ﻣﻴﺂﻣ ﺪ و ﻟﺒﺎﺳ ﺶ را ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ‬
‫زن ﻣﻰ اﻧﺪاﺧﺖ ‪ ،‬ﺁﻧﮕﺎﻩ اﻳﻦ ﺣﻖ را ﻣﻰ ﻳﺎﻓﺖ آ ﻪ ﺗﺤ ﺖ ﻣﻬﺮﻳ ﻪ اى آ ﻪ ﻗ ﺒﻼ ﺑ ﺮاى‬
‫زن ﭘﺮداﺧﺖ ﺷﺪﻩ ﺑﺎ او ازدواج آﻨﺪ و ﻳﺎ زن را ﺑﻪ ه ﺮآﺲ دﻳﮕ ﺮى ﺷ ﻮهﺮ دادﻩ و‬
‫ﻣﻬﺮﻳﻪ او را ﺑﮕﻴﺮد‪".‬‬

‫‪١٧‬‬

‫‪١١٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﻬﺮﺣ ﺎل ‪ ،‬ﺁﻧﭽ ﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻣ ﻮرد ﻧﻈ ﺮ ﻣﺎﺳ ﺖ ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ زن‬
‫ﺑﻌﻨﻮان آﺎﻻى ﺧﺮﻳ ﺪارى ﺷ ﺪﻩ ﻧ ﺰد ﺧﻮﻳﺸ ﺎن ﻣ ﺬآﺮ وى ﺑ ﻮد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‬
‫او ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻣ ﻮال دﻳﮕ ﺮ ﺑﺼ ﻮرت ارث از دﺳ ﺘﻰ ﺑ ﻪ دﺳ ﺖ دﻳﮕ ﺮ ﻣﻨﺘﻘ ﻞ‬
‫ﻣﻰ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ ﺑﻮدﻩ آﻪ وارﺛ ﻴﻦ ﺟﺪﻳ ﺪ زن در ﺻ ﻮرﺗﻰ آ ﻪ ﺧ ﻮد‬
‫ﻣﺎﻳ ﻞ ﺑ ﻪ ازدواج ﺑ ﺎ او ﻧﺒﻮدﻧ ﺪ ﺑ ﺎ ﺷ ﻮهﺮ دادن ‪ ،‬و ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻗﻴ ﻖ ﺗ ﺮ‬
‫ﻓﺮوش او ﺑﻪ دﻳﮕ ﺮى‪ ،‬ﺑﻬ ﺎ ﻳ ﺎ ﻣﻬﺮﻳ ﮥ ﻗ ﺒﻼ ﭘﺮداﺧ ﺖ ﺷ ﺪۀ زن را ﺑ ﺮاى‬
‫ﺧﻮد ﺗﺎدﻳﻪ ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آ ﻪ در ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ اﺳ ﺎرت‪ ،‬ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‬
‫زن از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻈ ﺎﻣﻰ ‪ ،‬و در ازدواج ﻣﻌﻤ ﻮﻟﻰ‪ ،‬هﻤ ﻴﻦ اﻣ ﺮ از ﻃﺮﻳ ﻖ‬
‫ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻬﺮﻳﻪ ﺑ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺐ وى اﻧﺠ ﺎم ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺁﻧﭽ ﻪ آ ﻪ در‬
‫هﺮ دو ﻣﻮرد ﺗﻔﺎوﺗﻰ ﻧﻤﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﮕﺎﻩ ﺑﻪ زن ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻚ ﺷﻲء ﻳ ﺎ‬
‫ﻣﺎل ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ دﻳﮕﺮان ﺣﻖ ﺗﺼﺎﺣﺐ وى را داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬اﺳ ﻼم ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺑﻪ زن ﻧﻈﺮى ﺟﺰ اﻳﻦ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣ ﺎ از ﺧ ﻼل ﻳﻜ ﻰ از داﺳ ﺘﺎﻧﻬﺎى ﺗ ﻮرات ﺷ ﺎهﺪ وﺟ ﻮد هﻤ ﻴﻦ‬
‫رﺳﻢ در ﻣﻴ ﺎن ﻳﻬﻮدﻳ ﺎن ﺑﺎﺳ ﺘﺎﻧﻰ ﻧﻴ ﺰ هﺴ ﺘﻴﻢ‪ .‬در آﺘ ﺎب "ﺗﻠﻤ ﻮد" ﺑﻴ ﻮﻩ‬
‫ﺟ ﻮان‪ ،‬از ﻳﻜ ﻰ از اﻗ ﻮام ﺷ ﻮهﺮش ﺑﻨ ﺎم "ﺑ ﻮﻋِﺰ"∗ ﮐ ﻪ ﻣﻴﺨﻮاه ﺪ ﮐ ﻪ‬
‫داﻣ ﻨﺶ را ﺑ ﻪ روﯼ وﯼ ﺑﻴﺎﻧ ﺪازد و او را ﺑ ﻪ ازدواج ﺧ ﻮد در ﺁورد‬

‫‪١٨‬‬

‫ﺑ ﺮاﯼ هﻤ ﻴﻦ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﮐﻠﻤ ﺎﺗﯽ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ "اﻳ ﺬار" و "ﻟﺒ ﺎس" ﮐ ﻪ در زﺑ ﺎن‬
‫∗‪Buez‬‬

‫‪١٢٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻋﺒ ﺮﯼ و ﻋﺮﺑ ﯽ ﻣﻌﻨ ﯽ ﺟﺎﻣ ﻪ را ﻣﻴﺪهﻨ ﺪ ﺑﻤﻌﻨ ﯽ هﻤﺴ ﺮ زن ﻧﻴ ﺰ ﺑﮑ ﺎر‬
‫ﻣﻴﺮوﻧﺪ‪ .‬ﻳ ﺎ ﻣ ﺜﻼ در زﺑ ﺎن ﻋﺒ ﺮﯼ در )‪ (Mal. Ii 6‬ﺑﺠ ﺎﯼ زن او ﻣ ﯽ‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ "ﻟﺒﺎس او"‪ ،‬و در ﻋﺮﺑﯽ رﺳ ﻢ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﺑﮕﻮﻳﻨ ﺪ‪" ،‬او دﻣﭙ ﺎﺋﯽ ﻣ ﻦ‬
‫ﺑﻮد ﮐﻪ درش ﺁوردم" ﻳﻌﻨﯽ او را ﻃﻼق دادم‪.‬‬

‫‪١٩‬‬

‫دوﺳﺖ دﺧﺘﺮ‬
‫ﻳﺎ ﻧﻜﺎح ﺻﺪﻳﻘﻪ‬

‫از هﻤﺎن زﻣﺎن آﻪ ﺑ ﺎ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣ ﺮد ﺑ ﺮ زن و ﺳ ﭙﺲ آﻮدآ ﺎن‪،‬‬
‫ﺗﺒ ﺎر ﭘ ﺪرى ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺗﺒ ﺎر ﻣ ﺎدرى ﺷ ﺪ‪ ،‬زﻣﻴﻨ ﻪ ﺑ ﺮاى ﻇﻬ ﻮر ﺷ ﻜﻞ‬
‫ﺟﺪﻳ ﺪى از رواﺑ ﻂ ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد وارد ﺗ ﺎرﻳﺦ ﺑﺸ ﺮ ﮔﺮدﻳ ﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﺟﺪﻳﺪ هﻤﺎﻧﺎ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﺑﻮد‪ .‬در اﻳ ﻦ ﺷ ﻜﻞ از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ن زن و آﻮدآﺎن وى ﺑ ﻮد ﺗ ﺎ ﺟﺎﺋﻴﻜ ﻪ ﺣﺘ ﻰ ﺣ ﻖ‬
‫‪ ،‬ﭘﺪر ﻣﺎﻟﻚ ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎ ِ‬
‫آﺸﺘﻦ ﺁﻧﺎن را داﺷﺖ ‪.‬‬
‫ﻰ ﺟﺪﻳ ﺪ آ ﻪ ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺑ ﻪ واﺣ ﺪ‬
‫در ﺷ ﻜﻞ اﺟﺘﻤ ﺎﻋ ِ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدى ﭘﺎﻳﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد و ﻋﻤﻼ ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ‬
‫واﺣﺪ اﻗﺘﺼﺎدى آﻼن‪ -‬آﻪ واﺣﺪ اﻗﺘﺼﺎدى ﭘﺎﻳﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺮد ﺣﻜ ﻢ ارﺑ ﺎﺑﻰ را داﺷ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﺗﻤﻠ ﻚ وﺳ ﺎﺋﻞ‬
‫ﺗﻮﻟﻴ ﺪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺧﺎﻧ ﻪ ‪ ،‬زﻣ ﻴﻦ ‪ ،‬دام و ﻏﻴ ﺮﻩ‪ ،‬زن و آﻮدآ ﺎن ﺧ ﻮد را‬

‫‪١٢١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﻌﻨ ﻮان ﻧﻴ ﺮوى آ ﺎر ﺧ ﺎﻧﮕﻰ ﻣ ﻮرد اﺳ ﺘﺜﻤﺎر ﺧ ﻮد ﻗ ﺮاردادﻩ و ﺑ ﺎ ﺁﻧ ﺎن‬
‫هﻤﭽﻮن ﺑﺮدﮔﺎن آﺎرى ﺧﻮد ﻋﻤﻞ ﻣﻰ ﻧﻤﻮد‪.‬‬
‫در هﻤﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺳ ﺖ آ ﻪ زن ﺑ ﻪ ﺑ ﺮدﻩ ﺟﻨﺴ ﻰ و آ ﺎرى ﻣ ﺮد‬
‫ﻳﻌﻨ ﻰ ﺷ ﻮهﺮ ﺧ ﻮد ﻣﺒ ﺪل ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد و ﺑ ﻪ ﺗ ﺪرﻳﺞ ﺑ ﺎ ﺗﻜﺎﻣ ﻞ و ﭘﻴﺸ ﺮﻓﺖ‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ آﻪ ﻣﺘﻜﻰ ﺑﺮ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ اﺳﺖ‪ ،‬اﻳﻦ راﺑﻄ ﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳﺎﻻر‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎ راﺑﻄ ﮥ ﻣﻮﺟ ﻮد و ﻗ ﺎﻧﻮﻧﻰ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد‬
‫در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑﻰ ﻧﻴﺰ هﻤ ﻴﻦ ﺗﺤ ﻮل اﻟﺒﺘ ﻪ ﺑ ﺎ وﻳﮋﮔﻴﻬ ﺎى ﺧ ﺎص‬
‫ﺧ ﻮد ﺑﻮﻗ ﻮع ﻣ ﻰ ﭘﻴﻮﻧ ﺪد‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ در دوران ﻧﻈ ﺎم اﺷ ﺘﺮاآﻰ و‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬هﻤ ﺎن ﻃ ﻮر آ ﻪ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﺑﻴ ﺎن ﮔﺮدﻳ ﺪ‪ ،‬در‬
‫ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋ ﺮب ﻧ ﻮع دﻳﮕ ﺮى از ازدواج و راﺑﻄ ﻪ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد‬
‫وﺟﻮد داﺷﺖ آﻪ ﺑﻪ "ﻧﻜﺎح َال ُﻣﺘ َﻌﻪ" ﻣﻌﺮوف ﺑﻮد‪ .‬ﻧﮑﺎح ﻣﺘﻌﻪ ﻋﺒ ﺎرت‬
‫از راﺑﻄﻪ ﺁزاد ﺟﻨﺴﻰ ﻣﻴﺎن ﻳﻚ زن ﺑﺎ ﻣﺮد ﻣﻮرد ﻋﻼﻗ ﻪ اش از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫دﻳﮕ ﺮ ﺑ ﻮد‪ .‬در اﻳ ﻦ راﺑﻄ ﻪ‪ ،‬زن را‪ ،‬درﺳ ﺖ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺟﻮاﻣ ﻊ ﻣ ﺪرن‬
‫اﻣﺮوزى‪" ،‬ﺻَﺪﻳﻘﻪ" ﻳﻌﻨﻰ "دوﺳﺖ دﺧﺘ ِﺮ" ﻣﺮد ﻣﻰ ﻧﺎﻣﻴﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫در ازدواج ﻣﺘﻌ ﻪ ﻳ ﺎ ﺻ ﺪﻳﻘﻪ آ ﻪ از ﻧ ﻮع ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮ ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫زن ﺑﺪون ﺁﻧﻜ ﻪ ﺧﺮﻳ ﺪارى ﺷ ﺪﻩ ﻳ ﺎ ﺑ ﻪ ﻓ ﺮوش ﺑ ﺮود از ﻃﺮﻳ ﻖ ارادﻩ و‬
‫ﻣﻴﻞ ﺁزاداﻧ ﻪ ﺧ ﻮد‪ ،‬ﻣ ﺮ ِد ﻣ ﻮرد ﻋﻼﻗ ﻪ اش را از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ اﻧﺘﺨ ﺎب‬
‫ﻣﻰ آﺮد و ه ﺮ زﻣ ﺎن آ ﻪ ﻣ ﻰ ﺧﻮاﺳ ﺖ از او ﺟ ﺪا ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع‬
‫ازدواج در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ آﺎﻣﻼ راﻳﺞ ﺑ ﻮد‪ ،‬و ﺧﺪﻳﺠ ﻪ زن ﻣﺤﻤ ﺪ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ‬

‫‪١٢٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻳﻜ ﻰ از هﻤ ﻴﻦ ﻗﺒ ﺎﻳﻠﻰ آ ﻪ در ﺁن ازدواج ﻣﺘﻌ ﻪ راﻳ ﺞ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫"ﺑﻨﻰ ﻋﺎﻣﺮ" ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺖ‪.‬‬
‫در ازدواج ﻣﺘﻌﻪ آﻪ در واﻗ ﻊ ﺟﺰﺋ ﻰ از ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى در‬
‫ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﻮد اﻳ ﻦ ﻣ ﺮد ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑ ﺮاى دﻳ ﺪن زن ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﭼ ﺎدر او‬
‫ﻣﻴﺮﻓﺖ و درﺿﻤﻦ راﺑﻄ ﻪ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد ﺑ ﻪ ﺧﻮاﺳ ﺖ ﺁزاد ه ﺮ ﻳ ﻚ‬
‫از دو ﻃ ﺮف ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ زن ﻗﻄ ﻊ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ ،‬و اﻳ ﻦ ﻋﻜ ﺲ ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺮدﺳ ﺎﻻرى ﺑ ﻮد آ ﻪ درﺁن ﭼ ﺎدر ﻳ ﺎ ﺧﺎﻧ ﻪ و ﺗﺼ ﻤﻴﻢ ﺑ ﻪ ﺟ ﺪاﺋﻰ در‬
‫اﻧﺤﺼﺎر ﻣﺮد ﺑﻮد‪َ" .‬اﻻَﻏﺎﻧﯽ" ‪ ،‬در داﺳﺘﺎن ﺣﺎﺗﻢ و ﻣﺎوﻳﻪ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻧﻜﺘ ﻪ‬
‫اﺷﺎرﻩ ﻣﻰ آﻨﺪ‪:‬‬
‫"زﻧ ﺎن در ﻋﺼ ﺮ ﺟﺎهﻠﻴ ﺖ‪ ،‬ﻳ ﺎ ﺑﻌﻀ ﻰ از ﺁﻧﻬ ﺎ‪ ،‬ﺣ ﻖ ره ﺎ آ ﺮدن ﺷﻮهﺮﺷ ﺎن را‬
‫داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﻳﻨﻜﺎر را ﺑﻪ اﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ اﻧﺠﺎم ﻣﻰ دادﻧ ﺪ آ ﻪ اﮔ ﺮ در ﭼ ﺎدر زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ‬
‫ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﺁﻧﺮا ﺑﺪور ﺧﻮد ﻣﻰ ﭼﺮﺧﺎﻧﺪﻧﺪـ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ آﻪ اﮔﺮ د ِر ﺁن ﺑﻄ ﺮف ﺷ ﺮق‬
‫ﺑﻮد ﺣﺎل در ﻃﺮف ﻏﺮب ﻗﺮار ﻣﻴﮕﺮﻓﺖ و وﻗﺘﻰ ﻣ ﺮد اﻳﻨ ﺮا ﻣﻴﺪﻳ ﺪ ﻣ ﻰ ﻓﻬﻤﻴ ﺪ آ ﻪ‬
‫ﻃﻼق دادﻩ ﺷﺪﻩ و دﻳﮕﺮ وارد ﭼﺎدر ﻧﻤﻰ ﺷﺪ‪".‬‬

‫‪٢٠‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در اﻳ ﻦ ازدواج آ ﻪ ﻳ ﻚ ازدواج ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﺑ ﻮد‬
‫ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ زن ﺗﻌﻠﻖ داﺷ ﺖ‪ .‬ﻣ ﺮد ﺑ ﻪ ﺧﺎﻧ ﻪ زن ﻣﻴﺮﻓ ﺖ و زن ﻧﻴ ﺰ داراى‬
‫ﺣ ﻖ ﻃ ﻼق ﺑ ﻮد‪ .‬واﺿ ﺢ اﺳ ﺖ آ ﻪ اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ازدواج ﺑﻄ ﻮر آﺎﻣ ﻞ در‬
‫ﻣﻘﺎﺑ ﻞ ازدواج اﺳ ﻼﻣﻰ آ ﻪ در ﺁن ﺧﺎﻧ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺘﻪ ‪ ،‬زن ﻳ ﺎ‬

‫‪١٢٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻋ ﺮوس ﺑ ﻪ ﺧﺎﻧ ﻪ داﻣ ﺎد ﻣﻴﺮﻓ ﺖ و ﺣ ﻖ ﻃ ﻼق در اﻧﺤﺼ ﺎر ﻣ ﺮد ﺑ ﻮد‬
‫ﻗﺮار داﺷﺖ ‪.‬‬
‫"ﺁﻣﻴﺎﻧﻮس" ﻧﻴﺰ در ‪ ٢‬ﻗﺮن ﻗﺒﻞ ﺗﺮ ﺑﻪ ﻳ ﻚ ﭼﻨ ﻴﻦ ازدواﺟ ﻰ در‬
‫ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب اﺷﺎرﻩ ﻣﻴﻜﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٢١‬‬

‫ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ وى‪ ،‬وﻗﺘﻰ آ ﻪ ﻣ ﺮد ﻧ ﺰد‬

‫زن ﻣﻰ ﺁﻣﺪ زن هﺮ ﻣﻮﻗ ﻊ آ ﻪ ﻣ ﻰ ﺧﻮاﺳ ﺖ او را ﻣ ﺮﺧﺺ ﻣ ﻰ آ ﺮد‪.‬‬
‫وﻟﻰ اﮔﺮ ﻗﺼﺪ زﻧﺪﮔﻰ ﻳﺎ ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ازدواج ﺑﺎ او را داﺷﺖ ﻧﻴ ﺰﻩ و‬
‫ﭼﺎدرى را ﺑﻌﻨﻮان ﻣﻬﺮﻳﻪ ﺑﻪ او ﻣﻴﺪاد‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ اﺳﻤﻴﺖ از ﻗﻮل "وﻳﻠﻜﻦ"‪ ٢٢‬ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ آ ﻪ ﺁﻣ ﺎﻧﻴﻮس در اﻳ ﻦ‬
‫ﻣ ﻮرد آ ﻪ زن ﻧﻴ ﺰﻩ و ﭼ ﺎدر را ﺑﻌﻨ ﻮان ﻣﻬﺮﻳ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد ﻣﻴ ﺪاد اﺷ ﺘﺒﺎﻩ‬
‫ﻣﻴﻜﺮدﻩ اﺳﺖ ‪ ،‬ﭼﻮن او ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻚ رﻣﻰ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﻧﻤ ﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺖ ﺟ ﺰ‬
‫اﻳ ﻦ )ازدواج ﺑ ﺪون ﻣﻬﺮﻳ ﻪ( ﻓﻜ ﺮ آﻨ ﺪ‪ .‬درﺣ ﺎﻟﻲ آ ﻪ از ﻧﻈ ﺮ اﺳ ﻤﻴﺖ‪،‬‬
‫ﻣﺴ ﺌﻠﻪ از اﻳ ﻦ ﻗ ﺮار ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﻣ ﺮدى از ﻳ ﻚ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﺎ زﻧ ﻰ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮ ازدواج ﻣﻴﻜ ﺮد‪ ،‬ﺑ ﺮاى زﻧ ﺪﮔﻰ ﺑ ﺎ او ﻣ ﻰ‬
‫ﺑﺎﻳﺴﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد را ﺗﺮك ﻣﻰ آﺮد و ﺑﺮاى اﻗﺎﻣﺖ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ زن ﻋﻀ ﻮ‬
‫ﺁن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو و ﺑﻨ ﺎﺑﺮ ﺳ ﻨﺖ اﻋ ﺮاب ﺑ ﻪ ﻓ ﺮد ﺗ ﺎزﻩ ﻋﻀ ﻮ‬
‫ﺷﺪﻩ ﻧﻴﺰﻩ اى ﻣﻴﺪادﻧﺪ ﺗﺎ از ﺧﻮد‪ ،‬هﻤﺴﺮش و ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻓﺎع آﻨ ﺪ‪ .‬ﺛﺎﻧﻴ ﺎ‪ ،‬در‬
‫ﻧﻈﺎﻣﺎت ﻣﺎدرﺗﺒﺎر‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﮑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و هﻤﮥ اﻣﻮر ﻣﻬﻢ ﻋﻤﺪﺗﺎ در دﺳ ﺖ‬
‫زﻧﺎن ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺮدان ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ ﺷ ﮑﺎر‪ ،‬وﻇﻴﻔ ﻪ ﺟﻨ ﮓ و ﺣﻤﺎﻳ ﺖ از زﻧ ﺎن‬
‫و ﮐﻮدﮐﺎن را ﻧﻴﺰ ﺑﻌﻬﺪﻩ ﺧﻮد داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪١٢۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣﺎ اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ازدواج را آ ﻪ در ﺁن‪ ،‬ازدواج ﺑ ﺎ زن‪ ،‬ﻣﻨ ﻮط ﺑ ﻪ‬
‫اﻧﺠﺎم وﻇﻴﻔﻪ ﻳﺎ ﺧﺪﻣﺘﻰ از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺮد ﺑ ﻪ زن ﻣﻴﺒﺎﺷ ﺪ‪ ،‬در ﻧﻘ ﺎط دﻳﮕ ﺮ‬
‫ﺟﻬﺎن ﻧﻴﺰ ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ ‪ .‬در ﻣﻴﺎن "واآﺮاس" هﺎ و ﺳ ﺎﻳﺮ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺁﻣ ﺎزون ‪،‬‬
‫داﻣﺎد ﻃﻰ ﻳﻚ ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ ﺗﻴﺮ و آﻤ ﺎن اﻧﺘﺨ ﺎب ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ ﺗ ﺎ ﺷﺎﻳﺴ ﺘﮕﻰ ﺧ ﻮد‬
‫را ﺑﺮاى وﻇﻴﻔﻪ ﺷﻜﺎر و ﻣﺎهﻴﮕﻴﺮى ﺑﻪ زن ﻧﺸﺎن دهﺪ‪.‬‬

‫‪٢٣‬‬

‫در ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ "ﺗﻮﭘﻰ" در ﺑﺮزﻳﻞ ﻧﻴﺰ ﻣﺮد ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻔﻴ ﺪ ﻓﺎﻳ ﺪﻩ ﺑ ﻮدن ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﺮاى ازدواج ﺑﺎ زن ﺑﺎ آﺎر در ﻣﺰرﻋﻪ وى ﺑﻪ اﺛﺒﺎت ﻣﻰ رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫‪24‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬هﺪﻳﻪ ﻧﻴﺰﻩ از ﺟﺎﻧﺐ زن ﺑﻪ ﻣﺮد ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫و ﻧﻪ ﻣﻬﺮﻳﻪ اى آﻪ ﺑﻪ ﻣﺮد ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ در اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ازدواﺟﻬ ﺎ زن از ه ﻴﭽﻜﺲ‬
‫اﺟﺎزﻩ ﻧﻤﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ازدواج در ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ ‪،‬‬
‫ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ازدواج در ﭘﻴﺸ ﺮﻓﺘﻪ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺟﻮاﻣ ﻊ آﻨ ﻮﻧﻰ ‪ ،‬اﻣ ﺮى ﺧﺼﻮﺻ ﻰ‬
‫ﺗﻠﻘﻰ ﻣﻰ ﺷ ﺪﻩ و ه ﻴﭽﻜﺲ ﺣ ﻖ دﺧﺎﻟ ﺖ در راﺑﻄ ﻪ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد را‬
‫ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ازدواﺟﻬ ﺎ ﺑ ﺮﻋﻜﺲ ازدواﺟﻬ ﺎى‬
‫ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ ‪ ،‬و ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ازدواج اﺳﻼﻣﻰ آﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﻴﺮ ﮐ ﺮدن و‬
‫ﺧﺮﻳ ﺪ و ﻓ ﺮوش زن و ﺑ ﺪون دﺧﺎﻟ ﺖ ﻧﻈ ﺮ وى ﺻ ﻮرت ﻣﻴﮕﺮﻓﺘ ﻪ‪،‬‬
‫ﺧﺼﻠﺘﻰ آﺎﻣﻼ ﺁزاد و داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﻰ آ ﻪ زن ﻗﺼ ﺪ ازدواج و زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣﺸ ﺘﺮك‬
‫ﺑ ﺎ ﻣ ﺮد را داﺷ ﺖ‪ ،‬ﻣﻮاﻓﻘ ﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻧﻴ ﺰ ﻻزم ﺑ ﻮد‪ .‬زﻳ ﺮا در ﺁن دوران‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻳﻚ دﻳﮕﺮ ﺳﻮء ﻇﻦ زﻳﺎدى داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪،‬‬

‫‪١٢۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺁﻣﺪن ﻳﻚ ﻓﺮد ﺟﺪﻳ ﺪ ﺑ ﻪ ﻣﺤ ﺪودﻩ و ﻗﻠﻤ ﺮو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬و ﻣﺎﻧ ﺪن در ﺁن‪ ،‬ﻧﻤ ﻰ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺪون اﻃ ﻼع و اﺟ ﺎزﻩ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﻧﺠ ﺎم ﮔﻴ ﺮد‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ اﮔ ﺮ او را‬
‫ﻧﻤﻰ ﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد ﺑﻪ ﻧﻴﺖ واﻗﻌﻰ اش از ﺁﻣ ﺪن ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ -،‬اﻳﻨﻜ ﻪ‬
‫ﺁﻳ ﺎ ﺑ ﺮاى ﺟﺎﺳﻮﺳ ﻰ و اﺧ ﺘﻼف اﻧ ﺪازى ﺁﻣ ﺪﻩ و ﻳ ﺎ ﺑ ﺮاى دزدى‪ ،‬ﺷ ﻚ‬
‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﺮد ﻗﺼﺪ ﻣﺎﻧﺪن ﻧ ﺰد زن را داﺷ ﺖ‪ ،‬ﻣﺤﺘ ﺎج ﺑ ﻪ‬
‫اﺧﺬ ﻗﺒﻮﻟﯽ از ﺟﺎﻧﺐ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣ ﺎل‪ ،‬در ه ﺮ دو ﻣ ﻮرد‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺣﻘﻴﻘ ﺖ آ ﻪ ازدواج ﻣﺘﻌ ﻪ‬
‫ازدواﺟﻰ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ‪ ،‬ﺁزاد و ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش زن ﺑ ﻮد ﺧﺪﺷ ﻪ‬
‫اى وارد ﻧﻤ ﻰ ﺁورد‪ .‬ﭼ ﻮن در ﺣﺎﻟ ﺖ دوم ﻧﻴ ﺰ ﻣﺪاﺧﻠ ﮥ ﻗﺒﻴﻠ ﮥ زن‪،‬‬
‫ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻣﻮر اﻣﻨﻴﺘﻰ ﺑﻮد و ﻧﻪ ﻋ ﺪم ﻗﺒ ﻮل ﺣ ﻖ زن در اﻧﺘﺨ ﺎب ﺁزاداﻧ ﻪ‬
‫ﻣﻌﺸﻮق و هﻤﺴﺮش ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻧﻮع راﺑﻄﻪ آ ﻪ در ﺁن ﻣ ﺮد ﺑ ﺮاى دﻳ ﺪن ﻳ ﺎ زﻧ ﺪﮔﻰ ﺑ ﺎ زن‬
‫ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺧﻮد ﺑﻪ روﺳﺘﺎ ﻳ ﺎ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ او ﻣﻴﺮﻓ ﺖ ﺧ ﺎص ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻧﺒ ﻮد‪،‬‬
‫ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻌﻨﻮان ﺟﺰﺋﻰ از ﻧﻈ ﺎم ﺟﻬ ﺎﻧﻰ ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﺗﻘﺮﻳﺒ ﺎ در ﺗﻤ ﺎم اﻗ ﻮام‬
‫اوﻟﻴ ﻪ در ﺟﻬ ﺎن راﻳ ﺞ ﺑ ﻮد‪ ٢٥.‬ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ‪ ،‬در ﺳ ﻴﻼن ﺑ ﻪ ازدواج "ﺑﻴﻨ ﺎ"‬
‫ﻣﻌﺮوف ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪٢٦‬‬

‫ﻃﺒﻴﻌ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻋﺎﻣ ﻞ اﺻ ﻠﻰ در اﻳ ﻦ دو ﻧ ﻮع ازدواج و‬
‫راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﯽ‪ ،‬ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺗﻤ ﺎﻳﺰات دو ﻧ ﻮع راﺑﻄ ﮥ‬
‫ﺟﻨﺴ ﯽ آ ﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ در ﺑﺮاﺑ ﺮ ه ﻢ ﺻ ﻒ آﺸ ﻴﺪﻩ و از ه ﺮ ﻟﺤ ﺎظ در‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ ه ﻢ ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ و در ﺗﻤ ﺎم ﺟﺰﺋﻴ ﺎت ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ ﺣﻘ ﻮق زن و ﻣ ﺮد‬

‫‪١٢۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫آﺎﻣﻼ ﻋﻜﺲ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺁن ﺑ ﻮد آ ﻪ در ﻳﻜ ﻰ ﻣ ﺮد ﺻ ﺎﺣﺐ‬
‫ﻣﺎل و ﺛﺮوت ﺑﻮد و در دﻳﮕﺮى زن ‪.‬‬
‫ﻣﺎوﻳﻪ زﻧ ﻰ آ ﻪ در داﺳ ﺘﺎن َاﻻَﻏ ﺎﻧﯽ ه ﺮ زﻣ ﺎن آ ﻪ ﻣﻴﺨﻮاﺳ ﺘﻪ‬
‫ﺷﻮهﺮش ﺣﺎﺗﻢ را ﺑﻪ ﭼﺎدر ﺧﻮد ﻣﻰ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘ ﻪ و ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﻪ ﻣﻴ ﻞ ﺧ ﻮد او را‬
‫ﻣ ﺮﺧﺺ ﻣﻴﻜ ﺮدﻩ ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺧﺎﻧ ﻪ و ﭼ ﺎدرش ﺑ ﻪ ﺧ ﻮدش ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺘﻪ‪،‬‬
‫ﻃﱢﻴ ﻰ"‬
‫ﺑﻠﻜﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮔﻠﻪ هﺎى زﻳﺎدى ﻧﻴﺰ ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ " َ‬
‫ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ ﺣ ﺎﺗﻢ از ﺁن ﻣ ﻰ ﺁﻣ ﺪﻩ‪ ،‬زﻧ ﺎن‪ ،‬ﺗ ﺎ زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬ﺻ ﺎﺣﺐ ﮔﻠ ﻪ‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﭼ ﻮن در اَﻻﻏ ﺎﻧﯽ ﻣ ﯽ ﺧ ﻮاﻧﻴﻢ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ " ِزﻳ ﺪ اَل ﺧﻠﻴ ﻞ" از‬
‫ﺤِﻠ ﻞ"‪ ،‬ﮔﻠ ﻪ ﺧ ﻮاهﺮش را ﻣ ﯽ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺰﺑﻮر‪ ،‬در زﻣﺎن ﺣﻴﺎت ﭘﺪرش " ُﻣ َ‬
‫ﭼﺮاﻧﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢٧‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻣ ﺎ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ اى را دارﻳ ﻢ آ ﻪ در‬

‫ﺁن دﺧﺘ ﺮ‪ ،‬ﺻ ﺎﺣﺐ ﮔﻠ ﻪ اﺳ ﺖ و ﺑ ﺮادرش ﺁﻧ ﺮا ﺑ ﺮاﻳﺶ ﻣ ﻰ ﭼﺮاﻧﻴ ﺪﻩ‬
‫اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ در ﻣﻨ ﺎﻃﻘﻰ آ ﻪ اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع راﺑﻄ ﻪ ﻳﻌﻨ ﻰ ازدواج‬
‫ﻣﺘﻌ ﻪ راﻳ ﺞ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﻣ ﺮدى آ ﻪ ﻗﺼ ﺪ ﺗ ﺮك زﻧ ﺶ را داﺷ ﺘﻪ ﺁﻧ ﺮا ﺑ ﺎ‬
‫ﻦ" ﻣﻦ رﻓﺘﻢ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﮔﻠﻪ ات را ﺑﺮاى ﭼﺮا ﺑ ﻪ ﺻ ﺤﺮا ﻧﻤﻴﺒ ﺮم " ﺑ ﻪ‬
‫ﮔﻔﺘ ِ‬
‫زن اﻋﻼم ﻣﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢٨‬‬

‫در ﻣﻮرد زﻧﺎﻧﻰ هﻢ آﻪ ﺁﻣﻮﻧﻴﺎس از ﺁﻧﻬﺎ ﻳ ﺎد ﻣﻴﻜﻨ ﺪ داﺳ ﺘﺎن ﺑ ﻪ‬
‫هﻤﻴﻦ ﻗﺮار ﺑﻮدﻩ اﺳﺘ ـ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ زن ﺑ ﺮاى اﻳ ﻦ ﺑ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ازدواج ﻳ ﻚ ﻧﻴ ﺰﻩ ﻣﻴ ﺪادﻩ ﺗ ﺎ وﻇﻴﻔ ﻪ اى راآ ﻪ در ﻗﺒ ﺎل او دارد‬
‫ﻳﻌﻨﻰ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﻰ از او و اﻣ ﻮال و داراﺋ ﻰ ه ﺎﻳﺶ را اﻧﺠ ﺎم ده ﺪ‪ .‬درﺳ ﺖ‬

‫‪١٢٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻋﻜ ﺲ ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى آ ﻪ در ﺁن‪ ،‬وﻇﻴﻔ ﮥ زن‪ ،‬آ ﺎر ﺑ ﺮاى ﻣ ﺮد و‬
‫ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﯽ از اﻣﻮال وﯼ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﺳ ﻼم در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ آ ﺎﻣﻼ در آﻨ ﺎر ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى‬
‫ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﻴﺮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ ﺁﻳ ﻪ اى وﺟ ﻮد دارد آ ﻪ در‬
‫ﺁن وﻇﻴﻔﻪ زن را ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﻰ از اﻣﻮال ﻣﺮد ﻣﻴﺪاﻧﺪـ‬
‫ن ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ و ﻣﻄﻴ ﻊ در ﻏﻴﺒ ﺖ ﻣ ﺮدان ﺣ ﺎﻓﻆ ﺣﻘ ﻮق ﺷ ﻮهﺮان ﺑﺎﺷ ﻨﺪ و‬
‫"‪...‬ﭘﺲ زﻧﺎ ِ‬
‫ﺁﻧﭽﻪ را آﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﺁن اﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻩ ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪ‪"...‬‬

‫‪٢٩‬‬

‫اﺳﻼم‬
‫و ﻧﻜﺎح ﺻﺪﻳﻘﻪ‬
‫از ﭼﻨﺪ ﺷﻮﻫﺮي ﺗﺎ ﭼﻨﺪ زﻧﻲ‬

‫ﻗﺎﻧﻮن ﭼﻨﺪ هﻤﺴﺮﯼ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﻨﺤﺼ ﺮ ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرﯼ ﻧﺒ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻔﺎوت ﭼﻨﺪ هﻤﺴﺮﯼ در دو ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرﯼ و ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرﯼ در‬
‫اﻳ ﻦ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﭼﻨ ﺪ هﻤﺴ ﺮﯼ در اوﻟ ﯽ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ و در دوﻣ ﯽ‬
‫ﭘﺪرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬در اوﻟ ﯽ زن ﺁزاد ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‬
‫ﮐ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣ ﺮد ﺑ ﺎ اﻓ ﺮاد ﻣﺘﻌ ﺪد راﺑﻄ ﻪ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ و در دوﻣ ﯽ اﻳ ﻦ‬
‫اﻣﺘﻴﺎز ﺗﻨﻬﺎ وﻳ ﮋﻩ ﻣ ﺮد ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬در داﺳ ﺘﺎن ﺣ ﺎﺗﻢ و ﻣﺎوﻳ ﻪ از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫ﻋ ﺪى" ﻣﺴ ﻠﻤﺎن ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪،‬‬
‫ﻃ ﱢﻴﯽ" و "ﺗﻤ ﻴﻢ"‪ ،‬ﭘﺴ ﺮ ﺁﻧ ﺎن " َ‬
‫"َ‬

‫‪١٢٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ آﻪ اﻳﻦ ﻧ ﻮع ازدواج ﺗ ﺎ ﻗﺒ ﻞ از ﻇﻬ ﻮر اﺳ ﻼم آ ﺎﻣﻼ راﻳ ﺞ‬
‫ﻻﻏ ﺎﻧﻰ ﻧﻴ ﺰ ﻣﻄﻠ ﻊ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮﻳﻢ آ ﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬از ﻃﺮﻳﻖ َا َ‬
‫زن ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺣﺪاآﺜﺮ ﺑﺎ ‪ ١٠‬ﻣﺮد راﺑﻄﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ ‪ .‬ﻓﺮاﺗ ﺮ از‬
‫اﻳﻦ اﻟﺒﺘﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﻧﺒﻮدﻩ و ﻓﺤﺸﺎ ﺗﻠﻘﻰ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫"ﮔﺮوﻩ ﺁﻧﺎن ﺗﺎ دﻩ ﻧﻔﺮ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮﺳ ﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ه ﺮ آ ﺪام ﻣ ﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ وارد ﺷ ﻮﻧﺪ و‬
‫ﺑ ﺎ زن ﺑﺨﻮاﺑﻨ ﺪ‪ .‬وﻗﺘ ﻰ آ ﻪ او ﺣﺎﻣﻠ ﻪ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ و ﻣﻴﺰاﺋﻴ ﺪ دﻧﺒ ﺎل ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣ ﻰ ﻓﺮﺳ ﺘﺎد و‬
‫هﻴﭽﻜﺲ ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺖ از ﺁﻣﺪن ﺳﺮ ﺑﺎز ﺑﺰﻧﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ ﺑ ﺪور زن ﺟﻤ ﻊ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ و او‬
‫ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻰ ﮔﻔﺖ ‪ :‬ﺧﺒﺮ دارﻳﺪ آﻪ ﭼﻪ ﺷﺪﻩ؟ ﻣﻦ ﻳﻚ ﺑﭽ ﻪ زاﺋﻴ ﺪﻩ ام ‪ .‬ﭘﺴ ﺮ اﺳ ﺖ ‪ .‬و‬
‫او هﺮ ﻳﻚ از ﺁﻧﻬﺎ را آﻪ ﻣﻰ ﺧﻮاﺳﺖ ﺑﻌﻨﻮان ﭘﺪر و ﻣﺴﺌﻮل ﺑﭽﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻰ آﺮد‪،‬‬
‫و ﺁن ﻣﺮد ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺖ او را رد آﻨﺪ‪".‬‬

‫‪٣٠‬‬

‫ﺑﺨﺎرى ﻧﻴﺰ در دوران اﺧﻴﺮﺗﺮ ‪ ،‬از ﻣﻮردى ﺳﺨﻦ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ آﻪ‬
‫در ﺁن اﻳ ﻦ زن ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ از ﻣﻴ ﺎن ﻣﺮداﻧ ﻰ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﺁﻧﻬ ﺎ ارﺗﺒ ﺎط ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫داﺷﺘﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻰ آﺮدﻩ آﻪ آﺪاﻣﻴﻚ ﭘﺪر ﺑﭽﻪ هﺎى اوﻳﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٣١‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﮑﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ در ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرﯼ اﻳ ﻦ اﻣﺘﻴ ﺎز ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫ﺑ ﻪ زﻧ ﺎن اﺧﺘﺼ ﺎص داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬اﺣﺘﻤ ﺎﻻ ﻣ ﺮدان ه ﻢ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‬
‫داراﯼ ﻣﻌﺸﻮﻗﻪ هﺎﯼ ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻗﺒﺎﻳﻞ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫و اﻣ ﺎ در اﺳ ﻼم‪ ،‬اﻣﺘﻴ ﺎز داﺷ ﺘﻦ ﭼﻨ ﺪ زن ﻓﻘ ﻂ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد‬
‫اﺧﺘﺼ ﺎص ﻳﺎﻓﺘ ﻪ و زن از ﺣ ﻖ ﻣﻌ ﺎدل ﺁن ﻣﺤ ﺮوم ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﺤﺮوﻣﻴ ﺖ ﭼﻨ ﺎن ﺷ ﺪﻳﺪ ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ ه ﺮ ﻧ ﻮع راﺑﻄ ﻪ زن ﺑ ﺎ ﻏﻴ ﺮ ﺷ ﻮهﺮ‬

‫‪١٢٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺧﻮد ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان زﻧﺎ ﺑﺸﺪت ﻣﺤﻜﻮم ﺷﺪﻩ و ﺑﺎ ﻣﺠﺎزات ﺗﺎزﻳﺎﻧ ﻪ و ﺑﻌ ﺪا‬
‫ﻣﺮگ و ﺳﻨﮕﺴﺎر ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫"‪...‬ﺁﻧﺎن آﻪ ﻓﺮوج و اﻧﺪاﻣﺸﺎن را ازﻋﻤﻞ ﺣﺮام ﻧﮕﺎﻩ ﻣﻴﺪارﻧﺪ ﻣﮕ ﺮ ﺑ ﺮ ﺟﻔﺘﻬﺎﺷ ﺎن‬
‫)آﻪ زﻧ ﺎن ﻋﻘ ﺪى ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ( ﻳ ﺎ آﻨﻴﺰآ ﺎن ﻣﻠﻜ ﻰ ﻳ ﺎ ﻣﺘﺼ ﺮﻓﻰ ﺁﻧﻬ ﺎ آ ﻪ هﻴﭽﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫ﻣﻼﻣﺘﻰ در ﻣﺒﺎﺷﺮت اﻳﻦ زﻧﺎن ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻴﺴﺖ و آﺴﻰ آﻪ ﻏﻴﺮ اﻳﻦ زﻧ ﺎن ﺣ ﻼل را‬
‫ﺑﻪ ﻣﺒﺎﺷﺮت ﻃﻠﺒﺪ اﻟﺒﺘﻪ ﺳﺘﻤﻜﺎر و ﻣﺘﻌﺪى ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪".‬‬

‫‪٣٢‬‬

‫"ﺑﺎﻳﺪ ﺷﻤﺎ ﻣﻮﻣﻨﺎن هﺮ ﻳﻚ از زﻧﺎن و ﻣ ﺮدان زﻧﺎآ ﺎر را ﺑ ﻪ ﺻ ﺪ ﺗﺎزﻳﺎﻧ ﻪ ﻣﺠ ﺎزات‬
‫آﻨﻴﺪ و هﺮﮔﺰ در ﺑﺎرﻩ ﺁﻧﺎن در دﻳﻦ ﺧﺪا رأﻓﺖ و ﺗﺮﺣﻢ روا ﻧﺪارﻳﺪ‪"....‬‬

‫‪٣٣‬‬

‫ﺑﻤﻮازات ﺁن ﭼﻨﺪ هﻤﺴ ﺮى ﭘﺪرﺳ ﺎﻻراﻧﻪ آ ﺎﻣﻼ ﻣﺠ ﺎز ﺷ ﻨﺎﺧﺘﻪ‬
‫ﺷﺪﻩ ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﻴﺮد ‪.‬‬
‫"…ﭘﺲ ﺁن آﺲ از زﻧﺎن را ﺑﻪ ﻧﻜﺎح ﺧﻮد درﺁورﻳﺪ آﻪ ﺷﻤﺎ را ﻧﻴﻜﻮ و ﻣﻨﺎﺳ ﺐ ﺑ ﺎ‬
‫ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ دو ﻳﺎ ﺳﻪ ﻳﺎ ﭼﻬﺎر )ﻳﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ("‬

‫‪٣٤‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬در اﻳ ﻦ آ ﻪ اﺳ ﻼم در زﻣ ﺎن ﻇﻬ ﻮر ﺧ ﻮد از اﻳ ﻦ‬
‫ﺟﻬﺖ ﻧﻴﺰ در آﻨﺎر ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ‪ ،‬ﻧﻈ ﺎم ﭼﻨ ﺪ‬
‫زﻧ ﯽ راﻳ ﺞ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن را ﻣ ﻮرد ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﻗ ﺮار ﻣﻴﺪه ﺪ‪ ،‬هﻴﭽﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫ﻧﺎروﺷﻨﻰ و اﺑﻬﺎﻣﻰ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬

‫‪١٣٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ى ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧﻪ" ﮐ ﻪ ﻣ ﻦ‬
‫اﻣﺎ ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺒﻴﻨﻴﻢ ﮐﻪ ﻧﻈﺎم "ﭼﻨﺪ هﻤﺴﺮ ِ‬
‫از ﺁن ﺑﻨ ﺎم ﻧﻈ ﺎم "ﭼﻨ ﺪ ﺷ ﻮهﺮﯼ"∗ ﻧ ﺎم ﻣﻴﺒ ﺮم‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧ ﻪ و ﻃ ﯽ ﭼ ﻪ‬
‫ﻣﺮاﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺎم "ﭼﻨﺪ هﻤﺴﺮﯼ ﭘﺪرﺳﺎﻻراﻧﻪ" ﻳﺎ "ﭼﻨ ﺪ زﻧ ﯽ"* ﺗﺤ ﻮل‬
‫ﻣﻴﺎﺑ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺮاﯼ اﻳ ﻦ ﻣﻨﻈﻮراﺑﺘ ﺪا ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﻪ ﺟﺴ ﺘﺠﻮﯼ اﺷ ﮑﺎﻟﯽ ﺑ ﺮوﻳﻢ ﮐ ﻪ‬
‫ﺣﺎﻟ ﺖ ﺑﻴﻨ ﺎﺑﻴﻨﯽ داﺷ ﺘﻪ و ﻋﻨﺎﺻ ﺮﯼ از ه ﺮ دو ﻧﻈ ﺎم را در ﺑ ﺮ داﺷ ﺘﻪ‬
‫اﻧﺪ‪ .‬زﻳﺮا ﻃﺒﻴﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻳﻦ ﺗﺤ ﻮل ﻳﮑﺸ ﺒﻪ و ﺑﻴﮑﺒ ﺎرﻩ اﻧﺠ ﺎم ﻧﮕﺮﻓﺘ ﻪ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ ﺑﺮرﺳ ﯽ در ﺿ ﻤﻦ ﻣ ﺎ را ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺣﻘﻴﻘ ﺖ ﺁﺷ ﻨﺎ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ ﮐ ﻪ‬
‫ﯽ ﺳ ﻨﻦ‪ ،‬از ﺁﻧﺠ ﺎ ﮐ ﻪ ﺣﺎﻟ ﺖ ﺧ ﻮد ﺑﺨ ﻮدﯼ‬
‫ﺗﺤﻮﻻت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺟﺎﺑﺠ ﺎﺋ ِ‬
‫داﺷﺘﻪ و ﻣﺴ ﺘﻠﺰم ﺗﻐﻴﻴ ﺮ در ﻋ ﺎدات و اﻋﺘﻘ ﺎدات ﺑﺴ ﻴﺎر ﻋﻤﻴ ﻖ و رﻳﺸ ﻪ‬
‫دار ﻋﺎﻣﻪ ﺑﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﺴ ﻴﺎر ﮐﻨ ﺪ و ﺑ ﺎ ﺗ ﺄﻧﯽ و در ﻃ ﻮل ﻗﺮﻧﻬ ﺎ و ه ﺰارﻩ‬
‫هﺎ ﺗﺤﻘﻖ ﻣﯽ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬

‫ازدواج اﺷﺘﺮاﻛﻲ‬
‫ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﺷﻮﻫﺮي ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ‬

‫ﻳﮑ ﯽ از اﻳ ﻦ اﺷ ﮑﺎل ﺑﻴﻨ ﺎﺑﻴﻨﯽ‪ ،‬ازدواج اﺷ ﺘﺮاﮐﯽ ﭼﻨ ﺪ ﺑ ﺮادر‬
‫ﺑ ﺎ ﻳ ﮏ زن ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﻗ ﺪﻳﻤﯽ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺳ ﻨﺪ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد از اﺳ ﺘﺮاﺑﻮ‬
‫∗‪* Polygamy‬‬

‫‪Polyandry‬‬

‫‪١٣١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣ ﯽ ﺑﺎﺷ ﺪ ﮐ ﻪ ﺑﻬﻨﮕ ﺎﻣﯽ ﮐ ﻪ ﺑ ﻪ هﻤ ﺮاﻩ ارﺗ ﺶ رم در ‪ ٢٢‬ق‪ .‬م‪ .‬از‬
‫ﻣﺸ ﺎهﺪات ﺧ ﻮد در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻳﺎدداﺷ ﺖ ﺑ ﺮدارﯼ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ ،‬از ﺟﻤ ﺎﻋﺘﯽ‬
‫ﮔﺰارش ﻣﻴﺪهﺪ ﮐﻪ در ﻣﻴﺎﻧﺸﺎن زن اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬او ﻣﯽ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ﺑﺮادره ﺎ ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ردﻩ ﺳ ﻨﻰ ﺷ ﺎن ﺑ ﺮ ﮔ ﺮدن ﻓﺮزﻧ ﺪان ﺣ ﻖ دارﻧ ﺪ؛ رﻳﺎﺳ ﺖ و‬
‫ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻬﺎى دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ هﻤﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ردﻩ ﺳﻨﻰ اﻋﻀﺎى ﺧﺎﻧﺪان∗ ﺗﻮزﻳﻊ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ در ﻣﻴ ﺎن ﺁﻧﻬ ﺎ اﺷ ﺘﺮاآﻰ اﺳ ﺖ و ﻣﺴ ﻦ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺁﻧﻬ ﺎ ارﺑ ﺎب و ﺳﺮﭘﺮﺳ ﺖ‬
‫دﻳﮕﺮان ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ؛ ﺟﻤﻌﺎ ﻳﻚ زن ﺑﻴﺶ ﺗ ﺮ ﻧﺪارﻧ ﺪ و ه ﺮ آ ﺪام آ ﻪ اول هﻤ ﻪ ﻧ ﺰد وى‬
‫ﺑﻴﺎﻳ ﺪ ﺑ ﺎ او ﻧﺰدﻳﻜ ﻰ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬و ﺑ ﺮاى اﻳ ﻦ ﻣﻨﻈ ﻮر‪ ،‬ﭼ ﻮﺑﻰ را آ ﻪ هﻤ ﻪ ﺑﺮادره ﺎ‬
‫ﻞ در‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﺎ ﺧﻮد دارﻧﺪ ) ﺑﻪ ﻋﻼﻣﺖ اﻳﻨﻜﻪ ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺰد زن اﺳﺖ( در ﻣﻘﺎﺑ ِ‬
‫ﻗﺮار ﻣﻰ دهﺪ و وارد ﻣﺤﻞ زن ﻣﻰ ﺷﻮد؛ اﻣ ﺎ زن ﺷ ﺐ ه ﺎ را ﻓﻘ ﻂ ﺑ ﺎ ﺑﺰرﮔﺘ ﺮﻳﻦ‬
‫ﺑ ﺮادر ﻣ ﻰ ﮔﺬراﻧ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ‪ ،‬در ﻣﻴ ﺎن اﻳ ﻦ ﺧﺎﻧ ﺪان ه ﺎ* هﻤ ﻪ ﺑ ﺮادر ﻳ ﻚ‬
‫دﻳﮕﺮﻧﺪ؛ هﻤﻴﻦ ﻃﻮر‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﺎدرﺷﺎن راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ دارﻧ ﺪ‪ :‬ﻣﺠ ﺎزات زﻧ ﺎ ﻣ ﺮگ‬
‫اﺳﺖ؛ و زﻧﺎ ﻳﻌﻨﻰ وﻗﺘﻰ آﻪ زن ﺑﺎ ﻣﺮدى از ﺧﺎﻧﺪان دﻳﮕﺮ ﺑﺨﻮاﺑ ﺪ‪ .‬دﺧﺘ ﺮ ﻳﻜ ﻰ از‬
‫ﭘﺎدﺷﺎهﺎن ‪ ،‬آﻪ هﺮ ‪ ١۵‬ﺑﺮادرش ﻋﺎﺷﻖ او ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬زﻣ ﺎﻧﻰ ﺑ ﺮاى اﻳﻨﻜ ﻪ ﺑ ﺎ ﺧ ﻮدش‬
‫ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬هﺮﺑ ﺎر در ﻣﻘﺎﺑ ﻞ درب اﻃ ﺎﻗﺶ‪ ،‬ﭼ ﻮب ﻣﺸ ﺎﺑﻪ ﻳﻜ ﻰ از ﺑﺮادره ﺎ را‬
‫ﺑﻌﻼﻣ ﺖ اﻳﻨﻜ ﻪ او ﻧ ﺰد وى اﺳ ﺖ ﻗ ﺮار ﻣﻴ ﺪاد‪ .‬ﻳﻜ ﻰ از ﺑ ﺮادران‪ ،‬ﻳﻜﺒ ﺎر )وﻗﺘ ﻰ‬
‫ﺑﻬﻨﮕﺎم ورود ﺑﻪ ﻣﺤﻞ زن( ﭼﻮب ﺑﺮادر دﻳﮕ ﺮ را ﻣﻘﺎﺑ ﻞ در ﻣ ﻰ ﺑﻴﻨ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﻋﻠ ﻢ ﺑ ﻪ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ در ﺁن ﻟﺤﻈﻪ هﻤ ﻪ ﺑ ﺮادران در ﺑ ﺎزار ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺧ ﻮاهﺮش ﺷ ﻚ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ و‬
‫)ﺑﺨﻴﺎل اﻳﻨﻜﻪ زن ﺑﺎ ﻳﻚ ﻣﺮد ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺑﺴﺮ ﻣﻴﺒ ﺮد( ﺷ ﺘﺎﺑﺎن ﺑ ﻪ ﻧ ﺰد ﭘ ﺪرش ﻣﻴ ﺮود و‬
‫او را از ﺧﻴﺎﻧﺖ ﺧﻮاهﺮش ﻣﻄﻠﻊ ﻣﻰ ﺳﺎزد‪ ،‬آﻪ او ﻧﻴﺰ ﺑ ﺎ ﻋﺠﻠ ﻪ ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ و ﻣﻌﻠ ﻮم‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد آﻪ اﺗﻬﺎم ﺑﺮادر ﺑﻪ ﺧﻮاهﺮش دور از واﻗﻌﻴﺖ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪".‬‬
‫‪*Ovyyeveis‬‬

‫‪٣٥‬‬

‫‪Yevos‬‬

‫∗‬

‫‪١٣٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫دراﻳﻨﺠﺎ ﻣﺎ ﺷﺎهﺪ اﻳﻦ هﺴﺘﻴﻢ آﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ازدواج ﺻ ﺪﻳﻘﻪ‪ ،‬زن در‬
‫ن واﺣ ﺪ ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدان ﻣﺘﻔ ﺎوﺗﻰ راﺑﻄ ﻪ دارد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻧ ﻮﻋﻰ‬
‫ﺁِ‬
‫ازدواج ﭼﻨﺪ ﺷﻮهﺮﯼ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬وﻟ ﯽ ﻧ ﻪ از ﻧ ﻮع ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ‪ .‬ﭼ ﺮا‬
‫ﮐ ﻪ در ازدواج ﭼﻨ ﺪ ﺷ ﻮهﺮﯼ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ )ﻧﮑ ﺎح ال ﻣﺘﻌ ﻪ(‪ ،‬اﻳ ﻦ زن‬
‫ﺑﻮد آ ﻪ ﺑ ﺮ راﺑﻄ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدان آﻨﺘ ﺮل داﺷ ﺖ ‪ .‬زﻳ ﺮا اوﻻ ﺧ ﻮدش‬
‫ﻣ ﺮدان ﻣ ﻮرد دﻟﺨ ﻮاهﺶ را اﻧﺘﺨ ﺎب ﻣ ﻰ آ ﺮد ‪ ،‬ه ﺮ زﻣ ﺎن آ ﻪ‬
‫ﻣﻴﺨﻮاﺳﺖ ﺁﻧﺎن را ﻣﻰ ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻣﻴﻞ ﺧ ﻮدش ﻣ ﺮﺧﺺ ﺷ ﺎن ﻣ ﻰ‬
‫آﺮد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺮد ﻣﻌﺸﻮق زن ﻧﻴ ﺰ از ﺣﻘ ﻮق ﻣﺸ ﺎﺑﻬﯽ ﺑﺮﺧ ﻮردار ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫ﻳﻌﻨ ﯽ هﺮزﻣ ﺎن ﮐ ﻪ ﻣﻴﺨﻮاﺳ ﺖ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ زن را ﺗ ﺮﮎ ﮐﻨ ﺪ ﻳ ﺎ در‬
‫ﺻﻮرت ﻋﺪم ﺗﻤﺎﻳ ﻞ‪ ،‬ﻋﻠﻴ ﺮﻏﻢ ﻣﻴ ﻞ زن‪ ،‬از رﻓ ﺘﻦ ﻧ ﺰد وﯼ ﺧ ﻮددارﯼ‬
‫ورزد‪.‬‬
‫در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ او ﺑ ﺎ ه ﺮ ﻣ ﺮدى ﻧﻤ ﻰ ﺗﻮاﻧ ﺪ راﺑﻄ ﻪ‬
‫ﺑﺮﻗ ﺮار آﻨ ﺪ ﭼ ﺮا آ ﻪ اﻳ ﻦ ﻋﻤ ﻞ زﻧ ﺎ ﻗﻠﻤ ﺪاد ﺷ ﺪﻩ و ﺑ ﺎ ﻣﺠ ﺎزات ﻣ ﺮگ‬
‫روﺑ ﺮو ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺎﻟﻌﻜﺲ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻣ ﺮدان اﻧ ﺪ آ ﻪ ه ﺮ ﻣﻮﻗ ﻊ آ ﻪ ﻣ ﻰ‬
‫ﺧﻮاهﻨﺪ ﻧ ﺰد وى ﻣىﺮوﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬زن ﻋﻠﻴ ﺮﻏﻢ ﻣﻴ ﻞ ﺧ ﻮدش‬
‫ﻧﺎﭼ ﺎر اﺳ ﺖ ﺧ ﻮد را در اﺧﺘﻴ ﺎر ﺷ ﻮهﺮاﻧﺶ ﺑﮕ ﺬارد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬اﻳ ﻦ‬
‫ﻧﻮﻋﻰ راﺑﻄﻪ ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ در هﻤﻪ رواﺑﻂ ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ ﻣﻴ ﺎن زن و‬
‫ﻣ ﺮد ‪ ،‬زن ﺑ ﺮدﻩ ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣ ﺮد ﻣﻴﺒﺎﺷ ﺪ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ازﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ زن‬

‫‪١٣٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺮﻣﺮد ﻧﻤﻰ رود‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﻗﺒﻮل آ ﺮد آ ﻪ او داﺋﻤ ﺎ‬
‫ﻣ ﻮرد ﺗﺠ ﺎوز ﺟﻨﺴ ﻰ ﺷ ﻮهﺮ ﻳ ﺎ ﺷ ﻮهﺮاﻧﺶ ﻗ ﺮار ﻣﻴﮕﻴ ﺮد و در‬
‫ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ ﻃﺒﻖ ﻳﮏ ﺗﻮاﻓﻖ ﻗﺒﻠﯽ‪ ،‬ﻣﺨ ﺎرج زن ﻧﻴ ﺰ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺷ ﻮهﺮ ﻳ ﺎ‬
‫ﺷﻮهﺮاﻧﺶ ﭘﺮداﺧﺖ ﺷﻮد‪ -‬آ ﻪ ﺑﻄ ﻮر ﻗﻄ ﻊ ﭼﻨ ﻴﻦ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬راﺑﻄ ﻪ‬
‫اﻳﻦ زن ﺑﺎ ﺷﻮهﺮاﻧﺶ ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻪ ﭼﻴ ﺰى ﺟ ﺰ ﻓﺤﺸ ﺎى اﺟﺒ ﺎرى ﺑ ﻮدﻩ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و اﻣﺎ ﻳﻚ ﻧﻜﺘﻪ ﺣﺎﺋﺰ اهﻤﻴﺖ دﻳﮕﺮ‪:‬‬
‫از ﺷ ﺮح اﺳ ﺘﺮاﺑﻮ ﺑ ﺮ ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ آ ﻪ اﻋﻀ ﺎى ﺧﺎﻧ ﺪان و ﮔ ﺮوﻩ‬
‫ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺟﻮاﻣ ﻊ ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﺣ ﻖ راﺑﻄ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد را ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ .‬در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬واﺿ ﺢ اﺳ ﺖ آ ﻪ‬
‫ﺑﺮاداران ﻧﺎﻣﺒﺮدﻩ ﺑ ﺎ ﺧ ﻮاهﺮان واﻗﻌ ﻰ ﺷ ﺎن راﺑﻄ ﻪ ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺮاى‬
‫هﻤﻴﻦ ﻳﻚ زن ﻣﺸﺘﺮك داﺷﺘﻨﺪ آﻪ ﺑﻬﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ از ﺧ ﺎرج از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺁوردﻩ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪ .‬و ﺑﺎز ﺑﻬﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ او را ﺑﺎﻳﺪ ﺧﺮﻳﺪﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﭼﻮن در ﻏﻴﺮ اﻳ ﻦ‬
‫ﺻﻮرت‪ ،‬زن ﻣﺠﺒﻮر ﻧﺒﻮد ﺑﺎﻻﺟﺒﺎر ﺧ ﻮد را در اﺧﺘﻴ ﺎر ﻣ ﺮدان ﻣﺘﻌ ﺪد‬
‫ﺑﮕ ﺬارد و ه ﺮ زﻣ ﺎن آ ﻪ ﻧﺎراﺿ ﻰ ﺑ ﻮد ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎز‬
‫ﮔﺮدد‪.‬‬
‫در ﺿﻤﻦ‪ ،‬اﻳﻨﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﺎدرﺷﺎن هﻢ راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‬
‫ﻣﺆﻳﺪ ﺑﺮون هﻤﺴﺮ ﺑﻮدن ﮔﺮوﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪ .‬ﭼ ﻮن ﻣ ﺎدر ه ﻢ‪ ،‬در زﻣ ﺎن‬
‫ﺧﻮد‪ ،‬ﻋﺮوس ﺧﺮﻳﺪارى ﺷﺪﻩ از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﻧﺘﻴﺠ ﻪ اﻳﻨﻜ ﻪ‬
‫ﮔﺮوﻩ ﻣﺰﺑﻮر ﮔﺮوهﻰ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺗ ﺎزﮔﻰ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳ ﺖ‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ هﻨ ﻮز ﻋ ﺎدت ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮى و ﭼﻨ ﺪ‬

‫‪١٣۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺷ ﻮهﺮى را از دﺳ ﺖ ﻧ ﺪادﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬ﭼ ﻮن ﻋﻨﺎﺻ ﺮﯼ از‬
‫هﺮ دو ﻧﻈﺎم را در ﺧﻮد داﺷﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻣﻴﺘ ﻮان ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﮔﺮﻓ ﺖ‬
‫ﻞ ﺑﻴﻨﺎﺑﻴﻨﯽ‪ ،‬ﻳﺎ ﺣﺪاﻗﻞ ﻳﮑﯽ از اﺷ ﮑﺎل ﺑﻴﻨ ﺎﺑﻴﻨﯽ و در ﺣ ﺎل‬
‫ﮐﻪ هﻤﺎن ﺷﮑ ِ‬
‫ﮔ ﺬار ﻣﻴ ﺎن ﭼﻨ ﺪ هﻤﺴ ﺮﯼ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ و ﭼﻨ ﺪ هﻤﺴ ﺮﯼ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻراﻧﻪ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﺿ ﻤﻦ ﻣﻴﺘ ﻮان ﺗﺼ ﻮر ﮐ ﺮد ﮐ ﻪ در اﺑﺘ ﺪا‪ ،‬وﻗﺘ ﯽ ﮐ ﻪ ﺧﺮﻳ ﺪ‬
‫زن ﺑ ﺮاﯼ ازدواج ﺑ ﺎب ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﺣ ﺪاﻗﻞ در ﻣ ﻮاردﯼ‪ ،‬وﻗﺘ ﯽ ﮐ ﻪ‬
‫ﺑ ﺮادران ﻳ ﮏ ﺧ ﺎﻧﻮار ﻗ ﺪرت ﻣ ﺎﻟﯽ ﺧﺮﻳ ﺪ ﻳ ﮏ زن ﺑ ﺮاﯼ هﺮﻳ ﮏ از‬
‫ﺧ ﻮد را ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ ،‬دﺳ ﺖ ﺑ ﻪ ﺧﺮﻳ ﺪ ﻳ ﮏ زن اﺷ ﺘﺮاﮐﯽ ﻣﻴ ﺰدﻩ اﻧ ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺨﺼﻮص ﮐ ﻪ اﻳ ﻦ در زﻣ ﺎﻧﯽ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ راﺑﻄ ﮥ ﻳ ﮏ زن ﺑ ﺎ ﭼﻨ ﺪ‬
‫ﻣﺮد ﻋﺎدﯼ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﺳﺎﻳﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن ﻧﻴﺰ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﻌﻨﻮان ﺷﻜﻞ ﮔ ﺬار‬
‫ﻣﻴ ﺎن ﭼﻨ ﺪ ﺷ ﻮهﺮى ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر و ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗ ﻚ هﻤﺴ ِﺮ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر وﺟ ﻮد‬
‫داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ‪ ،‬در ﺗﺒ ﺖ ﻧﻴﺰﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬ﺑﻨ ﺎ ﺑﺮﻣﺸ ﺎهﺪات‬
‫"ﻣﻚ ِﻟ ِﻨﻦ"∗ دو ﻧﻮع ازدواج ﭼﻨﺪ ﺷ ﻮهﺮﯼ* وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬ﻳﮑ ﯽ‬
‫ﭼﻨﺪ ﺷ ﻮهﺮﯼ ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﮐ ﻪ ﺑ ﻪ ازدواج "ﻧ ﻪ اﻳ ﺮ"* ﻣﻌ ﺮوف ﺑ ﻮدﻩ ‪ ،‬و‬
‫در ﺁن زن ﺑﺎ ﻣﺎﻧﺪن در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﺑﺎ ﻣﺮدان ﻗﺒﺎﻳﻞ دﻳﮕﺮ ﺁزاداﻧﻪ راﺑﻄ ﻪ‬
‫ﺟﻨﺴ ﯽ داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ ،‬و دﻳﮕ ﺮﯼ ﭼﻨ ﺪ ﺷ ﻮهﺮﯼ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﮐ ﻪ در ﺁن‬

‫‪*Nair‬‬

‫‪*Polyandry‬‬

‫‪*Mc Lennon‬‬

‫‪١٣۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﺮادرهﺎ زﻧﯽ از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮ را ﺑ ﺮاﯼ ﺧ ﻮد ﻣ ﯽ ﺁوردﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻄﻮرﻳﮑ ﻪ‬
‫هﻤﻪ ﺑﺮادرهﺎ ﭘﺪران ﺧﻮﻧﯽ ﺑﭽﻪ هﺎ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺪون اﻳﻨﮑ ﻪ ﻣﻌﻠ ﻮم ﺑﺎﺷ ﺪ‬
‫ه ﺮ ﻳ ﮏ از ﺑﭽ ﻪ ه ﺎ از ﮐ ﺪاﻣﻴﮏ از ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬وﻟ ﯽ‬
‫ﺳﺮﭘﺮﺳ ﺘﯽ و ﻧﮕﻬ ﺪارﯼ از ﮐﻮدﮐ ﺎن ﺑ ﻪ ﻋﻬ ﺪۀ ﺑﺰرﮔﺘ ﺮﻳﻦ ﺑ ﺮادر ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٣٦‬‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬رﺳ ﻢ اﺷ ﺘﺮاﮎ زن و اﻣ ﻮال ﻣﻴ ﺎن ﺑ ﺮادران ﮐ ﻪ ﻟﻐ ﻮ ﺁن‬
‫راﻩ را ﺑﺮاﯼ ﻧﻈﺎم ﺗﮏ هﻤﺴﺮﯼ ﭘﺪرﺳﺎﻻراﻧﻪ ﺑﺎز ﻣ ﯽ ﮐﻨ ﺪ‪ ،‬ﻣ ﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒ ﻞ‬
‫از ﺁﻧﮑﻪ اﺳﻼم ﺁﻧﺮا ﻟﻐﻮ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬در ﻗﺮن ‪ ۵‬ﻣﻴﻼدﯼ در ﺳﻮرﻳﻪ ﮐﻪ ﺗﺤ ﺖ‬
‫ﮐﻨﺘﺮل رﻣﻴﻬ ﺎ و از ﻧﻈ ﺮ ﺗﮑﺎﻣ ﻞ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ ﺑﺴ ﻴﺎر ﺟﻠ ﻮﺗﺮ از ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﺻﺪور ﻗﺎﻧﻮن زﻳﺮ ﻟﻐﻮ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫"اﮔﺮ دو ﺗﻦ ﻣﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﻗﺮارداد اﺧ ﻮت و ﺑ ﺮادرى ﺑ ﺎ ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ و ﺷ ﺮاآﺖ در‬
‫اﻣﻮال و داراﺋﻰ هﺎى ﺧﻮد در ﺣﺎل و ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ‪ ،‬ﻗ ﺎﻧﻮن ﺁﻧﻬ ﺎ رااز اﻳﻨﻜ ﺎر ﻣﻨ ﻊ و‬
‫ﺁﻧ ﺮا ﻏﻴ ﺮ ﻗ ﺎﻧﻮﻧﻰ اﻋ ﻼم ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬زﻳ ﺮا زﻧ ﺎن ﺁﻧ ﺎن ﻣ ﺎل ﻣﺸ ﺘﺮﮎ ﻧﻴﺴ ﺘﻨﺪ و‬
‫ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪".‬‬

‫‪٣٧‬‬

‫اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻪ ﺻ ﺮاﺣﺖ ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ ﮐ ﻪ رم ﻣﺴ ﻴﺤﯽ ﮐ ﻪ ﭼﻨ ﺪ‬
‫ﺻﺪ ﺳﺎل ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم وارث ﺟﺎﻣﻌﻪ اى ﺒﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ در ﺁن ﺧﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮى آ ﻢ و ﺑ ﻴﺶ در ﺁن ﺗﺜﺒﻴ ﺖ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫دوﻳﺴﺖ ﺴﺎل ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم ﺳﻌﻰ در اﻧﺠﺎم هﻤﺎن ﺗﺤﻮﻟﻰ را در ﺳ ﻮرﻳﻪ‬
‫ﻣىﻜﻨﺪ آﻪ اﺳﻼم ﺑﺎ ﻇﻬﻮر ﺧﻮد ﺪر ﺑﺨﺸﻬﺎى ﻋﻘﺐ اﻓﺘ ﺎدﻩ ﺗ ِﺮ ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ‬

‫‪١٣۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻋﺮﺑﻰ‪ ،‬ﻗﺮﻧﻬﺎ ﺑﻌﺪ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﺁن دﺳﺖ ﻣىﺰﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺁﻧﭽﻪ آ ﻪ اﺳ ﻼم‬
‫اﻧﺠ ﺎم ﺁﻧ ﺮا در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن وﺟﻬ ﻪ هﻤ ﺖ ﺧ ﻮد ﻗ ﺮار ﻣﻴﺪه ﺪ در دل‬
‫ﺧﻮد ﺒﻬﻴﭽﻮﺟﻪ ﺗﺎزﮔﻰ و ﻧﻮ ﺁورﯼ وﻳﮋﻩ اﯼ را ﺑﻬﻤﺮاﻩ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳ ﺖ و‬
‫اﻧﺠ ﺎم ﺁن در واﻗ ﻊ ﻣ ﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒ ﻞ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺑﺨﺸ ﻬﺎﯼ ﭘﻴﺸ ﺮﻓﺘﻪ ﺗ ﺮ ﺟﻬ ﺎن ﺑ ﻪ‬
‫ﭘﺎﻳﺎن رﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬اﻳ ﻦ رﺳ ﻢ و ﻳ ﺎ ﺣ ﺪاﻗﻞ ﺑﻘﺎﻳ ﺎﯼ ﺁن در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫هﻤﭽﻨﺎن اداﻣﻪ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ داﺳﺘﺎن "ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋ ﻮف"‬
‫و ﺷ ﺮﻳﻚ ﺷ ﺪن ﻳﻜ ﻰ از دو زﻧ ﺶ ﺑ ﺎ "ﺳ ﻌﺪ ﺑ ﻦ رﺑﻴﻌ ﻪ" آ ﻪ درزﻣ ﺎن‬
‫ﻣﺤﻤ ﺪ رخ ﻣﻴﺪه ﺪ‪ ،‬رﺳ ﻢ "ﺟ ﺬى" درﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب ﻧﺸ ﺎن دﻳﮕ ﺮى از‬
‫دوام ﭘﺪﻳﺪﻩ ازدواج اﺷﺘﺮاآﻰ در ﻤﻴﺎن اﻋﺮاب ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ـ ﭼﺮا آﻪ اﻳ ﻦ‬
‫رﺳﻢ هﻨﻮز ﻧﺸﺎﻧﻪ هﺎﻳﻰ از ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ اﺷﺘﺮاآﻰ ﺑ ﺮ زن را ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد داﺷ ﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ رﺳﻢ‪ ،‬اﮔﺮ در ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺷ ﻮهﺮ زن ﻣ ﯽ ﻣ ﺮد ﻳ ﺎ زن را ﻃ ﻼق‬
‫ﻣﻴ ﺪاد اﻋﻀ ﺎى آ ﻼن و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ او ﻣ ﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ ﺑ ﺎ اﻧ ﺪاﺧﺘﻦ ﻋﺒ ﺎى ﺧ ﻮد‬
‫ﺑ ﺮوى او وى را ﺻ ﺎﺣﺐ ﺷ ﺪﻩ و اﮔ ﺮ ﻣﺎﻳ ﻞ ﺑ ﻪ ازدواج ﺒ ﺎ او و ﻧﮕ ﺎﻩ‬
‫داﺷﺘﻦ اش ﺑﺮاى ﺧﻮد ﻧﺒﻮدﻧﺪ او را در ﺑﺮاﺑﺮ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻬﺮﻳﻪ ﺑﻪ ﻓ ﺮدى‬
‫ﺧﺎرج از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺷﻮهﺮ دهﻨﺪ و در واﻗﻊ ﺑﻔﺮوﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫هﻤﻴﻨﻄ ﻮر‪ ،‬اﮔ ﺮ آﺴ ﻰ دﺧﺘ ﺮى ﺁﻣ ﺎدﻩ ﺷ ﻮهﺮ داﺷ ﺘﻦ داﺷ ﺖ‪،‬‬
‫دﺧﺘﺮ ﻣﺰﺑﻮر ﻗﺒﻞ از هﻤﻪ ﺑﻪ ﭘﺴ ﺮﻋﻤﻮهﺎﻳﺶ ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺖ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ‬

‫‪١٣٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﮐﻪ اﮔﺮ ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮهﺎﻳﺶ ﺧﻮاﺳ ﺘﺎر او ﺑﻮدﻧ ﺪ ﭘ ﺪرش ﻧﻤىﺘﻮاﻧﺴ ﺖ او ﺮ ا‬
‫ﺑﻪ دﻳﮕﺮى ﺑﺪهﺪ ‪.‬‬
‫در ﺿ ﻤﻦ ‪ ،‬ﻣﻬﺮﻳ ﻪ دﺧﺘ ﺮ ﺑ ﺮاى ﭘﺴ ﺮ ﻋﻤﻮه ﺎ )ﻳﻌﻨ ﯽ ﺑﻬ ﺎى‬
‫ﻓﺮوش وى ﺑﻪ ﺁﻧﺎن( آﻤﺘﺮ از ﻗﻴﻤﺘﻰ ﺑﻮد آﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺑﻪ داوﻃﻠﺐ ﺧﺎرج‬
‫از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻣﻰ ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻨﻬ ﺎ هﻤﮕ ﯽ ﻧﺸ ﺎﻧﮥ ﺣ ﻖ ﺘﻘ ﺪم ﻣ ﺮدان آ ﻼن‬
‫ﺑ ﺮ زن ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮدان ﺧ ﺎرج از آ ﻼن و ﻧﺸ ﺎﻧﻰ از ﺑﻘﺎﻳ ﺎى ﺣ ﻖ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ اﺷﺘﺮاآﻰ ﻤﺮدان ﺧﻮدى ﺑﺮ زن ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ رﺳﻮم‬
‫ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ آﻤﺎ ﺑﻴﺶ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن اداﻣﻪ داﺷﺖ‪.‬‬

‫∗‬

‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﻣىﺘﻮان ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ آﻪ اوﻻ ازدواج اﺷ ﺘﺮاآﻰ‬
‫ﻳ ﺎ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭼﻨ ﺪ ﺷ ﻮهﺮى ﺒ ﺮاى ﻳ ﻚ دورﻩ آ ﻢ و ﺑ ﻴﺶ در ﺳﺮﺗﺎﺳ ﺮ‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن راﻳﺞ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ و ﺛﺎﻧﻴًﺎ‪ ،‬اﻳﻦ از ﺟﻤﻠ ﻪ اوﻟ ﻴﻦ ﺎﺷ ﻜﺎل ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ﻣﺮد ﺳ ﺎﻻر ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ ﺑﻼﻓﺎﺻ ﻠﻪ ﭘ ﺲ از ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و‬
‫ﺗﻤﺮآﺰ ﺁن ﺪر دﺳﺖ ﻣﺮدان راﻳﺞ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻔ ﺖ اﺳ ﻼم‬
‫ﺑﺎ ﺁن ﻧﻪ در دﻓﺎع از زن‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در ﺠﻬ ﺖ اﻳﺠ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻ ِر ﺗ ﻚ‬
‫هﻤﺴﺮ و ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﺑ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ اﻧﻔ ﺮادى‬
‫ﺑﺮ زن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫∗ در ﺑﺴﻴﺎرﯼ ار روﺳﺘﺎهﺎﯼ ﻋﺮب ﻧﺸﻴﻦ ﺧﻮزﺳﺘﺎن هﻨﻮز هﻢ اﻳﻦ رﺳﻢ ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﺳﺖ و وﻗﺘﯽ ﻣﺮدﯼ‬
‫ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺑﺮاﯼ ﺧﻮاﺳﺘﮕﺎرﯼ دﺧﺘﺮﯼ ﻣﯽ ﺁﻳﺪ‪ ،‬ﭘﺪر دﺧﺘﺮ از ﺑﺮادر زادﻩ هﺎﻳﺶ )ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮهﺎﯼ‬
‫دﺧﺘﺮ( ﻣﯽ ﭘﺮﺳﺪ ﮐﻪ ﺁﻳﺎ ﮐﺴﯽ از ﺁﻧﺎن دﺧﺘﺮش را ﺑﺮاﯼ هﻤﺴﺮﯼ ﻣﯽ ﺧﻮاهﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ؟ اﮔﺮ هﻤﮥ‬
‫ﺑﺮادر زدادﻩ هﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻨﻔﯽ دادﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮاﺳﺘﮕﺎر ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺟﻮاب ﻣﺜﺒﺖ ﻣﯽ دهﺪ‪.‬‬

‫‪١٣٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬
‫ازدواج ﺑﻌﻞ‬
‫و ﺑﺮدﮔﻰ زن ﻋﺮب‬

‫در ﻣﻘﺎﺑﻞ ازدواج ﺻ ﺪﻳﻘﻪ آ ﻪ در ﺁن زن در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎﻗﻰ‬
‫ﻣىﻤﺎﻧ ﺪ و ﻣ ﺮد ﻳ ﺎ ﻣ ﺮدان ﻣ ﻮرد ﻋﻼﻗ ﻪ اش ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ وى ﺑ ﻪ ﻧ ﺰد او‬
‫ﻣىﺮﻓﺘﻨ ﺪ‪ ،‬اآﻨ ﻮن در ازدواج ﺑﻌ ﻞ )در ﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب‪ ،‬و هﻤﭽﻨ ﻴﻦ‬
‫هﺒﺮوه ﺎ و ﺁراﻣﻴ ﺎن زن ﺷ ﻮهﺮش را "ﺑﻌ ﻞ" ﻳﻌﻨ ﻰ ﺻ ﺎﺣﺐ و ارﺑ ﺎب‬
‫ﺻﺪا ﻣىﺰد(‪ ،‬اﻳﻦ زن ﺑﻮد ﻜﻪ ﺑﺼﻮرت ﺟﻨﺲ ﺧﺮﻳﺪارى ﺷﺪﻩ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫اى ﻏﺮﻳﺐ ﻧﻘﻞ ﻣﻜ ﺎن ﻣ ﻰ ﻳﺎﻓ ﺖ‪ .‬در واﻗ ﻊ‪ ،‬اآﻨ ﻮن ﻣ ﺮد ﺒ ﺮاى ازدواج‬
‫ﺑ ﺎ زن دﻟﺨ ﻮاﻩ ﺧ ﻮد ﺑﺎﻳ ﺪ هﻤﭽ ﻮن ﺗ ﺎﺟﺮى آ ﻪ ﺑ ﺮاى ﺧﺮﻳ ﺪ آ ﺎﻻى‬
‫ﻣﻄﻠﻮب ﺧﻮد ﻧﺰد ﺻﺎﺣﺐ ﺁن ﮐﺎﻻ ﺑ ﻪ ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ دﻳﮕ ﺮ ﻣﻴ ﺮود ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﮥ‬
‫زن ﻧﺰد ﭘﺪر ﻳﺎ اﻗﻮام ﻣ ﺮد او ﻣىﺮﻓ ﺖ و او را از ﺁﻧﻬ ﺎ ﺧﺮﻳ ﺪارى ﻣ ﻰ‬
‫ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ ‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ "ﺳَﻌﺴَﻌﺔ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﻳﻪ" ﻧﺰد "ﻋ ﺎﻣﺮ ﺑ ﻦ‬
‫َال َ‬
‫ﺿﺮﻳﺐ" ﻣىﺮود ﺗﺎ او را ﺑﻪ زﻧﻰ ﺑﮕﻴ ﺮد‪ ،‬ﭘ ﺪر دﺧﺘ ﺮ اﻳ ﻦ ﻋﺒ ﺎرت‬
‫را ﺑﺰﺑ ﺎن ﻣ ﻰ ﺁورد‪" :‬ﭘ ﺲ ﺗ ﻮ ﺑ ﺮاى ﺧﺮﻳ ﺪ ﮔﻮﺷ ﻪ ﺟﮕ ﺮ ﻣ ﻦ ﺁﻣ ﺪﻩ‬
‫اى!"‬

‫‪٣٨‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اوﻟﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﺎﻣﻴﻤﻮن ﺑﺮاى زن در ازدواج ﺑﻌ ﻞ دور‬
‫ﺷﺪن او از ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﺁﺷﻨﺎﻳﺎن ﺨﻮد و ﺁوارﻩ ﺷﺪﻩ در ﻣﻴﺎن ﻏﺮﻳﺒﻪ ه ﺎ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪١٣٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫دوﻣﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﺎﻣﻴﻤﻮن‪ ،‬دور ﺷ ﺪن ازﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺨ ﻮد ﻳﻌﻨ ﻰ ازﻣﺤ ﻞ‬
‫اﻗﺘﺪار‪ ،‬اﻓﺘﺨﺎر ‪ ،‬و ﺟﺎﻳﻰ آﻪ ﺑﺎو اﺣﺘﺮام ﮔﺬاردﻩ و ﺣﻤﺎﻳﺘﺶ ﻣﻴﻜﺮدﻩ اﻧ ﺪ‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺮاى او ﺗﺒﺪﻳﻞ راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ ﺑﺮاى او از ﺣﺎﻟ ﺖ‬
‫ﻳﻚ ﻟﺬت ﺟﻮﺋﻰ ﻋﻤﻴ ﻖ ‪ ،‬ﺷ ﻮراﻧﮕﻴﺰ و ﺁزاد ﺑ ﻪ ﻳ ﻚ ﺷ ﻜﻨﺠﻪ ﭼﻨ ﺪش ﺁور‬
‫و زﺟﺮ دهﻨﺪﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫در ﻳﻚ آﻼم‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺗﻐﻴﻴ ﺮ ازدواج ﻣﺘﻌ ﻪ ﺑ ﻪ ازدواج ﭘﺪرﺳ ﺎﻻراﻧﻪ‬
‫ﺑﻌ ﻞ ‪ ،‬زن از ﻣﻘ ﺎم اﻟﻬ ﻪ ﺁﺳ ﻤﺎن ﺒ ﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ ﺑﺮدﮔ ﻰ ﺟﻨﺴ ﻰ و آ ﺎرى‬
‫ﺑﺮاى ﻣﺮد ﺳﻘﻮط ﻣﻰ آﻨﺪ و اﻳﻦ ﻳﮏ ﺗﺮاژدﯼ ﺑﺰرگ ﺑﺮاى زن ﻋ ﺮب‬
‫ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬در ﻗﻄﻌ ﻪ اﻳﻜ ﻪ "اﺑ ﻦ اﺛﻴ ﺮ" در ﮐﺘ ﺎب "اَﻟﻜﺎﻣ ﻞ" از ﻗ ﻮل‬
‫ﺴ ﻌﻪ" آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ "ﻃ ﺎﺋﻰ"‬
‫زﻧ ﻰ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ "ﺑﻨ ﻰ ﻋ ﺎﻣﺮ ﺑ ﻦ ﺳَﻌ َ‬
‫ﺷ ﻮهﺮ دادﻩ ﺷ ﺪﻩ ﻧﻘ ﻞ ﻣىﻜﻨ ﺪ‪ ،‬ﺧﺸ ﻢ زن ﻋ ﺮب را از ﺧﻴ ﺎﻧﺘﻰ آ ﻪ‬
‫ﻣﺮدان ﺗﺒ ﺎر وى در ﺣ ﻖ او ﻣﺮﺗﻜ ﺐ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ ﺑﻴ ﺎن ﻣ ﻰ دارد‪ .‬زن اﻳ ﻦ‬
‫ﻗﻄﻌﻪ را ﻣﻰ ﺳﺮودﻩ اﺳﺖ ‪:‬‬
‫"هﺮﮔﺰ ﻣﮕﺬارﻳﺪ ﺧﻮاهﺮ ﺑﺮادرش را ﺳﺘﺎﻳﺶ آﻨﺪ‪:‬‬
‫هﺮﮔﺰ ﻧﮕﺬارﻳﺪ دﺧﺘﺮ ﺑﺮاى ﻣﺮگ ﭘﺪرش ﻋﺰادارى آﻨﺪ؛‬
‫ن ﺁزادى ﻧﻴﺴﺖ ‪،‬‬
‫زﻳﺮا آﻪ ﺁﻧﻬﺎ او را ﺑﻪ ﺟﺎﺋﻰ ﺁوردﻩ اﻧﺪ آﻪ دﻳﮕﺮ ز ِ‬
‫زﻳﺮا او را ﺑﻪ دورﺗﺮﻳﻦ ﻗﻄﺐ زﻣﻴﻦ ﭘﺮﺗﺎب آﺮدﻩ اﻧﺪ‪".‬‬

‫‪٣٩‬‬

‫‪١۴٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﺑﻦ اﺛﻴﺮ در ﮐﺘﺎب ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺪﻧﺒﺎل ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﺑ ﺎﻻ از زن ﻋ ﺮب ﺑ ﻪ‬
‫ﻧﻘﻞ ﻣﻄﻠﺒﻰ از ﻋﺎﻳﺸﻪ زن ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ ﻣﻰ ﭘﺮدازد آﻪ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ازدواج ﭼﻴ ﺰى ﺟ ﺰ ﺑﺮدﮔ ﻰ ﻧﻴﺴ ﺖ ‪ .‬ﻟ ﺬا ﻣ ﺮد ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑﺪاﻧ ﺪ آ ﻪ زن ﻋﺰﻳ ﺰش را‬
‫هﻤﭽﻮن ﻳﻚ ﺑﺮدﻩ ﺧﺪﻣﺘﻜﺎر ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻣﻰ ﺁورد‪".‬‬

‫ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ آ ﺎر ازدواج ﺑﻌ ﻞ و ﺧﺮﻳ ﺪ زن ﺑ ﻪ ﺁﻧﺠ ﺎ ﻣ ﻰ آﺸ ﺪ آ ﻪ‬
‫زن ﻧﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ در ﺟﻨﮕﻬ ﺎى ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ هﻤﭽ ﻮن ﺟﺰﺋ ﻰ از ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕ ﻰ‬
‫ﻏ ﺎرت ﺷ ﺪﻩ و ﻣ ﻮرد ﺗﺠ ﺎوز ﻗ ﺮار ﻣ ﯽ ﮔﻴ ﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺟ ﺰو اﻣ ﻮال ﻓ ﺮد‬
‫ﻣﺘ ﻮﻓﻰ ﺤﺘ ﻰ ﺑ ﻪ ﺑﺎزﻣﺎﻧ ﺪﮔﺎﻧﺶ ﺑ ﻪ ارث ﻣىﺮﺳ ﺪ‪ .‬ﺑﻄ ﻮرى آ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﺎ‬
‫ﻣﺼﺮف ﺷﺨﺼﻰ ﻳﺎ اﻧﺘﻘﺎل و ﻓﺮوش وى ﺪر ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﻬﺮﻳﻪ ﺑﻪ دﻳﮕ ﺮى‪،‬‬
‫ﺑﺎ وى دﻗﻴﻘﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﺑﺮدﻩ ﻋﻤﻞ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫اﺑ ﻦ ﺑﻄﻮﻃ ﻪ ﻣﻴﮕﻮﻳ ﺪ هﻨﮕ ﺎﻣﯽ آ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ "ﻋﺒ ﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑ ﻦ‬
‫ﻋ ﻮف " و"ﺳ ﻌﺪ ﺑ ﻦ رﺑﻴﻌ ﻪ " را ﺑ ﻪ ﺑ ﺮادرﯼ ه ﻢ ﻣﻨﺴ ﻮب ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪،‬‬
‫دوﻣﻰ آﻪ دو زن داﺷ ﺘﻪ ‪ ،‬ﭘﻴﺸ ﻨﻬﺎد ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ آ ﻪ ﺣ ﺎﻻ آ ﻪ ﺑﺮادرﻧ ﺪ ﺑﺎﻳ ﺪ‬
‫اﻣ ﻮال ﻮ زﻧﺎﻧﺸ ﺎن را ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺎ ه ﻢ ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﻋﺒ ﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ‬
‫ﻳﻜﻰ از زﻧﺎن ﺳﻌﺪ را ﺑﺮاﯼ ﺧﻮد ﺑﺮ ﻣﻴﺪارد‪.‬‬

‫‪٤٠‬‬

‫اﻳﻦ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ اﻳﻦ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در ﺑﺨ ﺶ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر‬
‫ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﺑ ﺎ زن هﻤﭽ ﻮن ﻳ ﻚ ﺸ ﯽء و ﺑ ﻪ ﻣﺜﺎﺑ ﻪ ﺟﺰﺋ ﻰ از اﻣ ﻮال‬
‫ﻣ ﺮد رﻓﺘ ﺎر ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ه ﻢ ﭼﻨ ﻴﻦ ﻧﺸ ﺎن دهﻨ ﺪﻩ اﻳﻨﺴ ﺖ ﻜ ﻪ‬

‫‪١۴١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﭼﮕﻮﻧﻪ هﻤ ﺎن دﻳ ﺪى آ ﻪ در ﺑﺨ ﺶ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ زن‬
‫وﺟﻮد داﺷﺘﻪ در ﻣﻴﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻨﻴ ﺰ راﻳ ﺞ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬ﺑﻄﻮرآ ﻪ ﺁﻧ ﺎن‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﻪ زن ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﻳﻚ ﺷﯽء و آﺎﻻ ﻧﮕﺎﻩ ﻣﻰ آﺮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ ﻣ ﺎ ﻣ ﯽ داﻧ ﻴﻢ آ ﻪ در ﺳ ﻮرﻩ اﻟﻨﺴ ﺎء ﺁﻳ ﻪ ‪ ،١٩‬ارث ﺑ ﺮدﻩ‬
‫ﺷﺪن زﻧﺎن ﻣﻤﻨﻮع ﻣﻴﮕﺮدد‪ .‬وﻟﻰ اﻳﻦ ﺑﻬﻴﭻ ﻮﺟﻪ ﺑﻪ ه ﻮادارﯼ از زن و‬
‫ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻦ ﻧﺒﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ اﺳﻼم ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻧﮕ ﺎﻩ ﺑ ﻪ زن ﺑﻌﻨ ﻮان ﺷ ﯽء و‬
‫ﮐ ﺎﻻ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑ ﺎﻟﻌﮑﺲ‪ ،‬ه ﺪف ازاﻳ ﻦ ﺁﻳ ﻪ ﺗﺤﮑ ﻴﻢ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ارﮔ ﺎن‬
‫ﭘﺎﻳﻪ اﯼ ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳﺎﻻرﯼ‪ ،‬از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻨﻊ ازدواج ﺑﺎ اﻗ ﻮام درﺟ ﻪ اول‬
‫و در اﻳﻨﺠ ﺎ زن ﭘ ﺪر ﻳﻌﻨ ﯽ ﺗﺤﻜ ﻴﻢ ﻳﮑ ﯽ از ﻣﺤﺮﻣﻴ ﺖ ه ﺎﯼ ﺟﻨﺴ ﯽ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﺟﻨﺴﯽ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬از ﺁﻧﺠﺎ آ ﻪ‬
‫ازدواج ﺑﺎ زن ﭘﺪر ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺑ ﻪ ارث ﺑ ﺮدن وﯼ ﻣﻤﻜ ﻦ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪﻩ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﻣﻨﻊ اﻳﻦ ﮐﺎر ﻋﻤﻼ ﻣﺎﻧﻊ ازدواج ﺑ ﺎ زن ﭘ ﺪر ﻣ ﯽ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪.‬‬
‫در زﻣﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ ه ﺮآﺲ ﻣ ﯽ ﻣ ﺮد وارﺛ ﻴﻦ او ﻳﻌﻨ ﻰ ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ ﺑﻨ ﺎ ﺒ ﺮ‬
‫ﻗ ﺎﻧﻮن ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮى‪ ،‬زن او )آ ﻪ ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﻋﺮوﺳ ﻰ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮ‬
‫ﺁوردﻩ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد(‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﻨ ﺎ ﻣ ﺎدرﯼ ﺧ ﻮد را ﻧﻴ ﺰ در ﮐﻨ ﺎر اﻣ ﻮاﻟﺶ ﺑ ﻪ‬
‫ارث ﻣﻰ ﺑﺮدﻧﺪ و ﮔﺎهﻰ ﺑﺎ او ازدواج ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫آزادى ﺟﻨﺴﻰ ﻗﺒﻞ از‬
‫اﺳﻼم‬

‫آزادى ﺟﻨﺴﻰ در ﻧﻈﺎم ﺻﺪﻳﻘﻪ‬

‫‪١۴٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫در ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﻣﺘﻌ ﻪ‪ ،‬زن از ﺁزادى ﺟﻨﺴ ﻰ زﻳ ﺎدى‬
‫ﺑﺮﺧ ﻮردار ﺑ ﻮد‪ .‬او ﻧ ﻪ ﺗﺘﻬ ﺎ ﻣىﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺒ ﺎ ه ﺮ ﻣ ﺮدى از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮ‬
‫ﺑﻄﻮر ﻣﻮﻗﺖ ﻳﺎ داﺋﻢ راﺑﻄﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮر ﻧﺒﻮد اﻳ ﻦ آ ﺎر‬
‫را در ﺧﻔ ﺎ اﻧﺠ ﺎم دادﻩ و ﻳ ﺎ از آﺴ ﻰ آﺴ ﺐ اﺟ ﺎزﻩ ﺑﻨﻤﺎﻳ ﺪ‪ .‬در واﻗ ﻊ‬
‫ﻣ ﺮدان ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺣ ﻖ هﻴﭽﮕﻮﻧ ﻪ دﺧ ﺎﻟﺘﻰ در آ ﺎر او را در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد‬
‫ﺧﻄ َﺒ ﻪ"‬
‫ﻧﺪاﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬در اﻳ ﻦ راﺑﻄ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ آ ﺎﻓﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻣ ﺮد ﺑﮕﻮﻳ ﺪ‪ِ " :‬‬
‫ﻳﻌﻨﻰ ﻣﺮا ﻣﻰ ﭘﺬﻳﺮى و زن ﺠﻮاب دهﺪ‪ِ " :‬ﻧﺦ" ∗ﻳﻌﻨﻰ ﻗﺒﻮل آﺮدم‪.‬‬

‫∗‬

‫‪٤١‬‬

‫اﻓ ﺮاد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ زﻣ ﺎﻧﻰ در آ ﺎر او دﺧﺎﻟ ﺖ ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ آ ﻪ‬
‫راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ او ﺑﺎ ﻣ ﺮدان ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮ اﻣﻨﻴ ﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻳ ﺎ ﺣ ﻰ ﺧ ﻮدﯼ را‬
‫در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﻗﺮار دهﺪ و اﻳﻦ ﺧﺼﻮﺻﺎٌ وﻗﺘﻰ رخ ﻣ ﯽ داد آ ﻪ او‬
‫ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ ﺑﺎ ﻴﻜﻰ از ﻣﺮدان ﻗﺒﺎﻳﻞ دﻳﮕﺮ زﻧﺪﮔﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ او‬
‫را ﺑﺮاى اﻗﺎﻣﺖ داﺋﻢ ﺒﻪ درون ﻗﺒﻴﻠﻪ و اﺣﺘﻤﺎﻻ ﭼﺎدر ﺧﻮد ﺑﻴﺎورد‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺁزادى ﺟﻨﺴﻰ زن ﺗﺤﺖ هﻴﭻ ﺷﺮاﻳﻄﻰ از ﻣﻴﺎن ﻧﻤ ﻰ‬
‫رﻓﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺣﺘﻰ در ﺻﻮرﺗﻰ هﻢ آﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﺑﺎ ﺁﻣﺪن ﻣﻌﺸ ﻮق وى ﺑ ﻪ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﺮاى زﻧ ﺪﮔﻰ ﺑ ﺎ او ﻣﻮاﻓﻘ ﺖ ﻧﻤ ﻰ آ ﺮد‪ ،‬ﺁﻧ ﺪو ﻣ ﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ‬
‫ﺑﺼﻮرت ﺪوﺳﺖ دﺧﺘﺮ و ﭘﺴﺮ ﺑﻪ راﺑﻄﻪ ﺧﻮد اداﻣﻪ دهﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻻﻏ ﺎﻧﻰ" ﻣ ﻰ ﺧ ﻮاﻧﻴﻢ آ ﻪ ﺳ ﻌﻴﺪ آ ﻪ ﻳﻤﻨ ﻰ و از‬
‫ﭼﻨﺎﻧﻜ ﻪ در "َا َ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ "ﺣِﻤﻴَﺮى" و ﻣﺬهﺒﺶ "راﻓﻀﻰ" ﺑﻮد ﺑﺎ ﻣﻌﺸﻮﻗﺶ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ "ﺗﻤ ﻴﻢ‬
‫‪* Nikh‬‬

‫‪khitba‬‬

‫∗‬

‫‪١۴٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫" ‪ ،‬ﻗﺒﻴﻠﻪ دﺷ ﻤﻦ و از ﻣ ﺬهﺐ ﺧ ﺎرﺟﻰ راﺑﻄ ﻪ داﺷ ﺖ‪ ،‬و ﺑ ﻪ ﭼ ﺎدر وى‬
‫رﻓ ﺖ و ﺁﻣ ﺪ داﺷ ﺖ‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ آﺴ ﻰ در ﻣ ﻮرد ﺁن ﭼﻴ ﺰى ﻧﻤىﺪاﻧﺴ ﺖ‪،‬‬
‫ﭼ ﻮن ازﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﺷ ﻤﻦ ﺑ ﻮد و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ زن ﺣﻀ ﻮر او را در ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﻮد‬
‫ﺗﺤﻤﻞ ﻧﻤﻰ آﺮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٤٢‬‬

‫و ﻳ ﺎ ﺑ ﺎز ﺑ ﻪ ﻧﻘ ﻞ از َاﻻَﻏ ﺎﻧﻰ ﻣى ﺪاﻧﻴﻢ آ ﻪ در ﻣﺪﻳﻨ ﻪ زﻧ ﻰ از‬
‫ﺧ ﺰرَج" ﻣﻌﺸ ﻮﻗﺶ از ﻘﺒﻴﻠ ﻪ "اوس" را در ﺧﺎﻧ ﻪ ﺧ ﻮد ﻣ ﻰ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ " َ‬
‫ﭘ ﺬﻳﺮﻓﺖ ‪ .‬زن در ﺧﺎﻧ ﻪ ﭘ ﺪرش و ﺑ ﺎ ﻓﺮزﻧ ﺪش زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ آ ﺮد و از‬
‫ﺁﻧﺠﺎ آﻪ اﻳﻦ دو ﻗﺒﻴﻠﻪ دﺷﻤﻨﻰ دﻳﺮﻳﻨﻪ اى داﺷﺘﻨﺪ هﺮ ﺑﺎر آﻪ ﻣﺮد ﺑﻪ ﻧ ﺰد‬
‫زن ﻣﻰ ﺁﻣﺪ از ﻃﺮف اﻗﻮام زن آﺘﻚ ﻣﻰ ﺧﻮرد‪ .‬ﺑﻄﻮر ﻗﻄﻊ ﻋﻠﺖ اﻳ ﻦ‬
‫ﺑ ﻮد آ ﻪ اﻗ ﻮام زن ﻧﻤ ﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ او را ﺗﺤﻤ ﻞ آﻨﻨ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫اﺣﺘﻤﺎل زﻳﺎد ﭼﻮن ﻣﺮد ﻋﺎﺷﻖ زن ﺑﻮدﻩ و ﻧﻤىﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ او را ﺗﺮك ﻜﻨ ﺪ‬
‫ﺑﺎ وﺟﻮد ﻣﺰاﺣﻤﺖ اﻗﻮا ِم زن‪ ،‬ﺑﺎز ﺑﻪ دﻳﺪن او ﻣﻰ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٤٣‬‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ اﻳﻨﻬ ﺎ ﻣ ﻮارد اﺳ ﺘﺜﻨﺎﺋﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ در ﺁن دو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﺎ ه ﻢ‬
‫دﺷﻤﻨﻰ ﺳﺨﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل اﻳ ﻦ دﺷ ﻤﻨﻰ ﺑﺎﻋ ﺚ ﻗﻄ ﻊ راﺑﻄ ﻪ ﺁﻧ ﺪو‬
‫ﻧﻤ ﻰ ﺷ ﻮد و ﻓﻘ ﻂ ﻣﺸ ﻜﻼﺗﻰ در اﻣ ﺮ ﻣﻼﻗ ﺎت ﻣﻴ ﺎن ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﻮﺟ ﻮد ﻣ ﻰ‬
‫ﺁورد‪ ،‬و ﮔﺮﻧ ﻪ در اآﺜﺮﻳ ﺖ ﻣ ﻮارد آ ﻪ در ﺁن ﻣﻴ ﺎن دو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﺧﺘﻼﻓ ﻰ‬
‫ﻧﺒﻮد زن و ﻣﺮد هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺎﺷﻜﺎﻟﻰ در ﺑﺮﻗﺮار آﺮدن راﺑﻄﻪ ﻣﻴﺎن ﺧ ﻮد‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻠﺖ اﻳﻦ اﻣﺮ آﺎﻣﻼ روﺷﻦ اﺳﺖ‪ .‬درﻧﻈ ﺮ ﻓ ﺮد ﺑ ﺪوى‪ ،‬ﺁزادى‬
‫ﺟﻨﺴﻰ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ هﻤﻪ ﺁزادىﻬﺎى دﻳﮕ ﺮ اﻣ ﺮى ﻃﺒﻴﻌ ﻰ ﺑ ﻮد و ﻣﺎﻧﻨ ﺪ اﻣ ﻮر‬

‫‪١۴۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫دﻳﮕﺮ ﺗﺎ وﻗﺘﻰ آﻪ ﻣﺸﻜﻠﻰ ﺑﺮاى ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻰ آﺮد ﻳﻚ اﻣ ﺮ ﺸﺨﺼ ﻰ‬
‫ﻣﺤﺴ ﻮب ﺷ ﺪﻩ و ﺑ ﻪ ﺧ ﻮد ﻓ ﺮد ﻣﺮﺑ ﻮط ﻣ ﻰ ﮔﺮدﻳ ﺪ‪ .‬ﺑﻌ ﺪا اﻳ ﻦ ﻣ ﺬاهﺐ‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﺑﻌﻨ ﻮان ﺑﺨﺸ ﻰ از روﺑﻨ ﺎى ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر آ ﻪ ﻣﺴ ﺘﻠﺰم‬
‫آﻨﺘﺮل زن ﺒﻮد اﻳﻦ ﺁزادى را از او ﺳﻠﺐ ﻧﻤﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺗ ﺎ ﺟﺎﺋﻴﻜ ﻪ در ﻗ ﺮان‬
‫ﻣﺠﺎزات راﺑﻄﻪ زن ﺑﺎ ﻏﻴﺮ ﺷﻮهﺮ ﺨﻮد را ﺗﺎزﻳﺎﻧﻪ و ﻣﺮگ ﻗﺮار داد‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﻜﺮ آﺮد آﻪ اﻳﻦ ﺁزادى ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺨﺼﻮص زﻧ ﺎن ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺮد ﻧﻴﺰ از هﻤﻴﻦ ﺁزادى هﺎ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ ﻣ ﺮدان ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﻣىﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ زﻧﺎن ﻣﻮرد دﻟﺨﻮاﻩ ﺧﻮد از ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺪﻳﮕﺮ ﺑﺪون دﺧﺎﻟ ﺖ و‬
‫اﺟﺎزﻩ از دﻳﮕﺮان ﺁﺷﻨﺎ ﺷﺪﻩ‪ ،‬راﺑﻄﻪ ﺑﺮﻗﺮار آﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ﺁزادى ه ﺎ ﺗﻨﻬ ﺎ وﻳ ﮋﻩ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻧﺒ ﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ‬
‫در ﺳ ﺎﻳﺮ ﺟﻮاﻣ ﻊ ﺑﺸ ﺮى ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬در ﺪورﻩ اى از ﺗﺎرﻳﺨﺸ ﺎن آ ﻪ در‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺷﺘﺮاآﻰ و ﻣﺎدر ﺗﺒﺎر ﺑﺴﺮ ﻣىﺒﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺟﺎرى ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﺟﺰاﻳﺮ "ﺗﺮوﺑﺮﻳﺎﻧ ﺪ"∗ در ﺷ ﻤﺎل ﻏﺮﺑ ﻰ "ﻣﻼﻧﺰﻳ ﺎ"‬
‫ﺁﻧ ﺮا "آﺎﺗﻮﻳﺎﺳ ﻰ"∗ ﻣ ﯽ ﺧﻮاﻧﺪﻧ ﺪ‬

‫‪٤٤‬‬

‫‪ ،‬و در ﺑﺮزﻳ ﻞ در ﻣﻴ ﺎن "ﮔﻮﻳ ﺎ‬

‫آﻮراهﺎ"∗‪ ،‬و در ﺁﻓﺮﻳﻘﺎى ﺷ ﺮﻗﻰ در ﻣﻴ ﺎن "ﺁآﺎﻣﺒﺎه ﺎ"∗ و در ﺑﺴ ﻴﺎرﯼ‬
‫ﻧﻘﺎط دﻳﮕﺮ ﺟﻬﺎن ﻧﻴﺰ راﻳﺞ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪Akamba‬‬

‫∗‬

‫‪٤٥‬‬

‫‪Trobriand‬‬

‫∗‬

‫‪Katuyausi‬‬

‫∗‬

‫‪Guyacura‬‬

‫∗‬

‫‪١۴۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻋﻠﺖ اﻳﻦ ﺁزادى ﺟﻨﺴﻰ ﺁن ﺑﻮد آﻪ درﺟﻮاﻣ ﻊ اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ﺁزادى اﺻﻮﻻ ﺟﺰء ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻨﺎﭘ ﺬﻳﺮى از زﻧ ﺪﮔﻰ اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﻮد‪ .‬در‬
‫ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻰ ﺷ ﻚ ‪ ،‬اوج اﻳ ﻦ ﺁزادى در زﻣ ﺎﻧﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻨﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى و اﺷﺘﺮاآﻰ ﺑﺮﻗﺮارﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟ ﻮد در دورﻩ ه ﺎى ﺑﻌ ﺪى ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺁﻧﻜ ﻪ ﺑ ﺎ ﺑﺮﻗ ﺮارى‬
‫ازدواج ﺑﻌﻞ ﻧﻈﺎم ﻣﺰﺑﻮر ﺗﻀﻌﻴﻒ ﺸﺪﻩ و ﺑﺨﺼﻮص در ﺷ ﻬﺮهﺎ و در‬
‫ﺑﻌﻀﻰ از ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺑﺪوى از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل‪ ،‬ﺁﺛ ﺎر ﻮ ﺑﻘﺎﻳ ﺎى‬
‫ﺁن در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﺨﺼ ﻮص در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺑ ﺪوى هﻨ ﻮز‬
‫ﻗﻮﻳﺎ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻰ ﺨﻮرد‪.‬‬
‫ﺣﺘﻰ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺷﺮﻗﯽ ﻧﻴﺰاﺑﻦ ﺑﻄﻮﻃﻪ ﻣﺎ را از ﻗ ﺎﻧﻮﻧﻰ در‬
‫ﻧﺎﺣﻴ ﻪ ﻋﻤ ﺎن ﻣﻄﻠ ﻊ ﻣ ﻰ ﺳ ﺎزد آ ﻪ در ﺁن ه ﺮ زﻧ ﻰ ﻣىﺘﻮاﻧﺴ ﺖ از‬
‫ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺠﻮزى ﺑﮕﻴﺮد آﻪ ﺑﺮ اﺳ ﺎس ﺁن ﺑﺘﻮاﻧ ﺪ ﺑ ﺎ ﻣﻌﺸ ﻮﻗﻪ ه ﺎى ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﺪون ﺁﻧﻜﻪ ﻓﺎﻣﻴ ﻞ و ﺗﺒ ﺎر او ﺣ ﻖ دﺧﺎﻟ ﺖ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ راﺑﻄ ﻪ داﺷ ﺘﻪ و‬
‫ﺧﻮﺷﮕﺬراﻧﻰ آﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٤٦‬‬

‫واﺿﺢ اﺳﺖ آﻪ اﻳﻦ ﺳﻨﺪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻰ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آ ﻪ در‬
‫ﺁن ﻧﻈﺎم ﭘﺪر ﺳﺎﻻرى دﺧﺎﻟﺖ ﺧﻮد ﺮا در اﻣﻮر زﻧﺎن ﺁﻏ ﺎز آ ﺮدﻩ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬وﮔﺮﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺳﻠﻄﺎﻧﯽ وﺟﻮد داﺷﺖ و ﻧ ﻪ زن ﺑ ﺮاى ﺁزادى ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫ﺧ ﻮد ﻧﻴﺎزﻣﻨ ﺪ اﺟ ﺎزﻩ از او ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺳ ﻨﺪ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ وﺟ ﻮد‬
‫ﭼﻨ ﻴﻦ ﺁزادى ه ﺎ ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺳ ﺨﺖ ﺟ ﺎﻧﻰ ﻮ در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ از ﻣﻴ ﺎن رﻓ ﺘﻦ‬
‫ﺗﺪرﻳﺠﻰ وﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺁﻧﻬﺎ را درﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ‪ .‬ﻣ ﺎ ﺒﻌ ﺪا‬

‫‪١۴۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺧﻮاهﻴﻢ دﻳﺪ آﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﻼم ﺑﺎ ﺁﺧ ﺮﻳﻦ ﺿ ﺮﺑﻪ اى آ ﻪ ﺑ ﺎﻳﻦ ﺁزادى ه ﺎ‬
‫وارد ﻣ ﻰ ﺳ ﺎزد‪ ،‬زﻧ ﺎن را ﺑﻄ ﻮر آﺎﻣ ﻞ ﺑ ﻪ ﺑ ﺮدﻩ ﺟﻨﺴ ﯽ ﻣ ﺮدان ﻣﺒ ﺪل‬
‫ﻣﯽ ﺳﺎزد‪.‬‬
‫در ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬در زﻣ ﺎﻧﻰ ﻧ ﻪ ﭼﻨ ﺪان دور از زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‪،‬‬
‫هﻤﭽﻨ ﺎن آ ﻪ در زﻣ ﺎن ﺧ ﻮد او‪ ،‬ﻧﺸ ﺎﻧﻪ ه ﺎﯼ ﺑﺴ ﻴﺎرﯼ از وﺟ ﻮد ﭼﻨ ﻴﻦ‬
‫ﺁزادى هﺎى ﺟﻨﺴﻰ ﺑﭽﺸﻢ ﻣﻰ ﺧﻮرد‪.‬‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از اﺟﺪاد ﺧﻮد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻨﺎم "ﺳﻠﻤﺎ ﺑﻨﺖ ﻋَﻤ ﺮو" از‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻧﺠﺎر ﺑﻮد آﻪ ﻗﺒﻼ ﮔﻔﺘﻴﻢ ﺒﺎ هﺎﺷ ﻢ ﭘ ﺪر ﻋﺒ ﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ )آ ﻪ ﺟ ﺪ ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﺑﻮد( ازدواج ﻣﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬ﻣﻌ ﺮوف اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺳ ﻠﻤﺎ ﺑ ﺎ آﺴ ﻰ ازدواج ﻧﻤ ﻰ‬
‫آﺮد ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺷﺮط ﺁﻧﻜﻪ در ﻋﺸﻖ ﺑﺎزى و راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدان دﻳﮕ ﺮ ﺁزاد‬
‫ﺑﺎﺷﺪ و هﻤﭽﻨﻴﻦ هﺮزﻣﺎن آﻪ ﻣﻰ ﺧﻮاهﺪ از ﺷﻮهﺮش ﺟﺪا ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﺑ ﻮد آ ﻪ او ﺑ ﺎ هﺎﺷ ﻢ آ ﻪ ﺑ ﺮاى آ ﺎرى ﺑ ﻪ ﻣﺪﻳﻨ ﻪ‬
‫ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد ﺁﺷ ﻨﺎ ﺷ ﺪ و ﭘ ﺲ از ازدواج ﺒ ﺎ وى ﻋﺒ ﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ را ﺑ ﺮاى او‬
‫ﺁورد‪ .‬هﻤ ﺎن آ ﻮدآﻰ آ ﻪ ذآ ﺮ وى در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﺑﻌﻤ ﻞ ﺁﻣ ﺪ و ﺑ ﺮ‬
‫ﺳﺮ ﺘﺼﺎﺣﺐ او ﻣﻴﺎن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺎدر و ﭘﺪرش اﺧﺘﻼف و آﺸﻤﻜﺶ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪٤٧‬‬

‫هﻤﻴﻨﻄﻮر زﻧﺎﻧﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ "ﻣﺎرﻳﻪ ﺑﻨﺖ اﻓﻀ ﻞ" وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻨﺪ آ ﻪ‬
‫درﻧﻮﺷﺘﻪ هﺎى اوﻟﻴﻪ اﺳﻼﻣﻰ ﺁﻣﺪﻩ ﺎﺳﺖ "ﺛﺮوﺗﻤﻨ ﺪ ‪ ،‬زﻳﺒ ﺎ و در رواﺑ ﻂ‬
‫ﺟﻨﺴ ﻰ اش آ ﺎﻣﻼ ﺁزاد و ﺳ ﺮ ﺧ ﻮد ﺑ ﻮد و هﻤﻴﺸ ﻪ ﻣ ﺮدى را‬
‫ﺑﺮاى ﺎزدواج اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻰ آ ﺮد آ ﻪ ﺑ ﻴﺶ از هﻤ ﻪ او را راﺿ ﻰ آﻨ ﺪ و‬

‫‪١۴٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫هﺮ ﮔﺎﻩ آﻪ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد دﻳﮕ ﺮى ﻣﻴ ﻞ ﭙﻴ ﺪا ﻣ ﻰ آ ﺮد ﻣ ﺮد اول را ره ﺎ ﻣ ﻰ‬
‫ﻧﻤﻮد‪".‬‬

‫‪٤٨‬‬

‫ﺧ َﺮﻳﺠ ﻪ" ﺑ ﻮد آ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻴﻢ ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدان ﺑ ﻴﺶ از‬
‫ﻧﻤﻮﻧ ﻪ دﻳﮕ ﺮ "اُم َُ‬
‫‪ ٢٠‬ﻗﺒﻴﻠ ﻪ راﺑﻄ ﻪ ﺑﺮﻗ ﺮار آ ﺮدﻩ ﺒ ﻮد و هﻤ ﻮارﻩ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎ‬
‫ﭘﺴﺮاﻧﺶ زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰ آﺮد‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ ﻣ ﺎ ﺑ ﺎ اﺷ ﺎرۀ اﻻﻏ ﺎﻧﻰ ه ﻢ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد آ ﻪ زﻧ ﺎن ﺗ ﺎ دﻩ‬
‫ﻣﻌﺸ ﻮق ﻣ ﺮد ﻣ ﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ ﻮ ﻓﺮاﺗ ﺮ از ﺁن ﻓﺤﺸ ﺎ ﻗﻠﻤ ﺪاد‬
‫ﻣﻴﺸﺪ از ﻗﺒﻞ ﺁﺷﻨﺎﺋﻴﻢ ‪ .‬ﻃﺒﻴﻌﺘﺎ اﻳ ﻦ ﺁزادىﻬ ﺎ ﺟ ﺪا از ﺁزادى ه ﺎى دﻳﮕ ﺮ‬
‫ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻗﺒﻴﻠﻪ "ﻣﻴﺮﺑ ﺎت"∗ رﺳ ﻢ ﮐﻬﻨ ﯽ وﺟ ﻮد داﺷ ﺖ ﮐ ﻪ ﺑﻨ ﺎ‬
‫ﺑﺮ ﺁن زﻧﺎن هﺮ ﺷ ﺐ در ﺧ ﺎرج ﺷ ﻬﺮ ﺑ ﻪ ﻣﻼﻗ ﺎت دوﺳ ﺘﺎن ﻣ ﺮد ﺧ ﻮد‬
‫ﻣىﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺑﺎ هﻢ ﮔﻔﺘﮕﻮ و ورزش ﻣﻰ ﮐﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﭼﻴ ﺰى آ ﻪ در ﺟﻮاﻣ ﻊ‬
‫اﺳﻼﻣﻰ آﻨﻮﻧﻰ ﻓﺎﺟﻌﻪ ﺒﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺁورد‪.‬‬

‫‪٤٩‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺁﻧﻜ ﻪ ﺣﺴ ﺎدت در ﻣﻴ ﺎن ﺁﻧﻬ ﺎ ﺁﻧﻄ ﻮر آ ﻪ ﺑﻌ ﺪا در ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺮدﺳﺎﻻرى راﻳﺞ ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬وﺟﻮد ﻨﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﺑ ﻦ ﺑﻄﻮﻃ ﻪ از ﻋ ﺪم‬
‫وﺟﻮد ﺣﺴﺎدت ﻣﻴﺎن زن و ﻣﺮد در ﻋﻤﺎن ﺑﻤﺎ ﺧﺒﺮ ﻣىﺪهﺪ‪،‬‬

‫‪٥٠‬‬

‫و "اﺑ ﻦ‬

‫اﻟﻤَﻘ ﺎوﻳﺮ" ﺑ ﺮاى ﻣ ﺎ ﻣﻴﮕﻮﻳ ﺪ آ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ " َذ َهﺒ ﺎن"ﻣﻴﻬﻤ ﺎن ﺑ ﻪ‬
‫هﻨﮕﺎم ﻮرود‪ ،‬زن ﺻﺎﺣﺐ ﺧﺎﻧﻪ را ﺑﻐﻞ ﻣﻰ آﺮد و ﻣﻰ ﺑﻮﺳﻴﺪ‪.‬‬

‫‪٥١‬‬

‫∗‪Mirbat‬‬

‫‪١۴٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫واﺿﺢ اﺳﺖ آ ﻪ اﻳ ﻦ ﺁزادﯼ ه ﺎ ﭼﻴ ﺰى ﻧﺒ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺮاى‬
‫زﻧﺎن از ﺁﺳﻤﺎن ﻧﺎزل ﺷﺪﻩ و ﻳ ﺎ ﺗﻮﺳ ﻂ ﻤ ﺮدان ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ دادﻩ ﺷ ﺪﻩ ﺑﺎﺷ ﺪ‪.‬‬
‫دﻻﻳ ﻞ زﻳ ﺎدى ﻧﺸ ﺎن ﻣ ﻰ ده ﺪ آ ﻪ زﻧ ﺎن ﻋ ﺮب ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫دردوران ﻤﺎدرﺗﺒﺎرى ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻌﻀ ﺎ ﺣﺘ ﻰ اﻧ ﺪك زﻣ ﺎﻧﻰ ﻗﺒ ﻞ ازاﺳ ﻼم از‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ ﺑ ﺎﻻﺋﻰ ‪ ،‬ﺣ ﺪاﻗﻞ ﺒﺴ ﻴﺎر ﺑ ﺎﻻﺗﺮاز ﺁﻧﭽ ﻪ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﺁﻣ ﺪن‬
‫اﺳﻼم ﻧﺼﻴﺐ ﺁﻧﺎن ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺧﺪﻳﺠ ﻪ و‬
‫ﺑﻌﻀ ﻰ زﻧ ﺎن دﻳﮕ ﺮ در ﻣﻬ ﻢ ﺗ ﺮﻳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬ ﺎى اﻗﺘﺼ ﺎدى ﻓﻌ ﺎل ﺑﻮدﻧ ﺪ‪،‬‬
‫ﺷ َﺮﻳﺢ اﺑﻦ ﺣﺎرث" ﺑﻪ آﺎر ﻗﻀ ﺎوت∗ ﻣ ﻰ ﭘﺮداﺧﺘﻨ ﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ دﺧﺘﺮ" ُ‬
‫ﻳﺎ در آﺎر ﺷﺎﻋﺮى و در ﻣﻮﺳﻴﻘﻰ دﺳﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟىﻜ ﻪ ﺑ ﺎ ﺁﻣ ﺪن‬
‫اﺳ ﻼم زﻧ ﺎن از هﻤ ﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬ ﺎى اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ ﺣ ﺬف ﻣىﮕﺮدﻧ ﺪ و ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫ﺑﺮدﻩ ﺟﻨﺴﻰ و آﺎرى ﻣﺮدان ﺑﻪ آﻨﺞ ﺨﺎﻧﻪ راﻧﺪﻩ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﻚ ﻫﻤﺴﺮ‬

‫اﻳﻨﻜﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ و ﭼﻪ زﻣﺎﻧﻰ ازدواج اﺷﺘﺮاآﻰ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﻪ‬
‫ﺗﻚ هﻤﺴﺮى∗ )ﺗﻚ زﻧﻰ( ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪ ﺑ ﺮاى ﻤ ﺎ دﻗﻴﻘ ﺎ روﺷ ﻦ ﻧﻴﺴ ﺖ ‪ .‬ﺑ ﻰ‬

‫∗ راﺑﺮﺗﺴﻮن اﺳﻤﻴﺖ در ﮐﺘﺎﺑﺶ ذﮐﺮ ﻣﻴﮑﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻴﺘﻮان در ﻣﻨﺒﻊ زﻳﺮ ﻟﻴﺴﺘﯽ از زﻧﺎن‬
‫ﻗﺎﺿﯽ ﻋﺮب را در زﻣﺎن ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم ﺑﺪﺳﺖ ﺁورد‪.‬‬
‫‪Freytag Ar. Prov. I, 56.‬‬
‫∗‪Monogamy‬‬

‫‪١۴٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺷﻚ ﻋﻠﺖ اﺳﺎﺳﻰ اﻳﻦ ﺗﺤﻮل ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻜﻞ ﺟﻤﻌﻰ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ﺑ ﻪ‬
‫ى ﺁن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﺷﻜﻞ ﻓﺮد ِ‬
‫هﻤﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ ﻗ ﺒﻼ ﺧﺎﻃﺮﻧﺸ ﺎن آ ﺮدﻳﻢ ﻗ ﺪﻳﻤﻰ ﺗ ﺮﻳﻦ ﮔﺰارﺷ ﻰ‬
‫آ ﻪ از ازدواج اﺷ ﺘﺮاآﻰ در ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑﻴ ﻪ در دﺳ ﺖ دارﻳ ﻢ از ‪٢٢‬‬
‫ﺳ ﺎل ﻗﺒ ﻞ از ﻣ ﻴﻼد‪ ،‬از ﮔ ﺰارش اﺳ ﺘﺮاﺑﻮ ﻣ ﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣ ﺎ از‬
‫ﺑﺮادراﻧ ﯽ ﮔ ﺰارش ﻣﻴﺪه ﺪ آ ﻪ داراى ﻳ ﻚ زن ﻣﺸ ﺘﺮك ﻣىﺒﺎﺷ ﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺑ ﺮ زن در ﻣﻴ ﺎن ﺑﻌﻀ ﯽ ﺧﺎﻧﻮاره ﺎ اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ ‪ .‬وﻟ ﻰ ﻣ ﺎ از هﻤ ﺎن ﮔ ﺰارش اﺳ ﺘﺮاﺑﻮ در ﻣ ﻰ ﻳ ﺎﺑﻴﻢ آ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ه ﺮ ﺧ ﺎﻧﻮار ﺘﻨﻬ ﺎ زن ﻧﺒ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺗﺤ ﺖ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣﺸ ﺘﺮك ﺑ ﺮادران‬
‫ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در ﻣﻴﺎن ﺁﻧﺎن "ﺳﺎﻳﺮ اﻣ ﻮال و داراﺋ ﻰ ه ﺎ ﻧﻴ ﺰ‬
‫اﺷﺘﺮاآﻰ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪".‬‬

‫‪٥٢‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﺑ ﻮدن زن ﻣﻴ ﺎن ﺑ ﺮادران در اﺳ ﺎس‬
‫ﺑﺨﺎﻃﺮ اﺷﺘﺮاآﻰ ﺑﻮدن ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺑﻄﻮر ﻜﻠﻰ در ﻣﻴ ﺎن ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪.‬‬
‫در واﻗ ﻊ ﻧﻴ ﺰ از وﻗﺘ ﻰ آ ﻪ زن ﺑ ﺪﻧﺒﺎل ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ﺪر‬
‫آﻼن و ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش ﺁن ﺑﺼﻮرت ﻣ ﺎل و داراﺋ ﻰ ﻣ ﺮد در ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ‪،‬‬
‫ﻟﺬا هﺮ ﺟ ﺎ آ ﻪ ﮔﺮوه ﻰ ﺑﺮاﻣﻮاﻟﺸ ﺎن ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣﺸ ﺘﺮك داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ ‪ ،‬اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣﺸ ﺘﺮك ﺷ ﺎﻣﻞ زن ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ ﺟ ﺰو اﻣﻮاﻟﺸ ﺎن ﻤﺤﺴ ﻮب‬
‫ﻣىﺸﺪﻩ ﻣﻰ ﮔﺮدﻳﺪﻩ اﺳﺖ ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ روﺷ ﻦ اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ را در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫درداﺳﺘﺎن "ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋ ﻮف" و "ﺳ ﻌﺪ ﺑ ﻦ رﺑﻴﻌ ﻪ" ﻣ ﯽ ﻳ ﺎﺑﻴﻢ ﮐ ﻪ‬
‫در ﺁن وﻗﺘﻰ ﻣﺤﻤﺪ ﺁن دو را ﺑﺮادر هﻢ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﻳﻜﻰ ازﺁن ﺪو ﺗﺤ ﺖ‬

‫‪١۵٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻳﻦ ﻋﻨﻮان آﻪ ﺑﺮادران ﺑﺎﻳﺪ در اﻣﻮاﻟﺸﺎن ﺷﺮﻳﻚ هﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از دو‬
‫زن ﺧﻮد را ﺑﻪ دﻳﮕﺮى ﻣﻰ ﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣﺸ ﺘﺮك درﻣﻴ ﺎن‬
‫ﺑ ﺮادران ﺑ ﺎ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ اﺷ ﺘﺮاآﻰ در آﻼﻧﻬ ﺎ ﻮ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ در‬
‫اﺳﺎس ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ـ ﭼﺮا آﻪ در ﺁﻧﻬﺎ اﻣﻮال آ ﻼن و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺘﺤ ﺖ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ اﺷﺘﺮاآﻰ هﻤﻪ اﻋﻀﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ‪ ،‬زن و ﻣ ﺮد‪ ،‬ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‬
‫‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﺘﻨﻬ ﺎ ﺑﺨﺸ ﻰ از ﺟﻤ ﻊ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﻓﻘ ﻂ ﻣ ﺮدان‪ ،‬ﺑ ﺮ‬
‫اﻣﻮال ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ زﻧﺎن ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﻳ ﻚ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ از ﻧ ﻮع ﺟﻤﻌ ﻰ ﺁن‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷ ﺮآﺎى ﻳ ﻚ ﺷ ﺮآﺖ آ ﻪ ﺒﻄ ﻮر ﺟﻤﻌ ﻰ ﺑ ﺮ اﻣ ﻮال و‬
‫ﺳ ﺮﻣﺎﻳﻪ ﻣﻮﺟ ﻮد ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ دارﻧ ﺪ‪ .‬ﻣ ﺎ ﺑﻌ ﺪا ﺧ ﻮاهﻴﻢ دﻳ ﺪ آ ﻪ وﻗﺘ ﻰ آ ﻪ‬
‫اﻳﻦ ﺒﺮادران ﻳﺎ اﻋﻀﺎى ﺧﺎﻧﻮار ﺣﺴﺎب ﻣﺎﻟﻰ ﺧ ﻮد را از ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ ﺟ ﺪا‬
‫آ ﺮدﻩ و ه ﺮ ﻳ ﻚ ﺻ ﺎﺣﺐ ﺧﺎﻧ ﻪ ‪ ،‬اﻣ ﻮال و زن ﺟﺪاﮔﺎﻧ ﻪ اﯼ ﻣىﺸ ﻮﻧﺪ‪،‬‬
‫در واﻗﻊ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ از ﺷ ﻜﻞ ﺟﻤﻌ ﻰ ﺁن ﺑﺼ ﻮرت ﻓ ﺮدى اش‬
‫در ﻣﯽ ﺁﻳﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ دﻗﻴﻘﺎ ﭼﻴﺰى اﺳﺖ آﻪ ﺑﻤﺮور اﻳﺎم در ﻣ ﻮرد ﭼﻨ ﺪ ﺷ ﻮهﺮى‬
‫ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ و ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺁن ﺑ ﻪ ﺗ ﻚ ﺰﻧ ﻰ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻراﻧﻪ اﺗﻔ ﺎق ﻣ ﻰ اﻓﺘ ﺪ‪،‬‬
‫ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺮادراﻧﻰ آ ﻪ ﻣﺸ ﺘﺮآﺎ ﺻ ﺎﺣﺐ ﻳ ﻚ زن ﺑﻮدﻧ ﺪ ه ﺮ آ ﺪام ﺼ ﺎﺣﺐ‬
‫ﻓﻘﻂ ﻳﻚ زن ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ اﺳﺖ آﻪ ﻣﻦ در ﺑﺎﻻ ﮔﻔﺘﻢ ﺗﺤ ﻮل از‬
‫ازدواج اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﺒ ﻪ ازدواج ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮى ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﻪ ﻣ ﻮازات ﺗﺤ ﻮل‬

‫‪١۵١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ از ﺷ ﻜﻞ ﺟﻤﻌ ﻰ ﺑ ﻪ ﺷ ﻜﻞ ﻓ ﺮدى ﺁن ﺗﺤﻘ ﻖ ﻳﺎﻓﺘ ﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫از ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت اﺳﺘﺮاﺑﻮ ﺑﺮ ﻣﻰ ﺁﻳﺪ آ ﻪ او در زﻣ ﺎن ﻣﺰﺑ ﻮر از‬
‫ﺑﺨﺸ ﻬﺎﺋﻰ از ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﮔ ﺰارش ﻣﻴ ﺪادﻩ آ ﻪ در ﺁن‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اوﻟﻴ ﻪ‬
‫ﺑﺘﺎزﮔﻰ ﺑﻪ ﮔﺮوهﻬﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ )ﺑﺎ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺟﻤﻌﻰ ) و اﺷﺮاﻓﻴﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫اى ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اى آ ﻪ در ﺁن ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ اﺷ ﺘﺮاآﻰ در اﺛ ﺮ‬
‫ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ و رﺷ ﺪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﭼ ﻮن‬
‫اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑﺘ ﺎزﮔﻰ رخ دادﻩ ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ هﻨ ﻮز ﺷ ﻜﻞ‬
‫ﺟﻤﻌ ﻰ ﺧ ﻮد را در ﭼﻬ ﺎرﭼﻮب ﮔﺮوهﻬ ﺎى ﻣﺠﺰاﺋ ﻰ آ ﻪ از ﺗﺠﺰﻳ ﻪ‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺷﺘﺮاآﻰ ﻤﺎدرﺗﺒﺎر ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ اﻧﺪ ﺣﻔﻆ آﺮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫او درﻗﺴﻤﺖ دﻳﮕﺮى از ﮔﺰارش ﺧﻮد از ﻧ ﻮﻋﻰ ﺗﻘﺴ ﻴﻢ آ ﺎر و‬
‫ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺸﺘﺮك در ﻣﻴﺎن اﻋ ﺮاب ﺳ ﺨﻦ ﻤ ﻰ ﮔﻮﻳ ﺪ آ ﻪ اﻟﺒﺘ ﻪ ﻧﻤىﺘ ﻮان ﺑ ﻪ‬
‫درﺟ ﻪ دﻗ ﺖ ﺁن ﭘ ﻰ ﺑ ﺮد ـ وﻟ ﻰ ﺑﻬﺮﺣ ﺎل‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻘ ﺪر ه ﻢ آ ﻪ او در‬
‫ﮔﺰارش ﺧﻮد دﭼﺎر اﻏﺮاق و ﺑ ﻰ دﻗﺘ ﻰ ﺷ ﺪﻩ و از ﺑﻴ ﺎن واﻗﻌﻴ ﺖ ﺑ ﺪور‬
‫اﻓﺘﺎدﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎز هﻢ ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﻴﻢ ﺑﺪون ﻗﺒ ﻮل اﺷ ﻜﺎﻟﻰ از ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺟﻤﻌ ﻰ‬
‫ﻳﺎ اﺷﺘﺮاآﻰ در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدﻣ ﻰ آ ﻪ او از ﺁﻧﻬ ﺎ ﮔ ﺰارش ﻣىﺪه ﺪ از آﻨ ﺎر‬
‫ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﺑﮕ ﺬرﻳﻢ‪ .‬او در ﮔ ﺰارش ﺧ ﻮد از ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﻋﺮﺑﻴ ﻪ ِﻓﻠ ﻴﻜﺲ∗ )ﻧ ﺎﻣﻰ‬
‫آﻪ رﻣ ﯽ ه ﺎ ﺑ ﺮ ﺑﺨﺸ ﻰ از ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺁن ﺁﺷ ﻨﺎ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ ﮔ ﺬاردﻩ‬
‫∗‪Arabia Felix‬‬

‫‪١۵٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻧﺪ( ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﻗﺴﻤﺖ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻴﻜﻨﺪ آ ﻪ ه ﺮ آ ﺪام اﺷ ﺘﻐﺎل ﺑ ﻪ اﻣ ﺮ ﻣﻌﻴﻨ ﻰ‬
‫دارﻧﺪ‪:‬‬
‫"ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ از ﻣﺮدان ﺟﻨﮕﻰ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ ﺑ ﺮاى هﻤ ﻪ اﻓ ﺮاد دﻳﮕ ﺮ ﻣ ﻰ‬
‫ﺟﻨﮕﻨﺪ؛ دﻳﮕﺮى ﻜﺴﺎﻧﻰ را در ﺑﺮ ﻣﻰ ﮔﻴﺮد آﻪ ﺑﻪ آﺎر آﺸﺎورزى اﺷﺘﻐﺎل دارﻧﺪ و‬
‫ﻏﺬاى هﻤﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺁﻧﻬﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻤﻰ ﺷﻮد؛ دﻳﮕﺮى ﺷ ﺎﻣﻞ آﺴ ﺎﻧﻰ ﻣﻴﺸ ﻮد آ ﻪ آﺎره ﺎى‬
‫ﺻ ﻨﻌﺘﻰ را اﻧﺠ ﺎم ﻣﻴﺪهﻨ ﺪ‪ .‬ﻳ ﻚ ﺑﺨ ﺶ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ " ُﻣ ﺮ" ﺮا ‪ ،‬و ﺑﺨ ﺶ دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﻣﻨﻄﻘ ﻪ‬
‫"ﻓﻠ ﻮس" را ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣىﺪه ﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ ه ﺮ دوى ﺁﻧﻬ ﺎ آﻨ ﺪر و دارﭼ ﻴﻦ ﻮ ﺳ ﻨﺒﻞ‬
‫هﻨﺪى هﻢ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻰ آﻨﻨﺪـ‪"...‬‬

‫‪٥٣‬‬

‫در ﺟ ﺎى دﻳﮕ ﺮى اﺳ ﺘﺮاﺑﻮ در ﻣ ﻮرد ﺳ ﺎآﻨﻴﻦ ﺷ ﻤﺎﻟﻰ ﺷ ﺒﻪ‬
‫ﺟﺰﻳﺮﻩ ﻋﺮﺑﻰ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ﻧﺒﺎﺗﻴﻮن ﻣﺮدﻣﻰ دوراﻧﺪﻳﺶ وﺑﺎاﺣﺘﻴﺎط هﺴﺘﻨﺪوﻣﺸﺘﺎق ﺑﻪ ﺟﻤ ﻊ ﺁورى ﻣ ﺎل ـ آﺴ ﯽ‬
‫را آﻪ ﻣﻮﺟﻮدﻳﺶ ﮐﺎهﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﺠﺎزات ﻣﻰ آﻨﻨﺪ و ﺁﻧﻜﺲ را آﻪ ﺑﺮ ﺁن اﻓﺰودﻩ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫ﻏ ﺮق اﻓﺘﺨ ﺎر ﻣ ﻰ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﭽﻨ ﺪ ﺗ ﺎﺋﻰ ﺑ ﺮدﻩ دارﻧ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﺑﻴﺸﺘﺮآﺎرهﺎﻳﺸ ﺎن را‬
‫ﻧﺰدﻳﻜﺎن‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﺎ آﻤﻚ هﻤﺪﻳﮕﺮ‪ ،‬وﻳﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺧﻮدﺷ ﺎن اﻧﺠ ﺎم ﻣىﺪهﻨ ﺪ؛ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻏﺬاﻳﺸ ﺎن‬
‫را دﺳﺘﺠﻤﻌﻰ و در ﮔﺮوهﺎى ‪ ١٣‬ﻧﻔﺮى ﻣﻰ ﺧﻮرﻧﺪ‪ .‬هﺮ ﮔﺮوﻩ ﺪو ﻧﻮازﻧﺪﻩ ﺑﺎ ﺧ ﻮد‬
‫دارد‪ .‬وﻟﻰ ﺷﺎﻩ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﺗﻔﺮﻳﺤﻰ زﻳﺎدى را در ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎى اﻋﻠﻰ ﺑﺮﭘﺎ ﻣﻰ دارد‪.‬‬
‫هﻴﭽﻜﺲ ﺑﻴﺶ از ﻳﺎزدﻩ ﻟﻴ ﻮان‪ ،‬ﻟﻴﻮاﻧﻬ ﺎى ﺟﺪاﮔﺎﻧ ﻪ ﻃ ﻼ‪ ،‬ﻧﻤىﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑﻨﻮﺷ ﺪ‪ .‬ﺷ ﺎﻩ‬
‫ﺁﻧﻘ ﺪررﻓﺘﺎر ﻤﺤﺒ ﺖ ﺁﻣﻴ ﺰى ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان دارد آ ﻪ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺧ ﻮدش آﺎره ﺎى ﺧ ﻮد‬
‫رااﻧﺠﺎم ﻣﻴﺪهﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﮔﺎهﻰ دﻳﮕﺮان ﺮاﻧﻴﺰ در آﺎرهﺎﻳﺸﺎن آﻤﻚ ﻣىﻜﻨ ﺪ‪ .‬او ﻣﻜ ﺮرا‬
‫ﺑﻪ ﻣﺮدم ﺣﺴﺎب ﭘﺲ ﻣىﺪهﺪ‪ ،‬و ﮔﺎهﻰ ﺣﺘﻰ روش زﻧﺪﮔﻰ اش هﻢ ﻣ ﻮرد ﺳ ﺌﻮال و‬

‫‪١۵٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬
‫ﺑﺎز ﺧﻮاﺳﺖ ﻗ ﺮار ﻣ ﻰ ﮔﻴ ﺮد‪ .‬ﺧﺎﻧ ﻪ ه ﺎ ﻣﺠﻠ ﻞ و از ﺳ ﻨﮓ هﺴ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺷ ﻬﺮهﺎ دﻳ ﻮار‬
‫ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻴﺰى آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺁﻧﺮا ﺑ ﻪ ﺣﺴ ﺎب وﺟ ﻮد ﺼ ﻠﺢ و ﺁراﻣ ﺶ در ﺁﻧﻬ ﺎ ﮔﺬاﺷ ﺖ‪...‬‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻠﻮز ﻧﻤﻰ ﭘﻮﺷﻨﺪ وﻟﻰ دور آﻤﺮﺷﺎن آﻤﺮﺑﻨﺪ ﻣﻰ ﺑﻨﺪﻧﺪ‪ .‬ﻟﺒﺎس ﺷﺎﻩ ﺑﺎ ﺑﻘﻴﻪ ﻣﺮدم‬
‫ﻓﺮق ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﻧﺪارد ﺟﺰ ﺁﻧﮑﻪ رﻧﮕﺶ ﺑﻨﻔﺶ اﺳﺖ‪".‬‬

‫‪٥٤‬‬

‫اﻳﻦ آﻪ ﻧﻮﻋﻰ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪهﻰ ﮔﺮوهﻰ )ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﺑﻨ ﺪى ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺑ ﻪ ‪٥‬‬
‫ﺑﺨ ﺶ‪ -‬اﻟﺒﺘ ﻪ اﮔ ﺮ درﺳ ﺖ ﺑﺎﺷ ﺪ( و ﻧﻈ ﺎرت ﺑﺮﺟﻤ ﻊ ﺁورى ﻣ ﺎل وﺟ ﻮد‬
‫دارد؛ اﻳﻨﻜ ﻪ ﻏ ﺬا ﺑﻄ ﻮر دﺳ ﺘﻪ ﺟﻤﻌ ﻰ ﺻ ﺮف ﺷ ﺪﻩ و ه ﺮ ﺟﻤ ﻊ دو‬
‫ﻧﻮازﻧ ﺪﻩ ﺪ ارد؛ اﻳﻨﻜ ﻪ ﺑ ﺮدﻩ دارى ﭼﻨ ﺪان ﮔﺴ ﺘﺮش ﻧﻴﺎﻓﺘ ﻪ و اﻓ ﺮاد‬
‫ﺧﻮدﺷﺎن آﺎرهﺎى ﺧﻮد را ﻣﻴﻜﻨﻨﺪ؛ اﻳﻨﮑﻪ ﺷﺎﻩ ﻟﺒﺎﺳﺶ ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان ﻓﺮﻗ ﯽ‬
‫ﻧ ﺪارد؛ رﻓﺘ ﺎرش ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان ﺧ ﻮب اﺳ ﺖ و ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﻪ دﻳﮕ ﺮان ﺪرﻣﻮرد‬
‫روش زﻧ ﺪﮔﻴﺶ ﺣﺴ ﺎب ﭘ ﺲ ﺑﺪه ﺪ‪ ،‬اﮔ ﺮ واﻗﻌﻴ ﺖ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ‪ ،‬در‬
‫ﻣﺠﻤ ﻮع ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اى ﺮا ﺗﻮﺻ ﻴﻒ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ آ ﻪ ﺑﺘ ﺎزﮔﻰ از درون ﻧﻈ ﺎم‬
‫اﺷﺘﺮاآﻰ ﺑﻴ ﺮون ﺁﻣ ﺪﻩ و هﺮﭼﻨ ﺪ ﺗﻤ ﺎﻳﺰات ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ ﺪر ﺁن ﺷ ﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ‬
‫وﻟﻰ اﻳﻦ ﺗﻤ ﺎﻳﺰات هﻨ ﻮز در ﻣﺮاﺣ ﻞ اوﻟﻴ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﻮدﻩ و ﺣ ﺪت زﻳ ﺎدى‬
‫ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬ﺑﻬﺮﺣﺎل ‪ ،‬هﻤﻪ اﻳﻨﻬ ﺎ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ازدواج اﺷ ﺘﺮاآﻰ آ ﻪ ﻳﻜ ﻰ‬
‫از اﺷﻜﺎل اوﻟﻴﻪ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭙﺪرﺳﺎﻻر‪ ،‬و ﻣﻨﻄﺒ ﻖ ﺑ ﺎ ﻣﺮاﺣ ﻞ اوﻟﻴ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﻮر در ﻣﻴﺂﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ اﺳ ﺘﺮاﺑﻮ آ ﻪ ﻣﺴ ﺎﻓﺖ زﻳ ﺎدى را‬
‫هﻤﺮاﻩ ارﺗﺶ رم از ﺷﻤﺎل ﺗﺎ ﺟﻨﻮب ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن در ﺣﺎﺷﻴﻪ درﻳﺎى ﺳ ﺮخ‬

‫‪١۵۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻃﻰ ﻣﻴﻜﻨ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺟﻮاﻣ ﻊ ﻣﺘﻔ ﺎوﺗﻰ روﺑ ﺮو ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد آ ﻪ از ﻟﺤ ﺎظ ﺗﻜﺎﻣ ﻞ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻰ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ .‬از هﻤ ﻴﻦ رو در ﻧﻮﺷ ﺘﻪ‬
‫ه ﺎى او ﻣ ﺎ ﺒ ﺎ ﻣ ﻮاردى ﻧﻴ ﺰ ﺑﺮﺧ ﻮرد ﻣ ﻰ آﻨ ﻴﻢ آ ﻪ در ﺁﻧﻬ ﺎ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬرادن اﺷﻜﺎل ﺟﻤﻌﻰ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﻮ ازدواج‪ ،‬ﺷﻜﻞ ﭘﻴﭽﻴﺪﻩ ﺗ ﺮ و‬
‫هﻴﺮارﺷ ﻴﻚ ﺗ ﺮى را ﺑﺨ ﻮد ﮔﺮﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ ‪ .‬در اﻳ ﻦ ﮔﺰارﺷ ﻬﺎ آ ﻪ‬
‫ﺑﻪ ﺸﻬﺮهﺎ و ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ هﺎى ﻋﺮﺑ ﻰ در ﺟﻨ ﻮب ﻳﻌﻨ ﯽ ﺑ ﻪ ﻣﻨ ﺎﻃﻖ ﻣﺘﮑﺎﻣ ﻞ‬
‫ﺗ ﺮﯼ ﻣﺮﺑ ﻮط ﻣ ﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ‪ ،‬ازدواج اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﺣ ﺪ اﻗ ﻞ در ﻣﻴ ﺎن ﻃﺒﻘ ﻪ‬
‫اﺷ ﺮاف از ﻤﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ و ﺟ ﺎى ﺧ ﻮد را ﺑ ﻪ ازدواج ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮى دادﻩ‬
‫اﺳﺖ ‪.‬‬
‫"ﺷﻬﺮهﺎ هﺮ آﺪام ﻳﻚ ﭘﺎدﺷﺎﻩ دارﻧﺪ و ﻣﺰﻳﻦ ﺑﻪ ﻗﺼﺮهﺎ و ﻣﻌﺎﺑﺪ زﻳﺒﺎ هﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘﺴ ﺮ‬
‫ﺷﺎﻩ ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﭙﺪرش ﻧﻤﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﻪ اوﻟﻴﻦ ﭘﺴﺮى دادﻩ ﻣىﺸﻮد آﻪ ﭘﺲ‬
‫از اﻧﺘﺼﺎب ﺷﺎﻩ ﺟﺪﻳﺪ در ﻣﻴﺎن ﺧﺎﻧﻮادﻩ هﺎى ﻧﺠﺒﺎ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﺁﻧﻜ ﻪ ﺷ ﺎﻩ‬
‫ﺟﺪﻳﺪى ﺑﻪ ﺗﺨﺖ ﻣﻰ ﻧﺸﻴﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺎم هﻤﻪ زﻧﺎن ﻧﺠﺒﺎ آﻪ ﺑﺎردار هﺴﺘﻨﺪ ﺛﺒﺖ ﻣﻰ ﺷ ﻮد‪ ،‬و‬
‫ﻣﺤﺎﻓﻈﻴﻨﻰ ﺑ ﺮ ﺑ ﺎﻻى ﺳ ﺮ ﺁﻧﻬ ﺎ ﮔﻤ ﺎردﻩ ﻣىﺸ ﻮد ﻜ ﻪ ﺑﺒﻴﻨﻨ ﺪ اوﻟ ﻴﻦ ﭘﺴ ﺮ از آ ﺪاﻣﻴﻚ‬
‫زادﻩ ﻣﻰ ﺷﻮد‪".‬‬

‫‪٥٥‬‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬اﺳ ﻨﺎد و ﻣ ﺪارك دﻳﮕ ﺮى ﻧﻴ ﺰ از زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﺮدم در اﻳ ﻦ‬
‫ﺷﻬﺮهﺎ در آﻢ و ﺑﻴﺶ هﻤﻴﻦ دوران ﻮﺟﻮد دارد آﻪ وﺟﻮد هﻤﻴﻦ ﮔﻮﻧ ﻪ‬
‫رواﺑﻂ را ﺑﺎ وﺿﻮح و روﺷﻨﻰ ﺑﻴﺸﺘﺮى ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫‪١۵۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ اﻳ ﻦ اﺳ ﻨﺎد ﻣ ﺎ در ﭘﺎﻳ ﺎن ﻗ ﺮن اول ق‪ .‬م‪ .‬در ﺷ ﻬﺮهﺎى‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﺷﺎهﺪ ﻓﺪراﺳﻴﻮﻧﻰ از ﻗﺒﺎﻳﻞ هﺴﺘﻴﻢ آ ﻪ زﻳ ﺮ ﻧﻈ ﺮ ﺷ ﺎﻩ‬
‫آﺎر ﻣىﻜﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻓﺪراﺳﻴﻮن و هﻴﺮارﺷﻰ ﻗﺪرت در ﺁن ‪ ،‬اﺷ ﺮاف و‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ هﺎى ﺜﺮوﺗﻤﻨ ﺪ در راس و ﺳ ﺮان آﻼﻧﻬ ﺎ و زﻳ ﺮ آﻼﻧﻬ ﺎ آ ﻪ از‬
‫رﻳﺶ ﺳﻔﻴﺪان و اﻓﺮاد ﺑﻌﻀﺎ ﻣﺮﻓﻪ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ در ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘﺎﺋﻴﻦ ﺗ ﺮى ﻗ ﺮار‬
‫داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮدﮔﺎن آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ "ﺁدم" ﻣ ﻰ ﮔﻔﺘﻨ ﺪ در ﭘ ﺎﺋﻴﻦ ﺘ ﺮﻳﻦ ﻣﺮﺗﺒ ﻪ‬
‫اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ ﻗﺮارداﺷ ﺘﻨﺪ و ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﺑ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎى اﺷ ﺮاف و ﻳ ﺎ آﻼﻧﻬ ﺎ‬
‫ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻨﺪ ﺘﺎ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻓﺮد‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ داراى ﺣﻖ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ و آﺎر در ﻣﺰرﻋ ﻪ‬
‫ﻳﺎ ﺑﺮ روى ﺳﻨﮕﻬﺎ )ﺳﻨﮓ ﺗﺮاﺷ ﻰ( ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﺣ ﻖ ﻣﺴ ﺎﻓﺮت ﺁزاد و‬
‫ﺣﻤﻞ اﺳﻠﺤﻪ را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٥٦‬‬

‫هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣىﻜﻨ ﻴﻢ در اﻳ ﻦ ﮔﺰارﺷ ﺎت و ﻣ ﺪارك‪،‬‬
‫دﻳﮕ ﺮ ﺻ ﺤﺒﺘﻰ ازازدواج اﺷ ﺘﺮاآﻰ درﻤﻴ ﺎن ﻧﻴﺴ ﺖ‪ .‬درﻋ ﻮض‪ ،‬ﻣ ﺎ ﺑ ﺎ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ هﺎى اﺷﺮاﻓﻰ ﻣﻮاﺟﻬﻴﻢ آﻪ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻰ ﺁﻳﺪ هﻤﮕﻰ ﺗﻚ هﻤﺴﺮاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻣىﺘ ﻮان ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﮔﺮﻓ ﺖ آ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن اﺷ ﺮاف و‬
‫ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎى ﻣﺮﻓ ﻪ آ ﻪ در ﺷ ﻬﺮهﺎ زﻧ ﺪﮔﻰ ﻤىﻜ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ ازدواج‬
‫اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﻳ ﺎ از اﺑﺘ ﺪا اﺻ ﻼ وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ و ﻳ ﺎ ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ‬
‫اﺳﺖ ‪ .‬اﻳﻦ اﻣﺮ ﻣﻨﻄﻘﺎ هﻢ درﺳﺖ ﺑﻨﻈﺮ ﻣىﺂﻳﺪ‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ ﻗﻴﻤ ﺖ زن در‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﺎﻻ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ و ﺑ ﺎ از ﻣﻴ ﺎن رﻓ ﺘﻦ ازدواج ﺻ ﺪﻳﻘﻪ و راﻳ ﺞ‬
‫ﺷ ﺪن ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ زن ‪ ،‬اﻓ ﺮاد ﻓﻘﻴ ﺮ و ﻃﺒﻘ ﺎت ﭙ ﺎﺋﻴﻦ آ ﻪ‬
‫ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺧﺮﻳﺪ زن ﺑﺮاى ﺧﻮد ﻧﺒﻮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺘﻤ ﺎﻻ دﺳ ﺖ ﺑ ﻪ ﺧﺮﻳ ﺪ دﺳ ﺘﻪ‬

‫‪١۵۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺟﻤﻌﻰ زن ﻣﻴﺰدﻩ اﻧﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ ازدواج اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﺑﻮﺟ ﻮد‬
‫ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜ ﻪ ﻣ ﺎ دﻳ ﺪﻳﻢ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ ﺑ ﺮادران هﻤﮕ ﻰ ﻳ ﻚ زن ﻤﺸ ﺘﺮك‬
‫داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﺘﻴﺠ ﻪ اﻳﻨﻜ ﻪ‪ ،‬ازدواج اﺷ ﺘﺮاآﻰ وﻳ ﮋﻩ ﻃﺒﻘ ﺎت ﭘ ﺎﺋﻴﻦ و اﻓ ﺮاد‬
‫ﻋ ﺎدى ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬و ﻧﺠﺒ ﺎ و ﺳ ﺮان آﻼﻧﻬ ﺎ آ ﻪ از اﺳ ﺘﻄﺎﻋﺖ‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮى ﺑﺮﺧ ﻮردار ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ و ﻋﻤ ﺪﺗﺎ در ﺷ ﻬﺮهﺎ ﺳ ﻜﻮﻧﺖ ﺪاﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‬
‫ﻧﻴﺎزى ﺑﻪ ﺧﺮﻳﺪ زن ﻣﺸﺘﺮك ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﺗﮏ هﻤﺴﺮ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ درﻣﻮرد ازدواج از ﻃﺮﻳﻖ زﻧﺎن اﺳﻴﺮ ﻧﻴ ﺰ ﻣﻨﻄﻘ ﻰ ﺑﻨﻈ ﺮ‬
‫ﻣﻴﺮﺳﺪ‪ .‬ﭼﻮن ﺳﻬﻢ رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ از ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕﻰ ﺑﺴ ﻴﺎر ﺑﻴﺸ ﺘﺮ از اﻓ ﺮاد‬
‫ﻋﺎدى ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ در ﺟﻨﮕﻬ ﺎ ﺒﻘ ﺪر آ ﺎﻓﻰ‬
‫زن اﺳﻴﺮ ﺑﺮاى ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮى ﻣﻴﺮﺳ ﻴﺪﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬در ﻣ ﻮرد اﻓ ﺮاد ﻋ ﺎدى‬
‫اﻳﻨﻄﻮر ﻧﺒﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺑﺮادران ﺷﺮآﺖ آﻨﻨﺪﻩ در ﺟﻨ ﮓ ﻧﺎﭼ ﺎر‬
‫ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ ﺑﻪ هﻤﺎن ﻳ ﻚ زﻧ ﻰ آ ﻪ ﺑ ﻪ آ ﻞ ﺁﻧﻬ ﺎ از ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﻣ ﻰ رﺳ ﻴﺪﻩ اآﺘﻔ ﺎ‬
‫آﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ دﻟﻴ ﻞ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻣ ﺎ درهﻤ ﻪ زﻣﺎﻧﻬ ﺎ‪ ،‬ﭼ ﻪ درزﻣ ﺎﻧﻰ آ ﻪ‬
‫اﺳﺘﺮاﺑﻮ ﺑﺮاى ﻣﺎ ﮔﺰارش ﻣىﺪهﺪ ﻮ ﭼ ﻪ در زﻣ ﺎن ﺧ ﻮد ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬ﺷ ﺎهﺪ‬
‫ﻧﻤﻮﻧ ﻪ ه ﺎﺋﻰ از ه ﺮ دو ﻧ ﻮع ازدواج ﻣ ﯽ ﺑﺎﺷ ﻴﻢ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻣ ﺎ ﺷ ﺎهﺪ‬
‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺗﻚ هﻤﺴﺮ‪ ،‬اﺑﺘﺪا در ﻣﻴﺎن ﻃﺒﻘﺎت ﺒﺎﻻ و ﻣﺮﻓ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‪،‬‬
‫و ﺑﻌﺪ ﻃﺒﻘﺎت ﭘﺎﺋﻴﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻰ ﺑﺎﺷﻴﻢ ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ ‪ ،‬ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ از هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ‬
‫ﻳﻜﺪﺳﺘﻰ ﺧﻮد را از دﺳﺖ دادﻩ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻄﺒﻘﺎﺗﻰ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺁﻳﺪ‪ ،‬از ﺁن‬

‫‪١۵٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﭘ ﺲ هﻤ ﻮارﻩ روﺷ ﻬﺎ و ﺷ ﻴﻮﻩ ه ﺎى ﻧ ﻮ اﺑﺘ ﺪا درﻣﻴ ﺎن اﻗﺸ ﺎر ﺑ ﺎﻻﺋﻰ‬
‫وﻣﺘﻤﻜﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ راﻳﺞ و ﺑﻌﺪ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮاﻗﺸﺎر ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ آﻪ اﺳﺘﻄﺎﻋﺖ آ ﺎرﺑﺮد ﺷ ﻴﻮﻩ ه ﺎى ﻧ ﻮ را آ ﻪ ﻣﻌﻤ ﻮﻻ‬
‫ﭘﺮﺧﺮج ﺗﺮ از ﺷﻴﻮﻩ هﺎى ﻗﺪﻳﻤﯽ اﻧﺪ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬وﻟ ﻰ ﺑﻌ ﺪ اﻳ ﻦ ﺷ ﻴﻮﻩ ه ﺎ‬
‫ف آﺎرﺑﺮدﺷ ﺎن ﺗﻮﺳ ﻂ ﻃﺒﻘ ﺎت ﻣﺮﻓ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺐ ﭙﺮﺳ ﺘﻴﮋ ﺷ ﺪﻩ و در‬
‫ﺻﺮ ِ‬
‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ‪ ،‬هﻤﻪ ﺳﻌﻰ ﻣﻰ آﺮدﻩ اﻧﺪ از ﺁﻧﻬﺎ ﺗﻘﻠﻴﺪ آﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫ﮐ ﻪ در ﻃ ﻮل زﻣ ﺎن ﺷ ﻴﻮﻩ ه ﺎى ﻣﺰﺑ ﻮر در ﻣﻴ ﺎن ﻃﺒﻘ ﺎت دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﻋﻤﻮﻣﻴﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﺷﻴﻮﻩ راﻳﺞ در ﺰﻧﺪﮔﻰ ﺁﻧﺎن ﻣﺒ ﺪل ﻣ ﻰ ﮔﺮدﻧ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫ﭼﻴ ﺰى اﺳ ﺖ آ ﻪ درﻣ ﻮرد ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮدر ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻧﻴ ﺰ رخ‬
‫ﻣىﺪهﺪ‪.‬‬
‫از ﻳ ﻚ ﻧﻘﻄ ﻪ ﻧﻈ ﺮ دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺰ اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﻣﻨﻄﻘ ﻰ ﺑﻨﻈ ﺮ ﻣﻴﺮﺳ ﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ ﺑ ﺪﻧﺒﺎل ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺷ ﻜﻞ ﻣ ﻰ ﮔﻴ ﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌﻰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ و ﺁداب ﺁن ﻧﻴ ﺰ اﺑﺘ ﺪا در ﺟ ﺎﺋﻰ آ ﻪ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و ﺛ ﺮوت ﺸ ﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺧﺎﻧ ﻪ آﻨ ﺪ‪ ،‬و ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ ﺑ ﻪ‬
‫ﺷﻜﻞ راﻳﺞ در ﻣﻴﺎن ﺳﺎﻳﺮ اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﮐﻪ ﻓﻘﻴﺮﺗﺮﻧﺪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻧﻴ ﺰ ‪ ،‬در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ ‪ ،‬روﺷ ﻬﺎى ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ ازدواج ﺻ ﺪﻳﻘﻪ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ در ﻣﻴ ﺎن ﻘﺒﺎﻳ ﻞ ﻓﻘﻴ ﺮ آ ﻪ ﻗ ﺪرت ﺧﺮﻳ ﺪ‬
‫زن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ راﻳﺞ ﺑﻮد‪:‬‬

‫‪١۵٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫در ﻣﻴ ﺎن آﻨﻌﺎﻧﻴ ﺎن ‪ ،‬ﺁراﻣﻴ ﺎن و هﺒﺮوه ﺎى ﺑ ﻰ ﺧ ﺪا و ﺑ ﺖ‬
‫ﭘﺮﺳﺖ∗ و در ﻣﻴﺎن هﻨﺪوهﺎ‪" ،‬ﻧﺠﺲ هﺎ"∗‪ -‬آﻪ ﺑﺎ ﺗﺴﻠﻂ ﻧﻈ ﺎم ﻃﺒﻘ ﺎﺗﯽ و‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﺑﻪ اﻗﺸﺎر ﺑﺴﻴﺎر ﻓﻘﻴﺮ و ﻃ ﺮد ﺷ ﺪﻩ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮﻧﺪ‪،‬‬
‫هﻨ ﻮز ه ﻢ ﺁداب و رﺳ ﻮم ﺷ ﺎن از ﺑﻘﺎﻳ ﺎﯼ ﻧﻈ ﺎم ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎرﯼ ﺑﺮﺧ ﻮرد‬
‫دار ﻣﻴﺒﺎﺷ ﺪ‪ .‬هﻤﻴﻨﻄ ﻮر در ﻣﻴ ﺎن "ﺗ ﻴﻦ ﮐﻴ ﺖ"∗ ه ﺎﯼ ﺁﻻﺳ ﮑﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﯽ‬
‫ﺑﻴﻨ ﻴﻢ ﮐ ﻪ )ﺣ ﺪاﻗﻞ ﺗ ﺎ ﻗ ﺮن ﺑﻴﺴ ﺘﻢ م‪ .‬زﻣ ﺎن ﺗﺤﻘﻴ ﻖ در ﻣ ﻮرد وﺿ ﻌﻴﺖ‬
‫زﻧ ﺪﮔﯽ ﺁﻧ ﺎن( ﻃﺒﻘ ﺎت دارا ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر و ﻃﺒﻘ ﺎت ﻧ ﺪارﻣﺎدر ﺗﺒ ﺎر ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﻧﺪ‪ ٥٧.‬وﻳﺎ در ﺳﻮاﺣﻞ ﺁﻓﺮﻳﻘﺎى ﺟﻨﻮﺑﻰ در"داهﻮﻣﻰ" )ﺣ ﺪاﻗﻞ ﺗ ﺎ زﻣ ﺎن‬
‫ﺗ ﺎﻟﻴﻒ ﮐﺘ ﺎب درﻗ ﺮن ‪ ١٨‬م‪ (.‬ﺷ ﺎهﺪ اﻳ ﻦ هﺴ ﺘﻴﻢ آ ﻪ روﺳ ﺎ و‬
‫ﺁرﻳﺴﺘﻮآﺮاﺳ ﻰ زﻣﻴﻨ ﺪار‪ ،‬ﭘ ﺪر ﺗﺒ ﺎر و ﻣ ﺮدم ﻋ ﺎدى ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎر ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٥٨‬‬

‫هﻤﻴﻨﻄ ﻮرﻧﻴﺰ‪ ،‬اروﭘﺎﺋﻴ ﺎن ﮐ ﻪ ﺛﺮوﺗﻤﻨ ﺪ وﻣﺮدﺳ ﺎﻻرﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ورود ﺑ ﻪ ﻗ ﺎرۀ ﺁﻣﺮﻳﮑ ﺎ ﺑﻮﻣﻴ ﺎن اﻳ ﻦ ﻗ ﺎرۀ را آ ﻪ ﺑ ﺪوﯼ و‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﺑﻮدﻧ ﺪ "‪ "Indigenous‬آ ﻪ در اﻧﮕﻴﺴ ﯽ از آﻠﻤ ﻪ‬

‫"‪"Indigent‬‬

‫ﺑﻤﻌﻨﻰ ﻓﻘﻴﺮ و ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻣﺸﺘﻖ ﻣﻰ ﺷﻮد ‪ ،‬ﺧﻄﺎب ﻣﻰ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫∗‬

‫‪Hithen‬‬
‫∗‪Tinkit‬‬
‫∗ ﺧﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻠﻤﻪ ﻧﺠﺲ ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺨﺶ ﭘﺪرﺳﺎﻻر و ﻣﺴﻠﻂ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺮاي ﺑﺨﺶ ﺷـﺮﻳﻒ و ﻣﺎدرﺗﺒـﺎر‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻛﻪ اﻛﻨﻮن ﺿﻌﻴﻒ و ﺑﻪ ﺣﺎﺷﻴﻪ راﻧـﺪه ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﻧﺸـﺎن دﻫﻨـﺪه ﺗﻼﺷـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺟﺎﻣﻌـﻪ‬
‫ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﻫﻨﺪ ﺑﺮاي ﺧﻮار ﻛﺮدن ﻧﻈﺎم اﺷﺘﺮاﻛﻲ و ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﻣﻴﻜﻨﺪ‪ .‬ﻗﺸﺮ ﻧﺠﺲ ﻫﺎ ﻫﻨﻮز ﻫـﻢ در ﺟﺎﻣﻌـﻪ‬
‫ﻫﻨﺪ ﺑﺼﻮرت ﻓﻘﻴﺮﺗﺮﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ وﺟﻮد دارد‪.‬‬

‫‪١۵٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫واﺿﺢ اﺳﺖ آﻪ اﺳﻼم از اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺮ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﺑ ﺎ ﻣﻬ ﺮ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ‬
‫زدن ﺑ ﺮ روش ه ﺎ و ﺳ ﻨﻦ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ آ ﻪ درﻣﻴ ﺎن ﻃﺒﻘ ﺎت ﺛﺮوﺗﻤﻨ ﺪ‬
‫ﻋﺮب راﻳﺞ ﺑﻮد‪ ،‬درآﻨﺎر اﻳﻦ ﻃﺒﻘﺎت ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﻧﻘ ﺶ ﻣ ﺬهﺐ ﺣ ﺎﻣﯽ‬
‫ﺳﻨﻦ و روﺷﻬﺎﯼ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻄﻠﻮب ﺁﻧﺎن را اﻳﻔﺎ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اوﻟﻴ ﻪ‬
‫اﺷﺮاف ﻗﺮﻳﺶ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺧﻮاهﻴﻢ دﻳ ﺪ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫اﻳ ﺪﻩ ه ﺎﯼ ﻃﺒﻘ ﺎﺗﯽ و ﭘﺪرﺳ ﺎﻻراﻧﮥ وﯼ‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ ﺑ ﺎ ﻧﻈ ﺎم ﺳﻴﺎﺳ ﯽ ﻣﻄﻠﻘ ﮥ‬
‫ﻣ ﻮرد ﻧﻈ ﺮ او و ﻋ ﺪم اﻃﻤﻴﻨ ﺎن ﺑ ﻪ ﺗﻮاﻧ ﺎﺋﯽ ﻣﺤﻤ ﺪ در اﻳﺠ ﺎد ﭼﻨ ﻴﻦ‬
‫ﻧﻈ ﺎﻣﯽ ﺑ ﻮد‪ .‬و ﮔﺮﻧ ﻪ ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ و ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗ ﻚ هﻤﺴ ِﺮ ﭘ ﺪر‬
‫ﺳ ﺎﻻر آ ﻪ اﺳ ﺎس اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم را ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻧ ﺪ‪ ،‬ه ﺮدو از اﻋﺘﻘ ﺎدات‬
‫ﻣﺸ ﺘﺮﮎ ﻣﺤﻤ ﺪ و اﺷ ﺮاﻓﻴﺖ ﻗ ﺮﻳﺶ ﺑﻮدﻧ ﺪ و در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮارد هﻴﭽﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫اﺧﺘﻼف اﺳﺎﺳﯽ ﻣﻴﺎن ﺁن دو وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬

‫اﺳﻼم‬
‫و اﺧﻼﻗﻴﺎت ﺧﺎﻧﻮاده ﭘﺪرﺳﺎﻻر‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻔﺖ ﻛﻪ زﻣﺎﻧﻰ ﺑﺮاى زن ﻧﻨﮓ ﺑﻮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﺗﻘﻮى ﻣﻴﺸﻮد‪.‬‬

‫ﻣﺎ ﻣى ﺪاﻧﻴﻢ آ ﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ اﺳ ﻴﺮ آ ﺮدن‬
‫زن ﺑ ﻴﺶ از ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ ﻮى ﻗ ﺪﻣﺖ دارد‪ .‬دﻟﻴ ﻞ اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ‬
‫روﺷ ﻦ اﺳ ﺖ ‪ .‬اﺳ ﻴﺮ آ ﺮدن اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺷﻜﺴ ﺖ ﺧ ﻮردﻩ ﺑ ﻪ‬

‫‪١۶٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫دوران ﻤﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ و ﻧﻈ ﺎم اﺷ ﺘﺮاآﻰ ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﻗﺒ ﻞ از ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻر و ﭘﺪﻳﺪﻩ ﺧﺮﻳﺪ زن ﺒﺎز ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﻣ ﺎ ﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ اﻟﺒﺘ ﻪ اﺳ ﺮا را ﺑ ﺮدﻩ ﻧﻤ ﻰ‬
‫آﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﭼ ﺮا آ ﻪ هﻨ ﻮز ﻣﻘﻮﻟ ﻪ ﺑﺮدﮔ ﻰ ﻮ اﺳ ﺘﺜﻤﺎر اﻧﺴ ﺎن از اﻧﺴ ﺎن‬
‫ﺑﻮﺟﻮد ﻧﻴﺎﻣﺪﻩ ﺑﻮد‪ .‬اﺳﺮا ﻳﺎ ﺑﺮاى ﺧﺪاﻳﺎن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ ﻣىﺸﺪﻧﺪ ﻮ ﻳ ﺎ ﺑ ﺎ‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻓﺎﺗﺢ در ﺁﻣﺪﻩ و ﺑ ﺎ ﻳﻜ ﻰ از اﻋﻀ ﺎى ﺁن‬
‫ازدواج ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ .‬وﻟ ﻰ ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ‬
‫ﺑ ﺮدﻩ دارى ‪ ،‬اﻳ ﻦ اﺳ ﺮا ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺑ ﻪ ﺑ ﺮدﻩ ﺷ ﺪﻩ و ﻣ ﻮرد اﺳ ﺘﺜﻤﺎر اﺳ ﻴﺮ‬
‫آﻨﻨﺪﮔﺎن ﺧﻮد ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﯼ ﮐﺎﻣ ﻞ در‬
‫رﺳ ﻢ ﺁزاد ﮐ ﺮدن ﺑﺮدﮔ ﺎن و ﻗﺒ ﻮل ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪ ِ‬
‫ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب ﺑ ﺪوﯼ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﮐ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺧ ﻮد ﻧﻴ ﺰ ﺷﺨﺼ ﺎ ﺣ ﺪاﻗﻞ در ﻳ ﮏ‬
‫ﻣﻮرد از ﺁن ﭘﻴ ﺮوﯼ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ )در ﻣ ﻮرد زﻳ ﺪ(‪ ،‬از رﺳ ﻮم "ﺟﺎهﻠﻴ ﺖ" و‬
‫از ﺑﻘﺎﻳ ﺎﯼ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر و اﺷ ﺘﺮاﮐﯽ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ از ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ه ﺎﯼ دور‬
‫ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬وﻟ ﯽ ﺁزاد ﮐ ﺮدن ﺑﺮدﮔ ﺎن ﺑﻴﺸ ﺘﺮ در ﻣ ﻮرد ﻣ ﺮدان ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬زﻧﺎن اﻏﻠﺐ ﭘﺲ از اﺳﺎرت در ﺟﻨ ﮓ ﺑ ﻪ ﺗﻤﻠ ﮏ ﻣ ﺮدان در ﻣ ﯽ‬
‫ﺁﻣﺪﻩ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎدۀ ﺟﻨﺴ ﯽ و ﮐ ﺎرﯼ ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و ﻳ ﺎ ﺑﺼ ﻮرت ﺑ ﺮدﻩ‬
‫ﺑﻔﺮوش ﻣﯽ رﺳﻴﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻣﻴﺘﻮان ﺗﺼﻮر آﺮد آﻪ در دوراﻧﻰ‪ ،‬ﺑﺎ ﺑ ﺮدﻩ ﮐ ﺮدن‬
‫زﻧﺎن اﺳﻴﺮ‪ ،‬در هﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ دو ﻧﻮع زن وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ ‪ :‬ﺰن اﺳ ﻴﺮ‬
‫ﻳ ﺎ ﺧﺮﻳ ﺪارﯼ ﺷ ﺪﻩ آ ﻪ ه ﻢ ﭼ ﻮن ﻳ ﻚ ﮐﻨﻴ ﺰ ﻣ ﯽ ﺑﺎﻳﺴ ﺖ ﺗﻨﻬ ﺎ دراﺧﺘﻴ ﺎر‬

‫‪١۶١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺷﻮهﺮ و ﺻﺎﺣﺐ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ ودر ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺤﻖ راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدان دﻳﮕ ﺮ را‬
‫ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ و دﻳﮕ ﺮﯼ زن ﺁزا ِد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ در ﭘﺮﺗ ﻮ ﺁزادى ﺟﻨﺴ ﻰ در‬
‫ﻧﻈﺎم ﻤﺎدرﺗﺒﺎر‪ ،‬ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺟﻨﺴ ﻰ ﺑ ﺮاﻳﺶ ﻋﻼﻣ ﺖ ﺑ ﻰ ﺣﻘ ﻮﻗﻰ و ﻣﺎﻳ ﻪ‬
‫ﻧﻨﮓ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب در ﻃﯽ ﻳﮏ دورﻩ‪ ،‬اﻳ ﻦ دوﻧ ﻮع‬
‫زن ﺑﺎ ﺣﻘﻮق و اﺧﻼﻗﻴﺎت ﻣﺘﻔﺎوت در ﮐﻨ ﺎر ه ﻢ زﻧ ﺪﮔﯽ ﻣ ﯽ ﮐ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻄﻮرﻳﮑﻪ ﺑﺮاى زن ﺁزاد‪ ،‬داﺷﺘﻦ راﺑﻄ ﻪ ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان ﻣﺎﻳ ﻪ ﺳ ﺮﺑﻠﻨﺪى و‬
‫ﻏﺮور ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ و ﺑ ﺮاى زن اﺳ ﻴﺮ ﻧﺪاﺷ ﺘﻦ ﭼﻨ ﻴﻦ راﺑﻄ ﻪ اﯼ‪ ،‬هﻤ ﺎن‬
‫ﭼﻴﺰﯼ ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﻋﻔﺖ و ﭘﺎﮐ ﺪاﻣﻨﯽ ﻧ ﺎم ﻣ ﯽ ﮔﻴ ﺮد‪ .‬ﺁﻧﭽ ﻪ آ ﻪ ﺑ ﺮاى دﺳ ﺘﻪ‬
‫اول ﻣﺎﻳﻪ ﻏﺮور و ﺳﺮﺑﻠﻨﺪى ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑ ﺮاى دﺳ ﺘﻪ دوم ﺑ ﯽ ﻋﻔﺘ ﯽ و‬
‫ﻣﺎﻳﻪ ﺧﻔﺖ و ﺧﻮارﯼ‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ‪ ،‬در ﻳﻚ دورﻩ‪ ،‬در ﺑﺮاﺑﺮ دو ﻧﻮع ازدواﺟﻰ آ ﻪ‬
‫در ﻗﺒﻴﻠﻪ راﻳﺞ ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬دو ﻧ ﻮع اﺧﻼﻗﻴ ﺎت ﻣﺘﻀ ﺎ ِد ه ﻢ ﺑ ﺮاﯼ زن و‬
‫در ﺑﺮاﺑﺮ وﯼ ﺳ ﺮ ﺑﻠﻨ ﺪ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ .‬ﻳﻜ ﻰ اﺧﻼﻗﻴ ﺎت ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﻜ ﻪ ﻣﺒﺘﻨ ﻰ‬
‫ﺑﺮ ﺁزادى ﺟﻨﺴﻰ و ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺑﺎﻻى زن در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺮار داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ و‬
‫دﻳﮕ ﺮى اﺧﻼﻗﻴ ﺎت ﻣﺮدﺳ ﺎﻻرى ﮐ ﻪ ﺑ ﻰ ﺣﻘ ﻮﻗﻰ و ﺑﺮدﮔ ﻰ زن را اﻳ ﺪﻩ‬
‫ﺁﻟﻴﺰﻩ ﻣﯽ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﺟﺎﻟ ﺐ اﺳ ﺖ آ ﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻧﻴ ﺰ اﺧﻼﻗﻴ ﺎت ﺟﺪﻳ ﺪ آ ﻪ در ﺁن‬
‫وﻓﺎدارﯼ ﺑﺮدﻩ وار ﺑﻪ ﻣﺮد و ﺷﻮهﺮ ﺧﻮد‪ ،‬ﻣﺎﻳﻪ ﻋﻔﺖ ﻗﻠﻤﺪاد ﻣ ﯽ ﺷ ﺪﻩ‪،‬‬
‫ﺑ ﻪ اﺧﻼﻗﻴ ﺎت ﻃﺒﻘ ﺎت ﺑ ﺎﻻ آ ﻪ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ از ﺑﻘﻴ ﻪ ﻣ ﺮدم ﺻ ﺎﺣﺐ زﻧ ﺎن‬
‫اﺳﻴﺮ ﻮ ﺧﺮﻳﺪارى ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻩ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻋﻔﺖ زﻧﺎن ﺧﻮد ﺑ ﻮدﻩ‬

‫‪١۶٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻪ ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ اﺧﻼﻗﻴﺎت ﻘﺪﻳﻢ آﻪ در ﺁن ﺁزادﯼ ﺟﻨﺴ ﯽ‬
‫زن ﺑﺮاى وﯼ ﻣﺎﻳﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﺑﻮدﻩ‪ ،‬ﺑﻪ اﻓ ﺮاد ﻋ ﺎدى و ﻃﺒﻘ ﺎت ﻓﻘﻴ ﺮ ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻰ دﻟﻴﻞ ﻧﺒ ﻮد آ ﻪ اﺧﻼﻗﻴ ﺎت دﺳ ﺘﻪ اول ﺑﻴﺸ ﺘﺮ در ﺷ ﻬﺮهﺎ‬
‫آﻪ ﻣﺤﻞ زﻧﺪﮔﻰ ﻃﺒﻘ ﺎت ﻣﺮﻓ ﻪ ﺑ ﻮد ‪ ،‬و ﺨﻼﻗﻴ ﺎت دﺳ ﺘﻪ دوم ﺑﻴﺸ ﺘﺮ در‬
‫ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺑﺪوى رواج داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫اﻣ ﺎ رﻗﺎﺑ ﺖ ﻣﻴ ﺎن ﻋﻔ ﺖ ﻃﻠﺒ ﻰ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ و "ﺑ ﻰ ﻋﻔﺘ ﻰ"‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﺑ ﻪ هﻤ ﻴﻦ ﺻ ﻮرت ﺑ ﺎﻗﻰ ﻧﻤ ﻰ ﻤﺎﻧ ﺪ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ آ ﻪ‬
‫ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ اوﻟ ﻰ ﺑ ﺮ دوﻣ ﻰ ﻓ ﺎﺋﻖ ﻣ ﯽ ﮔ ﺮدد‪ .‬از ﻳ ﻚ ﻃ ﺮف داﺷ ﺘﻦ زن‬
‫اﺳﻴﺮ و زﻧﻰ آﻪ ﻓﻘﻂ در اﺧﺘﻴﺎر ﺷﻮهﺮ ﺧﻮد ﺑ ﻮدﻩ و ﺑﺎﺻ ﻄﻼح ﻋﻔﻴ ﻒ‬
‫ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺪون دﻟﻴ ﻞ وﺻ ﺮﻓﺎ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ اﻳﻨﮑ ﻪ وﻳ ﮋﻩ ﻃﺒﻘ ﺎت دارا ﺑ ﻮدﻩ‪،‬‬
‫ﺻﺎﺣﺐ ﭘﺮﺳ ﺘﻴﮋ و اﻋﺘﺒ ﺎر ﻣﻴﮕ ﺮدد و ﻣ ﻮرد ﺗﻘﻠﻴ ﺪ ﻃﺒﻘ ﺎت ﭘ ﺎﺋﻴﻦ ﺗ ﺮ و‬
‫ﻣ ﺮدان ﺁن ﻗ ﺮار ﻣ ﻰ ﮔﻴ ﺮد‪ ،‬و از ﻃ ﺮف دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺑ ﺎ اﻓ ﺰاﻳﺶ ﺛ ﺮوت‬
‫ن ﺁزاد‬
‫ﻣﺮدان و ﺑﺎب ﺷﺪن ﺑﻴﺸﺘﺮ ازدواج ازﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ‪ ،‬ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ زﻧ ﺎ ِ‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﻪ زﻧﺎن ﺧﺮﻳﺪارى ﺷﺪﻩ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﮔﺸﺘﻪ و داﻳﺮﻩ زﻧﺎن "ﻋﻔﻴ ﻒ" ﻳﻌﻨ ﻰ‬
‫زﻧﺎﻧﻰ ﻜﻪ ازداﺷﺘﻦ راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ ﺑﺎ ﻏﻴﺮ ﺷ ﻮهﺮان ﺧ ﻮد ﻣﺤ ﺮوم ﺑ ﻮدﻩ‬
‫و ﺑﺮدﻩ ﺷﻮهﺮان ﺧﻮد ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻴﺎﺑﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﻧﻴﺰﺑﻨﻮﺑ ﻪ ﺧ ﻮد‬
‫زﻣﻴﻨﻪ ﻣ ﺎدى ﻋﻔ ﺖ ﻃﻠﺒ ﻰ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻرﻧﻪ را آ ﻪ ﻧﻬﺎﻳ ﺖ ﺑ ﯽ ﻋﻔﺘ ﯽ ﺑ ﺮاﯼ‬
‫زن ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ﺗﻘﻮﻳ ﺖ ﻣ ﻰ ﻧﻤﺎﻳ ﺪ و ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم ﺁﻧ ﺮا ﺑ ﻪ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻋﻤ ﻮﻣﻰ‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺁﻧﭽ ﻪ آ ﻪ زﻣ ﺎﻧﻰ‬
‫در ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى ﺑﺮاى ﺰن ﻋ ﺮب ﻣﺎﻳ ﻪ ﻧﻨ ﮓ ﺑ ﻮد اآﻨ ﻮن در ﻧﻈ ﺎم‬

‫‪١۶٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى ﺑ ﺮاى او ﻣﺎﻳ ﻪ اﻓﺘﺨ ﺎر و ﻧ ﻮﻋﻰ ﺗﻘ ﻮاى اﺧﻼﻗ ﻰ ﻤﺤﺴ ﻮب‬
‫ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬اﻳ ﻦ هﻤ ﺎن ﭼﻴ ﺰى اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻣ ﺎ ﺁﻧ ﺮا در آ ﻼم "هﻨ ﺪ" زن‬
‫اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ وﻗﺘﻰ آﻪ ﺎﻇﻬﺎر ﻣﻰ دارد‪:‬‬
‫"زن ﻣﻜﻰ آﻪ از اﺻﻞ و ﻧﺴﺐ ﺧﻮب ﺑﺎﺷﺪ ﻋﻔﺖ ﺧﻮدش را ﺣﻔﻆ ﻣﻰ آﻨﺪ"‬

‫‪٥٩‬‬

‫در اﻳﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮر از اﺻﻞ و ﻧﺴ ﺐ ﺧ ﻮب‪ ،‬ﻃﺒﻘ ﺎت دارا‪ ،‬و‬
‫ﻣﻨﻈﻮر از ﻋﻔﺖ‪ ،‬وﻓﺎدارى و ﺑﺮدﮔﻰ ﺟﻨﺴﻰ ﺰن ﺑ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺐ و ﺷ ﻮهﺮ‬
‫ﺧﻮد ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻣﻘﻮﻟ ﻪ ﻋﻔ ﺖ زﻧﺎﻧ ﻪ‪ ،‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫ﻳﮑ ﯽ از اﺻ ﻮل اﺧﻼﻗ ﯽ ﻧﻈ ﺎم ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ و ﺑﻤﻨﻈ ﻮر ﭘﺎﺳ ﺪارﯼ از ﺁن‪،‬‬
‫وارد اﺧﻼﻗﻴﺎت ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﻋﺮﺑﻰ ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺑﻰ ﺷﻚ ﻗﺎﻧﻮن ﻋﻔ ﺖ و وﻓ ﺎدارى زن ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد ﺑ ﺪون ﮔ ﺬار از‬
‫ﻣﺮاﺣﻞ ﺑﻴﻨ ﺎﺑﻴﻨﯽ‪ ،‬ﺑﻴﻜﺒ ﺎرﻩ و ﻓ ﯽ اﻟﺒﺪاه ﻪ ﺑﻮﺟ ﻮد ﻧﻴﺎﻣ ﺪ‪ .‬در اﺑﺘ ﺪ زﻧ ﺎ از‬
‫ﺟﺎﻧﺐ زن ﻠﺰوﻣﺎ ﺑﻌﻨﻮان ﺑﻰ وﻓﺎﺋﻰ ﺗﻠﻘﻰ ﻧﻤﻰ ﺷﺪ و اﮔﺮ در زﻣ ﺎﻧﻰ آ ﻪ‬
‫ﻣﺮد در ﺧﺎﻧﻪ ﻧﺒﻮد اﻧﺠﺎم ﻣىﮕﺮﻓﺖ هﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺠﺎزاﺗﻰ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺮاﯼ ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﮔﺰارﺷﻬﺎى آﺴﺎﻧﻰ آﻪ در ﻗﺮون وﺳ ﻄﻰ‬
‫ﺑﻪ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﺳﻔﺮ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ در ﻣﻴﺎن ﻘﺒﻴﻠﻪ "ﺳ ﺎرو"∗ رﺳ ﻢ ﺑ ﺮ‬

‫‪Saru‬‬

‫∗‬

‫‪١۶۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻳﻦ ﺑﻮد آ ﻪ هﻨﮕ ﺎﻣﻰ آ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ دور ازﻣﺤ ﻞ و ﻣ ﺜﻼ درﻣﺴ ﺎﻓﺮت ﺑ ﻮد‬
‫زن ﻣىﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮاى ﺧﻮد ﻳﻚ ﻣﻌﺸﻮﻗﻪ ﺒﮕﻴﺮد‪.‬‬

‫‪٦٠‬‬

‫هﻤﻴﻨﻄ ﻮر‪ ،‬ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ﮔﺰارﺷ ﻬﺎى ﺁﻧﻬ ﺎ در ﺑﻌﻀ ﻰ ﻧﻘ ﺎط‬
‫ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن هﻨ ﻮز رﺳ ﻢ ﺑ ﻮد آ ﻪ هﻨﮕ ﺎﻣﻰ آ ﻪ ﻳ ﻚ ﻤﺴ ﺎﻓﺮ ﻣﻴﻬﻤ ﺎن ﺳ ﺮ‬
‫ن ﺧﺎﻧ ﻪ را‬
‫ﻣﻴﺮﺳ ﻴﺪ ﺑ ﻪ ﻋﻨ ﻮان ﭘ ﺬﻳﺮاﺋﻰ و از روى ﻣﻴﻬﻤ ﺎن ﻧ ﻮازى‪ ،‬ز ِ‬
‫ﻧﺰد اوﻣﻰ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ ﺗﺎ ﺷﺐ را ﺑﺎ او ﺑﮕﺬراﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٦١‬‬

‫ﻣﺮد ﻋﺮب هﻤ ﺎﻧﻄﻮر‬

‫آﻪ ﻣىﺪاﻧﻴﻢ ﺣﺘﻰ ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد ﺑﺮاى ﺁﻧﻜ ﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪى از ﻧ ﮋاد ﻋ ﺎﻟﻰ داﺷ ﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﺰن ﺧﻮد را ﺑﺮاى ﺑﺎرﮔﻴﺮى ﻧﺰد ﻣﺮد ﺑﺎ اﺻﻞ و ﻧﺴ ﺒﻰ ﺑﻔﺮﺳ ﺘﺪ و‬
‫هﻢ ﺑﺴﺘﺮى ﺑﺎ زن ﺧﻮد را هﻤﭽﻮن ﻠﻄﻔﻰ در ﺣﻖ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺧ ﻮد از وى‬
‫درﺧﻮاﺳﺖ آﻨﺪ‪ ٦٢.‬و ﻳﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ "اَﺛﻴﺮ" در زﻣﺎن "وهﺎﺑﻰ" هﺎ ﺁﻧﻄ ﻮر آ ﻪ‬
‫در آﺘﺎب "ﺳﻔﺮهﺎى ﻋﺮﺑﻴﻪ" ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ زن ﺨ ﻮد را ﺑ ﻪ ﻧﺸ ﺎﻧﻪ ﻣﻴﻬﻤ ﺎن‬
‫ﻧﻮازى در اﺧﺘﻴﺎر ﻣﻴﻬﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٦٣‬‬

‫رﺳﻤﻰ آﻪ زﻣﺎﻧﯽ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬

‫"ﻣﻴﺮات" از ﻣﺮدم " َذهَﺒﺎن"∗ ﻧﻴﺰ راﻳﺞ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٦٤‬‬

‫در "ﺳﻔﺮهﺎى ﻋﺮﺑﻴﻪ" ﺑﺎز ﻣﻰ ﺧﻮاﻧﻴﻢ آﻪ وﻗﺘﻰ "ﻳﺎم" ﺑﻪ ﺳ ﻔﺮ‬
‫ﻣﻴﺮود از دوﺳﺘﺶ ﻣىﺨﻮاهﺪ ﺗﺎ ﻣﻮﻗﺘ ﺎ ﺠ ﺎى او را در راﺑﻄ ﻪ ﺑ ﺎ زﻧ ﺶ‬
‫ﭘﺮ آﻨﺪ‪٦٥.‬هﻤﻴﻨﻄﻮر در "ﻓﺘﻮح اﻟﺸَﺎم" ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ ﻓﺮدى آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺳ ﻔﺮ ﻣ ﻰ‬
‫رﻓﺖ از ﺁﺷﻨﺎﺋﻰ ﻣ ﻰ ﺧﻮاﺳ ﺖ آ ﻪ در ازاء ﭽﺮاﻧ ﺪن ﮔﻠ ﻪ اش در ﻏﻴ ﺎب‬
‫وى از زﻧﺶ ﺑﻬﺮﻩ ﻣﻨﺪ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪٦٦‬‬

‫‪Dhahaban‬‬

‫∗‬

‫‪١۶۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻳﻨﻬ ﺎ هﻤ ﻪ ﻧﺸ ﺎﻧﺪهﻨﺪﻩ اﻳ ﻦ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در ﺁﻏ ﺎز ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺮدﺳﺎﻻرى آﻪ در ﺁن هﻨﻮز آﻨﺘﺮل ﻣﺮد ﺑ ﺮ زن و اﺧﻼﻗﻴ ﺎت ﻣﺘﻨﺎﺳ ﺐ‬
‫ﺑ ﺎ ﺁن ﺑ ﻪ اوج آﻤ ﺎل ﺧ ﻮد ﻧﺮﺳ ﻴﺪﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬ﻗ ﺎﻧﻮن ﻋﻔ ﺖ و‬
‫وﻓﺎدارى ﺰن ﺑﻪ ﺷ ﻮهﺮ هﻨ ﻮز ﻣﺮاﺣ ﻞ اوﻟﻴ ﻪ ﺷ ﻜﻞ ﮔﻴ ﺮى ﺧ ﻮد راﻣ ﻰ‬
‫ﮔﺬراﻧﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬در واﻗ ﻊ ﻧﻴ ﺰ ﻋﻔ ﺖ زن ﺑﻴ ﺎن اﺧﻼﻗ ﻰ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣ ﺮد ﺑ ﺮ‬
‫زن ﺑﻮد‪ .‬از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺦ ﺁن ﺗﺎرﻳﺦ ﺧ ﻮد اﻳ ﻦ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ‬
‫اﻳﻦ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪ و ﺑﺎ رﺷﺪ ﺁن ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻳﺎﻓﺖ ﻮ در ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﺳﻼﻣﯽ‬
‫ﺑﻪ اوج ﺧﻮد رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ اﺧﻼﻗﻴﺎت ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧﻪ هﻨﻮز ه ﻢ در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ در‬
‫ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺑ ﺪوى و ﻓﻘﻴ ﺮ هﺮﭼﻨ ﺪ ﺑﻄ ﻮر ﭘﺮاآﻨ ﺪﻩ و ﺿ ﻌﻴﻒ هﻤﭽﻨ ﺎن‬
‫وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ و ﻣﻨ ﺎﻃﻘﻰ آ ﻪ در ﺁن در اﺛ ﺮ‬
‫رﺷ ﺪ اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ‪ ،‬ﺛ ﺮوت ﺷﺨﺼ ﻰ ﻣ ﺮدان اﻓ ﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘ ﻪ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫ﮐﻨﺘﺮل ﻣﺮدان ﺑﺮ زﻧﺎن اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ و ﺟ ﺎى ﺧ ﻮد‬
‫را ﺑ ﻪ اﺧﻼﻗﻴ ﺎت ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ ﻋﻔ ﺖ و وﻓ ﺎدارى زن ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد‬
‫دادﻩ ﺑﻮد‪.‬‬
‫از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬در ﺷ ﻬﺮهﺎ آ ﻪ ﻣﺮآ ﺰ ﺗﺠ ﺎرت و زﻧ ﺪﮔﻰ اﺷ ﺮاﻓﻴﺖ‬
‫ﻋ ﺮب ﺑ ﻮد ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ازدواج ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮى ﻮ ﭼﻨ ﺪ زﻧ ﻰ ﺑ ﻴﺶ از ﻧﻘ ﺎط‬

‫‪١۶۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫دﻳﮕ ﺮ رواج داﺷ ﺖ‪ ∗،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺗﻌﺼ ﺒﺎت ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ﻧﻴ ﺰ در ﻣ ﻮرد‬
‫ﭘﺎآﻰ ﻮ ﻋﻔﺖ زن ﺑﻴﺶ از ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ رﻳﺸﻪ دواﻧﺪﻩ ﺑﻮد‪ .‬ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ‬
‫اﺳﺖ آﻪ درﺷﻬﺮهﺎ ﺑﻄﻮرآﻠﻰ ﻣﺎ ﺷ ﺎهﺪ ﺳ ﻠﻄﻪ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﻤ ﺮدان ﺑ ﺮ زﻧ ﺎن‬
‫ﻣﻰ ﺑﺎﺷﻴﻢ ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺟﺎ اﻓﺘ ﺎدن ﻣﻘﻮﻟ ﻪ ﻋﻔ ﺖ زﻧﺎﻧ ﻪ ‪ ،‬زﻧ ﺎ و ﻣﺠ ﺎزات ﺁن ﻧﻴ ﺰ در‬
‫هﻤ ﻴﻦ راﺑﻄ ﻪ ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر ﻮارد ﻓﺮهﻨ ﮓ ﺑﺸ ﺮى ﻣ ﯽ ﮔ ﺮدد‪ .‬در‬
‫ﻧﻈﺎﻣﺎت ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﻣﺎﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎﺋﻰ آﻪ زﻧ ﺎن ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدان ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫ﺑﻮدﻩ ﺑﻪ آﺴﻰ ﺗﻌﻠﻖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ودر رواﺑﻂ ﺟﻨﺴ ﻰ ﺷ ﺎن ﺁزاد ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬آﺴ ﻰ‬
‫ﺑﺨﺎﻃﺮ راﺑﻄﻪ ﺠﻨﺴﻰ ﺑﺎ ﻣﺮد ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪ اش ﻣﺠﺎزات ﻧﻤﻰ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑ ﺎ ﺁﻏ ﺎز ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ اﺳ ﻴﺮ آ ﺮدن و ﺧﺮﻳ ﺪ زن ﺑ ﺮاى‬
‫اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر زن ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ اﺟﺒﺎرى و ﺧ ﺎﻟﻰ از ﻋﺸ ﻖ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷ ﻮد‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ ﻋﺎﺷ ﻘﺎﻧﻪ ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ راﺑﻄ ﻪ اى آ ﻪ‬
‫داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﻮ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎى ﻋﺸ ﻖ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ ﺧ ﺎرج از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ و‬
‫از ﻃﺮﻳﻖ زﻧﺎ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﭘﺪﻳ ﺪﻩ "ﺧﻴﺎﻧ ﺖ" ﺑ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ و راﺑﻄ ﻪ ﻣﺨﻔﻴﺎﻧ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫ﻣﻌﺸﻮق در ﺧﺎرج ازﺧﺎﻧﻮادﻩ را ﺑﻮﺟﻮد ﻤﻰ ﺁورد‪.‬‬
‫∗ در ﻣﻴﺎن اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﻧﻴﺰ ﻛﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺧﺎﻧﻮادة ﭘﺪر ﺳﺎﻻر را ﻣﺪت ﻫﺎ ﻗﺒﻞ از ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﺪوي ﻃﻲ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬
‫ﻗﺒﻞ از زﻣﺎن زرﺗﺸﺖ اﺷﻜﺎل ﺗﻚ ﻫﻤﺴﺮي و ﭼﻨﺪ ﻫﻤﺴﺮي ﺧﺎﻧﻮاده ﭘﺪرﺳﺎﻻر وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در آﻧﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﺗﻚ‬
‫زﻧﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻣﻴﺎن ﻃﺒﻘﺎت ﭘﺎﺋﻴﻦ و ﭼﻨﺪ زﻧﻲ در ﻣﻴﺎن ﻃﺒﻘﺎت ﺑﺎﻻ و ﻣﺘﻤﻜﻦ راﻳﺞ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺎﻧﻮاده اﻳﺮاﻧﻲ در‬
‫دوران ﭘﻴﺶ از اﺳﻼم‪ ،‬ﻣﻈﺎﻫﺮي ﻋﻠﻲ اﻛﺒﺮ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺗﻮﻛﻞ‪ ،‬ﺻﺺ ‪.178-147‬‬

‫‪١۶٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻋﻔﺖ ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺧ ﻮد ﻏﻴﺮﻋﻔﻴﻔﺎﻧ ﻪ ﺗ ﺮﻳﻦ‬
‫راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد )راﺑﻄ ﻪ اﺟﺒ ﺎرى و ﺧ ﺎﻟﻰ از ﻋﺸ ﻖ ﺑ ﺎ‬
‫ﺷ ﻮهﺮ( را ﻣﻮﺟ ﺐ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ‪ ،‬راﺑﻄ ﮥ ﺁزاد و ﻋﺎﺷ ﻘﺎﻧﻪ ‪ ،‬اﻳ ﻦ‬
‫ﻋﻔﻴﻔﺎﻧﻪ ﺗﺮﻳﻦ و ﭘﺎك ﺘ ﺮﻳﻦ راﺑﻄ ﻪ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ را ﻧﻴ ﺰ ﻣﻤﻨ ﻮع و ﺑ ﻪ ﻋﻨ ﻮان‬
‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﺑﻰ ﻋﻔﺘﻰ ﺑﻪ ﻣﺠﺎزات ﻣﻰ رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫هﻤ ﻴﻦ ﮐ ﺎر را اﺳ ﻼم ﺑ ﺎ ﻣﺤ ﺪود آ ﺮدن راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ در‬
‫ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬و ﺁﻧﻬ ﻢ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ و اﺳ ﻴﺮ ﮐ ﺮدن زن اﻧﺠ ﺎم ﻣﻴﺪه ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ اﺳﺖ آﻪ هﺮ ﻧ ﻮع ﺗﺨﻄ ﻰ از ﭼﻨ ﻴﻦ راﺑﻄ ﻪ اﯼ را ﻣﺤﻜ ﻮم‬
‫و ﺑﺎ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺠﺎزاﺗﻬﺎ ‪ ،‬ﺗﺎزﻳﺎﻧﻪ و ﺳﻨﮕﺴﺎر‪ ∗،‬ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪.‬‬
‫ﺧﻮد اﻳﻦ ﻣﺠﺎزاﺗﻬ ﺎ ﺑﻴ ﺎن ﮔﻮﻳ ﺎى اﻳ ﻦ ﺣﻘﻴﻘ ﺖ اﻧ ﺪ آ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﺗ ﻚ‬
‫هﻤﺴﺮى ﻣﺮد ﺳﺎﻻراﻧﻪ و اﺧﻼﻗﻴﺎت ﺁن ﻣﻐﺎﻳﺮ ﺑ ﺎ ﺧﻮاﺳ ﺖ اﻧﺴ ﺎﻧﯽ و ﺑ ﺎ‬
‫ﻣﻘﺎوﻣ ﺖ ﺷ ﺪﻳﺪ زﻧ ﺎن روﺑ ﺮو ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ و ﺗﻨﻬ ﺎ از ﻃﺮﻳ ﻖ زور و‬
‫ﻣﺠﺎزات ﺑ ﻪ زﻧ ﺎن ﺗﺤﻤﻴ ﻞ ﮔﺸ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ .‬در ﻏﻴ ﺮ اﻳﻨﺼ ﻮرت ﺑ ﻪ وﺿ ﻊ‬
‫ﭼﻨ ﻴﻦ ﻣﺠ ﺎزات ه ﺎى وﺣﺸ ﻴﺎﻧﻪ اى ﺑ ﺮاى ﻣﺠ ﺮى داﺷ ﺘﻦ ﻗﻮاﻋ ﺪ ﺁن‬
‫ﻧﻴﺎزﯼ ﻧﺒﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻓﺤﺸﺎى آزاد‬
‫ﻣﻜﻤﻞ ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﻚ ﻫﻤﺴﺮ‬
‫∗‬

‫ﻗﺮان از ﺻﺪ ﺗﺎزﻳﺎﻧﻪ ﺷﻼق ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻴﻜﻨﺪ‪ .‬وﻟﻲ ﺑﻌﺪا ﻛﻪ ﻧﻈﺎم اﺳﻼﻣﻲ ﺟﺎ اﻓﺘﺎده و ﻗﺪرت ﻣﺮدان ﺑﺮ زﻧﺎن اﻓـﺰاﻳﺶ‬
‫ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺑﺮده ﺷﺪن ﻛﺎﻣﻞ زﻧﺎن و از دﺳﺖ دادن ﻗﺪرﺗﺸﺎن ﻣﺠﺎزات ﺗﺎزﻳﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﻨﮕﺴﺎر ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﮕﺮدد‪.‬‬

‫‪١۶٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫رواج ازدواج َﺑﻌ ﻞ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ و اﺳ ﻴﺮ‬
‫آﺮدن زن‪ ،‬ﺑﻰ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮ ﺷﻜﻞ دﻳﮕ ﺮ ازدواج ‪ ،‬ازدواج ﺻ ﺪﻳﻘﻪ ﻧﻴﺴ ﺖ‪.‬‬
‫هﺮ ﭼﻪ ﻧﻮع ازدواج اول ﺑﻴﺸﺘﺮ رواج ﻳﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﻴﻮﻩ ﻣﻌﻤﻮل در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻃﺒﻘﺎت دارا ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧ ﻮع ﻣﺘﻀ ﺎد ﺁن‪ ،‬ازدواج ﺻ ﺪﻳﻘﻪ‪ ،‬ﺑﻴﺸ ﺘﺮ‬
‫ﺑﻪ ﺣﺎﺷﻴﻪ راﻧﺪﻩ ﺸﺪﻩ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﻴﻮﻩ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻴ ﺮ و ﻣﻄ ﺮود‬
‫اﺟﺘﻤﺎع ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﮕﺮدد‪ .‬هﺮ ﭼﻪ آﻪ ﻳﻚ ﺷ ﻴﻮﻩ‪ ،‬ﺑ ﺪﻟﻴﻞ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪﮔﻰ ﺷ ﺪن از‬
‫ﻃ ﺮف ﻃﺒﻘ ﺎت دارا ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﺻ ﺎﺣﺐ ﭘﺮﺳ ﺘﻴﮋ و اﻋﺘﺒ ﺎر ﻣﻴﺸ ﻮد‪ ،‬ﺷ ﻴﻮﻩ‬
‫ﻣﻘﺎﺑ ﻞ ﺁن ﻧﻴ ﺰ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ اﻋﺘﺒ ﺎر ﺧ ﻮد را از دﺳ ﺖ دادﻩ ﻣﺎﻳ ﻪ ﺧ ﻮارﯼ و‬
‫ﺧﻔﺖ ﻓﺮد ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺧﺮﻳﺪ زن ﻋﻼﻣﺖ ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻦ ﺑ ﻪ ﻃﺒﻘ ﺎت‬
‫ﻣﺮﻓﻪ‪ ،‬و ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻮﮐﺖ وﺟﻼل ﻓﺮدﯼ ﻓﺮد ﻣﻴﺸﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻗﻴﻤ ﺖ و ﺗﻌ ﺪاد‬
‫زﻧﺎن ﻳﮏ ﻣﺮد ﻧﻴﺰ ﺧﺒﺮ از درﺟﻪ ﺛﺮوت و ﻗﺪرت وﯼ ﻣﻰ دهﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﺮور اﻳﺎم ازدواج ﺻﺪﻳﻘﻪ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎ آﻪ‬
‫ﻰ ﺧ ﻮد دارد‪،‬‬
‫غ ﻓﻘ ﺮ و ﺗﻌﻠ ﻖ ﺑ ﻪ ﻃﺒﻘ ﺎت ﭘ ﺎﺋﻴﻦ اﺟﺘﻤ ﺎع را ﺑ ﺮ ﭙﻴﺸ ﺎﻧ ِ‬
‫دا ِ‬
‫هﺮﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﭼﺸﻢ اﻓﺘﺎدﻩ ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺷ ﻴﻮﻩ اى ﻣ ﻮرد ﺗﺤﻘﻴ ﺮ و ﺣﺘ ﻰ ﺷ ﺮم‬
‫ﺁور ﺪر ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ و‬
‫اﺳ ﻴﺮ آ ﺮدن زن‪ ،‬ﺑ ﻪ ﻧ ﻮع ﺑ ﺎ ﺣﺮﻣ ﺖ و ﺁﺑﺮوﻣﻨﺪاﻧ ﻪ ﺗﺸ ﮑﻴﻞ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ﻣﺒﺪل ﻣﯽ ﮔﺮدد و راﺑﻄﮥ ﺻﺪﻳﻘﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﺮاﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ اﻧﺴﺎﻧﻰ و ﻣﺒﺘﻨ ﻰ‬
‫ﺑ ﺮ ﻋﺸ ﻖ ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﻧ ﻮع ﺷ ﺮم ﺁور و ﺧﻔ ﺖ ﺁور ﺁن ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣﻴﮕ ﺮدد‪ .‬ﺑ ﺮدﻩ‬

‫‪١۶٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫آﺮدن زن ﻣﺎﻳﻪ ﻋﺰت و اﺣﺘﺮام‪ ،‬و رﻋﺎﻳﺖ ﺁزادى وى ﻣﺎﻳ ﻪ ﻧﻨ ﮓ ﻣ ﻰ‬
‫ﻰ ﻣ ﺮد ﺷ ﺪن ﺑ ﻪ ﻋﻔ ﺖ زن ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣ ﻰ ﺸ ﻮد و‬
‫ﺖ ﺑ ﺮدۀ ﺟﻨﺴ ِ‬
‫ﮔ ﺮدد‪ .‬ﺧﻔ ِ‬
‫ﺖ ﺁزادى و اﺳﺘﻘﻼل وﯼ ﺑﻪ ﺧﻔ ﺖ‪ .‬در ﻳ ﻚ آ ﻼم ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‬
‫ﻋﻔ ِ‬
‫ﺧﺼﻮﺻﻰ‪ ،‬ﺁزادى زن‪ ،‬در ﻣﺤ ﺮاب ﺛ ﺮوت و ﻗ ﺪرت ﻣ ﺮد‪ ،‬ﻣﺼ ﻠﻮب‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻳﻦ دﻗﻴﻘﺎ ﺁن ﭼﻴﺰى اﺳﺖ آﻪ اﺑﺘﺪا در ﺷﻬﺮهﺎى ﻣﻜﻪ و ﻃﺎﺋﻒ‪،‬‬
‫ﺷ ﻬﺮهﺎى ﺛ ﺮوت و ﺗﺠ ﺎرت‪ ،‬رخ ﻣىﺪه ﺪ و ﺑﻌ ﺪ ﺑ ﺎ ﺳ ﻠﻄﮥ اﺳ ﻼم و‬
‫ﻗﺪرت ﺳﺮﮐﻮﺑﮕﺮ ﺁن ﺑﻪ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑﻰ ﻣﺒﺪل ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫در اﻳ ﻦ ﺷ ﻬﺮهﺎ در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن ﺳ ﺮان ﻗ ﺮﻳﺶ و ﺳ ﺎﻳﺮ‬
‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان ﻋﺮب ‪ ،‬ﺑﺎ زﻧﺎن اﺳﻴﺮ و ﺑﺮدﮔﺎن ﻓﺮاواﻧﻰ آﻪ در ﺑﺎزاره ﺎﯼ‬
‫ﻣﻜﻪ ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﺛﺮوﺗﻰ آﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﺮاى ﺨﺮﻳ ﺪ زن در‬
‫دﺳﺖ دارﻧﺪ‪ ،‬ازدواج ﺑﻌﻞ هﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻘﺒ ﻮل و ﻣ ﻮرد اﺣﺘ ﺮام واﻗ ﻊ‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﺎزدواج ﺻﺪﻳﻘﻪ ﺑﻴﺶ ازﺑﻴﺶ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻋﻤﻠ ﻰ زﺷ ﺖ و ﺷ ﺮم‬
‫ﺁور ﻣﻴﮕﺮدد‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎﺋىﻜﻪ ﺣ ﺪ اﻗ ﻞ در اﻳ ﻦ دو ﺷ ﻬﺮ‪ ،‬زﻧ ﺎن ﺁزاد ﮐ ﻪ ﺑﻨ ﺎ‬
‫ﺑ ﺮ ﺳ ﻨﺖ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ از ﺁزادﯼ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺑﺮﺧ ﻮردار ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬هﻤ ﺮاﻩ ﺑ ﺎ‬
‫ﺑﻌﻀﻰ ﺑﺮدﮔﺎن زن‪ ،‬ﺑﺘﺪرﻳﺞ ﻃﺒﻘﻪ اى از ﻓﻮاﺣﺶ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻰ دهﻨ ﺪ‬
‫آ ﻪ ﺧﺎﻧ ﻪ هﺎﻳﺸ ﺎن ﺑ ﺎ ﭘ ﺮﭼﻢ ﻣﺨﺼﻮﺻ ﯽ آ ﻪ ﺑ ﺮ درب ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧﺼ ﺐ ﻣ ﯽ‬
‫ﺷﺪﻩ از ﺧﺎﻧﻪ هﺎى دﻳﮕﺮ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٦٧‬‬

‫‪١٧٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣﺮوان اول ﻳﻜﻰ از ﺧﻠﻔﺎى ﺑﻨﻰ اﻣﻴﻪ‪ ،‬ﺧﻮد آﺴﻰ ﺑﻮد آﻪ ﻳﻜ ﻰ‬
‫از اﺟﺪادش از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ ﺑﻪ اﺻ ﻄﻼح ﻔ ﻮاﺣﺶ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ ﺑ ﺮ درب‬
‫ﺧﺎﻧﻪ اش ﭼﻨﻴﻦ ﭘﺮﭼﻤﻰ اﻓﺮاﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪٦٨‬‬

‫ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﻓﺤﺸﺎﯼ ﺁزاد ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ ﺁﻳﺪ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬در‬
‫ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ رواﺑ ﻂ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺻ ﺪﻳﻘﻪ ﮐ ﻪ راﺑﻄ ﻪ اﯼ ﭘ ﺎﮎ و اﻧﺴ ﺎﻧﯽ ﺑ ﻮد و‬
‫ﺑﺪون دﺧﺎﻟﺖ ﭘﻮل اﻧﺠﺎم ﻣﻴﮕﺮﻓﺖ‪ ،‬زﻳﺮ ﻓﺸﺎر ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ﻧ ﺎم‬
‫ﻓﺤﺸﺎ ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و ﺑ ﺪﻧﺎم ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﻓﺤﺸ ﺎﯼ واﻗﻌ ﯽ ﮐ ﻪ از ﻃﺮﻳ ﻖ‬
‫ﺧﺮﻳﺪ ﻳﺎ اﺳﻴﺮ ﮐﺮدن زن اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﻧﺎم رﻣ ﺰ ازدواج ﺗﻄﻬﻴ ﺮ‬
‫ﻳﺎﻓﺘ ﻪ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ راﺑﻄ ﻪ ﻇ ﺎهﺮا ﭘ ﺎﮎ و ﻋﻔﻴﻔﺎﻧ ﻪ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣﻴﮕ ﺮدد‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ‬
‫ﻄﻬ ﺮ ازدواج ﺑ ﺮ ﺗ ﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر‪ ،‬ﺑ ﺎ ﭘﻮﺷ ﺎﻧﺪن ﻟﺒ ﺎس ُﻣ َ‬
‫ﻓﺤﺸ ﺎ‪ ،‬ﺷ ﮑﻞ ﺁزاد ﺁﻧ ﺮا ﻣﻤﻨ ﻮع و ﺷ ﮑﻞ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﯽ اش را ﻗ ﺎﻧﻮﻧﯽ‬
‫ﻣﻴﮑﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﭘﻴﺪاﻳﺶ و رواج ﻓﺤﺸﺎﯼ ﺁزاد در ﻣﮑﻪ و ﻃ ﺎﺋﻒ‪ ،‬ﺻ ﻨﻔﻰ از‬
‫اﻓ ﺮاد ﺑﻨ ﺎم "آ ﺎﻳﻒ" )ﺟﻤ ﻊ آﺎﻓ ﻪ( ﻧﻴ ﺰ ﺑﻮﺟ ﻮد ﻣ ﯽ ﺁﻳ ﺪ آ ﻪ آ ﺎر ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﺗﺸﺨﻴﺺ ﭘﺪران ﮐﻮدﮐﺎن "ﺣﺮاﻣ ﺰادﻩ" ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬اﻳ ﻦ اﻓ ﺮاد ﮐﺎرﺷ ﺎن‬
‫اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ ﺑﺎ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻓﻴﺰﻳﻜ ﻰ ﮐ ﻮدﮐﯽ آ ﻪ از زن ﻓﺎﺣﺸ ﻪ‬
‫زادﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد ﻣﻌﻠﻮم ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ آ ﻪ آ ﻮدك ﺑ ﻪ آ ﺪام ﻳ ﻚ از ﻓﺎﺳ ﻘﻴﻦ زن‬
‫ﺗﻌﻠﻖ دارد‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ در آ ﺎر ﺨ ﻮد ﺗﺒﺤ ﺮ داﺷ ﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜ ﻪ وﻗﺘ ﻰ ﻧﻈ ﺮ‬
‫ﺧ ﻮد را ﻣﺒﻨ ﯽ ﺑ ﺮ اﻳﻨﮑ ﻪ ﭼ ﻪ ﮐﺴ ﯽ ﭘ ﺪر ﺑﭽ ﻪ اﺳ ﺖ ﻣىﺪادﻧ ﺪ‪،‬‬
‫دﻳﮕﺮان ﻤﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻦ ﺁن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺪر‬

‫‪١٧١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫واﻗﻌﻰ آﻮدك ﺑﻠﻜﻪ ﺁﻳﻨﺪﻩ و ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ او را ﻧﻴﺰ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﻨﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ اﻳ ﻦ ﺻ ﻨﻒ‪ ،‬ﺧ ﻮد ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺗﻨﺎﻗﻀ ﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﭘﺪرﺳ ﺎﻻ ِر ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم‪ ،‬در ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﺗ ﻚ هﻤﺴ ِﺮ ﺳ ﺎﺧﺘﻪ و ﭘﺮداﺧﺘ ﮥ‬
‫ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺎ ﺧﻮدش داﺷﺖ‪ .‬ﻣﺮد هﻤﻴﻨﮑﻪ ﺑﺮ هﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﺪ از ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﯽ در ﺁﻧ ﺮا )اﻟﺒﺘ ﻪ ﻓﻘ ﻂ ﺑ ﺮاﯼ ﺧ ﻮدش( و از ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺁزادﯼ ﺟﻨﺴ ِ‬
‫ن ﺁزاد و‬
‫ﺟﺪﻳ ﺪ ﺗﻤﻠ ﮏ ﺑ ﺮ ﻓﺮزﻧ ِﺪ در ﺁﻧ ﺮا ﻃﻠ ﺐ ﻣﻴﮑ ﺮد‪ ∗.‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ز ِ‬
‫ﺳﺮﻓﺮاز در ﻧﻈﺎم ﻗﺪﻳﻢ را ﺑﻪ ﻓﺎﺣﺸﻪ و زن اﺳ ﻴﺮ و ﺧﺮﻳ ﺪارﯼ ﺷ ﺪﻩ در‬
‫ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ را ﺑ ﻪ هﻤﺴ ﺮ و ﻣ ﺎدر ﮐﻮدﮐ ﺎن ﺧ ﻮد ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻧﻤ ﻮد‪ .‬از‬
‫ﻳﻜﻄﺮف‪ ،‬زن را ﺑ ﺮاﯼ ﺑﭽ ﻪ زاﺋﻴ ﺪن ﺑ ﺮاﯼ او و ﻧﮕﻬ ﺪارﯼ از ﺁﻧﻬ ﺎ در‬
‫ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮﻳﺶ)ﺧﺎﻧﮥ ﻣﺮد( ﻣﺤﺒﻮس ﻮ از ﺗﻤﺎس ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدان دﻳﮕ ﺮ ﻣﺤ ﺮوم‬
‫ﻧﻤﻮد‪ ،‬و از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ‪ ،‬او را ﺑﺮاى اﻃﻔ ﺎء ﺷ ﻬﻮات ﺧ ﻮد‪ ،‬اﻳﻨﺒ ﺎر ﺪر‬
‫ﺧﺎﻧﻪ ﻏﻴﺮ ﺧﻮد )ﺧﺎﻧ ﻪ زن( و ﺑﻌﻨ ﻮان ﻓﺎﺣﺸ ﻪ‪ ،‬ﺑ ﺮاﯼ ﺗﻤ ﺎس ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدان‬
‫دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺁزاد ﮔ ﺬارد‪ ∗.‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﮑ ﺎر‪ ،‬او زن را ﮐ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﻳ ﮏ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﮐﺎﻣﻞ و ﺗﻤﺎم و ﮐﻤﺎل ﻳﻌﻨﯽ هﻢ ﻣ ﺎدر ﺑﭽ ﻪ ه ﺎ و ه ﻢ ﻣﻌﺸ ﻮق او‬
‫ﺑﻤﻌﻨﺎﯼ واﻗﻌﯽ ﮐﻠﻤﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻮﺟﻮدﯼ ﻧ ﺎﻗﺺ و ﺷ ﻘّﻪ ﺷ ﺪﻩ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﮐ ﺮد‪.‬‬
‫از ﻳﮑﺴﻮ ﺑﺎ ﻣﺤﺮوم ﮐﺮدن او از ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺑ ﺮ ﮐﻮدﮐ ﺎﻧﺶ او را از ﻧﻔ ﺲ‬
‫∗ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ازدواج ﺗﻚ زﻧﻲ در ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ ﺳﻌﻲ در ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﻏﺘﺸﺎش در ﻫﻮﻳـﺖ ﭘـﺪر واﻗﻌـﻰ ﻛﻮدﻛـﺎﻧﺶ‬
‫ﻧﻤﻮد و ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﭼﻨﺪ ﺷﻮﻫﺮي از ﻧﻈﺎم ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻨﺒﺎر ﺑﺼﻮرت ﻓﺤﺸﺎي آزاد‪ ،‬ﺧﻮد ﻣﻮﺟﺐ اﻳﻦ اﻋﺘﺸـﺎش ﺷـﺪ‪.‬‬
‫در واﻗﻊ‪ ،‬ﺻﻨﻒ ﻛﺎﻳﻒ ﺑﺮاى ﺣﻞ اﻳﻦ ﺗﻨﺎﻗﺾ و رﻓﻊ و رﺟﻮع ﻣﺸﻜﻼت ﻧﺎﺷﻲ از آن ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫∗ در ﻧﻈﺎم ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﺔ ﻳﻮﻧﺎن دﻣﻮس ﺗﻪ ﻧﺲ )‪ (Demosthenes‬ﺻﺮﻳﺤﺎ ﻣﻴﮕﻔﺖ‪" :‬ﻣﺎ ﺑﺮاي ﻟﺬت ﺟـﻮﺋﻲ ﻓﺎﺣﺸـﻪ‬
‫دارﻳﻢ‪ ،‬و ﺑﺮاي ﺳﻼﻣﺖ ﺑﺪن ﻣﻌﺸﻮﻗﻪ‪ ،‬و ﺑﺮاي ﺑﭽﻪ زاﺋﻴﺪن و ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﺧﺎﻧﻪ ﻣﺎن ﻫﻤﺴﺮ زن‪".‬‬

‫‪١٧٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣﺎدرﻳ ﺖ اﻧ ﺪاﺧﺖ و ﺑ ﻪ ﻣﺎﺷ ﻴﻦ زاﻳ ﺶ و ﻧﮕﻬ ﺪارﯼ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﮐ ﺮد‪ ،‬و از‬
‫ﺳﻮﯼ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ او ﺑ ﻪ ﻣﺎﺷ ﻴﻦ ﺳ ﮑﺲ‪ ،‬او‪ ،‬و ﺑ ﺪﻧﺒﺎل وﯼ ﺧ ﻮدش‬
‫را ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬از ﻋﺸ ﻖ ﻣﺤ ﺮوم ﻧﻤ ﻮد‪ .‬ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ و‬
‫ﻣﺮدﺳ ﺎﻻرﯼ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ زن ﺑﻠﮑ ﻪ ﺧ ﻮد ﻣ ﺮد را ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬و در ﻳ ﮏ ﮐ ﻼم‪،‬‬
‫اﻧﺴ ﺎن را‪ ،‬از ﺟﻔ ﺖ ﺟﻨﺴ ﯽ اش ﺟ ﺪا و از ﺗﻤﺎﻣﻴ ﺖ و ﻏﻨ ﺎﯼ ﻋﺸ ﻘﯽ‪-‬‬
‫ﺟﻨﺴﯽ اش ﻣﺤﺮوم ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬
‫اﺳ ﻼم ﺑ ﺎ اﺑ ﺪاع ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ ﺗﺮدﻳ ﺪ ﺁﻣﻴ ﺰ ﻧﻜ ﺎح ﻣﻮﻗ ﺖ آ ﻪ هﻤ ﺎن‬
‫ﻓﺤﺸﺎى ﺁزاد و ﺧﺎرج از ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﺸ ﻜﻞ اﺳ ﻼﻣﻰ اش ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺪون ﺁﻧﻜ ﻪ‬
‫ﻓﺤﺸﺎى ﺧﺎرج از ﺧﺎﻧﻮادﻩ را از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدارد‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻌﻤﻴﻢ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻋ ﺪﻩ ﺑ ﻪ‬
‫ﺁن ‪ ،‬ﺳﻌﯽ در ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺁن ﺑﺮاﯼ ﺣﻞ اﻳﻦ ﺗﻨﺎﻗﺾﺑﺎزﻣﺎﻧﺪﻩ از ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﻣﺮدﺳ ﺎﻻ ِر ﻗﺒ ﻞ از ﺧ ﻮد آ ﺮد‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ در ﻧﻜ ﺎح ﻣﻮﻗ ﺖ ﻧﻴ ﺰ زن‬
‫ﻣﻮﻇﻒ ﻤﻴﮕﺸ ﺖ ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻧﻜ ﺎح داﺋ ﻢ ‪ ،‬ﻗﺒ ﻞ از ﺁﻧﻜ ﻪ ﺑ ﻪ ﺳ ﺮاغ "ﻓﺎﺳ ﻖ"‬
‫ﺑﻌﺪى ﺧﻮد ﺑﺮود‪ ،‬ﺑﺮاى ﻣﺴﻠﻢ ﺷﺪن ﭙﺪر واﻗﻌﯽ آﻮدك ﺗﺎ ﺳﻪ ﻣ ﺎﻩ ﺻ ﺒﺮ‬
‫ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻧﮑ ﺎح ﻣﻮﻗ ﺖ هﻤ ﺎن ﻓﺤﺸ ﺎﯼ ﺁزاد ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﺑ ﺎ ﻟﻌ ﺎب‬
‫اﺳﻼﻣﯽ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺨﺎرﯼ رواﻳﺘﯽ را ﻧﻘﻞ ﻣﻴﮑﻨﺪ ﮐ ﻪ در ﺁن ﮔﻔﺘ ﻪ‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺤﻤﺪ در زﻣﺎن ﺧﻮد اﻳﻦ ﻧﻮع ﻧﮑﺎح را ﻣﺠﺎز ﮐﺮدﻩ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﺮا‬
‫ﮐﻪ ﻳﮑﺒﺎر ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد‪:‬‬
‫"اﮔﺮ ﻣﺮد و زﻧﻲ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺗﻮاﻓﻖ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺳﻪ ﺷﺐ ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ آﻧﮕﺎه اﮔﺮ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﻪ اداﻣﻪ دﻫﻨﺪ‬
‫ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ ﭼﻨﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺗﺮﺟﻴﺢ دﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﺟﺪا ﺷﻮﻧﺪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ راﺑﻄﺔ ﺧﻮﻳﺶ ﺧﺎﺗﻤﻪ دﻫﻨﺪ‪" .‬‬

‫‪69‬‬

‫‪١٧٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﮔﺮ اﻳﻦ رواﻳﺖ درﺳ ﺖ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻜ ﺎح ﻣﻮﻗ ﺖ‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ در‬
‫زﻣﺎن ﻋﻤﺮ ﺑﻮد آﻪ ﺑﻄﻮر ﻗﻄﻊ ﻣﻨﻊ ﺷﺪ وﻟﯽ ﺑﺎ ﻗﺒ ﻮل ﺁن ﺗﻮﺳ ﻂ ﺷ ﻴﻌﻴﺎن‬
‫اداﻣﻪ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬

‫∗‬

‫ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ راﺑﻄ ﮥ اﻧﺴ ﺎﻧﯽ‬
‫ﺻ ﺪﻳﻘﻪ را ﺗﺤ ﺖ ﻋﻨ ﻮان ﻓﺤﺸ ﺎ ﺧ ﻮار ﻣ ﻰ آ ﺮد‪ ،‬وﻟ ﻰ ﺪر ﻣ ﻮرد ﺁن‬
‫رﻓﺘ ﺎرى ﻣﻼﻳ ﻢ ‪ ،‬دور از ﺧﺸ ﻮﻧﺖ و ﺻ ﺮﻓﺎ رﻗﺎﺑ ﺖ ﺁﻣﻴ ﺰ داﺷ ﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ زﻧ ﺎن ﺁزاد ﺮا در رواﺑ ﻂ ﺧ ﻮد در ﺧﺎﻧ ﻪ ه ﺎى ﻣﻜ ﻪ و ﻃ ﺎﺋﻒ‬
‫ن اﻳﻦ زﻧ ﺎن ﻨﻴ ﺰ ﻳﻌﻨ ﻰ آﻮدآ ﺎﻧﻰ آ ﻪ‬
‫ﺁزاد ﻣﻰ ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬در ﻣﻮرد آﻮدآﺎ ِ‬
‫ﻧﻄﻔﻪ ﺁﻧﺎن در اﻳﻦ ﺧﺎﻧﻪ هﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد ﺗﺒﻌﻴﻀﻰ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﻤ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬آﻤ ﺎ‬
‫اﻳﻨﮑﻪ اﻳ ﻦ آﻮدآ ﺎن ‪ ،‬در ﺻ ﻮرﺗﻰ آ ﻪ ﭘﺪراﻧﺸ ﺎن را ﭘﻴ ﺪا ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ و‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﭘﺪر‪ -‬ﻓﺮزﻧﺪﯼ ﺁﻧﺎن ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻜﯽ از "ﮐﺎﻓ ﻪ" ه ﺎ ﻣ ﻮرد ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﻗ ﺮار‬
‫ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ‪ ،‬ﻓﺮزﻧ ﺪ آﺎﻣ ﻞ ﺁﻧ ﺎن ﻣﺤﺴ ﻮب ﺷ ﺪﻩ‪ ،‬از ﺣ ﻖ ارث و‬
‫ﺳ ﺎﻳﺮ ﺤﻘ ﻮﻗﻰ آ ﻪ ﮐﻮدﮐ ﺎن دﻳﮕ ﺮ ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ ﭘﺪراﻧﺸ ﺎن داﺷ ﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫ﺑﺮﺧﻮردار ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫∗ آﻳﻪ ‪ 24‬از ﺳﻮرة اﻟﻨﺴﺎء ﭼﻴﺰﻳﺴﺖ ﻛﻪ ﺷﻴﻌﻴﺎن آﻧﺮا دﻟﻴﻞ ﺑﺮ ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻋﻘﺪ ﻣﻮﻗﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻴﺪاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛـﻪ در‬
‫آن ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ ﭘﺲ از آﻧﻜﻪ از زن ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﺷﺪﻳﺪ و ﻣﺰد او را ﺑﻌﻨﻮان ﻣﻬﺮﻳﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ﻛﺮدﻳﺪ ﺑﺮ ﺳـﺮ ﭼﻴـﺰي‪،‬‬
‫ﻳﻌﻨﻲ ﭘﻮل ﻓﺤﺸﺎ‪ ،‬ﺑﺎ او ﺗﺮاﺿﻲ ﻛﻨﻴﺪ‪ .‬ﻣﺘﻦ آﻳﻪ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ‪" :‬ﺑﺮ ﺷﻤﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴـﺮو ﻛﺘـﺎب ﺧـﺪا ﺑﺎﺷـﻴﺪ‪ ،‬ﻧـﻪ آﻧﻜـﻪ‬
‫زﻧﺎﻛﻨﻴﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ از آﻧﻬﺎ ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﺷﻮﻳﺪ آن ﻣﻬﺮ ﻣﻌﻴﻦ را ﻛﻪ ﻣﺰد آﻧﻬﺎﺳﺖ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺑﭙﺮدازﻳﺪ‪ .‬ﺑﺎﻛﻲ ﻧﻴﺴـﺖ ﺑـﺮ‬
‫ﺷﻤﺎ ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻬﺮ ﻫﻢ ﺑﻪ ﭼﻴﺰي ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﺮاﺿﻲ ﻛﻨﻴﺪ‪ ".‬در ﻓﺎﺣﺸﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﻳﻌﻨﻲ ﺟﺎﺋﻴﻜﻪ ﻣﺮدان‬
‫ﺑﺮاي ﻋﻘﺪ ﻣﻮﻗﺖ زﻧﺎن ﻣﻴﺮوﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻗﺪ ﭘﺲ از آﻧﻜﻪ ﺑﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﭼﻴﺰِ ﻣﺨﺘﺼﺮِ ﺳﻤﺒﻮﻟﻴﻜﻲ ﺑﻌﻨﻮان ﻣﻬﺮﻳﻪ‪ ،‬ﺻـﻴﻐﺔ ﻋﻘـﺪ را‬
‫ﻣﻴﺨﻮاﻧﺪ‪ ،‬آﻧﮕﺎه ﭘﻮﻟﻲ از ﻣﺮد ﻣﻴﮕﻴﺮد و ﭘﺲ از آﻧﻜﻪ ﺑﺨﺸﻲ از آﻧﺮا ﺑﺮاي ﺧﻮد ﺑﺮداﺷﺘﻪ و ﺑﻘﻴﻪ را ﺑﻪ زن ﻣﻴﺪﻫـﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺮد اﺟﺎزه ﮔﺬراﻧﺪن ﻣﺪت ﻣﻌﻴﻨﻲ را )ﻳﻜﺴﺎﻋﺖ ﻳﺎ دو ﺳﺎﻋﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﺒﻠﻎ ﭘﺮداﺧﺘﻲ( ﺑﺎ زن ﻣﻴﺪﻫﺪ‪.‬‬

‫‪١٧۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ن ﺁزاد‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ هﺮ‬
‫اﻣﺎ ﺑﺎ ﻗﺪرت ﮔﻴﺮى اﺳﻼم ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ زﻧﺎ ِ‬
‫ﻧﻮع راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ ﺁزاد و اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺘﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻓﺤﺸﺎ ﺑﺸ ﺪت ﺳ ﺮآﻮب‬
‫و ﻣﺠﺎزات ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ آﻮدآﺎن ﻣﻌﺼﻮم ﺁﻧﺎن ﻧﻴ ﺰ ﺑﻌﻨ ﻮان ﮐﻮدﮐ ﺎن‬
‫ﺣﺮاﻣ ﺰادﻩ ﻣ ﻮرد ﺗﺒﻌ ﻴﺾ ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ از آﻠﻴ ﻪ ﻣﺰاﻳ ﺎﻳﻰ آ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﺑﺪوﯼ ﻣﺎﻗﺒﻞ اﺳﻼم داﺷﺘﻨﺪ ﻣﺤﺮوم ﻣ ﻰ ﮔﺸ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘ ﻰ در ﺷ ﻜﻞ اﺳ ﻼﻣﻰ‬
‫ﻓﺤﺸ ﺎى ﺧ ﺎرج از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ در ﻧﻜ ﺎح ﻣﻮﻗ ﺖ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬آﻮدآ ﺎن ﺑ ﺎ‬
‫ﺁﻧﮑﻪ ﺣﺮاﻣﺰادﻩ ﻤﺤﺴﻮب ﻧﻤﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ اﺳ ﻼﻣﯽ‬
‫ﻣﻮرد ﺗﺒﻌﻴﺾ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ از ﺣﻖ ارث ﻣﺤﺮوم ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫∗‪٧٠‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى اﺳ ﻼم ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ در ﻣ ﻮرد زﻧ ﺎﻧﯽ ﮐ ﻪ از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ رﺳﻢ ﺻﺪﻳﻘﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدان راﺑﻄﻪ داﺷ ﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ در ﻣ ﻮرد آﻮدآ ﺎن‬
‫ﺁﻧﺎن ﻧﻴﺰ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﭘﺪرﺳﺎﻻرى ﻗﺒﻞ از ﺧﻮد ﺟﺒﺎرﺗﺮ و ﺧﺸﻦ ﺗﺮ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺗﻨ ﺎﻗﺾ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﭼ ﻪ در ﺧﺎﻧ ﻪ ه ﺎى زﻧ ﺎن‬
‫ﺁزاد در ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم ‪ ،‬و ﭼ ﻪ در ﻧﻜ ﺎح ﻣﻮﻗ ﺖ ﭘ ﺲ از اﺳ ﻼم ﺗﻨﻬ ﺎ در‬
‫ﻣﺴﺌﻠﻪ آﻮدآﺎن و هﻮﻳﺖ ﭘﺪر واﻗﻌﻰ ﺁﻧ ﺎن ﻧﺒ ﻮد‪ .‬اﻳ ﻦ ﺗﻨ ﺎﻗﺾ ﺪر ﺿ ﻤﻦ‬
‫در اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ در ﻋﻴﻦ ﺣ ﺎل آ ﻪ راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ در ﺧ ﺎرج از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ﻣﻨﻊ ﻣىﺸﺪ‪ ،‬در هﻤﺎن ﺤﺎل‪ ،‬ﭼ ﻪ در ﺧﺎﻧ ﻪ ه ﺎى وﻳ ﮋﻩ ﻣﻜ ﻪ و ﻃ ﺎﺋﻒ و‬
‫ﭼ ﻪ ﺑﺼ ﻮرت ﻧﻜ ﺎح ﻣﻮﻗ ﺖ دوﺑ ﺎرﻩ ﻣﺠ ﺎز ﻣىﺸ ﺪ‪ .‬رﻳﺸ ﻪ اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﺪر‬
‫∗‬

‫در اﺳﻼم ﺑﺠﺰ ﻧﻜﺎح داﺋﻢ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮزﻧﺪان ﻛﻨﻴﺰ و ﺑﺮدﮔﺎن زن اﻧﺪ ﻛﻪ ارث ﻣﻴﺒﺮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻴﺰ ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪﻫﺪ ﻛﻪ از‬
‫ﻧﻈﺮ اﺳﻼم ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺧﺎﻧﻮاده ﻛﻪ ارث ﺑﺮدن ﺟﺰء ﻻﻳﺘﺠﺮاي آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ و اﺳﻴﺮ ﻛﺮدن زن )ﺗﻨﻬـﺎ دو‬
‫ﻣﻮردي ﻛﻪ در آن ﻛﻮدﻛﺎن ﺣﺎﺻﻠﻪ ارث ﻣﻴﺒﺮﻧﺪ( اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪١٧۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣﺎهﻴ ﺖ ﺗﺒﻌ ﻴﺾ ﺁﻣﻴ ﺰ ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ﻧﻬﻔﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬در اﻳﻨﻜ ﻪ ﻣ ﺮد در‬
‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺟﻨﺴﻰ اش ﺁزاد ﻮ زن ﻣﺤﺪود ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ‪ ،‬رﻓﺖ و ﺁﻣﺪ ﻣﺮدان ﺑﻪ ﺧﺎﻧ ﻪ ه ﺎى ﻣﻜ ﻪ و ﻃ ﺎﺋﻒ‬
‫ﺑﺎﻋ ﺚ ﺳ ﻠﺐ ﺣﻴﺜﻴ ﺖ از ﺁﻧ ﺎن ﻧﻤ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬ﭼ ﻮن در ﻏﻴ ﺮ اﻳﻨﺼ ﻮرت‪،‬‬
‫اَزادى ﺟﻨﺴ ﻰ ﺁﻧ ﺎن ﻣﺤ ﺪود ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ و ﻣ ﺎ ﻣﻴ ﺪاﻧﻴﻢ آ ﻪ ﻣﻨﻈ ﻮ ِر ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ى‬
‫ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر از اﻳﺠ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﻣﺤ ﺪود آ ﺮدن ﺁزاد ِ‬
‫ﻰ ﺧ ﻮد ﺑﻠﻜ ﻪ از ﻣﻴ ﺎن ﺑ ﺮدن ﺁزادى ﺟﻨﺴ ﯽ ﺰن ﺑ ﻮد‪ .‬ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗ ﻚ‬
‫ﺟﻨﺴ ِ‬
‫هﻤﺴﺮ ﻇ ﺮف ﺑﺮدﮔ ﻰ زن و ﻧ ﻪ ﻣ ﺮد ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺮاﯼ هﻤ ﻴﻦ‪ ،‬در ﺣ ﺎﻟﻰ آ ﻪ‬
‫زن را ﺑﻪ ﺠﺮم ﺗﺨﻠﻒ از ﻗﻮاﻋﺪ ﻣﻘﺪس ﺁن‪ ،‬ﺑ ﺎ ﻟﻘ ﺐ ﻓﺎﺣﺸ ﻪ ﻣﺠ ﺎزات و‬
‫ﺑ ﻪ راﺑﻄ ﮥ ﺑ ﺮدﻩ واراﻧ ﻪ ﺑ ﺎ ﺷ ﻮهﺮش ﻣﺤﮑ ﻮم ﻣ ﻰ ﻜ ﺮد‪ ،‬ﺑ ﺮاى ﻣ ﺮد ‪،‬‬
‫ﺗﺨﻠﻒ ﻣﺰﺑﻮر را ﺑﻪ ﻣﻔﺮى ﺑ ﺮاى ره ﺎﻳﻰ او از اﻳ ﻦ ﻣﺤ ﺪودﻳﺖ ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻤﻴﻨﻤ ﻮد‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﺑ ﻮد آ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬ﻓﺤﺸ ﺎﯼ‬
‫ﺁزاد‪ ،‬هﻤﭽ ﻮن وﺳ ﻴﻠﻪ ارﺿ ﺎى ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣ ﺮد‪ ،‬ﺑ ﻪ ﻣﻜﻤ ﻞ ﺿ ﺮورﯼ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺗﻚ هﻤﺴﺮ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ دﻳ ﺪﻳﻢ ه ﺪف اﺻ ﻠﻰ از ازدواج ﺑﻌ ﻞ و ﺗﺸ ﻜﻴﻞ‬
‫ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ﻧ ﻪ ارﺿ ﺎى ﺠﻨﺴ ﻰ ﻣ ﺮد )ﭼ ﻮن در ﻧﻈ ﺎم ﺻ ﺪﻳﻘﻪ‬
‫ارﺿﺎى ﺟﻨﺴﻰ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاى زن ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮاى ﻣﺮد ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺑﻬﺘ ﺮﻳﻦ ﺸ ﻜﻞ‬
‫ﻓﺮاهﻢ ﺑﻮد( ﺑﻠﻜﻪ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺗﻤﻠﮏ وﯼ ﺑﺮ ﮐﻮدﮐﺎن زن ﺑﻮد‪.‬‬
‫در اﺳ ﻼم ﻧﻴ ﺰ ﺧ ﻮ ِد ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬ﻋ ﻼوﻩ ﺑ ﺮ ﮐﻨﻴ ﺰ ) ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣﺎرﻳ ﻪ(‬
‫زﻧﺎن ﻋﻘ ﺪى ﻣﺘﻌ ﺪد داﺷ ﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺗﻔ ﺎوت ﻳﻮﻧﺎﻧﻴ ﺎن ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﺑ ﺎ‬

‫‪١٧۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫هﻤﺘﺎﻳﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺸ ﺎن در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﺗﻨﻬ ﺎ در اﻳ ﻦ ﺒ ﻮد آ ﻪ ﻳﻮﻧﺎﻧﻴ ﺎن ﺁزاد‬
‫اﻧ ﺪﻳﺶ ﺗ ﺮ! از ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﺮ ﺧ ﻼف‬
‫ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن آ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻓﺤﺸ ﺎى داﺧ ﻞ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ را ﺑﺮﺳ ﻤﻴﺖ ﺷ ﻨﺎﺧﺘﻪ و در‬
‫ﻓﺤﺸ ﺎى ﺧ ﺎرج از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ اﺧ ﺘﻼف داﺷ ﺘﻨﺪ و ﺑﺨﺸ ﺎ ﺁﻧ ﺮا ﺗﺤﻤ ﻞ ﻧﻤ ﻰ‬
‫آﺮدﻧﺪ‪ ،‬هﺮ دو را ﻣﺠﺎز ﻣﻰ داﻧﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ازدواج آزاد‬
‫و ﻓﺤﺸﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ‬

‫در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑﻰ ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ دﻳ ﺪﻳﻢ ‪ ،‬زﻧ ﺎن‬
‫از ﻟﺤ ﺎظ ﺣﻘ ﻮﻗﻰ آ ﻪ در راﺑﻄ ﻪ ﺒ ﺎ ﻣ ﺮدان داﺷ ﺘﻨﺪ در ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻬ ﺎى‬
‫ﻣﺘﻔﺎوﺗﻰ ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬زﻧﺎن ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﺑﺠﺰ ﺑﺨﺶ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻔﻘﻴ ﺮ ﺁﻧﻬ ﺎ آ ﻪ‬
‫ﺑﺨﺸﺎ در ﺷﻬﺮهﺎ ﺑﻪ درون ﻃﺒﻘﻪ ﻓﻮاﺣﺶ راﻧﺪﻩ ﺷ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻘﻴ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫ﺧ َﺮﻳﺠ ﻪ و ﻣﺎوﻳ ﻪ‪ ،‬ﻳ ﺎ زﻧ ﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺳ ﻠﻤﺎ‪ ،‬ﺟ ﺪۀ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻮ زن هﺎﺷ ﻢ‪ ،‬ام ُ‬
‫ﺧﺪﻳﺠ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺧ ﻮد او هﻤﮕ ﻰ ازﺑ ﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﺣﻘ ﻮق وﺁزادﻳﻬ ﺎ ﻓ ﺮدﯼ و‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺁﻧﻬ ﺎ ﻃﺒ ﻖ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺧ ﻮد‪ ،‬دوﺳ ﺖ‬
‫ﭘﺴ ﺮ ﻳ ﺎ هﻤﺴ ﺮ ﺨ ﻮﻳﺶ را اﻧﺘﺨ ﺎب ﻣ ﻰ ﻧﻤﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ هﻤﭽﻨ ﻴﻦ داراى‬
‫ﺣﻖ ﻃﻼق ﺑﻮدﻩ ‪ ،‬در ﺧﺎﻧﻪ و آﺎﺷﺎﻧﻪ و ﻳﺎ ﻘﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣﻴﮑﺮدﻧ ﺪ‬

‫‪١٧٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫و ﺑ ﺎ ﻣ ﺎﻟﻜﻴﺘﻰ آ ﻪ ﺑ ﺮ ﺧﺎﻧ ﻪ و آﻮدآ ﺎن ﺧ ﻮﻳﺶ داﺷ ﺘﻨﺪ ازﺣﻘ ﻮﻗﻰ ﮐ ﺎﻣﻼ‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻣﺮدان ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻳﻨﻬﺎ زﻧﺎن "دوﺳﺖ ﮔﻴﺮ" )ﺻ ﺪﻳﻘﻪ(‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻳﻌﻨﯽ در واﻗﻊ ازدواج ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎى اﻣ ﺮوزى ﺁن ﻧﻤ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ ﺑﻠﻜ ﻪ‬
‫دوﺳﺖ ﭘﺴ ﺮ ﻳ ﺎ ﻣ ﺮد ﻣ ﯽ ﮔﺮﻓﺘﻨ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ در ﺧﺎﻧ ﻪ ه ﺎى ﺧ ﻮد ﺑ ﺎ‬
‫ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸ ﺎن زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣ ﻰ ﻧﻤﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬و هﺮﺑ ﺎر آ ﻪ ﻣﺎﻳ ﻞ ﺒ ﻪ ﻣﻼﻗ ﺎت ﺑ ﺎ‬
‫دوﺳ ﺖ ﻣﺮدﺷ ﺎن ﺑﻮدﻧ ﺪ او را در ﺧﺎﻧ ﻪ ﺧ ﻮد ﻣﻼﻗ ﺎت ﻣ ﯽ ﮐﺮدﻧ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫زﻧ ﺎن ‪ ،‬اﮔ ﺮ ه ﻢ ازدواج ﻤ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺳ ﻠﻤﺎ زن هﺎﺷ ﻢ‪ ،‬ﺁزادى‬
‫ﺟﻨﺴﻰ ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻨﻬﺎ هﻤﮕﻰ زﻧﺎﻧﻰ ﺒﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ از ﻟﺤ ﺎظ اﻗﺘﺼ ﺎدى و اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ‬
‫ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ هﻴﭻ ﻣﺮدى واﺑﺴﺘﮕﻰ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاﯼ هﻤﻴﻦ در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻮدﻧﺪ زﻧﺎﻧﻰ آﻪ از ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻬ ﺎى اﻗﺘﺼ ﺎدى و ﺣﻘ ﻮﻗﻰ ﺑ ﺎﻻﺋﻰ‬
‫ﺑﺮﺧﻮردار ﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ زﻧ ﺎﻧﻰ آ ﻪ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻃ ﺎﺋﻰ ﺻ ﺎﺣﺐ داراﺋ ﻰ و‬
‫ﮔﻠﻪ ﺑﻮدﻩ‪ ،‬و ﺑﺮادران و ﻣﺮدان ﻗﺒﻴﻠﻪ ﮔﻠﻪ هﺎﯼ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﺑ ﻪ ﭼ ﺮا‬
‫ﻣﺒﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﻳ ﺎ آﺴ ﺎﻧﻰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺧﺪﻳﺠ ﻪ و "ﻣﺎوﻳ ﻪ ﺑِﻨ ﺖ ﻓﻀ ﻞ" آ ﻪ ﺑﺎزرﮔ ﺎن‬
‫وﺻ ﺎﺣﺐ ﺛ ﺮوت ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬وﻳ ﺎ زﻧ ﺎﻧﻰ آ ﻪ آ ﺎهﻦ‪ ،‬ﻗﺎﺿ ﻰ‪ ،‬ﺟﻨﮕﺠ ﻮ وﻳ ﺎ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ "ُا ِم ﺠُﻨﺪَب" ‪ ٧١‬اهﻞ ﻣﻮﺳﻴﻘﻰ و ادب و ﻳﺎ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻃﺒﻴﻌﻰ اﺳﺖ آﻪ راﺑﻄﻪ اﻳﻦ دﺳﺘﻪ از زﻧﺎن ﺑﺎ ﻣﺮد دﻟﺨﻮاهﺸﺎن‬
‫راﺑﻄ ﻪ اى ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻋﺸ ﻖ و ﻋﻼﻗ ﻪ ﻤﺘﻘﺎﺑ ﻞ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ راﺑﻄ ﻪ اى‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﻧﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﭘﻮل و اﺟﺒﺎر‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺒﻮد‪.‬‬

‫‪١٧٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫دﺳﺘﻪ ﻣﻘﺎﺑ ﻞ‪ ،‬زﻧ ﺎﻧﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﺧﺮﻳ ﺪﻩ ﻳ ﺎ اﺳ ﻴﺮ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬در‬
‫اﻳﻦ ﻣﻮرد زن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﺷﯽء ﺧﺮﻳﺪﻩ ﻮ ﻳ ﺎ ﻏ ﺎرت ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪،‬‬
‫ﺑﺎﻳ ﺪ از ﻣ ﺮد ﻳﻌﻨ ﻰ ﺻ ﺎﺣﺐ ﺧ ﻮد ﺗﺒﻌﻴ ﺖ آﺎﻣ ﻞ ﻣ ﻰ آ ﺮد و ﺻ ﺎﺣﺐ‬
‫هﻴﭻ ﺤﻘﻮﻗﻰ ﻧﺒﻮد‪ .‬او ﺑﺎﻳﺪ در ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﺧﺎﻧ ﻪ ﻣ ﺮد ﺑ ﺮاى او آ ﺎر ﮐ ﺮدﻩ و‬
‫در ﺿﻤﻦ از ﻧﻈﺮ ﺟﻨﺴﻰ او را ارﺿﺎ ﻤﻰ ﻧﻤﻮد‪ .‬در ﺑﺮاﺑﺮ‪ ،‬ﻣﺮد ﺑﻪ او‬
‫ﻏﺬا ﻣىﺪاد و از او ﺣﻤﺎﻳ ﺖ ﻣ ﻰ ﻧﻤ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬او ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻴ ﻚ ﺑ ﺮدۀ‬
‫آﺎرى‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ هﻤﭽﻨﻴﻦ ﻳﻚ ﺑﺮدﻩ ﺟﻨﺴﻰ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻨﺮا ﻣﺎ از ﻗﻮل ﻋﺎﻳﺸ ﻪ ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺷﻨﻴﺪﻳﻢ آﻪ ﻣﻴﮕﻔﺖ‪ :‬زن در ﺧﺎﻧﮥ ﺷﻮهﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫وﻟ ﻰ ﺗ ﺎ ﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ ﺑ ﻪ راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ اﻳ ﻦ دﺳ ﺘﻪ از زﻧ ﺎن ﺑ ﺎ‬
‫ﺷﻮهﺮاﻧﺸ ﺎن ﻣﺮﺑ ﻮط ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ ،‬اﻳ ﻦ راﺑﻄ ﻪ ﭽﻴ ﺰى ﺟ ﺰ ﻓﺤﺸ ﺎ ﻧﺒ ﻮد‪.‬‬
‫ﻓﺤﺸﺎﻳﯽ ﮐﻪ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﺰﻧﺎن ﻧﮕﻮﻧﺒﺨﺖ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪.‬ﻣﺴﻠﻢ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ‬
‫ﺑﺨﺸﻰ از زﻧﺎن ﺁزاد آﻪ در ﻣﻜﻪ و ﻃﺎﺋﻒ ﺑﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﻓ ﻮاﺣﺶ ﺮاﻧ ﺪﻩ ﺷ ﺪﻩ‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬در ازاى ارﺿ ﺎى ﻣﺮداﻧ ﻰ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺧﺎﻧ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣ ﻰ ﺁﻣﺪﻧ ﺪ ﭘ ﻮل‬
‫درﻳﺎﻓﺖ ﻤﻰ آﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ازﺁﻧﺠ ﺎﺋﻰ آ ﻪ در ازاء ﭘ ﻮل‪ ،‬ﺧ ﻮد‬
‫را ﺑﺮاى ﻣﺪﺗﻰ در اﺧﺘﻴﺎر ﻳ ﻚ ﻣ ﺮد ﻗ ﺮار ﻣىﺪادﻧ ﺪ ﻣﺮﺗﻜ ﺐ ﻓﺤﺸ ﺎ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫وﻟﻰ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ زﻧ ﺎن دﺳ ﺘﻪ دوم ﻧﻴ ﺰ ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ زﻧ ﺎﻧﻰ ه ﻢ‬
‫آ ﻪ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ ﻳ ﺎ اﺳ ﺎرت ﺑ ﻪ ازدواج ﻣ ﺮدان در ﻣ ﻰ ﺁﻣﺪﻧ ﺪ‪ ،‬در‬
‫راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺷﻮهﺮاﻧﺸﺎن ﻣﺮﺗﻜﺐ ﻓﺤﺸﺎ ﻣﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬ﭼ ﻮن ﺁﻧﻬ ﺎ ه ﻢ ﻣﺠﺒ ﻮر‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ در ازاى ﻣﺨ ﺎرج ﻣﻌﻴﺸﺘﺸ ﺎن آ ﻪ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺷﻮهﺮاﻧﺸ ﺎن ﭘﺮداﺧ ﺖ‬

‫‪١٧٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ ﺑ ﺮاى هﻤﻴﺸ ﻪ در ﺧ ﺪﻣﺖ ارﺿ ﺎى ﺠﻨﺴ ﻰ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫ﺗﻔ ﺎوت اﻳ ﻦ دﺳ ﺘﻪ از زﻧ ﺎن ﺑ ﺎ دﺳ ﺘﻪ دﻳﮕ ﺮ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮد آ ﻪ در ﺣﺎﻟىﻜ ﻪ‬
‫ﻓ ﻮاﺣﺶ ﻤﻜ ﻪ و ﻃ ﺎﺋﻒ ﺧ ﻮد را ﺑ ﺮاى ﻳ ﻚ ﻟﺤﻈ ﻪ ﻳ ﺎ ﻣ ﺪت ﮐﻮﺗ ﺎهﯽ در‬
‫اﺧﺘﻴ ﺎر ﻃ ﺮف ﻣﻘﺎﺑ ﻞ ﻗ ﺮار ﻣ ﯽ دادﻧ ﺪ‪ ،‬دﺳ ﺘﮥ دﻳﮕ ﺮ اﻳﻨﻜ ﺎر را ﺑ ﺮاى‬
‫ﻣﺪﺗﻰ ﻧﺎ ﻣﻌﻠﻮم اﻧﺠﺎم ﻣىﺪادﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻳﻜﻰ ﺑﻪ ﻓﺤﺸﺎ در ﺨﺎرج از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ و در راﺑﻄ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫ﻣﺮدان ﻏﺮﻳﺒﻪ اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺖ‪ ،‬ودﻳﮕﺮﯼ ﺑﻬﻤ ﻴﻦ ﻋﻤ ﻞ درداﺧ ﻞ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫و درراﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺷﻮهﺮﺧﻮﻳﺶ‪ .‬ﻳﻜﻰ ﻓﺤﺸ ﺎى ﺗﺤﻤﻴ ﻞ ﺷ ﺪﻩ از ﺟﺎﻧ ﺐ ﻤ ﺮد‬
‫ﺑﻪ زن ﺁزاد ﺑﻮد و دﻳﮕﺮى ﻓﺤﺸﺎى ﺗﺤﻤﻴﻞ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻪ زن ﺧﺮﻳ ﺪارى ﺷ ﺪﻩ‬
‫و اﺳﻴﺮ‪ .‬ﻳﻜ ﻰ ﻓﺤﺸ ﺎى ﺁزاد ﻮ دﻳﮕ ﺮى ﻓﺤﺸ ﺎى ﻏﻴ ﺮ ﺁزاد و ﺑ ﺮدﻩ وار‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ دو ﻧ ﻮع راﺑﻄ ﮥ ﺟﻨﺴ ﯽ ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ در ﺷ ﻜﻞ ﺑ ﺎ ه ﻢ ﺗﻔﺎوﺗﻬ ﺎﺋﻰ‬
‫داﺷﺘﻨﺪ ﻮﻟﻰ ﻣﺎهﻴﺘﺎ از ﻳﻚ ﻧﻮع ﻳﻌﻨﻰ راﺑﻄ ﻪ اﯼ ﻣﺒﺘﻨ ﻰ ﺑ ﺮ ﻓﺤﺸ ﺎ ﺑﻮدﻧ ﺪ‬
‫آﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ راﺑﻄﻪ ﺁزاد و اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺪر ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ اﺳﻼم ﻗﺪم ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﮔ ﺬارد‪،‬‬
‫دراﻳﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ در اﺳﺎس ﺑﻴﺶ از دو ﻧﻮع راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷ ﺖ‪:‬‬
‫ﻳﮑ ﯽ راﺑﻄ ﻪ ﺁزاد و اﻧﺴ ﺎﻧﻰ ﻣﺒﺘﻨ ﻰ ﺑﺮﻋﺸ ﻖ و اﺣﺘ ﺮام ﻣﺘﻘﺎﺑ ﻞ‪ ،‬و‬
‫دﻳﮕﺮﯼ راﺑﻄﻪ ﻣﺒﺘﻨﻰ ﺑﺮﻓﺤﺸﺎ ‪ .‬ﻧ ﻮع اول راﺑﻄ ﻪ زن و ﻣ ﺮد در ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى و ﻧ ﻮع دوم ﺮاﺑﻄ ﻪ زن و ﻣ ﺮد در ﻧﻈ ﺎم ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر و‬
‫ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪١٨٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻧﻘ ﺶ اﺳ ﻼم در اﻳ ﻦ ﻣﻴ ﺎن اﻳ ﻦ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑ ﺎ ﻣﻤﻨ ﻮع آ ﺮدن ﻧ ﻮع‬
‫اول راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد‪ ،‬ﺠﺎﻣﻌ ﻪ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر را ﻳﻜﺪﺳ ﺖ و‬
‫از ﺣﺸﻮ و زواﺋﺪ ﻏﻴﺮ ﭘﺪر ﺳﺎﻻراﻧﻪ و اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺁن ﺑﻜﻠﻰ ﭘ ﺎك آ ﺮد‪ ،‬ه ﺮ‬
‫ﭼﻨﺪ ﺑﺨﺶ ﺷ ﻴﻌﻪ ﺁن‪ ،‬ﻓﺤﺸ ﺎى ﺁزاد را ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ ﺿ ﺎﻣﻦ هﺮزﮔ ﻰ ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫ﻣ ﺮد در ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮ ﻮ ﻣﻜﻤ ﻞ ﺁن در ﻧﻈ ﺎم ﭘ ﺪر ﺳﺎﻻرﻳﺴ ﺖ‪،‬‬
‫∗‬

‫ﺗﺤﺖ ﻧﺎم ﻧﻜﺎح ﻣﻮﻗﺖ ﻣﺠﺪدا وارد ﻣﻴﺪان آﺮد‪.‬‬

‫اﺳﻼم‬
‫ﻣﺮوج ﻓﺤﺸﺎي اﺟﺒﺎري در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫ﻖ‬
‫ج از ﻃﺮﻳ ِ‬
‫ﻧﻜﺎح اﺳﻼﻣﻰ در اﺳﺎس ﭼﻴ ﺰى ﺟ ﺰ هﻤ ﺎن ازدوا ِ‬
‫ن ﺰن ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ زﺷﺖ ﺗﺮﻳﻦ و ﻏﻴﺮ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺗﺮﻳﻦ ﻧ ﻮع‬
‫ﺧﺮﻳﺪ ﻳﺎ اﺳﻴﺮ آﺮد ِ‬
‫ازدواﺟﻰ آﻪ ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم درﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن راﻳ ﺞ ﺒ ﻮد‪ ،‬ﻧﻴﺴ ﺖ‪ .‬درﺳ ﻮرﻩ‬
‫ه ﺎى ﺑﺴ ﻴﺎرى هﺮﺟ ﺎ آ ﻪ ازازدواج ﺻ ﺤﺒﺖ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺧﺮﻳ ﺪ و‬
‫اﺳﻴﺮ و ﺘﺼﺮف زن در ﺟﻨﮕﻬﺎ ﺑﻌﻨﻮان ﺷ ﮑﻞ ﺣ ﻼل و رﺳ ﻤﯽ ازدواج‬
‫اﺷﺎرﻩ ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫∗‬

‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﺻﻴﻐﺔ ﻣﻮﻗﺖ ﺗﻨﻬﺎ در زﻣﺎن ﻋﻤﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻜﻠﻲ ﻣﻤﻨﻮع ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻄﻮرﻳﻜﻪ در زﻣﺎن ﻣﺤﻤـﺪ ﻧﻴـﺰ‬
‫ﺑﺸﻜﻞ ﺗﺮدﻳﺪ آﻣﻴﺰي ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ او ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪١٨١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬
‫" و ه ﺮ زﻧ ﻰ ﻏﻴ ﺮ از ﺁﻧﻜ ﻪ ذآ ﺮ ﺷ ﺪ ﺣ ﻼل اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣ ﺎل ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ﻃﺮﻳ ﻖ‬
‫زﻧﺎﺷﻮﺋﻰ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ"‬

‫‪٧٢‬‬

‫"و ه ﺮ آ ﻪ را وﺳ ﻌﺖ و ﺗﻮاﻧ ﺎﺋﻰ ﺁن ﻧﺒﺎﺷ ﺪ آ ﻪ زﻧ ﺎن )ﺁزاد( ﭘﺎرﺳ ﺎى ﺑ ﺎ اﻳﻤ ﺎن‬
‫ﮔﻴﺮد‪"...‬‬

‫‪٧٣‬‬

‫"و ﻧﻜﺎح زﻧﺎن ﻣﺤﺼﻨﻪ )ﺷﻮهﺮدار( ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﺣﺮام ﺷﺪ ﻣﮕ ﺮ ﺁن زﻧ ﺎن آ ﻪ )در‬
‫ﺟﻨﮕﻬﺎى آﻔﺎر ﺑﻪ ﺤﻜﻢ ﺧﺪا( ﻣﺘﺼﺮف و ﻣﺎﻟﻚ ﺷﺪﻩ اﻳﺪ‪"...‬‬

‫‪٧٤‬‬

‫از ﻃ ﺮف دﻳﮕ ﺮ در ﻓﻘ ﻪ اﺳ ﻼﻣﻰ ازدواج و ﻧﻜ ﺎح از ﺟﻤﻠ ﻪ‬
‫ﻋﻘ ﻮد ﺑﺸ ﻤﺎر ﻣ ﻰ رود‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺴ ﺎﻳﺮ ﻋﻘ ﻮد داراى ﺳ ﻪ رآ ﻦ‬
‫اﺳﺎﺳﯽ ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪" -١‬ﻣﺘﻘﺎﻋﺪﻳﻦ" ﻳﺎ وﺟﻮد دو ﻃﺮف‬
‫‪" -٢‬اﺧﺘﻴﺎر" داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺑﻮدن دو ﻃﺮف‬
‫‪" -٣‬ﻣﻄﻠ ﻖ اﻟﺘﺼ ﺮف" ﺑ ﻮدن ﻳﻌﻨ ﻰ ﻣﺠ ﺎز ﺑ ﻪ اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ ﺁزاد‬
‫ازﻣﺎل ﺧﻮد‪.‬‬
‫هﻤ ﻪ اﻳ ﻦ ﺳ ﻪ رآ ﻦ ﺷ ﺎﻣﻞ ﻋﻘ ﺪ ﻧﻜ ﺎح ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﻴ ﺐ آ ﻪ ‪ -١‬ازدواج اﺳ ﻼﻣﻰ ﻣﺜ ﻞ ه ﺮ ﻘ ﺮارداد )ﻋﻘ ﺪ( دﻳﮕ ﺮى‬
‫داراى دو ﻃ ﺮف ﻣ ﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ ﻣﻮﺿ ﻮع ﻣﻌﺎﻣﻠ ﻪ‬
‫وارد ﻋﻘﺪ ﻗﺮارداد ﻣ ﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣ ﺎ در ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﺑ ﺎﻻ دﻳ ﺪﻳﻢ آ ﻪ در هﻤ ﻪ‬

‫‪١٨٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺁﻧﻬ ﺎ ﺻ ﺤﺒﺖ از ﺧﺮﻳ ﺪ زن ﺑ ﺎ ﻣ ﺎل ﺨ ﻮد اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻳ ﻚ ﻃ ﺮف‬
‫ﻣﻌﺎﻣﻠ ﻪ ﺧﺮﻳ ﺪار ﻳﻌﻨ ﻰ ﻣ ﺮد اﺳ ﺖ و ﻃ ﺮف دﻳﮕ ﺮ زن ﻳ ﺎ ﺻ ﺎﺣﺐ زن‬
‫ﻳﻌﻨﻰ ﭙﺪر ﻳﺎ اﻗﻮام ﻣ ﺬآﺮ وى ‪ -٢‬داوﻃﻠﺒﺎﻧ ﻪ ﺑ ﻮدن ورود دو ﻃ ﺮف در‬
‫ﻗﺮارداد و ﻋﻘﺪ ازدواج ﻧﻴﺰ درﻧﻜﺎح اﺳ ﻼﻣﻰ ﻣﻠﺤ ﻮظ ﻣ ﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬ﭼ ﻮن‬
‫ﭼ ﻪ زن ﺑ ﺎ ﺗﺼ ﻤﻴﻢ ﺧ ﻮدش ﺷ ﻮهﺮ آﻨ ﺪ وﭼ ﻪ ﺗﻮﺳ ﻂ ﭘ ﺪر و اﻗ ﻮاﻣﺶ‬
‫ﺷ ﻮهﺮ دادﻩ ﺸ ﻮد‪ ،‬در ه ﺮ دو ﺣ ﺎل ﻋﻤ ﻞ ﻣﻌﺎﻣﻠ ﻪ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺻ ﺎﺣﺐ ﻣ ﺎل‬
‫ﺑﻄﻮر داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻰ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫در ﺣﺎﻟ ﺖ اول زن ﺧ ﻮد ﻳ ﺎ ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻗﻴﻘﺘ ﺮ ﻗﺎﺑﻠﻴ ﺖ ﺟﻨﺴ ﻰ و‬
‫آﺎرى ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﺮد ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﻳﺎ اﺟﺎرﻩ ﻤىﺪهﺪ و در ﺣﺎﻟﺖ دوم ﭘ ﺪر‪،‬‬
‫ﺑﺮادر ﻳﺎ ﻳﮑﯽ از اﻗﻮام وى ﺑﻌﻨﻮان ﺻﺎﺣﺐ او اﻳﻨﻜ ﺎر را ﻣ ﻰ آﻨﻨ ﺪ‪ .‬ﻣ ﺎ‬
‫اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ ﺮا در ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺳﻴﺪ ﻗﻄﺐ از ﻗﺮارداد ﻧﻜ ﺎح ﺑ ﻪ روﺷ ﻨﺘﺮﻳﻦ‬
‫وﺟﻬﻰ ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ‪ .‬او ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"آﺴﻰ آﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻧﮕﻬﺪارى از ﭼﻴﺰى ﺑﺮ ﻋﻬﺪﻩ اش واﮔﺬار ﺷﺪﻩ ‪ ،‬ﺣ ﻖ ﻧ ﺪارد ‪،‬‬
‫دﻳﮕ ﺮى را ﺒ ﻪ دزدى ﺁن دﻋ ﻮت آﻨ ﺪ ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻗﺎﻋ ﺪﻩ ﺣﻘ ﻮﻗﻰ ‪ ،‬دﺧﺘ ﺮى ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ‬
‫ازدواج ﻣﻰ آﻨﺪ ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺁﻠﺖ ﺟﻨﺴ ﻰ )ﻓ ﺮج( ﺧ ﻮد را از دﺳ ﺖ ﻣ ﻰ ده ﺪ و‬
‫ﺗﻨﻬ ﺎ وﻇﻴﻔ ﻪ ﻧﮕﻬ ﺪارى از ﺁﻧ ﺮا ﺑ ﺮ ﻋﻬ ﺪﻩ دارد ‪ ،‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺣ ﻖ ﻧ ﺪارد ‪ ،‬از ﺁﻟ ﺖ‬
‫ﺗﻨﺎﺳﻠﻰ اش ﺑﻬﺮﻩ ﺑﺮدارى آﻨﺪ و ﻳﺎ دﻳﮕﺮى را دﻋﻮت ﺑﻪ ﺗﺠﺎوز ﺒﻪ ﺁن ﺑﻜﻨﺪ‪".‬‬

‫‪٧٥‬‬

‫‪١٨٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﻜﺮ آﺮد آﻪ اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺧﻮدﺳﺮاﻧﮥ ﻳﻚ ﻓﻘﻴ ﻪ اﺳ ﺖ ‪.‬‬
‫اﺑ ﺪا ﭼﻨ ﻴﻦ ﭼﻴ ﺰى ﻧﻴﺴ ﺖ ‪ .‬ﺗﻌﺮﻳ ﻒ ﺴ ﻴﺪ ﻗﻄ ﺐ از وﻇﻴﻔ ﻪ زن در ﻗﺒ ﺎل‬
‫ﺷﻮهﺮ ﻣﺒﺘﻨﻰ ﺑﺮ ﺁﻳﻪ هﺎى ﻗﺮﺁن ﺑﻮدﻩ و دﻗﻴﻘﺎ از روﯼ ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺘﻨﺘﺎج ﺷﺪﻩ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬در ﻏﻴ ﺮ اﻳﻨﺼ ﻮرت اﻣﮑ ﺎن ﻧﺪاﺷ ﺖ او ﺑﺘﻮاﻧ ﺪ ﺑ ﻪ اﻇﻬ ﺎر ﭼﻴ ﺰﯼ‬
‫ﺑ ﺎﻳﻦ ﺻ ﺮاﺣﺖ‪ ،‬ﻣﺘﻔ ﺎوت ﺑ ﺎ ﺁﻳ ﻪ ه ﺎﯼ ﻗ ﺮان ﺑﭙ ﺮدازد‪ .‬در ﻗ ﺮﺁن ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺻ ﺮﻳﺤﺎ ﺒ ﻪ وﻇﻴﻔ ﻪ زﻧ ﺎن در ﺣﻔ ﻆ ﺣﻘ ﻮق ﺷ ﻮهﺮان ﺧ ﻮد اﺷ ﺎرﻩ ﻣ ﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺳﻮرﻩ اﻟﻨﺴﺎء ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"‪...‬و ه ﻢ ﺑﻮاﺳ ﻄﻪ ﺁﻧﻜ ﻪ ﻣ ﺮدان از ﻣ ﺎل ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ زﻧ ﺎن ﻧﻔﻘ ﻪ دهﻨ ﺪ‪ .‬ﭘ ﺲ‬
‫ن ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ و ﻣﻄﻴﻊ ﺪر ﻏﻴﺒ ﺖ ﻣ ﺮدان ﺣ ﺎﻓﻆ ﺣﻘ ﻮق ﺷ ﻮهﺮان ﺑﺎﺷ ﻨﺪ و ﺁﻧﭽ ﻪ را‬
‫زﻧﺎ ِ‬
‫آﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﺁن اﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻩ ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪ ‪"...‬‬

‫‪٧٦‬‬

‫‪١٨۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻗ ﺮان ﺻ ﺤﺒﺖ از ﺣﻘ ﻮﻗﯽ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ ﮐ ﻪ‬
‫زﻧﺎن ﺑﺎﻳﺪ در ﻏﻴﺒﺖ ﻣﺮدان ﻳﻌﻨﯽ وﻗﺘ ﯽ ﮐ ﻪ ﺷﻮهﺮاﻧﺸ ﺎن در ﮐﻨ ﺎر ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ از ﺁن دﻓﺎع ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻳﻦ ﺣﻘ ﻮق ﭼﻴ ﺰﯼ ﺟ ﺰ ﺣ ﻖ‬
‫ﻧﺰدﻳﮑ ﯽ ﺟﻨﺴ ﯽ ﮐ ﻪ اﻧﺤﺼ ﺎرا ﻣﺘﻌﻠ ﻖ ﺑ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ زن ﺑ ﻮدﻩ و ﻓﻘ ﻂ در‬
‫ﻏﻴﺒ ﺖ او ﻣﻤﮑ ﻦ اﺳ ﺖ ﺑ ﻪ ﺧﻄ ﺮ اﻓﺘ ﺎدﻩ و در اﺧﺘﻴ ﺎر ﻣ ﺮد دﻳﮕ ﺮﯼ‬
‫ج از ﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ‪ ،‬در ﻗﺒ ﺎل‬
‫ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻤﻴﺒﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺣﻖ‪ ،‬در ازدوا ِ‬
‫ﻣﻬﺮﻳﻪ ﻳﺎ ﻣﺒﻠﻐﯽ ﮐﻪ ﻣﺮد ﺑﺮاﯼ ﺧﺮﻳﺪ زن ﻣﯽ ﭘ ﺮدازد‪ ،‬و هﻤﭽﻨ ﻴﻦ ﻧﻔﻘ ﻪ‬
‫از ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺒﻠ ﻰ ﺁن‪ ،‬ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد ﻣﻨﺘﻘ ﻞ ﻣﻴﺸ ﻮد‪ ،‬و از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺟ ﺰ ﺷ ﻮهﺮ‬
‫وﯼ ﮐﺴﯽ ﺣﻖ اﺳﺘﻔﺎدﻩ از ﺁﻧ ﺮا ﻧ ﺪارد‪ ،‬درﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ در ازدواج ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎ ِر‬
‫ﺻﺪﻳﻘﻪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺨﺮﻳﺪ و ﻓﺮوﺷﻰ اﻧﺠﺎم ﻧﻤﻰ ﮔﻴ ﺮد‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺣ ﻖ ﺑ ﺮاى ﺧ ﻮد‬
‫زن ﺑﺎﻗﻰ ﻣ ﻰ ﻣﺎﻧ ﺪ و زن آﻨﺘ ﺮل ﺧ ﻮد ﺑ ﺮ اﻧ ﺪام و ﻋ ﻮاﻃﻔﺶ را ﺣﻔ ﻆ‬
‫ﻣﻴﮑﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺳ ﻴﺪ ﻗﻄ ﺐ در اﻇﻬ ﺎر ﺧ ﻮد ﻣﺒﻨ ﻰ ﺑ ﺮ اﻳﻨﻜ ﻪ در‬
‫ازدواج اﺳ ﻼﻣﻰ زن ﺣ ﻖ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺑ ﺮ ﺁﻟ ﺖ ﺠﻨﺴ ﻰ ﺧ ﻮد را از دﺳ ﺖ‬
‫ﻣﻴﺪهﺪ و ﺗﻨﻬ ﺎ وﻇﻴﻔ ﻪ ﻧﮕﻬﺒ ﺎﻧﻰ ازﭼﻴ ﺰى آ ﻪ ﺑ ﻪ دﻳﮕ ﺮى ﺗﻌﻠ ﻖ دارد را‬
‫ﺑﺮاى ﺨﻮد ﻧﮕ ﻪ ﻣ ﻰ دارد‪ ،‬آ ﺎﻣﻼ ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﻗ ﺮان ﻋﻤ ﻞ ﻣ ﻰ‬
‫آﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﺮوﺷﻨﯽ دال ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬اﻳﻦ ﭼﻴﺰى اﺳﺖ آﻪ آﻤﺘﺮ ﻓﻘﻴﻪ اﺳﻼﻣﻰ ‪ ،‬ﭼ ﻪ ﺳ ﻨﻰ‬
‫ﭼﻪ ﺷﻴﻌﻪ ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺁن ﻣﺨﺎﻟﻔ ﺖ ﺪاﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬آﻤ ﺎ اﻳﻨﻜ ﻪ از ﻗ ﻮل‬

‫‪١٨۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﻓﻘﻴﻪ اﺳﻼﻣﻰ دﻳﮕﺮى ﻧﻴﺰ ﻣﻰ ﺷ ﻨﻮﻳﻢ آ ﻪ در ﻣ ﻮرد ﻋﻘ ﺪ ﻧﻜ ﺎح دﻗﻴﻘ ﺎ ﺒ ﻪ‬
‫هﻤﻴﻦ ﻃﺮﻳﻖ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﻰ آﻨﺪ‪:‬‬
‫"ازدواج ﺑﺎ ﻳﻚ ﻣﺮد ﻣﺴ ﻠﻤﺎن ‪ ،‬ﻗ ﺮاردادى اﺳ ﺖ آ ﻪ او ﺁﻟ ﺖ ﺗﻨﺎﺳ ﻠﻰ زن را ﺑ ﺮاى‬
‫ﻟﺬت ﺑﺮدن از ﺁن در اﺧﺘﻴﺎر ﺧﻮد ﻣﻰ ﮔﻴﺮد‪".‬‬

‫‪٧٧‬‬

‫ﻋﻔ ﺖ و وﻓ ﺎدارى زن ﺑ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ در ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬در‬
‫واﻗﻊ‪ ،‬ﭼﻴﺰى ﺟﺰ ﺑﻴﺎن اﺧﻼﻗﻰ اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻨﻴﺴﺖ ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻴﺸﻮد آﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺟﺮم زﻧﺎ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ راﺑﻄ ﻪ‬
‫ﺑ ﺎ زن ﺷ ﻮهﺮ دار در اﺳ ﻼم‪ ،‬دﺳ ﺖ ﺪرازى ﺑ ﻪ ﻣ ﺎل دﻳﮕ ﺮى )ﺷ ﻮهﺮ‬
‫زن آ ﻪ ﺁن ﻣ ﺎل را ﻗ ﺒﻼ ﺧﺮﻳ ﺪﻩ اﺳ ﺖ( ﻣﺤﺴ ﻮب ﺷ ﺪﻩ و ﺟ ﺰو ﺟ ﺮاﺋﻢ‬
‫ﻣﺮﺑﻮط ﺒﻪ دزدى ﺑﺤﺴﺎب ﻣﻰ ﺁﻳﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ وﻳ ﮋﻩ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺣﻘ ﻮﻗﻰ‬
‫اﺳ ﻼم ﻧﺒ ﻮدﻩ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ در ﺗﻤ ﺎم ﺪﻧﻴﺎى ﻣﺘﻤ ﺪن آ ﻪ ﺗﻤﺎﻣ ﺎ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﺑ ﻮدﻩ‪،‬‬
‫ازﺗﻤﺪﻧﻬﺎى ﺑﻴﻦ اﻟﻨﻬﺮﻳﻦ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻳﻮﻧﺎن و رم ﻮ ﺣﺘ ﻰ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر‬
‫ژرﻣﻦ ﺻﺎدق ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪٧٨‬‬

‫ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ در اروﭘﺎى ﻗﺮون وﺳﻄﺎ‪ ،‬و اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺑﻌﻀ ﻰ ﻧﻘ ﺎط‬
‫دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺗﺠ ﺎر هﻨﮕ ﺎم ﻣﺴ ﺎﻓﺮت ‪ ،‬ﺁﻟ ﺖ ﺘﻨﺎﺳ ﻠﻰ زﻧ ﺎن ﺧ ﻮد را ﺑ ﻪ آﻤ ﻚ‬
‫وﺳﻴﻠﻪ اى ﺑﻨﺎم "آﻤﺮﺑﻨﺪ ﻋﻔﺖ" ﻗﻔﻞ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ و آﻠﻴﺪ ﺁﻧﺮا ﺑﻬﻤﺮاﻩ ﺨ ﻮد‬
‫ﻣﻰ ﺑﺮدﻧﺪ ‪.‬‬

‫‪١٨۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫از هﻤﻴﻦ ﺟﺎ ﻣﺎ وارد رآﻦ ﺳ ﻮم ﻳﻌﻨ ﻰ ﻣﻄﻠ ﻖ اﻟﺘﺼ ﺮف ﺑ ﻮدن‬
‫ﻣﺎل ﻣﻮرد ﻣﻌﺎﻣﻠ ﻪ آ ﻪ هﻤ ﺎن زن ﺧﺮﻳ ﺪارى ﺸ ﺪﻩ اﺳ ﺖ ﻣﻴﺸ ﻮﻳﻢ‪ .‬زﻳ ﺮا‬
‫وﻗﺘ ﻰ آ ﻪ زن ﺧ ﻮد را ﺑ ﺪون اﺟ ﺎزﻩ ﺷ ﻮهﺮ در اﺧﺘﻴ ﺎر ﻣ ﺮد ﺪﻳﮕﺮى‬
‫ﻗ ﺮار ده ﺪ ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﻣﺠﺎزاﺗﻬ ﺎى ﺳ ﻨﮕﻴﻨﻰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺗﺎزﻳﺎﻧ ﻪ و ﺳﻨﮕﺴ ﺎر ﻣﻮاﺟ ﻪ‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎى اﻳﻦ ﺁﻧﺴﺖ آﻪ او در اﺧﺘﻴ ﺎر آﺎﻣ ﻞ ﺻ ﺎﺣﺐ ﺧ ﻮد ﻣ ﻰ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل ‪ ،‬ﻣﺎ ﻣىﺘﻮاﻧﻴﻢ ﺻ ﺎﺣﺐ اﺧﺘﻴ ﺎر ﺑ ﻮدن ﻣﻄﻠ ﻖ ﺷ ﻮهﺮ‬
‫در اﺳﺘﻔﺎدﻩ از ﻣﺎل ﺧﺮﻳﺪﻩ ﺷﺪﻩ از ﻄﺮﻳﻖ ﻧﻜ ﺎح اﺳ ﻼﻣﻰ را ﺑ ﺎ ﺗﻜﻴ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﻣ ﺪارك ﻗﻄﻌ ﻰ ﺗ ﺮ دﻳﮕ ﺮى ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﺛﺒ ﻮت ﺑﺮﺳ ﺎﻧﻴﻢ ‪ .‬هﻨﮕﺎﻣىﻜ ﻪ زﻧ ﺎن‬
‫ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻧﺰد ﻣﺤﻤﺪ ﺷ ﻜﺎﻳﺖ ﻣ ﻰ ﺑﺮﻧ ﺪ از اﻳﻨﻜ ﻪ ﺷﻮهﺮاﻧﺸ ﺎن ﻣ ﻰ ﺧﻮاهﻨ ﺪ‬
‫از ﭘﺸﺖ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺰدﻳﻜﻰ آﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ در ﭘﺎﺳﺦ ﺑ ﻪ ﺷ ﻜﺎﻳﺖ ﺁﻧ ﺎن اﻳ ﻦ ﺁﻳ ﻪ‬
‫را ﻣﻰ ﺁورد‪.‬‬
‫"زﻧﺎن آﺸﺘﺰار ﺷﻤﺎﻳﻨﺪ ‪ ،‬ﺑﺮ آﺸﺘﺰارﺗﺎن از هﺮ ﺟﺎ آﻪ ﻣﺎﻳﻠﻴﺪ وارد ﺷﻮﻳﺪ‪".‬‬

‫‪٧٩‬‬

‫اﻳ ﻦ ﺁﻳ ﻪ ﻧﺸ ﺎن ﻣىﺪه ﺪ آ ﻪ از ﻧﻈ ﺮ اﺳ ﻼم‪ ،‬زن از ﻟﺤ ﺎظ‬
‫ﺟﻨﺴﻰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ آﺸ ﺘﺰارى اﺳ ﺖ آ ﻪ در اﺧﺘﻴ ﺎر آﺎﻣ ﻞ ﺻ ﺎﺣﺐ ﺨ ﻮد ﻣ ﻰ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ آﻪ ﻣﺮد ﻣﻰ ﺗﻮاﻧﺪ او را هﻤﭽﻮن وﺳ ﻴﻠﮥ ﻟﻌ ﺐ و ﻟﻬ ﻮ‬

‫‪١٨٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﻬﺮ ﻃﺮﻳﻘﻰ آ ﻪ ﻣﺎﻳ ﻞ اﺳ ﺖ ﻣ ﻮرد ﺑﻬ ﺮﻩ ﺑ ﺮدارى ﺠﻨﺴ ﻰ ﻗ ﺮار ده ﺪ‪.‬‬

‫∗‬

‫در ﺁﻳﻪ هﺎى دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ اﻳﻨﻜ ﻪ زن ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﺴ ﻠﻴﻢ ﻣﺤ ﺾ ﺷ ﻮهﺮش ﺑ ﻮدﻩ‬
‫از او اﻃﺎﻋﺖ آﺎﻣﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎآﻴﺪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫" ﻣ ﺮدان را ﺑ ﺮ زﻧ ﺎن ﺣ ﻖ ﺗﺴ ﻠﻂ و ﻧﮕﻬﺒ ﺎﻧﻰ اﺳ ﺖ ﺑﻮاﺳ ﻄﻪ ﺁن ﺑﺮﺗ ﺮى آ ﻪ ﺧ ﺪا‬
‫ﺑﻌﻀﻰ را ﺑﺮﺑﻌﻀﻰ ﻤﻘﺮر داﺷﺘﻪ و هﻢ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺁﻧﻜﻪ ﻣﺮدان از ﻣﺎل ﺧﻮد ﺑﻪ زﻧ ﺎن‬
‫ن ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﻮ ﻣﻄﻴﻊ درﻏﻴﺒﺖ ﻣﺮدان ﺣﺎﻓﻆ ﺣﻘﻮق ﺷﻮهﺮان ﺑﺎﺷﻨﺪ‬
‫ﻧﻔﻘﻪ دهﻨﺪ ﭘﺲ زﻧﺎ ِ‬
‫و ﺁﻧﭽﻪ را آﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ ﺣﻔ ﻆ ﺁن اﻣ ﺮ ﻓﺮﻣ ﻮدﻩ ﻨﮕﻬﺪارﻧ ﺪ و زﻧ ﺎﻧﻰ آ ﻪ از ﻣﺨﺎﻟﻔ ﺖ و‬
‫ﻧﺎﻓﺮﻣ ﺎﻧﻰ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﻴﻤﻨﺎآﻴ ﺪ ﺑﺎﻳ ﺪ ﻧﺨﺴ ﺖ ﺁﻧﻬ ﺎ را ﭘﻨ ﺪ دهﻴ ﺪ ﻮ از ﺧﻮاﺑﮕﺎهﺸ ﺎن دورى‬
‫ﺟﻮﺋﻴﺪ در ﺻ ﻮرت ﻧﺎﻓﺮﻣ ﺎﻧﻰ ﺁﻧﻬ ﺎ را ﺑ ﻪ زدن ﺗﻨﺒﻴ ﻪ آﻨﻴ ﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ اﻃﺎﻋ ﺖ ﻜﺮدﻧ ﺪ‬
‫دﻳﮕﺮ هﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺳﺘﻢ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺪارﻳﺪ آﻪ هﻤﺎﻧﺎ ﺧﺪا ﺑﺰرﮔﻮار ﻋﻈﻴﻢ اﻟﺸ ﺎُن اﺳ ﺖ )و‬
‫ﺑﺮ ﻈﻠﻢ ﻣﻈﻠﻮم از ﻇﺎﻟﻢ( اﻧﺘﻘﺎم ﺧﻮاهﺪ آﺸﻴﺪ"‬

‫‪٨٠‬‬

‫∗ ﺟﻼل اﻟﺪﻳﻦ در ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺟﻤﻠﺔ "اﻧﻲ ﺷﺌﺘﻢ" )ﺑﻬﺮ ﺳﻮي ﻣﺰرﻋﻪ( ﻣﻲ ﻧﻮﻳﺴﺪ‪" :‬ﻗﻴﺎم و ﻗﻌﻮد و اﺿﻄﺠﺎع و اﻗﺒـﺎل و‬
‫ادﺑﺎر ﻳﻌﻨﻲ ﻧﺸﺴﺘﻪ‪ ،‬اﻳﺴﺘﺎده‪ ،‬ﺧﻮاﺑﻴﺪه از ﭘﻴﺶ و از ﭘﺲ"‪ .‬ﭘﺲ از آن ﻣﻲ ﻧﻮﻳﺴﺪ اﻳـﻦ آﻳـﻪ در رد ﻋﻘﻴـﺪة ﺟﻬـﻮدان‬
‫ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﮕﻔﺘﻨﺪ اﮔﺮ از ﭘﺸﺖ ﺑﻪ ﭘﻴﺶ زن روي آورﻧﺪ ﺑﭽﻪ او ﭼﭗ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺳﻴﻮﻃﻲ ﻣﻌﺘﻘـﺪ اﺳـﺖ‬
‫ﻛﻪ آﻳﺔ ‪ 223‬ﺻﺮﻳﺤﺎ ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﺪ ﻧﺰد زﻧﺎن ﺧﻮد از آن ﺳﻮﺋﻲ روي آورﻳﺪ ﻛـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ اﻣـﺮ ﻓﺮﻣـﻮده اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﻨـﺎ ﺑـﺮ‬
‫اﻋﺘﺮاض ﻋ‪‬ﻤ‪‬ﺮ و ﺟﻤﻌﻲ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻧﺴﺦ ﺷﺪه اﺳﺖ زﻳﺮا اﻫﻞ ﻛﺘﺎب ﭘﻬﻠﻮي زﻧﺎن ﺧﻮد ﻣﻴﺨﻮاﺑﻴﺪﻧﺪ و ﻃﺒﻌﺎ اﻧﺼﺎر ﻛﻪ‬
‫اﻫﻞ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻮدﻧﺪ اﻳﻦ روش را ﻛﻪ ﺑﺎ ﺣﺠﺐ و ﻣﺴﺘﻮري زن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮ ﺑﻮد ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬اﻣـﺎ ﻣﻬـﺎﺟﺮان ﺑﻨـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﻋﺎدت ﻗﺮﻳﺶ و اﻫﻞ ﻣﻜﻪ زن را ﺑﻪ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻔـﻪ دﺳـﺘﻤﺎﻟﻲ ﻛـﺮده و از ﻫـﺮ ﻃـﺮف او را ﻣـﻲ ﻏﻠﻄﺎﻧﻴﺪﻧـﺪ و ﻟـﺬﺗﻲ‬
‫ﻣﻴﺒﺮدﻧﺪ از اﻳﻨﻜﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﺮ ﭘﺸﺖ ﺑﻴﻔﻜﻨﻨﺪ و دﻣـﺮ ﺑﻴﻨﺪازﻧـﺪ و ﻳـﺎ ﺑـﺎ ﭘـﺲ و ﭘـﻴﺶ او ﻫـﺮ دو ﺳـﺮ و ﻛـﺎر داﺷـﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﺎﺟﺮان‪ ،‬زﻧﻲ از اﻧﺼﺎر را ﺑﺮده ﺑﻮد و ﻣﻴﺨﻮاﺳﺖ ﺑﺎ وي ﭼﻨﺎن ﻛﻨﺪ‪ ،‬زن ﺗﻦ در ﻧﺪاده و ﮔﻔـﺖ ﻣـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﻳﻚ ﭘﻬﻠﻮﻣﻲ ﺧﻮاﺑﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل رﺳﻴﺪ و ﺑﺪﻳﻦ ﺟﻬﺖ اﻳﻦ آﻳﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ ﻛﻪ ‪ :‬زن ﻣـﺎل ﻣـﺮد اﺳـﺖ و‬
‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ دﻟﺨﻮاه اوﺳﺖ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺎ او ﺑﺮ آﻳﺪ‪ .‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﺗﺮﻣﺬي از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻧﻘﻞ ﻣﻴﻜﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﺎﻣـﺪادي‬
‫ﻧﺰد ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﭘﻴﻐﻤﺒﺮِ ﺧﺪا‪ ،‬ﻫﻼك ﺷﺪم ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬از ﭼﻪ ﻫﻼك ﺷﺪي ﻳﺎ ﻋﻤـﺮ؟ ﻋـﺮض ﻛـﺮد‪:‬‬
‫ﻛﺎري ﺧﻮاﺳﺘﻢ اﻧﺠﺎم دﻫﻢ و ﻧﺸﺪ‪ .‬آﻧﻮﻗﺖ اﻳﻦ آﻳﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ و ﻣﻌﻨﻲ "اﻧﻲ ﺷﺌﺘﻢ" اﻳﻨﺴـﺖ‪" :‬ﻣﻘـﺒﻼت" ﻣـﺪﺑﺮات و‬
‫ﻣﺴﺘﻠﻘﻴﺎت ﻳﻌﻨﻲ از ﺟﻠﻮ‪ ،‬از ﻋﻘﺐ‪ ،‬ﻃﺎﻗﺒﺎز و دﻣﺮ"‪ .‬دﺷﺘﻲ ﻋﻠﻲ‪ 23 ،‬ﺳﺎل ‪ ،‬ﺻﺺ ‪.196 -195‬‬

‫‪١٨٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫هﻤ ﻪ ﻋﻼﺋ ﻢ و ﻧﺸ ﺎﻧﻬﺎى دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺰ هﻤﮕ ﻰ ﺑ ﺮ وﺟ ﻮد اﺻ ﻞ‬
‫)ﻣﻄﻠﻖ اﻟﺘﺼﺮف ﺑﻮدن( و ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺘﺼﺮف ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺮد ﺑ ﺮ زن‬
‫ﺗﺎآﻴﺪ دارﻧﺪ‪ .‬از ﻣﺤﻤﺪ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻣﻰ ﺁورﻧﺪ آﻪ ‪:‬‬
‫"‪...‬هﺮ ﮔ ﺎﻩ آ ﻪ ﻣ ﺮد زﻧ ﺶ را ﺻ ﺪا زد آ ﻪ او را ارﺿ ﺎء آﻨ ﺪ ﺣﺘ ﻰ اﮔ ﺮ ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ‬
‫اﺟﺎق ﻣﺸﻐﻮل ﻳﺎ ﺴﻮار ﺷﺘﺮ ﺑﻮد ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺰد او ﺑﺮود‪".‬‬

‫در ﺣﻠﻴﺔ اﻟﻤﺘﻘﻴﻦ اﺛﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻣﺠﻠﺴﻰ ﻣﺮﺟﻊ و ﻓﻘﻴ ﻪ ﺑﺴ ﻴﺎر‬
‫ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻣﻮرد ارﺟﺎع ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﻣﻮرد ﺨﺼﻮﺻﻴﺎت زن ﺷﺎﻳﺴ ﺘﻪ و‬
‫ﺧﻮب ﭼﻨﻴﻦ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫"ﺣﻀ ﺮت رﺳ ﻮل )ص( ﻓﺮﻣ ﻮد‪ ... :‬ﺑﻬﺘ ﺮﻳﻦ زﻧ ﺎن ﺷ ﻤﺎ زﻧ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪ‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﺁورد و ﺷﻮهﺮ ﺪوﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﻔﺖ ﺑﺎﺷﺪ و در ﻣﻴﺎن ﺧﻮﻳﺸﺎن ﺧ ﻮد‬
‫ﻋﺰﻳﺰﺑﺎﺷﺪ وﻧﺰد ﺷﻮهﺮش ذﻟﻴﻞ ﺑﺎﺷﺪ ‪ ...‬هﺮ ﭼﻪ ﺷﻮهﺮ ﮔﻮﻳﺪ ﺷﻨﻮد و ﺁﻧﭽﻪ ﻓﺮﻣﺎﻳ ﺪ‬
‫اﻃﺎﻋﺖ آﻨﺪ و ﭼﻮن ﺷﻮهﺮ ﺑﺎ او ﺧﻠ ﻮت آﻨ ﺪ ‪ ،‬ﺁﻧﭽ ﻪ از او ﺧﻮاه ﺪ ﻣﻀ ﺎﻳﻘﻪ ﻧﻜﻨ ﺪ ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺑﻪ ﺷﻮهﺮ ﺑﺮ ﻧﻴﺎوﻳﺰد آﻪ او را ﻣﺘﻜﻠﻒ ﺑﺮ ﺟﻤﺎع ﺑﺪارد‪"...‬‬
‫"و ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺷﻤﺎ زﻧﻰ اﺳﺖ آﻪ ﭼﻮن ﺷﻮهﺮ ﺑ ﺎ او ﺧﻠ ﻮت آﻨ ﺪ ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺷ ﺘﺮ ﺻ ﻌﺐ‬
‫ﻣﻀﺎﻳﻘﻪ آﻨﺪ از ﺁﻧﭽﻪ ﺸﻮهﺮ ﺑﻪ او ارادﻩ دارد‪".‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺷﻜﻰ ﺑ ﺎﻗﻰ ﻧﻤ ﻰ ﻣﺎﻧ ﺪ آ ﻪ اﺳ ﻼم ﺑ ﺎ ﻗ ﺮار‬
‫دادن ازدواج در زﻣﺮﻩ ﻋﻘﻮد‪ ،‬ﺎز ﻣﻴﺎن رواﺑﻂ ﺟﻨﺴﻰ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻰ آﻪ ﻗﺒ ﻞ‬

‫‪١٨٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫از اﺳﻼم در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن وﺟﻮد داﺷﺖ‪ ،‬ازدواج از ﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ و اﺳ ﻴﺮ‬
‫آﺮدن زن را اﻧﺘﺨﺎب آﺮدﻩ و ﺑﺮ ﺁن ﺻﺤﻪ ﻣﻰ ﮔﺬارد‪.‬‬
‫وﻟ ﻰ ﺗ ﺎ اﻳﻨﺠ ﺎ ﻣ ﺎ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺷ ﺮاﻳﻂ ﺗﺤﻘ ﻖ ﻋﻘ ﺪ ﻧﻜ ﺎح را از ﻧﻈ ﺮ‬
‫اﺳﻼم و در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ازدواﺟﻬﺎى ﻤﻮﺟ ﻮد در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻣﻌﻠ ﻮم آ ﺮدﻳﻢ‬
‫و ﻧﻪ ﺧﻮد ﺁﻧﺮا‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬اآﻨﻮن ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻌﻠﻮم آﻨﻴﻢ آﻪ ﺨ ﻮد اﻳ ﻦ ازدواج‬
‫ﺑﺮﺳﺮ ﭼﻴﺴﺖ‪ .‬ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺗﺎ آﻨﻮن ﻣﺎ ﻧﺸﺎن دادﻳ ﻢ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ ﻧﻜ ﺎح‬
‫اﺳ ﻼﻣﻰ ﻘ ﺮاردادى ﻣﻴ ﺎن دو ﻧﻔ ﺮ ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ ﺧﺮﻳ ﺪ و ﻓ ﺮوش ﻣ ﺎل ﻣ ﻮرد‬
‫ﻣﻌﺎﻣﻠ ﻪ اﺳ ﺖ ‪ ،‬و اآﻨ ﻮن ﺑﺎﻳ ﺪ روﺷ ﻦ ﻜﻨ ﻴﻢ آ ﻪ ﺧﺮﻳﺪارﭼ ﻪ ﻗﺼ ﺪى از‬
‫ﺧﺮﻳﺪ ﻣﺎل ﻣﺰﺑﻮردارد وﺑﺎ ﺁن ﭼﻪ ﻣﻰ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻜﻨ ﺪ‪ .‬اﻳﻨ ﺮا ﺁﻳ ﻪ ﻘ ﺮان ﺑ ﻪ‬
‫روﺷﻨﻰ ﺑﺮاى ﻣﺎ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻣىﺪهﺪ‪.‬‬
‫"و اﮔ ﺮ ﺧﻮاﺳ ﺘﻴﺪ زﻧ ﻰ را ره ﺎ آ ﺮدﻩ ﺑﺠ ﺎى او زﻧ ﻰ دﻳﮕ ﺮ اﺧﺘﻴ ﺎر آﻨﻴ ﺪ و ﻣ ﺎل‬
‫ﺑﺴﻴﺎرى ﺑﺮ او ﻤﻬﺮ آ ﺮدﻩ اﻳ ﺪ اﻟﺒﺘ ﻪ ﻧﺒﺎﻳ ﺪ ﭼﻴ ﺰى ازﻣﻬ ﺮ او ﺑﺎزﮔﻴﺮﻳ ﺪ‪ .‬ﺁﻳ ﺎ ﺑﻮﺳ ﻴﻠﻪ‬
‫ﺗﻬﻤﺖ زدن ﺑﺰن ﻣﻬﺮ او را ﻣﯽ ﮔﻴﺮﻳﺪ؟ واﻳﻦ ﮔﻨﺎهﻰ ﻓﺎش و زﺷ ﺘﻰ اﻳﻨﻜ ﺎر ﺁﺷ ﻜﺎر‬
‫اﺳ ﺖ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧ ﻪ ﻣﻬﺮﺁﻧ ﺎن را ﺧﻮاهﻴ ﺪ ﮔﺮﻓ ﺖ در ﺻ ﻮرﺗﯽ آ ﻪ هﺮآﺴ ﻰ ﺑ ﻪ ﺣ ﻖ‬
‫ﺧﻮدرﺳﻴﺪﻩ ) ﻣﺮد ﺑﻪ ﻟﺬت و ﺁﺳﺎﻳﺶ و زن ﺒﻪ ﻧﻔﻘﻪ و ﻣﻬﺮ ﺧﻮد( ودر ﺻ ﻮرﺗﯽ آ ﻪ‬
‫ﺁن زﻧﺎن ﻣﻬﺮ را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻋﻘﺪ زوﺟﻴﺖ و ﻋﻬﺪ ﻣﺤﻜﻢ ﺣﻖ از ﺷﻤﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪".‬‬

‫‪٨١‬‬

‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ اﻋﺘﺮاض زﻧﺎﻧﻰ ﺁﻣ ﺪﻩ ﮐ ﻪ ﺷﻮهﺮاﻧﺸ ﺎن از‬
‫ﭘﺮداﺧ ﺖ ﻣﻬﺮﻳ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﭘ ﺲ از ﻃ ﻼق ﺨ ﻮددارى ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫اﻳﻨﻜﺎر را ﺑﺎ ﺗﻬﻤﺖ زدن ﺑﻪ زﻧﺎن اﻧﺠﺎم ﻣىﺪادﻩ اﻧﺪ‪ .‬ﭼﻮن ﺑ ﺎز ﺮﺳ ﻢ ﺑ ﺮ‬

‫‪١٩٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻳ ﻦ ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ ﻣ ﺮد ﻣﻬﺮﻳ ﻪ زن را ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ازدواج ﻧﻤ ﻰ ﭘﺮداﺧﺘ ﻪ ﺑﻠﻜ ﻪ‬
‫ﺁﻧ ﺮا ﺑ ﺮاى ﺗﻀ ﻤﻴﻦ ﻔﺮﻣ ﺎﻧﺒﺮدارى زن ﻧ ﺰد ﺧ ﻮد ﮔﺮوﮔ ﺎن ﻧﮕ ﻪ‬
‫ﻣىﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬و در ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ زن در ﻃﻮل زﻧﺪﮔﻰ ﺳﺮآﺸﻰ ﻣىﻜﺮدﻩ از‬
‫ﭘﺮداﺧﺖ ﺁن اﺣﺘﺮاز ﻣﻴﻨﻤﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬اﺳ ﻼم اﻳ ﻦ ﮔﺮوﮔ ﺎن ﮔﻴ ﺮى را آ ﻪ‬
‫ه ﺪف ﺁن ﺗﺤﻜ ﻴﻢ ﻤﻮﻗﻌﻴ ﺖ ﻣ ﺮد در ﻣﻌﺎﻣﻠ ﻪ ﺧﺮﻳ ﺪ و ﺑﻬ ﺮﻩ ﺑ ﺮدارى از‬
‫زن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻣﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل ‪ ،‬ﭼ ﻮن ﺑﻌﻀ ﯽ ﻣ ﺮدان ﻋ ﺮب‬
‫ﺣﺘﻰ ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﻗﺮارداد ﺟﺎﺑﺮاﻧﻪ ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ زﻧﺎن ﻧﻴ ﺰ ﺑﺴ ﻨﺪﻩ ﻧﻤ ﻰ آ ﺮدﻩ و‬
‫ﺑﻪ ﺒﻬﺎﻧﻪ هﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ ازدادن ﻣﻬﺮﻳﻪ زن ﺧﻮددارى ﻣﻴﻜﺮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﺁﻧﻬﺎ را ﺳﺮزﻧﺶ ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺧﻮد اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ از ﻧﻈﺮ ﺑﺤﺚ ﻣﺎ ﭼﻨﺪان ﻣﻬ ﻢ ﻧﻴﺴ ﺖ‪ .‬ﺁﻧﭽ ﻪ آ ﻪ‬
‫ﻣﻬ ﻢ اﺳ ﺖ دﻟﻴﻠ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد آ ﻪ ﻣ ﺮدان ﺑﺎﻳ ﺪ ﻣﻬ ﺮ‬
‫زﻧﺎن را ﺑﺪهﻨﺪ ﻣﻰ ﺁورد‪ .‬او ﻣىﮕﻮﻳﺪ آﻪ ﻣﻬﺮﻳﻪ ﺣﻖ زﻧﺎن اﺳ ﺖ ﺰﻳ ﺮا‬
‫ﺁﻧﻬﺎ درازدواج ﺑﻪ ﺷ ﻤﺎ ﻟ ﺬت و ﺁﺳ ﺎﻳﺶ ﻣ ﯽ دهﻨ ﺪ و ﺷ ﻤﺎ ﺑﺎﻳ ﺪ در ازاء‬
‫ﺁن ﻣﻬﺮﻳﻪ و ﻧﻔﻘﻪ ﺁﻧﻬﺎ را‪ -‬ﺣﻘﻰ آﻪ در ﻗ ﺮارداد زوﺟﻴ ﺖ ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫ﻣﻰ ﮔﻴﺮد‪ ،‬ﺑﺪهﻴﺪ‪.‬‬
‫واﺿ ﺢ اﺳ ﺖ آ ﻪ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻣﻨﻈ ﻮر از ﻟ ﺬت ‪ ،‬ﻟ ﺬت ﺟﻨﺴ ﻰ و‬
‫ﺳ ﻜﺲ ‪ ،‬و ﻣﻨﻈ ﻮر از ﺁﺳ ﺎﻳﺶ ‪ ،‬ﺁﺳ ﺎﻳﺶ ﺪر ﺧﺎﻧ ﻪ ﻳﻌﻨ ﻰ آ ﺎر ﺧ ﺎﻧﮕﻰ‬
‫ﻣ ﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺮاى اﻃﻤﻴﻨ ﺎن در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﻰ ﺗ ﻮان ﺑ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ‬
‫ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺑﺰرگ و ﻣﺸﻬﻮر اﺳﻼﻣﻰ اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺰاﻟﯽ اﺳﺘﻨﺎد آﺮد آ ﻪ‬

‫‪١٩١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫وﻇﻴﻔﻪ زن دراﻧﺠ ﺎم آﺎرﺧ ﺎﻧﮕﻰ در ﻘ ﺮارداد ازدواج را آ ﺎﻣﻼ روﺷ ﻦ‬
‫ﻣﻰ آﻨﺪ‪ .‬او ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ﻣ ﺮد ﺑ ﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈ ﻮر ازدواج ﻣﻴﮑﻨ ﺪ ﺗ ﺎ درﻣ ﻮرد اﻣ ﻮر ﺧﺎﻧ ﻪ از ﻗﺒﻴ ﻞ ﺁﺷ ﭙﺰﺧﺎﻧﻪ‪،‬‬
‫ﻧﻈﺎﻓﺖ و رﺧﺘﺨﻮاب ﺑﺮاﯼ ﺧﻮد ﺁراﻣﺶ ﺧﻴﺎل ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁورد‪ .‬هﺮﮔ ﺎﻩ ﻓ ﺮض ﮐﻨ ﻴﻢ‬
‫ﮐﻪ ﻣﺮد ﻧﻴﺎزﯼ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺟﻨﺴﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﺎز هﻢ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺧﺎﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫زﻳﺮا اﮔﺮ او ﻗﺎدر ﺑﻮد ﺗﻤﺎم ﮐﺎرهﺎﯼ ﺧﺎﻧﻪ را ﺧﻮد اﻧﺠﺎم دهﺪ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﻧﻤ ﯽ ﺗﻮاﻧﺴ ﺖ‬
‫وﺟﻮدش را ﺑﻪ ﮐﺎرهﺎﯼ ﻣﻌﻨﻮﯼ و ﻳﺎ ﻋﻠﻤﯽ وﻳﮋﮔﯽ دهﺪ‪ .‬ﻳﮏ زن ﭘﺎﮐﺪاﻣﻦ ﺑ ﺎ ﻣﻘﻴ ﺪ‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻦ وﺟﻮد ﺧﻮد در ﺧﺎﻧ ﻪ ﻣ ﯽ ﺗﻮاﻧ ﺪ ه ﻢ ﮐﻤ ﮏ ﺷ ﻮهﺮ ﺑ ﻮدﻩ و در هﻤ ﺎن ﺣ ﺎل‪،‬‬
‫ﻧﻴﺎزهﺎﯼ ﺟﻨﺴﯽ ﺷﻮهﺮش را ارﺿﺎء ﮐﻨﺪ"‬

‫‪٨٢‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻗ ﺮارد داد ازدواج در اﺳ ﻼم ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺑ ﻪ ﻗ ﺮاردادى‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد آﻪ در ﺁن زن ﺑﻪ ﻣﺮد ﺴ ﻜﺲ و آ ﺎر ﺧ ﺎﻧﮕﻰ ﻣ ﻰ ده ﺪ و ﻣ ﺮد‬
‫ﺑﻪ زن ﻧﻔﻘﻪ و ﻣﻬﺮﻳﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﭘﻮل‪.‬‬
‫ﻖ‬
‫ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺁﻧﻜ ﻪ‪ ،‬ازدواج اﺳ ﻼﻣﻰ آ ﻪ هﻤ ﺎن ازدواج از ﻃﺮﻳ ِ‬
‫ﺧﺮﻳﺪ و اﺳ ﻴﺮ آ ﺮدن زن اﺳ ﺖ ﭼﻴ ﺰى ﺟ ﺰ ﻔﺤﺸ ﺎى زن ﺑ ﺮاى ﺷ ﻮهﺮ‬
‫در ﺧﺎﻧ ﻪ ﻧﻴﺴ ﺖ ‪ .‬زﻳ ﺮا هﻤ ﻪ ﺷ ﺮاﻳﻂ ﻓﺤﺸ ﺎ را در ﺧ ﻮد دارد‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﻌﻨﺎ ﻜﻪ در ﻓﺤﺸﺎ ﻧﻴﺰ زن در ازاء ﻣﺒﻠﻐﻰ ﭘﻮل ﺑﺮاى ﻣﺪﺗﻰ ﻣﻌ ﻴﻦ ﺧ ﻮد‬
‫را در اﺧﺘﻴﺎر آﺎﻣﻞ ﻣﺮد ﻣﯽ ﮔﺬارد آﻪ ﺑﻬﺮ ﻧﺤ ﻮ آ ﻪ ﻣ ﻰ ﺧﻮاه ﺪ از او‬
‫ﻟﺬت ﺟﻨﺴﻰ ﺑﺒﺮد‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﻧﻔﻘﻪ و ﻣﻬﺮﻳﻪ هﻤﺎن ﭙ ﻮﻟﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫زن دادﻩ ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺎ او در ﻗﺒﺎل ﺁن ﺑﻪ ﻣﺮد ﺳﻜﺲ و ﻟﺬت ﺑﺪه ﺪ‪ .‬ﻣ ﺪت‬

‫‪١٩٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻳﻦ ﻘﺮارداد ﺗﺎ ﭼﻪ زﻣﺎن اﺳﺖ؟ در ﻓﺤﺸ ﺎى ﺁزاد ﻣ ﺪت اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ از زن‬
‫ﻣﻌﻠﻮم ﻣﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬وﻟ ﻰ در اﻳﻨﺠ ﺎ اﻳ ﻦ ﻣ ﺪت در دﺳ ﺖ ﻣ ﺮد اﺳ ﺖ و اﻳ ﻦ‬
‫اوﺳﺖ آﻪ هﺮ زﻣﺎن ﻣﻰ ﺧﻮاهﺪ ﺑﺎ ﻃﻼق زن ﺁﻧﺮا ﺧﺎﺗﻤﻪ ﻣﻰ دهﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﺑﺮدﮔ ﻰ زن در ﻓﺤﺸ ﺎى ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ‬
‫ﻓﺤﺸ ﺎى ﺁزاد ﺣﺘ ﻰ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ اﺳ ﺖ‪ .‬ﭼ ﻮن زن ﺣ ﻖ ﻔﺴ ﺦ ﻗ ﺮار داد را‬
‫ﻧ ﺪارد‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ ﺗ ﺎ زﻣﺎﻧﻴﻜ ﻪ ﻣ ﺮد ﺑ ﻪ اﻧﺠ ﺎم وﻇ ﺎﻳﻒ ﺧ ﻮد در‬
‫ﻗﺮارداد ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﭘﺮداﺧﺖ ﻧﻔﻘﻪ ‪ ،‬اداﻣﻪ ﻣﻰ ده ﺪ‪ ،‬زن ﻧﻴ ﺰ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﻪ اﻧﺠ ﺎم‬
‫وﻇﺎﻳﻒ ﺧﻮد اداﻣﻪ دهﺪ‪ .‬ﺑﺮاى هﻤ ﻴﻦ در ﻳﻜ ﻰ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺟﺰاﺋ ﻰ ﻳﮑ ﯽ‬
‫از ﮐﺸ ﻮرهﺎﯼ ﻋﺮﺑ ﻰ∗ آ ﻪ ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ اﺳ ﻼﻣﻰ ﺗ ﺪوﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘ ﻪ‬
‫اﺳﺖ ﻤﻰ ﺧﻮاﻧﻴﻢ ‪:‬‬
‫"اﮔﺮ زن از ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺷﻮهﺮش ﺧﻮددارى ورزد ﻧﻔﻘﻪ ﺑﺎو ﺗﻌﻠﻖ ﻧﻤ ﻰ ﮔﻴ ﺮد و‬
‫ﺗﺎ وﻗﺘﻰ آﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﺎر ﺧﻮد اداﻣﻪ ﻣﻰ دهﺪ از اﻳﻦ ﺣﻖ ﻣﺤﺮوم ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﺎ‬
‫وﻗﺘﻰ آﻪ ﺑﺪﻟﻴﻠﻰ آﻪ ﺑﻪ ﺷﻮهﺮش ﻣﺮﺑ ﻮط ﻧﻤ ﻰ ﺷ ﻮد ﻣﺠﺒ ﻮر ﺑ ﻪ رد وى ﻣ ﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ‪.‬‬
‫هﻤﭽﻨﻴﻦ‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﻪ زﻧﺪان اﻓﺘﺎدﻩ ﺑﺎﺷﺪ ‪ ،‬ﺣﺘﻰ اﮔﺮ ﺘﻘﺼﻴﺮ او ﻧﺒﺎﺷ ﺪ ‪ ،‬ﻳ ﺎ ﺑ ﻪ اردوﮔ ﺎﻩ‬
‫اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ ‪ ،‬و ﻳ ﺎ ﻣ ﻮرد ﺗﺠ ﺎوز ﺟﻨﺴ ﻰ ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺒﺎﺷ ﺪ ‪ ،‬ﻳ ﺎ ﻣ ﺬهﺒﺶ را‬
‫ﺗﻐﻴﻴﺮ دهﺪ ‪ ،‬ﻳﺎ ﺗﻮﺳﻂ واﻟﺪﻳﻨﺶ از زﻧﺪﮔﻰ ﺑﺎ ﺷﻮهﺮش ﺟﻠ ﻮﮔﻴﺮى ﺑﻌﻤ ﻞ ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑﺎﺷ ﺪ‬
‫‪ ،‬و ﻳ ﺎ دﭼ ﺎر وﺿ ﻌﻴﺘﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ آ ﻪ ﻣ ﺎﻧﻊ اﻳ ﻦ ﺑﺎﺷ ﺪ آ ﻪ ﺷ ﻮهﺮش او را ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳ ﻚ‬
‫هﻤﺴﺮ ﻤﻮرد اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻗﺮار دهﺪ ‪ ،‬ﻣﺸﻤﻮل درﻳﺎﻓﺖ ﻧﻔﻘﻪ ﻧﻤﻰ ﮔﺮدد‪".‬‬

‫‪٨٣‬‬

‫∗ " َﻧﻮَال ال ﺳﻌﺪاوى" ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ در آﺘﺎﺑﺶ از اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻪ آﺪام ﻳﻚ از آﺸﻮرهﺎى ﻋﺮﺑﻰ ﺗﻌﻠﻖ‬
‫دارد ﺴﺨﻨﻰ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﻧﻤﻰ ﺁورد‪.‬‬

‫‪١٩٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫اﻳﻦ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻴﺴﺖ آﻪ زن ﺑﻪ ﺗﻌﻬ ﺪات ﺧ ﻮد در ﻗ ﺮارداد ازدواج‬
‫ﻋﻤﻞ ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪ .‬وﻟﻰ اﮔ ﺮ ﺁﻟ ﺖ ﺧ ﻮد ﺮا آ ﻪ اآﻨ ﻮن ﺑ ﻪ ﻣ ﺮد ﺗﻌﻠ ﻖ دارد در‬
‫اﺧﺘﻴﺎر دﻳﮕﺮى ﺑﮕﺬارد‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﺣﻜﻢ ﻗﺮان ‪ ،‬هﻤﺎن ﻃﻮر آ ﻪ ﻘ ﺒﻼ ﺷ ﺮح‬
‫دادﻩ ﺷ ﺪ‪ ،‬ﻣﺮﺗﻜ ﺐ ﻋﻤ ﻞ دزدى ﺷ ﺪﻩ و ﻣﺠ ﺎزاﺗﺶ ﺻ ﺪ ﺿ ﺮﺑﻪ ﺗﺎزﻳﺎﻧ ﻪ‬
‫اﺳﺖ آﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺴﻨﮕﺴﺎر ﻳﻌﻨﻰ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﺑﺎ ﺷﻜﻨﺠﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﺷﻮد‪.‬‬
‫اآﻨ ﻮن ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﮔﻴ ﺮى ﺑﻌ ﺪى ﻣ ﻰ رﺳ ﻴﻢ‪ ،‬و ﺁن اﻳﻨﻜ ﻪ در‬
‫اﺳ ﻼم ه ﺮ ﮔﻮﻧ ﻪ رواﺑ ﻂ ﺁزاد ﻣﻴ ﺎن ﺰن و ﻣ ﺮد ﺧ ﺎرج از ﭼﻬ ﺎرﭼﻮب‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﻜﻠﻰ ﻣﻤﻨﻮع و ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان زﻧﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺠﺎزات ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬زن ﺟﺰ ﺑﺎ ﺷﻮهﺮ ﺧ ﻮد ﺣ ﻖ هﻴﭽﮕﻮﻧ ﻪ راﺑﻄ ﻪ‬
‫ﺟﻨﺴ ﻰ ﺑ ﺎ آﺴ ﯽ را ﻧ ﺪارد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ه ﺮ ﻧ ﻮع راﺑﻄ ﻪ ﺧ ﺎرج از‬
‫ﭼﻬﺎرﭼﻮب ﺧﺎﻧﻮادﻩ زﻧﺎ ﻣﺤﺴ ﻮب ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد‪ .‬ﻳﻌﻨ ﻰ اﮔ ﺮ ﻣ ﺜﻼ دﺧﺘ ﺮ و‬
‫ﭘﺴ ﺮى ﻜ ﻪ ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ را دوﺳ ﺖ ﻣىﺪارﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺪون اﻳﻨﻜ ﻪ ﺑ ﺎ ه ﻢ ازدواج‬
‫آ ﺮدﻩ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺼ ﻤﻴﻢ ﺑ ﻪ زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣﺸ ﺘﺮك ﺒ ﺎ ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ ﺑﮕﻴﺮﻧ ﺪ‪ ،‬راﺑﻄ ﻪ‬
‫ﻣﻴ ﺎن ﺁﻧ ﺪو ازﻧﻈ ﺮ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ اﺳ ﻼﻣﻰ زﻧ ﺎ ﻳ ﺎ ﻓﺤﺸ ﺎ و ﻣﺴ ﺘﻮﺟﺐ‬
‫ﻣﺠﺎزات ﻤﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ راﺑﻄ ﻪ آ ﺎﻣﻼ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ ﻣﻴ ﺎن اﻳ ﻦ دو آ ﻪ در ﺁن‬
‫هﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻣﺎﻟﻰ اﻧﺠﺎم ﻨﮕﺮﻓﺘ ﻪ و ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻋﺸ ﻖ ﻣﺘﻘﺎﺑ ﻞ اﺳ ﺘﻮار‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﻘﻴﻘﺖ هﻤﺎن راﺑﻄﻪ ﺻﺪﻳﻘﻪ ﻳﻌﻨ ﻰ دوﺳ ﺖ ﭘﺴ ﺮ ﻮ دﺧﺘ ﺮ در‬
‫ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم اﺳ ﺖ آ ﻪ از ﻧﻈ ﺮ اﺳ ﻼم زﻧ ﺎ ﻳ ﺎ ﻓﺤﺸ ﺎ و‬
‫ﻣﺴﺘﻮﺟﺐ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮﻳﻦ ﻤﺠﺎزات ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪١٩۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ آﻪ از ﻧﻈﺮ اﺳ ﻼﻣﻰ ﺁﻧﭽ ﻪ آ ﻪ ﻳ ﻚ‬
‫ﻰ اﻧﺴﺎﻧﻰ اﺳﺖ ﻓﺤﺸﺎ ‪ ،‬و ﺁﻧﭽﻪ آﻪ ﻳﻚ ﻓﺤﺸ ﺎى واﻗﻌ ﻰ )در‬
‫راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴ ِ‬
‫ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ( ﺳ ﺖ ﻳ ﻚ راﺑﻄ ﻪ ﻣﺸ ﺮوع و اﻧﺴ ﺎﻧﻰ ﺗﻠﻘ ﯽ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد ‪ .‬ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫اﻳﻨﻜ ﻪ ‪ ،‬در دﻳ ﺪﮔﺎﻩ اﺳ ﻼم‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ راﺑﻄ ﻪ ﻣﺸ ﺮوع ﻣﻴ ﺎن ﻳ ﻚ زن و ﻣ ﺮد‬
‫ازدواج اﺳ ﻼﻣﯽ‪ -‬ﮐ ﻪ هﻤ ﺎن ﻓﺤﺸ ﺎﯼ ﻗ ﺎﻧﻮﻧﯽ و ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﯽ ﺳ ﺖ‪ ،‬ﻣ ﯽ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ و هﺮ ﻧﻮع راﺑﻄﻪ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﻣﻴﺎن ﺰن و ﻣﺮد‪ ،‬ﻓﺤﺸﺎ ﻣﺤﺴ ﻮب ﺷ ﺪﻩ‪،‬‬
‫ﻣﺴﺘﻮﺟﺐ ﻣﺠ ﺎزات ﻣ ﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬اﺳ ﻼم ﺑ ﺎ ﻣﻤﻨ ﻮع آ ﺮدن راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫ج‬
‫ﺁزاد ﻣﻴ ﺎن ﺰن و ﻣ ﺮد در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و ﻣﺤ ﺪود آ ﺮدن ﺁن ﺑ ﻪ ازدوا ِ‬
‫ج از ﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ ﻳﺎ اﺳﻴﺮ آﺮدن زن ‪ ،‬در واﻗ ﻊ‬
‫اﺳﻼﻣﻰ ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ازدوا ِ‬
‫ﺑ ﻪ ﻣﻬﻤﺘ ﺮﻳﻦ ﻣ ﺮوج ﻓﺤﺸ ﺎ در ﺳ ﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑ ﻰ ﻣﺒ ﺪل ﺷ ﺪ ‪ ،‬و هﻨ ﻮز‬
‫هﻢ ﭽﻨﻴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

١٩۵
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
________________________________________________

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎي‬
‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬
‫ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮاﻟﻘﺎﺳﻢ ﭘﺎﻳﻨﺪﻩ ﺟﻠﺪ‬،(‫ ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮى )ﺗﺎرﻳﺦ اﻟﺮﺳﻞ و اﻟﻤﻠﻮك‬،‫ ﻃﺒﺮﯼ ﻣﺤﻤﺪﺑﻦ ﺟﺮﻳﺮ‬-١
.١۶٢٧ ‫ ص‬، ‫ ﻓﺎرﺳﯽ‬،‫ﭼﻬﺎرم‬
. ٧٩٩ ‫ ص‬،‫ ﻓﺎرﺳﯽ‬،‫ ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬،‫ ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮﯼ‬-٢
. ٨٠٠ ‫ ص‬،‫ ﻓﺎرﺳﯽ‬،‫ ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬،‫ ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮﯼ‬-٣
4- Hamas, vol. 3, p.260. In Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in
early Arabia" p. 157.
5
-Bokhari, vol. 6, p. 127. In Smith Robertson, p. 110.
6
- Springer, Leb. Moh. vol. 3, P. 535. In Smith Robertson, p. 102.
7
- Springer, Leb. Moh. vol. 3, P. 272. Ibid. in Smith Robertson.
8
-Maidani, vol. 1, p. 160, Frey Tagi. 321 sq. In Smith Robertson ,p. 93.
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬. ٢٠ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫– ﺳﻮرﻩ اﻟﻔﺘﺢ‬٩
‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬.٢۴ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬-١٠
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬، ٣١ ‫ ﺁﻳﮥ‬،‫ ﺳﻮرۀ ﻣﻌﺎرج‬-١١
.١٢٨٨ ‫ ص‬،‫ﻓﺎرﺳﯽ‬، ‫ ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬، ‫ ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮى‬-١٢
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،۴١ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻧﻔﺎل‬-١٣
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬، ٢۶ ‫ و‬٢۵ ‫ ﺁﻳﻪ هﺎى‬،‫اﻟﻨﺴﺎء‬-‫ ﺳﻮرۀ‬-١۴
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اى‬، ٢۴ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬- ١۵
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬، ٢۵ ‫ ﺁﻳﻪ هﺎﯼ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬-١۶
17
- Smith Robertson w. "Kinship and Marriage in early Arabia", p. 87.
18
- - Ruth, 3: 9.
19
- Smith Robertson w. "Kinship and Marriage in early Arabia", p. 269.
20
- Aghani, vol. 16, p.106. Ibid. p. 65.
21
-Ammianus Marcellinus, the Toman History of Marcellinus
Ammianus during the reigns of the emperor Constantinus, .... v. 14, p. 4.

١٩۶
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
________________________________________________
-Wilken, Matriarchaat, p. 9. In smith Robertson w. "Kinship and
Marriage in early Arabia", p. 66.
23
- Brifault Robert, the Mothers, v. 2, p. 302.
24
- Ibid., v. 2, p. 902.
.٣٢٨ ‫ ص‬،‫ از هﻤﻴﻦ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ‬، ‫ ﭼﺎپ ﺳﻮم‬، ‫ ﺟﻠﺪ ﻳﻜﻢ‬، ‫ زن و ﺳﻜﺲ در ﺗﺎرﻳﺦ‬-٢۵
22

26

- Smith Robertson w. "Kinship and Marriage in early Arabia"، p. 71.
- Aghani، vol. 15، p. 51. Ibid., p. 95.
28
-Freyt.، Ar. Pr. Vol. 1. p.49. In Smith Robertson, p. 98.
.‫ ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺣﺎج ﺷﻴﺦ ﻣﻬﺪى اﻟﻬﻰ ﻗﻤﺸﻪ اى‬، ‫ ﻗﺮﺁن‬، ٣۴ ‫ ﺁﻳﻪ‬، ‫ ﺳﻮرﻩ اﻧﺴﺎء‬- 29
30
. Bukhari, vol. 6, p. 127.
31
- Ibid.
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٧ ‫ و‬۶ ‫ ﺁﻳﻪ هﺎى‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻤﻮﻣﻨﻮن‬-٣١
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٢ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﻮر‬-33
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٣ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ اﻟﻨﺴﺎء‬-34
35
- Strabo, Book xvi. Art. iv. . 287. In smith Robertson w. "Kinship and
Marriage in early Arabia", p. 133.
36
- In smith Robertson w. "Kinship and Marriage in early Arabia", p.
122.
37
-Ibid., p. 135.
38
- Ibid, p. 78.
39
-Kamil, p.72 sq. In Smith Robertson w. "Kinship and Marriage in early
Arabia", p. 77.
40
- Bokhari, v. 6, p.411. In Smith Robertson, p.135.
41
- Kamil (‫)ﮐﺎﻣﻞ‬, p. 264 sq. ; Agh. (‫)َاﻻَﻏﺎﻧﯽ‬, vol. 7, p. 18. In Smith
Robertson w. "Kinship and Marriage in early Arabia", p. 70.
42
-Aghani, v.7, p.18.
43
-Aghani, V.13, P. 123. In I.02 sq. Smith Robertson w. "Kinship and
Marriage in early Arabia", p.86.
44
-Malinowski, Bronislaw, "the Sexual Life of Savages (1929), pp. 267277.
٣۴٠ ‫ ص‬، ‫ از هﻤﻴﻦ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ‬، ‫ ﭼﺎپ ﺳﻮم‬، ‫ ﺟﻠﺪ ﻳﻚ‬، ‫ زن و ﺳﻜﺲ در ﺗﺎرﻳﺦ‬- ۴۵
46
- Ibn-e- Batuta, vol.2 , p. 230.
٤٧
-Ibn-e- Hisham, p.88. In Smith Robertson w. "Kinship and Marriage
in early Arabia", p. 85-86.
48
- Brifault Robert، the Mothers, vol. 2, p. 376.
49
-yaqut, vol. 4, p. 482. In Smith Robertson w. "Kinship and Marriage
in early Arabia", p.276.
50
- Ibn Battuta, vol. 2, p. 228.
27

١٩٧
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
________________________________________________
51
- Sprenger, ost-Routen, . p. 132 sq. In Smith Robertson w. "Kinship
and Marriage in early Arabia", p.276.
52
- Strabo, Book xvi. Article iv. p.52.
53
- Strabo, Book xvi. Art. iv. p.52.
54
- Strabo, Book xvi. art iv. p. 62.
55
- Strabo, Book xvi. art iv. p.3.
56
- Breton, Jean-Francios, Arabia Felix,…, p. 97.
٥٧
- Dall W. H, Alaska and its resources, vol. 2, p. 31. In Brifault Robert,
the mothers, vol.1, p. 824.
٥٨
- A. B. Ellis, the Ewe-Speaking people of the Slave Coast of West
Africa, : their religion, mannere, customs, laws, languages & c., 1770 q.
In Brifault Robert, the Mothers , vol. 1, 428.
59
- Supra, p. 106. In smith Robertson w. "Kinship and Marriage in early
Arabia" p. 143.
60
-Beeston, A. F. L., "Women in Saba", an article in Bidwell and Smith
(1983), Arabian and Islamic Studies, pp. 7-31. In Breton, Jean-Francios,
Arabia Felix, p.100.
61
- Ibid.
62
-Bukhari, vol. 6, p. 127. In smith Robertson, "Kinship and Marriage in
early Arabia" p 110.
63
- Burckhardt, Travels in Arabia, vol. 8, ed. 2, p. 378. In smith
Robertson, "Kinship and Marriage in early Arabia" p. 116.
64
- In smith Robertson, "Kinship and Marriage in early Arabia", p. 117.
65
- Burckhardt, Travels in Arabia, v.8, ed. 2, p.386. In smith Robertson,
"Kinship and Marriage in early Arabia" p. 117.
66
-Fotuh-al-Sham, p. 238 sq. In smith Robertson, "Kinship and
Marriage in early Arabia", p. 117.
67
- Smith Robertson w. "Kinship and Marriage in early Arabia" p.143.
68
- Ibn al Assir, Edit. Bulak, vol. 4, p. 81. Ibid., p.144.
69
-Bokhari, vol. 6, p. 124. In Smith Robertson, p. 67.
70
- Smith Robertson w. "Kinship and Marriage in early Arabia" p. 69.
71
-Brifault Robert, the Mothers, vol. 1, p. 673.
‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٢۴ ‫ ﺁﻳﮥ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬-٧٢
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اى‬، ٢۶ ‫ و‬٢۵ ‫ اﻟﻨﺴﺎء ﺁﻳﻪ هﺎى‬-٧٣
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٢۴ ‫ ﺁﻳﮥ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬-٧۴
-۵٧٧ ‫ ﺻﻔﺤﺎت‬،‫ ﺗﺮﺟﻤﮥ دﮐﺘﺮ ﻣﺴﻌﻮد اﻧﺼﺎرﯼ‬، ‫ ﻓﺎرﺳﻰ‬، ‫ اﺳﻼم و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻰ‬، ‫ اﺑﻦ وراق‬-٧۵
. ۵٧۶
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٣۴ ‫ ﺁﻳﮥ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬- ٧۶
77
- Squet G.H. L'Ethique Sexuelle de L'islam, Paris , 1966, p. 118.

‫‪١٩٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫________________________________________________‬
‫ﻧﻘﻞ از آﺘﺎب " اﺳﻼم و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻰ" ‪ ،‬ﻧﻮﺷﺘﻪ "اﺑﻦ َو ّراق" ‪ ،‬ﻓﺎرﺳﻰ ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ دآﺘﺮ ﻣﺴﻌﻮد‬
‫اﻧﺼﺎرى‪ ،‬ﺻﻔﺤﻪ ‪. ٥٧٢‬‬
‫‪ -٧٨‬ﺑﺮاى اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ آﺘﺎب دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ "زن و ﺳﻜﺲ درﺗﺎرﻳﺦ" ‪ ،‬ﺟﻠﺪ اول ‪ ،‬ص‬
‫‪ ١۴٩‬ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫‪ -٧٩‬ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ،٢٤٤‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ -٨٠‬ﺳﻮرﻩ ﻻﻧﺴﺎء ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ، ٣۴‬ﻗﻤﺸﻪ اى ‪.‬‬
‫‪ -٨١‬ﻗﺮان ‪ ،‬ﺳﻮرﻩ اﻟﻨﺴﺎء ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ،٢١‬ﻗﻤﺸﻪ اى ‪.‬‬
‫‪82‬‬
‫‪- Imam Cazali, "Proof of Islam", pp.95-96.‬‬
‫ﻧﻘﻞ از اﺑﻦ وراق‪ ،‬اﺳﻼم و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ دﮐﺘﺮ ﻣﺴﻌﻮد اﻧﺼﺎرﯼ‪ ،‬ص ‪.۵٩٣‬‬
‫‪83‬‬
‫‪- Article 76 of the common law on marage, In Nawal El Saadawi,‬‬
‫‪Hidden face of Eve, Women in the Arab World, p. 51. 1980.‬‬

‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‬
‫ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮاده در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻬﺎد ﻗﺒﻴﻠﻪ‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﻋﺮﺑﻰ ﺧﻮد را از ﻗﻴﺪ و ﺑﻨﺪ ﻗﺒﻴﻠﻪ آزاد ﻣﻰ ﻛﻨﺪ‬

‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﭘﺪرﺳﺎﻻر‬
‫در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‬

‫ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺗ ﺎرﻳﺨﻰ ﺑ ﺲ ﻃ ﻮﻻﻧﻰ دارد‪ .‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ‬
‫ﻣﺎ دﻻﻳﻞ ﻣﺸﺨﺼﻰ ﻣﺒﻨﻰ ﺑ ﺮ اﻳﻨﻜ ﻪ اﻳ ﻦ ﻧﻬ ﺎد ﺑ ﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر دﻗﻴﻘ ﺎ ﭼ ﻪ‬
‫زﻣﺎﻧﻰ در اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ ﻧﺪارﻳﻢ ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ‬
‫اوﻟﻴﻦ اﻗﻮام آﺸﺎورز در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻰ ﺑﻪ هﺰارﻩ ﺳﻮم ق‪ .‬م‪ .‬ﺑﺎز ﻣﻲ‬
‫ﮔ ﺮدد آ ﻪ در ﺁن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺑ ﺪوى در واﺣ ﻪ ه ﺎى ﺳ ﺮ ﺳ ﺒﺰ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ‪ ،‬ﭼ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫آﻤﻚ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺁﺑﻰ ﺣﺎﺻﻞ از ﺑﺎراﻧﻬ ﺎى ﻣ ﻨﻈﻢ‪ ،‬و ﺟ ﻪ ﺑ ﺎ آﻨﺘ ﺮل ﺳ ﻴﻞ ه ﺎى‬
‫ﻓﺼﻠﻰ در ﺣﺎﺷﻴﻪ آﻮﻳﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﻜﻞ اﺷﺘﺮاآﻰ و دﺳﺘﻪ ﺟﻤﻌﻰ آﺸ ﺖ و آ ﺎر‬
‫ﻣﻴﻜ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﻟ ﺬا ﻣﻴﺘ ﻮان ﺣ ﺪس زد آ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘ ﺪر ﺳ ﺎﻻر ﺑﻌ ﺪا ﻃ ﻰ‬
‫ه ﺰارﻩ دوم ق‪ .‬م‪ .‬ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬واﺿ ﺢ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻃ ﻰ اﻳ ﻦ‬

‫‪١٩٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫دورﻩ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮرﻳﻜﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﺮح دادﻳﻢ‪ ،‬ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪،‬‬
‫در ﺷﻜﻞ ﻧﻬﺎﺋﻰ ﺁن‪ ،‬ﻳﻚ ﺷﺒﻪ و ﺑﺪون ﮔﺬﺷﺘﻦ از ﻣﺮاﺣ ﻞ ﺑﻴﻨ ﺎﺑﻴﻨﻰ ﺑﻮﺟ ﻮد‬
‫ﻧﻴﺎﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮاده در دل ﻗﺒﻴﻠﻪ‬
‫رﺷﺪ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ‬

‫دﻳﺪﻳﻢ آﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‪ ،‬از ﻣﺪﺗﻬﺎى ﻣﺪﻳﺪ ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم‪ ،‬ﺑﺎ‬
‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ و ﺗﻤﺮآ ﺰ ﺛ ﺮوت در دﺳ ﺖ ﻣ ﺮدان‪ ،‬ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ‬
‫ﻣﻬﺮﻳ ﻪ و ﺧﺮﻳ ﺪ زن ﺑ ﺮاى ﺗﺼ ﺎﺣﺐ ﻓﺮزﻧ ﺪان راﻳ ﺞ ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد و ﺟ ﺎى‬
‫ازدواج ﺁزاد در ﺟﻮاﻣ ﻊ اﺷ ﺘﺮاآﻰ و ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر را آ ﻪ ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻋﺸ ﻖ‪،‬‬
‫ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺷﺨﺼﻰ وارادﻩ ﺁزاد دو ﻃﺮف اﻧﺠﺎم ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳ ﺖ ﻣ ﯽ ﮔﻴ ﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬ﺗﺼﺎﺣﺐ زﻧﺎن از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﻴﺮ آﺮدن ﺁﻧﻬ ﺎ در ﺟﻨ ﮓ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﺁن‬
‫اﺿ ﺎﻓﻪ ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد‪ .‬ﺑ ﺪﻧﺒﺎل اﻳ ﻦ روﻧ ﺪ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ‪ ،‬زن ﺑ ﻪ ﻣﺎﻳﻤﻠ ﻚ‬
‫ﻣﺮد ﺑﺮاى ﺁﻧﻜﻪ آﺎرهﺎى ﺧﺎﻧﮕﻰ و ﺗﻮﻟﻴﺪى او را اﻧﺠﺎم دادﻩ‪ ،‬وﺳﻴﻠﻪ ﻟﺬت‬
‫او ﺷﺪﻩ و ﺑﺮاى او ﺑﭽﻪ ﺑﻴﺎورد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫اآﻨﻮن آ ﻪ ﻣ ﺮد ﺻ ﺎﺣﺐ وﺳ ﺎﺋﻞ ﺗﻮﻟﻴ ﺪ )ﻳﻌﻨ ﻰ دام ‪ ،‬زﻣ ﻴﻦ ﻳ ﺎ ه ﺮ‬
‫وﺳﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮى آﻪ ﺛﺮوت او را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻩ اﺳ ﺖ( و زن و ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﻰ‬
‫اﺳﺖ آﻪ ﺗﺤﺖ آﻨﺘﺮل آﺎﻣﻞ وى ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و ﺑ ﺮاى او آ ﺎر ﻣ ﻰ آﻨﻨ ﺪ‪،‬‬
‫دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺎزى ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺸﺘﺮك ﺑ ﺎ ﺳ ﺎﻳﺮ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻧ ﺪارد‪ .‬او ﺗ ﺮﺟﻴﺢ‬

‫‪١٩٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﻴﺪه ﺪ آ ﻪ ﺑ ﺎ اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ از وﺳ ﺎﺋﻞ ﺗﻮﻟﻴ ﺪ و ﻧﻴ ﺮوى آ ﺎر راﻳﮕ ﺎﻧﻰ آ ﻪ در‬
‫اﺧﺘﻴ ﺎر دارد‪ ،‬ﺗﻮﺟ ﻪ ﺧ ﻮد را ﺻ ﺮﻓﺎ ﺑ ﻪ واﺣ ﺪ ﺗﻮﻟﻴ ﺪى ﺟﺪﻳ ﺪى آ ﻪ ﺧ ﻮد‬
‫ﺷﺨﺼﺎ در راس ﺁن ﻗﺮار دارد ﻣﻌﻄﻮف ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳ ﻦ ﻃﺮﻳ ﻖ اﺳ ﺖ آ ﻪ‬
‫اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪﻩ ﻧﻮ و رو ﺑﻪ رﺷﺪ آﻪ هﻤﺎن ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪر ﺳﺎﻻر ﻣﻴﺒﺎﺷ ﺪ ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫ﻳﻚ ﻧﻬﺎد ﻧﻮﻳﻦ و ﻣﺘﻜﻰ ﺑﺮ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ‪ ،‬در دل ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اﺷ ﺘﺮاآﻰ‬
‫ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ و در رﻗﺎﺑﺖ ﺗﻨﮕﺎﺗﻨﮓ ﺑﺎ واﺣﺪ آﻼن ﻳ ﺎ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ ﺑ ﺮ ﻋﻜ ﺲ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﻣﺘﻜﻰ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺟﻤﻌﻰ و اﺷﺘﺮاآﻰ ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬رﺷﺪ ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬
‫ازاﻳﻦ ﭘﺲ اﻳﻦ ﻧﻬﺎد ﺟﺪﻳﺪ آﻪ ﭘﺎﻳﻪ اى ﺗﺮﻳﻦ واﺣﺪاﻗﺘﺼ ﺎدى ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﺟﺪﻳﺪ را ﺗﺸﻜﻴﻞ دادﻩ‪ ،‬وﻟﻰ هﻨ ﻮز در دل ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﺗﺤ ﺖ ﺣﻤﺎﻳ ﺖ ﺁن ﻗ ﺮار‬
‫دارد‪ ،‬در هﺮ ﻗﺪم از رﺷﺪش ﺑﺎ ﻣﻘ ﺮرات ﺳ ﻨﺘﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و آ ﻼن در ﺗﻀ ﺎد‬
‫ﻣﻴﺎﻓﺘﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬در ﺗﻼش ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ آﺮدن ﻣﻘﺮرات و ﻗﻮاﻋﺪ ﺧﻮﻳﺶ‬
‫ﺑﺠﺎى ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﺳﻨﻦ زﻧﺪﮔﻰ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﺮ ﻣﻰ ﺁﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎ در اﻳ ﻦ ﻓﺼ ﻞ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﻀ ﺎد ﻳﻌﻨ ﻰ ﺗﻀ ﺎد ﻣﻴ ﺎن ﻧﻬ ﺎد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ‬
‫ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ از ﻧﻈ ﺎم ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎر و اﺷ ﺘﺮاآﻰ اﺳ ﺖ‪ ،‬و ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪،‬‬
‫ﻧﻬ ﺎد ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ ﻧ ﻮﻳﻦ‪ ،‬ﻣ ﻰ ﭘ ﺮدازﻳﻢ و ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴ ﺪهﻴﻢ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫اﺳﻼم ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ را ﮐﻪ ﺑﻌﻨﻮان ﻳﮑﯽ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ هﻨ ﻮز از‬
‫ﻗﻴﻮد ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﻄﻮر آﺎﻣﻞ رهﺎ ﻧﺸﺪﻩ‪ ،‬از ﺁن ﺁزاد ﻣﯽ ﺳﺎزد‪.‬‬
‫در ﺑﺨﺶ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﺎ هﻤﻴﻦ ﺗﻀ ﺎد را از ﺟﻨﺒ ﻪ دﻳﮕ ﺮ ﺁن ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ از‬
‫ﺟﻨﺒﻪ ﺗﻀﺎد ﻣﻴﺎن راﺑﻄﻪ ﺁزاد و ﻣﺒﺘﻨ ﻰ ﺑ ﺮ ﻋﺸ ﻖ در زﻧ ﺪﮔﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى و‬

‫‪٢٠٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫راﺑﻄﻪ ﻓﺤﺸﺎﮔﻮﻧﻪ و ﺑﺮدﻩ وار در ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬و ﻧﻘ ﺶ اﺳ ﻼم در‬
‫ﺣﻞ ﻧﻬﺎﺋﻰ اﻳﻦ ﺗﻀﺎد ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻰ ﻗﺮار دادﻳﻢ‪.‬‬
‫درزﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﻪ ﻗﺪر آﺎﻓﻰ رﺷﺪ آﺮدﻩ و ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻏﺎﻟ ﺐ‬
‫در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬آﺸ ﻤﻜﺶ ﺁن ﺑ ﺎ ﻣﻨﺎﺳ ﺒﺎت‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﻣﺮاﺣﻞ ﻧﻬﺎﺋﻰ ﺧﻮد را ﻃﻰ ﻣﻰ آﺮد‪ .‬وﻟﻰ از ﺁﻧﺠﺎ آﻪ هﻨ ﻮز ﺑ ﻪ‬
‫ﺷﺒﻜﻪ رواﺑﻂ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى و ﺣﻤﺎﻳ ﺖ ﺁن ﻧﻴ ﺎز داﺷ ﺖ‪ ،‬در ﻋ ﻴﻦ ﺗﻀ ﺎد ﺑ ﺎ ﺁن‪،‬‬
‫هﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ ﺁن واﺑﺴﺘﻪ و ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﺮا آﻪ اﺻﻮﻻ در ﺷ ﺮاﻳﻂ ﺳ ﺨﺖ‬
‫ﺻﺤﺮا و ﺷﺮاﻳﻂ ﭘﺮ ﺗﻨﺎﻗﺾ ﻧﺎﺷﻰ از ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ‪ ،‬ﺑﻘﺎء ﻳ ﻚ ﻓ ﺮد‬
‫ﻳ ﺎ ﮔ ﺮوﻩ آ ﻮﭼﻜﻰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﺑ ﺪون ﺣﻤﺎﻳ ﺖ و هﻤﺒﺴ ﺘﮕﻰ ﺑ ﺎ‬
‫ﺧﺎﻧﻮارهﺎى دﻳﮕﺮ آﻪ در ﻣﺠﻤﻮع ﺳ ﺎزﻣﺎن هﻤﺒﺴ ﺘﻪ ﺣ ﻰ و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ را ﻣ ﻰ‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﺒﻮد‪ ،‬و ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻴﻜﻪ دوﻟﺖ‪ ،‬اﻳﻦ ﺟ ﺰء ﺿ ﺮورى و ﻧﻬ ﺎﺋﻰ‬
‫ﻧﻈﺎم ﺁﺗﻰ‪ -‬آﻪ ﺿﺎﻣﻦ ﺣﻔﻆ ﻧﻈﻢ و اﻣﻨﻴﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻧﻬﺎدهﺎى ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ ﻧﻬ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑﻮﺟ ﻮد ﻧﻴﺎﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ اﻳ ﻦ‬
‫واﺑﺴﺘﮕﻰ اداﻣﻪ ﻣﻴﻴﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫از هﻤﻴﻦ روﺳﺖ آﻪ ﻣﺎ ﻣﻴﺒﻴﻨﻴﻢ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﻼم‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ در هﻤﻪ‬
‫ﺟﺎ از ﻗﻮاﻋﺪ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر در ﺑﺮاﺑ ﺮ رﺳ ﻮم ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و آ ﻼن ﺣﻤﺎﻳ ﺖ‬
‫ﻣﻰ آﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺎ ﺗﺸﻜﻴﻞ ارﮔﺎن دوﻟﺖ اﺳﺖ آﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ و ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ را ﺑﻄﻮر ﻧﻬﺎﺋﻰ از ﺑﻨﺪ ﻧﺎف واﺑﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ رهﺎ‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻪ و روﻧﺪ ﺗﻮﻟﺪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ و ﭘﺪرﺳﺎﻻر در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ را از‬
‫اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻣﻴﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٢٠١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﻧﺘﻘﺎم ﺧﻮﻧﻰ ﻳﺎ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ‬

‫ﻳﻜﻰ از ﻗﻮاﻧﻴﻦ آﻬﻦ ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻴﻠﻪ اى آ ﻪ هﻤ ﻪ ﺟﻮاﻣ ﻊ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ‬
‫را در ﺑ ﺮ ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ ﻗ ﺎﻧﻮن اﻧﺘﻘ ﺎم ﺧ ﻮﻧﻰ ﺑ ﻮد‪ .‬اﻳ ﻦ ﻗ ﺎﻧﻮن در اروﭘ ﺎى‬
‫ﻏﺮﺑﻰ ﺑﻪ "ورﮔ ﻞ" و در ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ آﻬ ﻦ روﺳ ﻰ‪" ،‬روﺳ ﻜﺎﻳﺎ ﭘ ﺮاودا"‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫"وﻳﺮا" ﻣﻌﺮوف ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪i‬‬

‫اﻳ ﻦ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺑ ﺎ ﺁﻧﻜ ﻪ در ﻧﻈ ﺮ اﻧﺴ ﺎن اﻣ ﺮوزى ﻳ ﻚ ﻋﻤ ﻞ وﺣﺸ ﻴﺎﻧﻪ‬
‫ﺑﺤﺴ ﺎب ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ در زﻣ ﺎن ﺧ ﻮد ﻧﻨﺘﻴﺠ ﻪ ﺗﻼﺷ ﻬﺎى ﺻ ﻠﺢ ﻃﻠﺒﺎﻧ ﻪ‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻬﺎى اوﻟﻴﻪ در ﺟﻮاﻣﻊ اﺷﺘﺮاآﻰ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ ﺁﻧﺮا ﺑﺮاى ﺟﻠ ﻮﮔﻴﺮى‬
‫از آﺸﺖ و آﺸﺘﺎرهﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ اى در اﺧﺘﻼﻓﺎت ﮔﻬﮕﺎهﻰ ﻣﻴﺎن ﺧﻮد وﺿﻊ‬
‫ﻧﻤﻮدﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ آﺸ ﺘﺎر ﺟﻤﻌ ﻰ در اﻳ ﻦ ﺟﻨﮕﻬ ﺎ را ﮐ ﻪ ﮔ ﺎهﻰ ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫ﺑﺮاى اﻧﺘﻘﺎم ﺟﻮﺋﻰ از ﻗﺘﻞ ﻳﻚ ﻧﻔﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎم از ﻓﻘﻂ ﻳ ﻚ‬
‫ﻓﺮد )ﺷﺨﺺ ﻗﺎﺗﻞ ﻳﺎ هﺮ ﻓﺮدﯼ از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻗﺎﺗﻞ( آﺎهﺶ ﻣﻴﺪاد‪ ،‬آﻪ ﺁﻧﻬ ﻢ در‬
‫اآﺜﺮ ﻣﻮارد از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ ﺑ ﺎ ﭘﺮداﺧ ﺖ دﻳ ﻪ‪ ،‬ﻣ ﺎل ﻳ ﺎ ﭘ ﻮل‪ ،‬ﺣ ﻞ و‬
‫ﻓﺼﻞ ﺷﺪﻩ‪ ،‬ﻋﻤﻼ از هﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺧﻮن رﻳﺰى ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﺑﻌﻤﻞ ﻣﯽ ﺁﻣﺪ‪.‬‬
‫اﻧﺘﻘﺎم ﺧﻮﻧﯽ و ﺑﺨﺼﻮص ﺧﻮن ﺑﻬﺎ اﮔﺮ از اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﺑﻴﺎن ﮔﺮاﻳﺶ‬
‫ﺻﻠﺢ ﻃﻠﺒﺎﻧﻪ اﻧﺴﺎن هﺎى اوﻟﻴﻪ ﺑﻮد‪ ،‬از ﺟﻬﺖ دﻳﮕﺮ‪ ،‬اﺻ ﻞ هﻤﺒﺴ ﺘﮕﻰ و‬

‫‪٢٠٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﺣﺴﺎس ﻣﺴ ﺌﻮﻟﻴﺖ اﺷ ﺘﺮآﻰ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ در ﻗﺒ ﺎل ﻣﺴ ﺎﺋﻞ و ﻣﺸ ﻜﻼت‬
‫ﻓ ﺮدى را ﺑﻴ ﺎن ﻣ ﻰ آ ﺮد‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ اﮔ ﺮ آﺴ ﻰ از اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﻣﺮﺗﻜﺐ ﺟﻨﺎﻳﺖ و ﺗﺨﻠﻔﻰ در درون ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻰ ﺷ ﺪ‪ ،‬ﺗﻤ ﺎم ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬از ﻃﺮﻳ ﻖ‬
‫ﻗﺘ ﻞ ﻳ ﺎ اﺧ ﺮاج وﯼ‪ ،‬ﻣﺘﺤ ﺪا او را ﻣﺠ ﺎزات ﻣ ﻰ آ ﺮد و ه ﻴﭻ آ ﺲ در‬
‫درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬ﺣﺘ ﻰ اﻋﻀ ﺎى ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ او‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﺑ ﺮادران‪ ،‬ﺧ ﻮاهﺮان و‬
‫واﻟﺪﻳﻦ وى ﻧﻴﺰ ﺣﻖ ﻃﺮﻓﺪارى از او را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻃﺮد ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ "ﺧﻠﻰ" ﻳﻌﻨ ﻰ‬
‫ﻣﺘﻤﺮد و ﻳﺎﻏﻰ ﻣﻰ ﮔﻔﺘﻨ ﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ اﮔ ﺮ از ﺟﺎﻧ ﺐ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘ ﻪ ﻧﻤ ﻰ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﺋﻰ زﻧﺪﮔﻰ ﺳﺨﺘﻰ را ﻣﻰ ﮔﺬراﻧﺪﻧﺪ و ﺑﻪ اﻳ ﻦ‬
‫دﺳﺘﻪ "ﺻﻌﺎﻟﻴﻚ" ﻣﻰ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻌﻀﻰ از ﺁﻧﻬ ﺎ ﭘﺴ ﺖ و ﻓﺮوﻣﺎﻳ ﻪ و ﺑﻌﻀ ﻰ‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﺁزادﻩ و ﺳﻠﺤﺸﻮر ﺑﻮدﻧﺪ‬
‫ﻋ ﺮوَة ﺑ ﻦ َورْد اﻟ َﻌﺒْﺴ ﻰ" آ ﻪ ﺧ ﻮد از ﺷﺨﺼ ﻴﺘﻬﺎى ﺑﺮﺟﺴ ﺘﻪ‬
‫"ُ‬
‫ﺻﻌﺎﻟﻴﻚ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺷﻌﺮ ﻣﻌﺮوف ﺧﻮد آﻪ در ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب زﺑﺎﻧﺰد‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬از اﻳﻦ دو ﻧﻮع ﺻﻌﺎﻟﻴﻚ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﺼﻮﻳﺮى را ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻴﺪهﺪ‪:‬‬
‫ك در ﻣﺎﻧﺪﻩ اى‪،‬‬
‫"ﻧﻔﺮﻳﻦ ﺧﺪا ﺑﺮ ﺁن ﺻﻌﻠﻮ ِ‬
‫آﻪ در زﻳﺮ ﭘﻮﺷﺶ ﺷﺐ دزداﻧﻪ در ﺟﺴﺘﺠﻮى اﺳ ﺘﺨﻮان ﭘ ﺎرﻩ ه ﺎ‪ ،‬آﺸ ﺘﺎرﮔﺎﻩ‬
‫هﺎ را ﻣﻰ آﺎود‪،‬‬
‫و در ﺷﺎﻣﮕﺎﻩ‪ ،‬ﺧﺴﺘﻪ و ﻣﺎﻧﺪﻩ‪،‬‬
‫ﺳﺮ ﺑﺮ زﻣﻴﻦ ﻣﻰ ﮔﺬارد‪،‬‬
‫ﺗﺎ ﺻﺒﺤﮕﺎﻩ دﻳﮕﺮ هﻤﭽﻨﺎن ﺧﺴﺘﻪ از ﺧﻮاب ﺑﺮﺧﻴﺰد‪،‬‬

‫‪٢٠٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫و ﺧﻮاب ﺁﻟﻮد ﺷﻦ و ﺧﺎك را از ﺗﻦ ﮔﺮد ﺁﻟﻮد ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻴﻔﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺻﻌﻠﻮك واﻗﻌﻰ ﺁن آﺲ اﺳﺖ‪،‬‬
‫آﻪ ﻓﺮاﺧﺎى ﺻﻮرﺗﺶ‪،‬‬
‫هﻤﭽﻮن روﺷﻨﻰ ﺷﻬﺎب ﺛﺎﻗﺐ در ﺗﺎرﻳﻜﻰ ﻣﻰ درﺧﺸﺪ‪،‬‬
‫ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﺶ را زﻳﺮ ﻧﻈﺮ دارد‪،‬‬
‫و هﺮاس در دل دﺷﻤﻨﺎﻧﺶ ﻣﻰ اﻓﻜﻨﺪ‪.‬‬
‫هﻤﻪ او را در ﻣﻴﺎن ﺧﻴﻤﻪ هﺎى ﺧﻮﻳﺶ ﻧﻔﺮﻳﻦ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪ ،‬هﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﺎزﻧﺪﮔﺎن‬
‫ﺑﺮ ﺑﺨﺖ ﺑﺪ ﺧﻮﻳﺶ ﻟﻌﻦ و ﻧﺎﺳﺰا ﻣﻰ ﮔﻮﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺘﻰ هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ از ﺟﻮﻻن ﮔﺎﻩ او ﺑﻪ دور ﻣﻰ زﻳﻨﺪ‪،‬‬
‫هﺮﮔﺰ از ﺑﻴﻢ ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪﻧﺶ از ﭘﺎﺳﺪارى ﻓﺮو ﻧﻤﻰ اﺳﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫و هﻤﭽﻮن ﺧﺎﻧﻮادﻩ اى آﻪ ﭼﺸﻢ ﺑﻪ راﻩ دﻳ ﺪن ﻋﺰﻳ ﺰى دوﺧﺘ ﻪ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﻧﻈ ﺎرﻩ‬
‫ﮔﺮ ﺁﻣﺪن او هﺴﺘﻨﺪ‪".‬‬

‫‪ii‬‬

‫هﻤﻴﻦ ﻃﻮر‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﻴﺎن دو ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻗﺘﻞ ﻳﻜﻰ از اﻋﻀ ﺎ ﺟﻨ ﮓ‬
‫در ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ ‪ ،‬ﺷﺮآﺖ در اﻳﻦ ﺟﻨﮓ و اﻧﺘﻘﺎم ﺧﻮﻧﻰ ﻋﻀ ِﻮ آﺸﺘﻪ ﺷ ﺪﻩ‪،‬‬
‫ﺑﻬﻤﺎن اﻧﺪازﻩ آﻪ ﺑﺮاى ﺑﺮادر ﻣﻘﺘﻮل ﺟﺪى و اﺟﺘﻨﺎب ﻧ ﺎ ﭘ ﺬﻳﺮ ﺑ ﻮد ﺑ ﺮاى‬
‫دورﺗ ﺮﻳﻦ ﻓﺎﻣﻴ ﻞ و ﻋﻀ ﻮ ﺧ ﻮﻧﻰ وى ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﺑ ﺮاى هﻤ ﻪ اﻋﻀ ﺎى‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬ﺑﺪون هﻴﭻ ﺗﻤﺎﻳﺰى‪ ،‬ﻳﻚ وﻇﻴﻔﻪ و ﺗﻜﻠﻴﻒ ﺑﺸﻤﺎرﻣﻴﺮﻓﺖ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪،‬‬
‫وﻗﺘﻰ ﺧﻮن ﻋﻀﻮ ﻗﺒﻴﻠﻪ رﻳﺨﺘﻪ ﻣﻴﺸﺪ‪ ،‬آﺴﻰ ﻧﻤﻰ ﮔﻔﺖ آﻪ ﺧﻮن ﺣﺴ ﻦ ﻳ ﺎ‬
‫ﺣﺴﻴﻦ رﻳﺨﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻠﻜﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻴﺸﺪ آﻪ ﺧﻮن "ﻣﺎ" رﻳﺨﺘﻪ ﺷﺪﻩ‪.‬‬
‫ﻃﺒﻖ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺪﻳﻨﻪ‪ ،‬اﻓﺮاد ﺣﻰ در ‪ ٣‬ﭼﻴ ﺰ ﺷ ﺮﻳﻚ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ :‬ﺣﻘ ﻮق و‬
‫وﻇﺎﻳﻒ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺗﻘﺴﻴﻢ ارﺛﻴﻪ‪ ،‬و ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕﻰ‪.‬‬

‫‪٢٠۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﺑﻪ ﺣﻘﻮق و وﻇﺎﻳﻒ ﻣﺮﺑﻮط ﺑ ﻪ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ ﻣﺮﺑ ﻮط ﻣ ﻲ‬
‫ﺷﺪ‪ ،‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺁن از اﻳﻨﻘﺮار ﺑﻮد‪:‬‬
‫‪ -١‬اﮔﺮ ﻓﺮدى از اﻋﻀﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻀﻮ دﻳﮕﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﻳﺎ ﻋﻀ ﻮى‬
‫از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮ را ﻣﻰ آﺸﺖ‪ ،‬هﻤﻪ اﻋﻀﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑ ﻪ ﺧﻮﻧﺨ ﻮاهﻰ ﺑ ﺮ ﻣ ﻲ‬
‫ﺧﻮاﺳ ﺘﻨﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﺧﻮﻧﺨ ﻮاهﻰ اﺑﺘ ﺪا از ﻃﺮﻳ ﻖ ﻣ ﺬاآﺮﻩ ﺗﻮﺳ ﻂ رﺋ ﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺑﺮاى ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺧﻮن ﺑﻬ ﺎ و ﭘﺮداﺧ ﺖ ﺁن ﻣ ﻮرد ﻋﻤ ﻞ ﻗ ﺮار ﻣﻴﮕﺮﻓ ﺖ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ‬
‫ﻣﻌﻨﻰ آﻪ ﻗﺎﺗﻞ‪ ،‬اﮔﺮ ﻋﻀﻮ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧ ﻮدى را آﺸ ﺘﻪ ﺑ ﻮد از ﻃﺮﻳ ﻖ اﺧ ﺮاج‬
‫از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﺑﻬﺮ ﻃﺮﻳﻖ دﻳﮕﺮى ﻣﺠﺎزات ﻣﻴﺸﺪ‪ ،‬و در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ ﻓﺮدى‬
‫از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮ را آﺸ ﺘﻪ ﺑ ﻮد ﻣﺒﻠ ﻎ ﺗﻮاﻓ ﻖ ﺷ ﺪﻩ ﻳ ﺎ دﻳ ﻪ ﺑ ﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪﮔﺎن دو‬
‫ﻚ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻗﺎﺗ ﻞ ﺳﺮﺷ ﻜﻦ ﺷ ﺪﻩ و ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻓ ﺮد‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬روى ﺗ ﻚ ﺗ ِ‬
‫ﻣﻘﺘﻮل ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻴﺸﺪ‪.‬‬
‫در ﺻﻮرﺗﻰ ﻧﻴﺰ آﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻗﺎﺗﻞ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﻧﺒ ﻮد‬
‫و ﻳ ﺎ در ﻣ ﻮرد ﻣﺒﻠ ﻎ ﺁن ﺗﻮاﻓ ﻖ ﺣﺎﺻ ﻞ ﻧﻤ ﻰ ﺷ ﺪ‪ ،‬اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻘﺘ ﻮل‬
‫ﺷﺨﺼﺎ از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻗﺎﺗﻞ اﻧﺘﻘﺎم ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻨ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﻣﻘﺘﻮل وﻇﻴﻔﻪ ﺧﻮد ﻣﻴﺪاﻧﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﭼﻪ ﺟﻤﻌﻰ و ﭼﻪ ﻓﺮدى ﻗﺎﺗ ﻞ و ﻳ ﺎ ﻳﻜ ﻰ‬
‫از اﻋﻀﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻘﺘﻮل را ﺑﺮاى ﺟﺒﺮان ﻗﺘﻠﻰ آﻪ واﻗﻊ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد ﺑ ﻪ ﻗﺘ ﻞ‬
‫ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﻣﺮ اﻟﺒﺘﻪ ﮔﺎهﻰ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﻣﻴﺎن دو ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﻰ ﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ -٢‬هﻤﻴﻨﻄﻮر‪ ،‬اﮔﺮ آﺴ ﻰ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮدى ﺑﺪﺳ ﺖ ﻓ ﺮدى از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫دﻳﮕﺮ آﺸﺘﻪ ﻣﻰ ﺷﺪ‪ ،‬اﺑﺘ ﺪا ﺳ ﻌﻰ ﻣﻴﺸ ﺪ ﺗ ﺎ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﻣ ﺬاآﺮﻩ ﻣﺒﻠ ﻎ ﺧ ﻮن‬

‫‪٢٠۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﻬﺎ ﺗﻌﻴ ﻴﻦ و از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻗﺎﺗ ﻞ درﻳﺎﻓ ﺖ ﮔ ﺮدد‪ .‬در اﻳ ﻦ ﺣﺎﻟ ﺖ ﻣﺒﻠ ﻎ درﻳﺎﻓ ﺖ‬
‫ﺷﺪﻩ ﺑﻄﻮر ﻣﺴﺎوى ﻣﻴﺎن هﻤﻪ اﻋﻀﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻘﺘﻮل ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻰ ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﻧﺎﺷﻰ از ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ اﺷﺘﺮاآﻰ در ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺑ ﻮد‬
‫آ ﻪ ﺑ ﻪ اﻧﺘﻘ ﺎم ﺧ ﻮﻧﻰ ‪ ،‬ﭼ ﻪ ﺑﺼ ﻮرت ﺟ ﺎﻧﻰ و ﭼ ﻪ ﺑﺼ ﻮرت ﻣ ﺎﻟﻰ )در‬
‫ﻣﻮرد ﭘﺮداﺧﺖ و درﻳﺎﻓﺖ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ هﺮ دو(‪ ،‬ﺧﺼﻠﺘﻰ اﺷﺘﺮاآﻰ ﻣﻰ داد‪.‬‬
‫ﺑ ﺎ ﺁﻧﻜ ﻪ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋ ﺮب ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ اﺷ ﺘﺮاآﻰ از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ و ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‬
‫ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺁن ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل ‪ ،‬ﺑﺮﺧ ﻮرد ﺟﻤﻌ ﯽ و‬
‫اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﺑ ﻪ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ‪ ،‬ﺑﺼ ﻮرت ﺑﻘﺎﻳ ﺎى ﻧﻈ ﺎم اﺷ ﺘﺮاك اوﻟﻴ ﻪ‪،‬‬
‫ﺑﻄﻮر ﺗﻨﺎﻗﺾ ﺁﻣﻴﺰى هﻤﭽﻨﺎن وﺟﻮد داﺷﺖ ‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﺑﻌﺪا ﺧ ﻮاهﻴﻢ دﻳ ﺪ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از وﻇ ﺎﻳﻒ اﺳ ﻼم ﺣ ﻞ اﻳ ﻦ‬
‫ﻧﻮع ﻧﺘﺎﻗﻀﺎت و از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدن اﻳ ﻦ ﺳ ﻨﻦ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ از دوران اﺷ ﺘﺮاآﻰ‬
‫ﺑﻨﻔﻊ ﻧﻈﺎم ﺧﺎﻧﻮادﻩ و ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ ﺑﻮد‪.‬‬
‫‪ -٣‬در هﺮ دو ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎﻻ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ دو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ ﻣﺒﻠ ﻎ‬
‫ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﺗﻮاﻓ ﻖ ﻧﻤﻴﺮﺳ ﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮﻧﺨ ﻮاهﻰ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺟﻨ ﮓ ﻣﻴ ﺎن دو‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻴﮕﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﭼﻪ در اﻣ ﺮ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ و ﭼ ﻪ در اﻣ ﺮ‬
‫ﺧﻮﻧﺨﻮاهﻰ‪ ،‬هﻤﻪ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﺸ ﺘﺮآﺎ ﻣﺴ ﺌﻮل ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ‬
‫در ﻳﻚ ﻗﺒﻴﻠﻪ آﻪ ﻣﺘﺸﻜﻞ از ﺧﺎﻧﻮارهﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻳ ﻚ ﻋﻀ ﻮ ﺧ ﺎﻧﻮار‬
‫ﺑﻬﻤﺎن اﻧﺪازﻩ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻄﺎى ﻋﻀﻮى از ﺧﺎﻧﻮار دﻳﮕﺮ ﻣﺴﺌﻮل ﺑﻮد آﻪ‬
‫در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺧﻄ ﺎى ﺑ ﺮادر و ﺧ ﻮاهﺮ ﺧ ﻮد از ﺧ ﺎﻧﻮار ﺧ ﻮﻳﺶ‪ .‬در اﻳﻨﺠ ﺎ‬

‫‪٢٠۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺁﻧﭽ ﻪ آ ﻪ وﺟ ﻮد داﺷ ﺖ هﻤﺒﺴ ﺘﮕﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى و ﻣﺴ ﺌﻮﻟﻴﺖ ﻓ ﺮد در ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد و ﻧﻪ هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ‪.‬‬
‫ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ‪ ،‬ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ از ﻟﺤ ﺎظ اﻗﺘﺼ ﺎدى ﻳ ﻚ واﺣ ﺪ‬
‫ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻮد وﻟﻰ در ﻣﻮرد ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﺗﻨﻬ ﺎﺋﻰ ﻋﻤ ﻞ ﻧﻤﺎﻳ ﺪ و‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣ ﺎ ﺑﻌ ﺪا ﻣ ﻰ ﺑﻴﻨ ﻴﻢ هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ از‬
‫ﻗﻴﺪ و ﺑﻨﺪهﺎى واﺑﺴﺘﮕﻰ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺧﻼص ﺷﺪﻩ و ﺑﻌﻨﻮان واﺣ ﺪ اﻗﺘﺼ ﺎدى‬
‫ﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮض اﻧﺪام ﻣﻰ آﻨﺪ‪ ،‬هﻤ ﺎن ﺣ ﺲ ﻣﺴ ﺌﻮﻟﻴﺖ و‬
‫ى و ﻣﺴﺘﻘ ِ‬
‫ﭘﺎﻳﻪ ا ِ‬
‫وﻇﻴﻔﻪ اى آﻪ اﻋﻀﺎى ﻳﻚ ﻗﺒﻴﻠﻪ را ﺑﻬ ﻢ ﻣ ﻰ ﭘﻴﻮﺳ ﺖ و ﺁﻧﻬ ﺎ را از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫دﻳﮕﺮ ﺟﺪا ﻣﻰ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬اآﻨﻮن در ﺷﮑﻠﯽ دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬هﻤﺒﺴ ﺘﮕﯽ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﯽ و‬
‫ﺧ ﻂ ﻓﺎﺻ ﻞ ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎى ﻣﺨﺘﻠ ﻒ را ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪه ﺪ‪ .‬در ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ آﻪ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﺑﺠﺎى آﻼن ﻣ ﻰ ﻧﺸ ﻴﻨﺪ‪ ،‬اﻓ ﺮاد ﻓﻘ ﻂ ﻧﺴ ﺒﺖ‬
‫ﺑﻪ اﻋﻀﺎى ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺧﻮد و ﻧﻪ دﻳﮕﺮان ﻣﺴﺌﻮل و وﻇﻴﻔﻪ ﻣﻨﺪ ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻣ ﺎ در اﻳﻨﺠ ﺎ‪ ،‬در زﻣ ﺎﻧﻰ آ ﻪ اﺳ ﻼم ﻋ ﺮوج ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ﺑﺠ ﺎى ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﻧﺸﺴ ﺘﻪ و ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘ ﺪر‬
‫ﺳﺎﻻر ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪﻩ و در هﻤ ﻪ ﺟ ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﮔﺴ ﺘﺮدﻩ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﻟ ﻴﻜﻦ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫ﺟﻨﻴﻦ ﻧﻪ ﻣﺎهﻪ اى آﻪ ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﻗﺪم ﺗﺎ ﺗﻮﻟﺪ ﺧﻮد ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻧ ﺪارد‪ ،‬هﻨ ﻮز‬
‫ﭘﺮدﻩ ﻧﺎزآﻰ آﻪ او را از ورود ﺑﻪ دﻧﻴﺎﯼ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺎز داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﻧﺪرﻳ ﺪﻩ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﭘﺮدﻩ ﻧﺎزك هﻤﺎن واﺑﺴﺘﮕﻰ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻳﺴﺖ آﻪ ازﺟﺎﻣﻌﻪ اﺷﺘﺮاآﻰ‬
‫هﻨﻮز ﺑﺠﺎ ﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ؛ از او ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻣﻰ آﻨﺪ؛ و در ﻋ ﻴﻦ ﺣ ﺎل او را در‬
‫ﺑﺮاﺑ ﺮ دﻳﮕ ﺮان ‪ ،‬ﺑﺎﻧ ﺪازﻩ ﺧ ﻮد ﻣﺴ ﺌﻮل ﻣﻴﺪاﻧ ﺪ؛ ﺧ ﻮد را ﺷ ﺮﻳﻚ ﺧﻄ ﺎ و‬

‫‪٢٠٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺟﺮم او ﻣﻴﻜﻨﺪ و ﺑﺮاى ﺟﺒﺮان ﻗﺘﻠﻰ آﻪ آﺮدﻩ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻘﺘ ﻮل ﺧ ﻮن‬
‫ﺑﻬﺎ ﻣﻲ ﭘﺮدازد؛ و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل از او ﻣﻰ ﺧﻮاهﺪ آﻪ او ﻧﻴ ﺰ در ﺟﺒ ﺮان‬
‫ﺧﻄﺎى دﻳﮕﺮان ﺷﺮﻳﻚ ﺷﺪﻩ ﺳﻬﻢ ﺧﻮد را ﺑﭙﺮدازد ‪ .‬ﺑﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ اﺳ ﺖ‬
‫ﮐ ﻪ او را ﺑﻴﺸ ﺘﺮ ﺑﻌﻨ ﻮان ﻋﻀ ﻮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ هﻮﻳ ﺖ ﻣﻴﺪه ﺪ ﺗ ﺎ ﻋﻀ ﻮ ﺧ ﺎﻧﻮار‬
‫ﺧﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل اﻳﻦ ﺑﻬﻴﭽﻮﺟﻪ ﺗﻤ ﺎم ﻣﺴ ﺌﻠﻪ و ﺣﺘ ﻰ اﺻ ﻞ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﻧﻴﺴ ﺖ‪.‬‬
‫ﻞ ﺧﻮد‪ ،‬ﻳﻚ هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ‬
‫اﺻﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﻳﻨﺴﺖ آﻪ هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى دراﺻ ِ‬
‫دﻣﻜﺮاﺗﻴ ﻚ اﺳ ﺖ ‪ ،‬در ﺣ ﺎﻟﻰ آ ﻪ هﻤﺒﺴ ﺘﮕﻰ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ ﻳ ﻚ هﻤﺒﺴ ﺘﮕﻰ‬
‫هﻴﺮارﺷﻴﻚ‪.‬‬
‫در ﻗﺒﻴﻠﻪ در ﺷﻜﻞ اﺻ ﻴﻞ و ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺨﻰ ﺁن ‪ ،‬ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳ ﻚ ﻧﻬ ﺎد‬
‫ﻰ ﻗﺪرت وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬هﻤﻪ اﻓﺮاد ﺑﺮاﺑﺮ و ﺑﻪ‬
‫ﻧﻈﺎم اﺷﺘﺮاآﻰ ‪ ،‬هﻴﺮارﺷ ِ‬
‫ﻳﻚ اﻧﺪازﻩ ﻣﺴﺌﻮل ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻓﺮاد واﺑﺴ ﺘﻪ ﺑ ﻪ ﻗ ﺪرت ﺟﻤﻌ ﻰ ﻳﻌﻨ ﻰ اﺗﻮرﻳﺘ ﻪ‬
‫دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ در ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﺗﻤﺎم ﻗﺪرت در دﺳﺖ ﭘﺪر‬
‫آﻪ ﺻﺎﺣﺐ وﺳﺎﺋﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻮد ﻗﺮارداﺷﺖ‪ ،‬و اﻋﻀﺎى ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‬
‫از هﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺣﻖ وﺣﻘﻮﻗﻰ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬اﺻﻞ‪ ،‬اﺣﺘﺮام‬
‫ﺑﻪ ﻗ ﺪرت ﺟﻤ ﻊ ﺑ ﻮد ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ در ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬اﻓ ﺮاد هﻤﮕ ﻰ واﺑﺴ ﺘﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﻞ ﻣﻘ ﺪس‪ ،‬اﺣﺘ ﺮام ﺑ ﻪ ﭘ ﺪر‬
‫ﻗﺪرت ﭘﺪر ﻳﻌﻨﻰ رﺋﻴﺲ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و اﺻ ِ‬
‫و ﻧ ﻪ آ ﻞ ﮔ ﺮوﻩ ﺑ ﻮد ‪ .‬در ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر هﻤﺒﺴ ﺘﮕﻰ اﻓ ﺮاد ﻧ ﻮﻋﻰ‬
‫هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﺑﺮدﻩ واراﻧﻪ ﺑ ﻪ ﭘ ﺪر ﺑ ﻮد و ﻣﺎهﻴﺘ ﺎ ﺑ ﺎ هﻤﺒﺴ ﺘﮕﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ در‬
‫ﺁن هﻤﻪ ﺑﺎ هﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻮدﻩ و از ﺣﻘﻮق ﺑﺮاﺑﺮى ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﺘﻔﺎوت‬

‫‪٢٠٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﻮد‪ .‬دﻓﺎع اﻓﺮاد ازﺧﺎﻧﻮادﻩ دﻓﺎع ازﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ هﻴﺮارﺷ ﻴﻚ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫دﻓﺎع از ﺑﻰ ﺣﻘﻮﻗﻰ ﺧﻮد و ﻗﺪر ﻗﺪرﺗﻰ ﭘﺪر ﺑ ﻮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ دﻓ ﺎع اﻓ ﺮاد‬
‫از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻓﺎع از ﺣﻘﻮق و وﻇﺎﻳﻒ هﻤﺴﺎن هﻤﻪ اﻋﻀﺎ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺳﺖ آﻪ ﻣ ﻰ ﺑﻴﻨ ﻴﻢ هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ اﺳ ﻼم ﺑ ﺎ اﻓﺘﺨ ﺎر‪ ،‬از‬
‫ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳﺎﻻر و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺁن در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻧﻬ ﺎد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﮐ ﻪ ﺑ ﺰﻋﻢ وﯼ‬
‫ﻧﻬﺎدﯼ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دوران ﺟﺎهﻠﻴﺖ ﺑﻮد دﻓﺎع ﻣﻰ آﺮد‪ ،‬در واﻗﻊ ﺳ ﻌﯽ در‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﯽ ﻳﻚ ﻧﻬﺎد ﻏﻴﺮ دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ‪ ،‬ﺟﺒﺎراﻧﻪ و ﺿﺪ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺑ ﻪ ﺟ ﺎﯼ ﻳ ﻚ‬
‫ﻧﻬﺎد دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ و اﻧﺴﺎﻧﻰ را داﺷﺖ‪.‬‬

‫ﻗﺎﻧﻮن ﺧﻮن ﺑﻬﺎ در اﺳﻼم‬
‫اﻧﺘﻘﺎل ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده‬

‫در اﺳﻼم اوﻻ ﻗﺼﺎص ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﺸ ﻮﻳﻖ‬
‫ﻣﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ آ ﻪ در ﻣ ﻮرد ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺠ ﺎى اﻧﺘﻘ ﺎم ﺧ ﻮﻧﻰ از ﺻ ﺪﻗﻪ و دﻳ ﻪ‬
‫ﻳﻌﻨﻰ ﺟﺒﺮان ﻣﺎﻟﻰ اﺳﺘﻔﺎدﻩ آﺮدﻩ ﻳﺎ از ﺁن ﺑﮕﺬرﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻂ ﺑﺮ ﻗﺎﺗ ﻞ‬
‫ﻰ او ﺣﻜﻮﻣﺖ و ﺗﺴﻠ ِ‬
‫"و آﺴﻰ آﻪ ﺧﻮن ﻣﻈﻠﻮﻣﻰ را ﺑﻨﺎﺣﻖ ﺑﺮﻳﺰد ﻣﺎ ﺑﺮ وﻟ ِ‬
‫دارﻳﻢ‪ .‬ﭘﺲ در ﻣﻘﺎ ِم اﻧﺘﻘﺎم‪ ،‬ﺁن وﻟﻰ‪ ،‬در ﻗﺘﻞ و ﺧﻮﻧﺮﻳﺰى اﺳﺮاف ﻧﻜﻨﺪ آ ﻪ از ﺟﺎﻧ ﺐ‬
‫ﻣﺎ ﻣﺆﻳﺪ و ﻣﻨﺼﻮر ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪iii‬‬

‫"‪ ...‬ﻣ ﺮد ﺁزاد را در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻣ ﺮد ﺁزاد و ﺑﻨ ﺪﻩ را در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺑﻨ ﺪﻩ و زن را ﺑﺠ ﺎى زن‬
‫ﻗﺼﺎص ﺗﻮاﻧﻴﺪ آﺮد و ﭼﻮن ﺻﺎﺣﺐ ﺧﻮن از ﻗﺎﺗ ﻞ آ ﻪ ﺑ ﺮادر دﻳﻨ ﻰ اوﺳ ﺖ ﺑﺨﻮاه ﺪ‬
‫در ﮔﺬرد ﺑﺪون دﻳﻪ ﻳﺎ ﮔﺮﻓﺘﻦ دﻳﻪ آﺎرى اﺳﺖ ﺑﺲ ﻧﻴﻜﻮ‪".‬‬

‫‪iv‬‬

‫‪٢٠٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﻣﻴﺎن ﻳﻬﻮدﻳﺎن ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫"در ﺗﻮرات ﺑﺮ ﺑﻨﻰ اﺳﺮاﺋﻴﻞ ﺣﻜﻢ آﺮدﻳﻢ آﻪ ﻧﻔﺲ را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﻔ ﺲ ﻗﺼ ﺎص آﻨﻨ ﺪ و‬
‫ﭼﺸﻤﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﭼﺸﻢ و ﺑﻴﻨﻰ را ﺑﻪ ﺑﻴﻨﻰ و ﮔﻮش را ﺑﻪ ﮔﻮش و دﻧﺪان را ﺑﻪ دﻧﺪان‬
‫و هﺮ زﺧﻤﻰ را ﻗﺼﺎص ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد ﭘﺲ هﺮ ﮔﺎﻩ آﺴﻰ ﺑﺠ ﺎى ﻗﺼ ﺎص ﺑ ﻪ ﺻ ﺪﻗﻪ و‬
‫دﻳﻪ راﺿﻰ ﺷﻮد ﻧﻴﻜﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ و آﻔﺎرﻩ ﮔﻨﺎﻩ او ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ و هﺮ آ ﺲ ﺑ ﺮ ﺧ ﻼف‬
‫ﺁﻧﭽﻪ ﺧﺪا ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ ﺣﻜﻢ آﻨ ﺪ از ﻗﺼ ﺎص و دﻳ ﻪ ﺗﻌ ﺪى آﻨ ﺪ ﭼﻨ ﻴﻦ آ ﺲ از ﺳ ﺘﻤﻜﺎران‬
‫ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد"‬

‫‪v‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺗ ﺎ اﻳﻨﺠ ﺎى ﻣﺴ ﺌﻠﻪ‪ ،‬اﺳ ﻼم آﻤ ﺎﺑﻴﺶ ﺑ ﺮ هﻤ ﺎن ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ‬
‫ﻣﻮﺟ ﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﻗ ﻮاﻧﻴﻨﻰ آ ﻪ ﺧ ﻮد ﻧ ﺎم ﺁﻧ ﺮا ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺟﺎهﻠﻴ ﺖ ﻣ ﻰ ﮔ ﺬارد‬
‫∗‬

‫ﺻﺤﻪ ﻣﻰ ﮔﺬارد‪.‬‬

‫اﻣﺎ ﺁﻧﭽﻪ آﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﺳﻼم را در اﻣﺮ ﻗﺼﺎص از ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ‬
‫ﮐﻪ در ﺁن ﮐﻞ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺴﺌﻮل ﻗﺼﺎص و ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﻣﺘﻤﺎﻳﺰ ﻣﯽ ﮐﻨ ﺪ‪،‬‬
‫ﻰ ﻓ ﺮ ِد ﻣﻘﺘ ﻮل‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ‬
‫اﻳﻨﺴﺖ ﮐﻪ هﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺁﻳﻪ ﺑﺎﻻ دﻳ ﺪﻳﻢ‪ ،‬اﻳ ﻦ وﻟ ِّ‬
‫ﭘﺪر‪ ،‬ﺑﺮادر و در ﻳﻚ آﻼم ﺧﺎﻧﻮادﻩ او اﺳﺖ آﻪ ﺣﺎآﻢ و ﻣﺴﻠﻂ ﺑﺮ ﻗﺎﺗﻞ و‬
‫ﺟﺎن او ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬در اﻳﻨﺠﺎ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣ ﻰ‬

‫∗‪ -‬در ﻣﺬهﺐ ﻳﻬﻮد اﺻﻞ "ﭼﺸ ﻢ در ازاى ﭼﺸ ﻢ و دﻧ ﺪان در ازاى دﻧ ﺪان " دﺳ ﺘﻮر دادﻩ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‬
‫)در ﺳﻔﺮ ﺧﺮوج ‪ ٢۴ ، ٢١‬و ﻻوﻳﺎن ‪ ٢٠‬و ﺳﻔﺮ ﺗﻨﺒﻴﻪ ‪ ( ٢١ ، ١٩‬ﺑﺪون ﺁﻧﻜﻪ ﺗﺸﻮﻳﻘﻰ ﺑﺮاﯼ ﮔﺬﺷﺖ‬
‫از ﺁن ﺑﻌﻤﻞ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺘﺮوﺷﻔﺴﻜﻰ‪ ،‬اﺳﻼم در اﻳﺮان ‪ ،‬ص ‪.١٧٧‬‬
‫در اﺳﻼم ﻧﻴﺰ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از اﻧﺘﻘﺎم ﺧﻮﻧﻰ و ﻗﺼﺎص ﻣﻨﻊ ﻧﻤﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ وﻟ ﻰ ﺑ ﻪ ﮔﺬﺷ ﺖ از ﺁن‪ ،‬اﻟﺒﺘ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫در ﻣﻮرد ﺑﺮادران دﻳﻨﯽ ﺧﻮد‪ ،‬ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﻰ ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٢١٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺷﻮد‪ ،‬و اﻳﻦ ﺿﺮﺑﮥ ﺑﺰرگ و ﺧﺮد ﮐﻨﻨ ﺪﻩ اﯼ ﺑ ﻪ هﻤﺒﺴ ﺘﮕﯽ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﮐ ﻪ‬
‫ﻳﮑﯽ از ﭘﺎﻳﻪ هﺎﻳﺶ ﻗﺼﺎص و ﺧﻮن ﺑﻬﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﺑﻮد وارد ﻣﯽ ﺳﺎزد‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ اﺳﻼم ﺗﻨﻬﺎ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻراﻧﮥ راﻳ ﺞ‬
‫درﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﭘﻴ ﺮوﯼ ﻣ ﯽ ﮐﻨ ﺪ‪ ،‬و ه ﻴﭻ ﭼﻴ ﺰ ﺗ ﺎرﻩ اﯼ ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ ﺧ ﻮد ﻧﻤ ﯽ‬
‫ﺁورد‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ هﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ ﺷ ﺪ‪ ،‬ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم‪ ،‬ﻧﻬ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ در‬
‫دل ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ و هﻤﺒﺴ ﺘﮕﯽ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﯽ ﺑﻌﻨ ﻮان ﭘﺪﻳ ﺪﻩ اﯼ ﺗ ﺎزﻩ در‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ هﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﻗ ﺪ ﻋﻠ ﻢ ﮐ ﺮدﻩ و ﺑﻤ ﻮازات ﺧ ﻮ ِد ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﭘ ﺪر‬
‫ﺳﺎﻻردر ﺣﺎل رﺷﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮاﯼ هﻤﻴﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﻤﻴﺖ ﻧﻴﺰاﻇﻬﺎر ﻣﻴ ﺪارد‬
‫آﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ﻧﺰدﻳﻜ ﻰ و دورى ﻣ ﺮدﻩ ﻗﺒ ﻞ از‬
‫اﺳﻼم ﻧﻴ ﺰ وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ‪ vi.‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﭘﺪﻳ ﺪﻩ در زﻣ ﺎن اﺳ ﻼم‬
‫ﻗﺒﻼ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ و در ﺣﺎل رﺷﺪ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨ ﺪ هﻤ ﮥ ﻣ ﻮارد دﻳﮕ ﺮ‬
‫اﺳﻼم ﺗﻨﻬﺎ ﺁﻧ ﺮا ﻣ ﻮرد ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﺧ ﻮد ﻗ ﺮار دادﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬در‬
‫ﺣﺎﻟﻴﮑﻪ ﺑﻌﻀﯽ ﻗﺒﺎﻳﻞ‪ ،‬در ﻣﻮرد ﭘﺮداﺧ ﺖ و درﻳﺎﻓ ﺖ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ هﻤﭽﻨ ﺎن‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﺮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬در ﻣﻮارد ﺑﺴ ﻴﺎرﯼ ﻧﻴ ﺰ اﻳ ﻦ اﻗ ﻮام ﻧﺰدﻳ ﮏ‬
‫ﻣﻘﺘﻮل ﻳﻌﻨﯽ اﻋﻀﺎﯼ ﺧﺎﻧﻮادﻩ اوﺑﻮدﻩ اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻠﺐ ﺧﻮن ﺑﻬﺎﯼ ِ ﻣﻘﺘﻮل‬
‫ﺧﻮد ﻣﯽ ﺁﻣﺪﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻳﮑ ﯽ از ﺁﻳ ﻪ ه ﺎﯼ ﻗ ﺮان ﻣﺤﻤ ﺪ اﻳﻨﻄ ﻮر ﺑ ﺮ ﺷ ﮑﻞ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﯽ‬
‫ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﺻﺤﻪ ﻣﻴﮕﺬارد‪:‬‬
‫"هﻴﭻ ﻣﻮﻣﻨﻰ را ﻧﺮﺳﺪ آﻪ ﻣﻮﻣﻨﻰ را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﺪ ﻣﮕ ﺮ ﺑ ﻪ ﺧﻄ ﺎ ﻣﺮﺗﻜ ﺐ ﺁن ﺷ ﻮد‪.‬‬
‫در ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ ﺑﻪ ﺧﻄﺎ هﻢ ﻣﻮﻣﻨﻰ را آﺸﺖ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﻪ آﻔ ﺎرۀ اﻳ ﻦ ﺧﻄ ﺎ ﺑﻨ ﺪﻩ ﻣ ﻮﻣﻨﻰ را‬

‫‪٢١١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫ﺁزاد آﻨﺪ و ﺧﻮن ﺑﻬ ﺎى ﻣﻘﺘ ﻮل ﺑ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺐ ﺧ ﻮن ﺑﭙ ﺮدازد‪ .‬ﻣﮕ ﺮ ﺁﻧﻜ ﻪ ورﺛ ﻪ دﻳ ﻪ را‬
‫ﺑﺒﺨﺸ ﺪ و اﻳ ﻦ ﻣﻘﺘ ﻮل اﮔ ﺮ ﺑ ﺎ ﺁﻧﻜ ﻪ ﻣ ﻮﻣﻦ اﺳ ﺖ از ﻗ ﻮﻣﻰ ﺑﺎﺷ ﺪآﻪ ﺑ ﺎ ﺷ ﻤﺎ دﺷ ﻤﻦ و‬
‫ﻣﺤﺎرﺑﻨﺪ در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻗﺎﺗﻞ دﻳﻪ ﻧﺪهﺪ ﻟﻴﻜﻦ ﺑﺮ اوﺳﺖ آﻪ ﺑﻨﺪﻩ ﻣﻮﻣﻨﻰ را ﺁزاد آﻨ ﺪ‬
‫و اﮔﺮ ﻣﻘﺘﻮل از ﻗﻮﻣﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻣﻴﺎن ﺷﻤﺎ و ﺁن ﻗﻮم ﻋﻬﺪ و ﭘﻴﻤﺎن ﺑﺮﻗﺮار ﺑ ﻮدﻩ ﭘ ﺲ‬
‫ﺧﻮﻧﺒﻬﺎ را ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺧﻮن ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﻨﺪﻩ ﻣﻮﻣﻨﻰ را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ آﻔﺎرﻩ ﺁزاد آﻨﺪ و اﮔ ﺮ‬
‫ﺑﻨﺪﻩ اى ﻧﻴﺎﺑﺪ ﺑﺎﻳﺴ ﺘﻰ دو ﻣ ﺎﻩ ﻣﺘ ﻮاﻟﻰ روزﻩ ﺑ ﺪارد اﻳ ﻦ ﺗﻮﺑ ﻪ از ﻃ ﺮف ﺧ ﺪا ﭘﺬﻳﺮﻓﺘ ﻪ‬
‫اﺳﺖ ‪"...‬‬

‫‪vii‬‬

‫در اﻳﻨﺠﺎ اوﻻ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ ﮐﻪ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷ ﺨﺺ ﻗﺎﺗ ﻞ و ﻧ ﻪ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﭘﺮداﺧﺖ ﺷﻮد‪ .‬ﺛﺎﻧﻴﺎ اﮔﺮ ﻓﺮد ﮐﺸ ﺘﻪ ﺷ ﺪﻩ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﺤ ﺎرب ﺑﺎﺷ ﺪ‬
‫ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺖ ﻧﻤﯽ ﺷ ﻮد‪ .‬ﺛﺎﻟﺜ ﺎ‪ ،‬ﺧﻮﻧﺒﻬ ﺎ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺐ ﻣ ﺮدﻩ دادﻩ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺮدﻩ آﻴﺴﺖ ؟ ﻣﻔﺴﺮ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ ورﺛﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﺧﺎﻧﻮادﻩ او‪.‬‬
‫هﻤﭽﻨﻴﻦ‪ ،‬در ﻗﺮار داد ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻧﻴﺰ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺻ ﺮﻳﺤﺎ از اﻳ ﻦ ﺻ ﺤﺒﺖ‬
‫ﻣﻴﮑﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻮن ﺑﻬ ﺎ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﻪ ﺗﺒ ﺎر ﺑﻼﻓﺼ ﻞ ﻣﻘﺘ ﻮل ﻳﻌﻨ ﯽ ﺧ ﺎﻧﻮادۀ او دادﻩ‬
‫ﺷﻮد‪ ،‬هﺮﭼﻨﺪ ﺧﻮد ﻗﺼﺎص‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﻴﮑﻪ ﻗﺎﺗ ﻞ از ﭘﺮداﺧ ﺖ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ‬
‫اﺣﺘﺮاز ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺪﻻﻳﻞ ﺳﻴﺎﺳ ﯽ ﺑﻌﻬ ﺪﻩ ﮐ ﻞ ﻣ ﻮﻣﻨﻴﻦ ﮐ ﻪ ﺣﮑ ﻢ ﻳ ﮏ ﺣ ﺰب‬
‫ﺳﻴﺎﺳﯽ را داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺧﺎﻧﻮادۀ ﻣﻘﺘﻮل ﻣﺤﻮل ﻣﻴﮕﺮدد‪.‬‬
‫"ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﮑﻮم ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﻣﻨﯽ را ﺑﺪون دﻟﻴﻞ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳ ﺎﻧﺪﻩ اﺳ ﺖ در ﻣﻌ ﺮض‬
‫ﺗﻼﻓﯽ ﻗﺮار ﻣﻴﮕﻴﺮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺁﻧﮑﻪ رﺿ ﺎﻳﺖ ﺗﺒ ﺎر ﺑﻼﻓﺼ ﻞ وﯼ )از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ(‬
‫ﺑﺪﺳﺖ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﻣﻨﻴﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﮏ ﺗ ﻦ ﺑ ﺮ ﻋﻠﻴ ﻪ او ﺧﻮاهﻨ ﺪ ﺑ ﻮد‪ ،‬و ﻣﻮﻇ ﻒ اﻧ ﺪ‬
‫ﮐﻪ در اﻳﻦ ﻣﻮرد دﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﺰﻧﻨﺪ‪".‬‬

‫‪viii‬‬

‫‪٢١٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫واﺑﺴﺘﮕﻲ دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ ﺑﺪوي‬
‫در ﺑﺮاﺑﺮ واﺑﺴﺘﮕﻴﻬﺎي ﻫﻴﺮارﺷﻴﻚ ﻃﺒﻘﺎﺗﻲ‬

‫هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺪوى و ﻣﺎ ﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ﻓﺮد ﻟﺰوﻣﺎ ﻋﻀﻮ‬
‫ﺐ ﻣﻮﺟ ﻮد ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬در ﻧﻈ ﺎم ﺑﻌ ﺪى آ ﻪ در ﺁن ﻣ ﺬاه ِ‬
‫ﻣﺬاهﺐ ﺳﺎﻣﻰ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺁﻳﻨﺪ ﻓﺮد ﻟﺰوﻣﺎ ﻋﻀﻮ ﺧﺎﻧﻮادﻩ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ‬
‫ﻣﯽ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬در ه ﺮ ﻳ ﻚ از اﻳ ﻦ دو ﻧﻈ ﺎم ﻓ ﺮد ﺧ ﺎرج از ﭼﻬ ﺎرﭼﻮب‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﻓ ﺮد ﻣﺴ ﺘﻘﻞ ﻣﻌﻨ ﺎ ﻧﻤ ﻰ دادﻩ اﺳ ﺖ‬
‫واﺻﻮﻻ از ﻧﻈﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ وﺟﻮد ﺧﺎرﺟﻰ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل‪ ،‬اﻳ ﻦ‬
‫دو واﺑﺴﺘﮕﯽ ﻣﺎهﻴﺘﺎ ﺑﺎ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺪﻳﺪۀ ﻣﻮﺟﻮدﻳﺖ ﻓﺮدى ﺑﺪون واﺑﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﺣﺪاﻗﻞ‬
‫از ﻧﻈﺮ ﺣﻘ ﻮﻗﻰ‪ ،‬ﭼﻴ ﺰﯼ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﺳ ﺮﻣﺎﻳﻪ دارى از ﻗ ﺮن ‪١٩‬‬
‫ﺑﺒﻌﺪ اﺳﺖ آﻪ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﻣ ﺎ در‬
‫اﺳﻼم ﻳﺎ دﻳﮕ ِﺮ ﻣﺬاهﺐ ﻗﺮون وﺳﻄﺎﺋﻰ‪ ،‬ﭼﻴﺰى ﺑﻨﺎم ﺣﻘﻮق اﻧﺴﺎن ﻳﺎ ﺑﺸﺮ‬
‫ﺑﻌﻨﻮان ﻳ ﮏ ﻓ ﺮد ﻣﺴ ﺘﻘﻞ ﻧ ﺪارﻳﻢ‪ ،‬زﻳ ﺮا در اﻳ ﻦ ﻣ ﺬاهﺐ ‪ ،‬هﻤﭽﻨﺎﻧﻜ ﻪ در‬
‫ﻧﻈﺎﻣﻬﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ اﻳﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﺬاهﺐ از ﺁﻧﻬﺎ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬اﻧﺴ ﺎن‬
‫ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﻮﺟﻮﻳﺖ واﺣﺪ و ﻣﺴﺘﻘﻞ وﺟﻮد ﺧﺎرﺟﻰ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢١٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬در ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺣﻘﻮﻗﯽ اﻳﻦ ﻣﺬاهﺐ و ﻧﻈﺎﻣﻬﺎ‪،‬اﻧﺴﺎن ﻳ ﺎ‬
‫ﺑﺮدﻩ اﺳﺖ ﻳ ﺎ ﺑ ﺮدﻩ دار؛ ﻳ ﺎ ارﺑ ﺎب اﺳ ﺖ ﻳ ﺎ رﻋﻴ ﺖ؛ ﻳ ﺎ ﻣ ﺮد اﺳ ﺖ و ﻳ ﺎ‬
‫زن‪ ،‬ﭘﺪر اﺳﺖ ﻳﺎ ﻣﺎدر و ﻳﺎ آﺎﻓﺮ اﺳﺖ ﻳﺎ ﻣﻮﻣﻦ‪ ،‬و از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﺴ ﺐ‬
‫ﺁﻧﻜﻪ ﺑ ﻪ آ ﺪام ﻳ ﻚ از اﻳ ﻦ ﮔﺮوهﻬ ﺎى اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ‪ ،‬ﻋﻘﻴ ﺪﺗﯽ و ﺟﻨﺴ ﯽ ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫دارد ﺣﻘﻮﻗﺶ ﻓﺮق ﻣﻰ آﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﻗﺮان ﻣﺎ هﻴﭻ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻧﺪارﻳﻢ ﮐ ﻪ‬
‫ﺑﻄﻮر ﺑﺮاﺑﺮ هﻤﮥ اﻓﺮاد ﺑﺎﻻ را در ﺑﺮ ﮔﻴﺮد‪ .‬ﻣ ﺜﻼ‪ ،‬ﻗ ﺎﻧﻮن ارث اﺳ ﻼﻣﯽ‬
‫ﻳﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﻃﻼق در ﻣﻮرد زن و ﻣﺮد ﻓﺮق ﻣﯽ ﮐﻨ ﺪ‪ .‬ﺣﻘ ﻮق ﭘ ﺪر ﺑ ﺎ ﻣ ﺎدر‬
‫ﻣ ﺜﻼ در ﻣ ﻮرد ﺗﻤﻠ ﮏ ﻓﺮزﻧ ﺪ و ﻣ ﻮارد دﻳﮕ ﺮ ﻓ ﺮق ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ .‬هﻤﻴﻨﻄ ﻮر‬
‫ﺣﻘﻮق ﻣﻮﻣﻦ و ﮐﺎﻓﺮ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎن و اهﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ ﻳﺎ ﻣﻮاﻟﯽ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ اﺳﻼم اﺳﺎﺳﺎ اﻧﺴﺎن را ﺑﻌﻨﻮان اﻧﺴﺎن ﻳﻌﻨﯽ ﮐﺴﯽ‬
‫ﮐ ﻪ ﺟ ﺪا از ﺟ ﻨﺲ و ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ و اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ اش داراﯼ ﺣﻘ ﻮﻗﯽ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ رﺳﻤﻴﺖ ﻧﻤﻴﺸﻨﺎﺳﺪ و در هﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ از ﺣﻘﻮق اﻓﺮاد ﺻﺤﺒﺖ ﻣ ﯽ‬
‫ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺟﻨﺲ و ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻓﺮد‪ ،‬ﻓﺮق ﻣﻴﮑﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ ،‬در ﻧﻈ ﺎم ﺳ ﺮﻣﺎﻳﻪ دارى ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﺎ دﭼ ﺎر اﻳ ﻦ ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﻣﺮاﺗ ﺐ‬
‫ﻣﺜﻞ آﺎرﮔﺮ و آﺎرﻓﺮﻣ ﺎ هﺴ ﺘﻴﻢ ‪،‬ﻟ ﻴﻜﻦ در اﻳ ﻦ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ‪ ،‬ﺣ ﺪاﻗﻞ از ﻟﺤ ﺎظ‬
‫ﺣﻘﻮﻗﻰ ‪ ،‬و ﺑﺮاى اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر ﭘ ﺲ از اﻧﻘ ﻼب ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ‪ ،‬هﻤ ﻪ‬
‫اﻓﺮاد ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ و از اﻳﻨﺮو دوﺑﺎرﻩ ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﻣﺴﺌﻠﻪ‬
‫ﺣﻘﻮق اﻧﺴﺎن )ﻳﺎ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ( ﻣﻄﺮح ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳ ﻦ وﺟ ﻮد‪ ،‬ﺣﺘ ﯽ در‬
‫اﻳ ﻦ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻧﻴ ﺰ ﺣﻘ ﻮق ﺑﺸ ﺮ ﻳ ﺎ ﺣﻘ ﻮق ﺑﺮاﺑ ﺮ هﻤ ﻪ اﻧﺴ ﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬در دﻧﻴ ﺎﯼ‬
‫واﻗﻌ ﯽ‪ ،‬وﺟ ﻮد ﻧ ﺪارد‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ اﻳ ﻦ ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ در ﺣ ﺮف‬

‫‪٢١۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺘ ﻪ ﻣﻴﺸ ﻮد و ﺑ ﻪ ه ﻴﭻ وﺟ ﻪ ﺧﻮاﺳ ﺖ ﺳ ﺮﻣﺎﻳﻪ دارﯼ ﻧﺒ ﻮدﻩ‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﺗ ﻮدﻩ ه ﺎﯼ ﻣ ﺮدم و ﻣﺒ ﺎرزات ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﺁن ﺗﺤﻤﻴ ﻞ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬در‬
‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﺮاﺑﺮﯼ ﺣﻘﻮﻗﯽ ‪ ،‬ﺟﺰدر ﻣﻮارد ﺧﺎص‪ ،‬و ﺁﻧﻬ ﻢ زﻳ ﺮ ﻓﺸ ﺎر‬
‫و ﻣﻄﺎﻟﺒ ﮥ ﭘﻴﻮﺳ ﺘﮥ ﻣ ﺮدم‪ ،‬ﻋﻤ ﻞ ﻧﻤ ﯽ ﺷ ﻮد‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ اﺳ ﻼم‪ ،‬ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﯽ ﻋﺮﻳ ﺎن اﺳ ﺖ و ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ ﺣﻘ ﻮق‬
‫ﻧ ﺎﺑﺮاﺑﺮﯼ‪ ،‬ﺑ ﯽ ﻋ ﺪاﻟﺘﯽ و زورﮔ ﻮﻳ ِ‬
‫اﻓﺮاد را‪ ،‬ﺣﺘﯽ در ﺣﺮف هﻢ ﻗﺒﻮل ﻧﺪارد‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﻧﻈﺎم‪ ،‬در ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻮردﯼ ﮐﻪ هﻤﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬از ﺷ ﺎﻩ و رﻋﻴ ﺖ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ زن و ﻣﺮد ﺑﺎ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬وﻗﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا در ﺑﺮاﺑﺮ وﯼ ﻗﺮار ﻣﻴﮕﻴﺮﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬هﺮﺟ ﺎ ﻧﻴ ﺰ از ﺑﺸ ﺮ‬
‫ﻳ ﺎ اﻧﺴ ﺎن ﺑﻄ ﻮر ﮐﻠ ﯽ ﺳ ﺨﻦ ﻣﻴﮕﻮﻳ ﺪ از ﺑﻨ ﺪۀ ﺧ ﺪا ﻳﻌﻨ ﯽ ﮐﺴ ﯽ ﮐ ﻪ ﻓﺎﻗ ﺪ‬
‫هﺮﮔﻮﻧ ﻪ اﺧﺘﻴ ﺎر و ﺣﻘ ﻮﻗﯽ ﺑ ﻮدﻩ و ﺑ ﺪون اﺧﺘﻴ ﺎر و ﺗﺼ ﻤﻴﻢ ﺧ ﻮدش‬
‫ﻣﻮﻇﻒ ﺑﻪ ﺗﺒﻌﻴﺖ از ﮐﺴ ﯽ )ﺧ ﺪا( و اﻧﺠ ﺎم وﻇ ﺎﻳﻔﯽ در ﻗﺒ ﺎل وﯼ اﺳ ﺖ‪،‬‬
‫ﻳﻌﻨﯽ از ﻳﮏ ﺑﺮدﻩ‪ ،‬ﺳﺨﻦ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴ ﺰ ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ‬
‫ﺑﻨ ﺪﮔﺎن در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺧ ﺪا ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ ﻳ ﮏ ﻣﺸ ﺖ ﺑ ﺮدﻩ و اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﯽ ﺣﻘ ﻮق‪،‬‬
‫ﻳﻌﻨ ﯽ اﻧﺴ ﺎﻧﯽ ﮐ ﻪ از ﻗﺒ ﻞ ﺑ ﺮدﻩ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ از اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﻮدن ﺗﻬ ﯽ ﺷ ﺪﻩ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺎ ﺑﺮاﺑﺮﯼ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﻓﺮق ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫اول اﻳﻨﮑ ﻪ‪ ،‬وﻗﺘ ﯽ ﻣ ﺎ از ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ﻳ ﺎ ﺑﺮدﮔ ﺎن ﺑ ﺎ ﻳﮑ ﺪﻳﮕﺮ‬
‫ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﻴﻢ ﭘ ﺲ اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﻮدن ﺁﻧﻬ ﺎ را ﻧﻔ ﯽ ﻣﻴﮑﻨ ﻴﻢ‪ .‬ﭼ ﻮن اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﺎ‬
‫ﺑﺮدﻩ و ﺑﻨﺪﻩ ﻓﺮق ﻣﻴﮑﻨﺪ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺮدﻩ ﻳﺎ ﺑﻨﺪﻩ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬هﻤﻴﻨﮑ ﻪ ﺑﻨ ﺪۀ‬
‫دﻳﮕ ﺮﯼ ﺷ ﺪ دﻳﮕ ﺮ اﻧﺴ ﺎن ﻧﻴﺴ ﺖ‪ .‬زﻳ ﺮا ﺣﻘ ﻮق اﻧﺴ ﺎﻧﯽ اش را از دﺳ ﺖ‬

‫‪٢١۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫دادﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ﺧ ﺪا در ﺑﺮاﺑ ﺮ وﯼ رﺑﻄ ﯽ ﺑ ﻪ‬
‫ﺑﺮاﺑﺮﯼ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﻧﺪارد‪.‬‬
‫دوم اﻳﻨﮑ ﻪ‪ ،‬وﻗﺘ ﯽ ﻣ ﺎ از ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ﺧ ﺪا ﺳ ﺨﻦ ﻣﻴﮕ ﻮﺋﻴﻢ‪،‬‬
‫ﻣﻨﻈﻮرﻣﺎن ﺑﺮاﺑﺮﯼ در ﭼﻴﺴﺖ؟ در ﺣﻘﻮق اﻧﺴﺎﻧﯽ؟ وﻟﯽ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧ ﺪا در‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ وﯼ هﻴﭻ ﺣﻖ و ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺑﺮدﻩ ﻳﻌﻨ ﯽ ﮐﺴ ﯽ ﮐ ﻪ ﻓﺎﻗ ﺪ‬
‫هﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﻖ و ﺣﻘﻮﻗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﮐﺴﻴﮑﻪ ﻓﺎﻗﺪ هﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﻘ ﯽ اﺳ ﺖ‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺎ دﻳﮕﺮﯼ‪ ،‬ﮔﻴﺮم در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺧ ﺪا‪ ،‬ﺣﻘ ﻮق ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ داﺷ ﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﭘﻮل ﻧﺪارد و ﺑﮕﻮﺋﻴﻢ ﭘﻮﻟﺶ ﺑﺎ دﻳﮕﺮﯼ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳ ﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﻳ ﻨﻬﻢ دﻟﻴ ﻞ دﻳﮕ ﺮﯼ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ ﺑﻨ ﺪﮔﺎن در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺧ ﺪا‬
‫ﻣﻌﻨﺎﯼ ﺑﺮاﺑﺮﯼ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ را ﻧﻤﻴﺪه ﺪ‪ .‬ﺑﻠﮑ ﻪ ﻣﻌﻨ ﺎﯼ ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ ﺑﺮدﮔ ﺎن‪ ،‬ﺁﻧﻬ ﻢ‬
‫ﺑﺮاﺑﺮﯼ در ﺑﯽ ﺣﻘﻮﻗﯽ اﺷﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﺪا را ﻣﺴﺘﻔﺎد ﻣﻴﮑﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﻨﻈﻮر از ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا هﻤﮥ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ هﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻣﯽ‬
‫داﻧﻴﻢ ﺧﺪا هﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﮐ ﺎﻓﺮ و ﻣﺴ ﻠﻤﺎن ﺑ ﻪ ﻳ ﮏ ﭼﺸ ﻢ ﻧﮕ ﺎﻩ ﻧﻤﻴﮑﻨ ﺪ‪ ،‬و اﮔ ﺮ‬
‫ن ﺧ ﺪا‬
‫ﻣﻨﻈﻮرﻓﻘﻂ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻔﺘﻦ اﻳﻨﮑ ﻪ ﻓﻘ ﻂ ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ﻣﺴ ﻠﻤﺎ ِ‬
‫در ﭘﻴﺸ ﮕﺎﻩ وﯼ ﺑ ﺎ ه ﻢ ﺑﺮاﺑﺮﻧ ﺪ‪ ،‬ﻧ ﻮﻋﯽ ﻧﻘ ﺾ ﻏ ﺮض اﺳ ﺖ‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ‬
‫ﻣﺤ ﺮوم ﮐ ﺮدن ﻏﻴ ﺮ ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ ﺑﺨﺸ ﯽ از اﻧﺴ ﺎﻧﻬﺎ را از اﻳ ﻦ‬
‫ﺑﺮاﺑﺮﯼ در ﺧﻮد دارد‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﻳ ﻦ ادﻋ ﺎﯼ ﺑ ﯽ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻣﺤﻘﻘ ﻴﻦ اﺳ ﻼﻣﯽ ﮐ ﻪ ﮔﻮﻳ ﺎ اﺳ ﻼم‬
‫ﺑﺮاﯼ اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺑﺮ اﺻﺎﻟﺖ ﻓﺮد ﺗﮑﻴ ﻪ ﻧﻤ ﻮدﻩ‪ ،‬و در ازاء ﻧﻔ ﯽ واﺑﺴ ﺘﮕﯽ‬
‫هﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ اﻧﺴﺎن را ﺑﻌﻨﻮان ﻳﮏ ﻓﺮد‪ ،‬ﺁﻧﻬﻢ ﻳﮏ ﻓﺮد ﺑﺮاﺑﺮﺑﺎ دﻳﮕﺮان‬

‫‪٢١۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﭘﻴﺸ ﮕﺎﻩ ﺧ ﺪا‪ ،‬درﻧﻈ ﺮ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﭼﻴ ﺰﯼ ﺟ ﺰ ﻳ ﮏ دروغ ﺑ ﺰرگ و در‬
‫ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟ ﺖ ﻳ ﮏ ﺳ ﻮء ﺗﻔ ﺎهﻢ ﮐﻮﺗ ﻪ ﻧﻈﺮاﻧ ﻪ ﻧﻴﺴ ﺖ‪ .‬ﻣﮕ ﺮ اﻳﻨﮑ ﻪ ﻣ ﺎ‬
‫ﺧﻮد را ﺑﻪ اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻊ ﺳﺎزﻳﻢ ﮐﻪ ﻣﻔﺴﺮﻳﻦ اﺳﻼﻣﯽ از ﺑﺮاﺑﺮﯼ ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ﺧ ﺪا‬
‫در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ وﯼ‪ ،‬ﺑﺮاﺑﺮﯼ ﺁﻧﻬﺎ در ﺑﻨﺪﮔﯽ و ﺑﺮدﮔﯽ ﺷﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧ ﺪا را‬
‫ﻣ ﺪ ﻧﻈ ﺮ دارﻧ ﺪ ﮐ ﻪ اﻳ ﻨﻬﻢ ﭼﻴ ﺰ ﺗ ﺎزﻩ اﯼ ﻧﺒ ﻮدﻩ و ﺧﺼﻮﺻ ﻴﺖ هﻤ ﮥ‬
‫ﻧﻈﺎﻣﻬ ﺎﯼ ﺑ ﺮدﻩ دارﯼ در زﻣ ﺎن ﺧ ﻮد ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬در ﮐﻠﻴ ﮥ اﻳ ﻦ ﻧﻈﺎﻣﻬ ﺎ‬
‫ﻧﻴﺰ‪ ،‬هﻤﮥ ﺑﺮدﮔﺎن‪ ،‬درﺑﻨ ﺪﮔﯽ و ﺑ ﯽ ﺣﻘ ﻮﻗﯽ اﺷ ﺎن در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺻ ﺎﺣﺒﺎن و‬
‫ارﺑﺎﺑﺎن ﺧﻮد ﻳﮑﺴﺎن و ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻋﻤﻞ ﻧﻴﺰ‪ ،‬وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻗﺮان را ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﯽ ﮐﻨ ﻴﻢ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر ﮐ ﻪ‬
‫ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬هﺮﺟﺎ ﮐﻪ ﻣﻴﺨﻮاهﺪ اﻧﺴﺎن را ﻣﻮرد ﺧﻄﺎب ﻗﺮار دهﺪ از او ﺑ ﻪ‬
‫ﻋﻨ ﻮان ﺑﻨ ﺪۀ ﺧ ﺪا‪ ،‬ﻣﺴ ﻠﻤﺎن‪ ،‬ﮐ ﺎﻓﺮ‪ ،‬اه ﻞ ﮐﺘ ﺎب‪ ،‬ﻣﺮﺗ ﺪ‪ ،‬زﻧ ﺎن‪ ،‬ﻣ ﺮدان‪،‬‬
‫هﻤﺴ ِﺮ زن‪ ،‬ﺷﻮهﺮ‪ ،‬ﺑﺮدﻩ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺮدﻩ‪ ،‬و ﺧﻼﺻﻪ اﻓﺮادﯼ ﮐ ﻪ هﻤﮕ ﯽ‬
‫و ﺑ ﺪون اﺳ ﺘﺜﻨﺎ از ﻧﻈ ﺮ اﺳ ﻼم از ﻧﻈ ﺮ ﺣﻘ ﻮق ﻓ ﺮدﯼ و اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ در‬
‫ﻣ ﺪارج ﻣﺘﻔ ﺎوﺗﯽ ﻗ ﺮار دارﻧ ﺪ‪ ،‬ﻳ ﺎد ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻧﻴ ﺰ ﺧ ﻮد دﻟﻴ ﻞ واﺿ ﺢ‬
‫دﻳﮕ ﺮﯼ ﺑ ﺮ اﻳ ﻦ ﻣﺪﻋﺎﺳ ﺖ ﮐ ﻪ اﺳ ﻼم اﺳﺎﺳ ﺎ اﻧﺴ ﺎن را ﺑﻌﻨ ﻮان اﻧﺴ ﺎن‪،‬‬
‫وﺟﻮدﯼ ﻣﺴﺘﻘﻞ از واﺑﺴﺘﮕﯽ هﺎ و ﺗﺒﻌﻴﻀﺎت ﺟﻨﺴﯽ‪ ،‬ﻋﻘﻴﺪﺗﯽ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدﯼ‬
‫و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺑﻘﻴﻪ ‪،‬ﺣﺘﯽ در ﺣﺮف هﻢ‪ ،‬در ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻴﮕﻴﺮد‪.‬‬
‫اﻧﺴ ﺎن در ﻧﻈ ﺎم ﺳ ﺮﻣﺎﻳﻪ دارﯼ‪ ،‬ﻣﻮﺟ ﻮدﻳﺘﯽ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﺑﻄ ﻮر‬
‫ﻃﺒﻴﻌﯽ ﺑ ﺎ ﻳ ﮏ ﺳﻠﺴ ﻠﮥ ﺣﻘ ﻮق اوﻟﻴ ﻪ و ذاﺗ ﯽ زادﻩ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻄﻮرﻳﮑ ﻪ‬
‫اﮔﺮ اﻳﻦ ﺣﻘ ﻮق از او ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺷ ﻮد دﻳﮕ ﺮ اﻧﺴ ﺎن ﻧﺒ ﻮدﻩ و ﺑ ﻪ ﺑ ﺮدﻩ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ‬

‫‪٢١٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ از اﻧﺴﺎن در ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ دارﯼ ﻧﺘﻴﺠﮥ ﻗﻴﺎم ﻣﺮدم‬
‫اروﭘ ﺎ ﺑ ﺮ ﻋﻠﻴ ﻪ ﻣ ﺬهﺐ و ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮﻳﻬ ﺎﯼ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ در ﻗ ﺮون ‪ ١٨‬و ‪١٩‬‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ داران و ﺑﻮرژوازﯼ اروﭘﺎ ﺑﺎ ﺁﻧﮑﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﻣﻨ ﺎﻓﻊ‬
‫ﺧﻮد در اﻳﻦ ﻗﻴﺎﻣﻬﺎ ﺑﻄﻮر ﻧﻴﻢ ﺑﻨﺪ ﺷﺮﮐﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺣﺎﺿﺮ ﺑ ﻪ ﻗﺒ ﻮل‬
‫ﺁزادﯼ ﮐﺎﻣﻞ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ و ﺣﺘﯽ ﺑﺮاﺑﺮﯼ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﻴﺎن ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ ،‬وﻟﯽ زﻳﺮ‬
‫ﻓﺸﺎر ﻣﺮدم و ﻃﯽ ﺳﺎﻟﻬﺎﯼ ﺑﻌﺪ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ ﻗﺒﻮل ﺁن ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاﯼ اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر در ﻃﻮل ﺷﺶ هﺰار ﺳﺎﻟﯽ‬
‫ﮐﻪ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺑﺎ اﻧﻘﻼب ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺑ ﺮدﻩ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺷ ﺪﻩ و ﺣﻘ ﻮق‬
‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺧ ﻮد در ﻧﻈﺎﻣﻬ ﺎﯼ ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ را از دﺳ ﺖ دادﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺗﻌﺮﻳ ﻒ‬
‫ﻧ ﻴﻢ ﺑﻨ ﺪﯼ از اﻧﺴ ﺎن ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺗﻌﺮﻳ ﻒ ﮐ ﻪ اﻧﺴ ﺎن ﺣ ﺪاﻗﻞ ﺑﻠﺤ ﺎظ‬
‫اﺳ ﻤﯽ از ﺣﻘ ﻮق ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان ﺑﺮﺧ ﻮردار اﺳ ﺖ‪ .‬اﻳ ﻦ اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬ﮔ ﺎم‬
‫ﺑﺰرﮔ ﯽ در راﻩ ره ﺎﻳﯽ و ﺁزادﯼ اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﻮد‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ وﻗﺘ ﯽ ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ‬
‫ﺣﻘﻮق ﻣﻴ ﺎن اﻓ ﺮاد ﭘﺬﻳﺮﻓﺘ ﻪ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﻗ ﺒﻼ وﺟ ﻮد ﺣ ﻖ و ﺣﻘ ﻮﻗﯽ ﺑ ﺮاﯼ‬
‫وﯼ ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻗﻴﺎﻣﻬﺎ و اﻧﻘﻼﺑ ﺎت ﻗ ﺮون ‪ ١٨‬و ‪ ١٩‬اﻧﻘﻼﺑ ﺎﺗﯽ ﺑ ﺮ ﻋﻠﻴ ﻪ ﺣﮑﻮﻣ ﺖ‬
‫ﻣﻄﻠﻘ ﻪ و ﻣ ﺬهﺐ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺣﻘ ﻮق ﺑﺸ ﺮ و ﺗﻌﺮﻳ ﻒ ﺟﺪﻳ ﺪ از اﻧﺴ ﺎن‬
‫درﺳ ﺖ در ﻗﻴ ﺎم و ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﺑ ﺎ ﻣ ﺬهﺐ و ﺗﻌﺮﻳﻔ ﯽ ﮐ ﻪ ﻣ ﺬهﺐ از اﻧﺴ ﺎن‬
‫ﺑﻌﻨﻮان ﺑﻨﺪۀ ﺧﺪا ﺑﺪﺳﺖ دادﻩ ﺑ ﻮد ﺑﺪﺳ ﺖ ﺁﻣ ﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو اﮔ ﺮ ﻧﮕ ﻮﻳﻴﻢ اﻳ ﻦ‬
‫ﺳﺨﻨﯽ ﺷﻴﺎداﻧﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺴﺨﺮﻩ و ﮐﻮﺗ ﻪ ﻓﮑﺮاﻧ ﻪ اﺳ ﺖ‬
‫ﮐ ﻪ ﮐﺴ ﯽ ادﻋ ﺎ ﻧﻤﺎﻳ ﺪ ﻗ ﺮان ﺑ ﺮاﯼ اوﻟ ﻴﻦ ﺑ ﺎر اﺻ ﺎﻟﺖ ﻓ ﺮد را ﺑﺮﺳ ﻤﻴﺖ‬

‫‪٢١٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﺮد را ﺟﺪا از واﺑﺴﺘﮕﯽ ه ﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳ ﮏ اﻧﺴ ﺎن‬
‫در ﻧﻈﺮ ﻣﻴﮕﻴﺮد‪.‬‬
‫از ﺟﻤﻠﻪ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘ ﻴﻢ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﮐﻮﺗ ﻪ ﻧﻈ ﺮﯼ در درﮎ اﺳ ﻼم‬
‫از اﻧﺴ ﺎن را ﻣﻴﺘ ﻮان در اﻇﻬ ﺎرات ﭘﺮﻓﺴ ﻮر اﻳﺰوﺗﺴ ﻮ ﺗﻮﺷ ﻴﻬﻴﮑﻮ ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﻣﺸﺎهﺪﻩ ﮐﺮد‪ .‬وﯼ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬در ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻳ ﻦ اﻋ ﻼم اﺻ ﻞ اﺻ ﺎﻟﺖ ﻓ ﺮد اﺳ ﺖ‪ .‬در روز ﻗﻴﺎﻣ ﺖ‬
‫ﺁدﻣﻴﺎن ﺑﻌﻨﻮان "ﻓﺮد" ﺑﻪ ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﺎﺿﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪو هﺮ ﮐ ﺲ ﻣﺴ ﺌﻮل ﮐ ﺎر و‬
‫ﺑﺮﻧﺪۀ ﺑﺎر ﺧﻮد اﺳﺖ‪".‬‬

‫‪ix‬‬

‫اﻳﺰوﺗﺴﻮ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺣﻘﻴﻘ ﺖ ﺳ ﺎدﻩ را ﮐ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﺑ ﺮدﻩ دارﯼ ه ﺮ ﺑ ﺮدﻩ‬
‫ﺧﻮد ﻣﺴﺌﻮل ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻮدﻩ و ﺗﻨﻬﺎ ﺧ ﻮدش )و ﻧ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اش ﻳﻌﻨ ﯽ‬
‫ﺑﺮدﮔ ﺎن دﻳﮕ ﺮ( ﺑ ﻪ ﻣﺠ ﺎزات ﻣﻴﺮﺳ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺣﺴ ﺎب اﺻ ﺎﻟﺖ ﻓ ﺮد ﻣﻴﮕ ﺬارد‪.‬‬
‫ﭼﺮا ﮐﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ اﮔ ﺮ ﻋﻀ ﻮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧﻄ ﺎﻳﯽ ﻣﻴﮑ ﺮد‪ ،‬هﻤ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﺴ ﺌﻮل‬
‫ﺑﻮدﻩ و ﺑﻪ ﻣﺠﺎزات ﻣﻴﺮﺳﻴﺪﻧﺪ و اﮐﻨﻮن ﺧﻮ ِد ﻓ ﺮد‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ او ﻧﻤﻴﻔﻬﻤ ﺪ‬
‫ﮐ ﻪ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬او ﺑ ﺎ اﻧﺴ ﺎن ﺁزاد ﺑ ﺪوﯼ ﻃ ﺮف اﺳ ﺖ و در اﺳ ﻼم ﺑ ﺎ ﺑﻨ ﺪۀ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺧﺪا‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ او دارد ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻓﺮدﯼ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧ ﺪا و در ﺣﻘﻴﻘ ﺖ‬
‫ﺑﺮدﮔﺎن را ﺑﺎ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺟﻤﻌﯽ ﻋﻀ ﻮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻘﺎﻳﺴ ﻪ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺪون اﻳﻨﮑ ﻪ‬
‫ﺑﻔﻬﻤﺪ در اوﻟﯽ ﻣﺎ اﺻﻮﻻ ﻧﻪ ﺑﺎ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎ ﺑﺮدﻩ ﻳﺎ ﺑﻨﺪۀ ﺧ ﺪا ﺳ ﺮوﮐﺎر‬
‫دارﻳ ﻢ و در دوﻣ ﯽ ﺑ ﺎ اﻧﺴ ﺎن‪ .‬ﻧﺘﻴﺠﺘ ﺎ‪ ،‬ﻣﻌﻨ ﺎﯼ واﻗﻌ ﯽ ﺣﮑ ﻢ او ﺗﻨﻬ ﺎ اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم ﺑﺎ ﺑﻨﺪﻩ ﮐﺮدن اﻧﺴﺎن ﺁزادۀ ﺑ ﺪوﯼ‪ ،‬در واﻗ ﻊ اﺻ ﻞ‬

‫‪٢١٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﺻﺎﻟﺖ ﺑﺮدﻩ را اﻋﻼم ﻧﻤﻮد؛ و اﻳﻦ ﭼﻴﺰﯼ ﺟ ﺰ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﺣﮑ ﻢ ﻣ ﺎ ﻧﻴﺴ ﺖ ﮐ ﻪ‬
‫ﮐ ﻪ اﺳ ﻼم ﻧﻈ ﺎم ﺑ ﺮدﻩ دارﯼ را در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و ﻧﻘ ﺎط دﻳﮕ ﺮ ﻣ ﻮرد ﺗﺎﻳﻴ ﺪ‬
‫ﺧﻮد ﻗﺮار داد‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ اﺳ ﻼم‪ ،‬اﻳﻨﺠ ﺎ و ﺁﻧﺠ ﺎ ﺑ ﺎ واﺑﺴ ﺘﮕﯽ ه ﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﻣﺒ ﺎرزﻩ‬
‫ﻣﻴﮑﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻧﻪ ﺑﺮاﯼ ﺁزادﯼ اﻧﺴﺎن ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ ﻋﮑ ﺲ ﺑ ﺮاﯼ ﺑ ﺮدﻩ ﮐ ﺮدﻩ وﯼ‬
‫در ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻘﺪ او از ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﻧﺎﺷﯽ از ﺧﺼﻠﺖ ﺿ ﺪ‬
‫دﻣﮑﺮاﺗﻴ ﮏ و ﺿ ﺪ اﻧﺴ ﺎﻧﯽ اش ﺑ ﻮدﻩ و ﻧ ﻪ ﭼﻴ ﺰﯼ دﻳﮕ ﺮ‪ .‬ﻣ ﺎ ﮔﻔﺘ ﻴﻢ ﮐ ﻪ‬
‫واﺑﺴ ﺘﮕﯽ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ‪ ،‬ﺑﺨﺼ ﻮص در ﺷ ﮑﻞ اوﻟﻴ ﻪ و اﺻ ﻴﻞ ﺁن و ﻗﺒ ﻞ از‬
‫ﺁﻧﮑ ﻪ ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ در ﺁن ﻧﻔ ﻮذ ﮐﻨ ﺪ‪ ،‬از ﺧﺼ ﻠﺘﯽ ﮐ ﺎﻣﻼ‬
‫دﻣﮑﺮاﺗﻴﮏ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑ ﻮد‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ واﺑﺴ ﺘﮕﯽ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ واﺑﺴ ﺘﮕﯽ ﺑ ﻪ‬
‫ﻳﮏ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ دﻣﮑﺮاﺗﻴﮏ ﺑﻮد‪.‬‬
‫واﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻳﺎ ﺁن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺮاﯼ ﻓﺮد هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺣ ﻖ اﺿ ﺎﻓﯽ در‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ اﻋﻀﺎﯼ ﻗﺒﺎﻳﻞ دﻳﮕﺮ ﺑﻮﺟﻮد ﻧﻤ ﯽ ﺁورد‪ .‬اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﺪوﯼ‪ ،‬ﺻ ﺮﻓﻨﻈﺮ‬
‫از اﻳﻨﮑ ﻪ ﺟ ﺰو ﮐ ﺪام ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﺳ ﺖ از ﺣﻘ ﻮﻗﯽ ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان ﭼ ﻪ در‬
‫داﺧﻞ ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﭼ ﻪ در ﺧ ﺎرج از ﺁن ﺑﺮﺧ ﻮردار ﺑ ﻮد‪ .‬در اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم ﺣﺘ ﯽ‬
‫دﺷﻤﻨﺎن ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ اﺳ ﺮا‪ ،‬هﻤﻴﻨﮑ ﻪ ﻗ ﺪم ﺑ ﻪ درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻴﮕﺬاردﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫ﻋﻀﻮﻳﺖ ﺁن درﺁﻣﺪﻩ از ﺣﻘﻮﻗﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ دﻳﮕﺮان ﺑﺮﺧﻮردار ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺻﻮﻻ در ﺟﺎﻣﻌﮥ ﺑﺪوﯼ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎ ﮐﻪ هﻤ ﻪ ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺗﺒﻌ ﻴﺾ‬
‫و ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮﯼ در هﻴﭻ ﺷﮑﻠﺶ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬هﻮﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﻓﺮد و ﻧﻪ ﻣﻘﺎم اﻗﺘﺼﺎدﯼ‪ -‬اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ وﯼ را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻴﮑﺮد‪.‬‬

‫‪٢٢٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺗﻘﺴﻴﻢ اﻓﺮاد ﺑ ﻪ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ وﮐﻼﻧﻬ ﺎﯼ ﻣﺨﺘﻠ ﻒ اﺳﺎﺳ ﺎ ﻧﺎﺷ ﯽ ازﻇﺮﻓﻴ ﺖ‬
‫ﻣﺤﺪود ﻋﻮاﻣﻞ و وﺳﺎﻳﻞ ﺗﻮﻟﻴ ﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﭼ ﺎﻩ ﺁب و ﭼﺮاﮔ ﺎﻩ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ در ﺁن‬
‫ﻞ ﺗﮑﻨﻴﮏ‪ ،‬اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ را در ﺗﻌﺪاد ﻣﻌﻴﻨﯽ در اﻃ ﺮاف ﺧ ﻮد‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺗﮑﺎﻣ ِ‬
‫ﮔﺮد ﻣ ﯽ ﺁورد‪ .‬درﻏﻴ ﺮ اﻳﻨﺼ ﻮرت‪ ،‬اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﺪوﯼ ﻧﻴ ﺎزﯼ ﺑ ﻪ ﺗﻘﺴ ﻴﻤﺎت‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﻧﺪاﺷ ﺖ‪ .‬ﻣﺤ ﺪودﻳﺖ ﻇﺮﻓﻴ ﺖ وﺳ ﺎﻳﻞ ﺗﻮﻟﻴ ﺪ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ اﻧﺴ ﺎﻧﻬﺎ را‬
‫ﺑﺼﻮرت ﮐﻼﻧﻬﺎ و ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠ ﻒ از ه ﻢ ﺟ ﺪا ﻣﻴﮑ ﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ را ﻧﻴ ﺰ‬
‫وادار ﺑ ﻪ ﮐ ﺎر ﺟﻤﻌ ﯽ و زﻧ ﺪﮔﯽ هﻤﺒﺴ ﺘﻪ و اﺷ ﺘﺮاﮐﯽ در ﻳ ﮏ ﮐ ﻼن و‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻴﻨﻤﻮد‪ ،‬و ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﻴﺰ ﻟﺰوﻣﺎ ﺧﺼﻠﺘﯽ اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﻣﻴﺪاد‪.‬‬
‫از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬هﻮﻳ ﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ در ﻧﻈ ﺎم ﺑ ﺪوﯼ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ هﻮﻳﺘﻬ ﺎﯼ ﻣﻠ ﯽ‪،‬‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ‪ ،‬ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ‪ ،‬ﺟﻨﺴﯽ و ﻣﺬهﺒﯽ در ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻣﺘﻤﺪن ﮐﻪ ﺑﺮﺗﺮﯼ ﻳﮑ ﯽ‬
‫ﺑﺮ دﻳﮕﺮﯼ را در دل ﺧﻮد دارد‪ ،‬ﻧﺒﻮد‪ .‬هﻮﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ در ﻇ ﺎهﺮ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫هﻮﻳﺖ و ﮐ ﺎرت ﺷ ﻬﺮوﻧﺪﯼ∗ در ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣ ﺪرن ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ ﮐ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫ﺗﻌﻠﻖ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﻓﺮد را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻴﮑﺮد‪ .‬اﻳﻨﮑﻪ در ﭼﻪ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ اﯼ زﻧ ﺪﮔﯽ‬
‫ﻣﻴﮑﻨﺪ؛ﺷﺠﺮﻩ ﻧﺎﻣﻪ و اﺟﺪادش ﭼﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺒﺎﻳﻞ دوﺳ ﺖ و دﺷ ﻤﻦ‬
‫اش ﮐﺪام اﻧ ﺪ‪ ،‬و ﺑ ﺮ اﻳ ﻦ اﺳ ﺎس ﺗ ﺎ ﭼ ﻪ ﺣ ﺪ ﻣﻴﺘﻮاﻧ ﺪ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻳ ﺎ ﺁن ﻋﻀ ﻮ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺁﻳﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻨﮑﻪ از ﻗﺒﻴﻠﮥ دوﺳﺖ اﺳ ﺖ ﻣﻘ ﺪﻣﺶ را‬
‫ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﻗﺒﻴﻠﻪ ﮔﺮاﻣﯽ داﺷﺖ‪ ،‬و ﻳﺎ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﺷ ﻤﻦ اﺳ ﺖ و ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﺎ وﯼ‬
‫ﺑﺎ اﺣﺘﻴﺎط ﺑﺮ ﺧﻮرد ﮐﺮد‪.‬‬

‫‪Cityzenship‬‬

‫∗‬

‫‪٢٢١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ واﺑﺴ ﺘﮕﯽ ه ﺎﯼ ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣﺘﻤ ﺪن هﻤﮕ ﯽ ﺗﺒﻌ ﻴﺾ ﺁﻣﻴ ﺰ و‬
‫ﺑﻴﺎن ﺑﺮﺗﺮﯼ ﻳﮑﯽ ﺑ ﺮ دﻳﮕ ﺮﯼ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ اﻳﻨﮑ ﻪ ﺗﻌﻠ ﻖ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﯽ ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫ﺷﺠﺮﻩ و ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ َﻧﺴَﺒﯽ ﻓﺮد را ﻣﻌﻴﻦ ﻧﻤﻴﮑﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﺿﻤﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴ ﺖ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ او را‪ -‬اﻳﻨﮑ ﻪ ﺁﻳ ﺎ از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ اﯼ ﻓﻘﻴ ﺮ ﻳ ﺎ اﺷ ﺮاﻓﯽ و‬
‫ﺛﺮوﺗﻤﻨ ﺪ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﻧﻴ ﺰ ﻣﻌﻠ ﻮم ﻣﻴﺴ ﺎﺧﺖ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬اﺳﺎﺳ ﺎ و از ﻧﻈ ﺮ‬
‫ﻣﺤﺘ ﻮاﯼ ﻏﻴ ﺮ دﻣﮑﺮاﺗﻴ ﮏ و ﺗﺒﻌ ﻴﺾ ﺁﻣﻴ ﺰش ﺑ ﺎ واﺑﺴ ﺘﮕﯽ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ‬
‫ﺗﻔﺎوت اﺳﺎﺳﯽ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺠﺎزات ﻗﺼﺎص و دﻳﻪ‬
‫در ﻓﻘﻪ اﺳﻼﻣﻲ‬

‫در ﻧﻈ ﺎم ﺗﻤ ﺪن‪ ،‬ﺗ ﺎ ﻋﺼ ﺮ ﺳ ﺮﻣﺎﻳﻪ دارﯼ‪ ،‬ﻓ ﺮد ﻟﺰوﻣ ﺎ ﻋﻀ ﻮ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ اﺳﺖ و ﺧﺎرج از ﺧﺎﻧﻮادﻩ اﻣﮑﺎن ﺣﻴﺎت و ﻣﻮﺟﻮدﻳ ﺖ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ‬
‫ﻧ ﺪارد‪ .‬اﺳ ﻼم ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺎ ﻣﻨ ﻊ رواﺑ ﻂ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺧ ﺎرج از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺿ ﺮورت‬
‫ﺗﺸ ﮑﻴﻞ و ﻋﻀ ﻮﻳﺖ در ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ را ﺑ ﺮاﯼ ﻋﻀ ﻮ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺑ ﻪ اﻣ ﺮﯼ‬
‫اﺟﺘﻨ ﺎب ﻧﺎﭘ ﺬﻳﺮ و اﺟﺒ ﺎرﯼ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣ ﯽ ﺳ ﺎزد‪ .‬ﺗ ﺎ ﺟﺎﺋﻴﮑ ﻪ ﺑ ﺮاﯼ وادار‬
‫ﻧﻤ ﻮدن ﻓ ﺮد ﺑ ﻪ ﺗﺸ ﮑﻴﻞ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﺣ ﻖ ﻃﺒﻴﻌ ﯽ اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﻪ داﺷ ﺘﻦ ﺟﻔ ﺖ‬
‫ﺟﻨﺴ ﯽ را‪ ،‬ﺑ ﻪ ﮔﺮوﮔ ﺎن ﺑﺮداﺷ ﺘﻪ‪ ،‬اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ از اﻳ ﻦ ﺣ ﻖ را ﺑ ﻪ ﺗﺸ ﮑﻴﻞ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻣﻮﮐﻮل ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪ .‬از هﻤﻴﻨﺮو‪ ،‬از ﻧﻈ ﺮ ﺣﻘ ﻮﻗﯽ ه ﺮ ﺟ ﺎ ﮐ ﻪ ﻗ ﺮان‬
‫از ﻣﺮدان ﺳﺨﻦ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺁﻧﺎن را ﺑﻌﻨ ﻮان ﭘ ﺪر و ﺳﺮﭘﺮﺳ ﺖ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ در‬
‫ﻧﻈ ﺮ ﻣﻴﮕﻴ ﺮد‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ از ﻧﻈ ﺮ وﯼ اﻋﻀ ﺎﯼ دﻳﮕ ﺮ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﮐ ﻪ ﺗﺤ ﺖ‬
‫ﺗﮑﻔﻞ او هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻗ ﺪ ﺷﺨﺼ ﻴﺖ ﺣﻘ ﻮﻗﯽ ﻣﺴ ﺘﻘﻞ وﻗ ﺎﺋﻢ ﺑ ﻪ ذات ﻣﻴﺒﺎﺷ ﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٢٢٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﺎﻟﻴﺎﺗﻬ ﺎﯼ اﺳ ﻼﻣﯽ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺮ هﻤ ﻴﻦ اﺳ ﺎس ﻳﻌﻨ ﯽ ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ﺳﺮﺷ ﻤﺎرﯼ‬
‫اﻋﻀ ﺎﯼ ﻣ ﺮد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﮐ ﻪ ه ﺮ ﮐ ﺪام ﺳﺮﭘﺮﺳ ﺖ ﻳ ﮏ ﺧ ﺎﻧﻮار ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‬
‫ﺳﺮﺷﮑﻦ ﻣﯽ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ زﻧﺎن و اﻋﻀﺎﯼ دﻳﮕﺮ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻣﺎﻟﻴ ﺎت‬
‫ﻧﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺑﺎ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ دارﯼ ﮐﻪ در ﺁن ﺑﺎ ﺧ ﻮد ﻓ ﺮد‪ ،‬ﭼ ﻪ زن و ﭼ ﻪ‬
‫ﻣ ﺮد و ﭼ ﻪ ﻣﺠ ﺮد ﻳ ﺎ ﻣﺘﺎه ﻞ‪ ،‬ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳ ﮏ ﺷﺨﺼ ﻴﺖ ﺣﻘ ﻮﻗﯽ ﻣﺴ ﺘﻘﻞ‬
‫ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﻴﮑﻨﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔ ﺎوت ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در ﻧﻈ ﺎم اﺳ ﻼﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫هﻤﻪ ﻧﻈﺎﻣﺎت ﺑﺮدﻩ دارﯼ و ﻓﺌﻮداﻟﯽ ﻋﺼﺮ ﺗﻤﺪن‪ ،‬واﺣ ﺪ ﭘﺎﻳ ﻪ اﯼ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺠﺎﯼ واﺣﺪ ﮐﻼن در ﻧﻈﺎم ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺁﻧﻜ ﻪ ‪ ،‬در ﻗ ﺮان و ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ اﺳ ﻼﻣﻰ ‪ ،‬ﻓ ﺮد هﻤ ﻮارﻩ ﻋﻀ ﻮ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻰ ﺷﺪ‪ .‬ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺼﻮرت هﻤﺴﺮ ‪ ،‬دﺧﺘﺮ ﻳﺎ ﭘﺴﺮ‪ ،‬ﺑﺮادر‬
‫ﻳﺎ ﺧﻮاهﺮ‪ ،‬و ﺧﻼﺻﻪ ﭘﺪر ﻳﺎ ﻣﺎد ِر آﺴﻰ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﮔﺮ ﻓﺮدﯼ ﺑﺪﺳﺖ آﺴﻰ آﺸﺘﻪ ﻣﻴﺸﺪ‪ ،‬ﺑﺎ او ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﻋﻀﻮ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ و ﺧﺴﺎرﺗﻰ آﻪ ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺎل آﺴﻰ وارد ﺷﺪﻩ اﺳﺖ رﻓﺘﺎر ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﺪ‪ .‬ﻟﺬا‪ ،‬ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ و ﭘﺮداﺧ ﺖ ﺁن ﺑ ﻪ ﺻ ﺎﺣﺐ ﻣ ﺎل ﮐ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ و‬
‫ﭘﺪر ﺑﻮد ﻣﻄ ﺮح ﺑ ﻮد‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﺳ ﺮﻣﺎﻳﻪ دارى‪ ،‬هﻨﮕ ﺎﻣﻰ آ ﻪ‬
‫آﺴ ﻰ آﺸ ﺘﻪ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﻓﻘ ﻂ ﻓ ﺮ ِد ﻗﺎﺗ ﻞ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ارﺗﻜ ﺎب ﺟ ﺮم‬
‫ﻣﺠﺎزات ﻣﻴﺸﻮد‪ ،‬و ﭘﻮﻟﻰ ﺑﻪ آﺴ ﻰ ﭘﺮداﺧ ﺖ ﻧﻤﻴﮕ ﺮدد‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ ﻓ ﺮد از‬
‫ﻟﺤﺎظ ﺣﻘﻮﻗﻰ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻮدﻩ و ﻗﺘﻞ وﯼ ﺣﮑ ﻢ ﺧﺴ ﺎرت ﺑ ﻪ ﻣ ﺎل دﻳﮕ ﺮى را‬
‫ﻧﺪارد‪ .‬اﻳﻦ دﻟﻴ ﻞ دﻳﮕﺮﻳﺴ ﺖ ﺑ ﺮ اﻳﻨﮑ ﻪ در اﺳ ﻼم ﻓ ﺮد ﺑﻌﻨ ﻮان ﺷﺨﺼ ﻴﺖ‬

‫‪٢٢٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﻤﻴﺸﻮد‪ .‬در ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﺳﻼﻣﻰ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ ﺑ ﻪ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻓﺮد ﮐﻪ ﻓﺮد ﻣﻘﺘﻮل ﺑﻪ ﺁن ﺗﻌﻠﻖ دارد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻰ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬در اﺳ ﻼم‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻣﻘﺘ ﻮل )دﻳﮕ ﺮ ﭘ ﺎى‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﻋﺸ ﻴﺮﻩ در ﻣﻴ ﺎن ﻧﻴﺴ ﺖ( ﺧﻮاﺳ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ ﺑ ﻪ ﺟ ﺎى ﻗﺼ ﺎص ﺑ ﻪ‬
‫درﻳﺎﻓ ﺖ "ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ" ﻳ ﺎ "دﻳ ﻪ" ﻗﻨﺎﻋ ﺖ آﻨ ﺪ ﺗﻀ ﻤﻴﻦ "دﻳ ﻪ" ﻓﻘ ﻂ ﺑﻌﻬ ﺪﻩ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻗﺎﺗﻞ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪x‬‬

‫ﺑﺮاى درك ﺑﻬﺘﺮ اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ ﺑﻄ ﻮر آﻠ ﻰ در‬
‫ﺣﻘﻮق ﺟﺰاى اﺳﻼﻣﻰ در ﻣﺠﻤﻮع ﭼﻬﺎر ﻧﻮع ﻣﺠﺎزات وﺟﻮد دارد‪:‬‬
‫ﻗﺼﺎص ‪ ،‬دﻳﻪ ‪ ،‬ﺣﺪ و ﺗﻌﺰﻳﺰ‪" .‬اﻣﻮر ﺧﻮﻧﻰ آ ﻪ ﻣﺠ ﺎزات ﺁن ﻗﺼ ﺎص ﻳ ﺎ‬
‫دﻳﻪ اﺳﺖ ﺟﺮم هﺎﻳﻰ از ﻗﺒﻴﻞ ﻗﺘﻞ و ﺟﺮح و زﻳ ﺎن ﻋﻀ ﻮى و ﻏﻴ ﺮﻩ" را‬
‫در ﺑ ﺮ ﻣ ﻰ ﮔﻴ ﺮد‪" .‬ﻓﻘ ﻪ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺟﺮﻣﻬ ﺎ را ﻋﻠﻴ ﻪ ﻣﺠﻨ ﻰ و ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ او ﻣ ﻰ‬
‫ص ﺧﻮﻧﯽ ﺑﻌﻬﺪۀ هﻤﻪ‬
‫داﻧﺪ"‪ .‬در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺪوى ﻗﺒﻞ ازاﺳﻼم "وﻇﻴﻔﻪ ﻗﺼﺎ ِ‬
‫ﻋﺸﻴﺮۀ ﻣﻘﺘﻮل ﺑﻮد‪ .‬هﻤﻪ ﻋﺸﻴﺮﻩ ﻣﻘﺘﻮل ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻗﺘﻞ او از ﻋﺸﻴﺮۀ ﻗﺎﺗ ﻞ‬
‫اﻧﺘﻘﺎم" ﻣﻴﮕﺮﻓﺘﻨ ﺪ‪" .‬در اﺳ ﻼم ﻗﺼ ﺎص ﺧ ﻮن ﻓﻘ ﻂ در ﻣ ﻮرد ﻗﺎﺗ ﻞ ﺟ ﺎﻳﺰ‬
‫اﺳﺖ ﻧﻪ ﻧﺰدﻳﻜﺎن و ﺧﻮﻳﺸ ﺎوﻧﺪان وى و ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻣﻘﺘ ﻮل )دﻳﮕ ﺮ‬
‫ﭘﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﻋﺸﻴﺮﻩ در ﻣﻴﺎن ﻧﻴﺴﺖ( ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑ ﻪ ﺟ ﺎى ﻗﺼ ﺎص ﺑ ﻪ‬
‫درﻳﺎﻓﺖ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﻳﺎ دﻳﻪ ﻗﻨﺎﻋﺖ آﻨﺪ ﺗﻀ ﻤﻴﻦ دﻳ ﻪ ﻓﻘ ﻂ ﺑ ﻪ ﻋﻬ ﺪۀ ﺧ ﺎﻧﻮادۀ‬
‫ﻗﺎﺗﻞ اﺳﺖ و ﻻﻏﻴﺮ"‪" .‬ﻗﺼﺎص ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ وﺳ ﻴﻠﻪ ﺟ ﻼد و در ﻣ ﻼء‬
‫ﻋﺎم ﻣﺠﺮى ﮔ ﺮدد‪ ،‬ﻳ ﺎ ﻗﺎﺗ ﻞ ﺗﺴ ﻠﻴﻢ ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﻣﻘﺘ ﻮل ﺷ ﻮد ﺗ ﺎ ﺧﻮﻳﺸ ﺎوﻧﺪان‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ وى ﺧﻮد آﺸﻨﺪﻩ را هﻼك آﻨﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎﻓﻌﻴﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ آﻪ ﻗﺎﺗﻞ ﺑﺎﻳ ﺪ‬

‫‪٢٢۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﻪ هﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ آﻪ ﻣﻘﺘﻮل را آﺸﺘﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺎص رﺳﺪ‪ .‬وﻟ ﻰ ﺣﻨﻔﻴ ﺎن ﻋﻘﻴ ﺪﻩ‬
‫دارﻧﺪ آﻪ ﻗﺎﺗﻞ راﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺳﻼح ﺳﺮد ﺗﻴﺰ آﺸﺖ ﺑﻪ ﻧﺤﻮى آﻪ ﻣﺮگ ﺳ ﺮﻳﻊ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ و ﺣﺘﻰ اﻟﻤﻘﺪور ﻣﺠﺮم آﻤﺘﺮ رﻧﺞ ﺑﺮد )ﻣﺜﻼ ﺳﺮش را از ﺗﻨﺶ ﺟﺪا‬
‫آﻨﻨﺪ(‪".‬‬

‫‪xi‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻰ ﮔﺮدد آﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﺳﻼم ﺑﺎ ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ‬
‫آﺮدن ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﺠﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ‪ ،‬ﺑﻄ ﻮر ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺳ ﺮﻣﺎﻳﻪ دارى‬
‫ﻋﻤﻞ آﺮدﻩ و ﺑﻪ ﻋﺼﺮ ﻓﺌﻮداﻟﻰ و ﺑﺮدﻩ دارى ﺗﻌﻠﻖ دارد‪ .‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از اﻳﻦ‬
‫ﻧﻈﺮ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ و ﺑﻌﻼوﻩ از اﻳﻦ ﺟﻬﺖ ﻧﻴﺰ ﮐ ﻪ ﺑ ﺎ ﻗﻄﻌ ﻪ ﻗﻄﻌ ﻪ آ ﺮدن اﻧﺴ ﺎن‬
‫ﺑ ﻪ ﺑﺨ ﺶ ه ﺎى ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ‪ ،‬ﺑ ﺮاى ه ﺮ ﺑﺨ ﺶ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ‪ ،‬ﻣﺠ ﺎزات و ﺣﻘ ﻮق‬
‫وﻳﮋﻩ و ﻣﺘﻔﺎوﺗﻰ ﻗﺎﺋﻞ ﻣﻰ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺮاﻳﻦ ﭘﺎﻳﻪ اﺳﺖ آﻪ در ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺼﺎص اﺳﻼﻣﻰ ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ آﻪ اﮔﺮ‬
‫آﺴﻰ از اهﻞ ذﻣﻪ )ﻳﻚ ﻣﺴﻴﺤﻰ ﻳﺎ ﻳﻬﻮدى(‪ ،‬ﻳﺎ ﻳﻚ ﺑﺮدﻩ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻰ را ﺑﻪ‬
‫ﻗﺘﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺎزات او ﻗﺼﺎص اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﻰ در ﺣﺎﻟﺖ ﻋﻜﺲ ﻗﺼ ﺎص‬
‫ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻴﺴﺖ و ﻓﺮد ﻣﺴﻠﻤﺎن )ﻳﻌﻨ ﻰ ﻗﺎﺗ ﻞ( ﺑ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻳ ﺎ ﺻ ﺎﺣﺐ ﻣﻘﺘ ﻮل‬
‫)آﻪ اهﻞ ذﻣﻪ ﻳﺎ ﺑﺮدﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ( ﻓﻘﻂ دﻳﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬
‫هﻤﻴﻨﻄ ﻮر در ازاﯼ ﻗﺘ ﻞ زن ﻓﻘ ﻂ ﻧﻴﻤ ﻰ از دﻳ ﻪ آﺎﻣ ﻞ )دﻳ ﻪ آﺎﻣ ﻞ‬
‫‪ ١٠٠‬ﺷﺘﺮ ﺑﻮدﻩ آﻪ ﻣﻌ ﺎدل ‪ ١٠٠٠‬دﻳﻨ ﺎر ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ( ﭘﺮداﺧ ﺖ ﻣ ﻰ‬
‫ﮔﺮدد‪ .‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ دﻳﮕﺮ اﺳﻼﻣﻰ در ﻣﻮرد دﻳﻪ از اﻳﻨﻘﺮار اﻧﺪ‪:‬‬
‫در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻳ ﻚ ﭼﺸ ﻢ و ﻳ ﻚ دﺳ ﺖ و ﻳ ﺎ ﻳ ﻚ ﭘ ﺎ ﺑﺎﻳ ﺪ ﻧﻴﻤ ﻰ از دﻳ ﻪ آﺎﻣ ﻞ‬
‫ﭘﺮداﺧﺖ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫‪٢٢۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫زﺑﺎن ﻳﺎ ﻣﻐﺰ ﻳﺎ زﺧﻢ ﺷﻜﻢ ﺛﻠﺚ دﻳﻪ‬
‫ﺑﺮاى ﻗﻄﻊ اﻧﮕﺸﺖ ﻋُﺸﺮ )ﻳﻚ دهﻢ( ﺁن‬
‫ﺑﺮاى ﺷﻜﺴﺘﻦ ﻳﻚ دﻧﺪان ﻳﻚ ﺑﻴﺴﺘﻢ ﺁن‬
‫و ﺑﺮاى ﺳﻘﻂ ﺟﻨﻴﻦ زن ﺁزاد ﻳﻚ ﺑﻴﺴﺘﻢ دﻳﻪ و زن آﻨﻴﺰ ﻋُﺸﺮ ﻗﻴﻤﺖ آﻨﻴ ﺰ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺮداﺧﺖ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪xii‬‬

‫ﻗﺎﻧﻮن ﺧﻮن ﺑﻬﺎ‬
‫و اﺿﻤﺤﻼل آن در ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ‬

‫واﺿﺢ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﺗﺪرﻳﺠﻰ ﺛ ﺮوت‪ ،‬ﺑ ﺮ ﻗ ﺪرت ﭘ ﺪر ﻧﻴ ﺰ‬
‫اﻓﺰودﻩ ﻣﻰ ﺷﺪ‪ ،‬و ﭼ ﻮن ﭘ ﺪر در ﻣﺮآ ﺰ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻗ ﺮار داﺷ ﺖ ‪ ،‬ﺑﺘ ﺪرﻳﺞ‬
‫ﻣﺼ ﺎﻟﺢ و ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺑ ﺎ ﻗ ﺪرت ﺑﻴﺸ ﺘﺮى درﺑﺮاﺑ ﺮ ﻣﺼ ﺎﻟﺢ و‬
‫ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﻰ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ آﻪ ﺑﺎ رﺷ ﺪ ﺛ ﺮوت و ﻗ ﺪرت‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ اﻳﻦ ﮔﺮاﻳﺶ آﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و رﺳﻮم ﻣﺤﻠﻰ در ﺧ ﺪﻣﺖ هﺮﭼ ﻪ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ‬
‫ﻧﻴﺎزهﺎﯼ هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﺧﺎﻧﻮاد ﮔﻰ ﺷ ﻜﻞ ﮔﻴ ﺮد اﻓ ﺰاﻳﺶ ﻣ ﯽ ﻳﺎﻓ ﺖ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت‬
‫دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ه ﺮ ﭼ ﻪ ﺑ ﺮ ﻗ ﺪرت و ﻧﻔ ﻮذ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ اﻓ ﺰودﻩ ﻣ ﻰ ﮔﺸ ﺖ‪ ،‬ﻋﻼﺋ ﻖ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﻧﻴﺰ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻋﻼﺋﻖ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى اهﻤﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮى ﻣﻰ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺎ اﻳﻨﺮا ﺑﻮﺿﻮح ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم در ﻣﻮرد ﻗﺎﻧﻮن ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﻣﺸﺎهﺪﻩ‬
‫ﻣﻰ آﻨﻴﻢ ‪ .‬ﻃﺒﻖ ﻗﺎﻧﻮن آﻼن‪ ،‬هﻤﻪ اﻋﻀﺎ ‪ ،‬در ﺻﻮرت ﻗﺘﻞ ‪ ،‬ﻣﻴﺒﺎﻳﺴﺖ‬
‫ﺳﻬﻢ ﺧﻮد را ﺑﺮاى ﭘﺮداﺧﺖ ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﻣﻰ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﻣﺎ در اﻳﻨﺠ ﺎ و‬

‫‪٢٢۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺁﻧﺠﺎ‪ ،‬ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧ ﻪ ه ﺎﻳﻰ از ﻣﻘﺎوﻣ ﺖ اﻓ ﺮاد را در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺳ ﻨﻦ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﻪ ﻧﻔﻊ واﺑﺴﺘﮕﻰ هﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﻣﺸﺎهﺪﻩ ﻣﻰ آﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر ﺳﺮآﺸﻰ آﻪ دﻳﮕﺮﺣﺎﺿﺮ ﻧﻴﺴ ﺖ ﻣﺜ ﻞ ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﺠﺎزات واﺧﺮاج ﻋﻀﻮ ﺧﺎﻃﯽ ﻗﺒﻴﻠﻪ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ در ﺿﻤﻦ ﻋﻀﻮ ﺧﺎﻧﻮادۀ‬
‫اوﺳﺖ ﺳﮑﻮت ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﻳﺎ آﺴﻰ آﻪ دﻳﮕﺮ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﻴﺴﺖ ﻣﺜﻞ ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﺳ ﻬﻢ‬
‫ﻓﺪﻳﻪ ﺧﻮد را ﺑﺮاﯼ ﺧﻮﻧﻰ ﮐﻪ ﻳﮑﯽ از اﻋﻀﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﮐﻪ او اﺻﻼ وﯼ را‬
‫هﺮﮔﺰ ﻧﺪﻳﺪﻩ و ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ ﺑﭙﺮدازد‪ ،‬و از اﻳﻨﺮو اﻳ ﻦ وﻇﻴﻔ ﻪ را هﻤﭽ ﻮن‬
‫ﺑﺎرى ﻏﻴﺮ ﺿﺮورى ﺑ ﺮ دوش ﺧ ﻮد اﺣﺴ ﺎس ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬ﭼ ﻮن او اآﻨ ﻮن‬
‫در ﺧﺎرج و دور از ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬و ﺑﺮاى ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﺷﻬﺮ آﺎر ﻣﻰ آﻨﺪ و ﺑ ﺪون‬
‫اﻳﻨﻜﻪ واﻗﻌﺎ از ﺣﻤﺎﻳﺖ و ﻣﺰاﻳﺎى ﻋﻀ ﻮﻳﺖ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد اﺳ ﺘﻔﺎدﻩ ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎر ﭘﺮداﺧﺖ ﻓﺪﻳﻪ ﺑﺮاﯼ ﺁﻧﺮا ﺑﺪوش ﺑﮑﺸﺪ‪.‬‬

‫‪xiii‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪ اى از اﻳﻦ ﮔﺮاﻳﺶ رﺷﺪ ﻳﺎﺑﻨﺪﻩ را ﻣﻴﺘﻮان در رﺳﻢ "اَﺳ ﻴﻜﺎ"‬
‫ﻳﺎﻓﺖ آﻪ ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم در ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب آﻢ و ﺑﻴﺶ راﻳﺞ ﮔﺸ ﺘﻪ ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ اﮔﺮ آﺴﻰ در درون ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎ ﺣﻰ‪ ،‬ﻓﺮدى از اﻗﻮام ﻧﺰدﻳﻚ ﺧﻮد‬
‫را ﻣﻴﻜﺸﺖ اﻳﻨﻜﺎر ﺑﺎ اﺧﺮاج ﻳﺎ ﻗﺘﻞ وى‪ ،‬ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﺰدﻳﻜﻰ ودورى‬
‫اش ازﻣﻘﺘﻮل‪ ،‬ﻣﺠﺎزات ﻣىﺸﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮﭼﻨﻴﻦ ﻣﺠﺎزاﺗﻰ درﻣ ﻮرد‬
‫ﻚ ﻗﺎﺗ ﻞ‪ ،‬دﻳﮕ ﺮ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫اﻗﻮام ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ در ﻧﻤىﺂﻣﺪ‪ .‬زﻳﺮا اﻗ ﻮام ﻧﺰدﻳ ِ‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬زﻳﺮ ﺑﺎرﻗﺘﻞ ﻋﻀﻮ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺧﻮد ﻧﻤىﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬وﺑﺮاﯼ هﻤﻴﻦ ﺑ ﺮاى‬
‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى از دو دﺳﺘﮕﻰ و ﺳﺘﻴﺰ در درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺳ ﻞ ﺑ ﻪ راﻩ ﭼ ﺎرۀ‬
‫ﺟﺪﻳﺪﯼ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ ﺗﻴﺮﯼ ﺑﻨﺎم اَﺳﻴﻜﺎ را ﺑﻪ ﺁﺳ ﻤﺎن ره ﺎ ﻣ ﻰ‬

‫‪٢٢٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﺁن ﺑ ﺎ ﺧ ﺪاﻳﺎن در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻣﺸ ﻮرت ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪ و ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫اﮔﺮ ﺗﻴﺮ ﺑﺎ ﺳﺮ ﺧﻮن ﺁﻟﻮد ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺸﺖ‪ -‬آﻪ اﻟﺒﺘ ﻪ هﻴﭽﮕ ﺎﻩ ﭼﻨ ﻴﻦ اﺗﻔ ﺎﻗﻰ‬
‫ﻧﻤﻰ اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن اﻧﺘﻘﺎم ﺧﻮﻧﻰ در ﻣﻮرد ﻗﺎﺗﻞ ﻣﺠﺮى ﻣﻴﮕﺮدﻳﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﮔ ﺮ‬
‫ﻗﺎﺗ ﻞ دوراز ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻣﻘﺘ ﻮل و از اﻋﻀ ﺎى دوراﻓﺘ ﺎدﻩ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﭼﻨ ﻴﻦ‬
‫ﺷ ﮕﺮدى درﻣ ﻮرد او ﺑ ﻪ آ ﺎر ﻧﻤ ﻲ رﻓ ﺖ و ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﮔﺬﺷ ﺘﻪ او را از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫اﺧﺮاج و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻣﻲ رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫‪xiv‬‬

‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ‪ ،‬ﻗ ﺎﻧﻮن اﻧﺘﻘ ﺎم ﺧ ﻮﻧﻰ ﻓﻘ ﻂ در ﻣ ﻮرد اﻓ ﺮاد دور و‬
‫ﻧﻪ ﻧﺰدﻳﻚ اﻧﺠﺎم ﻣﻴﮕﺮﻓ ﺖ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ‬
‫ﻳﻜﺪﺳﺖ و در ﻣﻮرد ﺗﻚ ﺗﻚ اﻓﺮاد ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬ﭼﻪ دور و ﭼﻪ ﻧﺰدﻳﮏ و ﺑﺪون‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دورى وﻧﺰدﻳﻜﻰ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻴﻜﺪﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺑﻪ اﺟﺮا ﮔﺬاﺷ ﺘﻪ ﻣ ﯽ‬
‫ﺷﺪ‪ ،‬اآﻨﻮن ﺑﺮ اﺳﺎس دورى و ﻧﺰدﻳﻜﻰ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ اﻓﺮاد ﺑﻪ ﻋﻤﻞ در ﻣﻰ‬
‫ﺁﻣﺪ‪ .‬در ﻳﻚ آﻼم ﺗﺒﺎر ﺑﻼﻓﺼﻞ∗ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺟ ﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺗﺒ ﺎر واﺣ ﺪ* و ﻳ ﮏ‬
‫دﺳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﯽ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫و ﻧﻬﺎد دوﻟﺖ‬

‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آ ﻪ در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬هﻴﭽﻴ ﻚ از اﻳ ﻦ ﺧﺎﻧﻮاره ﺎ‬
‫ﻳﺎ "دار"ه ﺎ آ ﻪ در ﺣ ﺪ ﻳ ﻚ ﺧ ﺎﻧﻮار ﺑ ﺰرگ و ﮔﺴ ﺘﺮش ﻳﺎﻓﺘ ﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫ﺗﻨﻬﺎﺋﻰ دردرﮔﻴﺮﻳﻬ ﺎى ﺧ ﻮد ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮان ﻋﻤ ﻞ ﻧﻤىﻜﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﻧﺘﻴﺠ ﻪ اﻳﻨﻜ ﻪ‪،‬‬
‫‪*∗Imadiate Kinship‬‬

‫‪Single Kinship‬‬

‫‪٢٢٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻳﻚ ﺧﺎﻧﻮار ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮاى ﺧﻮﻧﺨﻮاهﻰ ﺑﺎ ﻧﻴﺮوى اﻧﺪك ﺧﻮد ﺑ ﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠ ﻪ‬
‫ﺑﺎ ﻧﻴﺮوى ﺑﺮﺗﺮﻗﺒﻴﻠﻪ اى آﻪ ﻣﺮﺗﻜﺐ ﻗﺘﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد ﺑﺮود‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻧﺎﭼ ﺎر‬
‫ﺑﻮد ﺑﺮاى ﺑﻘﺎ و ﺣﻔﻆ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﺗﻜﺎ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس ﺑﻮد آ ﻪ ه ﻢ‬
‫ﺑﺴ ﺘﮕﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﺑ ﺮ اﺗﺤ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺑﺮﺗ ﺮى ﻣﻴﺎﻓ ﺖ ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ در‬
‫ﻣﻮرد ﺧﻮﻧﺨﻮاهﻰ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در ﻣﻮرد ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﻘﺎ و دﻓﺎع از ﺧﻮد ﻧﻴﺰ ﺻ ﺎدق‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﻳﻚ ﺧﺎﻧﻮار آﻮﭼﻚ هﻴﭽﮕﺎﻩ ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺖ درﻣﺤﻴﻂ ﭘﺮ ﺧﻄ ﺮ وداﺋﻤ ﺎ‬
‫در ﺣﺎل ﺟﻨﮓ ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﺗﻨﻬ ﺎﺋﻰ ازﺧ ﻮد دﻓ ﺎع ﻧﻤ ﻮدﻩ و ﺑ ﺎﻗﻰ ﺑﻤﺎﻧ ﺪ‪.‬‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﻣﺴﺌﻠﻪ دﻓﺎع و اﻣﻨﻴﺖ ﺧ ﺎﻧﻮار‪ ،‬ﻗ ﺮار ﮔ ﺮﻓﺘﻦ در ﻳ ﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋ ﻪ‬
‫ﺑﺰرﮔﺘﺮ را ﺑﺮاى ﺁن ﺿﺮورى ﻣﻰ آﺮد‪.‬‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ و هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﺮاى دﻓﺎع از ﻓﺮد‪ ،‬ﻧﻬﺎدى ﻣﺮﺑﻮط ﺑ ﻪ‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﻧﻈﺎم اﺷﺘﺮاآﻰ ﻣﺎﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﻮد آ ﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﺎ وﺟ ﻮد از‬
‫ﻣﻴﺎن رﻓﺘﻦ اﻳﻦ ﻧﻈﺎم هﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ ﺣﻴ ﺎت ﺧ ﻮد اداﻣ ﻪ ﻣﻴ ﺪاد‪ .‬در ﺣ ﺎﻟﻲ آ ﻪ‬
‫دوﻟﺖ ﻧﻬﺎدى ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺑﻮد آﻪ هﻨﻮز ﺑﻮﺟ ﻮد ﻧﻴﺎﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬ﺑﻌﻨ ﻮان ﻧﻬ ﺎدى ﻧ ﻮﻳﻦ آ ﻪ ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ﺷ ﻜﻞ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻬﻤﺮاﻩ ﺧ ﻮد ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ‪ ،‬از دل ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اﺷ ﺘﺮاآﻰ‬
‫ﺑﻴﺮون ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد‪ .‬ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻜﻰ از ﻧﻬﺎده ﺎى ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ‬
‫ﺗﺎ ﺁﻧﺰﻣﺎن ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻬﺎد‪ ،‬ﺑﺪون ﺗﻮﻟ ﺪ ﻧﻬﺎده ﺎى دﻳﮕ ﺮ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ و ﺗﻜﻴﻪ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺖ ﺗﻜﻴ ﻪ ﮔ ﺎﻩ و ﻋﺼ ﺎى ﻗ ﺪﻳﻤﻰ ﺧ ﻮد‪،‬‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ را ‪ ،‬رهﺎ آﺮدﻩ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﻼ ﺑﺮ ﭘﺎﯼ ﺧﻮد ﺑﺎﻳﺴﺘﺪ‪.‬‬

‫‪٢٢٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻧﻬ ﺎد دوﻟ ﺖ ﻳﻜ ﻰ دﻳﮕ ﺮ از ﻣﻠﺰوﻣ ﺎت ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺗ ﺎ‬
‫ﺁﻧﺰﻣﺎن هﻨﻮز درﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﻮﺟﻮد ﻧﻴﺎﻣﺪﻩ ﺑﻮد‪ .‬از اﻳﻨﺮو‪،‬‬
‫ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ هﻨﻮز ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﻗﺪرت ﺣﻤ ﺎﻳﺘﻰ ﺁن ﻧﻴﺎزﻣﻨ ﺪ ﺑ ﻮد و ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﺎ‬
‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ دوﻟ ﺖ ﻣﺮآ ﺰى و ﺑ ﺮ ﺧ ﻮردارى از ﻗ ﺪرت ﺣﻤ ﺎﻳﺘﻰ ﺁن ﺑ ﻮد آ ﻪ‬
‫ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﻋﺼﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ را از زﻳﺮ ﺑﻐﻞ ﺧﻮد رهﺎ آ ﺮدﻩ ﺑﻄ ﻮر ﻧﻬ ﺎﺋﻰ و‬
‫ﺑﺎ ﺗﻤ ﺎم ﻗ ﺪ و ﻗﺎﻣ ﺖ ﺧ ﻮد‪ ،‬ﻣﺴ ﺘﻘﻞ از واﺑﺴ ﺘﮕﻴﻬﺎى ﻗ ﺪﻳﻤﻰ روى دو ﭘ ﺎى‬
‫ﺧﻮد ﻋﺮض اﻧﺪام آﻨﺪ‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ دوﻟ ﺖ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺎ ﻣﻘ ﺮرات و ﻗ ﺪرت‬
‫اﺟﺮاﺋ ﻰ ﺧ ﻮد ﺑﺴ ﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺧﻮﻧﺨ ﻮاهﻰ ﻋﻀ ﻮ ﺧ ﻮﻳﺶ ﺑ ﺮ ﻣ ﻰ‬
‫ﺧﺎﺳ ﺖ‪ ،‬و ﺣﺘ ﯽ ﻗ ﻮﻳﺘﺮ از ﺁن‪ ،‬ه ﺮ ﻧ ﻮع ﺗﺨﻄ ﻰ ﺑ ﻪ ﺣ ﺮﻳﻢ و اﻣﻨﻴ ﺖ‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ را ﻣﺠﺎزات و از اﻳﻨﻄﺮﻳﻖ اﻣﻨﻴﺖ ﺁﻧﺮا ﺣﻔﻆ آﻨﺪ‪.‬‬
‫از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﻧﻬ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﺪون ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ دوﻟ ﺖ ﻧﻤ ﯽ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﻴﺶ از اﻳ ﻦ ﺗﮑﺎﻣ ﻞ ﻧﻤ ﻮدﻩ و ﺧ ﻮد را از ﺣﺸ ﻮ و زواﺋ ﺪ ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﺑﻄ ﻮر ﮐﺎﻣ ﻞ ﺁزاد ﮐﻨ ﺪ‪ .‬ﻧﻘ ﺶ اﺳﺎﺳ ﯽ اﺳ ﻼم در ﺷ ﺒﻪ ﺟﺰﻳ ﺮۀ‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن اﻳﺠﺎد ﭼﻨﻴﻦ دوﻟﺘﯽ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑ ﺮاﯼ هﻤ ﻴﻦ ﻣﻬﻤﺘ ﺮﻳﻦ ﮐ ﺎر ﻣﺤﻤ ﺪ‪،‬‬
‫هﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺧﻮد در ﻣﺬاﮐﺮﻩ ﺑﺎ ﺳﺮان ﻗﺮﻳﺶ ﻣﻴﮕﻮﻳ ﺪ‪ ،‬اﻳﺠ ﺎد و ﺑﺮﭘ ﺎﺋﯽ‬
‫ﭼﻨﻴﻦ ﻗﺪرﺗﯽ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﺟﻨﺴﻰ‬
‫ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺑﺠﺎى ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى‬
‫ﻣﺤﺎرم ﺟﻨﺴﻰ در ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﻣﺎدرﺗﺒﺎر‬

‫‪٢٣٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﻧﻈﺎم ﻣﺎدر ﺗﺒﺎر ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﺟﻨﺴ ﻰ ﺣ ﻮل ﻣ ﺎدر و ﻧﺴ ﺐ او دور‬
‫ﻣﻴﺰد‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨ ﺎ آ ﻪ راﺑﻄ ﮥ ﺟﻨﺴ ﯽ در درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ هﻤﮕ ﻰ از ﺗﺒ ﺎر‬
‫ﻣﺎدر و از ﻗﻮم وى ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﺑﺎ داﺋﻰ‪ ،‬ﺧﺎﻟﻪ و ﻓﺮزﻧﺪان ﺁﻧﻬﺎ ﻗﺪﻏﻦ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‪ ،‬ﭘﺪر ﮐﻪ ﺣﮑﻢ دوﺳﺖ ﭘﺴﺮ ﻣﺎدر را داﺷﺖ ﻣﺘﻌﻠ ﻖ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫دﻳﮕ ﺮﯼ ﺑ ﻮد‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬ﺧ ﻮد او‪ ،‬ﺑ ﺮادران و ﺧ ﻮاهﺮاﻧﺶ ﺟ ﺰو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫زن ﺑﺤﺴﺎب ﻧﻤ ﯽ ﺁﻣﺪﻧ ﺪ و ﻏﺮﻳﺒ ﻪ ﻣﺤﺴ ﻮب ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﭘﺴ ﺮ‪،‬‬
‫در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺎ ﺧﺎﻟ ﻪ‪ ،‬دﺧﺘ ﺮ ﺧﺎﻟ ﻪ ه ﺎى ﺧ ﻮد‪ ،‬و دﺧﺘ ﺮان‬
‫ﺧﻮاهﺮ ﺧﻮد‪ ،‬هﻤﭽﻨﺎن آﻪ ﺑﺎ هﻴﭽﻴﻚ از زﻧﺎن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد‪ ،‬راﺑﻄﻪ ﺑﺮﻗ ﺮار‬
‫آﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﻣﺠﺎز ﺑﻮد آﻪ ﺑﺎ ﻋﻤﻪ‪ ،‬و دﺧﺘﺮان وﯼ آﻪ هﻤﮕﯽ از اﻗ ﻮام ﭘ ﺪر‬
‫∗‬

‫و در ﻧﺘﻴﺠﻪ از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮﯼ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺁﻣﻴﺰش داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫هﻤﻴﻨﻄﻮر‪ ،‬دﺧﺘﺮ در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ داﺋﻰ و ﭘﺴﺮان داﺋ ﻰ‬
‫ﺧﻮد آﻪ اﻗﻮام ﻣﺎدرش ﺑﻮدﻧﺪ راﺑﻄﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ او‬
‫ﺑﺎ ﻋﻤﻮ و ﭘﺴﺮان وى ﺑﻼ ﻣﺎﻧﻊ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮهﻤﻴﻦ ﺳﻨﺖ‪ ،‬ﻓﺮد ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ ﺧﻮاهﺮ و ﺑﺮادر ﻧﺎ ﺗﻨﻰ ﺧﻮد‪،‬‬
‫ﺑﺸﺮط ﺁﻧﻜﻪ از ﻳﻚ ﻣﺎدر ﻧﺒﻮدﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ ازدواج آﻨ ﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ اﺑ ﺮاهﻴﻢ‪ ،‬ﺑﻨ ﺎ‬
‫ﺑﺮ ﻳﻚ ﺳﻨﺖ ﻣﺎدر ﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﺑ ﺎ ﺳ ﺎرا ﻧ ﺎ ﺧ ﻮاهﺮﯼ ﺧ ﻮد )دﺧﺘ ﺮ ﭘ ﺪرش از‬
‫زن دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬دﺧﺘ ﺮى آ ﻪ از رﺣ ﻢ زﻧ ﻰ ﺑﺠ ﺰ ﻣ ﺎدر ﺧ ﻮدش ﺑﻴ ﺮون ﺁﻣ ﺪﻩ‬

‫∗ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ‪ ،‬ﺑﺠ ﺰ در ﻣﺮاﺣ ﻞ ﺑﺴ ﻴﺎر ﻧﻬ ﺎﺋﯽ ﺁن‪ ،‬اﺳﺎﺳ ﺎ‬
‫ﭘﺪﻳ ﺪﻩ ه ﺎﯼ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ و ازدواج وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺘﻨﺪ ‪ .‬زن و ﻣ ﺮد دور از ﻳﮑ ﺪﻳﮕﺮ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺧ ﻮد زﻧ ﺪﮔﯽ‬
‫ﻣﻴﮑﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨﺪ راﺑﻄﮥ دوﺳﺖ دﺧﺘﺮ و ﭘﺴﺮ در ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻣﺪرن‪ ،‬ه ﺮ زﻣ ﺎن ﮐ ﻪ ﻣﻴﺨﻮاﺳ ﺘﻨﺪ ﻳﮑ ﺪﻳﮕﺮ‬
‫را ﻣﻼﻗﺎت و ﺑﺎ هﻢ ﺁﻣﻴﺰش ﻣﻴﮑﺮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٢٣١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑ ﻮد( ازدواج ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬و ﻳ ﺎ "ﺗَﻤ ﺎر"∗‪ ،‬ﺑ ﺎ ﻧ ﺎﺑﺮادرﻳﺶ )ﭘﺴ ﺮ ﭘ ﺪرش از‬
‫زﻧﻰ دﻳﮕﺮ( ازدواج ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬

‫‪xv‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻣ ﺎ ﻣﻴ ﺪاﻧﻴﻢ آ ﻪ ﻣ ﺬهﺐ ﻳﻬ ﻮد ﻣﺎﻧﻨ ﺪ اﺳ ﻼم ﻳ ﻚ ﻣ ﺬهﺐ ﭘ ﺪر‬
‫ﺳﺎﻻر و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺁن ﻣﺒﺘﻨﻰ ﺑ ﺮ ﻧﻈ ﺎم ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل ‪ ،‬از‬
‫ﺁﻧﺠﺎ آﻪ اﻳﻦ ﻣ ﺬهﺐ ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳﻜ ﻰ ازﻗ ﺪﻳﻤﻰ ﺗ ﺮﻳﻦ ﻣ ﺬاهﺐ ازدرون ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﺳ ﺮ ﺑ ﺮ ﺁوردﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬درﻣﺮاﺣ ﻞ اوﻟﻴ ﮥ ﺧ ﻮد‪،‬‬
‫هﻨ ﻮز ﺗﺤ ﺖ ﺗ ﺎﺛﻴﺮ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى ﺑ ﻮدﻩ و در ﺑﻌﻀ ﻰ ﻣ ﻮارد‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫ﻣﻮرد ﻓﻮق‪ ،‬از ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى ﭘﻴﺮوى ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ازدواج اﺑ ﺮاهﻴﻢ ﺑ ﺎ ﺳ ﺎرا ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﻣ ﻨﻌﮑﺲ ﮐﻨﻨ ﺪۀ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اﻳﺴ ﺖ ﮐ ﻪ‬
‫هﺮﭼﻨﺪ دﻳﮕﺮ ﭘﺪر ﺳﺎﻻر ﺷﺪﻩ‪ ،‬وﻟﻰ هﻨ ﻮز از ﺑﻌﻀ ﯽ ﺳ ﻦ ﻣ ﺎدر ﺗﺒﺎراﻧ ﻪ‬
‫ﭘﻴﺮوى ﻣﻰ ﮐﺮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬هﻤﭽﻨﻴﻦ‪ ،‬ﻣﺠﺎز ﺑﻮدن ازدواج ﺑﺎ ﺧ ﻮاهﺮ زادﻩ )‬
‫ﻓﺮزﻧ ﺪ ﺧ ﻮاهﺮ ﻧ ﺎﺗﻨﻰ آ ﻪ از زﻧ ﻰ ﺟ ﺰ ﻣ ﺎدر وى زادﻩ ﺷ ﺪﻩ( در ﻣ ﺬهﺐ‬
‫ﻳﻬﻮد ﻧﻤﻮﻧﻪ دﻳﮕ ﺮى از وﺟ ﻮد ﺑﻘﺎﻳ ﺎى ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى در ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ اوﻟﻴ ﻪ اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﺬهﺐ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻗﻮاﻋﺪ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ‪ ،‬ﺧ ﺎص اﻗ ﻮام ﺳ ﺎﻣﻰ ﻧﺒ ﻮدﻩ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ در زﻣﺎﻧﻬ ﺎى‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ هﻤﻪ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر را در ﺑ ﺮ ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ در‬
‫ﺁﺗﻦ در دوران آﻬﻦ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺁﻧﮑﻪ ﮐﺎﻣﻼ ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬هﻨ ﻮز‬
‫ازدواج ﺑ ﺎ ﻧ ﺎﺧﻮاهﺮى )دﺧﺘ ﺮ ﭘ ﺪر از زﻧ ﻰ دﻳﮕ ﺮ و ﻧ ﻪ از ﻣ ﺎدر ﺧ ﻮد(‬
‫ﻣﺠﺎز ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪Tamar‬‬

‫∗‬

‫‪٢٣٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﺁﻧﻜﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﻋﻤ ﺪﺗﺎ ﭘ ﺪر ﺳ ﺎﻻر ﺑ ﻮد‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل ‪ ،‬در ﻣﻮرد ﻣﻨ ﻊ ازدواج ﺑ ﺎ ﻣﺤ ﺎرم هﻨ ﻮز ﺑﻌﻀ ﺎ ﻳ ﺎ در ﺑﻌﻀ ﺎٌ‬
‫از ﺳﻨﻦ ﻣﺎدر ﺗﺒﺎراﻧﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﭘﻴﺮوى ﻣﻴﻨﻤﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼ در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ و ﻗﺒﻞ‬
‫از اﻳﻨﻜ ﻪ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ وى در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﺑﻄ ﻮر ﺳﺮﺗﺎﺳ ﺮى ﺟ ﺎرى ﺷ ﻮد‪،‬‬
‫"ﻋ ﻮف" ﺑ ﺎ "اَل ﺷ ﻔﺎ" ﺧ ﻮاهﺮ ﭘ ﺪرﻳﺶ )دﺧﺘ ﺮ ﭘ ﺪرش از زﻧ ﻰ دﻳﮕ ﺮ(‬
‫ازدواج ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬

‫‪xvi‬‬

‫اآﻨ ﻮن ﮐ ﻪ در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﻗﺒ ﻞ از اﺳ ﻼم ‪ ،‬ﻧﻈ ﺎم ﻣ ﺎدر ﺗﺒ ﺎرى‬
‫ﻞ ﻗ ﺒﻼ‬
‫ﺟ ﺎى ﺧ ﻮد را ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى دادﻩ ﺑ ﻮد و ﺑﺴ ﻴﺎرﯼ از ﻗﺒﺎﻳ ِ‬
‫ﻣﺎدر ﺗﺒﺎر‪ ،‬ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﺷ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬در اﻳ ﻦ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑﻌﻀ ﯽ ﻗﻮاﻋ ﺪ‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﻣﻨﻊ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺴﺐ ﭘﺪرﯼ ﻧﻴﺰ اهﻤﻴ ﺖ ﻳﺎﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬ﻻﺟ ﺮم‬
‫ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺤﺮﻣﻴ ﺖ ﺟﻨﺴ ﻰ آ ﻪ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﻓﻘ ﻂ ﺣ ﻮل ﻧﺴ ﺐ ﻣ ﺎدرﯼ ﻣ ﻰ‬
‫ﭼﺮﺧﻴ ﺪ‪ ،‬اآﻨ ﻮن ﺣ ﻮل اﻧﺴ ﺎب ﻧﺰدﻳ ﮏ ﭘ ﺪرى ﻧﻴ ﺰ رﻋﺎﻳ ﺖ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪ‪ .‬از‬
‫ﯼ ﻧﺰدﻳﮏ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻤﻮ و ﻋﻤﻪ ﻧﻴﺰ ﻣﻤﻨ ﻮع ﺷ ﺪﻩ‬
‫ﺟﻤﻠﻪ ازدواج ﺑﺎ اﻗﻮام ﭘﺪر ِ‬
‫ﺑﻮد‪.‬‬
‫از ﻃﺮﻓﯽ‪ ،‬زن ﮐﻪ ﻗﺒﻼ در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧ ﻮد ﻣﻴﺰﻳﺴ ﺖ‪ ،‬اﮐﻨ ﻮن در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ﻋ ﺮب ﻓ ﺮدى ﻏﺮﻳﺒ ﻪ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻳ ﺎ در ﺟﻨ ﮓ ﺑ ﻪ اﺳ ﻴﺮى‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد و ﻳ ﺎ او را از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮى ﺧﺮﻳ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ و ﺟ ﺰو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺷﻮهﺮش ﺑﺤﺴﺎب ﻧﻤﻰ ﺁﻣﺪ‪ ،‬و ﻟﺬا ﭘﺴﺮ ﺷﻮهﺮ او ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺎ او )اﻟﺒﺘ ﻪ‬
‫ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﺷﻮهﺮش( ازدواج ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٢٣٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮون هﻤﺴﺮى ﺑﺨﺸﻰ اﻧﻔﮑﺎﮎ ﻧﺎﭘ ﺬﻳﺮ از ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎدر ﺗﺒﺎرى ﺑﻮد آﻪ در ﺁن زﻧﺎن ﻳﻚ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﻣﺮدان ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮ ﻣﯽ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ ﺑﺮﻗ ﺮار ﮐﻨﻨ ﺪ‪ .‬در اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم هﻤ ﻪ اﻓ ﺮاد ﻗﺒﻴﻠ ﮥ‬
‫ﺧﻮدى ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ داﺋﻰ‪ ،‬ﺧﺎﻟﻪ ‪ ،‬و ﻓﺮزﻧﺪان ﺁﻧﻬ ﺎ از اﻗ ﻮام ﻣ ﺎدر ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ه ﺮ‬
‫آﻮدآﻰ ﻧﻴﺰ آﻪ ﺑﺪﻧﻴﺎ ﻣﻰ ﺁﻣﺪ از ﺁﻧﺠﺎ آ ﻪ از رﺣ ﻢ ﻣ ﺎدر در ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد ﺑ ﻪ‬
‫او و ﻟﺬا ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﺗﻌﻠﻖ داﺷ ﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ازدواج در درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ‬
‫ﺧﻮدى ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮد‪ .‬وﻟﻰ از ﺁﻧﺠﺎﺋﻲ آﻪ ﻣﺮد ﻳﺎ ﺷﻮهﺮ و هﻤﻴﻨﻄ ﻮر‬
‫اﻗﻮام او ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮى ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻨﺪ ازدواج ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻼﻣﺎﻧﻊ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺖ ﭘﺴ ﺮ" زن در‬
‫ﻣﺎ ﻣﻴﺪاﻧﻴﻢ آ ﻪ در اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم ﻣ ﺮد ﻳﻌﻨ ﻰ "دوﺳ ِ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮدش زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰ آﺮد و ﻓﻘﻂ ﺑﺮاى دﻳ ﺪن زن ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ او ﻣﻴﺂﻣ ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ ﭘﺪﻳ ﺪﻩ اى ﺑﻨ ﺎم ازدواج هﻨ ﻮز ﺑﻮﺟ ﻮد ﻧﻴﺎﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬و ﻟ ﺬا‬
‫راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ ﻳ ﻚ زن ﺑ ﺎ ﻣ ﺮد ﻣﻨﺠ ﺮ ﺑ ﻪ زﻧ ﺪﮔﻰ ﻣﺸ ﺘﺮك ﺁن دو و ﻧﻘ ﻞ‬
‫ﻣﻜ ﺎن ﻣ ﺮد از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ زن و ﺳ ﻜﻮﻧﺖ در ﺁن ﻧﻤ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬از‬
‫اﻳﻨﺮو زﻧﺎن هﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ ﺑﺎ ﻣ ﺮدان از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ‪،‬‬
‫و ﺑﭽﻪ دار ﺷﺪن از ﺁﻧﺎن ‪ ،‬هﻤﭽﻨﺎن‪ ،‬در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ و ﺗﻤﺮآﺰ ﺛﺮوت در دﺳ ﺖ ﻣ ﺮدان‪،‬‬
‫ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪارى ﻳ ﺎ ﺑ ﻪ اﺳ ﺎرت ﮔ ﺮﻓﺘﻦ زن از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ‬
‫راﻳ ﺞ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ اآﻨ ﻮن ﮐ ﻼن و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ از ﭘ ﺪرو ﺧﺎﻧﻮاره ﺎﯼ‬
‫ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ او‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﭘﺴﺮان و ﺧﺎﻧﻮادﻩ هﺎى ﺁﻧﻬﺎ و ﻧﻮﻩ ه ﺎ و اﻓ ﺮادى آ ﻪ‬
‫هﻤﻪ از ﻧﺴﺐ او ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﯽ ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪٢٣۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﺿﺎﻓﻪ اﻳ ﻦ ﺣﻘﻴﻘ ﺖ آ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ آﻮدآ ﺎن ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺮ‬
‫ﻋﻜﺲ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺮد ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻨﺪ و در ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﺑﺎﻗﻰ ﻣﻰ ﻣﺎﻧﺪﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺮاى‬
‫ﻣﺎ روﺷﻦ ﻣﻰ آﻨﺪ آﻪ ﭼﺮا ﺣﺎﻻ هﻤﻪ اﻋﻀﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ از ﻧﺴﺐ ﭘ ﺪرى ﺑ ﻮدﻩ‬
‫و ﺗﻨﻬﺎ زن ﻳﻌﻨﻰ ﻣﺎدر ﺑﻮد آﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻓ ﺮد ﻏﺮﻳﺒ ﻪ در درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺷﻮهﺮش زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰ ﮐﺮد و ﻟﺬا هﻤﻪ اﻋﻀﺎى ﻣ ﺮ ِد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ در‬
‫ت ﺷﻮه ِﺮ زن‪ ،‬ﺑﺎ وى ازدواج ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺻﻮرت ﻓﻮ ِ‬
‫ﻣﺠﺎز ﺑﻮدن درون ﻫﻤﺴﺮي‬
‫در اﺳﻼم‬

‫در اﺳﻼم ازدواج ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﺎﻟﻪ و داﺋﯽ و ﻋﻤﻮ و ﻋﻤﻪ ﻣﺠ ﺎز‬
‫ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ ازدواج ﺑﺎ ﺧﻮد ﺁﻧﻬﺎ ﻳﻌﻨﯽ ﺑﺎ ﺧﺎﻟﻪ‪ ،‬داﺋﯽ‪ ،‬ﻋﻤﻮ و ﻋﻤ ﻪ‬
‫ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ‪.‬‬
‫"اى ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻣﺎ زﻧﺎﻧﻰ را آﻪ ﻣﻬﺮﺷﺎن را ادا آﺮدى ﺑﺮ ﺗﻮ ﺣﻼل آﺮدﻳﻢ و آﻨﻴﺰاﻧﻰ را‬
‫آﻪ ﺑﻪ ﻏﻨﻴﻤﺖ‪ ،‬ﺧﺪا ﻧﺼﻴﺐ ﺗﻮ آﺮدﻩ وﻣِﻠﻚ ﺗﻮﺷﺪ‪ ،‬وﻧﻴﺰ دﺧﺘﺮان ﻋﻤﻮ‪ ،‬دﺧﺘﺮان ﻋﻤ ﻪ‬
‫و دﺧﺘﺮان داﺋﻰ و دﺧﺘﺮان ﺧﺎﻟﻪ‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ آﻪ ﺑﺎ ﺗﻮ از وﻃﻦ ﺧﻮد هﺠ ﺮت آﺮدﻧ ﺪ و ﻧﻴ ﺰ‬
‫زن ﻣﻮﻣﻨﻪ اﻳﻜﻪ ﺧﻮدرا ﺑﻪ رﺳﻮل‪ ،‬ﺑﻰ ﺷﺮط و ﻣﻬﺮ‪ ،‬ﺑﺒﺨﺸﺪ و رﺳﻮل هﻢ ﺑﻪ ﻧﻜﺎﺣﺶ‬
‫ﻣﺎﻳﻞ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ اﻳﻦ ﺣﻜﻢ ﻣﺨﺼﻮص اﺳ ﺖ دون ﻣﻮﻣﻨ ﺎن‪ ،‬آ ﻪ ﻣ ﺎ ﺣﻜ ﻢ زﻧ ﺎن ﻋﻘ ﺪى و‬
‫آﻨﻴﺰان ﻣﻠﻜﻰ ﻣﻮﻣﻨﺎن را ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﺧﻮد)ﭘﻴﺸﺘﺮ( ﺑﻴﺎن آﺮدﻳﻢ ‪ .‬اﻳﻦ زﻧﺎن هﻤﻪ را آ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﺗﻮ ﺣﻼل آﺮدﻳﻢ ﺑﺪﻳﻦ ﺳﺒﺐ ﺑﻮد آﻪ ﺑﺮ وﺟﻮد ) ﻋﺰﻳﺰ( ﺗﻮ در اﻣﺮ ﻧﻜﺎح هﻴﭻ ﺣﺮج و‬
‫زﺣﻤﺘﻰ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬و ﺧﺪا را ﺑﺮ ﺑﻨﺪﮔﺎن رﺣﻤﺖ و ﻣﻐﻔﺮت ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ ‪" .‬‬

‫‪xvii‬‬

‫‪٢٣۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻻزم اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﺑ ﻪ دو ﻧﮑﺘ ﻪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﻴﻢ‪ .‬اول‬
‫اﻳﻨﮑﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﮑﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺁﻧﻄ ﻮر ﮐ ﻪ ﺁﻳ ﮥ ﺑ ﺎﻻ اﻓ ﺎدﻩ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ ،‬ﻣﺠ ﺎز ﮐ ﺮدن‬
‫ازدواج ﺑﺎ ﺧﺎﻟﻪ زادﻩ هﺎ و داﺋﯽ زادﻩ ه ﺎ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﻪ اﺑﺘﮑ ﺎر ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‪ ،‬اﻳﻦ ﻧﻮع ازدواﺟﻬﺎ ﮐﻪ در ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﻋﺮب ﻣﻤﻨﻮع‬
‫ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻗﺒ ﻞ از زﻣ ﺎن ﺻ ﺪور اﻳ ﻦ ﺁﻳ ﻪ‪ ،‬ﺑﻤ ﻮازات از ﻣﻴ ﺎن رﻓ ﺘﻦ رواﺑ ﻂ‬
‫ﻣﺎدر ﺗﺒﺎراﻧﻪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‪ ،‬از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ و وﻗﺘ ﯽ ﮐ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ در‬
‫ﺁﻳ ﻪ ﺑ ﺎﻻ ﺁﻧﻬ ﺎ را ﺣ ﻼل اﻋ ﻼم ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ ،‬در واﻗ ﻊ رﺳ ﻤﯽ را ﮐ ﻪ در زﻣ ﺎن‬
‫وﯼ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎ ﺁﻳﮥ ﻣﺰﺑﻮر ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ ﺧﻮد ﻗ ﺮار دادﻩ‬
‫و ﺑﻌﺪ ﺑﺎ ﺗﺸﮑﻴﻞ دوﻟﺖ اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻳﻦ در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ اﺳﻼم هﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺗﺎزﻩ اﯼ را ﺟﺰ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ‬
‫رﺳ ﻤﯽ ﮐ ﻪ در ﺑﺨ ﺶ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻراﻧﮥ ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻋﺮﺑ ﯽ رواج داﺷ ﺘﻪ ﺑ ﺮاﯼ‬
‫ﻣ ﺮدم ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑ ﻪ ارﻣﻐ ﺎن ﻧﻤ ﯽ ﺁورد‪ .‬ﮐﻤ ﺎ اﻳﻨﮑ ﻪ ﺁﻳ ﻪ ﺑ ﺎﻻ )اﺣ ﺰاب(‬
‫ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﻨﻊ ازدواج ﺑﺎ ﺧﺎﻟﻪ و داﺋﯽ زادﻩ ه ﺎ در ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﺻ ﺎدر ﻣﻴﺸ ﻮد‪،‬‬
‫در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ ﻗﺒ ﻞ از ﺁن هﻨﮕﺎﻣﻴﮑ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻣﮑ ﻪ ﺑ ﺎ ﺧﺪﻳﺠ ﻪ زﻧ ﺪﮔﯽ‬
‫ﻣﻴﮑﺮدﻩ اﺳﺖ ﻳﮑﯽ از دﺧﺘﺮان ﺁﻧﺪو ﺑﻨﺎم زﻳﻨﺐ ﺑﺎ ﭘﺴﺮ ﺧﺎﻟﻪ اش‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ‬
‫ﺑﺎ ﭘﺴ ِﺮ ﺧﻮاهﺮ ﺧﺪﻳﺠﻪ ﺑﻨﺎم "اﺑﻮاﻟﻌﺎﺻﯽ" ازدواج ﻣﻴﮑﻨﺪ‪.‬‬

‫‪xviii‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻴﮑﻨﻴﻢ ﮐﻪ در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ هﻤﮥ ﻣﻮارد‬
‫دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺧ ﺪاﯼ ﻣﺤﻤ ﺪ ه ﻴﭻ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺗ ﺎزﻩ اﯼ ﺑ ﺮاﯼ ﻣ ﺮدم ﺑﺎرﻣﻐ ﺎن ﻧﻤ ﯽ‬
‫ﺁورد‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ هﻤ ﺎن ﻗ ﻮاﻧﻴﻨﯽ را ﮐ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻋ ﺮب ﺑﻨ ﺎﺑﺮ‬

‫‪٢٣۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻧﻴﺎزه ﺎﯼ ﺧ ﻮد وﺿ ﻊ ﻧﻤ ﻮدﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺧ ﺪاﯼ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻣﺘﻘﻠﺒﺎﻧ ﻪ ﺑﻨ ﺎم‬
‫ﺧﻮدش ﺟﺎ زدﻩ ﺑﻨﺎم ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺟﺪﻳﺪ اﻟﻬﯽ اﻋﻼم ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫در ﺿﻤﻦ در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻴﮑﻨ ﻴﻢ ﮐ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧﺪﻳﺠ ﻪ‬
‫ﮐ ﻪ ﻗ ﺒﻼ ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ اﮐﻨ ﻮن و ﺑﻤ ﺮور زﻣ ﺎن در ﮐﻨ ﺎر ﺳ ﻨﻦ‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ) ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴ ﺖ اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ و ﺗ ﺎﺟﺮ ﺑ ﻮدن زﻧ ﺎن و ﭘﻴﺸ ﻘﺪم‬
‫ﺷﺪن ﺁﻧﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮد ﺧﺪﻳﺠﻪ در ﺧﻮاﺳﺘﮕﺎرﯼ ﻣﺮدان‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ( ﺳﻨﻦ‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻراﻧﻪ )ﻣﺜﻞ ازدواج ﺑﺎ ﺗﺒﺎر ﻣﺎدرﯼ( ﻧﻴﺰ راﻳﺞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫دوم اﻳﻨﮑﻪ در ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرﯼ ﻓﺮزﻧﺪان داﺋﯽ و ﺧﺎﻟﻪ ﮐﻪ از ﺗﺒ ﺎر‬
‫ﻣﺎدراﻧ ﺪ‪ ،‬ﺟ ﺰو ﻗﺒﻴﻠ ﻪ وﯼ ﺑ ﻮدﻩ و ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻣﻨ ﻊ درون هﻤﺴ ﺮﯼ‪،‬‬
‫ازدواج ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﮑﻪ اﮐﻨﻮن ﺑ ﺎ ﻣﺠ ﺎز ﺷ ﺪن اﻳ ﻦ‬
‫ﻧ ﻮع ازدواﺟﻬ ﺎ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﮥ ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮﯼ ﻧﻴ ﺰ ﺧﺪﺷ ﻪ دار ﻣ ﯽ‬
‫ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﺳ ﻼم ﺑ ﺎ ﺗﺎﺋﻴ ﺪ و ﺣ ﻼل ﮐ ﺮدن اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ازدواﺟﻬ ﺎ‬
‫ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ ﮐ ﻪ ﻣﻮاﻓ ﻖ ﻣﺤﺮﻣﻴ ﺖ ه ﺎﯼ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﯽ در ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫ﻣﺤﺮﻣﻴ ﺖ ه ﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﻣﻴﺒﺎﺷ ﺪ‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ در اوﻟ ﯽ ازدواج ﺑ ﺎ اﻗ ﻮام‬
‫ﻧﺰدﻳ ﮏ ﻣ ﺎدر )ﺧﺎﻟ ﻪ و داﺋ ﯽ( ﻣﻤﻨ ﻮع و ﺑ ﺎ اﻗ ﻮام دورﺗ ﺮ او )ﻓﺮزﻧ ﺪان‬
‫داﺋﯽ و ﺧﺎﻟﻪ( ﻣﺠﺎز و در دوﻣﯽ ازدواج ﺑﺎ هﺮ ﻧﻮع ﻗﻮم و ﺗﺒ ﺎر ﻣ ﺎدرﯼ‬
‫وﯼ‪ ،‬ﭼﻪ ﻧﺰدﻳﮏ و ﭼﻪ دور‪ ،‬ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﻣﻴﺎن رﻓﺘﻦ ﺑﺮون ﻫﻤﺴﺮي‬

‫‪٢٣٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫در اﺳﻼم‬

‫در ﺁﻳ ﮥ ﻳ ﺎد ﺷ ﺪﻩ در ﺑ ﺎﻻ‪ ،‬در ﺿ ﻤﻦ‪ ،‬ازدواج ﺑ ﺎ دﺧﺘ ﺮان ﻋﻤ ﻮ و‬
‫ﻋﻤ ﻪ ﻧﻴ ﺰ ﺣ ﻼل ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ .‬در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﺎ ﻣﻴ ﺪاﻧﻴﻢ ﮐ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎرﯼ از ﺁﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﭘ ﺪر از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮ و ﻳ ﮏ ﻓ ﺮد ﻏﺮﻳﺒ ﻪ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻟ ﺬا‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮﯼ راﺑﻄ ﮥ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺑ ﺎ اﻗ ﻮام او ‪ ،‬ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ‬
‫ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ ﺑﻼﻣ ﺎﻧﻊ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬دوﺑ ﺎرﻩ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫هﻴﭻ رﺳﻢ و ﻗﺎﻧﻮن ﺗﺎزﻩ اﯼ را اراﺋﻪ ﻧﻤﻴﺪهﺪ و ﺗﻨﻬﺎ هﻤ ﺎن رﺳ ﻤﯽ را ﮐ ﻪ‬
‫وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺗﮑﺮار ﻣﻴﮑﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷ ﺖ ﮐ ﻪ ﺣ ﻼل ﮐ ﺮدن‬
‫ازدواج ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪان ﻋﻤﻮ و ﻋﻤﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯼ ﺣﺮام ﮐﺮدن ﺁن ﺑﺎ ﺧ ﻮد ﻋﻤ ﻮ‬
‫وﻋﻤﻪ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻴﺰﯼ ﮐﻪ در ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎرﯼ راج ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫"‪...‬ﺣﺮام ﺷﺪ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ازدواج ﺑﺎ ﻣﺎدر∗ و دﺧﺘﺮ و ﺧ ﻮاهﺮ و ﻋﻤ ﻪ و ﺧﺎﻟ ﻪ و دﺧﺘ ِﺮ‬
‫ﺑ ﺮادر ودﺧﺘ ِﺮ ﺧ ﻮاهﺮ وﻣ ﺎدران رﺿ ﺎﻋﻰ و ﺧ ﻮاهﺮان رﺿ ﺎﻋﻰ و ﻣ ﺎدر زن و‬
‫دﺧﺘﺮان زن آﻪ در داﻣﻦ ﺷ ﻤﺎ ﺗﺮﺑﻴ ﺖ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬اﮔ ﺮ ﺑ ﺎ زن ﻣﺒﺎﺷ ﺮت آ ﺮدﻩ وﻟ ﻰ ﺑ ﺎ‬
‫وى دﺧﻮل ﻧﻜﺮدﻩ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬ﻃﻼق دهﻴﺪ‪ .‬ﺑ ﺎ آ ﻰ ﻧﻴﺴ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺎ دﺧﺘ ﺮش ازدواج آﻨﻴ ﺪ و‬
‫ﻧﻴﺰ ﺣﺮام ﺷﺪ زن ﻓﺮزﻧﺪ ﺻﻠﺒﻰ )ﻧﻪ زن ﭘﺴﺮ ﺧﻮاﻧﺪﻩ( و ﻧﻴﺰ ﺣﺮام ﺷﺪ ﺟﻤﻊ ﻣﻴﺎن دو‬
‫ﺧﻮاهﺮ )ﻳﻌﻨﻰ در ﻳﻚ وﻗﺖ هﺮ دو را ﺑﺰﻧﻰ ﮔﻴﺮﻳﺪ( ﻣﮕﺮ ﺁﻧﻜﻪ از ﭘﻴﺶ از ﻧﺰول اﻳ ﻦ‬
‫ﺣﻜﻢ )در ﻋﺼﺮ ﺟﺎهﻠﻴﺖ( آﺮدﻩ اﻧﺪ آﻪ ﺧﺪا از ﺁن در ﮔﺬﺷﺖ ‪"...‬‬

‫‪xix‬‬

‫∗‪ -‬اﻳﻦ ﺳﻮره ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻔﺴﻴﺮ وﺣﻴﺪي در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺎدراﻧﺸﺎن ازدواج ﻣﻲ ﻛﺮده اﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘـﻪ‪ ،‬ﺑﺎﻳـﺪ‬
‫ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ و ﺑﺴﻴﺎري آﻳﻪ ﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻣﻨﻈﻮر از ﻣﺎدر در واﻗﻊ ﻧـﺎ ﻣـﺎدري اﺳـﺖ‪ .‬ﻫﻤـﻴﻦ اﻣـﺮ در ﻣـﻮرد‬
‫دﺧﺘﺮ و ﺧﻮاﻫﺮ ﺻﺎدق اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢٣٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﮔﺮ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﻴﻢ ﮐ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﭘ ﺪر ﻳ ﺎ ﺑﻤﻌﻨ ﺎﯼ‬
‫واﻗﻌﯽ ﺁن‪ ،‬دوﺳﺖ ﭘﺴ ِﺮ ﻣﺎدر‪ ،‬از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮﯼ ﺑﻮدﻩ و ﻟﺬا از ﺗﺒ ﺎر ﻣ ﺎدر‬
‫ﺑﺤﺴﺎب ﻧﻤ ﯽ ﺁﻣ ﺪﻩ‪ ،‬ﺁن وﻗ ﺖ ﻣﺘﻮﺟ ﻪ ﻣﻴﺸ ﻮﻳﻢ ﮐ ﻪ ﭼ ﺮا راﺑﻄ ﮥ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺑ ﺎ‬
‫اﻗﻮام او ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﺮادر و ﺧﻮاهﺮش ﺑﻼﻣ ﺎﻧﻊ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ‪،‬‬
‫در ﻧﻈﺎم ﭘﺪر ﺳﺎﻻر‪ ،‬اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﺠﺎز ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺤﻤﺪ ﺑ ﺎ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﺣ ﺮام‬
‫ﺑﻮدن راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﻤﻮ و ﻋﻤ ﻪ ﺑ ﺎز ﻳﮑ ﯽ دﻳﮕ ﺮ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺤﺮﻣﻴ ﺖ ه ﺎﯼ‬
‫ﺟﻨﺴﯽ ﺧﺎﻧﻮادﻩ را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻳﮑﯽ از ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺤﺮﻣﻴﺘﻬﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ ﻣ ﻮرد‬
‫ﺗﺎﻳﻴﺪ ﺧﻮد ﻗﺮار ﻣﻴﺪهﺪ‪.‬‬
‫ﻻزم ﺑﻪ ﻳﺎدﺁورﯼ ﻧﻴﺴﺖ ﮐﻪ در اﻳﻨﻤﻮرد ﻧﻴﺰ ﻣﺤﻤﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ ﻳﮑ ﯽ‬
‫از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﻮﺟ ﻮد ﻣﻬ ﺮ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﻣﻴﺰﻧ ﺪ و ه ﻴﭻ اﺑ ﺪاع ﺗ ﺎرﻩ اﯼ ﺑﻌﻤ ﻞ ﻧﻤ ﯽ‬
‫ﺁورد‪ .‬ﭼ ﻮن در زﻣ ﺎن او و ﺣﺘ ﯽ ﻗﺒ ﻞ از او ه ﻢ‪ ،‬ﻣ ﺎ ﺣ ﺪ اﻗ ﻞ در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻗﺮﻳﺶ هﻴﭻ ﻣﻮردﯼ از ازدواج ﺑﺎ ﻋﻤﻮ و ﻋﻤﻪ ﻣﺸﺎهﺪﻩ ﻧﻤﻴﮑﻨ ﻴﻢ‪ .‬هﺮﭼﻨ ﺪ‬
‫ﭼﻨ ﻴﻦ رﺳ ﻤﯽ در ﻣﻴ ﺎن اﻗ ﻮام ﺑ ﺪوﯼ اﺣﺘﻤ ﺎﻻ دور از ﻣﮑ ﻪ ﺑﻌﺼ ﺎٌ وﺟ ﻮد‬
‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬ﺣﻼل ﺷﺪن راﺑﻄ ﮥ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺑ ﺎ ﻋﻤ ﻮ و ﻋﻤ ﻪ وﻗﺘ ﯽ‬
‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﺪن اﺳﻼم ﺑﺮ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺑﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻻزم اﻻﺟ ﺮا در ﺁن‬
‫ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﮕﺮدد‪ ،‬ﺿﺮﺑﻪ دﻳﮕﺮﯼ ﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﺮون هﻤﺴ ﺮﯼ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﻋﺮب ﻣﻴﺰﻧﺪ‪.‬‬
‫هﻤ ﻴﻦ اﻣ ﺮ در ﻣ ﻮرد ازدواج ﺑ ﺎ ﻧﺎﻣ ﺎدرﯼ ‪ ،‬ﻧ ﺎﺧﻮاهﺮﯼ‪ ،‬و‬
‫ﻧ ﺎدﺧﺘﺮﯼ ﺻ ﺎدق ﻣﻴﺒﺎﺷ ﺪ‪ .‬ﻣﻨ ﻊ ازدواج ﺑ ﺎ ﻧﺎﻣ ﺎدرﯼ را ﻣ ﺎ ﺑﻌ ﺪا ﺑﻄ ﻮر‬
‫ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺷﺮح ﺧﻮاهﻴﻢ داد‪ .‬وﻟ ﯽ راﺟ ﻊ ﺑ ﻪ دو ﻣ ﻮرد دﻳﮕ ﺮ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑﮕ ﻮﺋﻴﻢ‬

‫‪٢٣٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﮐﻪ در ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎر‪ ،‬ﻣ ﺮد ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻪ ﺑ ﺎ ﻧ ﺎﺧﻮاهﺮﯼ ﺧ ﻮد ﻳﻌﻨ ﯽ دﺧﺘ ﺮ‬
‫زن ﭘ ﺪرش راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﯽ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ اﺑ ﺮاهﻴﻢ و ﺳ ﺎرا‪ ،‬و ﻳ ﺎ ﺑ ﺎ‬
‫ﻦ دﻳﮕ ِﺮ ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮﯼ‬
‫ﻧﺎدﺧﺘﺮﯼ ﺧﻮدش‪ .‬اﻳﻨ ﺪو ه ﺮ دو از ﺟﻤﻠ ﻪ ﻗ ﻮاﻧﻴ ِ‬
‫در ﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪ .‬ﭼﻮن در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ هﻤﺴ ِﺮ زن‪ ،‬و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫ﺧﻮاهﺮ ودﺧﺘﺮش‪ ،‬از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻏﺮﻳﺒﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﺷﺪﻩ و راﺑﻄﻪ ﺑ ﺎ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣﺠ ﺎز‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ هﺮدوﯼ اﻳﻦ رواﺑ ﻂ را ﻣﻤﻨ ﻮع اﻋ ﻼم ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ .‬ﺑﺨ ﺎﻃﺮ‬
‫ﺁﻧﮑﻪ زن ﮐﻪ در ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﮥ ﺷ ﻮهﺮش ﻏﺮﻳﺒ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪،‬‬
‫اﮐﻨﻮن در ﻧﻈﺎم ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﺑﺎ ازدواج ﺑﺎ ﻣﺮد ﻋﻀ ﻮ ﺧ ﺎﻧﻮادۀ وﯼ ﺑﺤﺴ ﺎب‬
‫ﺁﻣﺪﻩ‪ ،‬ﺣﺎﻟﺖ ﻏﺮﻳﺒﮕﯽ ﺧﻮد را از دﺳ ﺖ ﻣﻴﺪه ﺪ∗ ‪ ،‬و ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﻣﺤ ﺮم‬
‫اﻋﻀﺎﯼ دﻳﮕﺮ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﭘﺴﺮان ﻣﺮد ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫داﺳﺘﺎﻧﻰ از "آﺎﻣﻞ"‪ ،‬ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺑﻮدن زن ﻳﺎ ﻣﺎدر را در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫ﻋ ﺮب ﮐ ﻪ اﮐﻨ ﻮن ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ ﺑﺨ ﻮﺑﯽ ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ‪ .‬در اﻳ ﻦ‬
‫داﺳ ﺘﺎن ﮔﻔﺘ ﻪ ﻣﻴﺸ ﻮد آ ﻪ "ﻣ ﺮدى از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ "َازْد"∗ از ﻳﻤ ﻦ‪ ،‬دو ِر ﮐﻌﺒ ﻪ‬
‫ﻣﺸﻐﻮل ﻃﻮاف ﺑﻮد و ﺑﺮاى ﭘﺪرش دﻋﺎ ﻣﻰ آﺮد‪ .‬آﺴﻰ ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ ‪ :‬ﺗ ﻮ‬
‫ﺑ ﺮاى ﻣ ﺎدرت دﻋ ﺎ ﻧﻤ ﻰ آﻨ ﻰ؟ ﻣ ﺮد ﺟ ﻮاب داد‪ .‬او از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ "ﺗﻤ ﻴﻢ"‬
‫اﺳ ﺖ‪ ١".‬اﻳ ﻦ داﺳ ﺘﺎن ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣ ﺮد ﺳ ﺎﻻر‬

‫∗‪ -‬اﻟﺒﺘﻪ ﺳﺎﻳﺔ اﻳﻦ ﻏﺮﻳﺒﮕﻲ درﻧﻈﺎم ﺧﺎﻧﻮاده ﻧﻴﺰ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﻄﻮر ﺿﻌﻴﻒ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻴﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﻣـﺜﻼ در ﻣﻴـﺎن اﻳﺮاﻧﻴـﺎن‬
‫ﻣ‪‬ﺜَﻠﻲ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪﻫﺪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺣﺘﻲ در ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﻣﺎدر ﺑﭽﺸﻢ "دﺧﺘﺮِ ﻣﺮدم" ﻳﻌﻨﻲ ﻳﻚ ﻏﺮﻳﺒﻪ‬
‫ﻧﮕﺎه ﻣﻴﻜﺮده اﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﻞ ﻣﺰﺑﻮر از اﻳﻨﻘﺮار اﺳﺖ‪" :‬ﺧﻮدم ﺧﻮب ﺑﺎﺷﻢ و ﺧﻮاﻫﺮم‪ ،‬ﮔﻮر ﭘﺪر دﺧﺘﺮ ﻣﺮدم ﻣﺎدرم"‪ .‬ﺷـﺎﻳﺪ ارث‬
‫ﺑﺮدن ﻫﻤﺴﺮ ﻣﺮد در اﺳﻼم ﻧﻴﺰ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﻣﺮ ﻳﻌﻨﻲ ﺑﻌﻀﻮﻳﺖ در آوردن او در ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ‬
‫در ﻧﻈﺎم ﺑﺮون ﻫﻤﺴﺮي‪ ،‬زن ﺑﺨﺎﻃﺮ آﻧﻜﻪ ﻋﻀﻮ ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ ارث ﻧﻤﻲ ﺑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢۴٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻋﺮب‪ ،‬ﻣﺎدر‪ ،‬ﻗﺒﻞ از ﺗﺴﻠﻂ ﮐﺎﻣﻞ ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﺮ ﻧﻬﺎد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬ﻏﺮﻳﺒ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﺣﺴﺎب ﺁﻣﺪﻩ ﺟﺰو ﺗﺒﺎر ﺷﻮهﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ازدواج ﺑﺎ‬
‫ﻧﺎﻣﺎدري و ﻧﺎدﺧﺘﺮي و ﻣﻨﻊ آن در اﺳﻼم‬

‫ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم در ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻋ ﺮب هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﻣ ﺮدى ﻓ ﻮت‬
‫ﻣﻴﻜﺮد‪ ،‬زن او ﻧﻴﺰ ﺑﻬﻤﺮاﻩ اﻣﻮاﻟﺶ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﺮد ﺑﻪ ارث ﻣﻰ رﺳ ﻴﺪ‪،‬‬
‫و ﻓﺮزﻧ ﺪ ﭘﺴ ﺮ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺎ زن ﭘ ﺪر ﺧ ﻮد آ ﻪ هﻤﭽ ﻮن ﻣ ﺎﻟﻰ در ﻧﻈ ﺮ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻴﺸﺪ آﻪ ﺑﻪ او ﺑﻪ ارث رﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮد ازدواج ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ هﺎى اﻳ ﻦ‬
‫اﻣﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻳﻜﻰ از زﻧ ﺎن ﻋﻠ ﻰ آ ﻪ ﻧ ﺎﻣﺶ " َُﻣﻠَﻴﻜ ﻪ" ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫ن ﭘﺴ ﺮ او‬
‫وﻗﺘﻰ آﻪ ﺷﻮهﺮ ﻗﺒﻠﻰ اش از ﻗﺒﻴﻠﻪ "ﻓَﺰارَﻩ" ﻓ ﻮت ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬ز ِ‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد‪ xx.‬و ﻳ ﺎ ﭘ ﺪر ﺑ ﺰرگ ﻋﻤ ﺮ "ﻧﻮﻓِﻴ ﻞ" از ﺧ ﻮد ﺑﻴ ﻮﻩ اى ﺑﺠ ﺎ ﻣ ﻰ‬
‫ﮔﺬارد آﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﺎ ﭘﺴﺮ او ﺑﻨﺎم "ﻋَﻤﺮو" ازدواج ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬

‫‪xxi‬‬

‫اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ازدواﺟﻬ ﺎ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﻨﺤﺼ ﺮ ﺑ ﻪ زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ ﻧﺒﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ‬
‫هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﮔﻔﺘﻴﻢ از ﮔﺬﺷﺘﻪ ه ﺎى دور ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى و‬
‫ﺧﺮﻳﺪ و اﺳﻴﺮ ﮐﺮدن زن ﮐﻪ اﮐﻨﻮن ﻳﮏ ﻓﺮد ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺑﻮد در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺑ ﺪوى‬
‫ﻋﺮب راﻳﺞ ﮔﺸﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ازدواج ﺑﺎ زن ﭘ ﺪر در ﺳ ﺎﻳﺮ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻ ِر‬
‫ﺳﺎﻣﻰ ﻧﻴﺰ از ﻗﺪﻳﻢ ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮد‪ ،‬و اﺳﺘﺮاﺑﻮ ﻧﻴﺰ در ﻳﻤﻦ از وﺟﻮد ﺁن ﺑﻤ ﺎ‬
‫ﺧﺒﺮ ﻣﻴﺪهﺪ‪.‬‬

‫‪xxii‬‬

‫∗‬

‫در داﺳﺘﺎن روﺑﻦ‪ ،xxiii‬ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﺎ ﺁﻧ ﺮا وﻗﺘ ﯽ ﮐ ﻪ "ﻗﺎﻟ ﺐ"‬

‫‪Caleb‬‬

‫∗‬

‫‪٢۴١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﭘ ﺲ از ﻣ ﺮگ " ِه ﺰرون" ﻧ ﺰد "اِﻓ ﺮاس" زن ﭘ ﺪرش ﻣ ﯽ ﺁﻳ ﺪ‪ xxiv‬ﻣ ﯽ‬
‫ﺑﻴﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫ﻣﺎ در ﻓﺼﻞ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺗ ﺎرﻳﺦ ﻃﺒ ﺮى ﻧﻴ ﺰ ﺷ ﺮح دادﻳ ﻢ آ ﻪ‬
‫ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻋ ﺮب اﮔ ﺮ زﻧ ﻰ ﺷ ﻮهﺮش را از دﺳ ﺖ‬
‫ﻣﻴﺪاد‪ ،‬وارث ﻣﺘﻮﻓﻰ آﻪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ ‪ ،‬ﺑ ﺮادر و ﻳ ﺎ ﭘ ﺪر وى ﺑﺎﺷ ﺪ‪،‬‬
‫زن او را ﻧﻴﺰ ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ اﻣ ﻮاﻟﺶ ﺑ ﻪ ارث ﻣ ﻰ ﺑ ﺮد‪ .‬در اﻳﻨﺼ ﺮرت ‪ ،‬اﮔ ﺮ‬
‫وارث‪ ،‬ﺧﻮد ﺑﺎ زن ازدواج ﻧﻤ ﻰ ﮐ ﺮد‪ ،‬ﻣﻮﻇ ﻒ ﺑ ﻮد آ ﻪ اﺟ ﺎزﻩ ده ﺪ آ ﻪ‬
‫ه ﺮ ﻳ ﻚ از ﻣ ﺮدان ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻪ ﻣﺎﻳ ﻞ ﺑﻮدﻧ ﺪ او را در ﻗﺒ ﺎل ﺑ ﺎز ﭘﺮداﺧ ﺖ‬
‫ﻣﻬﺮﻳﻪ اش ﺑﻪ وارث ﻣﺘﻮﻓﯽ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﻧﻤﻮدﻩ‪ ،‬ﺑﻨﻜﺎح ﺧﻮد در ﺁورﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮاى اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر رﺳﻢ ﺑﻮد آﻪ ﻣ ﺮد ﺑ ﻪ ﻣﻨﻈ ﻮر اﻋ ﻼم داوﻃﻠﺒ ﻰ‬
‫اش ﻋﺒﺎى ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺳ ﺮ زن ﻣ ﻰ اﻧ ﺪاﺧﺖ ‪ .‬وﻟ ﻰ اﮔ ﺮ ﭼﻨ ﻴﻦ داوﻃﻠﺒ ﻰ‬
‫در درون ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻰ ﺷﺪ‪ ،‬ﺁﻧﮕﺎﻩ‪ ،‬وارث ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ زن را ﺑ ﻪ آﺴ ﻰ‬
‫ﺧﺎرج از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻓﺮوﺧﺘﻪ و ﺑ ﺎ درﻳﺎﻓ ﺖ ﻣﻬﺮﻳ ﻪ از او‪ ،‬زن را ﺑ ﻪ ﻋﻘ ﺪ وى‬
‫در ﺁورد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ آﺴﻰ از ﺧﺎرج هﻢ داوﻃﻠﺐ ﺑﺮدن زن‬
‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺁﻧﮕﺎﻩ زن اﻳﻦ ﺣﻖ را ﻣ ﻰ ﻳﺎﻓ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎزﮔﺮدد‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫رﺳ ﻢ در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑﺴ ﻴﺎر راﻳ ﺞ ﺑ ﻮد و ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﺤ ﺪود ﺑ ﻪ ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﻧﺒ ﻮد‪.‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﻜ ﻪ "اَل وﺣﻴ ﺪى" دراﺳ ﺒﺎب ﻧ ﺰول ﻗ ﺮان از زﻧ ﻰ ﺑﻨ ﺎم‬
‫"آﻮﺑَﻴﺸﻪ"∗ ﻳﺎد ﻣﻰ آﻨﺪ آﻪ در ﻣﺪﻳﻨ ﻪ ﻧ ﺰد ﻣﺤﻤ ﺪ ﻣ ﻰ ﺁﻳ ﺪ و ﺷ ﻜﺎﻳﺖ ﻣ ﻰ‬

‫‪Kobaisha‬‬

‫∗‬

‫‪٢۴٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫آﻨﺪ آﻪ وارﺛﻴﻦ ﺷﻮهﺮ ﻣﺘﻮﻓﺎﻳﺶ او را ﺑﺮ ﺧﻼف ﻣﻴﻠﺶ ﺑﻪ زﻧﻰ ﺑﺮدﻩ اﻧ ﺪ‬
‫و ﻧﻪ ﺑﺎ او ازدواج و ﻧﻪ او را ﺁزاد ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫‪xxv‬‬

‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬اﺳﻼم ﻧﻴﺰ ﺑﺎ اﻳﻦ رﺳﻢ ﻳﻌﻨﻰ ازدواج ﺑﺎ زن ﭘﺪر ﮐﻪ در‬
‫ﺑﻌﻀﯽ ﻧﻘﺎط ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن هﻨﻮز وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ و ﺑﻌﺪا‬
‫ﺑ ﺎ ﺳﺮاﺳ ﺮﯼ ﮐ ﺮدن ﺁن در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﻳ ﮏ ﮔ ﺎم ﭘﻴﺸ ﺘﺮ در ﺟﻬ ﺖ ﺗﺤﮑ ﻴﻢ‬
‫ﻣﺤﺮﻣﻴﺘﻬﺎﯼ ﺟﻨﺴﯽ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ﺑﺮﻣﻴﺪارد‪.‬‬
‫"اى اهﻞ اﻳﻤﺎن ﺑﺮاى ﺷﻤﺎ ﺣ ﻼل ﻧﻴﺴ ﺖ آ ﻪ زﻧ ﺎن را ﺑ ﻪ اآ ﺮاﻩ و و ﺟﺒ ﺮ ﺑ ﻪ ﻣﻴ ﺮاث‬
‫ﮔﻴﺮﻳﺪ )ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﺟﺎهﻠﻴﺖ هﺮ آﺲ ﻣﻴﻤﺮد وارث اش زن او را هﻢ ﺣ ﻖ ارث ﺧ ﻮد‬
‫ﻣﻰ داﻧﺴﺖ("‬

‫‪xxvi‬‬

‫"زن ﭘﺪر را ﻧﺒﺎﻳﺪ در ﻧﻜﺎح ﺁورﻳﺪ ﺑﻌﺪ از ﻧﺰول اﻳﻦ ﺣﻜﻢ اﷲ‪ ،‬ﺁﻧﭽﻪ ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ )در‬
‫زﻣﺎن ﺟﺎهﻠﻴﺖ( آﺮدﻩ اﻳﺪ آﻪ ﺧﺪا از ﺁن در ﮔﺬﺷﺖ ‪"...‬‬

‫‪xxvii‬‬

‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﮑ ﺮ ﮐ ﺮد ﮐ ﻪ ﻓﺴ ﺦ اﻳ ﻦ ﻗ ﺎﻧﻮن از اﺑﺘﮑ ﺎرات‬
‫ﻣﺤﻤﺪ و اﺳﻼم ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮارد دﻳﮕﺮ اﻳ ﻦ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻗ ﺒﻼ در‬
‫ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب رو ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدﯼ ﺑﻮدﻩ و ﻓﻘﻂ در ﻣﻴﺎن ﺑﻌﻀ ﯽ ار ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﺑ ﺪوﯼ‬
‫ﺑﺮﻗﺮار ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺧﻮد ﻣﺤﻤ ﺪ هﻨﮕﺎﻣﻴﮑ ﻪ ﭘ ﺪرش ﻓ ﻮت ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ ﺪ‪،‬‬
‫ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ وارث ﻣﺎدرش ﻧﻤﻴﺸﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺤ ﺖ ﺳﺮﭘﺮﺳ ﺘﯽ او ﻗ ﺮار ﻣﻴﮕﻴ ﺮد‪.‬‬
‫در ﻣﻴ ﺎن ﻗ ﺮﻳﺶ ﻧﻴ ﺰ ﻧ ﻪ اﺑﻮﻃﺎﻟ ﺐ وارث ﻣ ﺎدرش ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد و ﻧ ﻪ اﻗ ﻮام‬
‫دﻳﮕﺮ ﻣﺤﻤﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﻳﻦ ادﻋ ﺎﯼ ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﻴ ﺰ ﮐ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑ ﺎ ﻓﺴ ﺦ اﻳ ﻦ‬
‫ﻗﺮارداد زﻧﺎن ﻋﺮب را ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻗﺮار دادﻩ ﺁﻧﻬﺎ را از ﺗﻤﻠﮏ ﭘﺴﺮان‬
‫)ﻧﺎﭘﺴ ﺮﯼ( ﺧ ﻮد ﺁزاد ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ ،‬ادﻋ ﺎﻳﯽ ﭘ ﻮچ و ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣ ﻮارد دﻳﮕ ﺮ ﮐ ﺎذب‬

‫‪٢۴٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﺳ ﺖ‪ .‬در اﻳﻨﺤ ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻳﮑ ﯽ از ﻗﻮاﻋ ﺪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﮥ راﻳ ﺞ در‬
‫ﻣﻴ ﺎن ﻗ ﺮﻳﺶ را‪ -‬ﮐ ﻪ ﺧ ﻮد ﻧﻴ ﺰ در ﻣﻴ ﺎن ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﺰرگ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪،‬‬
‫ﺗﮑﺮار ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ ﺧﻮد ﻗﺮار ﻣﻴﺪهﺪ‪.‬‬
‫ﺧﻮد ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻗﺒ ﻞ از ﻣﺤﻤ ﺪ ﻧﻴ ﺰ ﻧ ﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﺣﻤﺎﻳ ﺖ از‬
‫زﻧﺎن‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از اﻳﻨﺮو اﻗﺪام ﺑﻪ دﺳﺖ ﮐﺸﻴﺪن از اﻳﻦ رﺳﻢ ﻣﻴﺰﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ‬
‫از اﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ ﭼﻬ ﺎرﭼﻮب ﻇﺎﻟﻤﺎﻧ ﮥ ﺧ ﺎﻧﻮدﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر را ﮐ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎﻧﯽ‬
‫ﺁن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ اﺳﺘﺤﮑﺎم ﺑﺨﺸﺪ‪ .‬ﭼﺮا ﮐ ﻪ ﺑ ﺎ ﻓﺴ ﺦ ازدواج ﺑ ﺎ زن ﭘ ﺪر در‬
‫واﻗ ﻊ اﻳ ﻦ ﻳﮑ ﯽ دﻳﮕ ﺮ از ﻣﺤﺮﻣﻴ ﺖ ه ﺎى ﺟﻨﺴ ﻰ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ هﺎى ﺟﻨﺴﻰ ﻗﺒﻴﻠﻪ اي ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺎ در ﺑﺎﻻ ﮔﻔﺘﻴﻢ آﻪ ازدواج ﺑﺎ زن ﭘﺪر ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺑﻘﺎﯼ ﻗﺎﻧﻮن ﺑ ﺮون‬
‫هﻤﺴﺮى در ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﺷ ﺪۀ ﻋ ﺮب ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ زن‬
‫از ﻗﺒﻴﻠﮥ دﻳﮕﺮ و ﻳﻚ ﻓﺮد ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺑﻮدﻩ و ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﮥ ﺑ ﺮون‬
‫هﻤﺴ ﺮﯼ ازدواج ﺑ ﺎ وﯼ ﻣﺠ ﺎز ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺣﺘ ﯽ در ﻣ ﻮرد‬
‫ﺟﺎﻣﻌﮥ ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﻗﺒﻞ از ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻧﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ دﻓ ﺎع از زن‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ‬
‫ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ ﻓﺴ ﺦ ﻳ ﻚ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﺑ ﻮدﻩ و در اﺳ ﺎس‪ ،‬ه ﺪف ﺁن ﺗﺤﮑ ﻴﻢ‬
‫ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬اﻳﻦ ارﮔ ﺎن ﺗ ﺎزﻩ ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪۀ ﺁﻗ ﺎﺋﯽ و ﺳ ﺮورﯼ ﻣ ﺮد ﺑ ﺮ‬
‫زن را در ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫هﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻋﻠﺖ ﻓﺴﺦ ازدواج ﺑﺎ زن ﭘﺪر اﻳﻦ ﺑ ﻮد‬
‫ﮐﻪ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ زن از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ دﻳﮕ ﺮ ﺑ ﻮد و ﻧ ﺎﻣﺤﺮم ﻣﺤﺴ ﻮب ﻣ ﻰ ﮔﺸ ﺖ‪،‬‬
‫وﻟ ﯽ اآﻨ ﻮن ﻃﺒ ﻖ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﺑ ﺎ ازدواج ﺑ ﺎ ﻣ ﺮد ﻋﻀ ﻮ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬

‫‪٢۴۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﺤﺴ ﻮب ﻣ ﯽ ﺷ ﺪ و ﻧﺴ ﺒﺘﺒﻪ دﻳﮕ ﺮ اﻋﻀ ﺎﯼ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ ﭘﺴ ﺮان‬
‫ﺷﻮهﺮ ﺧﻮد ﻣﺤﺮم ﺑﺤﺴ ﺎب ﻣ ﯽ ﺁﻣ ﺪ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ازدواج ﺑ ﺎ وى ﻣﻤﻨ ﻮع‬
‫ﻣﻴﮕﺸﺖ‪.‬‬
‫ﺑ ﺪون ﭼﻨ ﻴﻦ ﻣﻤﻨ ﻮﻋﻴﺘﻰ ﻧﻬ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ آ ﻪ ﻣﺮزه ﺎى ﺁن ﺑ ﺎ ﺳ ﺪ‬
‫ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ ﺟﻨﺴﻰ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﻰ ﺷ ﺪ ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺷ ﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ و ﺟ ﺎى ﻧﻬ ﺎد‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ را ﺑﮕﻴ ﺮد‪ .‬ﺑ ﺪون ﻣﻤﻨﻮﻋﻴ ﺖ ازدواج زن ﭘ ﺪر ﺑ ﺎ ﭘﺴ ﺮ ‪ ،‬ﺗﻤﺎﻣﻴ ﺖ‬
‫ﺧﻮﻧﻰ ﺧﺎﻧﻮادۀ ﭘﺪرﺳﺎﻻر در ﺟﺎﺋﻰ ﺧﺪﺷﻪ دار ﻣﻰ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ ﻧﻜ ﺎح اﺳ ﻼﻣﻰ ‪ ،‬ازدواج ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﺎ اﻗ ﻮام دور و درﺟ ﮥ دوم‬
‫ﭘ ﺪر و ﻣ ﺎدر )ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻋﻤ ﻮ و ﻋﻤ ﻪ زادﻩ ه ﺎ‪ ،‬ﺧﺎﻟ ﻪ و داﺋ ﯽ زادﻩ ه ﺎ (‪ ،‬و‬
‫ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ اﻓ ﺮاد ﺧ ﺎرج از ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻣﺠ ﺎز ﺑ ﻮد‪ .‬درﻧﻈ ﺎم ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‪،‬‬
‫ازدواج ﺑﺎ ﻓﺮد ﺧﺎرج از ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺗﻨﻬﺎ راﻩ ورود ﻳﻚ ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺑ ﻪ داﻳ ﺮﻩ ﺁن‬
‫ﺑﻮد و اﻳﻨﮑ ﺎر را ﭘ ﺪر ﺑ ﺎ ازدواج ﺑ ﺎ زن ﮐ ﻪ در اﺑﺘ ﺪا ﻏﺮﻳﺒ ﻪ ﺑ ﻮد ﻣﻘ ﺪﻣﺘﺎ‬
‫اﻧﺠﺎم دادﻩ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻟ ﺬا دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺎزﯼ ﺑ ﻪ اﻧﺠ ﺎم ﻣﺠ ﺪد ﺁن ﺗﻮﺳ ﻂ ﭘﺴ ﺮ وﯼ‬
‫ﻧﺒﻮد‪.‬‬
‫درﻧﻈﺎم ﺧﺎﻧﻮادﻩ ‪ ،‬ﻓ ﺮد ﺧ ﺎرﺟﯽ و در اﻳﻨﺠ ﺎ زن‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﺎ ازدواج‬
‫ﻳﻌﻨ ﻰ از ﻃﺮﻳ ﻖ راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ ﺷ ﺮﻋﻰ )ﭼ ﻮن ﻓﺮزﻧ ﺪ ﺣﺮاﻣ ﺰادﻩ ﺟ ﺰو‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻣﺤﺴ ﻮب ﻧﻤ ﻰ ﮔﺸ ﺖ( ‪ ،‬و ﺑﻌﺒ ﺎرت ﺑﻬﺘ ﺮ ﻓﺤﺸ ﺎﯼ اﺟﺒ ﺎرﯼ ﺑ ﻮد‬
‫آ ﻪ ﻣﺒﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﻪ ﻋﻀ ﻮﻳﺖ ﺁن در ﺁﻳ ﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ در ﻗ ﺎﻧﻮن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫اﻳﻨﻄﻮر ﻧﺒﻮد‪ .‬ﻋﻀﻮﻳﺖ در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻟﺰوﻣﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺗﻌﻴ ﻴﻦ‬
‫ﻧﻤ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬زن ﻏﺮﻳﺒ ﻪ ﻋﻠﻴ ﺮﻏﻢ راﺑﻄ ﮥ ﺟﻨﺴ ﯽ ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدان ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬

‫‪٢۴۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫دﻳﮕﺮهﻤﭽﻨ ﺎن ﻋﻀ ﻮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﻣﺤﺴ ﻮب ﺷ ﺪﻩ و ﺑﺼ ﻮرت ﻳ ﻚ ﻓ ﺮد‬
‫ﺧﺎرﺟﻰ ﺑﺎﻗﻰ ﻣﻴﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ در ﻣ ﻮرد ﻣ ﺮدى ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ ﺑ ﺎ زن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ داﺷ ﺖ‬
‫ﺻ ﺎدق ﺑ ﻮد‪ .‬ﻋﻠ ﺖ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ﻳ ﮏ ﻧﻬ ﺎد ﻏﻴ ﺮ‬
‫دﻣﮑﺮاﺗﻴ ﮏ ﺑ ﻮد و ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ و ﺗﺼ ﺎﺣﺐ ﺟﻨﺴ ﻰ و‬
‫ﮐﺎرﯼ زن ﺷ ﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ درداﻳ ﺮﻩ ﻧﻴ ﺎزش ﺑ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ‬
‫ﺗﺼﺎﺣﺒﻰ ﺑﻮد آﻪ ﺑﻪ دﻳﮕﺮان اﺟﺎزﻩ ورود ﺑﻪ داﻳﺮﻩ ﺧﻮد را ﻣﻴ ﺪاد‪ .‬اﻓ ﺮا ِد‬
‫ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ اﻃﻔﺎء ﻋﻄﺶ ﺟﻨﺴﻰ ﻣﺮدان ﺧﺎﻧﻮادﻩ وﮐﺎر ﺑﺮاﯼ ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﻮد‬
‫آ ﻪ ﻣﺠ ﻮز ﻋﺒ ﻮراز ﺣﺼ ﺎرهﺎى ﻣﺤﻜ ﻢ و ﻧﻔ ﻮذ ﻧﺎﭘ ﺬﻳﺮ ﺁﻧ ﺮا ﺑﺪﺳ ﺖ‬
‫ﻣىﺂوردﻧ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻣﺠ ﻮزﭼﻴﺰى ﺟﺰﻃ ﻮق ﺑﻨ ﺪﮔﻰ ﺟﻨﺴ ﻰ و ﮐ ﺎرﯼ‬
‫ﻧﻮﻋﺮوﺳ ﺎﻧﻰ آ ﻪ ﺷﺎﻳﺴ ﺘﻪ ﺧ ﺪﻣﺖ ﺑ ﻪ داﻣ ﺎدان ﺧﻮﺷ ﺒﺨﺖ ﺗﺸ ﺨﻴﺺ دادﻩ‬
‫ﻣﻴﺸ ﺪﻧﺪ ﻧﺒ ﻮد‪ .‬اﺳ ﺎس ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬ارﺿ ﺎى ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣ ﺮد و ﮐ ﺎر‬
‫ﺑﺮاﯼ او ﺑﻮد و ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ ﺑﺎ ﺁوردن زن ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻣﺮد ﺑﻮد آﻪ ﺷﻜﻞ ﻣﯽ‬
‫ﮔﺮﻓﺖ ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﻓﺮزﻧﺪان ﻧﻴﺰ در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺳﺮ ﺗﻌﻈ ﻴﻢ ﺑ ﻪ اﻃﺎﻋ ﺖ ﭘ ﺪر‬
‫و ﮐﺎر ﺑﺮاﯼ وﯼ ﺧﻢ ﻧﻤﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﻋﺎق ﺷ ﺪﻩ از داﻳ ﺮۀ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺑ ﻪ ﺑﻴ ﺮون‬
‫ﭘﺮﺗﺎب ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻠﺖ اﻳﻦ ﺳﺨﺘﮕﻴﺮى و اﻳﻨﻜﻪ هﺮ آﺴ ﻰ ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺪون اﻃﻔ ﺎى‬
‫ﺟﻨﺴ ﻰ و ﮐ ﺎرﯼ ارﺑ ﺎب و ﻋﻀ ﻮ ﻣ ﺬآﺮ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺑ ﻪ درون ﺁن راﻩ ﻳﺎﺑ ﺪ‪،‬‬
‫در اﺳﺎس اﻳ ﻦ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ ﻣ ﺮد ﺷ ﻜﻞ‬
‫ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد و واﺣ ﺪ ﺗﻮﻟﻴ ﺪﯼ و ﺷﺨﺼ ﯽ وﯼ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ه ﺮ‬

‫‪٢۴۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻧﻮﻋﺮوﺳﯽ ﻧﻴﺰ ﺗﻨﻬﺎ در ازاﯼ ﺑﻌﻬﺪﻩ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﻧﺠﺎم ﺧ ﺪﻣﺘﯽ ﺑ ﻪ ﺁن ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ‬
‫ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ و ﺑﻌﺒﺎرت ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺘﺨﺪام ﺁن در ﺁﻳﺪ‪ .‬ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬از‬
‫ﺁﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻳﮏ واﺣﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪﯼ ﺑﻮد زن ﻧﺎﭼﺎر ﺑ ﻪ ﮐ ﺎر ﻣﺸ ﻘﺖ ﺑ ﺎر ﺧ ﺎﻧﮕﯽ و‬
‫ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ در ﺁن ﺑﻮد و از ﺁﻧﺠﺎ ﮐ ﻪ ﻳ ﮏ واﺣ ﺪ ﺷﺨﺼ ﯽ ﺑ ﻮد زن ﻧﺎﭼ ﺎر‬
‫ﺑﻪ ارﺿﺎﯼ ﻧﻴﺎزهﺎﯼ ﺷﺨﺼﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﺁن ﺑﻮد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ درازاﯼ‬
‫اﻧﺠﺎم اﻳﻦ دو ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ ﺁن در ﺁﻳﺪ‪.‬‬
‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻧﻬﺎد ﻗﺒﻴﻠﻪ ‪ ،‬ﭼﻪ ﺗﺸﻜﻴﻞ و ﭼﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﺁن‪ ،‬رﺑﻄﻰ ﺑﻪ‬
‫راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﻰ و ﺑﺮدﮔﯽ ﮐﺎرﯼ ﻧﺪاﺷﺖ ‪ .‬آﻼن ﻳﺎ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋ ﮥ هﻤﺒﺴ ﺘﻪ‬
‫اﻓ ﺮاد ﺑﺮاﺑ ﺮ و ﺁزادى ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﻣﺸ ﺘﺮك و وﻇ ﺎﻳﻒ و‬
‫ﻣﺴ ﺌﻮﻟﻴﺖ ه ﺎى ﻣﺘﻘﺎﺑ ﻞ و ﺁزاد ﺷ ﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ راﻩ ورود ﺑ ﻪ‬
‫ﺁن ﻧﻪ اﻧﺠﺎم ﺧﺪﻣﺖ ﺟﻨﺴﻰ و ﮐﺎرﯼ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺻﺮﻓﺎ ﻗﺒﻮل اﻳ ﻦ ﻣﺴ ﺌﻮﻟﻴﺖ ه ﺎ‬
‫و وﻇﺎﻳﻒ ﻣﺸﺘﺮك ﺑ ﻮد‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻦ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬ﭼ ﻪ ﻓ ﺮدى و ﭼ ﻪ‬
‫ﮔﺮوهﻰ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻮﮔﻨﺪ وﻓﺎدارى ﺑﻮد آﻪ ﻣﺤﻘﻖ ﻣﻰ ﮔﺸﺖ‪ ،‬و راﺑﻄﮥ‬
‫ﺟﻨﺴ ﯽ اﻋﻀ ﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﺎ زﻧ ﺎن و ﻣ ﺮدان ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﻣﺴ ﺘﻠﺰم‬
‫ﻋﻀﻮﻳﺖ ﺁﻧﺎن در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد و ﻧﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﭼﻴﺰﯼ ﻣﯽ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﻓﺤﺸ ﺎى ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺗﻨﻬﺎ در اﻳﻦ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻮد آﻪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﮔﺴ ﺘﺮش ﻳﺎﺑ ﺪ‪ ،‬ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺗﻨﻬ ﺎ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﮐ ﺎر و ﻣﺴ ﺌﻮﻟﻴﺖ ه ﺎﯼ ﻣﺸ ﺘﺮﮎ و اﺗﺤ ﺎد ﺑ ﺎ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ‬
‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﮔﺴﺘﺮش ﻣﯽ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬

‫‪٢۴٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﺣﺎﻟﻴﮑ ﻪ ﻟ ﺰوم ورود ﺑ ﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬اﻋ ﻼم وﻓ ﺎدارى‬
‫ﺑﺮدﻩ واراﻧﻪ ﺟﻨﺴﻰ و آﺎرى ﺑﻪ ﻣﺮد و رﺋﻴﺲ ﺁن ﺑﻮد‪ ،‬ﺷﺮط ﭘﻴﻮﺳ ﺘﻦ ﺑ ﻪ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻋ ﻼم وﻓ ﺎدارى ﺑ ﻪ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ دﻣﮑﺮاﺗﻴ ﮏ ﺁن و ﭘﺎﻳﺒﻨ ﺪ ﻣﺎﻧ ﺪن ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﺑ ﻮد‪ .‬در ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬ﺧﻴﺎﻧ ﺖ ﺑ ﻪ ﺑﺮدﮔ ﻰ و ﺳﺮﺳ ﭙﺮدﮔﻰ ﺑ ﺮدﻩ‬
‫واراﻧﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ رﺋﻴﺲ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﻮد آﻪ ﻣﻨﺠ ﺮ ﺑ ﻪ اﺧ ﺮاج از ﺁن ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‬
‫)ﻋﺎق و ﻃﻼق ﻓﺮزﻧﺪ و زن ﻧﺎﻓﺮﻣﺎن(‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﮑﻪ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬ﺧﻴﺎﻧ ﺖ ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺟﻤﻊ و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻋﻤﻮﻣﻰ ﺁن‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬روﺷ ﻦ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﭼ ﺮا رﺳ ﻮم ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﻋ ﺮب آ ﻪ‬
‫ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪﻩ از ﻧﻈﺎم اﺷﺘﺮاﮐﯽ و ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺑ ﺎ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻراﻧﻪ و اﺳﺘﺜﻤﺎرﮔﺮاﻧﮥ اﺳﻼﻣﻰ ﺟﻮر در ﻧﻤﯽ ﺁﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬اﺳ ﻼم ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ دﻟﻴ ﻞ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ رﺳ ﻢ ﻣﻨ ﻊ ازدواج ﺑ ﺎ زن‬
‫ﭘ ﺪر را ﻣ ﻮرد ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﺧ ﻮد ﻗ ﺮار داد ‪ ،‬ﻧ ﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ دﻓ ﺎع از زﻧ ﺎن ‪ .‬اﮔ ﺮ‬
‫اﺳﻼم واﻗﻌﺎ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع از زن را داﺷﺖ از اﺑﺘﺪا ﺑﺎ ﺧﺮﻳﺪ و اﺳﻴﺮ آ ﺮدن‬
‫زن ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻧﻤﻴﮑﺮد و در زن‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﭘﺴ ِﺮ ﺷ ﻮهﺮش‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ ﺣﺘ ﯽ ﺑ ﺎ‬
‫ﺷﻮهﺮش هﻢ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ازدواج اﺟﺒﺎرﯼ ﻧﻤﯽ ﺷﺪ‪.‬‬
‫در واﻗﻌﻴ ﺖ اﻣ ﺮ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺑ ﻪ ارث ﺑ ﺮدن زن در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر‬
‫ﻋﺮب از زﻣﺎﻧﻰ ﺁﻏﺎز ﺷﺪﻩ ﺑﻮد آﻪ ﺑﺎ ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ زن ﺑ ﻪ‬
‫آ ﺎﻻ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺷ ﺪﻩ وﺗﺤ ﺖ ﻋﻨ ﻮان ازدواج ﻣ ﻮرد ﺧﺮﻳ ﺪ وﻓ ﺮوش ﻗ ﺮار‬
‫ﻣﻴﮕﺮﻓﺖ‪ .‬ﻣﺎ دﻳﺪﻳﻢ آﻪ اﺳﻼم ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش زن ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻧﺒ ﻮد‬

‫‪٢۴٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﻠﻜﻪ در ﺁﻳﻪ هﺎى ﻣﺘﻌﺪد ﺑﺮ ﺁن ﻧﻴ ﺰ ﺗﺎآﻴ ﺪ داﺷ ﺖ و اﺳﺎﺳ ﺎ ﻧﻜ ﺎح اﺳ ﻼﻣﻰ‬
‫ﭼﻴﺰى ﺟﺰ ﺧﺮﻳﺪ و ﻳﺎ اﺳﻴﺮ آﺮدن زن ﻧﺒﻮد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد ﻣ ﺬهﺒﻰ آ ﻪ ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ‬
‫و اﺳﻴﺮآﺮدن زن را ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎ راﻩ ﺷ ﺮﻋﻰ ازدواج ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻧﻤ ﻮدﻩ‪ ،‬هﺮﭼﻴ ﺰ‬
‫ﻏﻴﺮ ازﺁﻧﺮا ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان زﻧﺎ ﺑﺴﺨﺘﯽ ﻣﺠﺎزات ﻣﻴﻨﻤﻮد‪ ،‬ﻧﺎﮔﻬﺎن دراﻳﻨﺠ ﺎ‪،‬‬
‫ﺑﺎ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﻪ زن ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻚ آﺎﻻ و ﻣﺎﻳﻤﻠﻚ ﻣﺮد ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﮔﺮ ه ﺪف اﺳ ﻼم دﻓ ﺎع اززن ﺑ ﻮد ازدواج ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى را آ ﻪ در‬
‫گ ﻣﺮد ارﺑﺎب ﺧﻮﻳﺶ ﺑ ﻮد‪ ،‬در ﺧﺎﻧ ﻪ و‬
‫ﺁن زن‪ ،‬ﭼﻪ ﻗﺒﻞ و ﭼﻪ ﺑﻌﺪ ازﻣﺮ ِ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮدش ﻣﻴﻤﺎﻧ ﺪ‪ ،‬و ه ﻴﭻ آ ﺲ ﺣ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ و ﻓﺮوﺷ ﺶ را ﻧﺪاﺷ ﺖ‪،‬‬
‫ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان زﻧﺎ ﻓﺴﺦ ﻧﻤﯽ ﮐﺮد‪.‬‬
‫ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﺳﻼﻣﻰ راﺟﻊ ﺑﻪ زن‪ ،‬آﻪ ﺑﺎ وى ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﻳﻚ آ ﺎﻻ ﺑﺮﺧ ﻮرد‬
‫ﻣﻰ آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻪ ارث ﺑﺮدن زن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻐﺎﻳﺮﺗﻰ ﻧﺪاﺷ ﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ اﻳ ﻦ‬
‫ﻗﺎﻧﻮن اداﻣﻪ و ﻣﮑﻤ ﻞ ﺁن ﺑ ﻮد‪ ،‬و ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻤىﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺎ اﻳ ﻦ ادﻋ ﺎ آ ﻪ‬
‫ﻗﺼﺪ اﺳﻼم در ﻣﻨﻊ ﺑ ﻪ ارث ﺑ ﺮدن زﻧ ﺎن‪ ،‬ﺣﻤﺎﻳ ﺖ از ﺣﻘ ﻮق ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ ﺟﻮر در ﺁﻳﺪ‪ .‬هﻤﺎن ﻃﻮر آﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ه ﺪف اﺳ ﻼم در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد‬
‫ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﻣﺤﺮﻣﻴ ﺖ ه ﺎى ﺟﻨﺴ ﻰ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻣﺤﺮﻣﻴ ﺖ ه ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫اى‪ ،‬و در ﻳﮏ ﮐﻼم ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳﺎﻻرى ﺑﻮد‪.‬‬
‫در ﻣﻮرد ﻣﺎدر زن و دﺧﺘﺮ زن ﻧﻴ ﺰ هﻤ ﻴﻦ ﻗﺎﻋ ﺪﻩ ﺑ ﺮ ﻗ ﺮار ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫در ﻧﻈﺎم ﺑﺮون هﻤﺴﺮى در ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎ آﻪ زن از ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮى ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫ﻟﺬا ﻏﺮﻳﺒﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﺷﺪﻩ و ازدواج ﺑ ﺎ ﻣ ﺎدر او و دﺧﺘ ﺮش ﻧﻴ ﺰ ﺑﻼﻣ ﺎﻧﻊ‬

‫‪٢۴٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﻮد‪ ،‬وﻟ ﻰ در اﺳ ﻼم ﻓﻘ ﻂ ﺑ ﺎ ﻋﻤ ﻞ دﺧ ﻮل ﺟﻨﺴ ﻲ‪ ،‬و ﻧ ﻪ ﺻ ﺮﻓﺎ ﻗ ﺮارداد‬
‫ازدواج‪ ،‬زن ﺑﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ ﺧﺎﻧﻮادﻩ در ﻣﯽ ﺁﻣ ﺪ و ﻟ ﺬا ازدواج ﺑ ﺎ ﻣ ﺎدر و‬
‫دﺧﺘ ﺮ او ﺣ ﺮام ﻣ ﯽ ﺷ ﺪ‪ .‬وﻟ ﯽ اﮔﺮﺷ ﻮهﺮ هﻨ ﻮز دﺧ ﻮل ﻧﮑ ﺮدﻩ ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﭘ ﺲ از ﻃ ﻼ ِ‬
‫ق زن‪ ،‬ﺑ ﺎ ﻣ ﺎدر و دﺧﺘ ﺮ او ازدواج ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‪ .‬وﻟ ﯽ‬
‫اﮔﺮ دﺧﻮل ﮐﺮدﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺑﺎ ﻃﻼق ﻧﻴﺰ ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ ﻣﺎدر و دﺧﺘ ﺮ او‬
‫ازدواج ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫"ﺣﺮام ﺷﺪ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ‪ ...‬ﻣﺎدر زن و دﺧﺘﺮان زن آﻪ در داﻣﻦ ﺷﻤﺎ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺷﺪﻩ‬
‫اﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺎ زن ﻣﺒﺎﺷﺮت آﺮدﻩ وﻟﻰ دﺧﻮل ﻧﻜﺮدﻩ ‪ ،‬ﻃﻼق دهﻴﺪ‪ .‬ﺑﺎ آ ﻰ ﻧﻴﺴ ﺖ آ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫دﺧﺘﺮش ازدواج آﻨﻴﺪ‪"...‬‬

‫‪xxviii‬‬

‫دﻟﻴ ﻞ دﻳﮕ ﺮ ﻣﻨ ﻊ ﺑ ﻪ ارث ﺑ ﺮدن ﻧﺎﻣ ﺎدرﯼ و ازدواج ﺑ ﺎ وﯼ‪،‬‬
‫ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺗ ﻼش ﻣ ﺮد ﺑ ﺮاﯼ ﺗﻀ ﻤﻴﻦ ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧ ﻮد ﺑ ﺮ هﻤﺴ ﺮش و از‬
‫ﻣﻴﺎن ﺑﺮدن ﺧﻄﺮ دﺳﺖ درازﯼ ﭘﺴﺮان ﺑﻪ زﻧﺶ در زﻣﺎن ﺣﻴﺎﺗﺶ ﺑﺎﺷ ﺪ‪.‬‬
‫ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﻔﺲ ﺗﻌﻠﻖ زن ﺑﻪ ﭘﺴ ﺮان ﭘ ﺲ از ﻣ ﺮگ ﭘ ﺪر‪ ،‬ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺮاﯼ‬
‫دﺳﺖ درازﯼ ﺁﻧﺎن ﺑﻪ زن در زﻣﺎن ﺣﻴﺎت ﺧﻮ ِد وﯼ وﺳﻮﺳﻪ ﺁور ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮ ﺣﺎل ﺑﻬﺮ ﺷﮑﻞ ﮐ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﺑﻨﮕ ﺮﻳﻢ ﻣ ﯽ ﺑﻴﻨ ﻴﻢ ﮐ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫اﺳ ﺎس ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻧﻬ ﺎد ازﻧﻈﺮﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻣﺘﻤ ﺪن ﻣﻘ ﺪس‪ ،‬و‬
‫ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺣ ﺎﮐﻢ ﺑ ﺮ ﺁن‪ ،‬ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ دﺧ ﻮل ﺟﻨﺴ ﯽ‪ ،‬ﺁﻧﻬ ﻢ دﺧ ﻮل ﺟﻨﺴ ﯽ ﺑ ﺮدﻩ‬
‫واراﻧﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻓﺤﺸﺎ‪ ،‬ﮔﺬاردﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪٢۵٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﮔﺮ ﺧﻮب دﻗﺖ ﺷﻮد اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﭼﻨﺪان ه ﻢ ﺗﻌﺠ ﺐ ﺁور ﻧﻴﺴ ﺖ‪.‬‬
‫در ﻧﻈﺎم ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮ ِد ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ه ﺮ ﺁﻧﭽ ﻪ‬
‫ﮐﻪ ﻣﻘﺪس ﺟﻠﻮﻩ دادﻩ ﻣﯽ ﺷﻮد در واﻗﻊ ﻧﺎ ﻣﻘﺪس و ﺗﻬﻮع ﺁور اﺳﺖ‪.‬‬

‫ازدواج‬
‫ﺑﺎ زنِ ﭘﺴﺮ‬

‫ن ﻧﺎ ﭘﺴﺮﯼ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ آﺴ ﻰ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﭘﺴ ﺮى ﭘﺬﻳﺮﻓﺘ ﻪ ﺷ ﺪﻩ‬
‫ازدواج ﺑﺎ ز ِ‬
‫ﺑ ﻮد‪ ،‬در ﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب ﻣﻤﻨ ﻮع ﺑ ﻮد‪ .‬ﻋﻠ ﺖ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫ﺑﺪوﯼ ‪ ،‬راﺑﻄﻪ ﻓﺮزﻧﺪ و ﭘﺪرى ﻟﺰوﻣﺎ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ هﻢ ﺧ ﻮﻧﻰ ﻗ ﺮار ﻧﺪاﺷ ﺖ و‬
‫ﭘﺴﺮ ﺧﻮاﻧﺪﻩ ﺑﺎ ﭘﺴﺮ واﻗﻌ ﻰ ﻓﺮﻗ ﻰ ﻧﺪاﺷ ﺖ ‪ .‬زﻳ ﺮا هﻨﮕ ﺎﻣﻲ آ ﻪ آﺴ ﻰ ﺑ ﻪ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﭘﻨ ﺎﻩ ﻣ ﻰ ﺑ ﺮد‪ ،‬رﺳ ﻢ ﺑ ﺮ اﻳ ﻦ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﻳﮑ ﯽ از اﻋﻀ ﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺳ ﻮﮔﻨﺪ ﻣ ﯽ ﺧ ﻮرد ﮐ ﻪ از او ﺣﻤﺎﻳ ﺖ ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ‪ ،‬او ﺑﻌﻀ ﻮﻳﺖ‬
‫ﮐﺎﻣﻞ ﻗﺒﻴﻠﻪ در ﺁﻣﺪﻩ از ﮐﻠﻴﻪ ﺣﻘﻮق ﻳﮏ ﻋﻀﻮ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺮﺧﻮردار ﻣ ﯽ ﺷ ﺪ‪،‬‬
‫و ﭼﻨﺎﻧﭽ ﻪ ﻓ ﺮد ﺣ ﺎﻣﯽ‪ ،‬او را ﺑ ﻪ ﭘﺴ ﺮﯼ ﺧ ﻮد ﻣ ﯽ ﭘ ﺬﻳﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑ ﺎ هﻤ ﻴﻦ‬
‫ﺳﻮﮔﻨﺪ هﻢ ﺧﻮن او ﺑﺤﺴﺎب ﺁﻣﺪﻩ و ﺣﮑﻢ ﭘﺴﺮ واﻗﻌ ﯽ او را ﭘﻴ ﺪا ﻣﻴﮑ ﺮد‪.‬‬
‫ﺑﺮاﯼ هﻤﻴﻦ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻨﮑ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب ﻣﻴ ﺎن ﭘﺴ ﺮ واﻗﻌ ﯽ و‬
‫ﻧﺎﭘﺴﺮﯼ ﺗﻔﺎوﺗﯽ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﻣ ﺮد ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑ ﺎ زن ﮐﺴ ﯽ ﮐ ﻪ او‬
‫را ﺑﻪ ﭘﺴﺮﯼ ﺧﻮد ﻗﺒﻮل ﮐﺮدﻩ ﺑﻮد ازدواج ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬

‫‪٢۵١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در اَﻻﻏ ﺎﻧﻰ ﻣﻴﺨ ﻮاﻧﻴﻢ آ ﻪ "ﺳﻌﺴ ﻌﻪ" ﻣ ﺮدى آ ﻪ از ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺧﻮد اﺧﺮاج ﺷﺪﻩ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮى ﭘﻨ ﺎﻩ ﻣﻴﺒ ﺮد و ﺗﺤ ﺖ ﺣﻤﺎﻳ ﺖ "ﺳ ﻌﺪ ﺑ ﻦ‬
‫اَل ﺿَﺮﻳﺐ" ﻗﺮارﻣﻰ ﮔﻴﺮد ‪ ،‬ﺑﺎ ﺧﻮاهﺮ زادﻩ او ازدواج ﻣﻰ آﻨﺪ و ﺗﺤﺖ‬
‫ﺿﺮﻳﺐ" ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪى او در ﻣﻰ ﺁﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺎم "اﻣﻴﺮﺑﻦ اَل َ‬

‫‪xxix‬‬

‫اﻳ ﻦ ﻗ ﺎﻧﻮن اﻟﺒﺘ ﻪ ﻳﮑ ﯽ از رﺳ ﻮم ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﻋ ﺮب ﺑ ﻮد و ﺑ ﺎ ﻗ ﺎﻧﻮن‬
‫ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗﻨ ﺎﻗﺾ داﺷ ﺖ‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪ ﺻ ﻠﺒﯽ ﺑ ﺎ ﮐﺴ ﯽ ﮐ ﻪ او را ﺑ ﻪ‬
‫ﭘﺴﺮﯼ ﺧﻮد ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد هﻢ ﺧﻮن ﻧﺒﻮد و ﻟﺬا ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻋﻀﻮ واﻗﻌ ﯽ‬
‫ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﻗﻠﻤ ﺪاد ﮔ ﺮدد‪ .‬ﻟ ﺬا ازدواج ﺑ ﺎ زن او ﺑﻨ ﺎﺑﺮ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻر اﺷﮑﺎﻟﯽ ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﮐﻪ از اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑ ﯽ اﻃ ﻼع ﺑ ﻮد‬
‫و ﻣﻌﻤﻮﻻ هﻤﺎن رﺳﻮم و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﻴﺶ را ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﺮد‪ ،‬اﺑﺘﺪا اﻳﻦ‬
‫ﻗﺎﻧﻮن را ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل هﻤﮕﺎن ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﯽ ﭘﺬﻳﺮد‪ ،‬ﺗﺎ اﻳﻨﮑﻪ داﺳﺘﺎن زﻳﻨﺐ‬
‫رخ ﻣﻴﺪهﺪ‪.‬‬
‫زﻳﻨﺐ زن زﻳﺪ ﻏﻼم ﺁزاد ﺷﺪۀ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺧ ﻮاهﺮزادﻩ ﺧﺪﻳﺠ ﻪ‪،‬‬
‫ﺣ ﺰام زﻳ ﺪ را در ﺳ ﻔﺮ ﺷ ﺎم از ﭘ ﺪرش ﺟ ﺪا ﻧﻤ ﻮدﻩ ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ‬
‫ﺣﮑﻴﻢ ﺑ ﻦ ِ‬
‫ﻣﮑﻪ ﺁوردﻩ ﺑﻮد و در ﺁﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﻋﻤﻪ اش ﺧﺪﻳﺠﻪ ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺧﺪﻳﺠ ﻪ ﻧﻴ ﺰ‬
‫او را ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻪ او ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺳ ﭙﺲ ﻣﺤﻤ ﺪ زﻳ ﺪ را ﺁزاد‬
‫ﮐﺮدﻩ و ﺑﻪ ﭘﺴﺮﯼ ﺧﻮد ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬زﻳﺪ ﻧﻴﺰ در ﺧﺪﻣﺖ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ‬
‫و وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺰرگ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد ﺑﺎ زﻳﻨﺐ ازدواج ﮐﺮدﻩ ﺑﻮد‪.‬‬
‫روزى ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑ ﻪ در ﺧﺎﻧ ﻪ زﻳ ﺪ ﻣﻴ ﺮود و هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﻣ ﻰ ﺧﻮاه ﺪ‬
‫وارد ﺧﺎﻧ ﻪ ﺷ ﻮد ﭼﺸ ﻤﺶ ﺑ ﻪ زﻳﻨ ﺐ آ ﻪ ﻟﺒ ﺎس ﺑ ﺪن ﻧﻤ ﺎﺋﻰ ﺑ ﻪ ﺗ ﻦ داﺷ ﺘﻪ‬

‫‪٢۵٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﺳ ﺖ ﻣ ﻰ اﻓﺘ ﺪ و ﺑ ﺎ ﮔﻔ ﺘﻦ ﻋﺒ ﺎرت "ﺳ ﺒﺤﺎن اﷲ ﻣﻘﻠ ﺐ اﻟﻘﻠ ﻮب" روى‬
‫ﺑﺮﻣﻴﮕﺮداﻧﺪ و از ﺁﻧﺠﺎ دور ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬زﻳﻨﺐ آﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻣﻴﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺨ ﻮد‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬داﺳﺘﺎن را ﺑﺎ ﺷﻮهﺮش زﻳﺪ در ﻣﻴ ﺎن ﻣ ﻰ ﮔ ﺬارد و او ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ‬
‫ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻪ زن ﺧﻮد ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬او را ﻃﻼق ﻣ ﻰ ده ﺪ‪ .‬ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﮐ ﻪ در ﻧﻬ ﺎن ﺧﻮاﺳ ﺘﺎر زﻳﻨ ﺐ ﺑ ﻮدﻩ‪ ،‬اﺑﺘ ﺪا زﻳ ﺪ را از اﻳﻨﮑ ﺎر ﻣﻨﺼ ﺮف‬
‫ﻣﻴﮑﻨ ﺪ‪ .‬وﻟ ﯽ ﭘ ﺲ از ﺁﻧﮑ ﻪ زﻳ ﺪ زﻳﻨ ﺐ را ﻃ ﻼق ﻣﻴﺪه ﺪ ﻧﻤﻴﺘﻮاﻧ ﺪ ﺑ ﺮ‬
‫وﺳﻮﺳﮥ دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﻪ زﻳﻨﺐ ﻏﻠﺒﻪ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﻳﻨﮑﺎر ﺑﺮﺧﻼف ﺳﻨﻦ ﻋﺮب‬
‫و ﺑﺴ ﻴﺎر زﺷ ﺖ و رﺳ ﻮاﺋﯽ اﻧﮕﻴ ﺰ ﺑ ﻮد‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ ﺑ ﺮﺧﻼف ﺳ ﻨﻦ ﻋ ﺮب‬
‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺗﺴ ﻠﻴﻢ ﺧ ﻮاهﺶ دروﻧ ﯽ ﺧ ﻮد ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد و ﺑ ﺮاى‬
‫رﻓﻊ اﻳﻦ ﻣﺸﮑﻞ ﺁﻳﻪ اى در رد ﺁن ﻣﻰ ﺁورد ﺗﺎ راﻩ را ﺑﺮاى آﺎم ﺟ ﻮﺋﻰ‬
‫از زﻳﻨﺐ هﻤﻮار ﺳﺎزد‪.‬‬
‫‪"...‬و ﻧﻴﺰ ﺣﺮام ﺷﺪ زن ﻓﺮزﻧﺪ ﺻﻠﺒﻰ∗ )ﻧﻪ زن ﭘﺴﺮ ﺧﻮاﻧﺪﻩ ﺷﻤﺎ( ‪"...‬‬

‫‪xxx‬‬

‫و ﺳ ﭙﺲ ﺑ ﺎ ﺁﻳ ﻪ اﯼ دﻳﮕ ﺮ اﺟ ﺎزۀ اﻳ ﻦ ﮐ ﺎﻣﺠﻮﺋﯽ را ﺑ ﺮاﯼ ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﻄﻮر ﻧﻬﺎﺋﯽ از ﺧﺪا ﻣﻴﮕﻴﺮد‪.‬‬
‫"ﺧﺪا در درون ﻳﮏ ﻣﺮد دو ﻗﻠﺐ ﻗﺮارﻧﺪادﻩ اﺳﺖ و ﻧﻴﺰزﻧﺎﻧﺘﺎن را ﮐﻪ ﻣﺎدر ﺑﺨﻮاﻧﻴ ﺪ‬
‫ﻣﺎدر ﺷﻤﺎ و ﭘﺴﺮ دﻳﮕﺮﯼ را ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺑﺨﻮاﻧﻴﺪ ﭘﺴﺮﺷﻤﺎ ﻗﺮار ﻧﺪادﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﮔﻔﺘﺎر‬
‫ﺷﻤﺎ زﺑﺎﻧﯽ و ﺑﯽ واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ...‬ﺷﻤﺎ ﭘﺴﺮ ﺧﻮاﻧ ﺪﻩ ه ﺎ را ﺑ ﻪ ﭘﺪراﻧﺸ ﺎن ﻧﺴ ﺒﺖ دهﻴ ﺪ‪...‬‬
‫ﭘﺲ )هﻢ ﺑﺪﻳﻦ ﻏﺮض( ﭼﻮن زﻳﺪ ازﺁن زن ﮐﺎم دل ﮔﺮﻓﺖ )و ﻃﻼﻗ ﺶ داد( او را ﺑ ﻪ‬

‫∗ﻓﺮزﻧﺪ واﻗﻌﯽ و ﺧﻮﻧﯽ‪.‬‬

‫‪٢۵٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫ن ﭘﺴ ﺮ ﺧﻮاﻧ ﺪۀ ﺧ ﻮد ﮐ ﻪ از‬
‫ﻧﮑﺎح ﺗﻮ در ﺁوردﻳﻢ ﺗﺎ ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﻣﻮﻣﻨﺎن در ﻧﮑ ﺎح زﻧ ﺎ ِ‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﮐﺎﻣﻴﺎب ﺷﺪﻧﺪ )و ﻃﻼق دادﻧﺪ( ﺑﺮ ﺧﻮﻳﺶ َهﺮَج و ﮔﻨﺎهﯽ ﻧﭙﻨﺪارﻧﺪ‪".‬‬

‫‪xxxi‬‬

‫وﻟﻰ اﮔ ﺮ ﺧ ﻮب ﺑ ﻪ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﻧﮕﺮﻳﺴ ﺘﻪ ﺷ ﻮد ﻣﺤﻤ ﺪ آ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ در ﭘ ﻰ‬
‫اﻣﻴﺎل ﺷﻬﻮاﻧﻰ ﺧﻮد ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ‪ ،‬ﺑﻰ ﺁﻧﻜﻪ ﺧﻮد ﺑﺪاﻧﺪ ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﺎر دﺳﺖ ﺑ ﻪ‬
‫ﻓﺴﺦ ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮازﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﭘﺪرﺳﺎﻻراﻧﻪ‬
‫ﻣﻰ زﻧﺪ‪.‬‬
‫هﻤ ﺎﻧﻄﻮر ﮐ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ ﺷ ﺪ‪ ،‬اﺻ ﻮﻻ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺟ ﺰ ﭘﻴ ﺮوﯼ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ‬
‫ﺑﺨﺶ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن و ﺳﺮﺗﺎﺳﺮﯼ ﮐﺮدن ﺁﻧﻬﺎ ﺑ ﺰور ﺷﻤﺸ ﻴﺮ ه ﻴﭻ‬
‫ﮐﺎر دﻳﮕﺮﯼ اﻧﺠﺎم ﻧﻤﯽ دهﺪ‪ .‬زﻳﺮا اواﺻﻮﻻ ﻓﺮدﯼ ﻋﺎﻣﯽ ﺑﻮدﻩ‪ ،‬واﺳﺎﺳ ﺎ‬
‫درﺳﻄﺤﯽ ﮐﻪ ﺁﮔﺎهﺎﻧﻪ در ﭘﯽ اﻳﺠﺎد ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﯽ‪ ،‬هﺮﭼﻨﺪ ﻣﻨﻔﯽ‪ ،‬در ﺟﺎﻣﻌﮥ‬
‫ﻋﺮﺑﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺒﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ‪ ،‬هﺮﺟ ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﮐ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣ ﻮرد ﺑ ﺎﻻ‪ ،‬دﺳ ﺖ‬
‫ﺑ ﻪ وﺿ ﻊ ﻗ ﺎﻧﻮﻧﯽ ﻇ ﺎهﺮا ﻣﻐ ﺎﻳﺮ ﺑ ﺎ ﺳ ﻨﻦ ﻋ ﺮب زدﻩ‪ ،‬ﻧ ﻪ در ﭘ ﯽ ﺗﻐﻴﻴ ﺮ‬
‫ﺁﮔﺎهﺎﻧ ﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ ﮐﻮرﮐﻮراﻧ ﻪ و از روﯼ ﻏﺮاﻳ ﺰ و اﻣﻴ ﺎل ﺷﺨﺼ ﯽ اش‬
‫ﺑﺎﻳﻨﮑﺎر ﻣﺒﺎدرت ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎ اﻳﻨﻜﺎر ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﯽ ﺁﻧﮑﻪ ﺑﺪاﻧﺪ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻣﻤﻨﻮﻋﻴ ﺖ‬
‫ازدواج ﺑ ﺎ ﻳﻜ ﻰ دﻳﮕ ﺮ از ﻣﺤ ﺎرم ﺟﻨﺴ ﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى را ﺑ ﻪ ﻧﻔ ﻊ ﻗ ﺎﻧﻮن‬
‫ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ هﺎﯼ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ﻟﻐﻮ ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬

‫رﻫﺎﺋﻰ ﺧﺎﻧﻮاده‬
‫از ﺣﺸﻮ و زواﺋﺪ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى‬

‫‪٢۵۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫هﻨﮕﺎﻣﻴﻜﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣ ﻮرد ﺣﻤﺎﻳ ﺖ ﺧ ﻮد را در ﻗ ﺮان‬
‫ﻋﺮﺿﻪ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن هﻤ ﻪ ﻧ ﻮع رواﺑ ﻂ ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣﻮﺟ ﻮد ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ‪ ،‬در ﺑﻌﻀﻰ ﻗﺒﺎﻳﻞ رواﺑﻂ ﺟﻨﺴﻰ آ ﺎﻣﻼ ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ﺳ ﻨﺖ‬
‫هﺎى اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧﻪ ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺑﻄﻮرﻳﻜ ﻪ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ رواﺑ ﻂ‬
‫ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮى راﻳ ﺞ ﺑ ﻮدﻩ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ زن در ﺑﺮﻗ ﺮارى و ﻗﻄ ﻊ رواﺑ ﻂ‬
‫ﺟﻨﺴﻰ اش ﺑﺎ ﻣﺮد ﻧﻴﺰ آﺎﻣﻼ ﺁزاد و ﺧﻮد ﻣﺨﺘﺎر ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻓﺼﻞ ﮔﺬﺷﺘﻪ دﻳﺪﻳﻢ آﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ اﺳ ﻼم اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع رواﺑ ﻂ را آ ﻪ‬
‫ﺑﻄ ﻮر آﻠ ﻰ در ﺧ ﺎرج از ﭼﻬ ﺎرﭼﻮب ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ اﻧﺠ ﺎم ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ و در‬
‫اﺳ ﺎس ﻣﺮﺑ ﻮط ﺑ ﻪ دوراﻧ ﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ هﻨ ﻮز ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺑﻮﺟ ﻮد ﻧﻴﺎﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫ﺗﺤ ﺖ ﻋﻨ ﻮان زﻧ ﺎ ﺑﻜﻠ ﻰ ﻣﻨ ﻊ ﮐ ﺮد و ﻣﺠﺎزاﺗﻬ ﺎى ﺳ ﺨﺘﯽ ﺑ ﺮاﯼ ﺁن ﻗ ﺮار‬
‫داد‪.‬‬
‫ﺑ ﺎ اﻳ ﻦ وﺟ ﻮد‪ ،‬در ﺑﺴ ﻴﺎرى از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ رواﺑ ﻂ‬
‫ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ ﺑﺮﻗ ﺮار ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬هﻨ ﻮز ﺑ ﺪرﺟﺎت ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﺁﺛ ﺎر و ﺑﻘﺎﻳ ﺎى‬
‫ﺳﻨﻦ ﻣﺎدرﺗﺒﺎرى اﻳﻨﺠﺎ و ﺁﻧﺠﺎ ﺣﻔﻆ ﮔﺸﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻋﻠﺖ اﻳﻦ اﻣ ﺮ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر‬
‫ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺁن ﺑﻮد آﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﻳ ﻚ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ در ﺣ ﺎل ﮔ ﺬار ﺑ ﻮد و‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬در ﺁن اﺷﻜﺎل ﻣﺘﻌﺪدى از رواﺑﻂ ﺟﻨﺴﻰ و رواﺑﻂ دﻳﮕ ﺮﯼ آ ﻪ‬
‫هﺮﻳﮏ ﺑﺪرﺟﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻨﺎﺻﺮى از ه ﺮ دو ﻧﻈ ﺎم را در ﺧ ﻮد داﺷ ﺘﻨﺪ‬
‫وﺟﻮد داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻣﻘ ﺮرات ﺟﻨﺴ ﻰ ﺑﺨ ﺶ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر‬
‫ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻋﺮﺑﯽ را ﺑﻨﺎم ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﻟﻬﯽ ﻋﺮﺿﻪ داﺷﺘﻪ و ﺳﭙﺲ ﺑﺰور ﺷﻤﺸ ﻴﺮ‬

‫‪٢۵۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﺮ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻣﺴﻠﻂ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﮑﺎر ﺧﻮد ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺳ ﻨﻦ ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ در ﺟﺎﻣﻌ ﮥ ﻋﺮﺑ ﯽ را ﺑﮑﻠ ﯽ از ﻣﻴ ﺎن ﺑﺮﻣﻴ ﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ هﻤ ﻪ‬
‫ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﺟﻨﺴﻰ ﭘﺪرﺳﺎﻻراﻧﻪ اﻳﺮا ﻧﻴﺰ آﻪ هﻨ ﻮز ﻋﻨﺎﺻ ﺮى از ﻣﻨﺎﺳ ﺒﺎت‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧﻪ ﻗﺪﻳﻢ و ﻗﺒﻴﻠﻪ اى را ﺑﺎ ﺧﻮد داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬از اﻳﻦ ﻧﺎﺧﺎﻟﺼ ﻰ ه ﺎ‬
‫ﭘﺎك ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ ‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳ ﺒﺎت ﻇﺎﻟﻤﺎﻧ ﻪ و ﭘﺪرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ‬
‫ﻰ ﻣ ﺎ ﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺨﯽ ﺁن‬
‫ﻣﻮﺟ ﻮد را از ه ﺮ ﮔﻮﻧ ﻪ ﺣﺸ ﻮ و زواﺋ ﺪ اﻧﺴ ﺎﻧ ِ‬
‫ﺧﻼص ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﺎ ﻗﺎﺋﻢ ﺑﻪ ذات آﺮدن ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر و ﻗ ﺮار دادن‬
‫ﮐﺎﻣ ﻞ ﺁن در ﭼﻬ ﺎرﭼﻮﺑﻰ آ ﻪ در ﺁن زن ﺑ ﻪ ﺑﺮدﮔ ﻰ آﺎﻣ ﻞ ﻣ ﺮد در ﻣ ﻰ‬
‫ﺁﻳﺪ‪ ،‬ﺁﻧﺮا ﺑﻪ اوج ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺧﻮد ﻣﻴﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ اﻣﺮ‪ ،‬از ﺟﻨﺒﻪ ﺗﻜﺎﻣﻠﻰ ﻧﻴﺰ ﺧﺎﻧﻮادۀ ﭘﺪرﺳﺎﻻر را آﻪ ﺑﺼ ﻮرت‬
‫ﻋﻨﺼﺮ اوﻟﻴﻪ و هﺴﺘﻪ در درون ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬وﻟﯽ هﻨﻮز ﺗﺤﺖ ﺣﻤﺎﻳﺖ و ﮐﻨ ﻒ‬
‫ﺁن‪ ،‬و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺑ ﻪ درﺟ ﺎت ﮔﻮﻧ ﺎﮔﻮن ﺗﺤ ﺖ ﺗ ﺎﺛﻴﺮ ﻣﻘ ﺮرات ﺁن ﻗ ﺮار‬
‫داﺷﺖ‪ ،‬از ﺷﺮ اﻳﻦ ﻣﻘﺮرات ﺧﻼص ﻣﻰ ﺳﺎزد‪.‬‬
‫ﻣﺎ در ﮔﺬﺷﺘﻪ دﻳﺪﻳﻢ آﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ در هﺮ ﺟﺎ ﺑﻪ درﺟﻪ اﻳﻜﻪ ﻣﻘ ﺮرات‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎر ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺗﻀﻌﻴﻒ ﺷﺪﻩ از ﻣﻴﺎن ﻣﻴﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻬﻤ ﺎن درﺟ ﻪ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺮ‬
‫ﺑﻰ ﺣﻘﻮﻗﻰ واﺳﺎرت زن اﻓﺰودﻩ ﻣﻰ ﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻗﺒﻞ از ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﺧﺎﻧﻮادﻩ‬
‫‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻴﻜﻪ رواﺑ ﻂ ﺟﻨﺴ ﻰ ﻣﺸ ﻤﻮل ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮﯼ و ﺟﺰﺋ ﻰ ازرواﺑ ﻂ‬
‫ﻣﻴﺎن دو ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﭼﻴ ﺰى ﺟ ﺰ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﺑ ﺮ ﺁن ﺣﻜﻮﻣ ﺖ ﻧﻤ ﻰ‬
‫آﺮد‪ ،‬زن در ﺁزادى آﺎﻣﻞ در رواﺑﻄﺶ ﺑﺎ ﻣﺮد ﺑﺴﺮ ﻣﻰ ﺑﺮد‪.‬‬

‫‪٢۵۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در اﻳﻦ رواﺑﻂ‪ ،‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻰ آ ﻪ زن دوﺳ ﺖ ﭘﺴ ﺮ )ﺻ ﺪﻳﻘﻪ( داﺷ ﺖ‪،‬‬
‫از ﺁﻧﺠﺎﺋﻴﻜﻪ ﻣﺮد در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰ آ ﺮد‪ ،‬و اﻗ ﺎﻣﺘﺶ ﺑ ﺮاى دﻳ ﺪن‬
‫زن ﮔﻬﮕﺎهﻰ و ﻣﻮﻗﺘﻰ ﺑﻮد‪ ،‬ﻗﺒﻴﻠ ﮥ او ه ﻴﭻ دﺧﺎﻟ ﺖ و ﻣﺤ ﺪودﻳﺘﻰ در اﻳ ﻦ‬
‫رواﺑﻂ ﺑﻮﺟﻮد ﻧﻤﻰ ﺁورد‪ .‬اﻳﻦ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺗﻨﻬﺎ زﻣﺎﻧﻰ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺁﻣ ﺪ آ ﻪ‬
‫ﻣﺮد ﻗﺼ ﺪ زﻧ ﺪﮔﻰ ﺑ ﺎ زن ﻳﻌﻨ ﻰ اﻗﺎﻣ ﺖ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ زن را داﺷ ﺖ ‪ ،‬آ ﻪ در‬
‫اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻗﺒﻴﻠﮥ زن ﻧﻴﺰ از ﻟﺤ ﺎظ اﻣﻨﻴﺘ ﻰ ﺣ ﻖ اﻇﻬ ﺎر ﻧﻈ ﺮ و ﺗﺼ ﻤﻴﻢ‬
‫ﮔﻴﺮى در اﻳﻦ ﻣﻮرد را ﭘﻴﺪا ﻣﻴﮑﺮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد ﺣﺘﻰ در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ ﻣﺜﻼ ﻣﺮد ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ دﺷﻤﻦ ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫داﺷﺖ و از اﻳﻨﺮو ﻣﻮرد اﻋﺘﻤ ﺎد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ زن ﻗ ﺮار ﻧﻤ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ ‪ ،‬ﺣﺘ ﻰ در‬
‫اﻳﻦ ﻣﻮارد ﻧﻴﺰ‪ -‬ﻳﻌﻨﻰ درﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻤﮑﻦ‪ ،‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺎﻧﻊ راﺑﻄ ﻪ‬
‫ﺟﻨﺴﻰ زن ﺑﺎ ﻣﺮد ﻧﻤﻰ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺗﻨﻬﺎ از اﻗﺎﻣﺖ و زﻧﺪﮔﻰ ﻣﺸ ﺘﺮك ﺁﻧﻬ ﺎ در‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﺑﻌﻤ ﻞ ﻣ ﻰ ﺁورد‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ‪ ،‬از ﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ در ﭘﺮﺗ ﻮ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺟﻤﻌ ﻰ و اﺷ ﺘﺮاآﻰ‪ ،‬ﻣﻨ ﺎﻓﻊ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﻣﻨ ﺎﻓﻊ ﻓ ﺮد ﻳﻜ ﻰ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻟ ﺬا‬
‫ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬ﺣﺘ ﻰ در ﻧ ﺎ ﻣﺴ ﺎﻋﺪ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺷ ﺮاﻳﻂ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﺁزادى ﺟﻨﺴ ﻰ زن‬
‫را او ﻧﻤﻴﮕﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫وﻟﻰ هﻤﻴﻨﻜﻪ ﺑﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ‪ ،‬ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻓﺮدﮔﺮاﻳﺎﻧ ﻪ‬
‫ﺁن ﺑﺮ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺟﻤﻊ ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺳﺎﻳﻪ ﻣﻰ اﻓﻜﻨﺪ‪ ،‬زن آﻪ ﻗ ﺪرت ﺧ ﻮد را‬
‫از دﺳﺖ دادﻩ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻤﺎم ﺁزادﻳﻬﺎى ﺧ ﻮد را از دﺳ ﺖ ﻣﻴﺪه ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﺑﺮدﻩ ﻣﺮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد‪ .‬ﭼﺮا آﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﻳ ﻦ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ‪ ،‬زن ﺑ ﻪ آﺴ ﻰ‬
‫ﺗﻌﻠﻖ دارد آﻪ او را ﺧﺮﻳﺪﻩ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪٢۵٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در واﻗ ﻊ ﺑ ﺎ ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ زن و ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻر آﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ﻋﻤ ﻞ ﻣ ﻰ‬
‫آﻨﺪ‪ ،‬زن ﺑﻪ ﺑﺮدﻩ ﻣﺮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﺷﻮد‪.‬‬
‫در اﺑﺘ ﺪا‪ ،‬ازدواج و ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺑ ﺮ زن ﺟﻨﺒ ﻪ اﺷ ﺘﺮاآﻰ دارد‪ .‬اﻳ ﻦ‬
‫زﻣ ﺎﻧﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ زن ﺑ ﻪ ﮔﺮوه ﻰ از ﺑ ﺮادران ﺗﻌﻠ ﻖ دارد و ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ و‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ ﺑﺮ زن هﻨ ﻮز در اﺷ ﮑﺎل ﻣﻘ ﺪﻣﺎﺗﻰ ﺧ ﻮد ﺑﺴ ﺮ ﺑ ﺮدﻩ‪،‬‬
‫از ﺣﺸﻮ و زواﺋ ﺪ اﺷ ﺘﺮاآﻰ اش ﺑﻄ ﻮر آﺎﻣ ﻞ ﺁزاد ﻧﺸ ﺪﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬در اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ هﺮ ﭼﻨﺪ زن ﺁزادى ﺟﻨﺴﻰ آﺎﻣﻞ ﺧﻮد در ﻧﻈﺎم آﺎﻣﻼ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى و‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎر را از دﺳﺖ دادﻩ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ ﺣﺪ اﻗﻞ ﺑﺎ ﮔﺮوه ﻰ از ﻣ ﺮدان آ ﻪ‬
‫ﺑﺮادران هﻢ ﻣﻴﺒﺎﺷﻨﺪ راﺑﻄﻪ دارد‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل ‪ ،‬وﻗﺘﻰ آﻪ اﻳﻦ ﻧﻮع راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴ ﻰ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﻧﻬ ﺎد ﺧ ﺎﻧﻮادۀ‬
‫ﭼﻨﺪ هﻤﺴﺮ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮ ﺗﻜﺎﻣ ﻞ ﻣ ﯽ ﻳﺎﺑ ﺪ‪ ،‬و ﺑ ﻪ ﻣ ﻮازات‬
‫ﺁن‪ ،‬ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ﺟﻤﻌ ﻰ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﺑ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ‬
‫ﻓ ﺮدى ﺗﮑﺎﻣ ﻞ ﻣﻴﺎﺑ ﺪ‪ ،‬و در ﻳ ﮏ ﮐ ﻼم‪ ،‬ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ از‬
‫ﺑﻘﺎﻳﺎى اﺷﺘﺮاآﻰ و ﻗﻴﻴﻠﻪ اﻳﺶ ﺁزاد و ﺑ ﻪ ﻃ ﻮر ﺷﺴ ﺘﻪ رﻓﺘ ﻪ ﺗ ﺮﯼ در ﻣ ﯽ‬
‫ﻰ‬
‫ى ﺟﻨﺴ ِ‬
‫ى هﺮ ﭼﻨﺪ ﺻﻮر ِ‬
‫ﺁﻳﺪ‪ ،‬ﺁﻧﻮﻗﺖ زن‪ ،‬دوﺑﺎرﻩ‪ ،‬ﻳﻚ ﮔﺎم ﺑﻴﺸﺘﺮ‪ ،‬ﺁزاد ِ‬
‫ﻰ‬
‫ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﻴﺪهﺪ‪ .‬اآﻨﻮن‪ ،‬در ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺗ ﻚ هﻤﺴ ﺮ‪ ،‬راﺑﻄ ﻪ ﺟﻨﺴ ِ‬
‫زن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺷﻮهﺮش‪ ،‬ﺁﻧﻬﻢ ﺷﻮهﺮ ﻧﺎﺧﻮاﺳ ﺘﻪ اى آ ﻪ او را ﺧﺮﻳ ﺪارى ﻳ ﺎ‬
‫در ﺟﻨﮓ اﺳﻴﺮ آﺮدﻩ‪ ،‬ﻣﺤﺪود ﻣﻴﺸﻮد‪.‬‬

‫‪٢۵٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ‪ ،‬ﻣﻼﺣﻈ ﻪ ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ ﭘ ﺎ ﺑﭙ ﺎى رﺷ ﺪ و‬
‫ﺗﻜﺎﻣ ﻞ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و ﮔﺴ ﺘﺮش ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺮﺑ ﻮط ﺑ ﻪ ﺁن‪ ،‬راﺑﻄ ﻪ‬
‫ﺟﻨﺴﻰ زن ﻧﻴﺰ آﻪ ﻗﺒﻼ آﺎﻣﻼ ﺁزاد ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺑﺮادران و ﺑﻌﺪ ﺗﻨﻬﺎ‬
‫ﺑ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ ﻇ ﺎﻟﻢ و ﻧﺎﺧﻮاﺳ ﺘﻪ اش ﻣﺤ ﺪود ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد و ﺑﻤ ﻮازات ﺁن‬
‫ﺑﺮدﮔﻰ ﺟﻨﺴﻰ وى ﮐﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺣﺘﯽ در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ آﻪ ﺧﺎﻧﻮادۀ ﺗﻚ هﻤﺴ ِﺮ ﭘﺪرﺳﺎﻻر‪ ،‬ﻣﺪﺗﻬﺎ ﺑﻮد‬
‫ﮐﻪ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ‪ ،‬وﻟﻰ هﻨﻮز هﻤﭽﻮن ﻳﻚ هﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻄﻮر آﺎﻣﻞ از ﭘﻮﺳ ﺘﻪ و‬
‫ﻗﻴ ﻮد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى اش ﺁزاد ﻧﺸ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻗﻴ ﻮد هﻨ ﻮز ﺑ ﺮاى زﻧ ﻰ آ ﻪ از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ ﺧﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺑﺮدﻩ ﻣ ﺮد ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣﻴﺸ ﺪ‪ ،‬داراى ﻣﺨﺘﺼ ﺮ ﻧﻔ ﻊ و ﻣﻨﻔﻌﺘ ﻰ‬
‫ﺑ ﻮد‪ .‬اﻳ ﻦ ﻧﻔ ﻊ آ ﻪ زن‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺁﻧﮑ ﻪ در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺷ ﻮهﺮش ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳ ﻚ ﻏﺮﻳﺒ ﻪ‬
‫ﺑﺴﺮ ﻣﻰ ﺑﺮد‪ ،‬وﻟﯽ ﺗﺒﺎرش ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﻤ ﻰ آ ﺮد و هﻤﭽﻨ ﺎن ﺟ ﺰو ﺗﺒ ﺎر ﻗﺒﻴﻠ ﮥ‬
‫ﺧﻮدش ﺑﺎﻗﻰ ﻣﻰ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺁﺧ ﺮﻳﻦ ﺑﻨ ﺪ ﭘﻴﻮﻧ ﺪ دهﻨ ﺪۀ او ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد آ ﻪ‬
‫هﻨ ﻮز از ﻧ ﺎف زﻧ ﻰ آ ﻪ از رﺣ ﻢ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اش ﺑ ﻪ ﺑﻴ ﺮون راﻧ ﺪﻩ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫ﺑﺮﻳ ﺪﻩ ﻧﺸ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬و ﺗﻤ ﺎم ﻧﻜﺘ ﻪ ﻧﻴ ﺰ در هﻤ ﻴﻦ ﺑ ﻮد‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ اﻳ ﻦ ﺁﺧ ﺮﻳﻦ‬
‫واﺑﺴ ﺘﮕﻰ زن ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اش ﺑﺎﻋ ﺚ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ آ ﻪ زن در ﻣ ﻮارد ﺧ ﺎص ‪،‬‬
‫ﻳﻌﻨﻰ در ﻣ ﻮاردى آ ﻪ ﺑ ﻴﺶ از ﺣ ﺪ ﻣﻤﻜ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻇﻠ ﻢ و اذﻳ ﺖ ﺷ ﻮهﺮ و‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ او ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﻴﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮدش واﻗ ﻊ ﮔ ﺮدد‪ ،‬وﻳ ﺎ‬
‫هﻨﮕﺎﻣﻴﮑﻪ ﺑﺎ ﻣﺮگ ﺷﻮهﺮش هﻴﭽﮑﺲ در داﺧﻞ و ﺧﺎرج ﻗﺒﻴﻠﻪ داوﻃﻠ ﺐ‬
‫ازدواج ﺑﺎ او ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺁزاداﻧﻪ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﮥ ﺧﻮد ﺑﺎز ﮔﺮدد‪.‬‬

‫‪٢۵٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اآﻨ ﻮن‪ ،‬ﺑ ﺎ در ه ﻢ ﺷﻜﺴ ﺘﻦ ﻣﻨﺎﺳ ﺒﺎت ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﺑﺪﺳ ﺖ اﺳ ﻼم و‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺷ ﺪن آﺎﻣ ﻞ ﻣﻨﺎﺳ ﺒﺎت ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺑﺠ ﺎى ﺁن ‪ ،‬ﻣ ﺎ ﻣ ﻰ ﺑﻴﻨ ﻴﻢ آ ﻪ‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺣﺘﻰ در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ‪ ،‬اﻳﻦ ﺁﺧﺮﻳﻦ ﭘﻨﺎﻩ و ﻣﻠﺠﺎء دادﺧﻮاهﻰ زن‬
‫هﻢ از دﺳﺖ وى ﺧﺎرج ﻣﻰ ﮔﺸﺖ‪ .‬ﺗﺎ ﺟ ﺎﺋﻰ آ ﻪ وﻗﺘ ﻰ ﻋ ﺪﻩ اى از زﻧ ﺎن‬
‫ﻋﺮب از ﺷﻮهﺮاﻧﺸﺎن آﻪ ﺑﺮ ﺧ ﻼف ﻣﻌﻤ ﻮل‪ ،‬ﺳ ﻌﻰ در ﺁﻣﻴ ﺰش ﺑ ﺎ ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫از ﻋﻘ ﺐ را دارﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﻧ ﺰد ﻣﺤﻤ ﺪ ﺷ ﻜﺎﻳﺖ ﻣ ﻰ ﺑﺮﻧ ﺪ‪ ،‬او ﺑ ﺎ ﺁوردن ﺁﻳ ﻪ‬
‫زﻳﺮ ﺑﺎ ﺻﺮاﺣﺖ ﺑﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣ ﻰ ﻓﻬﻤﺎﻧ ﺪ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ در دﺳ ﺖ ﺷﻮهﺮاﻧﺸ ﺎن‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺸﺘﺰارى هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺁن از هﺮ ﻃﺮف ﮐﻪ ﺑﺨﻮاهﺪ ﻣﻴﺘﻮاﻧ ﺪ‬
‫وارد ﺁﻧﻬﺎ ﺷﻮد‪ ،‬و اﻳﻦ ﺑﻴﺎن اوج ﺑﯽ ﭘﻨﺎهﻰ زن در ﺣﻘﻮق اﺳﻼﻣﻰ‪ ،‬ﻧﻈﺎم‬
‫ﺗﻤ ﺪن‪ ،‬و ﻧﻈ ﺎم ﺧ ﺎﻧﻮادۀ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﭘ ﺲ از ﺁﻧﻜ ﻪ ﺑ ﺎ دره ﻢ‬
‫ﺷﮑﺴﺘﻦ ﮐﺎﻣﻞ ﻧﻈﺎم ﻗﺒﻴﻠﻪ اﯼ‪ ،‬زن ﺁﺧﺮﻳﻦ ﭘﻨﺎهﻨﮕﺎﻩ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺧﻮد را ﻧﻴ ﺰ‬
‫از دﺳﺖ ﻣﻰ دهﺪ‪ ،‬در ﻧﻈﺎم ﺑﻌﺪﯼ دﭼﺎر ﺁن ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫"زﻧﺎن آﺸﺘﺰار ﺷﻤﺎﻳﻨﺪ ‪ ،‬ﺑﺮ آﺸﺘﺰارﺗﺎن از هﺮ ﺟﺎ آﻪ ﻣﺎﻳﻠﻴﺪ وارد ﺷﻮﻳﺪ‪".‬‬

‫‪xxxii‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻰ ﮔﺮدد آﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ هﻤﻪ ﺟﺎ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى‬
‫ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪﻩ از ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﻰ ﺟﺰﺋﻰ ﺗ ﺮﻳﻦ ﺁن‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣ ﻮرد ﺑ ﺎﻻ‪ ،‬ﻣﻨ ﺎﻓﻊ زن‬
‫را ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ ﻣﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬رواﺑ ﻂ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ آ ﻪ ﺑﻄ ﻮر‬
‫ﻋﻜﺲ‪ ،‬درهﻤﻪ ﺟﺎ‪ ،‬ذﻟﺖ و ﺑﺮدﮔﻰ زن را در ﺑﺮداﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺿﺪ او ﻋﻤ ﻞ‬
‫ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢۶٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ اﺳ ﻼم اﻳ ﻦ آ ﺎر را ﻧ ﻪ‬
‫ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺎ وﺿﻊ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎ اﻳﺠ ﺎد دوﻟ ﺖ ﮐ ﻪ ﻗ ﺪرت ﺁن ﺿ ﺎﻣﻦ‬
‫اﺟﺮاﯼ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺰﺑﻮر ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻴﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ ﻫﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ازدواج‬
‫ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم‬

‫ﻣﻔﺴ ﺮﻳﻦ اﺳ ﻼﻣﻰ ﺳ ﻌﻰ دارﻧ ﺪ آ ﻪ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ اﺳ ﻼم را درﻣ ﻮرد‬
‫ﻣﺤﺮﻣﻴﺖ هﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻚ ﻧﻮ ﺁورى و ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ره ﺎﺋﻰ ﺑﺨﺸ ﻰ‬
‫آ ﻪ از ﺟﺎﻧ ﺐ ﺧﺪاوﻧ ﺪ ﺑ ﺮاى ﻧﺠ ﺎت ﺑﺸ ﺮﻳﺖ از ﻧﻈ ﺎم ﺟﺎهﻠﻴ ﺖ ! )ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى( وﺿ ﻊ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ ﻗﻠﻤ ﺪاد آﻨﻨ ﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻧﻴ ﺰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫ﺳﺎﻳﺮﻣﻮارد دروﻏﻰ ﺑﻴﺶ ﻧﻤﻴﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺮان در اﻣﺮ ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﺖ ه ﺎى‬
‫ﺟﻨﺴﻰ ﺧ ﺎﻧﻮادﮔﻰ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ اﺑ ﺪاٌ ﺟﻨﺒ ﮥ ﻧﺠ ﺎت ﺑﺨﺸ ﻰ ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ هﻤ ﺎن‬
‫ﻃﻮر آ ﻪ ﻧﺸ ﺎن دادﻩ ﺷ ﺪ‪ ،‬ﺳ ﻤﺒﻞ اﺳ ﺎرت و ﺑﺮدﮔ ﻰ ﺟﻨﺴ ﻰ و آ ﺎرى زن‬
‫در ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﻄﻠﻘﺎ هﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺗﺎزﻩ و ﻧﻮ ﺁوراﻧﻪ اﯼ‬
‫درﺧﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ وآﻢ وﺑﻴﺶ ﺗﻤﺎﻣﺎ ﻗﺒﻞ ازاﺳﻼم‪ ،‬و ﺑ ﺪرﺟﺎت ﻣﺘﻔ ﺎوت‪ ،‬در‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻘﺪﺳ ﯽ ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﺎ را از اﻳ ﻦ ﺣﻘﻴﻘ ﺖ ﺁﮔ ﺎﻩ ﻣﻴﺴ ﺎزد‪ .‬او ﻣﻴﮕﻮﻳ ﺪ ﮐ ﻪ‬
‫درﻣﻴ ﺎن ﺣﻤ ﺲ∗ "اززﻧ ﺎن هﻤﺎﻧﻬ ﺎﺋﯽ ﮐ ﻪ ﺧﺪاوﻧ ﺪ در ﻗ ﺮان ﺣ ﺮام ﮐ ﺮد‬

‫∗‪ -‬ﺣﻤﺲ ﻗﺒﺎﻳﻠﯽ ار ﻋﺮب ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرت ﺑﻮدﻧﺪ از ﻗﺮﻳﺶ و ﮐﻨﺎﻧﻪ و واﺑﺴﺘﮕﺎن اﻳﺸﺎن‪.‬‬

‫‪٢۶١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﻳﺸﺎن ﻧﻴﺰ ﺣﺮام ﻣﻴﺪاﻧﺴ ﺘﻨﺪ ﻣﮕ ﺮزن‬

‫ﭘ ﺪر"‪.‬‬

‫‪xxxiii‬‬

‫ﺷﻬﺮﺳ ﺘﺎﻧﻰ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺎﻳﻦ‬

‫ﻧﮑﺘﮥ ﻣﻬﻢ اﺷﺎرﻩ ﻧﻤﻮدﻩ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"اﻋﺮاب ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﻨﻬﻴﺎت ﻗﺮﺁن را رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ زﻳﺮا ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﺎدر‪ ،‬ﺧﻮاهﺮ‬
‫و ﻋﻤﻪ ﻳﺎ ﺧﺎﻟﻪ ﺧﻮد ازدواج ﻧﻤﻰ آﺮدﻧﺪ و زﺷﺖ ﺗﺮﻳﻦ ﭼﻴﺰدر ﻧﻈﺮ ﺁﻧﻬﺎ اﻳﻦ ﺑﻮد آ ﻪ‬
‫آﺴ ﻰ دو ﺧ ﻮاهﺮرا هﻤﺰﻣ ﺎن ﺑ ﻪ زﻧ ﻰ در ﺁورد و ﻳ ﺎ ﭘﺴ ﺮى زن ﭘ ﺪرش را‬
‫ﺑﮕﻴﺮد‪".‬‬

‫‪xxxiv‬‬

‫هﻤﻴﻨﻄﻮر اﺑﻮاﻟﻔﺪا اﻇﻬﺎر ﻣﻰ دارد‪:‬‬
‫" از ﻧﻈﺮ اﻋﺮاب ﺷﻨﻴﻊ ﺗﺮﻳﻦ آ ﺎر اﻳ ﻦ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻓ ﺮدى ﺑ ﺎ دو ﺧ ﻮاهﺮ در ﻳ ﻚ زﻣ ﺎن‬
‫ن ﭘ ﺪر ﺧ ﻮد ازدواج ﻣ ﻰ آ ﺮد رﺳ ﻮا ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ و او‬
‫ازدواج آﻨﺪ‪ .‬آﺴﻰ را آﻪ ﺑﺎ ز ِ‬
‫را داﻳﻰ زن ﻣﻰ ﻧﺎﻣﻴﺪﻧﺪ"‬

‫‪xxxv‬‬

‫ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ اﻳﻦ‪ ،‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﻨﻊ ازدواج ﺑﺎ ﻣﺤﺎرم ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ هﻤﮕﯽ‪،‬‬
‫ﺑﺠﺰ ﻣﻨﻊ ازدواج ﺑﺎ ﺧﻮاهﺮ زادﻩ‪ ،‬در ﻣﺬهﺐ ﻳﻬﻮد وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺁﻧﻬﺎ را از ﺁﻧﺠﺎ ﻧﻴﺰ اﺧﺬ ﮐﺮدﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬او اﺣﺘﻴ ﺎج‬
‫ﺑ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ ﮐ ﺎرﯼ ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ‪ ،‬ﭼ ﻮن هﻤ ﺎﻧﻄﻮر ﮐ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻴﻢ هﻤ ﮥ اﻳ ﻦ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ‬
‫ﺑﻌﻨﻮان ﺁداب و رﺳﻮم ﺑﺨﺶ ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻋﺮﺑﯽ در ﻣﮑﻪ و ﺑﻌﻀﯽ‬
‫ﻧﻘﺎط دﻳﮕﺮ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺁوردن اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ در ﻗﺮﺁن ﻧﻪ ﺑ ﻪ ﻣﻌﻨ ﯽ وﺿ ﻊ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ‬
‫ﺗﺎزﻩ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﻗﺒﻮل ﺁﻧﻬﺎ از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬و ﺑﻌ ﺪ از ﺁن ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﺁﻧﻬ ﺎ‬

‫‪٢۶٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ دوﻟ ﺖ اﺳ ﻼﻣﯽ و ﺑ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺳﺮاﺳﺮﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و ﻗﻠﻤ ﺮو‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺁن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫هﻤﺎﻧﻄﻮرآﻪ ﻗﺒﻼ ﻧﻴﺰ ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن آﺮدﻳﻢ در زﻣﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬از ﺁﻧﺠ ﺎ‬
‫ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮﺑىﺪرﺣﺎل ﮔﺬارﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳﺎﻻرى وﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬از اﻳﻨﺮو ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت و اﺷﻜﺎل ﻣﺘﻀ ﺎدى از رواﺑ ﻂ ﺟﻨﺴ ﻰ در ﺁن ﺑ ﺮ‬
‫ﻗﺮار ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﺳﻼم ﻧﻪ در ﭘﺪﻳﺪ ﺁوردن اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﺗﺎﻳﻴ ﺪ‬
‫و ﺑ ﻪ ﮐﺮﺳ ﯽ ﻧﺸ ﺎﻧﺪن ﻧﻬ ﺎﻳﯽ وﺳﺮﺗﺎﺳ ﺮﯼ ﺁﻧﻬ ﺎ درﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و درﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫ﻣﻤﻨﻮع وﻣﻨﺴﻮخ ﻧﻤ ﻮدن ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ واﻧﺴ ﺎﻧﯽ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ ازﻧﻈ ﺎم‬
‫اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻘﺶ اﻳﻔﺎ ﮐﺮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ اﺳ ﻼم‬
‫ﻗﺒﻞ از رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻗﺪرت ﻓﻘﻂ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺧﻮد را از اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻇﺎﻟﻤﺎﻧ ﻪ در‬
‫ﺁﻳﻪ هﺎﯼ ﻗﺮان اﻋﻼم ﻣﻴﺪارد‪ ،‬وﻟﯽ ﺗﻨﻬ ﺎ ﭘ ﺲ از رﺳ ﻴﺪن ﺑ ﻪ ﻗ ﺪرت اﺳ ﺖ‬
‫ﮐﻪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻤﺮﺣﻠﮥ اﺟﺮا در ﺁوردﻩ ﺑﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ‬
‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻟ ﺬا‪ ،‬ﻧﻘ ﺶ ﻋﻤﻠ ﯽ اﺳ ﻼم در ﺗﻐﻴﻴ ﺮ و ﺗﺤ ﻮل اﺟﺘﻤ ﺎﻋﯽ ﻣﻨﺎﺳ ﺒﺎت‬
‫ﻣﻮﺟ ﻮد در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن و ﺑ ﺎﻻﺧﺺ از ﻣﻴ ﺎن رﻓ ﺘﻦ ﮐﺎﻣ ﻞ ﺑﻘﺎﻳ ﺎﯼ ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧﻪ و اﺷﺘﺮاﮐﯽ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن‪ ،‬ﻋﻤﻼ‪ ،‬از زﻣﺎﻧﯽ ﺁﻏﺎز ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‬
‫ﮐ ﻪ دوﻟ ﺖ اﺳ ﻼﻣﯽ و ﻗ ﺪرت ﺳﺮﺗﺎﺳ ﺮﯼ و ﺳ ﺮﮐﻮﺑﮕﺮﺁن ﺑﺮﻗ ﺮار ﻣ ﯽ‬
‫ﮔﺮدد‪.‬‬

‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ارث و ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕﻰ‬

‫‪٢۶٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎر ﻣﺎﻗﺒ ﻞ ﺗ ﺎرﻳﺦ ‪ ،‬در زﻣ ﺎﻧﻰ آ ﻪ هﻨ ﻮز ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‬
‫ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻣ ﺎزاد ﺗﻮﻟﻴ ﺪ و ﺛﺮوﺗ ﻰ در آ ﺎر ﻧﺒ ﻮد‪ ،‬ارث و‬
‫ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺟﻨﮕﻰ‪ ،‬ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨ ﺎﻳﻰ آ ﻪ ﺑﻌ ﺪا در دوران ﺗﻤ ﺪن ﻓﻬﻤﻴ ﺪﻩ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷ ﻮد‪ ،‬در آ ﺎر ﻧﺒ ﻮد‪ .‬ارﺛﻴ ﮥ ﻣ ﺮد ﻳ ﺎ زن ﻋﺒ ﺎرت از ﻣﺨﺘﺼ ﺮ وﺳ ﺎﺋﻞ‬
‫ﺷﺨﺼ ﻰ او ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ اﺑﺰارآ ﺎرش ﺑ ﺮاى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﻳ ﺎ وارﺛﻴ ﻨﺶ‬
‫)ﻓﺮزﻧﺪان زن ﻳ ﺎ ﻓﺮزﻧ ﺪان ﺧ ﻮاه ِﺮ ﻣ ﺮد( ﺑﺠ ﺎ ﮔ ﺬاردﻩ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬ﻏﻨﻴﻤ ﺖ‬
‫ﺟﻨﮕﻰ ﻧﻴﺰ ﻋﻤﺪﺗﺎ اﺳﻴﺮان ﺟﻨﮕﻰ ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﻳﺎ در راﻩ ﺧﺪاﻳﺎن ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻓﺮاد ﺁزاد ﺑﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ در ﻣﻰ ﺁﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ت ﻣﺘ ﻮﻓﻰ ﻣﻴ ﺎن ﺑﺎزﻣﺎﻧ ﺪﮔﺎن وى‪،‬‬
‫ﻣﻔﻬﻮم ارث ﺑﻤﻌﻨﺎى ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﺛ ﺮو ِ‬
‫و ﺟﻨﮓ ﺑ ﻪ ﻣﻌﻨ ﺎى ﻣ ﺪرن ﺁن‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ ﺣﻤﻠ ﻪ و ﻏ ﺎرت اﻣ ﻮال دﻳﮕ ﺮان از‬
‫ﭘﺪﻳﺪﻩ هﺎى ﻋﺼﺮ ﺗﻤﺪن و ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻰ ﻣﺮﺑ ﻮط ﻣ ﯽ ﺷ ﻮﻧﺪ آ ﻪ ﺑ ﺮاﯼ اوﻟ ﻴﻦ‬
‫ﺑ ﺎر‪ ،‬ﺑﺮاﺑ ﺮى اﻗﺘﺼ ﺎدى در درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ از ﻣ ﻲ رود و ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎى‬
‫ﺻﺎﺣﺐ ﺛﺮوت و ﻣﺎل ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ ﺁﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫در زﻣﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ و ﻗﺒ ﻞ از وى ﻧﻴ ﺰ هﻤ ﻴﻦ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎى ﺛﺮوﺗﻤﻨ ﺪ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﻗﺸﺮ اﺷﺮاﻓﻴﺖ ﻋﺮب را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻧﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻌﻤ ﻮﻻ در راس‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺧﻮﻳﺶ ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺛﺮوت ﺷﺨﺼﻰ اﻳﻦ ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ه ﺎ از ﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ اﻓﺮاد ﻣﺤﺴﻮب ﺷﺪﻩ و ﺑﻪ ﭘﺪر ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺖ‪،‬‬
‫ﺑﻬﻨﮕﺎم ﻣﺮگ و ﺑﺮاى ﺁﻧﻜﻪ در ﺗﺒﺎر وى ﺑﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕ ﺮ ﻣﻨﺘﻘ ﻞ‬
‫ﻧﺸ ﻮد‪ ،‬ﻣﻴ ﺎن ﭘﺴ ﺮان وى ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬

‫‪٢۶۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﭘﺪرﺳﺎﻻر آﻪ اآﺜﺮﻳﺖ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب را در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣ ﻲ دادﻧ ﺪ‬
‫اﺧﺘﺼﺎص داﺷﺖ‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﻗﺒﺎﻳﻞ هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﻗﺒﻼ دﻳ ﺪﻳﻢ ﻣ ﺮدان ﻣﻌﻤ ﻮﻻ زﻧ ﺎن ﺧ ﻮد‬
‫را از ﻗﺒﺎﻳ ﻞ دﻳﮕ ﺮ ﺧﺮﻳ ﺪﻩ ﻳ ﺎ در ﺟﻨﮕﻬ ﺎ اﺳ ﻴﺮ ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬و ﭼ ﻮن اﻳ ﻦ‬
‫زﻧﺎن هﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻪ و ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺑﺤﺴﺎب ﻣ ﻰ ﺁﻣﺪﻧ ﺪ‪ ،‬از‬
‫اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺑ ﺮاى ﺑ ﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧ ﺪن ﺛ ﺮوت در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮدى ارﺛ ﻰ ﺑ ﻪ ﺁﻧ ﺎن ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫ﻧﻤﻰ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد زن ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﺷ ﻮهﺮ‪ ،‬ﺛ ﺮوت او را‬
‫ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮﻳﺶ ﺑﺒ ﺮد‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ ﺑ ﺎ ﺗﻐﻴﻴ ﺮ ﺗﺒ ﺎر‬
‫ﻣﺎدرﯼ ﺑﻪ ﺗﺒﺎر ﭘﺪرﯼ‪ ،‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ ارث ﻧﻴﺰ ﺗﻐﻴﻴ ﺮ ﻣ ﯽ ﻳﺎﺑﻨ ﺪ و زﻧ ﺎن ﻳ ﺎ اﺑ ﺪا‬
‫از ارث ﻣﺤﺮوم ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﻳﺎ ﺁﻧﮑﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺨﺸﯽ از ارث ﺷﻮهﺮﺷ ﺎن ﺑ ﻪ‬
‫ن ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬دﺧﺘﺮان ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻧﻴﺰ از ارث ﻣﺤ ﺮوم ﺑﻮدﻧ ﺪ‪.‬‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻴﺮﺳﺪ‪ .‬ﺑﺠﺰ زﻧﺎ ِ‬
‫ﭼﺮا آﻪ ﺁﻧﺎن ﻧﻴﺰ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺳﻨﺖ ﭘﺪرﺳﺎﻻرى ﺑﻬﻨﮕﺎم ازدواج ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺷ ﻮهﺮ‬
‫ﺧ ﻮد رﻓﺘ ﻪ و ﻟ ﺬا اﮔﺮﺻ ﺎﺣﺐ ارث ﻣىﺸ ﺪﻧﺪ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ اﻳ ﻦ ارث را ﺑ ﺎ‬
‫ﺧﻮد ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ دﻳﮕﺮ ﻳﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﻗﺒﻴﻠﮥ ﺷﻮهﺮﺷﺎن ﺑﺒﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎﺋﻴﻜﻪ زﻧﺎن درآﺎرﺟﻨﮓ ﺷﺮآﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‬
‫ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕﻰ ﻧﻴﺰ ﺗﻤﺎﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺮدان ﺗﻌﻠﻖ داﺷ ﺖ و از اﻳ ﻦ ﺑﺎﺑ ﺖ ﻧﻴ ﺰ ﺣﻘ ﻰ‬
‫ﺑﻪ ﺁﻧﺎن ﺗﻌﻠﻖ ﻧﻤﻰ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن ﺻﺤﺮا‪ ،‬ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﺟﻨﮕﺠﻮﻳﺎن و ﺁﻧﻬﺎ ﮐﻪ در ﺟﻨﮓ ﺷﺮﮐﺖ داﺷﺘﻨﺪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻴﺸﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻋﺪم ﺷﺮآﺖ زﻧﺎن در ﺟﻨﮕﻬ ﺎ در اﺳ ﺎس‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﻃﺒﻴﻌ ﻰ‬
‫آﺎر ﻣﻴﺎن زن و ﻣﺮد در دوراﻧﻬﺎى اوﻟﻴﻪ در ﻧﻈﺎﻣﻬﺎى اﺷﺘﺮاآﻰ و ﻣﺎدر‬

‫‪٢۶۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺗﺒﺎ ِر ﻣﺎﻗﺒﻞ ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺎز ﻣﻰ ﮔﺸﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﻧﻈﺎﻣﻬﺎ از ﺁﻧﺠﺎ آﻪ زﻧ ﺎن ﺑ ﺪﻟﻴﻞ‬
‫ﻣﺸ ﻜﻞ ﺑ ﺎردارى و ﻧﮕﻬ ﺪارى از آﻮدآ ﺎن و ﭘﻴﺮﻣ ﺮدان‪ ،‬ﻗ ﺎدر ﺑ ﻪ ﺗ ﺮك‬
‫ﺧﺎﻧ ﻪ ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ ﻣ ﺮدان ﺑ ﺮاى ﻣﺎﻣﻮرﻳ ﺖ ه ﺎى ﺷ ﻜﺎر ﻧﺒﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﻟ ﺬا ﺑ ﻪ ﺟﻤ ﻊ‬
‫ﺁورى داﻧ ﻪ ه ﺎى ﮔﻴ ﺎهﻰ و ﺑﻌ ﺪا آﺸ ﺎورزى اﺷ ﺘﻐﺎل داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪،‬‬
‫ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺁﻧﻜﻪ اﺑﺰار و ﻓﻨﻮن ﺷﻜﺎر در اﺑﺘﺪا ﺑﺎ وﺳﺎﺋﻞ و ﻓﻨﻮن ﺟﻨﮕ ﻰ ﻳﻜ ﻰ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﻟﺬا وﻇﻴﻔﻪ ﺟﻨﮓ و درﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻣ ﺬاآﺮﻩ ﺑ ﺮاى ﺻ ﻠﺢ ﻧﻴﺰﺑﻄ ﻮرﻃﺒﻴﻌﯽ‬
‫در ﻋﻬ ﺪﻩ ﻣ ﺮدان ﻗﺮارﻣ ﯽ ﮔﺮﻓ ﺖ‪ .‬در واﻗ ﻊ ‪ ،‬اﻧﺘﺨ ﺎب رﺋ ﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻩ ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺑﻬﻨﮕﺎم ﺟﻨﮓ از ﻣﻴﺎن ﻣﺮدان در ﻧﻈﺎﻣﺎت اوﻟﻴﻪ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﻧ ﻪ‬
‫ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮﻗﺪرت وﺑﺮﺗﺮﯼ ﺁﻧ ﺎن ﺑﺮزﻧ ﺎن‪ ،‬ﺑﻠﮑ ﻪ ﺑﻬﻤ ﻴﻦ دﻟﻴ ﻞ ﺳ ﺎدۀ ﻃﺒﻴﻌ ﯽ‬
‫ﺑ ﻮد‪ .‬ﻣ ﺎ ﻣﻴ ﺪاﻧﻴﻢ ﮐ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣ ﺮدان هﻴﭽﻜ ﺪام ﺷ ﻮهﺮان زﻧ ﺎن ﻧﺒﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ‬
‫ﺑﺮادران‪،‬داﺋﻰ و اﻗﻮام ﻣﺬآﺮ ﻣﺎدرى وﯼ در ﻗﺒﻴﻠﻪ را ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻣﻴﺪادﻧﺪ‪.‬‬
‫هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬در اﺑﺘﺪا‪ ،‬ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕﻰ ﻣﻨﺤﺼﺮﺑﻪ اﺳ ﺮاى‬
‫ﺟﻨﮕﻰ ﺑﻮد آﻪ ﺑﺪﻟﻴﻞ ﭘﺎﺋﻴﻦ ﺑ ﻮدن ﺳ ﻄﺢ ﺗﻜﻨﻮﻟ ﻮژى آﺴ ﻰ ﻣﺎﻳ ﻞ ﺑ ﻪ ﺗﻤﻠ ﻚ‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ هﻴﭻ اﺳﻴﺮى ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻴﺶ از ﻧﻴﺎزهﺎى ﻣﺼ ﺮﻓﻰ‬
‫اش ﺗﻮﻟﻴﺪ آﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﻗﺒﻼ ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬اﺳﺮا ﻳ ﺎ ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ‬
‫و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ در ﻣﻰ ﺁﻣﺪﻧﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﺣﺎﻻ ﺑﺎ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻓﻦ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺑ ﺎﻻ‬
‫رﻓﺘﻦ ﺑﺎزدهﻰ ﻓﺮد اﺳﻴﺮ‪ ،‬ﮐﺸﺘﻦ ﻳﺎ رهﺎ ﮐﺮدن او ﻣﻘﺮون ﺑﻪ ﺻﺮﻓﻪ ﻧﺒ ﻮد‬
‫و از اﻳﻨﺮو‪ ،‬اﺳﺮا از اﻳﻦ ﭘﺲ ﺑﻪ ﺑﺮدﻩ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺧﻮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬از ﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ‬
‫ت اﻗﻮام دﻳﮕﺮ ﺑﻪ راهﻰ ﺑﺮاى آﺴ ﺐ‬
‫ﺛﺮوت درﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ‪ ،‬ﺟﻨﮓ و ﻏﺎر ِ‬

‫‪٢۶۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫درﺁﻣﺪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﻣﺮدان‪ ،‬ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕ ﻰ و ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ اﺳ ﺮا‬
‫را ﺑﺼﻮرت ﺑﺮدﻩ ﺑ ﻪ ﺗﻤﻠ ﻚ ﺧ ﻮد در ﺁوردﻩ ﭼﻴ ﺰى از ﺁن ﺑ ﻪ زﻧ ﺎن ﻧﻤ ﻰ‬
‫دهﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﭼ ﻮن زﻧ ﺎن ﺣﻤ ﻞ اﺳ ﻠﺤﻪ ﻧﻤ ﯽ ﮐ ﺮدﻩ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫در ﺟﻨﮓ ﻧﻤﻰ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕ ﻰ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﺁﻧ ﺎن ﺗﻌﻠ ﻖ ﻧﻤىﮕﺮﻓ ﺖ‪ .‬ﺑ ﻪ‬
‫اﻳ ﻦ دﻻﻳ ﻞ ﺑ ﻮد آ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻋ ﺮب‪ ،‬زﻧ ﺎن ﭼﻴ ﺰى از ارﺛﻴ ﻪ و‬
‫ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺟﻨﮕﻰ ﻧﺼﻴﺐ ﺷﺎن ﻧﻤﻰ ﺷﺪ‪.‬‬
‫وﻟ ﻰ اﻳ ﻦ ﻗﻮاﻋ ﺪ ﻋﻤ ﺪﺗﺎ ﺑ ﻪ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﭘﺪرﺳ ﺎﻻر ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺖ‪ .‬در‬
‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬هﻨ ﻮز ﻗﺒ ﺎﻳﻠﻰ وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻨﺪ آ ﻪ هﺮﭼﻨ ﺪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‬
‫ﺧﺼﻮﺻﻰ در ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬وﻟﻰ ازدواج ﻣﺎدرﺗﺒﺎراﻧ ﻪ در ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫هﻨﻮز از ﻣﻴ ﺎن ﻧﺮﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘ ﻰ ﺑﻨﻈ ﺮ ﻧﻤ ﻰ ﺁﻳ ﺪ آ ﻪ در اﻳ ﻦ‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ ارث ﺑﺮدن زﻧﺎن ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ زﻧ ﺎن در اﻳ ﻦ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫در ﺻﻮرت ازدواج در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﺑ ﺎﻗﻰ ﻣ ﻰ ﻣﺎﻧﺪﻧ ﺪ‪ ،‬و ﻟ ﺬا ﺛ ﺮوت ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫را ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ﺑﻴ ﺮون ﺁن ﻧﻤ ﻰ ﺑﺮدﻧ ﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠ ﻪ ﺧﺪﻳﺠ ﻪ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از‬
‫هﻤ ﻴﻦ ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ‪ ،‬ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑﻨ ﻰ ﻋ ﺎﻣﺮ ﺗﻌﻠ ﻖ داﺷ ﺖ آ ﻪ در ﺁن هﻨ ﻮز ازدواج‬
‫ﺻ ﺪﻳﻘﻪ راﻳ ﺞ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ اﮔ ﺮ ادﻋ ﺎﯼ ﻗ ﺮان ﮐ ﻪ ﮔﻮﻳ ﺎ در "ﺟﺎهﻠﻴ ﺖ"‬
‫زﻧﺎن ﻋﺮب از ارث ﻣﺤ ﺮوم ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺣﻘﻴﻘ ﺖ داﺷ ﺖ‪ ،‬ﭘ ﺲ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ زﻧ ﺎﻧﯽ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﺪﻳﺠﻪ و ﻣﺎوﻳﻪ ﺑﻨﺖ ﻓﻀﻞ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺛﺮوﺗﻬﺎﯼ ﺷﺨﺼﯽ ﺑﻮدﻧ ﺪ و‬
‫زﻧﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﻧﺎن ﻗﺒﻴﻠﮥ ﻃﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮔﻠﻪ ﺑ ﻮدﻩ ﺑﺮادراﻧﺸ ﺎن ﺁﻧﻬ ﺎ را‬
‫ﺑﻪ ﭼﺮا ﻣﻴﺒﺮدﻧﺪ‪ ،‬وﺟﻮد داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٢۶٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺑﻨﻈ ﺮ ﻣﻴﺮﺳ ﺪ ﮐ ﻪ ﻣﺤﺮوﻣﻴ ﺖ زﻧ ﺎن از ارث ﻓﻘ ﻂ در‬
‫ﻣﻮرد ﺑﺨﺸﯽ از زﻧﺎن ﻋﺮب ﮐﻪ در ﻗﺒﺎﻳﻞ ﭘﺪرﺳﺎﻻر ﺧﺮﻳﺪﻩ ﻳﺎ اﺳ ﻴﺮ ﻣ ﯽ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺻﺤﺖ داﺷﺖ‪ .‬ﭼﻴﺰﯼ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺧﻮد ﻧﻴ ﺰ در ﻣﻘﻴ ﺎس‬
‫وﺳﻴﻊ در ﺁن دﺧﺎﻟﺖ داﺷﺘﻪ ﻣﻮﺟﺪ ﺁن ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل‪ ،‬در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻣﺎدر ﺗﺒ ﺎر ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ دﻳﮕ ﺮ ﺑﺨ ﺶ‬
‫ﺑﺰرﮔﻰ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻧﻤﻴﺪادﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻨﻄﻘﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﻰ ﺑﺎﻳﺴ ﺖ‪ ،‬ﺑﻤ ﻮازات رﺷ ﺪ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ‪ ،‬در ﺣ ﺎل اﺿ ﻤﺤﻼل ﺑ ﻮدﻩ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ ﺑ ﺎ رﺷ ﺪ‬
‫ﺛﺮوت و رﺳﻢ ﻏﺎرت‪ ،‬ﺑﺘﺪرﻳﺞ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ ﺛﺮوت ﻣﺮدان ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻧﺎن‬
‫اﻓﺰودﻩ ﻣﻴﮕﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ ﺗﻌﺪاد اﻳﻦ ﻧ ﻮع زﻧ ﺎن ﻧﻴ ﺰ در ﻣﻘﺎﻳﺴ ﻪ ﺑ ﺎ زﻧ ﺎن‬
‫ﺁزاد اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻻﻏ ﺎﻧﻰ‪ ،‬ﻃﺒ ﻖ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻣﺪﻳﻨ ﻪ‪ ،‬اﻓ ﺮاد ﺣ ﻰ در ﺳ ﻪ‬
‫ﺑ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ ﮐﺘ ﺎب َا َ‬
‫ﭼﻴ ﺰ ﺷ ﺮاآﺖ داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﻘ ﻮق و وﻇ ﺎﻳﻒ ﻣﺮﺑ ﻮط ﺑ ﻪ ﺧ ﻮن ﺑﻬ ﺎ‪ ،‬ﺗﻘﺴ ﻴﻢ‬
‫ارﺛﻴﻪ ‪ ،‬و ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕ ﻰ ﮐ ﻪ در ﻗﺒﺎﻳ ﻞ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر هﺮﺳ ﻪ ﺑ ﻪ ﻋﻬ ﺪۀ‬
‫ﻣ ﺮدان ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .xxxvi‬اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬هﺮﭼﻨ ﺪ ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺟﻨ ﮓ ﺑ ﻪ ﻣ ﺮدان ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫داﺷﺖ‪ ،‬وﻟﻰ ﻏﻨﺎﺋﻤﯽ آﻪ ﻓﺮ ِد ﺟﻨﮕﺠﻮ ﺑﺪﺳﺖ ﻣ ﻰ ﺁورد ﻣﺴ ﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﺨ ﻮد او‬
‫ﺗﻌﻠﻖ ﻧﻤﻴﮕﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﻏﻨ ﺎﺋﻤﯽ ﮐ ﻪ دﻳﮕ ﺮان ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺟﻤ ﻊ ﺷ ﺪﻩ و‬
‫ﺑﻌ ﺪ ﻣﻴ ﺎن اﻋﻀ ﺎى ﻣ ﺮد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬اﻟﺒﺘ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﮐ ﻪ در ﺟﻨ ﮓ ﺷ ﺮﮐﺖ ﮐ ﺮدﻩ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻰ ﮔﺸﺖ‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ از هﻤﻴﻦ ﺳﻨﺖ ﭘﻴﺮوﯼ ﻣﻴﻨﻤﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﺤﺎل‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﺟﻤﻌﻰ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻏﻨﺎﺋﻢ در اﻳﻨﺠﺎ‬
‫ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗﺎﻧﻮن ﺧﻮن ﺑﻬﺎ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪﻩ از ﻧﻈﺎم ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧ ﺪﻩ اى آ ﻪ‬

‫‪٢۶٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ از ﮔﺰﻧ ﺪ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮﻳﻬ ﺎى ﻣﻮﺟ ﻮد در ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ در‬
‫درون ﻗﺒﻴﻠﻪ در اﻣﺎن ﻧﻤﺎﻧﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ در ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺳ ﻬﻢ رﺋ ﻴﺲ‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ از دﻳﮕﺮان ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ آ ﻪ ﻳ ﻚ ﭼﻬ ﺎرم آ ﻞ ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺑ ﻪ‬
‫رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ و ﺑﻘﻴﻪ ﺑﻪ ﺗﺴﺎوى ﻣﻴﺎن اﻋﻀﺎى ﻣﺮد ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻰ ﺷﺪ‪.‬‬
‫در اﺳ ﻼم ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﭘﻴ ﺮوﯼ از ﺳ ﻨﻦ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﮥ ﻣﻮﺟ ﻮد‪ ،‬هﻤ ﻴﻦ‬
‫رﺳﻢ رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ آﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺟﻨﮓ ﺑﺮاى ﻏﺎرت و اﺳﻴﺮ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻦ زﻧﺎن و آﻮدآﺎن ﺗﺎﺋﻴﺪ ﮔﺸﺘﻪ در ﻣﻘﻴﺎﺳ ﯽ وﺳ ﻴﻌﺘﺮ در ﭘ ﻴﺶ ﮔﺮﻓﺘ ﻪ‬
‫ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﻳ ﻚ ﭘ ﻨﺠﻢ ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕ ﯽ ﺑﺎﺿ ﺎﻓﻪ ﺗﻤ ﺎم ﺛ ﺮوت ﻓﺮﻣﺎﻧ ﺪﻩ‬
‫ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮردﻩ دﺷﻤﻦ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﮐ ﻪ در ﺣﮑ ﻢ رﺋ ﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠ ﮥ ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن‬
‫ﺑﻮد ﺗﻌﻠﻖ ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ‬
‫"و اى ﻣﻮﻣﻨ ﺎن ﺑﺪاﻧﻴ ﺪ ه ﺮ ﭼ ﻪ ﺑﺸ ﻤﺎ ﻏﻨﻴﻤ ﺖ و ﻓﺎﻳ ﺪﻩ رﺳ ﻴﺪ )زﻳ ﺎد ﻳ ﺎ آ ﻢ( ﺧﻤ ﺲ ﺁن‬
‫ﺧ ﺎص ﺧ ﺪا و رﺳ ﻮل‬
‫اﺳﺖ‪".‬‬

‫و ﺧﻮﻳﺸ ﺎن او و ﻳﺘﻴﻤ ﺎن وﻓﻘﻴ ﺮان و در راﻩ ﻣﺎﻧ ﺪﮔﺎن‬

‫‪xxxvii‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ در ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب ﻧﻴﺰ هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ‬
‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﺮح دادﻳﻢ رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻴﺒﺎﻳﺴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻋﻀﺎى ﻋﺎدى و‬
‫ﻓﻘﻴ ﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ در ﻣ ﻮرد ﻣ ﺎل ﺧ ﻮد دﺳ ﺖ و دﻟﺒ ﺎز و ﺑﺨﺸ ﻨﺪﻩ ﻣ ﻰ ﺑ ﻮد‪ .‬در‬
‫اﻳﻨﺠ ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻗ ﺮﺁن در ﺣﺎﻟﻴﻜ ﻪ ﭘﻴﻐﻤﺒ ﺮ را در ﻣ ﻮرد ﭼﮕ ﻮﻧﮕﻰ‬
‫ﻣﺼ ﺮف ﺳ ﻬﻢ ﺧ ﻮد از ﻏﻨ ﺎﺋﻢ ﺟﻨﮕ ﯽ ﺻ ﺎﺣﺐ اﺧﺘﻴ ﺎر ﻣﻄﻠ ﻖ ﻣﻴﮑ ﺮد‪،‬‬
‫ﺻ ﺮف ﺑﺨﺸ ﻰ از ﺁﻧ ﺮا ﺑ ﺮاى ﻳﺘﻴﻤ ﺎن و اﻓ ﺮاد ﻋ ﺎدى ﺗﻮﺻ ﻴﻪ‪ ،‬و ﺑ ﺪون‬
‫َ‬
‫هﻴﭻ ﺿﻤﺎﻧﺖ ﻋﻤﻠﯽ و ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺣﺴﺎﺑﺮﺳﯽ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻰ ﻧﻤﻮد‪.‬‬

‫‪٢۶٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻤﻴﮑﺮد آﻪ ﭼﻪ ﻣﻘﺪار از ﺳﻬﻢ ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺻﺮف ﺗﻴﻤﺎر ﻳﺘﻴﻤﺎن و ﻣﺴﺘﻤﻨﺪان ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺗﻮﺻ ﻴﮥ ﻣﺰﺑ ﻮر‬
‫ﻧﻴﺰ از ﺣﺪ ﺣﺮف ﻓﺮاﺗﺮ ﻧﺮﻓﺘﻪ ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺁﻧﭽ ﻪ ﮐ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن ﺳ ﺎﻳﺮ روﺳ ﺎﯼ‬
‫ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب ﻣﺮﺳﻮم ﺑﻮد‪ ،‬ﺻﺮﻓﺎ ﺑﻪ ﮐﺮم و ﺑﺨﺸﻨﺪﮔﻰ رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و در‬
‫اﻳﻨﺠﺎ ﺧﻮد ﻣﺤﻤﺪ واﮔﺬار ﻣ ﯽ ﺷ ﺪ‪ ،‬و ﻟ ﺬا در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺳ ﺎﻳﺮ‬
‫ﻣﻮارد ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﺳﻨﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺠﺰ اﻳﻨﮑﻪ ﺳﻬﻢ ﻳﮏ ﭼﻬﺎرم ﺑ ﻪ‬
‫ﻳﮏ ﭘﻨﺠﻢ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﭘﻴﺪا ﻣﻴﮑﺮد‪.‬‬
‫در ﻣﻮرد ﺗﻘﺴﻴﻢ ارث ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮارد دﻳﮕﺮ‪ ،‬اﺳﻼم‪ ،‬دورى و‬
‫ﻧﺰدﻳﻜﻰ ﺑﻪ ﻓﺮد ﻣﺮدﻩ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﺳﻠﺴﻠﮥ ﻣﺮاﺗﺐ هﻴﺮارﺷﻴﮏ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ و ﻧﻪ‬
‫راﺑﻄﮥ ﻳﮑﺪﺳﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى را ﻣﺒﻨﺎى آﺎر ﺧﻮد ﻗﺮار ﻣﻰ دهﺪ‪.‬‬

‫ارث ﺑﺮدن زﻧﺎن‬
‫در اﺳﻼم‬

‫در اﺳﻼم زﻧﺎن ﻧﻴﺰ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻪ اﻧﺪازﻩ ﻧﻴﻤﻰ از ﻣ ﺮدان‪ ،‬ﺻ ﺎﺣﺐ‬
‫ارث ﻣ ﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ‪ .‬ارث ﺑ ﺮدن زﻧ ﺎن ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻃﺒﻴﻌ ﻰ ﻗﺒ ﻮل ﻗ ﺎﻧﻮن درون‬
‫هﻤﺴ ﺮى در اﺳ ﻼم ‪ ،‬ﺑ ﻮد‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ ارث ﻧﺒ ﺮدن زﻧ ﺎن در ﻣﻴ ﺎن ﻗﺒﺎﻳ ﻞ‬
‫ﻋﺮب ﻗﺒﻞ از اﺳﻼم ‪ ،‬ﺑﺪﻟﻴﻞ رواج ﺑﺮون هﻤﺴ ﺮى ‪ ،‬و ﺑ ﺮاى ﺟﻠ ﻮﮔﻴﺮى‬
‫از اﻧﺘﻘﺎل ﺛﺮوت ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻪ ﺧﺎرج از ﺧﻮد ﺑﻮد‪ .‬وﻟ ﻰ اآﻨ ﻮن ﺑ ﺎ راﻳ ﺞ ﺷ ﺪن‬
‫ازدواج در درون ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﺑﺎ دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻮهﺎ و دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻪ ه ﺎ و رﻓ ﻊ‬

‫‪٢٧٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺧﻄ ﺮ اﻧﺘﻘ ﺎل ﺛ ﺮوت ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻪ ﺧ ﺎرج از ﺁن‪ ،‬ﻣﻨ ﻊ ارث ﺑ ﺮدن زﻧ ﺎن ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺿﺮورت ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﻴﺪاد‪.‬‬
‫ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬زﻧﺎن ﺑﻴﻮﻩ ﻧﻴﺰ آ ﻪ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﺑ ﺪﻧﺒﺎل ﻣ ﺮگ ﺷﻮهﺮاﻧﺸ ﺎن‬
‫ﺗﺤﺖ آﻔﺎﻟﺖ ﭘﺴﺮان ﺷﻮهﺮ ﻣﺘﻮﻓﻰ ﺧﻮد ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬اآﻨﻮن ﺑ ﺎ ﻣﻨ ﻊ‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ارث ﺑﺮدن ﻣ ﺎدران‪ ،‬ﺑ ﻰ ﺳﺮﭘﺮﺳ ﺖ ﻣ ﯽ ﻣﺎﻧﺪﻧ ﺪ و ﺗ ﺎﻣﻴﻦ ﺷ ﺎن از‬
‫ﻣﺤﻞ ارﺛﻴﻪ ﺷﻮهﺮاﻧﺸﺎن اﻣﺮى ﺿﺮورى ﻣﻰ ﮔﺸﺖ‪ .‬اﻳﻨﻬﺎ ﺷ ﺎﻳﺪ دﻻﻳﻠ ﻰ‬
‫ﺑﻮد آﻪ زﻧﺎن را ﻧﻴﺰ ﻣﺸﻤﻮل ارث ﺑﺮدن از ﻣﺮدان ﻣﻰ آﺮد‪.‬‬
‫در ﺿﻤﻦ ‪ ،‬اﮔﺮ اﻳﻦ زﻧﺎن آﻪ ﻃﺒﻖ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺑ ﺮون هﻤﺴ ﺮى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪،‬‬
‫ﻗ ﺒﻼ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ ﺧ ﻮد ﺗﻌﻠ ﻖ ﻧﺪاﺷ ﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ اآﻨ ﻮن‪ ،‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮ ﻗ ﺎﻧﻮن‬
‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺷﻮهﺮ ﺧﻮد ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﻟ ﺬا ﺑﺎﻳ ﺪ در ارث او ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺳﻬﻴﻢ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﻳﻦ دﻻﻳﻞ ﺑﻮد آﻪ ارث ﺑ ﺮدن زﻧ ﺎن در اﺳ ﻼم ﻧﻴ ﺰ ﻧ ﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ‬
‫دﻓ ﺎع از ﺣﻘ ﻮق ﺁﻧ ﺎن ﺑﻠﻜ ﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﺗﻜﻤﻴ ﻞ ﻗ ﺎﻧﻮن ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ و دﻓ ﺎع از‬
‫هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ در ﺑﺮاﺑﺮ هﻤﺒﺴﺘﮕﻰ ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎي‬

٢٧١
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
_________________________________________________
‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‬

١

١٧۵ ‫ ص‬،‫ ﺗﺮﺟﻤﻪ آﺮﻳﻢ آﺸﺎورز‬،‫ اﺳﻼم در اﻳﺮان‬،‫ ﭘﻄﺮوﺷﻔﺴﻜﻰ اﻟﻴﺎﭘﺎوﻟﻮﻳﭻ‬-١
،‫ در ﺗﻮﺷﻴﻬﻴﻜﻮ اﻳﺰوﺗﺴﻮ‬. ٢٢٠-٢١٩ ‫ ص‬،‫ ﺟﻠﺪ اول‬،‫ ﺑﻪ ﺷﺮح ﺧﻄﻴﺐ ﺗﺒﺮﻳﺰى‬، ‫ ﺣﻤﺎﺳﻪ اﺑﻮﺗﻤﺎم‬-٢
.١١٠ ‫ ص‬، ،‫ دﻳﻨﻰ در ﻗﺮﺁن ﻣﺠﻴﺪ‬-‫ﻣﻔﺎهﻴﻢ اﺧﻼﻗﻰ‬
‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٣٣ ‫ ﺁﻳﻪ‬، ‫ ﺳﻮرﻩ اﻻﺳﺮاء‬-٣
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،١٧٨ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ ﺳﻮرۀ ﺑﻘﺮﻩ‬- ۴
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬، ۴۵ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ ﺳﻮرﻩ اﻟﻤﺎﺋﺪﻩ‬-۵
vi
- Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in old Arabia", p. 66.
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٩٢ ‫ ﺁﻳﻪ‬، ‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬- ٧
.۴٨٠ ‫ ص‬،‫ ﻓﺎرﺳﯽ‬،‫ ﺟﻠﺪ دوم‬،‫ ﺳﻴﺮت رﺳﻮل اﷲ‬،‫اﺑﻦ هﺸﺎم‬- ٨
.١١٧ ‫ ص‬،‫ دﻳﻨﻰ در ﻗﺮﺁن ﻣﺠﻴﺪ‬-‫ ﻣﻔﺎهﻴﻢ اﺧﻼﻗﻰ‬،‫ ﺗﻮﺷﻴﻬﻴﻜﻮ اﻳﺰوﺗﺴﻮ‬- ٩
.١٧۶ ‫ ص‬،‫ اﺳﻼم در اﻳﺮان‬،‫ ﭘﻄﺮوﺷﻔﺴﻜﻰ اﻟﻴﺎﭘﺎوﻟﻮﻳﭻ‬-١٠
.١٧٧ ‫ و‬١٧۶ ‫ ﺻﺺ‬،‫هﻤﺎﻧﺠﺎ‬-١١
.١٧٩ ،‫ هﻤﺎﻧﺠﺎ‬- ١٢
xiii
-Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in old Arabia", p.62-63.
xiv
-Ibid, p.161.
xv
-2 Sam, xiii, 13.
xvi
-Nawawi, p. 385. In Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in old
Arabia", p.163.
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،‫ ﻓﺎرﺳﯽ‬،۵٠ ‫ ﺁﻳﮥ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﺣﺰاب‬- ١٧
xviii
-Nawawi, p. 736. In Smith Robertson w, "Kinship and... p. 164.
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٢٣ ‫ ﺁﻳﮥ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬- ١٩
xx
- Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in old Arabia", p. 89.
xxi
- Aghani, vol. 1, p. 9; Ibn e Cotaiba, p. 55. In Smith Robertson, p. 89.
xxii
- Strabo, the Geography of Strabo, xvi: iv, xxv. In Smith Robertson W.
, kinship & marage in old Arabia, p. 89
xxiii
-Gen. 35: 22، 49: 4. In Smith Robertson, p. 89.
xxiv
- Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in old Arabia", p.90.
xxv
- Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in old Arabia", p. 84.
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،١٩ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬- ٢۶
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٢٢ ‫ ﺁﻳﻪ‬، ‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬- ٢٧
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٢٣ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬- ٢٨
xxix
-Aghani, vol. 4, p. 129. In Smith Robertson w, "Kinship and Marriage
in old Arabia", pp. 108-109.
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٢٣ ‫ ﺁﻳﮥ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‬- ٣٠
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،۴،۵،٣٧ ‫ ﺁﻳﻪ هﺎﯼ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﺣﺰاب‬- ٣١
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،٢۴۴ ‫ ﺁﻳﻪ‬،‫ ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ‬- ٣٢
.۵٧٧ ‫ ص‬،۶ ‫ ﺗﺎ‬۴ ‫ ﺟﻠﺪ‬،‫ ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ و ﺗﺎرﻳﺦ‬،‫ ﻣﻘﺪﺳﯽ ﻣﻄﻬﺮﺑﻦ ﻃﺎهﺮ‬- ٣٣

٢٧٢
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
_________________________________________________
xxxiv

- Shahrestani, p. 144. In Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in
old Arabia", p. 88.
xxxv
- Smith Robertson w, "Kinship and Marriage in old Arabia", p. 270271.
xxxvi
- Aghani, vol. 16, p.50. In Smith Robertson w, "Kinship and Marriage
in old Arabia", p.55.
.‫ ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‬،۴١ ‫ ﺁﻳﮥ‬،‫ ﺳﻮرۀ اﻧﻔﺎل‬- ٣٧

‫‪2‬‬
‫ﻧﻬﺎد ﻣﺬﻫﺐ‬
‫ﺧﺪاى واﺣﺪ و ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬

‫ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳﺘﻰ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺗﺎزﻩ اى ﺑﻮد آﻪ ﺑﻌﻨﻮان هﺴﺘﻪ اﺻﻠﻰ ﻣ ﺬاهﺐ‬
‫ﺗﻮﺣﻴ ﺪى ‪ ،‬و ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳﻜ ﻰ از ﺣﻠﻘ ﻪ ه ﺎى ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ‪ ،‬در‬
‫ﺣﺪود ‪ ۴‬اﻟﻰ ‪ ۵‬هﺰارﺳﺎل ﻗﺒﻞ‪ ،‬و ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﭘﺲ ازﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‬
‫ﺧﺼﻮﺻﻰ‪ ،‬وارد ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺸﺮ ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﻣﺮ را ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ هﻤﺰﻣﺎﻧﻰ ﺗﺎرﻳﺨﻰ‬
‫اﻳﻦ دو ﭘﺪﻳﺪﻩ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ اﻳ ﻦ ﺣﻘﻴﻘ ﺖ آ ﻪ ﻣ ﺬاهﺐ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳ ﺖ و ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‬
‫ﺧﺼﻮﺻ ﻰ در آ ﻢ و ﺑ ﻴﺶ در ﻳ ﻚ زﻣ ﺎن ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣﺪﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ هﻤﭽﻨ ﻴﻦ‬
‫اﻧﻄﺒﺎق اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻚ اﻳﻦ دو ﺑﺎ ﻳﻜ ﺪﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ دﻓ ﺎع ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى از‬
‫ارزﺷﻬﺎى ﻧﻈﺎم ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ‪ ،‬ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٢٧٤‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺗ ﺎ ﺁﻧﺰﻣ ﺎن اﻧﺴ ﺎن ﺑ ﺪوى‪ ،‬ﺑﺠ ﺎﯼ ﻳ ﮏ ﺧ ﺪا ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻣﺨﺘﻠ ﻒ را‬
‫ﻣﻮرد ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻗ ﺮار ﻣﻴ ﺪاد‪ .‬اﻳ ﻦ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻋﻤ ﺪﺗﺎ ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺿ ﻌﻒ اﻧﺴ ﺎن در‬
‫ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻃﺒﻴﻌ ﺖ و ﻧﻴﺮوه ﺎى ﺁن ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑ ﺎران ‪ ،‬ﻃﻮﻓ ﺎن و‬
‫رﻋﺪ و ﺑﺮق آﻪ هﺮ آﺪام از ﺁﻧﻬﺎ ﻳﻜﻰ از ﻧﻴﺮوهﺎى وﻳﺮان آﻨﻨ ﺪﻩ ﻳ ﺎ ﻣﻔﻴ ﺪ‬
‫ﻃﺒﻴﻌﺖ را ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ ﻣىﻜﺮدﻧﺪ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﺑﺪوى آﻪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﺿ ﻌﻒ وﺳ ﺎﺋﻞ‬
‫ﺗﻮﻟﻴﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻢ و ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژى‪ ،‬از ﻋﻠﻞ ﻃﺒﻴﻌﻰ اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪﻩ هﺎ ﻧﺎﺁﮔﺎﻩ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ‬
‫ﻗﺎدر ﺑﻪ آﻨﺘﺮل ﻧﻴﺮوه ﺎى ﻃﺒﻴﻌ ﺖ و ﺟﻠ ﻮﮔﻴﺮى از ﺧﺴ ﺎرات و ﻣﺼ ﺎﺋﺐ‬
‫ﻧﺎﺷ ﻰ از ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧﺒ ﻮد‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻧﻴﺮوه ﺎى وﻳﺮاﻧﮕ ﺮ ﻃﺒﻴﻌ ﺖ‬
‫ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ ‪ ،‬ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ ﺧﻮد و ﺪر ﺣﺎﻟﺘﻰ از ﻳ ﺎس و ﻧﺎﭼ ﺎرى‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫ﻗﺪرﺗﻬﺎى ﻣﺎوراء اﻟﻄﺒﻴﻌﻪ ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻬﺎﻳﻰ آﻪ ﻧﻴﺮوى ﺁﻧﻬﺎ وراى ﻧﻴ ﺮوى وﯼ‬
‫و ﻃﺒﻴﻌ ﺖ ﻗ ﺮار داﺷ ﺖ ﻣﺘﻮﺳ ﻞ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻣﺤﺼ ﻮل‬
‫ﺗﺨﻴﻞ ﭘﺮدازى اﻧﺴﺎن ﺑﺮاى ﺟﺒﺮان ﺿﻌﻒ ه ﺎى او در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻃﺒﻴﻌ ﺖ و‬
‫دﺷﻤﻨﺎن وى ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در اﻳﻦ دورﻩ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﺑﺮاى ﺟﻠﺐ ﻧﻈﺮ و ﻟﻄﻒ ﺧﺪاﻳﺎن‪ ،‬ﺧﻮد را‬
‫ﻧﺎﭼﺎر ﻣﻰ ﺑﻴﻨ ﺪ آ ﻪ ﺑ ﺮاى ﺁﻧ ﺎن ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻗﺮﺑﺎﻧﻴ ﺎن آ ﻪ در دورﻩ‬
‫اى‪ ،‬اﺳ ﻴﺮان ﺟﻨﮕ ﻰ ‪ ،‬و ﺑﻌ ﺪ ﻓﺮزﻧ ﺪان و ﺑﻌ ﺪ ﺣﻴﻮاﻧ ﺎﺗﻰ هﺴ ﺘﻨﺪ آ ﻪ در‬
‫ﭘﻴﺸ ﮕﺎﻩ اﻳ ﻦ ﻳ ﺎ ﺁن ﺧ ﺪا ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻜ ﻢ ه ﺪاﻳﺎﻳﻰ را داﺷ ﺘﻨﺪ آ ﻪ‬
‫ﺑﺮاى ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى از ﺧﺸﻢ ﺧﺪاﻳﺎن و ﺟﻠ ﺐ ﻣﺮﺣﻤ ﺖ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﺣﻀﻮرﺷ ﺎن‬
‫ﭘﻴﺸﻜﺶ ﻣﻰ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻮد آﻪ ﺳﺮﺧﭙﻮﺳ ﺘﺎن ﻣﺎﻳ ﺎ در اﻣﺮﻳﻜ ﺎ ﭘ ﺲ‬
‫از هﺮ ﭘﻴﺮوزى در ﺟﻨ ﮓ‪ ،‬ﻃ ﻰ ﻳ ﻚ ﻣﺮاﺳ ﻢ ﻋﻤ ﻮﻣﻰ‪ ،‬اﺳ ﻴﺮان ﺧ ﻮد را‬

‫‪٢٧٥‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑﻄ ﻮر دﺳ ﺘﻪ ﺟﻤﻌ ﻰ در ﭘﻴﺸ ﮕﺎﻩ ﺧﺪاﻳﺎﻧﺸ ﺎن ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬و ﻳ ﺎ‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻧﺬرى آﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻳﻜ ﻰ از ﺑ ﺖ ه ﺎى ﻗ ﺮﻳﺶ ﻧﻤ ﻮدﻩ‬
‫ﺑﻮد ﻗﺼﺪ ﻣىﻜﻨﺪ ﺗﺎ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮد ﻋﺒﺪاﷲ ﭘﺪر ﻣﺤﻤﺪ را در آﻌﺒ ﻪ ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ‬
‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ i.‬هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺣﻴﻮاﻧﺎﺗﻰ آﻪ اﻋﺮاب ﺑﺪوى در آﻌﺒ ﻪ در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺧ ﺪاﻳﺎن‬
‫ﺧﻮد ﺳﺮ ﻣﻰ ﺑﺮﻳﺪﻧﺪ ﮔﻮﻳﺎﯼ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻗﺒﻞ از ﺁن ‪ ،‬در ﻧﻈﺎﻣﺎت اﺷﺘﺮاآﻰ اوﻟﻴﻪ‪ ،‬اﻧﺴ ﺎن ﺳ ﻌﻰ ﻣىﻨﻤ ﻮد‬
‫ﺗﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﺟﺎدو ﺑﺎ ﻧﻴﺮوه ﺎى ﻃﺒﻴﻌ ﺖ ﺗﻤ ﺎس ﺑﺮﻗ ﺮار ﻧﻤ ﻮدﻩ و ﺁﻧﻬ ﺎ را‬
‫ﺗﺤ ﺖ آﻨﺘ ﺮل ﺧ ﻮد در ﺁورد‪ ،‬و ﭼ ﻮن ﻓﻜ ﺮ ﻣ ﻰ آ ﺮد آ ﻪ زﻧ ﺎن ﺑﺨ ﺎﻃﺮ‬
‫ﻋﻤ ﻞ اﻋﺠ ﺎب اﻧﮕﻴ ﺰ زاﻳﻤ ﺎن و اﻋﺠ ﺎزات دﻳﮕ ﺮى آ ﻪ در ﺗﻮﻟﻴ ﺪ ﺑﺨ ﺮج‬
‫ﻣ ﯽ دادﻧ ﺪ ﺑ ﺎ ﻧﻴﺮوه ﺎى ﻃﺒﻴﻌ ﺖ ارﺗﺒ ﺎط دارﻧ ﺪ‪ ،‬از اﻳﻨ ﺮو از وﺟ ﻮد ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﺑﻌﻨ ﻮان ﺟ ﺎدوﮔﺮ ﺑ ﺮاى اﻳ ﻦ ﻣﻨﻈ ﻮر ﺑﻬ ﺮﻩ ﺑ ﺮدارﯼ ﻣ ﻰ ﻧﻤ ﻮد‪ .‬وﻟ ﯽ در‬
‫دوران ﮔﺬار از ﻧﻈﺎم اﺷ ﺘﺮاﮐﯽ ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ‪ ،‬دورﻩ اﯼ‬
‫ﮐﻪ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ ارﮔﺎﻧﻬ ﺎ و اﺟ ﺰاء ﻣﺘﺸ ﮑﻠﻪ ﺧ ﻮد را ﺑ ﺮاﯼ‬
‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ ﻧﻬ ﺎﺋﯽ ﺧ ﻮد ﺷ ﮑﻞ ﻣﻴﺪه ﺪ‪ ،‬ﻧﻈ ﺎم ﭼﻨ ﺪ ﺧ ﺪاﻳﯽ ﺑﻮﺟ ﻮد ﻣ ﯽ ﺁﻳ ﺪ‪ ،‬و‬
‫ﺁﻧﮕ ﺎﻩ دردورۀ ﺑﻌ ﺪ‪ ،‬ﭘ ﺲ ازﮔ ﺬار ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ‪،‬‬
‫ﺑﺮاﯼ ﺗﻮﺟﻴ ﻪ اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم و دﻳﮑﺘ ﺎﺗﻮرﯼ ﻣﻮﺟ ﻮد در ﺁن‪ ،‬ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪﯼ‬
‫ﻋﻠَﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻣﺮﺣﻠﻪ اول ‪ ،‬اﻳﻦ ﺟﺎدوﮔﺮان ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ در هﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ واﺳ ﻄﻪ‬
‫اﻧﺴﺎن و ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺑﺮاى ﺟﺒﺮان ﺿﻌﻒ ه ﺎ و ﻧ ﺎﺗﻮاﻧﻰ ه ﺎى او ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٢٧٦‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﺜﻼ در ﺟﻨﮕﻠﻬﺎى ﮐﻨﮕﻮ‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﺑﺮ رﺳﻢ "ﭘﻴﮓ ﻣﻴﺲ"∗‪ ،‬ﻣ ﺮدان ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻗﺒ ﻞ‬
‫از ﻋﺰﻳﻤ ﺖ ﺑ ﺮاى ﺷ ﻜﺎر ﺑﻬﻤ ﺮاﻩ ﺟ ﺎدوﮔﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻪ ﺑ ﺎﻻى ﺗﭙ ﻪ اى ﻣ ﯽ‬
‫رﻓﺘﻨ ﺪ و ﻗﺒ ﻞ از ﻃﻠ ﻮع ﺁﻓﺘ ﺎب‪ ،‬در ﺣ ﺎﻟﻰ آ ﻪ آﻤﺎﻧﻬ ﺎى ﺧ ﻮد را ﺑﺴ ﻮى‬
‫ﻧﻘﺸﯽ از ﺑﺰ آ ﻮهﻰ آ ﻪ زن ﺟ ﺎدوﮔﺮ ﺑ ﺮ روى ﺧ ﺎك آﺸ ﻴﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﻧﺸ ﺎﻧﻪ‬
‫رﻓﺘ ﻪ‪ ،‬اوراد او را آ ﻪ ﻗ ﺮار ﺑ ﻮد در ﺟﺮﻳ ﺎن ﺷ ﻜﺎر ﻃﺒﻴﻌ ﺖ را زﻳ ﺮ‬
‫آﻨﺘﺮل ﺁﻧﻬﺎ در ﺁورد ﺗﻜ ﺮار ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ ii.‬از ﻧﻈ ﺮ ﺁﻧ ﺎن اﻳ ﻦ ﺗﻨﻬ ﺎ راه ﻰ‬
‫ﺑﻮد آﻪ ﻣىﺘﻮاﻧﺴﺖ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﺁﻧﺎﻧﺮا در ﺷ ﻜﺎر ﺗ ﺎﻣﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در‬
‫اﻳﻦ دورﻩ ﮐﻪ ﻣﺸﮑﻞ اﻧﺴﺎن ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﺑ ﺎ ﻃﺒﻴﻌ ﺖ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﮐﻨﺘ ﺮل ﺑ ﺮ ﻃﺒﻴﻌ ﺖ‬
‫از ﻃﺮﻳﻖ ﺟﺎدو و ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺁن دﻧﺒﺎل ﻣﯽ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬
‫در ﻣﺮﺣﻠ ﻪ ﺟ ﺎدو ‪ ،‬اﻧﺴ ﺎن اوﻟﻴ ﻪ‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ ﺑ ﻪ ارواح هﻤﭽ ﻮن‬
‫ﻧﻴﺮوهﺎﻳﻰ آﻪ ﺧﺎرج از آﻨﺘﺮل وى ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﮕﺎﻩ ﻣﻰ آﺮد‪ ،‬وﻟ ﻰ دراﻏﻠ ﺐ‬
‫ﻣﻮاﻗ ﻊ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺧﻮاﺳ ﺖ ﺧ ﻮد را ازﻃﺮﻳ ﻖ ﺟ ﺎدوﮔﺮ ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺗﺤﻤﻴ ﻞ‬
‫ﻧﻤﻮدﻩ و ﺗﺎ ﺣﺪودﯼ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﮐﻨﺘﺮل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺜﻼ در ﻣﻴﺎن ﺑﻌﻀﻰ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺳﺮخ ﭘﻮﺳ ﺖ ﺁﻣﺮﻳﻜ ﺎ ﺟ ﺎدوﮔﺮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺑ ﺎ ﺗﻜ ﺎن دادن وﺳ ﻴﻠﻪ اى آ ﻪ اﻳﺠ ﺎد ﺳ ﺮ و ﺻ ﺪا ﻣ ﻰ آ ﺮد ﻣ ﯽ ﺗﻮاﻧﺴ ﺖ‬
‫ﺷﻴﻄﺎن ∗ﻳﺎ روح ﺧﺒﻴﺜﻪ را آﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺪودﻩ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻧﻔ ﻮذ آ ﺮدﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬از ﺁﻧﺠ ﺎ‬
‫ﻔ ﺮارى ده ﺪ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧ ﻪ ﺧﻔﻴ ﻒ ﺗ ﺮ اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع ﻣﺮاﺳ ﻢ ﺧﺮاﻓ ﻪ ﺁﻣﻴ ﺰ در ﻣﻴ ﺎن‬

‫‪pyg mis‬‬
‫‪Demon‬‬

‫∗‬
‫∗‬

‫‪٢٧٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﻳﺮاﻧﻴﺎن رﺳ ﻢ دود آ ﺮدن اﺳ ﻔﻨﺪ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﻘﺎﻳ ﺎﯼ ﺁن آﻤ ﺎ ﺑ ﻴﺶ هﻨ ﻮز ه ﻢ‬
‫رواج دارد‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ دوراﻧ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ در ﺁن اﻧﺴ ﺎن اوﻻ هﻨ ﻮز ﺑ ﻪ ﻧﻴﺮوه ﺎى‬
‫ﻣﺎوراء اﻟﻄﺒﻴﻌﻪ ﺑﻌﻨﻮان ﻧﻴﺮوهﺎى ﻣﻄﻠﻘﻪ اى آ ﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷ ﺖ او را ﺑﻄ ﻮر‬
‫آﺎﻣﻞ در دﺳ ﺖ ﺧ ﻮد دارﻧ ﺪ ﻧﮕ ﺎﻩ ﻧﻤىﻜﻨ ﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺁﻧ ﺎﻧﺮا هﻤﭽ ﻮن ﻋﻮاﻣ ﻞ‬
‫ﺧﺎرج از آﻨﺘﺮﻟﻰ آﻪ ﺻ ﺮﻓﺎ در زﻧ ﺪﮔﻰ او ﻣﺪاﺧﻠ ﻪ ﻧﻤ ﻮدﻩ‪ ،‬ﻣﺰاﺣﻤ ﺖ ﻳ ﺎ‬
‫ﮔﺸﺎﻳﺸﻰ اﻳﺠﺎد ﻣﻰ ﻜﻨﻨﺪ در ﻧﻈﺮ ﻣىﮕﻴﺮد‪ ،‬و ﺛﺎﻧﻴﺎ و ﺑﻬﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ‪ ،‬ﺗﺴ ﻠﻴﻢ‬
‫ﻣﺤﺾ ﺁﻧﺎن ﻧﻤﻰ ﺷﻮد؛ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺒﺎرزﻩ ﻣﻰ آﻨﺪ و در اﻳﻦ ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑ ﻪ‬
‫ﻧﻴﺮوى ﺧﻮد‪ ،‬ﮔﻴﺮم ﻧﻴﺮوى اﺳﺘﺜﻨﺎﺋ ِ‬
‫ﻰ ﺟﺎدوﮔﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺳﻞ ﻣﻴﺸﻮد‪.‬‬
‫در ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮام اوﻟﻴﻪ ﮐﻪ هﻨﻮز ﺑﻪ ﻋﻠ ﺖ ﺑﻴﻤ ﺎرﯼ ﺑ ﻪ ﻋﻨ ﻮان‬
‫ﻳﻚ ﭘﺪﻳﺪﻩ ﻃﺒﻴﻌﻰ ﭘﻰ ﻧﺒﺮدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻴﻤﺎر ﺷﺪن ﻓ ﺮد را ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺣﻀ ﻮر‬
‫ارواح ﭘﻠﻴﺪ در ﺧﺎﻧﻪ او ﻣﻰ داﻧﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮاى ﻋﻼج ﺑﻴﻤﺎر و ره ﺎ آ ﺮدن او‬
‫ح ﺧﺒﻴﺜ ﻪ ‪ ،‬وى را ﻣﺨﻔﻴﺎﻧ ﻪ در ﺗ ﺎرﻳﻜﻰ ﺷ ﺐ و دور از ﭼﺸ ﻢ‬
‫از ﺷ ﺮ رو ِ‬
‫روح ﻣﺰﺑﻮر‪ ،‬از ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﺮون ﻣ ﻰ ﺑﺮدﻧ ﺪ و ﻳ ﺎ در ﺻ ﻮرت ﻓ ﻮت ﺑﻴﻤ ﺎر‬
‫ﺧﺎﻧﻪ او را ﺁﺗ ﺶ ﻣىﺰدﻧ ﺪ ﺗ ﺎ روح ﺷ ﺮﻳﺮ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﺎ ﺧﺎﻧ ﻪ از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ و‬
‫ﻧﺘﻮاﻧﺪ دوﺑﺎرﻩ ﺑﻪ ﺟﺴﻢ ﺳﺎآﻨﻴﻦ ﺧﺎﻧﻪ ﻧﻔﻮذ آﻨﺪ‪.‬‬
‫ت ﻧﻴﺮوه ﺎى ﻣ ﺎوراء ﻃﺒﻴﻌ ﻰ در‬
‫ﺑ ﻴﻦ اﻳ ﻦ ﻧ ﻮع راﺑﻄ ﻪ ﺑ ﺎ ﻗ ﺪر ِ‬
‫دﻧﻴﺎى ﺧﻴﺎﻟﻰ و راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻗﺪرت ﻧﻴﺮوهﺎﯼ واﻗﻌ ﯽ در دﻧﻴ ﺎى ﺧ ﺎآﻰ اﻟﺒﺘ ﻪ‬
‫راﺑﻄ ﻪ ﺗﻨﮕ ﺎ ﺗﻨﮕ ﻰ وﺟ ﻮد داﺷ ﺖ ‪ .‬در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اﺷ ﺘﺮاآﻰ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ‪،‬‬
‫اﻋﻀﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ در هﻤﻪ ﻣﻮارد ﺑﻄﻮر ﺟﻤﻌﻰ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬

‫‪٢٧٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺳﺮﻧﻮﺷ ﺖ اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ آ ﻢ و ﺑ ﻴﺶ در دﺳ ﺖ ﺧ ﻮد ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ در‬
‫ﺑﺮﺧﻮرد ﺑ ﺎ ه ﺮ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ اى‪ ،‬ﺑ ﺎ اﺗﻜ ﺎء ﺑ ﻪ ﻧﻴ ﺮوى ﺧﻮدﺷ ﺎن ﺑ ﻮد آ ﻪ وارد‬
‫ﻋﻤ ﻞ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ .‬ه ﻴﭻ ﻗ ﺪرﺗﻰ ﺑ ﺮ ﺑ ﺎﻻى ﺳ ﺮ ﺁﻧ ﺎن ﻗ ﺮار ﻧﺪاﺷ ﺖ آ ﻪ‬
‫ﺑﺨﻮاه ﺪ ﺳﺮﻧﻮﺷ ﺖ ﺁﻧ ﺎن را ﺘﻌﻴ ﻴﻦ ﻧﻤ ﻮدﻩ و ﺑ ﺮاى ﺁﻧ ﺎن ﺗﺼ ﻤﻴﻢ ﮔﻴ ﺮى‬
‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫رﺋ ﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻳ ﻚ ﻋﻀ ﻮ ﻣﻌﻤ ﻮﻟﻰ و ﻣﺘﺴ ﺎوى اﻟﺤﻘ ﻮق ﺑ ﺎ دﻳﮕ ﺮ‬
‫اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ ﺗﻘﺴ ﻴﻢ آ ﺎ ِر درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬و ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ‬
‫اﺳﺘﻌﺪادهﺎﻳﺶ‪ ،‬وﻇﻴﻔﻪ اﯼ را ﺑﻌﻬﺪﻩ ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺖ آﻪ ﻣﺎ ﺁﻧﺮا ﺑﻨﺎ ﺑ ﺮ ذهﻨﻴ ﺖ‬
‫ﺧﻮد رﻳﺎﺳﺖ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻴﻢ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﻌﻨﺎﯼ ﺁن ﺑﺎ ﺁﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﺎ از اﻳ ﻦ ﻋﻨ ﻮان در‬
‫ذه ﻦ ﺧ ﻮد دارﻳ ﻢ ﮐ ﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔ ﺎوت ﺑ ﻮد و اﺑ ﺪا ﻣﻌﻨ ﺎﯼ داﺷ ﺘﻦ اﺧﺘﻴ ﺎراﺗﯽ‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ از دﻳﮕﺮان را ﻧﻤﯽ داد‪.،‬‬
‫از اﻳﻨﺮو ‪ ،‬زﻧﺪﮔﻰ واﻗﻌﻰ و ﻧﻈﺎم آ ﺎﻣﻼ دﻣﻜﺮاﺗﻴ ﻚ درون ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺑﻪ اﻧﺴﺎن اوﻟﻴﻪ ﻳﺎد دادﻩ ﺑﻮد آﻪ در هﻤﻪ ﻣﻮارد ﺟﺰ ﺑﻪ ﻧﻴﺮوى ﺧﻮدش ﺑ ﻪ‬
‫ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮى ﺗﻜﻴﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬او‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ‪ ،‬ﺑ ﻪ وﺟ ﻮد ﻧﻴﺮوه ﺎى ﻣ ﺎوراء‬
‫اﻟﻄﺒﻴﻌ ﻪ اى آ ﻪ ﺧ ﺎرج از آﻨﺘ ﺮل وى ﺑﻮدﻧ ﺪ ﻋﻘﻴ ﺪﻩ داﺷ ﺖ ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﺑ ﺎ‬
‫اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺗﺴ ﻠﻴﻢ ﺑ ﻪ ﻗ ﺪرت ﺁﻧ ﺎن ﺷ ﺪن هﻨ ﻮز ﺁﺷ ﻨﺎﺋﻰ ﻧﺪاﺷ ﺖ ‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ در‬
‫زﻧ ﺪﮔﻰ روزﻣ ﺮﻩ ﺎش در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ ﭼﻴ ﺰى وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺖ و اﺳﺎﺳ ﺎ ‪،‬‬
‫ﭼﻨﻴﻦ ﭼﻴﺰى‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﺪن ﺑﻪ ﻧﻴﺮوى ﻏﻴﺮ را ‪ ،‬هﻨﻮز ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﻜ ﺮدﻩ‬
‫و ﺑ ﺎ ﺁن ﺁﺷ ﻨﺎﺋﻰ ﻧﺪاﺷ ﺖ‪ .‬در ﻳ ﻚ آ ﻼم ‪ ،‬از ﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ در زﻧ ﺪﮔﻰ واﻗﻌ ﻰ‬
‫ﻧﻴﺮوﺋﻰ ﺑﺮ ﺑ ﺎﻻى ﺳ ﺮ او ﻧﺒ ﻮد‪ ،‬در دﻧﻴ ﺎى اوهﺎﻣ ﺎت ﻧﻴ ﺰ ﺗﺼ ﻮر وﺟ ﻮد‬

‫‪٢٧٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻧﻴ ﺮوى ﻣﻄﻠﻘ ﻪ اى آ ﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷ ﺖ او را در دﺳ ﺖ ﺧ ﻮد داﺷ ﺘﻪ و او را‬
‫ﻣﺴﺨﺮ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﺒﻮد ‪.‬‬
‫ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺧﺪاى ﻣﻄﻠ ﻖ‪ ،‬ﻧﻴﺮوﺋ ﻰ آ ﻪ ﻃﺒﻴﻌ ﺖ و اﻧﺴ ﺎن را‬
‫ﺁﻓﺮﻳﺪﻩ‪ ،‬ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ او را آﺎﻣﻼ در دﺳﺖ ﺧ ﻮد داﺷ ﺘﻪ‪ ،‬و ﺑ ﺮ ﻣﻘ ﺪرات او‬
‫ﻓﺮﻣ ﺎﻧﺮواﺋﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬زﻣ ﺎﻧﻰ ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪ آ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ ﻧﻴﺮوﻳ ﻰ در زﻧ ﺪﮔﻰ‬
‫واﻗﻌﻰ او در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و ﺧ ﺎرج از ﺁن ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ دﻗﻴﻘ ﺎ زﻣ ﺎﻧﻰ اﺗﻔ ﺎق‬
‫اﻓﺘ ﺎد آ ﻪ ﺑ ﺎ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و ﻃﺒﻘ ﺎت اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﻚ ﺁن ﺟ ﺎى ﺧ ﻮد را ﺑ ﻪ ﻗ ﺪرت ﻣﻄﻠﻘ ﻪ‬
‫اﺷ ﺘﺮاآﻰ آ ﻼن و ﻧﻈ ﺎم دﻣﻜﺮاﺗﻴ ِ‬
‫ﺷﺎهﺎن و اﻣﻴﺮان ﺳﺮآﻮﺑﮕﺮ در ﻧﻈﺎم ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒ ِ‬
‫ﻰ ﭘﺲ از ﺁن داد ‪.‬‬
‫از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺗﺼﻮر ﺧﺪاى ﻣﻄﻠﻖ و ﻳﻜﺘﺎ و َﻗﺪَر ﻗﺪرﺗﯽ او در ﻋ ﺎﻟﻢ‬
‫ﺧﻴ ﺎل‪ ،‬اﻧﻌﻜ ﺎس و آﭙ ﯽ ﺑ ﺮدارى از هﻤ ﺎن ﻗ ﺪرت ه ﺎى َﻗ ﺪَر ﻗ ﺪرت و‬
‫ﻣﻄﻠﻘ ﻪ اى ﺑ ﻮد آ ﻪ اآﻨ ﻮن در ﻋ ﺎﻟﻢ واﻗﻌ ﻰ و ﺧ ﺎآﻰ در ﺑﺮاﺑ ﺮ او ﻗ ﺪ‬
‫ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬راﺑﻄﻪ ﺧ ﺪا و ﺑﻨ ﺪﻩ دﻗﻴﻘ ﺎ هﻤ ﺎن راﺑﻄ ﻪ ﺷ ﺎﻩ و رﻋﻴ ﺖ‬
‫ﺑ ﻮد آ ﻪ در ﺁن اوﻟ ﻰ ﻣﺨﺘ ﺎر ﻣﻄﻠ ﻖ و ﻏﻴ ﺮ ﻗﺎﺑ ﻞ ﺑ ﺎز ﺧﻮاﺳ ﺖ و دوﻣ ﻰ‬
‫هﻤﻴﺸ ﻪ در ﻣﻌ ﺮض ﺑﺎزﺧﻮاﺳ ﺖ و ﻣﺠ ﺎزات ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺁﻳ ﻪ ﻗ ﺮان آ ﻪ‬
‫دﻗﻴﻘﺎ ﭼﻨﻴﻦ راﺑﻄﻪ اى را ﺗﻘﺪﻳﺲ ﻣىﻜﻨﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﺎﺋﻴﺪ‪:‬‬
‫ﻚ وﺟ ﻮد‪ ،‬ﺧ ﺪاى ﻳﻜﺘﺎﺳ ﺖ ‪ ...‬و او ه ﺮ ﭼ ﻪ ﻣىﻜﻨ ﺪ ﺑ ﺎز ﺧﻮاﺳ ﺖ ﻧﺸ ﻮد‬
‫"ﭘﺎدﺷ ﺎ ِﻩ ﻣُﻠ ِ‬
‫وﻟﻰ ﺧﻠﻖ از آﺮدارﺷﺎن ﺑﺎز ﺧﻮاﺳﺖ ﺷﻮﻧﺪ‪ -iii".‬ﻗﺮان‪.‬‬

‫‪٢٨٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫در ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺖ ﻧﻴ ﺰ ﻧﻈ ﺎم ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒ ﻰ ﻣ ﻮرد ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﻗ ﺮار‬
‫ﻣىﮕﻴﺮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در اﻧﺠﻴﻞ ﻧﻴﺰ ﻣىﺨﻮاﻧﻴﻢ آﻪ اﻓ ﺮاد ﺑﺎﻳ ﺪ ﭼﻨ ﺎن ﺳ ﺮ ﺑ ﻪ‬
‫اﻃﺎﻋﺖ ﻣﺴﻴﺢ داﺷ ﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ ‪ ،‬و زﻧ ﺎن ﺳ ﺮ ﺑ ﻪ اﻃﺎﻋ ﺖ ﺷﻮهﺮاﻧﺸ ﺎن آ ﻪ‬
‫ﺧﻮد ﻣﺴﻴﺢ ﺳﺮ ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪا داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬
‫"زﻧﺎن ﺑﺎﻳﺪ از ﺷﻮهﺮان ﺧﻮد اﻃﺎﻋﺖ ﮐﻨﻨﺪ هﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﺴﻴﺢ از ﺧﺪا‪ .‬ﭼ ﺮا ﮐ ﻪ ﺷ ﻮهﺮ‬
‫رﺋﻴﺲ زن اﺳﺖ هﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﺴﻴﺢ رﺋﻴﺲ ﮐﻠﻴﺴﺎ‪".‬‬

‫‪iv‬‬

‫در ﻣ ﺬهﺐ ﮐﻨﻔﺴ ﻴﻮس اﻳ ﻦ ﺳﻠﺴ ﻠﻪ ﻣﺮاﺗ ﺐ هﻴﺮارﺷ ﻴﮏ ﺣﺘ ﯽ‬
‫ﻃﺒﻴﻌﺖ را ﻧﻴ ﺰ در ﺑ ﺮ ﻣ ﯽ ﮔﺮﻓ ﺖ‪ .‬ﺑﻄﻮرﻳﮑ ﻪ ﺑﻬﺸ ﺖ ﻳ ﺎ ﺁﺳ ﻤﺎن ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫ﻋﻨﺼﺮ واﻻﺗﺮ ﺑﺮ ﺑﺎﻻﯼ زﻣﻴﻦ ﮐﻪ ﻋﻨﺼﺮ ﭘﺴ ﺖ ﺑ ﻮد ﻗ ﺮار ﻣﻴﮕﺮﻓ ﺖ‪ ،‬و‬
‫ﯽ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﮐﻪ هﺮ ﭼﻴﺰﯼ ﺑﺎﻳﺪ از ﻋﻨﺼﺮ ﺑ ﺎﻻﺗﺮ از‬
‫ن اﺳﺎﺳ ِ‬
‫ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮ ِ‬
‫ﺧﻮد اﻃﺎﻋﺖ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬رﻋﺎﻳﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻣﻴﺒﺎﻳﺴ ﺖ از ﭘﺎدﺷ ﺎﻩ‪ ،‬ﺟﻮاﻧ ﺎن از ﭘﻴ ﺮان‪،‬‬
‫زﻧ ﺎن از ﺷ ﻮهﺮان‪ ،‬و ﻓﺮزﻧ ﺪان ﻧﻴ ﺰ از واﻟ ﺪﻳﻦ ﺧ ﻮد اﻃﺎﻋ ﺖ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪ‪.‬‬

‫‪v‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺑ ﻰ دﻟﻴ ﻞ ﻧﺒ ﻮد آ ﻪ در هﻤ ﻪ ﺟ ﺎ ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى در دل ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ و اﻧﺪآﻰ ﭘﺲ از ﺁن ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻧﺪ ‪.‬‬
‫اوﻟﻴﻦ ﻣﺬهﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻣﺎ از ﺁن اﻃ ﻼع دارﻳ ﻢ ‪،‬‬
‫ﺑﺼﻮرت ﭘﺮﺳ ﺘﺶ ﺁﺗ ﻦ ﺧ ﺪاى ﻳﻜﺘ ﺎى ﺧﻮرﺷ ﻴﺪ در ‪ ٣۴٠٠‬ﺳ ﺎل ﻗﺒ ﻞ در‬
‫ﻣﺼﺮ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺁﻳﺪ‪ .‬اﻧﺪآﻰ ﻗﺒﻞ از ﺁن ﻧﻴﺰ در ﺑﻴﻦ اﻟﻨﻬﺮﻳﻦ آ ﻪ ﮔﻬ ﻮارﻩ‬
‫ﺗﻤ ﺪن و ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ اﻧ ﺪآﻰ ﻗﺒ ﻞ از ﻣﺼ ﺮ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﻣ ﺮدوك‬
‫ﺧﺪاى ﻣﺮد آﻪ ﺑ ﺮ ﺧ ﺪاﻳﺎن دﻳﮕ ﺮ ﻣﺴ ﻠﻂ ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺧ ﺪاى ﺷ ﻬﺮ ﺑﺎﺑ ﻞ‬

‫‪٢٨١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد وﻟﻰ اﻟﺒﺘﻪ هﻴﭽﻴﻚ از اﻳﻨﻬﺎ ﺑﻌﻨﻮان ﻣﺬاهﺐ ﭙﺎﻳ ﺪار ﭘﺎﺑﺮﺟ ﺎ‬
‫ﻧﻤىﻤﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬
‫اوﻟ ﻴﻦ ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى ﭘﺎﻳ ﺪار در ﺟﻬ ﺎن‪ ،‬ﻣ ﺬاهﺐ ﻳﻬﻮدﻳ ﺖ و‬
‫زرﺗﺸ ﺖ ﺑ ﻮدﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬اوﻟ ﻰ ﺑ ﺎ ﭘ ﺬﻳﺮش ﻳﻬ ﻮﻩ ﺑﻌﻨ ﻮان ﺧ ﺪاى واﺣ ﺪ‪ ،‬ﺗﻮﺳ ﻂ‬
‫ﻳﻜ ﻰ از اﻗ ﻮام ﺳ ﺎﻣﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن ﻳﻬﻮدﻳ ﺎن ﺷ ﻜﻞ ﻣ ﻰ ﮔﻴ ﺮد‪ ،‬و‬
‫دوﻣﯽ در ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮت و هﺠﻮم اﻗ ﻮام وﺣﺸ ﻰ و ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﺁرﻳ ﺎﺋﻰ‬
‫ﺑ ﻪ اﻳ ﺮان و هﻨ ﺪ در ﻗﺮﻳ ﺐ ﺑ ﻪ ‪ ۴‬ﺗ ﺎ ‪ ۵‬ه ﺰار ﺳ ﺎل ﻗﺒ ﻞ‪ ،‬در ﻣﻴ ﺎن ﺁﻧ ﺎن‬
‫ﺷﻜﻞ ﻣﻴﮕﻴﺮد آﻪ در ﺁن اهﻮرﻣﺰدا در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷ ﺎهﺎن ﺑ ﺮ ﻋ ﺮش‬
‫ﺁﺳ ﻤﺎن در ﻣﻴ ﺎن ﺷ ﺶ اﻣﺸﺎﺳ ﭙﻨﺪان )ﻓﺮﺷ ﺘﮕﺎن ﻣﻘ ﺮب( و اﻳ ﺰدان‬
‫)ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن دﻳﮕﺮ( ﺑﺮ ﺗﺨﺖ زرﻳﻦ ﺧ ﻮد ﺗﻜﻴ ﻪ زدﻩ اﺳ ﺖ ﺑ ﻪ ﺧ ﺪاى واﺣ ﺪ‬
‫اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫در ﻣﻴ ﺎن ﻳﻮﻧﺎﻧﻴ ﺎن ﻧﻴ ﺰ ﭘ ﺲ از ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ و‬
‫ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳﺎﻻرى در ﺣﺪود ﺳﻪ هﺰار ﺳﺎل ق‪ .‬م‪ .‬اﺳﺖ آﻪ زﺋﻮس ﺑﻨﺎ ﺑﺮ‬
‫اﺷﻌﺎر هﻮﻣﺮ در ﭘﺎﻳﺎن ﻋﺼ ﺮ اﺳ ﺎﻃﻴﺮى آ ﻪ ﺳ ﺎﻟﻬﺎى ‪ ١۶٠٠‬ﺗ ﺎ ‪١١٠٠‬‬
‫ق‪ .‬م‪ .‬را در ﺑﺮ ﻣﻴﮕﻴﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﺧﺪاى ﺧﺪاﻳﺎن ارﺗﻘﺎء ﻣﻴﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫وﺟﻮد ﺧ ﺪاﯼ واﺣ ﺪ و ﻋﻘﻴ ﺪﻩ ﺑ ﻪ َﻗ ﺪَر ﻗ ﺪرﺗﻰ او ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﻧﻴ ﺎز‬
‫ﻃﺒﻘﺎت ﺣﺎآﻤﻪ و ﺷ ﺎهﺎن و اﻣﻴ ﺮان ﺑ ﺮاﯼ ﻧﻔ ﻮذ روﺣﻴ ﻪ ﻓﺮﻣ ﺎﻧﺒﺮدارى و‬
‫اﻃﺎﻋﺖ درﻣﻴ ﺎن ﻣ ﺮدم آﻤ ﻚ ﻣﻴﻜ ﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ روح و روان ﺳ ﺮآﻮب ﺷ ﺪﻩ‬
‫ﻃﺒﻘ ﺎت ﻣﺤﻜ ﻮم و ﻣﺤ ﺮوم را ﻧﻴﺰآ ﻪ در ازاء ﺑ ﻰ ﭘﻨ ﺎهﻰ واﻗﻌﻴﺸ ﺎن در‬

‫‪٢٨٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫دﻧﻴﺎى ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻧﻴﺎزﻣﻨ ﺪ ﭙﻨﺎهﮕ ﺎهﻰ در دﻧﻴ ﺎى وه ﻢ و ﺧﻴ ﺎل ﺧ ﻮد ﺑﻮدﻧ ﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻄﻮر ﮐﺎذﺑﯽ ﺳﻴﺮاب ﻣﻰ ﻧﻤﻮد‪.‬‬
‫از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى‪ ،‬ه ﻢ از ﻃ ﺮف دوﻟ ﺖ ه ﺎ و ه ﻢ از‬
‫ﻃﺮف ﺗﻮدﻩ هﺎى ﻋﺎﻣﻰ و ﺑﻰ ﭘﻨﺎﻩ ‪ ،‬ﺑﻪ ﻳ ﻚ اﻧ ﺪازﻩ‪ ،‬ﻣ ﻮرد اﺳ ﺘﻘﺒﺎل ﻗ ﺮار‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻌﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬هﺮ آﺪام از ﻣﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪﯼ آﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﺗﻮدﻩ ﻣﺮدم ﻧﻔﻮذ ﻧﻤﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬از ﻃ ﺮف دوﻟ ﺖ ه ﺎى ﺳ ﺮآﻮﺑﮕﺮ ﻧﻴ ﺰ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ‬
‫ﻧﻘﺶ ﺗﺨﺪﻳﺮ آﻨﻨﺪﻩ ﺷﺎن ﻣﻮرد ﺗﺎﺋﻴﺪ و ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻰ واﻗﻊ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻰ دﻟﻴﻞ ﻧﺒ ﻮد‬
‫آﻪ ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ هﻢ از ﺟﺎﻧﺐ دوﻟﺖ ﺳﺮآﻮﺑﮕﺮ رم و هﻢ از ﺟﺎﻧﺐ ﻗﺮﺑﺎﻧﻴﺎن‬
‫ﺳﺮآﻮب ﺷﺪﻩ ﺁن ﻣﻮرد اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫اﺑﺘﺪا در ﻣﻴﺎن اه ﺎﻟﻰ ﺑﺸ ﺪت از ﭘ ﺎ در ﺁﻣ ﺪﻩ اورﺷ ﻠﻴﻢ آ ﻪ ﺑ ﺪﻧﺒﺎل‬
‫ﺳ ﺮآﻮب ه ﺎى ﺑ ﻰ رﺣﻤﺎﻧ ﻪ و ﭘﻴ ﺎﭘﯽ ﺷﻮرﺷ ﻬﺎى ﻣﻜ ﺮر ﺷ ﺎن ﺑ ﺮ ﻋﻠﻴ ﻪ‬
‫اﻣﭙﺮاﻃﻮرى رم در ﺟﺴﺘﺠﻮى رهﺎﻧﻨﺪﻩ اى از ﺁﺳﻤﺎن ﺑﻮدﻧﺪ ﭘﺎ ﮔﺮﻓ ﺖ‪ ،‬و‬
‫ﺑﻪ ﺑﻘﻴﻪ ﻗﻠﻤﺮو رم در ﺳﻮرﻳﻪ و در ﻧﻘﺎط دﻳﮕﺮ ﺳ ﺮاﻳﺖ آ ﺮد‪ ،‬و ﺑﻌ ﺪ در‬
‫ﻗﺮن ﭼﻬﺎرم ﻣﻴﻼدى ﺗﻮﺳﻂ دوﻟﺖ رم آﻪ در ﭘﻰ اﻓﻴ ﻮن ﺗﺨ ﺪﻳﺮ آﻨﻨ ﺪﻩ اى‬
‫ﺑﻮد آ ﻪ دادﺧ ﻮاهﻰ ﺗ ﻮدﻩ ه ﺎى ﺳ ﺮآﺶ را از ﺧ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺁﺳ ﻤﺎن ﻣﻨﺤ ﺮف‬
‫ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‪ ،‬ﻗ ﺎﻧﻮﻧﻰ و در ﻗ ﺮن ﺷﺸ ﻢ ﺑﻌﻨ ﻮان ﻣ ﺬهﺐ رﺳ ﻤﻰ اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرى‬
‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻮد آﻪ ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ از ﻣﺪﺗﻰ‪ ،‬ه ﻢ ﺑ ﻪ ﻣ ﺬهﺐ‬
‫ﻓﺮاﮔﻴﺮ ﺳﺮآﻮب ﺷﺪﮔﺎن و هﻢ ﺑﻪ ﻣﺬهﺐ رﺳﻤﻰ ﺳﺮآﻮﺑﮕﺮان ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪ‪.‬‬
‫هﻤ ﻴﻦ اﻣ ﺮ در ﻣ ﻮرد ﻣ ﺬهﺐ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳ ﺖ زرﺗﺸ ﺖ در ﻣﻴ ﺎن‬
‫اﻳﺮاﻧﻴ ﺎن آ ﻪ در ﻗ ﺮن ﺳ ﻮم ﻣ ﻴﻼدى ﺑ ﻪ ﻣ ﺬهﺐ رﺳ ﻤﻰ دوﻟ ﺖ و‬

‫‪٢٨٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﻣﭙﺮاﻃﻮرى ﺳﺮآﻮﺑﮕﺮ ﺳﺎﺳﺎﻧﻰ در ﺁﻣﺪ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎد‪ .‬ﻣ ﺬهﺐ ﻣﺰﺑ ﻮر ﻧﻴ ﺰ‬
‫آﻪ ﻗﺒﻼ و ﻃﻰ ﻳﻚ دورﻩ ﻃ ﻮﻻﻧﻰ‪ ،‬و در رﻗﺎﺑ ﺖ ﺑ ﺎ ﻣ ﺬاهﺐ دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺧ ﻮد‬
‫را ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺬهﺐ ﭘﺮ ﻧﻔ ﻮذ اﻗ ﻮام ﺁرﻳ ﺎﺋﻰ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ آ ﺮدﻩ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم در‬
‫ﻗﺮن ﺳﻮم ﻣﻴﻼدى‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣ ﺬهﺐ رﺳ ﻤﻰ‪ ،‬ﻣ ﻮرد ﻗﺒ ﻮل اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرى‬
‫ﺳﺎﺳﺎﻧﻰ ﻗﺮارﻣﯽ ﮔﻴﺮد‪ .‬ﻣﺬهﺐ ﭘﺮﺳ ﺘﺶ ﺁﺗ ﻦ ﻧﻴ ﺰ در ‪ ١۴٠٠‬ﺳ ﺎل ق‪ .‬م‬
‫ﺗﻮﺳﻂ "ﺁﺧِﻦ ﺁﺗﻦ"‪ -‬ﻓﺮﻋﻮن ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﻣﯽ ﺁﻳﺪ‪ ،‬وﻟ ﯽ در ﮐ ﺎر ﺧ ﻮد‬
‫ﻣﻮﻓﻖ ﻧﻤﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫اﺳﻼم ﻧﻴﺰ آﻪ اﺳﺎﺳﺎ از هﻤ ﺎن اﺑﺘ ﺪا ﺒ ﺎ ﻗ ﺪرت ﺳ ﺮآﻮﺑﮕﺮ اوﻟ ﻴﻦ‬
‫دوﻟ ﺖ ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ و ﺷﻤﺸ ﻴﺮ ﺧ ﻮن ﺁﻟ ﻮد ﺁن اﺳ ﺖ آ ﻪ در ﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب و‬
‫ﺳﺎﻳﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن ﺗﺮوﻳﺞ و ﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻰ ﺷﻚ ﭘﺪﻳﺪﻩ ﺧﺪاى واﺣﺪ و ﻗﺪرت ﻻ ﻳ ﺰال ﺁن ﺑ ﻪ ﺁﺳ ﺎﻧﻰ ﺷ ﻜﻞ‬
‫ﻧﮕﺮﻓﺖ‪ .‬هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ اﺳ ﺘﻘﺮار دﻳﮑﺘ ﺎﺗﻮرﯼ ﻃﺒﻘ ﺎت دارا ﺑ ﺮ ﺗ ﻮدﻩ ه ﺎﯼ‬
‫ﻓﻘﻴﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺂﺳﺎﻧﯽ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺸﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﻣﺮ در هﻤﻪ ﺟﺎ ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﻳ ﻚ ﻣﺒ ﺎرزﻩ‬
‫ﻃ ﻮﻻﻧﻰ و ﮔ ﺎهﻰ ﺧ ﻮﻧﻴﻦ ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻣ ﺮد و زن و‬
‫ﺳﻠﻄﻪ ﻳﮑﯽ از ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮ دﻳﮕﺮﯼ ﺑﻮد ‪.‬‬
‫ﺧ ﻦ ﺁﺗ ﻦ"‪ ،‬ﺁﺗ ﻦ ﺧ ﺪاى‬
‫در ﻣﺼ ﺮهﻤﻴﻨﻜﻪ ﺁﻣﻨ ﻮﻓﻴﺲ ﭼﻬ ﺎرم ﻳ ﺎ "ﺁ ِ‬
‫ﺧﻮرﺷ ﻴﺪ را ﺑﻌﻨ ﻮان ﺗﻨﻬ ﺎ ﺧ ﺪاى ﻗﺎﺑ ﻞ ﭘﺮﺳ ﺘﺶ اﻋ ﻼم ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ ﭘﺮﺳ ﺘﺶ‬
‫ﺧﺪاﻳﺎن دﻳﮕﺮ را ﻣﻨﻊ ﻣ ﻰ ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل ﺑ ﺎ ﺷ ﻮرش آﺎهﻨ ﺎن و ﻣ ﺮگ‬
‫ﺁﺧِﻦ ﺁﺗﻦ‪ ،‬ﺁﺗﻦ ﻧﻴﺰ از ﻣﻘﺎم واﺣﺪ ﺧﻮد ﺑﺰﻳ ﺮ آﺸ ﻴﺪﻩ ﺷ ﺪﻩ و ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑﺰﻳ ﺮ‬
‫آﺸﻴﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﻗﺒﻠﻰ ﺧﻮد رﺟﻌﺖ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪٢٨٤‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﺮدوك ﻧﻴﺰ ﺑﺎ آﺸﺘﻦ اﻧﻠﻴﻞ و ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑﺎ ﺧ ﺪاﻳﺎن دﻳﮕ ﺮ اﺳ ﺖ آ ﻪ‬
‫ﺑ ﻪ ﺧ ﺪاى ﻳﻜﺘ ﺎى ﺷ ﻬﺮ ﺑﺎﺑ ﻞ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣ ﻰ ﮔ ﺮدد‪ ،‬هﻤﻴﻨﻄ ﻮر زﺋ ﻮس در‬
‫ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑﺎ ﺧﺪاﻳﺎن دﻳﮕﺮو ﭘﺲ ازآﺸﺘﻦ هِﺮا ﺧﻮاهﺮش ﻗﺎدرﻣ ﻰ ﺷ ﻮد آ ﻪ‬
‫ﺗﺎج ﻓﺮﻣﺎﻧﺮواﺋﻰ را ﺑﺮ ﺳﺮ ﺧﻮد ﺑﮕﺬارد‪ ،‬هﺮﭼﻨﺪ هﻨﻮز در دورﻩ اﯼ ﮐﻪ‬
‫ﻣﻴﺰﻳﺴﺘﻪ ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ ﭘﻴﺶ ﻧﻤﻴﺮود ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﺎﺑﻮدﯼ ﺧ ﺪاﻳﺎن دﻳﮕ ﺮ ﻗ ﺪرت ﻣﻄﻠﻘ ﮥ‬
‫ﺧﻮد را ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﺎﻳ ﺪ و اﻳﻨﮑ ﺎر‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ ﺳ ﻠﻄﻨﺖ ﻣﻄﻠﻘ ﮥ ﺧ ﺪاﯼ واﺣ ﺪ در‬
‫ﺑﻴﺶ از هﺰار ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﭘﺬﻳﺮد‪.‬‬
‫ﻧﻜﺘﻪ ﻣﻬﻢ در اﻳﻦ ﻣﺒ ﺎرزات اﻳﻨﺴ ﺖ آ ﻪ ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﺪاﻳﺎن و‬
‫ﺗﺴ ﻠﻂ ﻳﻜ ﻰ ﺑ ﺮ دﻳﮕ ﺮان‪ ،‬هﺮﭼﻨ ﺪ در داﺳ ﺘﺎﻧﻬﺎ و اﻓﺴ ﺎﻧﻪ ه ﺎﺋﻰ آ ﻪ‬
‫ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺨﻴﻼت اﻧﺴﺎن اﻧﺪ ﺑﻪ وﻗﻮع ﻣﻰ ﭘﻴﻮﻧﺪد‪ ،‬وﻟﻰ در واﻗﻊ اﻧﻌﻜ ﺎس‬
‫اﺳﺖ از ﻣﺒﺎرزات ﺧﻮﻧﻴﻨﻰ آﻪ در زﻣﻴﻦ و ﺑﺮ روﯼ وﻳﺮاﻧﻪ هﺎى ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫اﺷﺘﺮاآﻰ‪ ،‬ﻣﻴﺎن ﻧﻴﺮوهﺎﻳﻰ ﻜﻪ اآﻨﻮن ﺑﺮاى ﺑﺮﺗﺮى ﺑﺮ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ در ﺣ ﺎل‬
‫ﺟ ﺪال اﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬در ه ﺮ ﻳ ﻚ از ﺟﻤﺎﻋ ﺎت ﻣﺰﺑ ﻮر ﭘﻴ ﺮوزى ﺧ ﺪاى‬
‫واﺣﺪ ﺑﺮﺧﺪاﻳﺎن دﻳﮕﺮدر ﺁﺳﻤﺎن‪ ،‬ﺑﻴﺎن ﭘﻴﺮوزى ﻗﺪرت ﻣﻄﻠﻘﻪ اﻳﺴﺖ آﻪ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳ ﺖ در زﻣ ﻴﻦ ﺑﺮﺗ ﺮى ﺧ ﻮﻧﻴﻦ ﺧ ﻮد را ﺑ ﺮ ﻧﻴﺮوه ﺎى دﻳﮕ ﺮ و‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﻣﺮدم ﺑﻪ آﺮﺳﻰ ﺑﻨﺸﺎﻧﺪ ‪.‬‬
‫در ﺟﺮﻳ ﺎن اﻳ ﻦ ﻣﺒ ﺎرزات اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺟﺪﻳ ﺪ‪ ،‬اﺟ ﺰاى‬
‫ﻣﺘﻔ ﺎوت ﺧ ﻮد را ﺑﺮﭘ ﺎ ﻣىﺴ ﺎزد‪ .‬اﻳ ﻦ اﺟ ﺰاء آ ﻪ ﺣﻠﻘ ﻪ ه ﺎى ﺳ ﻪ ﮔﺎﻧ ﻪ‬
‫ﻗﺪرت را در ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣىﺪهﻨ ﺪ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﺗﻮﺿ ﻴﺢ دادﻩ ﺷ ﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺎرﺗﻨ ﺪ از ﻗ ﺪرت ﻣﻄﻠﻘ ﻪ ﭘ ﺪر در ﺧ ﺎﻧﻮادﻩ ‪ ،‬ﻗ ﺪرت‬

‫‪٢٨٥‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺳﻠﻄﺎن در ﺟﺎﻣﻌﻪ ‪ ،‬و ﻗﺪرت ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺧﺪاى واﺣ ﺪ در ﺁﺳ ﻤﺎن ‪ .‬در‬
‫هﺮﺳ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣ ﻮارد‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣﺮداﻧﻨ ﺪ آ ﻪ ﺑ ﺮ ارﻳﻜ ﻪ ﻗ ﺪرت ﻗ ﺮار ﻣ ﻰ‬
‫ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﺑﻰ دﻟﻴﻞ ﻧﻴﺴﺖ آﻪ ﺧﺪاى واﺣ ﺪ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﺗﺒﻌﻴ ﺖ از ﭘ ﺪر‬
‫و ﺳ ﻠﻄﺎن آ ﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪﮔﺎن او در زﻣ ﻴﻦ اﻧ ﺪ‪ ،‬و ه ﻢ ﭼﻨ ﻴﻦ ﻓﺮﺳ ﺘﺎدﮔﺎن اﻳ ﻦ‬
‫ﺧﺪا ‪ ،‬در هﻤﻪ ﺟﺎ‪ ،‬ﺑﺪون ﺣﺘﻰ ﻳﻚ اﺳﺘﺜﻨﺎء ﻣﺬآﺮاﻧ ﺪ‪ .‬ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ‬
‫ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺑﻠﻜﻪ هﻤﭽﻨﻴﻦ ﻳﻚ ﻧﻈﺎم ﻣﺮدﺳﺎﻻر اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳ ﻦ ﻣ ﺬاهﺐ‪ ،‬آ ﻪ از ﻳﻜﺴ ﻮ‪ ،‬اﻃﺎﻋ ﺖ و ﻓﺮﻣ ﺎﻧﺒﺮدارى در ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻣﺮدم را ﺗﺒﻠﻴﻎ ﻣﻰ آﺮدﻧ ﺪ و از ﺳ ﻮى دﻳﮕ ﺮ َﻗﺪَرﻗ ﺪرﺗﻰ ﺧ ﺪا و رﺳ ﻮﻻن‬
‫او را ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻦ آﺎر ﺧ ﻮد‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ ﺑﻄ ﻮر ﻏﻴ ﺮ ﻣﺴ ﺘﻘﻴﻢ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﻋﻤ ﻼ‪ ،‬ﺑ ﻪ‬
‫ﻧﻬ ﺎدى آ ﺮدن راﺑﻄ ﻪ ﻗ ﺪرت و ﻗ ﺎهﺮ و ﻣﻘﻬ ﻮرﯼ در ذه ﻦ ﻣ ﺮدم‪ -‬آ ﻪ‬
‫ﻻزﻣﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﻮد‪ ،‬آﻤ ﻚ ﻣىﻨﻤﻮدﻧ ﺪ‪ .‬در واﻗ ﻊ ﻧﻴ ﺰ ﺧ ﺪاى ﻣﻘﺘ ﺪر‬
‫ى ﺗﻜﻴ ﻪ زدﻩ ﺑ ﺮ ﻋ ﺮش ﺁﺳ ﻤﺎن ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫ﻳﻜﺘﺎ‪ ،‬ﻓﺮاﺗﺮ از ﻳ ﻚ ﻣﻮﺟ ﻮ ِد اﺳ ﺎﻃﻴﺮ ِ‬
‫ﺧ ﺪا ﻣﻔﻬ ﻮﻣﻰ اﺟﺘﻤ ﺎﻋﻰ داﺷ ﺖ و ﺑﻴ ﺎن ﻳ ﻚ راﺑﻄ ﮥ واﻗﻌ ﯽ ﻗ ﺪرت ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫ت ﻣﻄﻠﻘﻪ ﻳﻚ ﻓﺮد‪ ،‬و در ﺳ ﻮى دﻳﮕ ﺮ ﺁن‬
‫راﺑﻄﻪ اى آﻪ در ﻳﻜﺴ ِﺮ ﺁن ﻗﺪر ِ‬
‫ﺑﻰ ﻗﺪرﺗﻰ ﺗﻮدﻩ ﻣﺮدم ﻗﺮار داﺷﺖ ‪ .‬ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺑﻪ ﺧﺪاى ﻣﻄﻠﻖ در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل‬
‫ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺑﻪ ﺑ ﻰ ﻗ ﺪرﺗﻰ ﻣﺨﻠ ﻮﻗﻴﻦ وى ﺑ ﻮد‪ .‬ﻋﻘﻴ ﺪﻩ ﺑ ﻪ ﻗ ﺪرت ﺧ ﺪا ﻋ ﻴﻦ ﺑ ﻰ‬
‫اﻋﺘﻘﺎدى ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺧﻮد و ﻣﺮدم ﺑﻮد ‪.‬‬
‫در ﻧﻈﺎم ﮔﺬﺷﺘﻪ ﭼﻨﻴﻦ راﺑﻄﮥ ﻗﺪرﺗﻰ وﺟ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺖ ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪،‬‬
‫اﻧﺴﺎن ﺑ ﺪوى ﺑ ﺎ ﻣﻔﻬ ﻮم ﺧ ﺪاى ﻳﮕﺎﻧ ﻪ و ﻣﻄﻠ ﻖ ﺑﻴﮕﺎﻧ ﻪ ﺑ ﻮد‪ .‬اﻣ ﺎ اآﻨ ﻮن‪،‬‬
‫ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺟﺪﻳ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺮاى آﻨﺘ ﺮل ﻗﺮﺑﺎﻧﻴ ﺎن ﺧ ﻮد‪ ،‬ﺑﻬﻤ ﺎن اﻧ ﺪازﻩ ﺑ ﻪ ﺧ ﺪاى‬

‫‪٢٨٦‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ت ﻣﻨﻔﻚ ﺷﺪﻩ ﺁن از ﻣﻨﺸﺎء اش‪ ،‬ﻧﻴﺎز داﺷﺖ آﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺪﻳﻢ‬
‫ﺳﻔﺎك‪ ،‬و ﻗﺪر ِ‬
‫ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ ﻗ ﺪرﺗﻰ ﺑ ﻰ ﻧﻴ ﺎز ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ ﺑ ﻮد آ ﻪ در ﻣ ﺬاهﺐ‬
‫ﺗﻮﺣﻴﺪى و ﻣﻨﺠﻤﻠ ﻪ اﺳ ﻼم اﻳﻨﻬﻤ ﻪ ﺑ ﺮ اﺻ ﻞ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳ ﺘﻰ و ﻗ ﺪرت ﺧ ﺪاى‬
‫ﻗﻬﺎر و ﻣﻘﺘﺪر و ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑﺎ آﻔﺮ و ﻋﺼﻴﺎن ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﺁن ﺗﺎآﻴﺪ ﻣﻰ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ت ﻣﻄﻠﻘﻪ او‪ ،‬درواﻗ ﻊ ‪ ،‬ﺗﺎﻳﻴ ﺪ‬
‫ﺗﺎآﻴﺪ ﺑﺮ وﺟﻮد ﺧﺪاى واﺣﺪ و ﻗﺪر ِ‬
‫و ﺗﺎﮐﻴ ﺪ ﺑ ﺮ ﺑ ﻰ ﻗ ﺪرﺗﻰ ﻣﺨﻠ ﻮق او ﻳﻌﻨ ﻰ اﻧﺴ ﺎن در ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫ﺑﻬﻤﻴﻦ ﺻﻮرت ‪ ،‬آﻔﺮ ﻧﻴﺰ آﻪ ﺻﺪاى اﻋﺘﺮاض اﻧﺴﺎن ﺑﺪوى ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑ ﻰ‬
‫ﻗﺪرﺗﻰ و ﺑﻪ ﻗﻄﺒﻰ ﺷﺪن ﻗﺪرت در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘ ﺮﭼﻢ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻗ ﺪﻳﻢ‬
‫و ﺧﻮ ِد ﺁن ﺑﻮد ‪.‬‬
‫ﺑ ﺮاى ﺻ ﺎﺣﺒﺎن ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ‪ ،‬اﻧﻜ ﺎ ِر ﻗ ﺪرت ﺧ ﺪا ﺑﻬﻤ ﺎن اﻧ ﺪازﻩ‬
‫ت‬
‫ﺧﻄﺮﻧ ﺎك و ﻣﻨﻔ ﻮر ﺑ ﻮد آ ﻪ اﺑ ﺮاز ﻗ ﺪرت ﻣ ﺮدم ‪ .‬در واﻗ ﻊ ﻧﻴ ﺰ ﻗ ﺪر ِ‬
‫ﺧ ﺪا‪ ،‬هﻤ ﺎن ﻗ ﺪرت ﻣﺠ ﺎﻣﻊ ﺧﻠ ﻖ در ﻧﻈ ﺎم آ ﻼن و ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد ﮐ ﻪ در‬
‫ﺟﺮﻳﺎن اﻧﻘﻼﺑﺎت ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ از دﺳﺖ ﺁﻧﺎن ﺧ ﺎرج ﺷ ﺪﻩ و اآﻨ ﻮن‬
‫هﻤﭽﻮن ﺷﻤﺸﻴﺮ داﻣﻮآﻠﻮس ﺑﺮ ﺑﺎﻻى ﺳﺮﺷﺎن ﺑﻪ ﭼﺮﺧﺶ در ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫ﻰ در دﺳ ﺖ ﻃﺒﻘ ﻪ اﺷ ﺮاف‬
‫ﺑﻬﻤﺎن ﺻﻮرت آﻪ ﺗﻤﺮآﺰ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻ ِ‬
‫در ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠﮥ ﺳﻠﺐ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ از اﻋﻀﺎى ﺳﺎدﻩ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺗﻤﺮآ ﺰ‬
‫ﻞ‬
‫ﺐ ﺟﺪﻳ ﺪ ﻧﻴ ﺰ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠ ﮥ ﺑﻼﻓﺼ ِ‬
‫ﻗ ﺪرت در دﺳ ﺖ ﺧ ﺪاى ﻮاﺣ ﺪ در ﻣ ﺬاه ِ‬
‫ﺐ ﺁن از ﻣ ﺮدم و ﺧ ﺪاﻳﺎن دﻳﮕ ﺮ ﺑ ﻮد‪ .‬ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳ ﺘﻰ و آﻔ ﺮ ﺑﻬﻤ ﺎن‬
‫ﻏﺼ ِ‬
‫ن ﺑﻌ ﺪ از‬
‫اﻧﺪازﻩ رو در روى هﻢ ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑ ﺪوى و ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣﺘﻤ ﺪ ِ‬
‫ﺁن ‪ .‬ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ ﺑﻮد آﻪ ﺁﻳﺎت ﺁﺳﻤﺎﻧﻰ ﭼﻨﺎن ﻟﺠﺎم ﮔﺴﻴﺨﺘﻪ ﺑ ﺮ ﻋﻠﻴ ﻪ آﻔ ﺮ‬

‫‪٢٨٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫و اﻧﻜ ﺎر ﻗ ﺪرت ﺧ ﺪا ﻣﺒ ﺎرزﻩ ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ ،‬و ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻳﮑﺘ ﺎ‪ ،‬ﺑ ﺎ هﻤ ﮥ‬
‫ﻗﺪرﺗﺸﺎن‪ ،‬از ﺻﺪاﯼ ﮐﻔﺮ ﺑﺨﻮد ﻣﯽ ﻟﺮزﻳﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل‪ ،‬ﻳﮑ ﺪم از ﺗﻬﺪﻳ ﺪ‬
‫و اﻧﺪاﺧﺘﻦ ﺗﺮس در دل ﻣﻨﮑﺮان ﻗﺪرت ﺧﻮد ﺑﺎز ﻧﻤﯽ اﻳﺴﺘﺎدﻧﺪ‪.‬‬
‫" ‪ ...‬آﻪ هﻤﺎﻧﺎ ﺗﺮس در دل آﺎﻓﺮان ﻣﻰ اﻓﻜﻨﻢ ﺗﺎ ﮔﺮدﻧﻬﺎﻳﺸﺎن ﺑﺰﻧﻴﺪ و هﻤ ﻪ اﻧﮕﺸ ﺘﺎن‬
‫)دﺳﺖ ﺁوﻳﺰهﺎﻳﺸﺎن( را ﻗﻄﻊ آﻨﻴﺪ‪ .‬اﻳﻦ آﻴﻔﺮآﺎﻓﺮان ﺑﺮاى ﺁﻧﺴﺖ آﻪ ﺑ ﺎ ﺧ ﺪا ورﺳ ﻮل‬
‫ﺳﺨﺖ ﺿﺪﻳﺖ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻜﺮدﻧﺪ‪ -vi".‬ﻗﺮان‪.‬‬

‫و از ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ ﻣﻄﻴﻊ ﻗﺪرت ﺧﺪا در ﺁﺳ ﻤﺎن و رﺳ ﻮل او در زﻣ ﻴﻦ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﻤﺠﻴﺪ ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫"ﺁﻧﺠ ﺎ )ﺑﻬﺸ ﺖ( ﻣﻨ ﺰل اﺑ ﺪى ﻣﻄﻴﻌ ﺎن ﺧﻮاه ﺪ ﺑ ﻮد و اﻳ ﻦ اﺳ ﺖ ﭘﻴ ﺮوزى و ﺳ ﻌﺎدت‬
‫ﻋﻈﻴﻢ‪_ vii".‬ﻗﺮان‬

‫و ﺟﻨﮕﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﺁﻧﺎن را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﯽ ﮐﺮد ‪:‬‬
‫"هﻤﺎﻧﺎ آﻴﻔﺮ ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ ﺑﺎ ﺧﺪا و رﺳﻮل او ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺮﺧﻴﺰﻧﺪ و در روى زﻣﻴﻦ ﺑﻪ ﻓﺴ ﺎد‬
‫آﻮﺷﻨﺪ ﺟﺰ اﻳﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ آﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ را آﺸ ﺘﻪ ﻳ ﺎ ﺑ ﻪ دار آﺸ ﻨﺪ و ﻳ ﺎ دﺳ ﺖ و ﭘﺎﻳﺸ ﺎن را ﺑ ﻪ‬
‫ﺧﻼف ﺑﺒﺮﻧﺪ )ﻳﻌﻨﻰ دﺳﺖ راﺳﺖ را ﺑﺎ ﭘﺎى ﭼﭗ و ﺑﺎﻟﻌﻜﺲ "‪_viii‬ﻗﺮان‬

‫در ﻣﺬهﺐ ﻳﻬﻮد ﻧﻴﺰ در ﻋﻬﺪ ﻋﺘﻴﻖ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬
‫" از ﻣﻦ ﺑﺘﺮس ‪ ،‬زﻳﺮا آﻪ ﻣﻦ ﺧﺪا هﺴﺘﻢ"‬

‫‪ix‬‬

‫"آﻴﺴﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮ اى ﻳﻬﻮﻩ آﻪ در ﻣﻴﺎن ﺧﺪاﻳﺎن ﺑﻪ اﻧﺪازﻩ ﺗﻮ ﺗﺮﺳﻨﺎك ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫"از ﻣﻦ ﺑﺘﺮس و ﻣﺮا ﻋﺒﺎدت آﻦ و ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻦ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﻮر"‬

‫‪xi‬‬

‫‪x‬‬

‫‪٢٨٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬
‫"اﺑﺘﺪاى ﺣﻜﻤﺖ ﺗﺮس از ﻳﻬﻮﻩ اﺳﺖ و اﻧﺘﻬﺎى ﺁن ﻧﻴﺰ ﺗﺮس از ﻳﻬﻮﻩ اﺳﺖ "‬

‫‪xii‬‬

‫در ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ ﻧﻴﺰﭼ ﻪ در ﻋﻬ ﺪ ﺟﺪﻳ ﺪ و ﭼ ﻪ در ﻣ ﺪارﮎ دﻳﮕ ﺮ ﺑ ﺎ‬
‫هﻤ ﻴﻦ دﻳ ﺪ ﻳﻌﻨ ﯽ ﻗ ﺪر ﻗ ﺪرﺗﯽ ﺧ ﺪا و ﺗ ﺮس و اﻃﺎﻋ ﺖ از وﯼ ﺑﻌﻨ ﻮان‬
‫روﺑﻨﺎﯼ ﺟﺎﻣﻌﮥ هﻴﺮارﺷﻴﮏ و ﺳﻠﺴﻠﮥ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﺟﺪﻳﺪ روﺑﺮو ﻣﯽ ﺷﻮﻳﻢ‪.‬‬
‫"ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣىﻔﺮﻣﺎﻳﺪ آ ﻪ از ﻣ ﻦ اﻃﺎﻋ ﺖ آﻨﻴ ﺪ و ﻧﺠ ﺎت ﺧ ﻮد را ﺑ ﺎ ﺗ ﺮس و ﻟ ﺮز ﺑ ﻪ‬
‫آﻤﺎل ﺑﺮﺳﺎﻧﻴﺪ"‬

‫‪xiii‬‬

‫"هﺮ آﺲ آﻪ از ﺧﺪا ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺘﺮﺳﺪ ﻧﺰد او ﻣﻘﺒﻮﻟﺘﺮ اﺳﺖ"‬

‫‪xiv‬‬

‫"ﺧ ﺪا را ﺁﻧﻄ ﻮر آ ﻪ ﻣﻘﺒ ﻮل اﺳ ﺖ ﻋﺒ ﺎدت آﻨ ﻴﻢ ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ از او ﺑﺘﺮﺳ ﻴﻢ و اﺣﺘ ﺮاﻣﺶ‬
‫ﺑﮕﺬارﻳﻢ‪ ،‬زﻳﺮا ﺧﺪا ﺁﺗﺸﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻣىﺴﻮزاﻧﺪ"‬

‫‪xv‬‬

‫در ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ اﺳ ﻼم‪ ،‬ﺑ ﻪ ﭘﻴ ﺮوﯼ از هﻤ ﻴﻦ ﺁﻳ ﺎت اﺳ ﺖ‬
‫ﮐ ﻪ ﺑﺰرﮔﺘ ﺮﻳﻦ ﻗﺪﻳﺴ ﺎن ﻣﺴ ﻴﺤﯽ ﺳ ﻨﺖ ﺁﮔﻮﺳ ﺘﻴﻦ و ﺳ ﻨﺖ ﺁﮐﻮﺋﻴﻨ ﺎس ﺑ ﻪ‬
‫اﺑﺮاز ﻧﻈﺮاﺗﯽ اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ و ﺑﻴﺮﺣﻤﺎﻧﻪ اﻗﺪام ﻣﻴﮑﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫"وﻗﺘﻰ آ ﻪ ﺧﺪاوﻧ ﺪ ﺑ ﺮ ﻣﺒﻨ ﺎى ﻣﺼ ﻠﺤﺘﻰ آ ﻪ ﺧ ﻮدش ﺗﺸ ﺨﻴﺺ ﻣﻴﺪه ﺪ ﻓﺮﻣ ﺎن آﺸ ﺘﻦ‬
‫ﺻﺎدر ﻣﻴﻜﻨ ﺪ‪ ،‬ﺁدﻣﻜﺸ ﻰ ﺑﺮﺗ ﺮﻳﻦ ﻓﻀ ﺎﺋﻞ ﻣﻴﺸ ﻮد و ﺣﺮﻓ ﻪ ﺁﻧﻜ ﺲ آ ﻪ در راﻩ ﺧﺪاوﻧ ﺪ‬
‫ﻣﻴﻜﺸﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﻟﭙﺬﻳﺮﺗﺮﻳﻦ ﺣﺮﻓﻪ هﺎ در ﻣﻰ ﺁﻳﺪ"‬

‫‪xvi‬‬

‫‪٢٨٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬
‫"آﺸﺘﻦ زﻧﺪﻳﻘﻰ آﻪ ﺑﺎ زﺑﺎن ﺧﻮﻳﺶ ازﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد ﺗﻮﺑﻪ ﻧﻜﻨﺪ در ﻧﻈﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ‬
‫ﺛﻮاب هﺎ اﺳﺖ و در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮردى ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻜﻔﻴﺮ ﻣﺮﺗﺪان از ﺟﺎﻧﺐ آﻠﻴﺴﺎ آﺎﻓﻰ ﻧﻴﺴﺖ ‪،‬‬
‫ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﺻﻮﻻ ﻮﺟﻮد ﻧﺤﺴﺸﺎن را از ﺻﻔﺤﻪ روزﮔﺎر ﺑﺮ اﻧﺪاﺧﺖ"‪.‬‬

‫‪xvii‬‬

‫"ﻣ ﻮﻗﻌﯽ ﮐ ﻪ ﺑﺎﻳ ﺪ ﮐ ﺎﻓﺮان را ﮐﺸ ﺖ‪ ،‬ﺁﻧﻜ ﺲ آ ﻪ ﺳ ﺮ ﻣﻴﺒ ﺮد ‪ ،‬ﺑ ﻪ دار ﻣ ﻰ ﺁوﻳ ﺰد‪،‬‬
‫اﺳ ﺘﺨﻮاﻧﻬﺎ را ﻣﻴﺸ ﻜﻨﺪ‪ ،‬ﺷ ﺎهﺮﮔﻬﺎ را ﻗﻄ ﻊ ﻣﻴﻜﻨ ﺪ و ﺧﻮﻧﺸ ﺎن را ﺑ ﺮ زﻣ ﻴﻦ ﻣﻴﺮﻳ ﺰد‬
‫دﻳﮕﺮ ﻳﻚ ﺁدﻣﻰ ﻧﻴﺴﺖ ‪ ،‬ﺧﻮد ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ‪".‬‬

‫‪xviii‬‬

‫ﭘﻴﻮﺳﺘﮕﻰ ﻣﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى ﺑ ﺎ ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﻪ دﻓ ﺎع ﺁﻧ ﺎن از‬
‫راﺑﻄﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﻗﺪرت ﻣﺤﺪود ﻧﻤﻰ ﺸﺪ‪ .‬ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى روﺑﻨ ﺎى ﺣﻘ ﻮﻗﻰ‪،‬‬
‫اﺧﻼﻗﻰ و در ﻳﻚ آﻼم اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻧﻈﺎﻣﺎت ﺟﺪﻳﺪ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣىﺪادﻧﺪ و‬
‫ﺑﺮاى اﻳﻦ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ از ﺗﻤ ﺎﻣﻰ اﺟ ﺰاء و ﻣﺒ ﺎﻧﻰ ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ‬
‫دﻓ ﺎع ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪ ‪ .‬در ﻏﻴ ﺮ اﻳ ﻦ ﺻ ﻮرت ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﻣ ﺬهﺐ رﺳ ﻤﻰ‬
‫اﻣﭙﺮاﻃﻮرى هﺎ و دوﻟﺘﻬﺎﻳﻰ آﻪ ﺑ ﺮ وﻳﺮاﻧ ﻪ ﺟﻮاﻣ ﻊ اوﻟﻴ ﻪ ﺑﻨ ﺎ ﺷ ﺪﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‬
‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻧﻤﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺣﺘ ﻰ ﺗﺤﻤ ﻞ ه ﻢ ﻧﻤ ﻰ ﮔﺸ ﺘﻨﺪ و ﻣﺎﻧﻨ ﺪ‬
‫ﻋﻘﺎﻳ ﺪ آﻔﺮﺁﻣﻴ ﺰ‪ ،‬و ﻣ ﺬاهﺐ ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎ ِر ﺑ ﺖ ﭘﺮﺳ ﺖ و ﭼﻨ ﺪ ﺧ ﺪاﻳﻰ زﻳ ﺮ‬
‫ﺿﺮﺑﺎت ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ ﺑﻜﻠﻰ از ﻣﻴﺎن ﻣىﺮﻓﺘﻨﺪ ‪.‬‬
‫از اﻳﻨ ﺮو ﺑ ﻮد آ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣ ﺬاهﺐ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ از اﺳ ﺘﺜﻤﺎر اﻧﺴ ﺎن از‬
‫اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺮ و ﺛﺮوت و ﻧﻈﺎم ﺑﺮدﻩ ﺪارى آﻪ هﻤﮕﻰ ﭘﺪﻳﺪﻩ هﺎى ﻧﻮﻳﻨﻰ در‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺸﺮى و از اﺟﺰاء ﺟﺪاﺋﻰ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺻ ﺮاﺣﺖ‬
‫و ﺑﻰ ﭘﺮواﺋﻰ دﻓﺎع ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮاى ﻣﻨﺘﻔﻰ آ ﺮدن ه ﺮ ﻧ ﻮع ﺗ ﻼش‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺟﻬﺖ ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﻳﺎ ﺣﺘﻰ ﺗﻌ ﺪﻳﻞ اﻳ ﻦ ﭘﺪﻳ ﺪﻩ ه ﺎى ﻏﻴ ﺮ ﻋﺎدﻻﻧ ﻪ ‪ ،‬ﺑ ﺎ‬

‫‪٢٩٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﻣﻨﺘﺴﺐ ﻧﻤﻮدن اﻳﻦ ﺑﯽ ﻋﺪاﻟﺘﯽ هﺎ ﺑﻪ ﺧﻮاﺳ ﺖ اﻟﻬ ﻰ‪ ،‬ه ﺮ ﮔﻮﻧ ﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔ ﺖ‬
‫ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎراﺑﻌﻨﻮان ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﻴﺖ اﻟﻬﻰ‪،‬ﻣﺴﺘﻮﺟﺐ ﺳﺨﺘﺘﺮﻳﻦ ﻣﺠﺎزاﺗﻬ ﺎ‬
‫ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺁﻳﺎت زﻳﺮ ﺧ ﻮد ﮔﻮﻳ ﺎﺗﺮ از ه ﺮ ﺳ ﻨﺪ و ﺑﺤﺜ ﻰ دراﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد‬
‫هﺴ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ وﻇﻴﻔ ﻪ ﺷﻨﺎﺳ ﻰ ﻧﺎﻣﻘ ﺪس ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﻣﻘﺪس ﺟﺪﻳﺪ را ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ وﺟﻬﻰ ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪهﻨﺪ‪.‬‬
‫"و ﺧﺪا رزق ﺑﻌﻀﻰ از ﺷﻤﺎ را ﺑﺮ ﺑﻌﻀﻰ دﻳﮕﺮ ﻓﺰوﻧﻰ دادﻩ‪ .‬ﺁﻧﻜﻪ رزﻗ ﺶ اﻓ ﺰون‬
‫ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ﺑﻪ زﻳﺮ دﺳﺘﺎن و ﻏﻼﻣﺎن زﻳﺎدﻩ را ﻧﻤىﺪهﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ او ﻣﺴﺎوى ﺷ ﻮد )‪ (...‬ﺁﻳ ﺎ‬
‫ﻧﻌﻤﺖ اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا را ﺑﻪ ﻋﺼﻴﺎن و ﺷﺮﮎ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﮑﺎر ﮐﺮد؟"_ﻗﺮان‬

‫∗‪xix‬‬

‫در اﻳﻦ ﺁﻳﻪ اﺳﻼم ﻣﺨﺎﻟﻔ ﺖ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎ ﺑﺮاﺑ ﺮﯼ اﻗﺘﺼ ﺎدﯼ و ﺣﺘ ﯽ‬
‫ﺗﺨﻔﻴﻒ اﺧﺘﻼف ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﻣﻴﺎن ﻓﻘﻴﺮ و ﻏﻨﯽ را ﻧﺸﺎن ﻣﻴﺪهﺪ‪ ،‬ﭼ ﻮن ﻣﻌﺘﻘ ﺪ‬

‫∗ﻣﺘﺮﺟﻢ ﻗﺮان ﺣﺎج ﻣﻬﺪي ﻗﻤﺸﻪ اي در آﻳﺔ ﻣﺰﺑﻮر‪ ،‬ﺧﻮدﺳﺮاﻧﻪ‪ ،‬ﭘﺮاﻧﺘﺰي ﺑﺎز ﻛﺮده ﺗﺎ ﻣﻌﻨـﻲ آﻳـﻪ را ﻋـﻮض ﻛﻨـﺪ و ﺑـﺎ‬
‫ﺣﻴﻠﻪ ﮔﺮي ﻣﺎﻧﻊ از اﻳﻦ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه از آﻳﺔ ﻣﺰﺑﻮر اﻳﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ رﺳﻮا ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰ را ﺑﮕﻴﺮد ﻛﻪ ﺧـﺪا از اﻏﻨﻴـﺎء ﺧﻮاﺳـﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻓﻘﺮا ﻛﻤﻚ ﻧﻜﻨﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻣﻌﻨﺎي آﻳﻪ ﻛﺎﻣﻼ روﺷﻦ اﺳﺖ و اﺣﺘﻴﺎج ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ اﺿﺎﻓﻲ ﻧـﺪارد‪ .‬ﻣﻄﻠـﺐ‬
‫داﺧﻞ ﭘﺮاﻧﺘﺰ از اﻳﻨﻘﺮار اﺳﺖ‪) :‬ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻘﺎم ﺧﺪاﺋﻲ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺑﺘﻲ ﻳﺎ ﺑﺸﺮي ﻣﻴﺪﻫﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺧـﺪا ﺷـﺮﻳﻚ و ﻣﺴـﺎوي داﻧـﺪ‪.‬‬
‫زﻫﻲ ﺟﻬﻞ و ﻧﺎﺳﭙﺎﺳﻲ‪ .(.‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﭘﺮاﻧﺘﺰ ﻣﻌﻨﺎي آﻳﻪ ﺑﻪ ﻋﻜﺲ ﺧﻮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲ ﺷـﻮد ﺑﻄﻮرﻳﻜـﻪ ﮔﻮﻳـﺎ ﺧـﺪا دارد ﻛﻤـﻚ‬
‫ﻧﻜﺮدن ﺑﻪ ﻓﻘﺮا را ﺳﺮزﻧﺶ ﻣﻴﻜﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎﻻ ﺑﻪ ﻣﺘﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ آﻳﺔ ﻣﺰﺑﻮر ﺗﻮﺳﻂ ‪ M. S. Shakir‬ﻛﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻘﺎﻳﺪ ارﺗﺠﺎﻋﻲ ﻣﻨﺪرج در ﻗﺮان ﺻﺎدق و وﻓﺎدار اﺳﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﺎﺋﻴﺪ ﺗﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺗﻘﻠﺐ و رﻳﺎﻛﺎري ﻣﺘﺮﺟﻢ ﻓﺎرﺳـﻲ زﺑـﺎن‬
‫ﺑﺸﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫‪And Allah has made some of you excel others in the means of subsistance, so those‬‬
‫‪who are made to excel do not give away their sustenance to those whom their right‬‬
‫;‪hands posess(slaves, wives and inferiors-me), so that they should be epual therein‬‬
‫?‪is it then the favor of Allah which they deny‬‬
‫" و ﺧﺪا رزق ﺑﻌﻀﻰ از ﺷﻤﺎ را ﺑﺮ ﺑﻌﻀﻰ دﻳﮕﺮ ﻓﺰوﻧﻰ داده‪ .‬آﻧﻬﺎ ﻛﻪ رزﻗﺸﺎن اﻓﺰون ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﺑـﻪ زﻳـﺮ دﺳـﺘﺎن و‬
‫ﻏﻼﻣﺎن زﻳﺎده را ﻧﻤىﺪﻫﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻣﺴﺎوى ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬آﻳﺎ اﻳﻦ ﻟﻄﻒ ﺧﺪا) ﺑﻪ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان‪ -‬از ﻣـﻦ( اﺳـﺖ ﻛـﻪ اﻧﻜـﺎر ﻣـﻲ‬
‫ﻛﻨﻴﺪ؟" در اﻳﻦ آﻳﻪ در واﻗﻊ ﻗﺮان ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ زﻳﺮ دﺳﺘﺎن ﺧﻮد ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺧﻮاﺳﺖ ﺧـﺪا ﻛـﻪ ﻛﺴـﺎﻧﻲ را‬
‫رزق ﺑﻴﺸﺘﺮ و ﻛﺴﺎﻧﻲ را رزق ﻛﻤﺘﺮ داده اﺳﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢٩١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻳﮑﻪ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﺗﻔ ﺎوت ﻣﻴ ﺎن ﻓﻘﻴ ﺮ‬
‫و ﻏﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﻮرد ﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬
‫"در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ ﻣﺎ ﺧﻮد ﻣﻌﺎش و روزى ﺁﻧﻬﺎ را در ﺣﻴﺎت دﻧﻴﺎ ﺗﻘﺴﻴﻢ آ ﺮدﻩ اﻳ ﻢ و‬
‫ﺑﻌﻀ ﻰ را ﺑ ﺮ ﺑﻌﻀ ﻰ ﺑ ﻪ ﻣ ﺎل و ﺟ ﺎﻩ دﻧﻴ ﻮى ﺑﺮﺗ ﺮى دادﻩ اﻳ ﻢ ﺗ ﺎ ﺑﻌﻀ ﻰ از ﻣ ﺮدم‬
‫ﺑﻌﻀ ﻰ دﻳﮕ ﺮ را ﻣﺴ ﺨﺮ ﺧ ﺪﻣﺖ آﻨﻨ ﺪ و رﺣﻤ ﺖ ﺧ ﺪا از ﺁﻧﭽ ﻪ ﺟﻤ ﻊ ﻣ ﻰ آﻨﻨ ﺪ ﺑﻬﺘ ﺮ‬
‫اﺳﺖ "‪_xx‬ﻗﺮان‬

‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﺗﺒﻌﻴﺾ ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ و آﻨﺘﺮل ﮔﺮوه ﻰ از ﻣ ﺮدم ﺗﻮﺳ ﻂ‬
‫ﮔﺮوﻩ دﻳﮕﺮ آﻪ ﻳﮑﯽ از ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت اﺻﻠﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﻣىﺒﺎﺷ ﺪ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫"ﺑ ﻪ ه ﺮآﺲ آ ﻪ ﻣ ﻰ ﺧﻮاه ﺪ ﺛ ﺮوت ﻣىﺪه ﺪ و ﺑ ﻪ ه ﺮآﺲ ﻣ ﻰ ﺧﻮاه ﺪ ذﻟ ﺖ‬
‫ﻣىﺪهﺪ‪ -xxi".‬ﻗﺮان‬

‫ﭘ ﺲ اﺧ ﺘﻼف ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ و ﺗﻘﺴ ﻴﻢ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﺑ ﻪ ﻓﻘﻴ ﺮ و ﻏﻨ ﻰ ﻣﻄ ﺎﺑﻖ‬
‫ﺧﻮاﺳ ﺖ ﺧﺪاﺳ ﺖ و ﻣﺠ ﺎزات دﺳ ﺖ درازى ﺑ ﻪ ﻣ ﺎل دﻳﮕ ﺮان ﻳﻌﻨ ﻰ‬
‫ﺗﻌﺮض ﺑﻪ اﺻﻞ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ ﻗﻄﻊ دﺳﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫∗‬

‫"ﻣﺠﺎزات ﺳﺮﻗﺖ ﻗﻄﻊ دﺳﺖ راﺳﺖ اﺳﺖ از ﻣﭻ دﺳﺖ"‪_xxii‬ﻗﺮان‬

‫∗‪ -‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺗ ﺎرﻳﺦ اﻳ ﻦ وﺣﺸ ﻴﮕﺮﯼ ﺿ ﺪ اﻧﺴ ﺎﻧﯽ ﺑ ﺎ ﺗ ﺎرﻳﺦ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﮑﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﯽ‬
‫ﻳﮑﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺪﻳﻤﯽ ﺗﺮﻳﻦ ﻧﺸﺎن ﺁن را ﻣﻴﺘﻮان در ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺣﻤﻮراﺑﯽ ﻳﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﻪ اﻟ ﯽ ﭼﻬ ﺎر ه ﺰار‬
‫ﺳﺎل ق‪ .‬م‪ ،.‬ﻳﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺁﻏﺎز ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ در ﻣﻴﺎن ﺳﻮﻣﺮﻳﺎن ﺑﺎز ﻣﻴﮕﺮدد‪.‬‬

‫‪٢٩٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ ﻓﻘﻬ ﺎى اﺳ ﻼﻣﻰ ‪ ،‬در دوراﻧ ﻰ آ ﻪ در اﺛ ﺮ ﺗﻤﺮآ ﺰ ﺑﻴﺸ ﺘﺮ‬
‫ﺛﺮوت در ﻗﻠﻤﺮو اﺳﻼﻣﻰ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺗﺠ ﺎوزات ﺑﻴﺸ ﺘﺮى‬
‫از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺮدم ﻓﻘﻴﺮ ﺑﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ در ﻧﻈﺎم اﺳﻼﻣﻰ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﻰ‬
‫ﺷ ﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺮﺑ ﻮط ﺑ ﻪ ﻣﺠ ﺎزات ﺧﺎﻃﻴ ﺎن ﺑ ﻪ ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ را‬
‫ﮔﺴﺘﺮش ﻣىﺪهﻨﺪ‪.‬‬
‫"ﻣﺠﺎزات ﺳﺮﻗﺖ ﻗﻄﻊ دﺳﺖ راﺳﺖ اﺳﺖ از ﻣﭻ دﺳﺖ‪ ،‬و در ﺻﻮرت ﺗﻜﺮار ﻗﻄﻊ‬
‫ﭘ ﺎى ﭼ ﭗ واﮔ ﺮ ﺑ ﺮاى ﺑ ﺎر ﺳ ﻮم ﺗﻜﺮارﺷ ﻮد ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﻪ ﻓﻘ ﻪ ﺷ ﺎﻓﻌﻰ ﻗﻄ ﻊ دﺳ ﺖ ﭼ ﭗ و‬
‫ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻓﻘﻪ ﺣﻨﻔﻰ زﻧﺪان ‪ .‬اﻳﻨﻬﺎ در ﺻﻮرﺗﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﻬﺎى ﺟ ﻨﺲ ﻣﺴ ﺮوﻗﻪ ﺑ ﻴﺶ از‬
‫‪xxiii.‬‬

‫‪ ٣‬درهﻢ )ﺷﺎﻓﻌﻰ( و ﻳﺎ ‪ ١٠‬درهﻢ )ﺣﻨﻔﻰ( ﺑﺎﺷﺪ‬

‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﺒﺼﺮﻩ آﻪ هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ در هﻤﻪ ﻧﻈﺎﻣﺎت ﻣﺒﺘﻨﻰ‬
‫ﺑﺮ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ راﻳﺞ اﺳﺖ‪ ،‬در اﺳﻼم ﻧﻴﺰ آﻠﻤﻪ دزدى ﺷﺎﻣﻞ‬
‫دزدىﻬﺎى ﺑﺰرگ و ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﻧﻤﻰ ﺷﻮد‪ ،‬و ﮔﺮ ﻧﻪ ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ آﺎرواﻧﻬﺎى‬
‫ﺘﺠﺎرى و ﻏﺎرت اﻣﻮال ﻣﺮدم ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﻤﺪ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﺎن او ﭘﻴﺸﺘﺮ از‬
‫هﻤﻪ ﻣﻴﺒﺎﻳﺴﺖ ﻣﺸﻤﻮل اﻳﻦ ﻣﺠﺎزات ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣ ﺎل ‪ ،‬ﻗﻄ ﻊ دﺳ ﺖ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ دزدى‪ ،‬رﺳ ﻤﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻗﺒ ﻞ از‬
‫ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن آ ﻪ در ﺁن ﻧﻈ ﺎم ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ ازﻣ ﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒ ﻞ‬
‫ﺁﻏﺎز ﺷﺪﻩ ﺑﻮد راﻳﺞ ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻘﺪﺳﯽ ﺑﺮاﯼ ﻣﺎ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ ﮐ ﻪ دردوران‬
‫ﺣﻴﺎت ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﻗﺒﻞ از ادﻋﺎى او ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮى‪ ،‬ﻗﺮﻳﺶ دﺳﺖ ﻣﺮدى ﺑﻪ‬
‫ﻧﺎم "دوﻳﻚ" را آﻪ از هﺪاﻳﺎى آﻌﺒﻪ دزدى آﺮدﻩ ﺑﻮد ﻗﻄﻊ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‬

‫‪xxiv‬‬

‫‪٢٩٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ اﺳ ﺖ آ ﻪ رﺳ ﻢ ﻗﻄ ﻊ آ ﺮدن دﺳ ﺖ آ ﻪ ﭼ ﺎرﻩ‬
‫ﺟﻮﺋىﻮﺣﺸ ﻴﺎﻧﻪ وﻣﺸ ﻤﺌﺰآﻨﻨﺪﻩ اﺷ ﺮاﻓﻴﺖ ﻋ ﺮب ﺑ ﺮاىﺤﻔﻆ ﺣﺮﻣ ﺖ‬
‫ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و اﺣﺘ ﺮام ﺑ ﻪ ﺁن ﺑ ﻮدﻩ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺗﺒ ﺪﻳﻞ اﺳ ﻼم ﺑ ﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪﻩ‬
‫رﺳ ﻤﻰ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻃﺒﻘ ﺎﺗﻰ ﻣﻮﺟ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﻪ ﻳﻜ ﻰ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺧ ﻮد ﺁن ﺗﺒ ﺪﻳﻞ‬
‫ﻣىﮕﺮدد‪.‬‬
‫هﻤﻴﻦ اﻣﺮدر ﻣﻮرد ﺑﺮدﻩ دارى ﺻﺎدق ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮدﻩ دارى ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ‬
‫ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺑﻼﻓﺼ ﻞ ﻓﺮوﭘﺎﺷ ﻰ ﺟﻮاﻣ ﻊ اﺷ ﺘﺮاآﻰ اوﻟﻴ ﻪ و از اﺟ ﺰاء ﻻﻳﻨﻔ ﻚ‬
‫ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ ﺑﻮدﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬در ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى زﻳ ﺮ ﻣ ﻮرد ﺣﻤﺎﻳ ﺖ آﺎﻣ ﻞ اﺳ ﻼم و‬
‫ﻗﺮان ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫"ﺁﻳﺎ ﺑﻨﺪﻩ ﻣﻤﻠﻮآﻰ آﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ هﻴﭻ ﭼﻴﺰ )ﺣﺘﻰ ﺑﺮ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد( ﻧﻴﺴﺖ ﺑﺎ ﻣﺮدى آﻪ ﻣﺎ‬
‫ﺑﻪ او رزق ﻧﻴﻜﻮ )و ﻣﺎل ﺣﻼل ﺑﺴﻴﺎر( ﻋﻄﺎ آﺮدﻳﻢ و ﭘﻨﻬﺎن و ﺁﺷﻜﺎر هﺮ ﭼﻪ ﺧﻮاهﺪ‬
‫اﻧﻔﺎق ﻣﻰ آﻨﺪ ﻳﻜﺴﺎن ﺎﻧﺪ؟ هﺮﮔﺰ ﻳﻜﺴﺎن ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ -xxv:.‬ﻗﺮان‬
‫ﻞ ﺑﺮ ﻣ ﻮﻻى ﺧ ﻮد‬
‫"دو ﻧﻔﺮ ﻣﺮد ﻳﻜﻰ ﺑﻨﺪﻩ اى ﺑﺎﺷﺪ ﮔﻨﮓ و از هﺮ ﺟﻬﺖ ﻋﺎﺟﺰ و َﮐ ِ‬
‫و از هﻴﭻ راﻩ ﺧﻴﺮى ﺑﻪ ﻣﺎﻟﻚ ﺧﻮد ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ و دﻳﮕﺮ ﻣﺮدى ﺁزاد و ﻣﻘﺘﺪر آﻪ ﺑ ﺮ ﺣ ﻖ‬
‫ﺑﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﻓﺮﻣﺎن دهﺪ و ﺧﻮد هﻢ ﺑﻪ راﻩ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎﺷﺪ ﺁﻳﺎ اﻳ ﻦ دو ﻧﻔ ﺮ ﻳﻜﺴ ﺎن هﺴ ﺘﻨﺪ؟‬
‫هﺮﮔﺰ ﻳﻜﺴﺎن ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ -xxvi".‬ﻗﺮان‬

‫ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس اﻳ ﻦ ﺁﻳ ﻪ ه ﺎﯼ ﻗ ﺮان اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﺑﻌ ﺪا راوﻳ ﺎن اﺳ ﻼﻣﯽ‬
‫رواﻳﺎت زﻳﺮ را از ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٢٩٤‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬
‫" ﻧﻤﺎز دو آﺲ از ﺳﺮﺷﺎن ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻧﺨﻮاهﺪ رﻓﺖ )ﺑﻪ اﺟﺮ ﺁن دﻧﻴ ﺎ ﻧﻤ ﻰ رﺳ ﺪ(‪ :‬ﻳﻜ ﻰ‬
‫ﺑ ﺮدﻩ اى آ ﻪ از ﻧ ﺰد ارﺑ ﺎﺑﺶ ﻓ ﺮار آ ﺮدﻩ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬ﻣﮕ ﺮ اﻳﻨﻜ ﻪ ﻧ ﺰد او ﺑ ﺎز ﮔ ﺮدد و‬
‫دﻳﮕﺮ‪"...‬‬

‫‪xxvii‬‬

‫"از ﺳﻪ آﺲ ﺳﺨﻦ ﻣﮕﻮى ‪ :‬ﻣﺮدى آﻪ از ﺟﻤﺎﻋﺖ دورى ﮔﺮﻓﺘﻪ و از ﭘﻴﺸﻮاى ﺧ ﻮد‬
‫ﻧﺎ ﻓﺮﻣﺎﻧﻰ آﺮدﻩ و در ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ ﻣﺮدﻩ ﺑﺎﺷﺪ و آﻨﻴﺰ و ﻳﺎ ﺑﻨ ﺪﻩ اى آ ﻪ از ارﺑ ﺎب ﺧ ﻮد‬
‫ﮔﺮﻳﺨﺘﻪ و در ﺣﺎل ﻓﺮار ﻣﺮدﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪"...‬‬

‫‪xxviii‬‬

‫در ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﺮدﮔﯽ ﮐﻪ ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﺁن ﻗ ﺮار داﺷ ﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫"ﺷ ﻤﺎ ﺑﺮدﮔ ﺎن از ارﺑﺎﺑ ﺎن ﺧ ﻮد ﺑﻬﻤ ﺎن ﺳ ﺎن اﻃﺎﻋ ﺖ آﻨﻴ ﺪ آ ﻪ ﻋﻴﺴ ﻰ از ﻣﺴ ﻴﺢ‬
‫اﻃﺎﻋﺖ ﻣﻰ آﻨﺪ‪".‬‬

‫‪xxix‬‬

‫"ﺑﻪ ﻏﻼﻣﺎن ﺑﮕﻮ ﮐﻪ در هﺮ اﻣﺮ ﻣﻄﻴ ﻊ ارﺑﺎﺑ ﺎن ﺧ ﻮد ﺑﺎﺷ ﻨﺪ و در ﺑ ﺎرۀ اﺣﮑ ﺎم ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﺟﺮ و ﺑﺤﺚ ﻧﮑﻨﻨﺪ و ﺁﻧﻬﺎ را هﻤﻮارﻩ از ﺧﻮد راﺿﯽ ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪ‪".‬‬

‫‪xxx‬‬

‫در ﺗﻮرات ﻧﻴﺰ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪:‬‬
‫"اﮔﺮ ﻏﻼﻣﯽ ﻋﺒﺮﯼ ﺑﺨﺮﯼ او ﺷﺶ ﺳﺎل ﺑﻪ ﺗ ﻮ ﺧ ﺪﻣﺖ ﮐﻨ ﺪ و ﺁﻧﮕ ﺎﻩ ﺁزاد اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ‬
‫ﺑﺪون ﭘﺮداﺧﺖ ﭼﻴﺰﯼ ﺑﺮود‪ .‬اﮔﺮﺧﻮدش ﺗﻨﻬﺎ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ ﻓﻘﻂ ﺧ ﻮدش ﺧﻮاه ﺪ رﻓ ﺖ و‬
‫اﮔﺮﺑﺎ زﻧﺶ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎ او ﻣﻴﺮود‪ .‬اﮔ ﺮ ﺻ ﺎﺣﺒﺶ ﺑ ﻪ او زن دادﻩ ﺑﺎﺷ ﺪ و زن ﺑ ﺮاﯼ‬
‫او ﺑﭽﻪ ﺁوردﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زن وﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﺑﻪ ارﺑﺎب ﺗﻌﻠﻖ دارﻧﺪ‪ ،‬و او ﺑ ﺪون ﺁﻧﻬ ﺎ ﺧﻮاه ﺪ‬
‫رﻓ ﺖ‪ .‬واﮔ ﺮاز روﯼ ﺳ ﺎدﮔﯽ ﺑﮕﻮﻳ ﺪ ﮐ ﻪ زن و ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ را دوﺳ ﺖ دارد و ﺑ ﺪون‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻤﻴﺮود‪ ،‬ﺁﻧﮕﺎﻩ ارﺑﺎﺑﺶ او را ﻧﺰد ﻗﺎﺿﯽ ﺧﻮاهﺪ ﺑﺮد؛ هﻤﭽﻨﻴﻦ او را ﻧﺰدﻳﮏ در‬

‫‪٢٩٥‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬
‫ﻳ ﺎ ﺗﻴ ِﺮ در ﺁوردﻩ؛ ﺑ ﺎ درﻓﺸ ﯽ ﮔﻮﺷ ﺶ را ﺳ ﻮراخ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ؛ و او ﺑ ﺮاﯼ ﺗﻤ ﺎم ﻋﻤ ﺮ در‬
‫ﺑﻨﺪﮔﯽ او ﺑﺎﻗﯽ ﻣﻴﻤﺎﻧﺪ‪".‬‬

‫‪xxxi‬‬

‫اﻳﻦ ﺣﮑ ﻢ ﺗ ﻮرات ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ‪ ،‬ﮐ ﻪ اﻳ ﻦ ادﻋ ﺎ ﮐ ﻪ ﻣ ﺬهﺐ ﻳﻬ ﻮد‬
‫ﻣﺬهﺐ ﻗ ﻮم ﺑﻨ ﯽ اﺳ ﺮاﺋﻴﻞ ﺑ ﻮدﻩ‪ ،‬ﺑ ﺎ ﺁن ﻳﮑ ﯽ‪ ،‬و ﻗ ﻮم ﻳﻬ ﻮد ﻗ ﻮم ﺑﺮﮔﺰﻳ ﺪۀ‬
‫ﺧﺪاﯼ ﺁن ﺑﻮدﻩ‪ ،‬درﺳﺖ ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻋﺒﺮﯼ ﺑ ﻮدن ﻏ ﻼم اﻳ ﻦ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ را ﺑ ﻪ‬
‫روﺷﻨﯽ ﻣﺪﻟﻞ ﻣﯽ ﺳﺎزد‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ اﻳﻦ ﻣﺬهﺐ ﺑﻪ هﻤﮥ ﻗﻮم ﻳﻬﻮد ﺗﻌﻠﻖ‬
‫داﺷ ﺖ ﺑ ﻪ ﺑﺨﺸ ﯽ از ﺁن ﺑ ﻪ ﺻ ﻮرت ﺑ ﺮدﻩ ﻧﮕ ﺎﻩ ﻧﻤ ﯽ ﮐ ﺮد‪ .‬اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﺑ ﺎ‬
‫ﻗﻄﻌﻴ ﺖ ﺗﻤ ﺎم ﻧﺸ ﺎن ﻣﻴﺪه ﺪ ﮐ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣ ﺬهﺐ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ هﻤ ﮥ ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪﯼ‬
‫دﻳﮕﺮ ﺗ ﺎ ﭼ ﻪ اﻧ ﺪازﻩ ﺻ ﺮﻓﺎ ﺑ ﻪ ﺑﺨ ﺶ ﺑ ﺎﻻﺋﯽ و ﺑ ﺮدﻩ دار اﻳ ﻦ ﻗ ﻮم ﺗﻌﻠ ﻖ‬
‫داﺷﺘﻪ و ﺗﻨﻬﺎ از ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺁﻧﺎن دﻓﺎع ﻣﻴﮑﺮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬در ﺗﻔﺴﻴﺮ "ﺑ ﻦ ﺳ ﻴﺮاخ"‬
‫از ﺗﻮرات ﻧﻴﺰ ﺗﺼﺮﻳﺢ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪:‬‬
‫"ﻋﻠﻮﻓﻪ و ﭼﻮب و ﺑﺎر ﺑﺮاى اﻻﻏﺖ ‪ ،‬ﻧﺎن و آﺘﻚ و آ ﺎر ﺑ ﺮاى ﺑﻨ ﺪﻩ ات‪ ،‬زﻳ ﺮا آ ﻪ‬
‫اﮔﺮ او ﺳ ﺮش را ﺑ ﺎﻻ ﻧﮕ ﺎﻩ دارد ﺑ ﻪ ﻓﺮﻣ ﺎن ﺗ ﻮ ﻧﺨﻮاه ﺪ ﻣﺎﻧ ﺪ‪ ،‬و اﻳ ﻦ ﻳ ﻮغ و ﻃﻨ ﺎب‬
‫اﺳﺖ آﻪ ﮔﺮدن او را ﺧﻢ ﻣﻰ آﻨﺪ‪ .‬ﻧﺼﻴﺐ ﻏﻼم ﺑﺎﻳ ﺪ ﺷ ﻜﻨﺠﻪ و ﻓﻠ ﻚ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬اﮔ ﺮ ﺑﻨ ﺪﻩ‬
‫ات ﻓﺮﻣﺎن ﺗﻮ را اﻃﺎﻋﺖ ﻧﻜﻨﺪ ﺑىﺪرﻧﮓ او را ﺑﻪ ﻏﻞ و زﻧﺠﻴﺮ ﺑﻴﻨﺪاز"‬

‫‪xxxii‬‬

‫اﻣ ﺎ ﻧﻈ ﺎم ﺟﺪﻳ ﺪ از ﻳ ﻚ ﺟﻬ ﺖ دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى و‬
‫ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت دﻧﻴﺎ ﮔﺮﻳﺰاﻧﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻴﺎز داﺷﺖ ‪ .‬از اﻳﻨﺠﻬﺖ آﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣىﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ‬
‫ﺑ ﺎ ﺧ ﻮار آ ﺮدن دﻧﻴ ﺎى ﻣﻮﺟ ﻮد و ﻟﺬاﺋ ﺬ ﺁن در ﺑﺮاﺑﺮدﻧﻴ ﺎى دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺧﺸ ﻢ‬
‫ﻧﺎﺷﻰ از اﺣﺴﺎس ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ ﺗﻮدﻩ هﺎى ﻓﻘﻴﺮ را ﺑﺎ وﻋﺪﻩ هﺎى ﺑﻬﺸﺘﻰ ﺑ ﻪ‬

‫‪٢٩٦‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺁﻧﻬ ﺎ در ﺁن دﻧﻴ ﺎ ﻓ ﺮو ﻧﺸ ﺎﻧﺪﻩ‪ ،‬از اﻧﻔﺠ ﺎرى آ ﻪ ﻣىﺘﻮاﻧﺴ ﺖ ﺑﻬﺸ ﺖ‬
‫ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻗﺪرت در اﻳﻦ دﻧﻴﺎ را ﻣﻮرد ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻗﺮار دهﺪ‪ ،‬ﺟﻠ ﻮﮔﻴﺮى ﺑﻌﻤ ﻞ‬
‫ﺁورد‪.‬‬
‫"اﻣ ﺎ ﻣ ﺮدم از ﺟﻬ ﻞ و ﻏﻔﻠ ﺖ درﭘ ﻰ اﻳ ﻦ ﺳ ﻌﺎدت ﻧﺮوﻧ ﺪ ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ زﻧ ﺪﮔﺎﻧﻰ دﻧﻴ ﺎ را‬
‫ﺑﮕﺰﻳﻨﻨ ﺪ ﻮ ﻋﺰﻳ ﺰ دارﻧ ﺪ در ﺻ ﻮرﺗﻰ آ ﻪ ﻣﻨ ﺰل ﺁﺧ ﺮت ﺑﻬﺘ ﺮ و ﭘﺎﻳﻨ ﺪﻩ ﺗ ﺮ )از‬
‫دﻧﻴﺎ(ﺳﺖ ‪ -xxxiii".‬ﻗﺮان‬

‫در اﻧﺠﻴﻞ ﻧﻴﺰ‪:‬‬
‫"در ﻓﮑﺮ اﻳﻦ ﮐﻪ ﭼﻪ ﺧﻮاهﻴﺪ ﺧﻮرد و ﭼ ﻪ ﺧﻮاهﻴ ﺪ ﺁﺷ ﺎﻣﻴﺪ ﻧﺒﺎﺷ ﻴﺪ‪ ،‬و اﻳﻨﻘ ﺪر ﺑ ﻪ ﺁن‬
‫ﻓﮑ ﺮ ﻧﮑﻨﻴ ﺪ‪ .‬اﻳﻨﻬ ﺎ ﭼﻴﺰه ﺎﺋﯽ اﺳ ﺖ ﮐ ﻪ ﻣ ﺮدم دﻧﻴ ﺎ ﺑ ﻪ دﻧﺒﺎﻟﺸ ﺎن هﺴ ﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﭘ ﺪر ﺷ ﻤﺎ‬
‫ﻣﻴﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ هﺎ ﻣﺤﺘﺎﺟﻴ ﺪ‪ .‬ﺑﺠ ﺎﯼ اﻳﻨﻬ ﺎ ﺳ ﻠﻄﻨﺖ ﺧ ﺪا را ﺟﺴ ﺘﺠﻮ ﮐﻨﻴ ﺪ؛ و اﻳﻨﻬ ﺎ‬
‫ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮاﯼ ﺷﻤﺎ ﻓﺮاهﻢ ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ‪".‬‬

‫‪xxxiv‬‬

‫ﺑﻌﻼوﻩ ‪ ،‬اﮔﺮ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺗﻴﻐ ﻪ ﺷﻤﺸ ﻴﺮ و ﻣﺠ ﺎزات اﻓ ﺮاد ﺳ ﺮآﺶ‬
‫در اﻳﻦ دﻧﻴ ﺎ‪ ،‬راﻩ و روش ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺰﻣﻴﻨ ﻰ در ﺑ ﻪ اﻃﺎﻋ ﺖ آﺸ ﻴﺪن ﻣ ﺮدم‬
‫ﻋﺎدى ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى‪ ،‬هﻤﻴﻦ آﺎر را ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺑﻬﺸ ﺖ و ﺟﻬ ﻨﻢ‬
‫در ﺁن دﻧﻴﺎ و ﺗﺸﻮﻳﻖ و ﺗﻬﺪﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﻮاهﺐ و ﻋﺬاﺑﻬﺎى ﺁﻧﺪو و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺁن ﺑﺎ‬
‫ﻟﺬﺗﻬﺎ و ﻋﺬاﺑﻬﺎى دﻧﻴﻮى ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﭘﺴﺖ ﺟﻠ ﻮﻩ دادن زﻧ ﺪﮔﻰ دﻧﻴ ﻮى‬
‫و ﺑﺮ ﺟﺴﺘﻪ آﺮدن زﻧﺪﮔﻰ اُﺧﺮوى ﺷﺮط ﻻزم دﻟﺒﺴﺘﮕﻰ ﺑ ﻪ ﺁن ﺟﻬ ﺎن و‬
‫ﺑ ﻪ اﻃﺎﻋ ﺖ آﺸ ﺎﻧﺪن اﻧﺴ ﺎﻧﻬﺎ ﺑ ﻮد‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬آ ﻢ رﻧ ﮓ آ ﺮدن ﻟﺬاﺋ ﺬ و‬

‫‪٢٩٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﺷ ﺎدىﻬﺎى دﻧﻴ ﻮى ﺣﻴﻠ ﻪ ﮔ ﺮى هﻤ ﻪ ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى ﺑ ﺮاى ﺑﺮﺟﺴ ﺘﻪ‬
‫ﻧﻤﻮدن ﻟﺬﺗﻬﺎى ﺁﺧﺮوى و دﻟﺒﺴﺘﮕىﻤﺮدم ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪:‬‬
‫"و ﺑﺮاى هﻤﻪ )ﻣ ﺮدم( ﺑ ﻪ ﻣﻘﺘﻀ ﺎى ﻋﻤﻠﺸ ﺎن ﺟ ﺎﺋﻰ ﻣﻌ ﻴﻦ اﺳ ﺖ و هﻤ ﻪ ﺑ ﻪ ﭘ ﺎداش‬
‫اﻋﻤﺎل ﺧﻮد آﺎﻣﻼ ﻤىﺮﺳﻨﺪ و هﻴﭻ ﺳﺘﻤﻰ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺨﻮاه ﺪ ﺷ ﺪ و روزى آ ﻪ آ ﺎﻓﺮان‬
‫را ﺑﺮ ﺁﺗﺶ دوزخ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺳ ﺎزﻧﺪ )ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﮔﻮﻳﻨ ﺪ( ﺷ ﻤﺎ ﻟ ﺬت و ﺧﻮﺷ ىﻬﺎﻳﺘﺎن را در‬
‫زﻧﺪﮔﻰ دﻧﻴﺎ ﺑﻪ ﺷﻬﻮﺗﺮاﻧﻰ و ﻋﺼ ﻴﺎن ﺑﺮدﻳ ﺪ و ﺑ ﺪان ﻟ ﺬت دﻧﻴ ﻮى ﺑﺮﺧ ﻮردار ﺑﻮدﻳ ﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺲ اﻣﺮوز ﺑﻪ ﻋﺬاب ﻟﺬت و ﺧﻮارى ﻣﺠﺎزات ﻣﻰ ﺷﻮﻳﺪ‪ "xxxv.‬ﻗﺮان‬
‫"ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ ﺑﻪ ﺁﻳﺎت ﻣﺎ اﻳﻤﺎن ﺁوردﻧﺪ و ﺗﺴﻠﻴﻢ اﻣﺮ ﻣﺎ ﺷﺪﻧﺪ )ﺑ ﻪ هﻤ ﻪ ﺧﻄ ﺎب ﺷ ﻮد آ ﻪ (‬
‫ﺑ ﺎ هﻤﺴ ﺮاﻧﺘﺎن ﻣﺴ ﺮور و ﺷ ﺎدﻣﺎن در ﺑﻬﺸ ﺖ ﺟﺎوﻳ ﺪ وارد ﺷ ﻮﻳﺪ و ﺑ ﺮ ﺁن ﻣﻮﻣﻨ ﺎن‬
‫آﺎﺳﻪ هﺎى زرﻳﻦ و آﻮزﻩ هﺎى )ﺑﻠﻮرﻳﻦ( ﻣﻤﻠﻮ از اﻧﻮاع ﻃﻌﺎم و ﺷﺮاب ﻃﻬﻮر دور‬
‫زﻧﻨﺪ و در ﺁﻧﺠﺎ هﺮ ﭼﻪ ﻧﻔﻮس را ﺑ ﺮ ﺁن ﻣﻴ ﻞ و ﺷ ﻬﻮت اﺳ ﺖ و ﭼﺸ ﻤﻬﺎ را ﺷ ﻮق و‬
‫ﻟ ﺬت ﻣﻬﻴ ﺎ ﺑﺎﺷ ﺪ و ﺷ ﻤﺎ ﻣﻮﻣﻨ ﺎن در ﺁن ﺑﻬﺸ ﺖ ﺟ ﺎودان ﻣﺘ ﻨﻌﻢ ﺧﻮاهﻴ ﺪ ﺑ ﻮد و ﺑ ﻪ‬
‫ﻣﻮﻣﻨ ﺎن ﮔﻮﻳﻨ ﺪ اﻳ ﻦ هﻤ ﺎن ﺑﻬﺸ ﺘﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ از اﻋﻤ ﺎل ﺻ ﺎﻟﺢ ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ ارث ﻳﺎﻓﺘﻴ ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮاى ﺷﻤﺎ در ﺁﻧﺠ ﺎ اﻧ ﻮاع ﻣﻴ ﻮﻩ ه ﺎ ﻓ ﺮاوان اﺳ ﺖ آ ﻪ از ﺁن ه ﺮ ﭼ ﻪ ﺧﻮاهﻴ ﺪ ﺗﻨ ﺎول‬
‫آﻨﻴﺪ‪ .‬ﺑﺪ آﺎران هﻢ در ﺁﻧﺠﺎ ﺳﺨﺖ در ﻋﺬاب ﺁﺗﺶ ﺟﻬ ﻨﻢ ﻣﺨﻠﺪﻧ ﺪ و ه ﻴﭻ از ﻋﺬاﺑﺸ ﺎن‬
‫آﺎﺳﺘﻪ ﻧﺸﻮد و اﻣﻴﺪ ﻧﺠﺎت ﺧﻼﺻﻰ ﻧﺪارﻧﺪ‪".‬‬

‫‪xxxvi‬‬

‫ﻗﺮان‬

‫"و هﺮ آﻪ از ﻣﻘﺎم ﻗﻬﺮ و آﺒﺮﻳﺎﺋﻰ ﺧﺪا ﺑﺘﺮﺳﺪ او را دو ﺑﺎغ ﺑﻬﺸﺖ ﺧﻮاه ﺪ ﺑ ﻮد آ ﻪ‬
‫در ﺁﻧﻬﺎ اﻧﻮاع ﻣﻴﻮﻩ هﺎ اﺳﺖ ‪ _xxxvii"...‬ﻗﺮان‬
‫"ﻣ ﺎ ﺑ ﺮاى آﻴﻔ ﺮ آ ﺎﻓﺮان ﻏ ﻞ و زﻧﺠﻴﺮه ﺎ و ﺁﺗ ﺶ ﺳ ﻮزان ﻣﻬﻴ ﺎ ﺳ ﺎﺧﺘﻪ اﻳ ﻢ و‬
‫ﻧﻜﻮآﺎران ﻋﺎﻟﻢ در ﺑﻬﺸ ﺖ از ﺷ ﺮاﺑﻰ ﻧﻮﺷ ﻨﺪ آ ﻪ ﻃ ﺒﻌﺶ در ﻟﻄ ﻒ و رﻧ ﮓ و ﺑ ﻮى‬

‫‪٢٩٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬
‫آﺎﻓﻮر اﺳﺖ ‪ ....‬و دور ﺁن ﺑﻬﺸﺘﻴﺎن ﭘﺴﺮاﻧﻰ زﻳﺒﺎ آﻪ ﺗﺎ اﺑﺪ ﻧﻮ ﺟﻮاﻧﻨ ﺪ وﺧ ﻮش ﺳ ﻴﻤﺎ‬
‫ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﻰ ﮔﺮدﻧﺪ‪ xxxviii".‬ﻗﺮان‬

‫در ﻳﻬﻮدﻳﺖ ﻧﻴﺰ هﻤﻴﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ و ﺟﻮد دارد‪:‬‬
‫"ﺗ ﻮ ﺧ ﺪاى ﺧ ﻮدت ﻳﻬ ﻮﻩ را ﺧ ﺪﻣﺖ ﮐ ﻦ ‪ ،‬و او ﻧ ﺎن و ﺁب ﺗ ﺮا ﺑﺮآ ﺖ ﺧﻮاه ﺪ داد و‬
‫ﺑﻴﻤﺎرى را از ﺘﻮ دور ﺧﻮاهﺪ آﺮد"‬

‫‪xxxix‬‬

‫و در اﻧﺠﻴﻞ ﻧﻴﺰ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬
‫"ﻋﻤﺮ ﺧ ﻮد را در روى زﻣ ﻴﻦ ﺑ ﺎ ﺗ ﺮس )از ﺧ ﺪا( ﺑﮕﺬراﻧﻴ ﺪ‪ ،‬ﮐ ﻪ اﮔ ﺮ ﺑ ﺎو ﻣﺘﻮﺳ ﻞ‬
‫ﺷ ﻮﻳﺪ او ﺑ ﺪون ﻣﻼﺣﻈ ﻪ اﺷ ﺨﺎص‪ ،‬ﺷ ﻤﺎ را ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس اﻋﻤﺎﻟﺘ ﺎن ﻗﻀ ﺎوت ﺧﻮاه ﺪ‬
‫ﮐﺮد‪".‬‬

‫‪xl‬‬

‫"در هﺮ ﻣﻠﺘﯽ ﺁﻧﮑﻪ از ﺧﺪا ﺧﻮف داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬و درﺳ ﺘﮑﺎر ﺑﺎﺷ ﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺒ ﻮل او ﻗ ﺮار‬
‫ﻣﻴﮕﻴﺮد‪".‬‬

‫‪xli‬‬

‫‪٢٩٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬

‫ﭘﺎﻧﻮﻳﺲ ﻫﺎ‬

‫‪ -١‬ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮﯼ‪ ،‬ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‪ ،‬ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ص ‪.٧٩۶‬‬
‫‪ -٢‬زن و ﺳﮑﺲ در ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬از هﻤﻴﻦ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ‪ ،‬ﺟﻠﺪ اول‪ ،‬ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ص ‪.٢٠٧‬‬
‫‪ - ٣‬ﺳﻮرۀ اﻧﺒﻴﺎء‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ،٢٣‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪iv‬‬
‫‪-1 Corinthian 2-3.‬‬
‫‪v‬‬
‫‪- Arvind Sharma, women in the world religions, pp. 136-137.‬‬
‫‪ -۶‬ﺳﻮرۀ اﻧﻔﺎل‪ ،‬ﺁﻳﮥ ‪ ، ۴٢‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ - ٧‬ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء‪ ،‬ﺁﻳﮥ ‪ ،١٣‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ - ٨‬ﺳﻮرۀ اﻟﻤﺎﺋﺪﻩ‪ ،‬ﺁﻳﮥ ‪ ،٣۴‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ix‬‬
‫‪-Leviticus, 19-14. Old Testament.‬‬
‫ﺗﻮرات‪ ،‬ﺳﻔﺮ ﻻوﻳﺎن ‪ ،‬ﺑﺎب ﻧﻮزدهﻢ ‪.١۴ ،‬‬
‫‪ -١٠‬ﺳﻔﺮ ﺧﺮوج‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪ .١١‬در ﺗﻮﻟﺪﯼ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺷﺠﺎع اﻟﺪﻳﻦ ﺷﻔﺎ‪ .‬ص ‪. ٨٧‬‬
‫‪ -١١‬ﺳﻔﺮ ﺗﺜﻨﻴﻪ‪ ،‬ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪ .١٣‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪.‬‬
‫‪ -١٢‬اﻣﺜﺎل ﺳﻠﻴﻤﺎن‪ ،‬ﺑﺎب ﻧﻬﻢ ‪ ،‬ﺑﻨﺪ‪ . ١٠‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪.‬‬
‫‪ -١٣‬ﻧﺎﻣﻪ ﭘﺎﺋﻮﻟﻮس رﺳﻮل ﺑﻪ ﻓﻴﻠﻴﭙﻴﺎن ‪ ،‬ﺑﺎب دوم ‪ ،‬ﺑﻨﺪ‪ .١٢‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪ ،‬ص‪. ٣٨٨‬‬
‫‪ -١۴‬اﻋﻤﺎل رﺳﻮﻻن ‪ ،‬ﺑﺎب دهﻢ ‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪ . ٢۵‬هﻤﺎﻧﺠﺎ ص ‪٣٨‬‬
‫‪ -١۵‬رﺳﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﻋﺒﺮاﻧﻴﺎن‪ ،‬ﺑﺎب دوازدهﻢ‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪ ٢٨‬و ‪ .٢٩‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪ ،‬ص ‪. ٣٨٨‬‬
‫‪ - ١۶‬ﺳَﻦ ﺁﮔﻮﺳﺘﻴﻦ ﻗﺪﻳﺲ ﻧﺎﻣﻰ ﻣﺴﻴﺤﻰ ‪ .‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪ ،‬ص ‪٣٧٩‬‬
‫‪ - ١٧‬ﺳَﻦ ﺗﻮﻣﺎس ﺁآﻮﺋﻴﻨﻮس ‪ .‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪ ،‬ص ‪.٣٨٠‬‬
‫‪ - ١٨‬ﻣﺎرﺗﻴﻦ ﻟﻮﺗﺮ‪ ،‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪.‬‬
‫‪ -١٩‬اﻟﺰُﺧﺮُف ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ،٧١‬ﻗﻤﺸﻪ اى ‪.‬‬
‫‪ -٢٠‬اﻟﺰُﺧﺮُف ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ،٣٢‬ﻗﻤﺸﻪ اى‪.‬‬
‫‪ - ٢١‬ﺳﺮورۀ ﻋﻤﺮان‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ،٢۶‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ - ٢٢‬ﺳﻮرۀ ﻣﺎﺋﺪﻩ‪ ،‬ﺁﻳﮥ ‪ ،٣٨‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ - ٢٣‬ﭘﺘﺮوﺷﻔﺴﮑﯽ‪ ،‬اﺳﻼم در اﻳﺮان‪ ،‬ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ص ‪.١٨١‬‬
‫‪ - ٢۴‬ﻣﻘﺪﺳﯽ ﻣﻄﻬﺮ ﺑﻦ ﻃﺎهﺮ‪ ،‬ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ و ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم ﺗﺎ ﺷﺸﻢ‪ ،‬ص ‪.۶۴٨‬‬
‫‪ - ٢۵‬اﻟﻨﺤﻞ‪ ،‬ﺁﻳﮥ ‪ ،٧۵‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ - ٢۶‬اﻟﻨﺤﻞ‪ ،‬ﺁﻳﮥ ‪ ،٧۶‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ - ٢٧‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ‪ ،‬ﻧﻬﺞ اﻟﻔﺼﺎﺣﻪ ‪ ،‬ص ‪.١١‬‬
‫‪ -٢٨‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ‪ ،‬ﻧﻬﺞ اﻟﻔﺼﺎﺣﻪ ‪ ،‬ص ‪ . ٢۴٩‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪.‬‬
‫‪ - ٢٩‬از رﺳﺎﻟﻪ ﭘﺎﺋﻮﻟﻮس رﺳﻮل ﺑﻪ اﻓﺴﻴﺎن‪ ،‬ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪.۵‬‬
‫‪ - ٣٠‬هﻤﺎﻧﺠﺎ‪.‬‬
‫‪ - ٣١‬ﺳﻔﺮ ﺧﺮوج‪ ،‬ﺑﺎب ‪ ،٢١‬ﺑﻨﺪهﺎﯼ ‪ ٢‬ﺗﺎ ‪.۶‬‬
‫‪ - ٣٢‬ﺷﺠﺎع اﻟﺪﻳﻦ ﺷﻔﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻟﺪﯼ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ص ‪.٣۴۵‬‬
‫‪ - ٣٣‬ﺳﻮرۀ اﻻﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺁﻳﮥ ‪ ،١۵‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ -٣۴‬ﻟﻮﻗﺎ‪ ،‬ﺑﺎب دوازدهﻢ ‪ ،‬ﺑﻨﺪهﺎﯼ‪. ٣١-٢٩‬‬

‫‪٣٠٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫__________________________________________________‬
‫‪ - ٣۵‬ﺳﻮرﻩ ‪ ، ۴۶‬ﺁﻳﻪ هﺎﯼ‪ ١٩‬و ‪ ، ٢٠‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ - ٣۶‬ﺳﻮرﻩ اﻟﺰﺧﺮف‪ ،‬ﺁﻳﻪ هﺎﯼ ‪ ١٩‬و ‪ ،٢٠‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪- ٣٧‬اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ،۴۶‬ﻗﻤﺸﻪ اﯼ‪.‬‬
‫‪ - ٣٨‬ﺳﻮرﻩ اﻻﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺁﻳﻬﺎﯼ ﻩ ‪١٩-۴‬‬
‫‪- ٣٩‬ﺗﻮرات‪ ،‬ﺳﻔﺮ ﺧﺮوج‪ ،‬ﺑﺎب ‪ ،٢٣‬ﺑﻨﺪ ‪.٢۵‬‬
‫‪ - ۴٠‬رﺳﺎﻟﻪ اول ﭘﻄﺮس رﺳﻮل‪ ،‬ﺑﺎب اول ‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪. ١٧‬‬
‫‪ - ۴١‬اﻋﻤﺎل رﺳﻮﻻن‪ ،‬ﺑﺎب ‪ ،١١‬ﺑﻨﺪ ‪.٣۵‬‬

‫‪٣٠١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬
‫ﻣﺬﻫﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى و اﻋﺮاب ﺑﺪوى‬
‫ﻧﻬﺎد دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرى ﺧﺪاى واﺣﺪ ﺑﺠﺎى دﻣﻜﺮاﺳﻰ ﺧﺪاﻳﺎن‬

‫ﭼﺮا ﻣﺤﻤﺪ‬
‫در ﻣﻜﻪ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﺪ‬

‫در ‪ ١٣‬ﺳﺎﻟﻰ∗ آﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻘﻴﺪﻩ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳ ﺘﻰ را در ﻣﻜ ﻪ ﺗﺒﻠﻴ ﻎ‬
‫ﻣﻰ آﺮد‪ ،‬ﺗﻮﻓﻴﻖ ﭼﻨﺪاﻧﻰ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﻴﺎورد‪ .‬ﺗ ﺎزﻩ ﺑﺨﺸ ﻰ از آﺴ ﺎﻧﻰ آ ﻪ در‬
‫اﻳﻦ دورﻩ ﺑﻪ او ﭘﻴﻮﺳﺘﻨﺪ اﻗﻮام و ﻧﺰدﻳﻜﺎن او ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﺪﻳﺠﻪ‪ ،‬ﻋﻠﻰ‪ ،‬زﻳﺪ‪،‬‬
‫دﺧﺘﺮان او و ‪ ....‬ﻳﺎ ﺑﺮدﮔﺎﻧﻰ ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻣﺴ ﻠﻤﺎن ﺷ ﺎن ﺁﻧﻬ ﺎ را‬
‫ﺑﺮاى ﺟﻠ ﺐ ﺑ ﻪ اﺳ ﻼم ﺁزاد آ ﺮدﻩ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺳ ﻨﺖ ﺗﻮﺻ ﻴﻪ ﺑ ﻪ ﺁزاد ﮐ ﺮدن‬
‫ﺑﺮدﮔﺎن در اﺳﻼم ﻧﻴﺰ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺑﺎ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﮕﻴﺰﻩ اﯼ ﺑﻮد ﮐ ﻪ ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪ‪،‬‬
‫و ﻧﻪ هﻤ ﺎﻧﻄﻮر ﮐ ﻪ ﻧﺸ ﺎن دادﻳ ﻢ در ﻣﺨﺎﻟﻔ ﺖ ﺑ ﺎ ﺑﺮدﮔ ﯽ ‪ .‬اﻳ ﻦ ﺑﺮدﮔ ﺎن‬
‫ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺟ ﺰ ﺧ ﺪﻣﺎت ﺷﺨﺼ ﻰ آ ﺎر ﭼﻨ ﺪان دﻳﮕ ﺮى ﺑ ﺮاى ارﺑﺎﺑ ﺎن ﺧ ﻮد‬
‫∗‪ -‬ﺑﻌﻀﻲ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﻴﺎن ﺑﻌﺜﺖ و ﻫﺠﺮت را ده ﺳﺎل ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﻤﻲ داﻧﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٣٠٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﻧﺠ ﺎم ﻧﻤ ﯽ دادﻧ ﺪ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ ﺁزادى ﺁﻧ ﺎن ﻟﻄﻤ ﻪ ﻣ ﺎﻟﻰ ﭼﻨ ﺪاﻧﻰ ﺑ ﻪ‬
‫ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧﻤﻴ ﺰد‪ .‬ﺑﺨﺼ ﻮص آ ﻪ ﺑﻨ ﺎﺑﺮ رﺳ ﻢ اﻋ ﺮاب هﻨﮕ ﺎﻣﻰ آ ﻪ‬
‫ﺑﺮدﻩ اى ﺁزاد ﻣﻰ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺁزادى هﻤﭽﻨﺎن ﺑﺼﻮرت ﭘﺴﺮﺧﻮاﻧﺪﻩ او‬
‫ﺗﺤ ﺖ ﺳ ﺮ ﭘﺮﺳ ﺘﻰ ﺻ ﺎﺣﺐ ﻗﺒﻠ ﻰ ﺧ ﻮد ﺑ ﺎﻗﻰ ﻣ ﯽ ﻣﺎﻧ ﺪ‪ .‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ‬
‫ﻣﺎآﺴﻴﻢ رادﻳﻨﺴﻮن ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫" ﺑﻌﻀﯽ از اﻋﺮاب ﻣﮑﻪ ﺛﺮوﺗﺸﺎن را ﺻ ﺮف ﻧﮕﻬ ﺪارﯼ ﺑ ﺮدﻩ ﻣﻴﮑﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣﻌﻤ ﻮﻻ ﺧﺎرﺟﻴ ﺎﻧﯽ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺮﻳﺪﻩ ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ و ﻳﺎ در ﺟﺮﻳﺎن ﻳﮏ ﺣﻤﻠﻪ اﺳﻴﺮ ﻣﯽ ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﺪهﮑﺎران ﻣﺤﻠﯽ ﮐﻪ ﻗ ﺎدر‬
‫ﺑﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺪهﯽ ﺷﺎن ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺷﺮاﻳﻂ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺪوﯼ اﺟﺎزﻩ ﻧﻬﺎدﯼ ﺷﺪن ﺑﺮدﮔ ﯽ را ﮐ ﻪ ﻣﺴ ﺘﻠﺰم‬
‫زﻳﺮ ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻦ داﺋﻤﯽ ﺣﺮﮐﺎت اﺳﻴﺮ ﺑﻮد ﺟﺰ در ﻣﻴﺎن ﺟﻤﺎﻋﺎت اﺳﮑﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻧﻤﻴ ﺪاد؛ و در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت ﺑﺮدﻩ هﺎ ﺁزاد ﻣﻴﺸﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮدﮔﺎن ﭘﺲ از ﺁزادﯼ ﺗﺤ ﺖ ﺳﺮﭘﺮﺳ ﺘﯽ ارﺑﺎﺑ ﺎن ﺧ ﻮد ﺑ ﺎﻗﯽ ﻣ ﯽ‬
‫ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪".‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪ اﻳﻦ ﺑﺮدﮔﺎن ﺁزاد ﺷﺪﻩ زﻳﺪ ﺑﺮدﻩ ﺧﻮد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻮد آ ﻪ ﭘ ﺲ‬
‫از ﺁزادى ﺑﻪ ﭘﺴﺮ ﺧﻮاﻧﺪﮔﻰ وى ﻗﺒﻮل ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻋ ﺪم ﮐﺎﻣﻴ ﺎﺑﯽ ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻣﮑ ﻪ در ‪ ١٣‬ﺳ ﺎﻟﯽ ﮐ ﻪ در ﺁﻧﺠ ﺎ ﺑ ﻮد‬
‫ﺻ ﺮﻓﮥ‬
‫ﭼﻴ ﺰﯼ ﺁﺷ ﮑﺎر و ﺑ ﺮ هﻤﮕ ﺎن روﺷ ﻦ ﺑ ﻮد‪ .‬ﻗﺼ ﻴﺪﻩ "اﺑ ﻮﻗﻴﺲ ُ‬
‫اﻧﺼﺎرى" ﺑﻄﻮر ﮔﻮﻳﺎﻳﻰ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ ﺳﺎزد‪:‬‬
‫"ﺑﻪ ﻧﺰد ﻗﺮﻳﺶ دﻩ وﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﺑﻤﺎﻧﺪ‬
‫و ﺗﺬآﺎر ﻣﻰ داد و در ﺟﺴﺘﺠﻮى دوﺳﺘﺎن ﺑﻮد‬
‫و در ﻣﻮﺳﻢ ﺣﺞ ﺧﻮﻳﺸﺘﻦ را ﺑﻪ آﺴﺎن ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻰ آﺮد‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﭘﻨﺎهﻰ ﻧﻴﺎﻓﺖ و آﺴﻰ ﺑﻪ دﻋﻮت او ﻧﮕﺮوﻳﺪ‬
‫و ﭼﻮن ﭘﻴﺶ ﻣﺎ ﺁﻣﺪ ﺧﺪا دﻳﻦ وى را ﻏﻠﺒﻪ داد‪".‬‬

‫‪١‬‬

‫‪٣٠٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﻘﺪﺳﻰ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺷﺎرﻩ ﻧﻤﻮدﻩ ﻣﻰ ﻧﻮﻳﺴﺪ‪:‬‬
‫"ﮔﻮﻳﻨﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا در هﺮ ﻣﻮﺳﻤﻰ ﺑﻪ ﺑﺎزار ﻋﻜﺎظ و ﺑ ﺎزار ذى اﻟﻤﺠ ﺎز و ﺑ ﺎزار‬
‫اﻟﻤﺠﻨﻪ ﻣﻰ رﻓﺖ و ﻗﺒﻴﻠﻪ هﺎ را دﻧﺒﺎل ﻣﻰ آﺮد و در ﻣﺠﺎﻣﻌﺸﺎن ﺣﺎﺿ ﺮ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ و‬
‫ﺁﻧﻬﺎ را دﻋﻮت ﻣﻰ آﺮد آﻪ از وى ﭘﺸ ﺘﻴﺒﺎﻧﻰ آﻨﻨ ﺪ ﺗ ﺎ رﺳ ﺎﻟﺖ ﭘﺮودﮔ ﺎر ﺧ ﻮﻳﺶ را‬
‫ﺑﮕﺰارد و هﻴﭻ آﺲ را ﻳﺎر و ﻳﺎور ﺧﻮﻳﺶ ﻧﻤﻰ ﻳﺎﻓﺖ"‪.‬‬

‫‪٢‬‬

‫ﻋﺪم آﺎﻣﻴ ﺎﺑﻰ ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻣﻜ ﻪ دﻻﻳ ﻞ ﻣﺘﻔ ﺎوﺗﻰ داﺷ ﺖ ‪ .‬ﻏﻴ ﺮ از‬
‫ﺁﻧﻜ ﻪ ﻧﻈﺮﻳ ﺎت ﻣﺤﻤ ﺪ ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ داﻧ ﺶ و درآ ﻰ آ ﻪ اﻋ ﺮاب ﺑ ﺪوى از‬
‫هﺴﺘﻰ ‪ ،‬ﭘﺪﻳﺪﻩ ﻣﺮگ‪ ،‬و زﻧﺪﮔﻰ داﺷﺘﻨﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻋﻘ ﺐ اﻓﺘ ﺎدﻩ و ﻣﺘﻌﻠ ﻖ ﺑ ﻪ‬
‫آﻢ و ﺑﻴﺶ ‪ ٣‬هﺰار ﺳﺎل ﻗﺒﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬ﻳﻜﻰ هﻢ ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﻮد آ ﻪ‬
‫ﻧﻈﺮﻳﺎت و ﻣﺪﻋﻴﺎت او هﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺎزﮔﻰ ﺑﺮاى اﻋ ﺮاب ﻧﺪاﺷ ﺖ ‪ .‬ﺁﻧﭽ ﻪ‬
‫آﻪ ﻣﺤﻤﺪ در دوران اﻗﺎﻣ ﺖ ﺧ ﻮد در ﻣﻜ ﻪ ﺗﺒﻠﻴ ﻎ ﻣىﻜ ﺮد ﻋﻤ ﺪﺗﺎ ﺗﺤﻘﻴ ﺮ‬
‫ﺑ ﺖ ه ﺎ و ﺧ ﺪاﻳﺎن اﻋ ﺮاب‪ ،‬دﻋ ﻮت ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﻪ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳ ﺘﻰ و‬
‫ﺗﺮﺳﺎﻧﺪﻧﺸﺎن از ﺁﺗﺶ ﺟﻬﻨﻢ و ﻣﺠﺎزات در ﺁﺧﺮت ﺑﻮد ‪.‬‬
‫"و ﺑﮕ ﻮ ﻣ ﻦ رﺳ ﻮﻟﻢ آ ﻪ ﺑ ﺮاى اﻧ ﺪرز و ﺗﺮﺳ ﺎﻧﻴﺪن ﻣ ﺮدم از ﻋ ﺬاب ﻗﻬ ﺮ ﺧ ﺪا ﺑ ﺎ‬
‫دﻟﻴﻠﻰ روﺷﻦ ﺁﻣﺪﻩ ام "‬

‫‪٣‬‬

‫ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳﺘﻰ ﭼﻴﺰى ﻧﺒﻮد آﻪ اﻋﺮاب ﺑﺪوى ﺑﺎ ﺁن ﻧ ﺎ ﺁﺷ ﻨﺎ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﻳﻬﻮدﻳ ﺎن ﻮ ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺎﻧﻰ آ ﻪ ﺳ ﺎﻟﻴﺎن ﺳ ﺎل در‬

‫‪٣٠۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﻣﻴﺰﻳﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ اﻳﺪﻩ ﺧﺪاى ﻳﮕﺎﻧ ﻪ ﺁﺷ ﻨﺎﺋﻰ داﺷ ﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ در ﺧ ﻮد‬
‫ﻣﻜﻪ ﻧﻴﺰ ﺗﻼﺷﻬﺎى ﮔﺮوﻩ ﺣﻨﻔﺎ را آﻪ ﻗﺒﻞ از دﻋﻮﯼ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﯽ ﺧﻮاﺳ ﺘﻨﺪ‬
‫اﻋ ﺮاب را ﺑ ﻪ وﺟ ﻮد ﺧ ﺪاى واﺣ ﺪ و ﭘﺮﺳ ﺘﺶ او ﻗ ﺎﻧﻊ آﻨﻨ ﺪ ﺑ ﻰ ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫ﮔﺬاردﻩ ﺑﻮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺧ ﻮد ﻣﺤﻤ ﺪ ﻧﻴ ﺰ آ ﻪ ﻗ ﺒﻼ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺳ ﺎﻳﺮ اﻋ ﺮاب‪ ،‬ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ رﺳ ﻢ و‬
‫ﺁﺋﻴﻦ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﺖ ﭘﺮﺳ ﺖ ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑ ﻪ رواﻳﺘ ﻰ ﺗﺤ ﺖ ﺗ ﺎﺛﻴﺮﻳﻜﻰ ازﺣﻨﻔ ﺎ‬
‫ﻋﻤْﺮو" آﻪ ﭘﻴﮕﻴﺮ ﺗﺮﻳﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﺪﻩ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳ ﺘﻰ ﺁﺷ ﻨﺎ‬
‫ﺑﻨﺎم "زﻳﺪﺑﻦ َ‬
‫ﺷﺪ و هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ ﺧ ﻮاهﻴﻢ دﻳ ﺪ ﺑﻌ ﺪا ﺑ ﻪ راﻩ ﺁﻧ ﺎن اداﻣ ﻪ داد‪ .‬ﻧﻮﻳﺴ ﻨﺪﻩ‬
‫آﺘﺎب ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻗﺮان ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﺑﻦ هﺸﺎم ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ ‪:‬‬
‫"زﻳﺪ از ﻣﻜﻪ اﺧﺮاج ﺷﺪ و ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ اﻗﺎﻣﺖ در آﻮﻩ ﺣﺮا ﺷﺪ‪ .‬ﺁﻧﺠﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ هﺮ‬
‫ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﻣﻌﺘﻜﻒ ﻣﻰ ﺷﺪ‪ .‬در ﺁﻧﺠﺎ ﺑﻮد آﻪ ﺑﺎ ﻣﺬهﺐ ﺣﻨﻔﺎ ﺁﺷﻨﺎ ﻣﻰ ﺷﻮد‪".‬‬

‫‪٤‬‬

‫ﺟﺎﻟ ﺐ ﺁﻧﺴ ﺖ آ ﻪ ﺁﻧﭽ ﻪ را آ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻣﻜ ﻪ ﺗﺒﻠﻴ ﻎ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‬
‫هﻤ ﺎن ﻧﻈﺮاﺗ ﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺣﻨﻔ ﺎ ﻣﺒﻠ ﻎ ﺁن ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﻌﻀ ﻰ از رﺳ ﻮم‬
‫ﻋ ﺮب ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺑ ﺖ ﭘﺮﺳ ﺘﻰ ‪ ،‬زﻧ ﺪﻩ ﺑﮕ ﻮر آ ﺮدن دﺧﺘ ﺮان ‪ ،‬ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ‬
‫آﺮدن ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﺑﺮاى ﺧﺪاﻳﺎن ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ هﻤﺎن رﺳﻮﻣﻰ را آﻪ ﺑﻌ ﺪا ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮﺧﺎﺳ ﺖ ﻧﻔ ﻰ ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ وﺟ ﻮد ﺧ ﺪاى واﺣ ﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻬﺸﺖ و ﺟﻬ ﻨﻢ و ﻣﺠ ﺎزات در ﺁﻧ ﺮا ﺗﺒﻠﻴ ﻎ ﻣ ﻰ ﻧﻤﻮدﻧ ﺪ‪ .‬اﺑ ﻦ هﺸ ﺎم ﻧﻘ ﻞ‬
‫ﻣىﻜﻨﺪ آﻪ او را دﻳﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﺑﺎرهﺎ وﻗﺘﻰ ﺑﻪ آﻌﺒﻪ روى ﻣﻰ ﺁورد ﺑ ﻪ‬
‫ﺳﺠﺪﻩ اﻓﺘﺎدﻩ ﻣىﮕﻮﻳﺪ ‪:‬‬

‫‪٣٠۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫"ﺑﺎرﺧﺪاﻳﺎ‪ ،‬اﮔﺮ داﻧﺴﺘﻤﻰ آﻪ ﺑﻜﺪام وﺟﻪ ﺗﺮا دوﺳﺘﺮ اﺳﺖ آﻪ ﺑ ﺪان ﭘﺮﺳ ﺘﻴﺪﻧﺪى‪ ،‬ﻣ ﻦ‬
‫ﺗ ﺮا ﺑ ﺪان وﺟ ﻪ ﭘﺮﺳ ﺘﻴﺪى‪ ،‬ﻟﻜ ﻦ ﻧﻤى ﺪاﻧﻢ و ﻣ ﺮا ﻣﻌ ﺬور دار‪ .‬اﻳ ﻦ ﺑﮕﻔﺘ ﻰ و ﺳ ﺠﺪﻩ‬
‫ﺑﻜﺮدى"‪.‬‬

‫‪٥‬‬

‫ﺁﻧﻬﺎ ﺧﻮد را ﭘﻴﺮوان ﺁﺋﻴﻦ اﺑﺮاهﻴﻢ آﻪ او را ﺣﻨﻴ ﻒ ﻣ ﻰ ﻧﺎﻣﻴﺪﻧ ﺪ‬
‫ﻣﻰ داﻧﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در ﻳﻜﻰ از ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﻗ ﺮان‪ ،‬ﻣﺤﻤ ﺪ ﻧﻴ ﺰ ﺧ ﻮد را ﭘﻴ ﺮو ﺁﺋ ﻴﻦ‬
‫اﺑﺮاهﻴﻢ ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫"در ﻋﺎﻟﻢ آﺪام دﻳﻦ ﺑﻬﺘﺮ از ﺁﻧﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺮدم ﺧﻮد را ﺗﺴﻠﻴﻢ اﻣﺮ ﺧﺪا آﻨﻨ ﺪ ‪ ...‬و‬
‫ﭘﻴﺮوى از ﺁﺋﻴﻦ ﺣﻨﻴﻒ اﺑﺮاهﻴﻢ آﻨﻨﺪ اﺑﺮاهﻴﻤﻰ آﻪ ﺧﺪا او را ﺑ ﻪ ﻣﻘ ﺎم دوﺳ ﺘﻰ ﺧ ﻮد‬
‫ﺑﺮ ﮔﺰﻳﺪﻩ اﺳﺖ‪"...‬‬

‫‪٦‬‬

‫ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ اﻋﺮاب ﺑﺪوى را ﺑﻪ ﻃ ﺮف ﺧ ﻮد‬
‫ﺟﻠﺐ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻄﻮرى آﻪ ﺗﻌﺪادﺷﺎن ﻓﺮاﺗ ﺮ از اﻧﮕﺸ ﺘﺎن دﺳ ﺖ ﻧﺮﻓ ﺖ و‬
‫ﻋﻤْ ﺮو ﺒﻦ ُﻧ َﻔﻴ ﻞ" ‪،‬‬
‫ﻋﺒ ﺎرت ﺑﻮدﻧ ﺪ از‪َ " :‬و َر َﻗ ﺔ ﺑ ﻦ َﻧﻮْ َﻓ ﻞ" ‪" ،‬زﻳ ﺪ ﺑ ﻦ َ‬
‫ﺟﺤْ ﺶ " ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﺳ ﺮاﻧﺠﺎم‬
‫ﻋ َِﺒﻴ ﺪ ا ﷲ ﺑ ﻦ َ‬
‫ﺤ َﻮﻳﺮِث" و " ُ‬
‫"ﻋﺜﻤ ﺎن ﺑ ﻦ اَﻟ ُ‬
‫ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﻰ ﮔﻴﺮﻧﺪ آﻪ ﺑﺮاى ﺗﺒﻠﻴﻎ ﻧﻈﺮات ﺧﻮد ﺑﻪ اﻃﺮاف و در ﺟﻬﺎت‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺮاآﻨﺪﻩ ﺷﻮﻧﺪ‪َ .‬و َر َﻗ ﻪ ﺑ ﻪ ﺷ ﺎم )ﺳ ﻮرﻳﻪ( ﻣﻴ ﺮود و ﻣﺴ ﻴﺤﻰ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬وﻟﻰ ﺑ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ اﺑ ﻦ هﺸ ﺎم ﭘ ﺲ از ﺑﻌﺜ ﺖ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑ ﻪ ﻣﻜ ﻪ ﺑ ﺎز ﮔﺸ ﺘﻪ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬ﻋﺒﻴﺪ ﻧﻴﺰ اﺑﺘﺪا ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻩ و ﺑﺎ ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ ﺑ ﻪ ﺣﺒﺸ ﻪ‬
‫ﻣ ﯽ رود‪ ،‬وﻟ ﻰ در ﺁﻧﺠ ﺎ دﺳ ﺖ از اﺳ ﻼم آﺸ ﻴﺪﻩ ﻣﺴ ﻴﺤﯽ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪.‬‬

‫‪٣٠۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻋﺜﻤ ﺎن ﻧﻴ ﺰ ﺑ ﻪ ﻧ ﺰد ﻗﻴﺼ ﺮ رم رﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣﺴ ﻴﺤﻴﻴﺖ ﻣ ﻰ ﭘﻴﻮﻧ ﺪد‪ .‬و‬
‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم زﻳﺪ آﻪ ﭘ ﺲ از ﻣﺴ ﺎﻓﺮت ﺑ ﻪ ﺷ ﺎم و ﻧﻘ ﺎط دﻳﮕ ﺮ ﻣ ﺎﻳﻮس ﺷ ﺪﻩ‬
‫در راﻩ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺒﻪ ﻣﻜﻪ در ﻧﺰدﻳﻜﻰ ﺧﻴﺒﺮ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻣىﺮﺳﺪ‪.‬‬

‫‪٧‬‬

‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ ﮐﺸﺘﻦ و زﻧﺪﻩ ﺑﮕﻮر ﮐﺮدن ﻓﺮزﻧﺪان ﺗﻮﺳ ﻂ ﻣﺤﻤ ﺪ‪،‬‬
‫ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﺑﻪ اﻧﮕﻴﺰﻩ ﻓﺮدى او ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻰ ﺷﺪ‪ ،‬ﺻﺮﻓﺎ ﺑﻪ ﺗﻘﻠﻴﺪ از ﺣﻨﻔ ﺎ‬
‫و ﭘﻴﺮوى از ﺁﺋﻴﻦ اﺑﺮاهﻴﻢ ﺑﻮد آﻪ اﻧﺠﺎم ﻣىﮕﺮﻓﺖ ‪.‬‬
‫در اﻓﺴ ﺎﻧﻪ اﺑ ﺮاهﻴﻢ و ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آ ﺮدن ﭘﺴ ﺮش اﺳ ﻤﻌﻴﻞ‪ ،‬او‪ ،‬در‬
‫ﻟﺤﻈﻪ اى آﻪ ﻗﺼﺪ اﻧﺠ ﺎم اﻳﻨﻜ ﺎر را دارد ﺑﻔﺮﻣ ﺎن ﺧ ﺪا اﺟ ﺎزﻩ ﻣ ﻰ ﻳﺎﺑ ﺪ‬
‫ﺗ ﺎ ﺑﺠ ﺎى ﭘﺴ ﺮش ﮔﻮﺳ ﻔﻨﺪى را ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬اﻳ ﻦ داﺳ ﺘﺎن‬
‫ﻣىﺘﻮاﻧ ﺪ ﻧﺸ ﺎﻧﻰ از ﺳ ﻠﻄﻪ ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى و ﻣﻨ ﻊ ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آ ﺮدن‬
‫ﭘﺴ ﺮان آ ﻪ اآﻨ ﻮن ارزش و اهﻤﻴ ﺖ ﺑﻴﺸ ﺘﺮى ازدﺧﺘ ﺮان دارﻧ ﺪ ﺑﺎﺷ ﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺨﺼ ﻮص آ ﻪ اﻓﺴ ﺎﻧﻪ اﺑ ﺮاهﻴﻢ از ﻧﻈ ﺮ زﻣ ﺎﻧﻰ‪ ،‬آ ﻢ و ﺑ ﻴﺶ ﻣﻴﺘﻮاﻧ ﺪ‬
‫ﻣﺼﺎدف ﺑﺎ ﺁﻏﺎز ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳﺎﻻرى در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﻳ ﻦ‬
‫ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﯽ ﺗﻮاﻧ ﺪ ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ اﺳ ﺘﻨﺘﺎج آ ﻪ داﺳ ﺘﺎن اﺑ ﺮاهﻴﻢ اﻓﺴ ﺎﻧﻪ اى‬
‫ﻣﺮﺑ ﻮط ﺑ ﻪ ﻟﻐﻮﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آ ﺮدن ﭘﺴ ﺮان درﻧﻈ ﺎم ﺗ ﺎزﻩ ﺑﺮﻗ ﺮار ﺷ ﺪۀ‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻرى ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ آﻤﻚ ﻧﻤﺎﻳﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻌﻼوﻩ‪ ،‬ﻣﺎ ﻣﻴﺪاﻧﻴﻢ آﻪ دراﺑﺘﺪا‪ ،‬درﻧﻈﺎم ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى آ ﻪ زن از‬
‫اﺣﺘﺮام و اهﻤﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮى ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣ ﺮد ﺑﺮﺧ ﻮردار ﺑ ﻮد‪ ،‬اﻳ ﻦ ﭘﺴ ﺮان‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬آﻤ ﺎ اﻳﻨﻜ ﻪ اﻧﺘﺨ ﺎب اﺳ ﻤﻌﻴﻞ ﻧﻴ ﺰ ﻣ ﯽ ﺗﻮاﻧ ﺪ‬
‫ﮔﻮﻳ ﺎى رﺳ ﻤﻰ ﺑ ﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧ ﺪﻩ از دوران ﻣﺎدرﺗﺒ ﺎرى در ﻣﺮاﺣ ﻞ اوﻟﻴ ﻪ‬

‫‪٣٠٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻧﻈﺎم ﭘﺪرﺳﺎﻻرى ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬رﺳﻤﻰ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﻓ ﺮا رﺳ ﻴﺪن ﻧﻈ ﺎم ﭘﺪرﺳ ﺎﻻرى‪،‬‬
‫ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن اﷲ ‪ ،‬ﺧ ﺪاى وﻳ ﮋۀ اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم‪ ،‬ﻣﻨ ﻊ و ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آ ﺮدن ﮔﻮﺳ ﻔﻨﺪ‬
‫ﺑﺠ ﺎى ﺁن ﺗﻮﺻ ﻴﻪ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬اﻟﺒﺘ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ ﻣﻤﻨ ﻮﻋﻴﺘﻰ وﻳ ﮋﻩ ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫ﻧﺒﻮدﻩ اﺳﺖ و در زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬آﻢ و ﺑﻴﺶ در ﻣﻴﺎن هﻤ ﻪ اﻗ ﻮام اوﻟﻴ ﻪ اى‬
‫آﻪ ﻗﺪم ﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﺟﺪﻳﺪ ﻣﻰ ﮔﺬارﻧﺪ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻰ ﺷﻮد ‪.‬‬
‫در زﻣﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ رﺳﻢ ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ آﺮدن ﻓﺮزﻧﺪان ﺑﻄﻮر آﻠ ﻰ‪،‬‬
‫رﺳ ﻤﻰ از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ و اﻗ ﺪام ﻣﺤﻤ ﺪ در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ‪،‬‬
‫ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻣ ﻮارد دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺻ ﺮﻓﺎ دﻧﺒﺎﻟ ﻪ روى و ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﻳﻜ ﻰ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ و‬
‫ﻣﻨﻬﻴ ﺎت ﭘﺪرﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ﻣﻮﺟ ﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻣﻨ ﻊ ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آ ﺮدن‬
‫ﻓﺮزﻧ ﺪان‪ ،‬ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ ‪ .‬ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﻣﺘﻴ ﺎر اﻳ ﻦ ﻣﻨ ﻊ‪ ،‬اﮔ ﺮ ﺑﺘ ﻮان ﺁﻧ ﺮا‬
‫اﻣﺘﻴﺎزﯼ ﺑﺤﺴﺎب ﺁورد‪ ،‬در واﻗﻊ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻗﺒ ﻞ از ﻣﺤﻤ ﺪ و‬
‫ﻧﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد وﯼ و اﺳﻼم ﺗﻌﻠﻖ ﻣﯽ ﮔﻴﺮد‪ .‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر ﮐ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ ﺷ ﺪ ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ ﺗﻨﻬﺎ ﺑ ﺮ ﻳﮑ ﯽ از ﻣﻨﻬﻴ ﺎت ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻ ِر ﻣﻮﺟ ﻮد‬
‫ﺻﺤﻪ ﻣﻴﮕﺬارد‪.‬‬
‫داﺳﺘﺎن ﻧﺬر ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﺮاى ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ آ ﺮدن ﻳﻜ ﻰ ازﭘﺴ ﺮاﻧﺶ‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﻪ‪ ،‬ﭘﺪر ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و ﺑﺎز داﺷﺘﻪ ﺷﺪن وى از اﻳﻨﻜﺎر ﺗﻮﺳﻂ ﻗﺮﻳﺶ‪ ،‬آ ﻪ‬
‫ﻣﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒ ﻞ از ﻣﺤﻤ ﺪ رخ ﻣىﺪه ﺪ‪ ،‬ﺧ ﻮد ﺑﻘ ﺪر آ ﺎﻓﻰ ﮔﻮﻳ ﺎى رو ﺑ ﺰوال‬
‫ﺑﻮدن اﻳﻦ رﺳﻢ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﻋ ﺮب ﻣىﺒﺎﺷ ﺪ‪ .‬اﻳ ﻦ داﺳ ﺘﺎن آ ﻪ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﻃﺒﺮى‪ ،‬و آﺴﺎن دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑﻨﻘ ﻞ از ﻣﻘﺪﺳ ﻰ‪ ،‬از‬
‫اﻳﻦ ﻗﺮار ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪:‬‬

‫‪٣٠٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫"ﮔﻮﻳﻨﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﺮ اﺛﺮ رﻓﺘﺎرى آﻪ از ﻗﺮﻳﺶ هﻨﮕﺎم ﺣﻔﺮ ﭼﺎﻩ زﻣﺰم دﻳﺪ ﻧ ﺬر‬
‫آﺮدﻩ ﺑ ﻮد آ ﻪ ه ﺮ ﮔ ﺎﻩ ﺧﺪاوﻧ ﺪ دﻩ ﻓﺮزﻧ ﺪ ﺑ ﻪ او ﻋﻨﺎﻳ ﺖ آﻨ ﺪ‪ ،‬آ ﻪ در ﺑﺮاﺑ ﺮ دﺷ ﻤﻦ‬
‫ﻣﺪاﻓﻊ او ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﺁن ﻓﺮزﻧﺪان را ﺑ ﻪ ﺷ ﻜﺮاﻧﻪ در راﻩ ﺧ ﺪا در آﻌﺒ ﻪ ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ‬
‫آﻨ ﺪ‪ .‬وﻗﺘ ﻰ ﻓﺮزﻧ ﺪاﻧﺶ ﺑ ﻪ دﻩ ﺗ ﻦ رﺳ ﻴﺪ‪ ،‬اﻳﺸ ﺎن را ﮔ ﺮد ﺁورد و از ﻧ ﺬر ﺧ ﻮﻳﺶ‬
‫اﻳﺸﺎن را ﺁﮔﺎﻩ آﺮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ه ﺮ ﭼ ﻪ ﺗ ﻮ دﻟ ﺖ ﻣ ﻰ ﺧﻮاه ﺪ‪ .‬وى ﮔﻔ ﺖ ‪ :‬ه ﺮ آ ﺪام از‬
‫ﺷﻤﺎ ﺗﻴﺮى ﺑﺮ دارد و ﻧﺎم ﺧﻮﻳﺶ را ﺑﺮ ﺁن ﺑﻨﻮﻳﺴﺪ و ﺑ ﻪ ﻣ ﻦ ﺑﺴ ﭙﺎرد‪ .‬اﻳﺸ ﺎن ﭼﻨ ﻴﻦ‬
‫آﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﺑﺎ اﻳﺸﺎن ﺑﻪ ﻧﺰد ُهﺒَﻞ رﻓﺖ ‪ ،‬در ﺟ ﻮف آﻌﺒ ﻪ ‪ ،‬و ﺁن ﺘﻴﺮه ﺎ را‬
‫اﻓﻜﻨ ﺪ‪ .‬از ﺁن ﻣﻴ ﺎن ﻗﺮﻋ ﻪ ﺗﻴ ﺮ ﺑ ﻪ ﻧ ﺎم ﻋﺒ ﺪاﷲ ﺧ ﺎرج ﺷ ﺪ‪ .‬دﺳ ﺖ او را ﮔﺮﻓ ﺖ و‬
‫آ ﺎرد را ﺗﻴ ﺰ آ ﺮد و او را ﺑ ﻪ ﻃ ﺮف آﺸ ﺘﻨﮕﺎﻩ آﺸ ﺎﻧﻴﺪ‪ .‬ﻗ ﺮﻳﺶ از ﻣﺤﺎﻓ ﻞ ﺧ ﻮﻳﺶ‬
‫ﺑﻴﺮون ﺷﺪﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ ‪ :‬او را ﻣﻜﺶ‪ ،‬ﺗﺎ ﻋﺬرى ﺑﻴ ﺎورى‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ اﮔ ﺮ اﻳ ﻦ آ ﺎر را‬
‫ﺑﻜﻨﻰ اﻳﻦ ﺁﺋﻴﻦ و رﺳﻤﻰ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ و هﺮ روز آﺴﻰ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧ ﻮد را ﺑ ﺮاى آﺸ ﺘﻦ‬
‫ﺑﺪﻳﻨﺠﺎ ﻣﻰ ﺁورد و ﺑﺪﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﻘﺎى ﻣ ﺮدم ﭼ ﻪ ﺧﻮاه ﺪ ﺷ ﺪ؟ ﺑ ﻪ ﺣﺠ ﺎز ﺑ ﺮو آ ﻪ در‬
‫ﺁﻧﺠﺎ زﻧﻰ آﺎهﻦ )ﻋﺮاﻓﻪ( اﺳﺖ آﻪ ﺗﺎﺑﻌﻰ دارد‪ .‬ازاو ﺑﭙﺮس‪ .‬ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﻪ ﻧ ﺰدﺁن‬
‫زن آﺎهﻦ رﻓﺖ و داﺳﺘﺎن را ﺑﺪو ﺑﺎزﮔﻮ آﺮد ‪ .‬وى ﮔﻔﺖ ‪ :‬ﺑﻪ ﺟﺎى اﻳ ﻦ ﺸ ﺨﺺ دﻩ‬
‫ﺷﺘﺮ را ﻗﺮار دهﻴﺪ اﮔﺮ ﺑﺎز ه ﻢ ﻓ ﺎل ﺑ ﻪ ﻧ ﺎم وى در ﺁﻣ ﺪ ﺷ ﻤﺎرﻩ ﺷ ﺘﺮان را اﻓ ﺰون‬
‫آﻨﻴﺪ ﺗﺎ ﺧﺪاى ﺷﻤﺎ راﺿ ﻰ ﺷ ﻮد‪ .‬اﻳﺸ ﺎن ﺑ ﻪ ﻣﻜ ﻪ ﺑ ﺎز ﮔﺸ ﺘﻨﺪ و ﺷ ﺘﺮان را ﻧﺰدهﺒ ﻞ‬
‫ﺑﺮدﻧﺪ و هﻤﭽﻨﺎن ﺗﻴﺮهﺎ )ﻗﺮﻋﻪ هﺎ( ﺑﻨﺎم ﻋﺒﺪاﷲ ﺧ ﺎرج ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ ﺗ ﺎ اﻳﻨﻜ ﻪ ﺷ ﻤﺎرﻩ‬
‫ﺷﺘﺮان ﺑﻪ ﺻﺪ رﺳﻴﺪ و ﻗﺮﻋﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺻﺪ ﺷﺘﺮ در ﺁﻣﺪ‪ .‬ﻋﺒ ﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﻓﺮﻣ ﺎن داد آ ﻪ‬
‫ﺷ ﺘﺮان را در ﺑﻄﺤ ﺎء و در ﺷ ﻌﺐ ه ﺎى ﻣﻜ ﻪ و راهﻬ ﺎى ﻣﻴ ﺎن آ ﻮﻩ و ﺑﺮﭼﮑ ﺎد‬
‫آﻮهﻬ ﺎ ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آﺮدﻧ ﺪ و ﻣ ﺮدم و ﭘﺮﻧ ﺪﮔﺎن از ﺁن ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ ه ﺎ ﺧﻮردﻧ ﺪ و‬
‫اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ در اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ‪:‬‬
‫ﺁﻧﮕﺎﻩ آﻪ دﺳﺖ ﺑﺨﺸﻨﺪﮔﺎن ﻣﻰ ﻟﺮزد و ﻣﻀﻄﺮب اﺳﺖ‬

‫‪٣٠٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫ﺗﻮ ﭼﻨﺪان ﻣﻰ ﺑﺨﺸﻰ آﻪ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﺁﺷﻴﺎن ﺧﻮد را رهﺎ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‪".‬‬

‫‪٨‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ اﻋﺮاب ﺑ ﺪوى ﻓﻘ ﻂ ﺑ ﺮاى ﻧ ﺬر ﻳ ﺎ رﺿ ﺎﻳﺖ ﺧﺪاﻳﺎﻧﺸ ﺎن‬
‫ﻧﺒﻮد آﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد را ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ ﻣﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﻋ ﻼوﻩ ﺑ ﺮ اﻳ ﻦ ‪ ،‬ﺑﻬﻨﮕ ﺎم‬
‫ﻗﺤ ﻂ ﺳ ﺎﻟﻰ و ﻓﻘ ﺮ ﻧﻴ ﺰ از روى ﻧﺎﭼ ﺎرى ﮔ ﺎهﻰ دﺳ ﺖ ﺑ ﻪ‬
‫اﻳﻨﻜﺎر ﻣىﺰدﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﻧﻴﺰ ﺁﻳﻪ ﻣﺤﻤﺪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ اﻣﺮ اﺳ ﺖ آ ﻪ‬
‫زﻧﺪﻩ ﺑﮕﻮر آﺮدن ﻓﺮزﻧﺪان را ﻣﻨﻊ ﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬
‫"و ﭼﻮن ﻳﮑﯽ از ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻓﺮزﻧ ﺪﯼ دﺧﺘ ﺮﯼ ﻣ ﮋدﻩ ﺁﻳ ﺪ از ﺷ ﺪت ﻏ ﻢ و ﺣﺴ ﺮت‬
‫رﺧﺴﺎرش ﺳﻴﺎﻩ ﺷﺪﻩ و ﺳﺨﺖ دﻟﺘﻨ ﮓ ﻣ ﯽ ﺷ ﻮد و از اﻳ ﻦ ﻋ ﺎر روﯼ از ﻗ ﻮم ﺧ ﻮد‬
‫ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻴﺪارد و ﺑﻪ ﻓﮑﺮ اﻓﺘﺪ ﮐﻪ ﺁﻳﺎ ﺁن دﺧﺘﺮ را ﺑﺎ ذﻟﺖ و ﺧﻮارﯼ ﻧﮕﻬﺪارد ﻳﺎ زﻧﺪﻩ‬
‫ﺑﺨﺎﮎ ﮔﻮر ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺁﮔﺎﻩ ﺑﺎﺷﻴﺪ ﮐﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺪ ﻣﻴﮑﻨﻨﺪ‪".‬‬

‫‪٩‬‬

‫در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ ﺗ ﺎ ﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣﻨ ﻊ زﻧ ﺪﻩ ﺑﮕ ﻮر آ ﺮدن‬
‫دﺧﺘﺮان ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ اﻧﮕﻴ ﺰﻩ ﺷﺨﺼ ﻰ اش در اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﻧ ﻪ‬
‫دﻓ ﺎع از ﺣﻘ ﻮق زﻧ ﺎن ﺑﻠﻜ ﻪ ﺻ ﺮﻓﺎ ﭘﻴ ﺮوى از ﻣﻨﻌ ﻰ ﺑ ﻮدﻩ اﺳ ﺖ آ ﻪ‬
‫ﻗﺒﻼ در ﻣﺬهﺐ ﺣﻨﻔﺎ و ﺷﺎﻳﺪ هﻢ ﻗﺒﻞ از ﺁن درﺁﺋﻴﻦ اﺑﺮاهﻴﻢ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮدﻩ‬
‫اﺳ ﺖ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﺣﺘ ﻰ دراﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد ﻧﻴ ﺰ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻣﺒﺘﻜ ﺮ ه ﻴﭻ ﮔﻮﻧ ﻪ‬
‫ﻧﻮﮔﺮاﺋﻰ ﻧﺒﻮدﻩ وﻓﻘﻂ ﻳﻜ ﻰ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﮥ ﻣﻮﺟ ﻮد در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬
‫ﻋﺮﺑﻰ را ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ ﺧﻮد ﻗﺮار دادﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٣١٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در اﻳ ﻦ ﻣ ﻮرد آ ﻪ ﭼ ﺮا ﻣﻨ ﻊ زﻧ ﺪﻩ ﺑﮕ ﻮر آ ﺮدن دﺧﺘ ﺮان در‬
‫اﺳﺎس ﻳﻚ ﺣﺮآﺖ ﻣﺮدﺳﺎﻻراﻧﻪ ﺑﻮدﻩ و ﺑﻬﻴﭽﻮﺟﻪ هﺪف از ﺁن دﻓ ﺎع از‬
‫ﺣﻘﻮق زﻧﺎن ﻧﺒﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬دو دﻟﻴﻞ ﻗﺎﻃﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫اوﻟﻴﻦ دﻟﻴ ﻞ اﻳﻨﺴ ﺖ آ ﻪ هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ ذآ ﺮ ﺷ ﺪ زﻧ ﺪﻩ ﺑﮕ ﻮر ﻳ ﺎ‬
‫ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ آ ﺮدن دﺧﺘ ﺮان ﺑﺠ ﺎى ﭘﺴ ﺮان ﭘ ﺲ از ﺑﺮﻗ ﺮارى ﻧﻈ ﺎم‬
‫ﭘﺪرﺳﺎﻻرى آﻪ در ﺁن ارزش ﭘﺴﺮان در ﺑﺮاﺑﺮ دﺧﺘﺮان ﺑ ﺎﻻ ﻣى ﺮود‪،‬‬
‫راﻳ ﺞ ﻣىﮕ ﺮدد‪ .‬اﻣ ﺎ هﻤﻴﻨﻜ ﻪ در اﻳ ﻦ ﻧﻈ ﺎم‪ ،‬ازدواج از ﻃﺮﻳ ﻖ ﺧﺮﻳ ﺪ‬
‫زن راﻳﺞ ﻣﻰ ﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺪران ﻣﺘﻮﺟﻪ ارزش آﺎﻻﺋﻰ دﺧﺘ ﺮان ﺧ ﻮد ﺷ ﺪﻩ ‪،‬‬
‫زﻧﺪﻩ ﺑﮕﻮر آﺮدن ﺁﻧﺎن را آﻪ اآﻨ ﻮن ﺑ ﻪ ﻣﻨﺒ ﻊ ﺛﺮوﺗ ﻰ ﺑﺮاىﺸ ﺎن ﺗﺒ ﺪﻳﻞ‬
‫ﺷﺪﻩ‪ ،‬ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣ ﻰ ﺳ ﺎزﻧﺪ‪ .‬ﻣ ﺎ اﻳﻨ ﺮا در رﺳ ﻢ ﺗﺒﺮﻳ ﮏ اﻋ ﺮاب ﺑ ﻪ ﭘ ﺪر‪،‬‬
‫ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﺗﻮﻟ ﺪ ﻓﺮزﻧ ﺪ دﺧﺘ ﺮ‪ ،‬ﺑﺨﺎﻃﺮﺁﻧﻜ ﻪ دﺧﺘﺮﻣﻨﺒ ﻊ ﺛ ﺮوت اﺳ ﺖ ﻣ ﻰ‬
‫ﺑﻴﻨﻴﻢ‪ .‬ﻋﺒﺎرﺗﻰ آﻪ اﻋﺮاب ﺑﺮاى اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻜﺎر ﻣىﺒﺮدﻧﺪ اﻳﻦ ﺑﻮد ‪:‬‬
‫ﺠ ﻪ" آ ﻪ ﻣﻌﻨ ﻰ اش اﻳﻨﺴ ﺖ آ ﻪ "ﻣﺒ ﺎرك ﺑﺎﺷ ﺪ ﺗﻮﻟ ﺪ دﺧﺘ ﺮ آ ﻪ‬
‫ﻚ اَل ﻧﺎﻓﻴ َ‬
‫"ﺣَﻨ َﻴﻦ َﻟ َ‬
‫ﺑﺮاﻳﺖ ﺛﺮوت ﻣﻰ ﺁورد‪".‬‬

‫‪١٠‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻣﻨﻊ زﻧﺪﻩ ﺑﮕﻮر آ ﺮدن دﺧﺘ ﺮان ﺗﻮﺳ ﻂ ﺣﻨﻔ ﺎ و ﺑﻌ ﺪ‬
‫ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ دوراﻧﻰ ﻃﻮﻻﻧﻰ ﻗﺒﻞ از ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ‬
‫ﻳﻚ ﻗﺪم ﻣﺮد ﺳﺎﻻراﻧﻪ وﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎدﻩ ازﺧﺮﻳﺪ و ﻓ ﺮوش ﺰ ن ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﺳﺖ و هﻴﭻ رﺑﻄﻰ ﺑﻪ دﻓﺎع از ﺣﻘﻮق زﻧﺎن ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﺳ ﺖ ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻗ ﺎﻧﻮن‬
‫هﺮ ﭼﻨﺪ ﻋﻤﻼ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ زﻧﺎن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﻬﺮﺣﺎل ﻣﺎﻧﻊ ﻣ ﺮگ ﺁﻧ ﺎن‬

‫‪٣١١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﻬﻴﭻ وﺟﻪ ﺑﺎ ﻧﻴﺖ دﻓﺎع از ﺁﻧﺎن وﺿﻊ ﻧﺸ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‬
‫‪.‬‬
‫و اﻣﺎ دﻟﻴﻞ دﻳﮕﺮى آ ﻪ وﺟ ﻮد اﻧﮕﻴ ﺰﻩ ه ﻮادارى از زن را در‬
‫وﺿﻊ ﻗ ﺎﻧﻮن ﻣﻨ ﻊ زﻧ ﺪﻩ ﺑﮕ ﻮر آ ﺮدن دﺧﺘ ﺮان رد ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ اﻳﻨﺴ ﺖ آ ﻪ‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﺤﻤﺪ آﻪ اﺳ ﻴﺮ آ ﺮدن زﻧ ﺎن ﺑ ﻰ ﭘﻨ ﺎﻩ در ﺟﻨﮕﻬ ﺎ و‬
‫ﻣﻮرد ﺗﺠﺎوز ﻗﺮار دادن ﺁﻧﺎن را ﺗﺤﺖ ﻋﻨ ﻮان ازدواج‪ ،‬ﻋﻤﻠ ﻰ ﺷ ﺮﻋﻰ‬
‫ﻣىﺪاﻧﺴ ﺘﻪ اﺳ ﺖ ‪ ،‬و ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﻣﺘﻌ ﺪدى در ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﺧﺮﻳ ﺪ‪ ،‬اﺳ ﺎرت و‬
‫ﺑﺮدﮔ ﻰ ﺟﻨﺴ ﻰ و آ ﺎرى زن ﺁوردﻩ اﺳ ﺖ ‪ ،‬ﻣﻤﻜ ﻦ اﺳ ﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔ ﺖ ﺑ ﺎ‬
‫زﻧﺪﻩ ﺒﮕﻮر آﺮدن دﺧﺘﺮان را ﺑ ﺎ اﻧﮕﻴ ﺰۀ ه ﻮادارى از ﺁﻧ ﺎن اﻧﺠ ﺎم دادﻩ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬
‫ﺁﺧ ﺮﻳﻦ ﻧﮑﺘ ﻪ اﻳﻨﮑ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر ﮐ ﻪ ﭼﻨ ﺪ زﻧ ﯽ ﻳﮑ ﯽ از‬
‫ﭘﺎﻳﻪ هﺎﻳﺶ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬از ﻳﮏ ﻧﻈﺮ دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﻗﺪام ﺑﻪ ﻣﻨ ﻊ‬
‫زﻧﺪﻩ ﺑﮕﻮر ﮐﺮدن دﺧﺘ ﺮان ﮐ ﺮدﻩ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬ﭼ ﻮن در ﻏﻴ ﺮ اﻳﻨﺼ ﻮرت‪ ،‬ﺑ ﺎ‬
‫ﮐﻤﺒﻮد زن و اﺧﺘﻼل در ارﺿﺎﯼ ﺷﻬﻮات ﺧﻮد ﻣﻮاﺟﻪ ﻣ ﯽ ﺷ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ از اﻳﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻴﺰ زﻧﺪﻩ ﺑﻪ ﮔﻮر ﮐﺮدن دﺧﺘ ﺮان‬
‫ﻣﻨﻊ ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔ ﺖ ﮐ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻر اﻳﻨﮑ ﺎر را ﺑ ﺮاﯼ رﻓ ﻊ‬
‫ﻧﻴﺎزهﺎﯼ ﺧﻮد و ﻧﻪ از روﯼ دﻟﺴﻮزﯼ ﺑﺮاﯼ زﻧﺎن اﻧﺠﺎم دادﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫آﻳﺎ ﻧﻈﺮات ﻣﺤﻤﺪ‬
‫در زﻣﺎن ﺧﻮد ﭘﻴﺸﺮو ﺑﻮده اﻧﺪ؟‬

‫‪٣١٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﺎ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﺸﺎن دادﻳ ﻢ آ ﻪ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺣﻘ ﻮﻗﻰ ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻣ ﻮرد‬
‫رواﺑ ﻂ ﻣﻴ ﺎن زن و ﻣ ﺮد‪ ،‬ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ‪ ،‬ﺑﺮدﮔ ﻰ ‪ ،‬ﻗﺼ ﺎص‪ ،‬ارث و ﻏﻴ ﺮﻩ‬
‫هﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺎزﮔﻰ ﺑﺮاى ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮب ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﺻ ﺮﻓﺎ ﺗﻜ ﺮار و دﻧﺒﺎﻟ ﻪ‬
‫روى از رﺳ ﻮم و ﺁداب ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﮥ ﻣﻮﺟ ﻮد در ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻋﺮﺑ ﻰ ﺑ ﻮدﻩ‬
‫اﻧ ﺪ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺗﺎﻳﻴ ﺪ ﺑﺨ ﺶ ﻣﺮدﺳ ﺎﻻراﻧﻪ ‪ ،‬ﺳ ﺮآﻮب‬
‫ﮔﺮاﻧﻪ و اﺳﺘﺜﻤﺎرﮔﺮاﻧﻪ ﺁداب ورﺳ ﻮم ﻋ ﺮب ‪ ،‬و ﭘﻴ ﺮوى از ﺴ ﻨﻦ ﻏﻴ ﺮ‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﺮب‪ ،‬و در ﻳ ﻚ آ ﻼم ﺳ ﻨﻦ و ﻗ ﻮاﻧﻴﻨﻰ آ ﻪ ﻧﻔ ﻊ ﻃﺒﻘ ﺎت‬
‫ﺑﺎﻻ و اﺷﺮاﻓﻴﺖ ﻋﺮب را ﻣﺪ ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ‪ ،‬اﮔﺮ ﻧﮕﻮﺋﻴﻢ آﻪ ﺗﻤﺎﻣﺎ‪ ،‬وﻟﻰ ﺣﺪ اﻗﻞ ﻗﺮﻳﺐ ﺑ ﻪ‬
‫اﺗﻔ ﺎق ﺁﻧﻬ ﺎ‪ ،‬درﻣﺪﻳﻨ ﻪ‪ ،‬ﺟﺎﺋىﻜ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻣﻮﺿ ﻊ ﻗ ﺪرت و ﻗ ﺎﻧﻮن‬
‫ﮔﺬارى ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﻴﺮد وﺿﻊ ﻣﻰ ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل ‪ ،‬ﺑﺎﻳ ﺪ اذﻋ ﺎن آ ﺮد‬
‫آﻪ ﻋﻘﺎﻳﺪى ﻣﮑﯽ وﯼ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻋﻘﺎﻳﺪﯼ آ ﻪ در ﻣﻜ ﻪ در اﺛﺒ ﺎت وﺟ ﻮد‬
‫ﺧﺪاى واﺣﺪ‪ ،‬ﻗﻴﺎﻣﺖ و ﺁﺧﺮت وﻧﻔﻰ ﺷﻴﻮﻩ زﻧﺪﮔﻰ ﺑﺪوى و ﺑﺖ ﭘﺮﺳ ﺘﺎﻧﻪ‬
‫اﻋ ﺮاب اﺑ ﺮاز ﻣ ﻰ دارد‪ ،‬از ﻟﺤ ﺎظ ﺧﺼ ﻠﺖ ﻏﻴ ﺮ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ ﺧ ﻮد‪ ،‬دﺳ ﺖ‬
‫آﻤ ﻰ از ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﻣ ﺬآﻮر در ﺑ ﺎﻻ ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ‪ ،‬و ﺑﺨ ﺎﻃﺮ هﻤ ﻴﻦ ﻋﻘ ﺐ‬
‫اﻓﺘ ﺎدﮔﯽ و ﻏﻴ ﺮ واﻗﻌ ﯽ ﺑ ﻮدن ﺁﻧﻬﺎﺳ ﺖ آ ﻪ ﺑﻬﻴﭽﻮﺟ ﻪ ﻣ ﻮرد ﻗﺒ ﻮل‬
‫اﻋ ﺮاب‬

‫ﺑ ﺪوى واﻗ ﻊ ﻧﻤ ﻰ ﮔﺮدﻧ ﺪ زﻳ ﺮا ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ ﻣﺴ ﺎﺋﻞ ﻣﻄﺮوﺣ ﻪ‬

‫ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر واﻗﻌﯽ ﺗﺮ و ﺁﮔﺎﻩ ﺗﺮاز وى ﺑﻮدﻩ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻘ ﺎﻳﻖ‬

‫‪٣١٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻰ و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻋﻠﻤﻰ ﺗﺮ از او ﻓﻜﺮ ﻣﻰ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‬
‫و از ﻟﺤﺎظ اﺧﻼﻗﻰ ﻧﻴﺰ در ﻣﻘﺎم ﺑﺎﻻﺗﺮى ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬

‫دﻳﺪﮔﺎﻫﻬﺎى ﻋﻠﻤﻰ "ﺟﺎﻫﻠﻴﺖ" در ﺑﺮاﺑﺮ‬
‫ﻋﻘﺎﻳﺪ ﺧﺮاﻓﻰ ﻣﺤﻤﺪ‬

‫ﻣﺎﺗﺮﻳﺎﻟﻴﺴﻢ ﺑﺪوى در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﺪه آﻟﻴﺴﻢ ﺧﺮاﻓﻰ‬

‫ه ﺮ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اى اﻋﺘﻘ ﺎدات‪ ،‬ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ‪ ،‬اﺧﻼﻗﻴ ﺎت ﺁداب و رﺳ ﻮم‬
‫ﺧﺎﺻﻰ دارد آ ﻪ ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس ﺁن زﻧ ﺪﮔﻰ ﻤ ﻰ آﻨ ﺪ‪ .‬ﺗﻤ ﺪﻧﻬﺎ و ﻓﺮهﻨﮕﻬ ﺎى‬
‫ﻣﺨﺘﻠ ﻒ‪ ،‬ﻳﻜ ﻰ ه ﻢ‪ ،‬ﺑ ﺮ اﺳ ﺎس اﻳ ﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋ ﻪ ﻋ ﺎدات و اﻋﺘﻘ ﺎدات و‬
‫ب ﻗﺒ ﻞ از‬
‫ﺗﻔﺎوﺗﻬﺎى در ﺁﻧﻬﺎﺳﺖ آﻪ از هﻢ ﻣﺘﻤﺎﻳﺰ ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑ ﺮاى اﻋ ﺮا ِ‬
‫اﺳ ﻼم‪ ،‬اﻳ ﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋ ﻪ را ﺿ ﻮاﺑﻂ‪ ،‬ﺁداب ورﺳ ﻮم وﻋﻘﺎﻳ ﺪ ﻣﺸ ﺘﺮك‬
‫ﻣﺮﺑ ﻮط ﺑ ﻪ ﻳ ﻚ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺗﺸ ﻜﻴﻞ ﻣﻴ ﺪاد‪ .‬اﻳ ﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋ ﻪ از ﻋﻘﺎﻳ ﺪ و ﺁداب‪،‬‬
‫ﺑ ﺮاى ﺁﻧﻬ ﺎ‪ ،‬هﻤﭽ ﻮن ﮔﻨﺠﻴﻨ ﻪ ﮔﺮاﻧﺒﻬ ﺎﺋﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﻧﺴ ﻞ اﻧ ﺪر ﻧﺴ ﻞ از‬
‫ﭘﺪران و اﺟﺪادﺷﺎن و ﺑ ﺮ ﭘﺎﻳ ﻪ ﺗﺠﺮﺑﻴ ﺎت و ﻣﻨ ﺎﻓﻊ ﻣﺸﺘﺮآﺸ ﺎن در ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ارث رﺳ ﻴﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬ﺑ ﺮاى ﻳ ﻚ ﻓ ﺮد ﻋ ﺮب‪ ،‬ﻣﻴ ﺰان ﻋﻤ ﻞ و‬
‫آﺮدار درﺳﺖ هﻤﻴﻦ ﺿﻮاﺑﻂ و ﺁداب ﻗﺒﻴﻠﻪ اى ﺑﻮد آ ﻪ ﻧﺴ ﻞ اﻧ ﺪر ﻧﺴ ﻞ‬
‫از اﺟﺪادش ﺑﻪ او رﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪٣١۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﻳ ﻚ ﻓ ﺮد ﻋ ﺮب ﺑ ﺮاى ﺁﻧﻜ ﻪ ﺗﺸ ﺨﻴﺺ ده ﺪ آ ﻪ‬
‫ﭼ ﻪ آ ﺎرى درﺳ ﺖ و ﭼ ﻪ آ ﺎرى ﻏﻠ ﻂ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺳ ﻨﺖ ه ﺎ و ﺿ ﻮاﺑﻂ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد در ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﻰ آﺮد‪ .‬در ﻳﻚ آﻼم‪ ،‬ﻣ ﺬهﺐ اﻋ ﺮاب‪،‬‬
‫اﻟﺒﺘ ﻪ اﮔ ﺮ ﭼﻨ ﻴﻦ ﭼﻴ ﺰى در ﻣﻌﻨ ﺎى اﻣ ﺮوزى ﺁن ﺑ ﺮاى اﻋ ﺮاب وﺟ ﻮد‬
‫ﻣىﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬هﻤﺎن ﮔﻔﺘ ﻪ ه ﺎ و ﺷ ﻨﻴﺪﻩ ه ﺎ و در ﻳ ﻚ آ ﻼم‪ ،‬ﺗﺠﺮﺑﻴ ﺎت‬
‫ﺟ ﺪ اﻧ ﺪر ﺟ ﺪى ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﺼ ﻮرت ﺿ ﻮاﺑﻂ اﺧﻼﻗ ﻰ و رﺳ ﻢ و‬
‫رﺳﻮﻣﺎت‪ ،‬از ﭘﺪراﻧﺸﺎن ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ رﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮد‪ .‬ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ ﺷ ﺎﻋﺮ ﻋ ﺮب‬
‫ﺼ ﱠﻤﻪ" ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰ ﺳﺮاﻳﺪ ‪:‬‬
‫" ُد َرﻳﺪ ﺑﻦ َاﻟ ﱠ‬
‫"ﻣﻦ اهﻞ ﻏﺰﻳﻪ هﺴﺘﻢ ‪ :‬اﮔﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﻦ ﺑﺮ ﺧﻄﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﻣ ﻦ ﻧﻴ ﺰ ﺧﻄ ﺎ ﺧ ﻮاهﻢ آ ﺮد‪ ،‬و‬
‫اﮔﺮ او ﺑﺮ راﻩ راﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ او راﻩ درﺳﺖ را ﺧﻮاهﻢ ﺳﭙﺮد‪".‬‬

‫‪١١‬‬

‫ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ‪ ،‬ﺁﻧﻬ ﺎ از ﭘﺪراﻧﺸ ﺎن آ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ه ﺮ ﻋﻀ ﻮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﺣﺎﻓﻈﺎن ﺳﻨﺖ هﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﭘﻴﺮوى ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ ‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﺷ ﻌﺮ "َﻟﺒﻴ ﺪ‬
‫ﺑﻦ رﺑﻴﻌﻪ" از ﻣﻌﻠﻘﺎت ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﺎﺋﻴﺪ‪:‬‬
‫"از ﻗﺒﻴﻠﻪ اﻳﺴﺖ آﻪ ﭘﺪراﻧﺸﺎن ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﺳﻨﺖ زﻧﺪﮔﻰ ﺑﺠﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪،‬‬

‫هﺮ ﻗﻮﻣﻰ ﺳﻨﺖ و ﭘﻴﺸﻮا و ﺳﺮﻣﺸﻖ ﺧﻮﻳﺶ را دارد"‪.‬‬

‫‪١٢‬‬

‫اﻣﺎ ﺑﺒﻨ ﻴﻢ آ ﻪ اﻳ ﻦ ﺳ ﻨﺘﻬﺎ و اﻋﺘﻘ ﺎدات ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ﺑ ﺮ ﭼ ﻪ ﭘﺎﻳ ﻪ اى‬
‫ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﺮ دو ﭘﺎﻳ ﻪ ﻣﺘﻜ ﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ :‬ﻳﻜ ﻰ ﺑﺮﺗﺠﺮﺑ ﻪ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ و‬
‫دوم ﺑﺮ ﺗﺠﺮﺑﻪ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ ﻣ ﻮرد ﻗﺒ ﻮل ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ .‬ﺑﻌﺒ ﺎرت دﻳﮕ ﺮ ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر‬

‫‪٣١۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫آ ﻪ ﭘﺮﻓﺴ ﻮر ﮔﻠ ﺪزﻳﻬﺮ ﻣ ﻰ ﮔﻮﻳ ﺪ اﻳ ﻦ ﺳ ﻨﺘﻬﺎ و اﻋﺘﻘ ﺎدات ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اى ‪،‬‬
‫ﭼﻴ ﺰى ﺟ ﺰ ﺗﺠﺮﺑ ﻪ ﻧﺴ ﻠﻬﺎى ﺑﺸ ﺮى آ ﻪ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﻧﻴﺎآﺎﻧﺸ ﺎن ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ‬
‫ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد ﻧﺒﻮد‪ .‬او ﻣﻰ ﮔﻮﻳ ﺪ "ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻌﻴ ﺎر ﺧ ﻮب و ﺑ ﺪ ﻋ ﺮب‬
‫"ﺟﺎهﻠﻴ ﻪ" ﺗﺠﺮﺑ ﻪ ﻧﺴ ﻠﻬﺎى ﺑﺸ ﺮى ﺑ ﻮد آ ﻪ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﻧﻴﺎآ ﺎن ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اش‬
‫اﺧﺬ ﻮ ﺗﻮﺳﻂ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ او رﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮد‪ ".‬ﺧﺪاﻳﺎن اﻋﺮاب ﻓﻘﻂ ﺣﺎﻓﻆ و ﻧﮕ ﻪ‬
‫دارﻧﺪﻩ اﻳﻦ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﺑﻮدﻧﺪ و ﻧﻪ اﻳﺠﺎد آﻨﻨ ﺪﻩ ﺁﻧﻬ ﺎ ‪ .‬ﺧ ﺪاى ﻋ ﺮب ﺑ ﻪ او‬
‫ﻧﻤ ﻰ ﮔﻔ ﺖ آ ﻪ ﭼ ﻪ ﺑﻜﻨ ﺪ و ﭼ ﻪ ﻧﻜﻨ ﺪ‪ .‬او را ﺑﺨ ﺎﻃﺮ آ ﺎر ﻧﺎدرﺳ ﺖ‬
‫ﻣﺠﺎزات ﻣﻰ آﺮد و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﮔﺮ آﺴﻰ آﺎر ﻧﺎدرﺳﺘﻰ ﻣﺮﺗﻜﺐ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‬
‫ﺑﺮاى ﺑﺨﺸﺶ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ﻗﺮﺑ ﺎﻧﻰ ﻣى ﺪاد‪ .‬وﻟ ﻰ آ ﺎر ﻧﺎدرﺳ ﺘﻰ آ ﻪ‬
‫ﺧﺪاى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ارﺗﻜﺎب ﺁن ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد او را دﭼﺎر ﻣﺼﻴﺒﺖ ﻧﻤﺎﻳ ﺪ ‪،‬‬
‫هﻤ ﺎن ﺳ ﺮﭘﻴﭽﻰ و ﺑﺰﻳ ﺮ ﭘ ﺎ ﮔ ﺬاردن ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ و ﺁداب ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﻳﻌﻨ ﻰ‬
‫ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت و رهﻨﻤﻮدهﺎى اﺟﺪاد و ﻧﻴﺎآﺎن او ﺑﻮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎ ﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺧﺪاﻳﺎن ﻋﺮب ﻣﻮﺟﻮدات ﺳﺎﺧﺘﻪ ذهﻦ ﺁﻧﺎن ﺑﻮدﻧﺪآﻪ اﻋﺮاب‬
‫ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺳﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﻤﺠﺎزات آﺮدﻩ و ﻳﺎ ﭘﺎداش ﻣىﺪادﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺧﺪاﻳﺎن‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺠﺮى ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻮدﻧﺪ و ﻧﻪ ﻣﻮﺟﺪ و واﺿﻊ ﺁن ‪ .‬ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن ﻗﺒﻴﻠﻪ‬
‫ﺑﻮد و ﻣﻨﺸﺎﺋﻰ اﻧﺴﺎﻧﻰ داﺷﺖ ‪.‬‬
‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ‪ ،‬ﻳﻜ ﻰ از ﺗﻔﺎوﺗﻬ ﺎى اﺳﺎﺳ ﻰ ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﺪاﻳﺎن اﻋ ﺮاب و‬
‫ﺧﺪاى ﻣﺤﻤﺪ اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ اوﻟﻰ در ﺧﺪﻣﺖ اﻧﺴ ﺎن ﻗ ﺮار داﺷ ﺖ و دوﻣ ﻰ‬
‫ﺑﺮ ﺑﺎﻻى ﺳﺮ اﻧﺴﺎن ‪ .‬در اوﻟ ﻰ ﺧ ﺪاﻳﺎن در ﺧ ﺪﻣﺖ ﺑﻨ ﺪﮔﺎن ﺧ ﻮد ﺑﻮدﻧ ﺪ‬
‫و در دوﻣﻰ ﺑﻨﺪﮔﺎن در ﺧﺪﻣﺖ ﺧﺪاﻳﺎن ‪ .‬ﺑﺮاى هﻤﻴﻦ‪ ،‬اﻋﺮاب‪ ،‬ﺧ ﺪاﻳﺎن‬

‫‪٣١۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺧ ﻮد را در ﺻ ﻮرﺗﻰ آ ﻪ ﻧﻤ ﻰ ﺗﻮاﻧﺴ ﺘﻨﺪ ﻧﻴﺎزه ﺎ و ﺗﻮﻗﻌ ﺎت ﺁﻧﻬ ﺎ را ﺑ ﺮ‬
‫ﺁوردﻩ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﻣﺠﺎزات و ﻳﺎ ﺣﺘﯽ از ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮد ﻣ ﺮﺧﺺ ﻣ ﻰ ﻧﻤﻮدﻧ ﺪ‪.‬‬
‫در ﺣﺎﻟىﻜ ﻪ در ﻣ ﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴ ﺪى‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﭘﺮﺳ ﺘﻨﺪﮔﺎن‬
‫ﺧﻮﻳﺶ را‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ ﺑﻪ ﻓﺮاﻣﻴﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻮش ﻧﻤىﺪادﻧ ﺪ‪ ،‬ﻣﺠ ﺎزات‬
‫و در ﺁﺗﺶ ﺟﻬﻨﻢ ﻣﻰ ﺳﻮزاﻧﺪﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻣﺎ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﮔﻔﺘﻴﻢ آﻪ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻋﺮب در ﺻﻮرﺗﻰ آ ﻪ در ﺟﻨ ﮓ‬
‫ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺷﻜﺴﺖ ﻣﻰ ﺧﻮردﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺎهﯽ ﺧﺪاى ﺧﻮد را آﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑ ﻮد‬
‫ﺁﻧﻬﺎ را در ﺟﻨﮓ ﭘﻴﺮوز ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺑﻪ دور اﻧﺪاﺧﺘﻪ و ﺧﺪاى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﭘﻴ ﺮوز را‬
‫آﻪ در ﻋﻤﻞ از ﺧﻮد ﻟﻴﺎﻗﺖ ﻧﺸﺎن دادﻩ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻳ ﺎ ﺧ ﺪاى دﻳﮕ ﺮى را آ ﻪ‬
‫ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺮاى ﺧﻮد اﻧﺘﺨ ﺎب ﻣ ﻰ آﺮدﻧ ﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟىﻜ ﻪ ﺧ ﺪاى ﻣﺤﻤ ﺪ‪،‬‬
‫ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺧ ﻮد ﺳ ﺮاﻧﻪ در ﻣ ﻮرد ﭘﻴ ﺮوزى و ﺷﻜﺴ ﺖ ﭙﻴ ﺮواﻧﺶ ﺗﺼ ﻤﻴﻢ‬
‫ﻣىﮕﺮﻓ ﺖ و ﺁﻧﻬ ﺎ را ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﻋ ﺪم ﭘﻴ ﺮوى از ﺧ ﻮد و ﺣﺘ ﻰ ﺗﺼ ﻤﻴﺎت‬
‫ﺑﻮاﻟﻬﻮﺳﺎﻧﻪ اش ﻣﺠﺎزات ﻣﻰ آﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﻗﺎﺑ ﻞ ﻋ ﺰل ه ﻢ ﻧﺒ ﻮد و ﺑﻄ ﻮر‬
‫اﺑ ﺪى ﺣﺘ ﻰ اﮔ ﺮ ﻣﻮﺟ ﺐ ﻣﺼ ﻴﺒﺖ و ﺳ ﻴﻪ روزى ﺑﻨ ﺪﮔﺎﻧﺶ ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪،‬‬
‫ﻣﻴﺒﺎﻳﺴﺖ ﻣﻮرد ﺳﺘﺎﻳﺶ و اﻃﺎﻋﺖ ﺁﻧﺎن ﻗﺮار ﻣىﮕﺮﻓﺖ ‪.‬‬
‫"ﭘﺲ از هﻼك اﻳﻨﺎن ﺑﺎز اﻗﻮاﻣﻰ دﻳﮕﺮ ﭘﺪﻳﺪ ﺁوردﻳﻢ ‪ ...‬ﺁﻧﮕﺎﻩ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮاﻧﻰ ﭘﻰ در ﭘﻰ‬
‫ﺑﺮ ﺧﻠ ﻖ ﻓﺮﺳ ﺘﺎدﻳﻢ و ه ﺮ ﻗ ﻮﻣﻰ آ ﻪ رﺳ ﻮﻟﻰ ﺑ ﺮ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺁﻣ ﺪ ﺁن رﺳ ﻮل را ﺗﻜ ﺬﻳﺐ و‬
‫اﻧﻜﺎر آﺮدﻧﺪ و ﻣﺎ هﻢ ﺁﻧﻬﺎ را از ﭘﻰ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ هﻤﻪ را هﻼك آﺮدﻳﻢ و داﺳ ﺘﺎﻧﻬﺎى ﺁن‬
‫اﻗﻮام را ﻋﺒﺮت دﻳﮕﺮان ﺳﺎﺧﺘﻴﻢ آﻪ ﻗﻮم ﺑﻰ اﻳﻤﺎن از رﺣﻤﺖ ﺧﺪا دور ﺑﺎد‪".‬‬

‫‪١٣‬‬

‫‪٣١٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﻳﻦ ﺧﺪا رﻓﺘﺎرش ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺷﺒﻴﻪ رﻓﺘﺎر ﭘﺎدﺷﺎﻩ ﺑﻮاﻟﻬﻮﺳﻰ ﺑﻮد آ ﻪ‬
‫ﭼﻪ آﺎردان وﭼﻪ ﻧﺎدان‪ ،‬ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬اﻃﺎﻋﺖ ازاو واﺟﺐ وﻋ ﺰل ﻧﺎﺷ ﺪﻧﻰ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬هﻤﺎن ﻃﻮر آﻪ اﻃﺎﻋﺖ از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ و ﺧﻠﻴﻔﻪ واﺟ ﺐ اﻻﻣ ﺮ ﺑ ﻮد‪ .‬در‬
‫ﺣﺎﻟىﻜﻪ ﺧﺪاى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻪ رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺷ ﺒﺎهﺖ داﺷ ﺖ ‪ ،‬آ ﻪ ﻧ ﻪ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻗﺎﺑ ﻞ‬
‫ﻋ ﺰل ﺑ ﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜ ﻪ ﺑ ﻪ اﻋﺘﺒ ﺎر آ ﺎرداﻧﻰ و ﻟﻴ ﺎﻗﺘﺶ در ﻣﻘ ﺎم رﻳﺎﺳ ﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﻣﻘﺎم ﺧﻮد ﺑﺎﻗﻰ ﻣﻰ ﻣﺎﻧﺪ ‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻮرد آﻪ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑ ﺪوى ﻣﻮﺟ ﻮدات ﺧﻴ ﺎﻟﻰ و ﻣ ﺎوراء‬
‫اﻟﻄﺒﻴﻌﻪ اى ﺑﻮدﻧﺪ آ ﻪ در ﺧ ﺪﻣﺖ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺧ ﻮد ﺑ ﻮدﻩ و در ﺻ ﻮرت ﻧﻴ ﺎز‬
‫ﺑﺮآﻨ ﺎر ﺷ ﺪﻩ و ﻳ ﺎ ﻣﺠ ﺎزات ﻣ ﻰ ﺷ ﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧ ﻪ ه ﺎى زﻳ ﺎدى در دﺳ ﺖ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠ ﻪ ﺁﻧﻜ ﻪ‪ ،‬ﻣ ﺮدم ﻗﺒﻴﻠ ﮥ ﺑﻨ ﻰ ﺣﻨﻴﻔ ﻪ‪ ،‬ﺑﻬﻨﮕ ﺎم ﻗﺤﻄ ﻰ ﺧ ﺪاى‬
‫ﺧﻮد را ﻣﺼﺮف آﺮدﻩ و ﻣﻰ ﺧﻮردﻧﺪ‪.‬‬
‫"ﺑﻨﻰ ﺣﻨﻴﻔﻪ ﺧﺪاﻳﻰ از ﺣﻴﺲ )ﻏﺬاﻳﻰ ﻣﺮآﺐ از ﺧﺮﻣﺎ و روﻏﻦ و ﺳ ﻮﻳﻖ( داﺷ ﺘﻨﺪ‬
‫و روزﮔﺎر درازى او را ﭘﺮﺳﺘﺶ آﺮدﻧﺪ ﺳﭙﺲ در ﻗﺤﻂ ﺳﺎﻟﻰ آ ﻪ روى داد ﺁن را‬
‫ﺧﻮردﻧﺪ‪ .‬ﻳﻜﻰ از اﻳﺸﺎن ﮔﻔﺖ ‪:‬‬
‫"ﺣﻨﻴﻔﻪ ﺧﻮردﻧﺪ ﺧﺪاى ﺧﻮد را‬
‫ﺑﻪ روزﮔﺎر ﮔﺮﺳﻨﮕﻰ و ﺳﺨﺘﻰ‬
‫و ﺣﺬر ﻧﻜﺮدﻧﺪ از ﭘﺮوردﮔﺎرﺷﺎن‬
‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم و ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺑﺪ را‪".‬‬

‫‪١٤‬‬

‫‪٣١٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺳﺖ آﻪ ﺧﺪاﻳﺎن اﻋﺮاب ﺑﺪوى و ﻣﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى‬
‫هﺮ آﺪام ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﻩ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻣﻌﻴﻨﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬و در ﻧﺤ ﻮﻩ ﻋﻤ ﻞ ﺧ ﻮد‪،‬‬
‫هﻤﺎن ﻧﺤﻮﻩ ﻋﻤﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮرد ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ ﺧﻮد را ﺑﻴﺎن ﻣﻰ ﻧﻤﻮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺑ ﺪوى ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪﻩ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اى ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ در ﺁن ﻗ ﺪرت در‬
‫دﺳﺖ ﻣ ﺮدم و اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮد و ﻟ ﺬا اﻳ ﻦ ﻗ ﺪرت‪ ،‬ﺣﺘ ﻰ اﮔ ﺮ ﺧ ﺪاى‬
‫ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻮد‪ ،‬در ﺻ ﻮرﺗﻰ آ ﻪ وﻇﻴﻔ ﻪ اش را اﻧﺠ ﺎم ﻧﻤى ﺪاد ﻣﺠ ﺎزات ﻳ ﺎ‬
‫ﺧﻠﻊ ﻣﻰ ﺷﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻌ ﻼوﻩ‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺧ ﺪاﻳﺎن هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ ﮔﻔﺘ ﻪ ﺷ ﺪ ﺣ ﺎﻓﻆ ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ و‬
‫ﺁداب و ﺳ ﻨﻦ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﻗ ﻮاﻧﻴﻨﻰ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ ﺗﻮﺳ ﻂ ﺧ ﻮد ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و‬
‫اﻋﻀﺎى ﺁن وﺿﻊ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪ .‬در ﺣﺎﻟىﻜﻪ ﺧﺪاى ﻳﻜﺘﺎ ﻧﻤﺎﻳﻨ ﺪﻩ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ اى‬
‫ﺑﻮد آﻪ ﻗﺪرت از دﺳﺖ اﻓﺮاد ﺁن ﻣﻨﺘﺰع ﺷﺪﻩ‪ ،‬در دﺳ ﺖ ﻃﺒﻘ ﺎت دارا و‬
‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺑ ﺎﻻى ﺳ ﺮ ﺁﻧﻬ ﺎ‪ ،‬ﻗ ﺮار ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺑ ﻮد‪ ،‬و از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬ﭼﻨ ﻴﻦ‬
‫ﺧﺪاﻳﻰ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﻩ ﻗﺪرت اﻳﻦ ﻃﺒﻘ ﺎت و ﻗ ﻮاﻧﻴﻦ ﺁن ﻗ ﻮاﻧﻴﻨﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺑﺪﺳ ﺖ‬
‫اﻳﻦ ﻃﺒﻘﺎت وﺿﻊ ﺷﺪﻩ و ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺁﻧﺎن را ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻴﻨﻤﻮد‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ ﺧﺪاﻳﺎن ﻧﻘﺶ دﻳﮕ ﺮى ﻧﻴ ﺰ داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﺣ ﺎﻣﻰ اﻓ ﺮاد‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻼﻳﺎى ﻃﺒﻴﻌﻰ ﻧﻴ ﺰ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺑ ﺎ اﻳﻨﺤ ﺎل‪ ،‬اﻳ ﻦ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻧﻴ ﺰ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ رﺋﻴﺲ ﻗﺒﻴﻠﻪ در ﺻﻮرﺗﻰ آ ﻪ وﻇﻴﻔ ﻪ ﺧ ﻮد را در اﻣ ﺮ ﺣﻔ ﻆ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫در ﺑﺮاﺑ ﺮ ﺑﻼﻳ ﺎى ﻃﺒﻴﻌ ﻰ اﻧﺠ ﺎم ﻧﻤىﺪادﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﮐﻮﺗ ﺎهﯽ از اﻧﺠ ﺎم‬
‫وﻇﻴﻔ ﻪ ﺧ ﻮد و ﻋ ﺪم ﻟﻴﺎﻓ ﺖ ﻣﺠ ﺎزات ﺷ ﺪﻩ و ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﻣﺠﺒ ﻮر ﺑ ﻪ‬
‫اﻧﺠﺎم وﻇﻴﻔﻪ ﺧﻮد ﻣﻰ ﺷﺪﻧﺪ ‪.‬‬

‫‪٣١٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﻘﺪﺳﻰ از ﻳﻚ ﭼﻨﻴﻦ ﺧﺪاﻳﻰ در ﻣﻴ ﺎن ﻳﻜ ﻰ از اﻗ ﻮام ﭼﻴﻨ ﻰ ﺑﻤ ﺎ‬
‫ﺧﺒ ﺮ ﻣىﺪه ﺪ‪ .‬او ﻣىﮕﻮﻳ ﺪ در ﻣﻴ ﺎن ﭼﻴﻨﻴ ﺎن ﻗ ﻮﻣﻰ وﺟ ﻮد دارد آ ﻪ‬
‫ﻣىﮕﻮﻳﻨﺪ ‪:‬‬
‫"وﻗﺘﻰ ﺑﺎران ﻧﻤﻰ ﺑﺎرد و ﻧﺮﺧﻬﺎ ﺑﺎﻻ ﻣﻰ رود‪ ،‬ﭘﺎدﺷﺎﻩ ﺳﻤﻨﻴﻪ و ﭘﺎﺳﺪاران ﺑﺘﻬﺎ را‬
‫ﮔﺮد ﻣﻰ ﺁورد و اﻳﺸﺎن را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﺑ ﻪ ﻗﺘ ﻞ ﻣﻴﻜﻨ ﺪ‪ .‬اﮔ ﺮ ﺑ ﺎران ﻧﺒ ﺎرد اﻳﺸ ﺎن هﻤﭽﻨ ﺎن‬
‫در زﻧﺪان ﺑﻪ زﻧﺠﻴﺮ ﻣﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺎران ﺑﺒﺎرد‪".‬‬

‫‪١٥‬‬

‫ﺑﻨ ﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺧ ﺪاﻳﺎن اﻋ ﺮاب‪ ،‬ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻣ ﺬاهﺐ‬
‫ﺗﻮﺣﻴ ﺪى‪ ،‬ﻣﻮﺟ ﻮداﺗﻰ ﺧﻴ ﺎﻟﻰ و ﻣ ﺎوراء ﻃﺒﻴﻌ ﻪ و ﻣﺤﺼ ﻮل ﻋﻘﺎﻳ ﺪ‬
‫ﺧﺮاﻓﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﺑ ﺮﺧﻼف رﻗﺒ ﺎى ﺧ ﻮد در ﺧ ﺪﻣﺖ او ﻗ ﺮار‬
‫داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟىﻜ ﻪ در ﻣ ﺬاهﺐ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳ ﺖ اﻳ ﻦ اﻧﺴ ﺎﻧﻬﺎ ﺑﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ در‬
‫ﺧ ﺪﻣﺖ ﺧ ﺪاﻳﺎن ﺧ ﻮد ﺑﺴ ﺮ ﻣ ﻰ ﺑﺮدﻧ ﺪ‪ .‬ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ دﻟﻴ ﻞ ﺑ ﻮد آ ﻪ ﺧ ﺪاﻳﺎن‬
‫ﻣﺬاهﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪى‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪهﻤﺘﺎﻳﺎن زﻣﻴﻨﻰ ﺧﻮد آﻪ هﻤﺎن ﺷﺎهﺎن و اﻤﻴ ﺮان‬
‫ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬دﻳﻜﺘ ﺎﺗﻮر‪ ،‬ﻣﻄﻠ ﻖ اﻟﻌﻨ ﺎن‪ ،‬ﺟ ﺎﺑﺮ‪ ،‬ﺳ ﺮآﻮﺑﮕﺮ و ﺷ ﻜﻨﺠﻪ ﮔ ﺮ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫"ﺗﺎ ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ ﺑﻪ ﺁﻳﺎت ﻣﺎ آﺎﻓﺮ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﺰودى ﺑﺂﺗﺶ درﺧﺸﺎن در اﻓﻜﻨﻴﻢ آﻪ هﻤﻪ ﭘﻮﺳﺖ‬
‫ﺗﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺴﻮزد و ﺑﭙﻮﺳﺖ دﻳﮕﺮش ﻣﺒﺪل ﺳﺎزﻳﻢ ﺗﺎ هﻤﻮارﻩ ﺳ ﺨﺘﻰ ﻋ ﺬاب را ﺑﭽﺸ ﺪ‬
‫آﻪ هﻤﺎﻧﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺘﺪر‪ ،‬و آﺎرش از روى ﺣﻜﻤﺖ اﺳﺖ‪".‬‬

‫‪١٦‬‬

‫"و ﺑﺮاى ﺁﻧﺎﻧﻜ ﻪ آﺎﻓﺮهﺴ ﺘﻨﺪ ﻟﺒﺎﺳ ﻰ از ﺁﺗ ﺶ دوزخ ﺑﻘﺎﻣ ﺖ ﺷ ﺎن ﺑﺮﻳ ﺪﻩ اﻧ ﺪ و ﺑ ﺮ‬
‫ﺳ ﺮ ﺁﻧ ﺎن ﺁب ﺳ ﻮزان ﺻ ﺤﻴﺢ ﺟﻬ ﻨﻢ رﻳﺰﻧ ﺪ‪ ،‬ﺗ ﺎ ﭘﻮﺳ ﺖ ﺑﺪﻧﺸ ﺎن و ﺁﻧﭽ ﻪ در درون‬

‫‪٣٢٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺖ هﻤﻪ ﺑﺂن ﺁب ﺳﻮزان ﮔﺪاﺧﺘﻪ ﺸﻮد و ﮔﺮز ﮔﺮان وﻋﻤﻮدهﺎى ﺁهﻦ ﺑﺮ ﺳﺮ‬
‫ﺁﻧﻬﺎ ﻓﺮو آﻮﺑﻴ ﺪﻩ ﺷ ﻮد‪ .‬و هﺮﮔ ﺎﻩ ﺑﺨﻮاهﻨ ﺪاز دوزخ ﺑ ﺪر ﺁﻳﻨ ﺪ و از ﻏ ﻢ و اﻧ ﺪوﻩ ﺁن‬
‫ﻧﺠﺎت ﻳﺎﺑﻨﺪ ﺑﺎز ﻓﺮﺷﺘﮕﺎ ِ‬
‫ن ﻋﺬاب‪ ،‬ﺁﻧﺎﻧﺮا ﺑﺪوزخ ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨﺪ وﮔﻮﻳﻨﺪ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺑ ﺎز ﻋ ﺬاب‬
‫ﺁﺗﺶ ﺳﻮزان را ﺑﭽﺸﻴﺪ‪".‬‬

‫‪١٧‬‬

‫اﻳ ﻦ اﻟﺒﺘ ﻪ‪ ،‬ﺑﻌﻨ ﻮان ﻳ ﻚ اﻣ ﺮ ﺑﻨﻴ ﺎدى در ﻣ ﻮرد هﻤ ﻪ ﻣ ﺬاهﺐ‬
‫ﺗﻮﺣﻴﺪى ﺻﺎدق ﺑﻮد‪ .‬ﺧﺪاى ﻣﺬاهﺐ ﻳﻬﻮدﻳﺖ و ﻣﺴﻴﺤﻴﻴﺖ ﻧﻴﺰ از ﻟﺤ ﺎظ‬
‫ﺑﻴﺮﺣﻤ ﻰ و ﺳ ﺮآﻮﺑﮕﺮى دﺳ ﺖ آﻤ ﻰ از ﺧ ﺪاى ﻣﺴ ﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﺪاﺷ ﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻴﻬﻮدﻩ ﺑﻪ ﻗﻮم ﺧﻮد ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"اﮔﺮ ﻣﺮا ﻧﺸﻨﻮى وﺟﻤﻴﻊ اواﻣﺮ و ﻓﺮاﻳﺾ ﻣﺮا آﻪ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻣىﻔﺮﻣﺎﻳﻢ ﺑﺠﺎ ﻧﻴﺎورى‪،‬‬
‫ﺁﻧﮕﺎﻩ در ﺷﻬﺮ و در ﺻﺤﺮا ﻣﻠﻌﻮن ﺧﻮاهﻰ ﺷﺪ و ﻇ ﺮف ﺧﻤﻴ ﺮ و ﻣﻴ ﻮﻩ زﻣ ﻴﻦ ﺗ ﻮ‬
‫و ﺑﭽﻪ هﺎى ﮔﺎو و ﺑﺮﻩ هﺎى ﮔﻠﻪ ات ﻧﻴﺰ ﻣﻠﻌﻮن ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺗﻮ وﺑﺎ و ﺳ ﻞ و‬
‫ﺗﺐ و اﻟﺘﻬﺎب و ﺣﺮارت و ﺷﻤﺸﻴﺮ و ﺑﺎد ﺳﻤﻮم و ﻳﺮﻗﺎن ﺧﻮاهﻢ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬و ﻓﻠﻚ ﺗﻮ‬
‫ﺑ ﺎﻻى ﺳ ﺮت ﻣﺴ ﻴﺤﻴﺖ ﺧﻮاه ﺪ ﺷ ﺪ‪ ...‬و ﺗ ﺮا ﺑ ﻪ ﺑﻮاﺳ ﻴﺮو ﺟ ﺮب و ﺧ ﺎرش و ﺑ ﻪ‬
‫دﻳﻮاﻧﮕﻰ و ﻧﺎﺑﻴﻨﺎﺋﻰ و ﭘﺮﻳﺸﺎﻧﻰ و دل ﻣﺒﺘﻼ ﺧﻮاهﻢ ﺳﺎﺧﺖ‪"...‬‬

‫‪١٨‬‬

‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎ ﻇﻬﻮرﺧﻮد در ﻣﻜﻪ ﭼﻴﺰ آﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔ ﺎوﺗﻰ را در ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫اﻋ ﺮاب ﻣ ﻰ ﮔ ﺬارد‪ .‬ﭼﻴﺰﻳﻜ ﻪ ازﻟﺤ ﺎظ ﻧﻈ ﺮى وﻋﻤﻠ ﻰ ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ درك‬
‫اﻋﺮاب از زﻧﺪﮔﻰ و هﺴﺘﻰ ﺑﺴﻴﺎر ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎدﻩ و ﻏﻴﺮ ﻋﻠﻤﻰ ﺑﻮد ‪.‬‬
‫در ﺁﺋﻴﻦ او اوﻻ ﺟﻨﺒ ﻪ ﺗﺠﺮﺑ ﻰ‪ -‬اﻧﺴ ﺎﻧﻰ ﺟﻬ ﺎن ﺑﻴﻨ ﯽ اﻋ ﺮاب و‬
‫اﺳﻠﻮب رﺋﺎﻟﻴﺴﺘﻰ ﺁﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻄﺮوﺣﻪ ﺑﻜﻠىﺎزﻣﻴ ﺎن ﻣﻴﺮﻓ ﺖ‬
‫وﺟﺎى ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﺸﺘﻰ ﺧﺮاﻓﺎت و ﻋﻘﺎﻳ ﺪ ﺑ ﻰ ﭘﺎﻳ ﻪ و ﻣﻀ ﺤﻜﻰ آ ﻪ از‬

‫‪٣٢١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫دوران ﺧ ﻮد ﺑﻤﺮاﺗ ﺐ ﻋﻘ ﺐ اﻓﺘ ﺎدﻩ ﺗ ﺮ ﺑ ﻮد ﻣى ﺪاد‪ .‬ﭼ ﺮا آ ﻪ در ﺁﺋ ﻴﻦ‬
‫ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬ﻣﺒﻨ ﺎى درﺳ ﺘﻰ و ﻧﺎدرﺳ ﺘﻰ هﺮﭼﻴ ﺰ دﻳﮕﺮﻧ ﻪ ﺧ ﻮد اﻧﺴ ﺎن و‬
‫ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗ ﺎرﻳﺨﻰ او‪ -‬ﭼﻴ ﺰى آ ﻪ اﻧﺴ ﺎن ﻣ ﺪرن ﻴﻜﻬﺰارﺳ ﺎل ﺑﻌ ﺪ دوﺑ ﺎرﻩ‬
‫ﺑﺂن دﺳﺖ ﻣﯽ ﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺪا ﺑﻮد‪.‬ﻣﻮﺟﻮدى آﻪ هﻴﭻ رﺑﻄﻰ ﺑ ﻪ‬
‫ﺗﺠﺮﺑ ﻪ اﻧﺴ ﺎن و دﻧﻴ ﺎى واﻗﻌ ﯽ او ﻧﺪاﺷ ﺖ و اﺻ ﻮﻻ وراى ﺁن ﻗ ﺮار‬
‫داﺷﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ ﭘﺮﻓﺴﻮر اﻳﺰوﺗﺴﻮ ﺑﺪرﺳﺘﻰ اﻇﻬ ﺎر ﻣﻴ ﺪارد‪:‬‬
‫"واﻗﻊ ﮔﺮاﻳﻰ ﺑﻪ وﺟﻬﻰ ﺧﺎص ﻣﺸﺨﺺ آﻨﻨﺪة ﺟﻬﺎن ﺑﻴﻨﻰ اﻋﺮاب ﺑﺪوى اﺳ ﺖ‪ ،‬و‬
‫اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ اآﻨ ﻮن ﺑﺮهﻤ ﻪ آﺴ ﺎﻧﻰ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﻣﺎهﻴ ﺖ ﻓﺮهﻨ ﮓ ﻋ ﺮب ﻋﻼﻗﻤﻨ ﺪ هﺴ ﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫ﺑﺨ ﻮﺑﻰ ﻣﻌﻠ ﻮم و داﻧﺴ ﺘﻪ اﺳ ﺖ ‪ ...‬در ذه ﻦ واﻗ ﻊ ﮔ ﺮاى ﻋ ﺮب‪ ،‬دﻧﻴ ﺎى ﺣﺎﺿ ِﺮ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﺑﺎ رﻧﮕﻬﺎ و ﺻﻮرﺗﻬﺎى ﺑﻰ ﺷ ﻤﺎرش‪ ،‬ﺗﻨﻬ ﺎ دﻧﻴ ﺎﻳﻰ اﺳ ﺖ ﻜ ﻪ وﺟ ﻮد دارد‪.‬‬
‫در ﭼﻨ ﻴﻦ ذه ﻦ وﻣﻐ ﺰى ﺁﻧﭽ ﻪ هﺮﮔ ﺰ راﻩ ﻧ ﺪارد اﻋﺘﻘ ﺎد ﺑ ﻪ زﻧ ﺪﮔﻰ ﺟﺎوﻳ ﺪان و‬
‫اﺑﺪى‪ ،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑ ﻪ ﺟﻬ ﺎن ﺁﻳﻨ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ﺑ ﺮاى ﭼﻨ ﻴﻦ ذهﻨ ﯽ ﺑﻴ ﺮون از ﻣﺤ ﺪودۀ اﻳ ﻦ‬
‫ﺟﻬﺎن‪ ،‬دﻧﻴﺎى دﻳﮕﺮى وﺟﻮد ﻧﺪارد‪".‬‬

‫‪١٩‬‬

‫ﺑﻌﻼوﻩ اﻳﻦ ﺧﺪا ﻳﻚ ﻗﺪرت ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮﻧ ﺪﻩ در هﻤ ﻪ اﻣ ﻮر ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫ﺑ ﺮاى هﻤ ﻴﻦ ﺑ ﺮاى ﻋ ﺮب ﺑ ﺪوى آ ﻪ از ه ﻴﭻ اﻣ ﺮى ﺟ ﺰ ﻋﻘﻴ ﺪﻩ ﺧ ﻮد‬
‫ﭘﻴﺮوى ﻧﻤﻰ آﺮد‪ ،‬ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻦ و ﺣﺘﻰ ﮔﻮش دادن ﺑﻪ ﻧﻈﺮات ﻣﺤﻤﺪ آ ﻪ از‬
‫او ﻣىﺨﻮاﺳ ﺖ ﭼﺸ ﻢ ﺑﺴ ﺘﻪ و ﮔﻮﺳ ﻔﻨﺪ واردﻧﺒﺎﻟ ﻪ رو و ﻋﺒﻴ ﺮ و اﺳ ﻴﺮ‬
‫ﻣﻮﺟ ﻮد ﻧﺎﺷ ﻨﺎﺧﺘﻪ دﻳﮕ ﺮى‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﺧ ﺪاﻳﻰ ﺧﻴ ﺎﻟﻰ ‪ ،‬ﺑﻮاﻟﻬ ﻮس و ﺟﺒ ﺎر‬
‫ﺷ ﻮد‪ ،‬ﻏﻴ ﺮ ﻣﻤﻜ ﻦ و ﺣﺘ ﻰ ﺁزار دهﻨ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬اﻳ ﻦ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ را ﭘﺮﻓﺴ ﻮر‬

‫‪٣٢٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫اﻳﺰوﺗﺴ ﻮ ﺑ ﻪ ﻧﺤ ﻮ ﺟ ﺎﻟﺒﻰ ﺗﻮﺿ ﻴﺢ ﻣىﺪه ﺪ‪ .‬او در ﺑﺮرﺳ ﻰ روﺣﻴ ﮥ‬
‫"ِاِﺑ ﺎء" در ﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب ﺑ ﺪوى آ ﻪ ﻣﻌﻨ ﺎى ﺁن ﺳﺮآﺸ ﻰ و اﻣﺘﻨ ﺎع ﺑ ﻮد‬
‫ﻣىﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ﻣﺮاد از اِﺑﺎء اﻣﺘﻨﺎع از ﺳﺮ ﻓﺮود ﺁوردن در ﺑﺮاﺑ ﺮ ه ﺮ ﻗ ﺪرﺗﻰ‪ ،‬ﺧ ﻮاﻩ اﻧﺴ ﺎﻧﻰ و‬
‫ﺧﻮاﻩ ﺁﺳﻤﺎﻧﻰ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﺳﺨﻨﻰ آﻮﺗ ﺎهﺘﺮ ‪ ،‬از اِﺑ ﺎء ‪ ،‬روﺣﻴ ﻪ اﺳ ﺘﻘﻼل‪ ،‬اﻣﺘﻨ ﺎع از ﺑ ﻪ‬
‫زﻳﺮ ﺳﻠﻄﻪ در ﺁﻣ ﺪن ‪ ،‬و ﻏ ﺮور و ﻓﺨ ﺮ ﻣﻨﺒﻌ ﺚ از ﺁﮔ ﺎهﻰ ﺑ ﺮ ﻗ ﺪرت و ﺷ ﺠﺎﻋﺖ‬
‫ﻣﺴ ﺘﻔﺎد ﻣ ﻰ ﺷ ﺪ‪...‬ه ﻴﭻ ﭼﻴ ﺰ ﺑ ﺮاى ﭼﻨ ﻴﻦ اﻧﺴ ﺎن "ﺁزادﻩ" و "ﺷ ﺮﻳﻒ" ﯼ ﺑ ﻴﺶ از‬
‫ﺖ ﻣﻄﻴﻌﺎﻧ ﻪ ﺑ ﻪ‬
‫ﺑﻨ ﺪﻩ و "ﻋﺒ ﺪ" ﺑ ﻮدن ﻏﻴ ﺮ ﻗﺎﺑ ﻞ ﺗﺤﻤ ﻞ ﻧﺒ ﻮد‪ .‬زﻳ ﺮا آ ﺎ ِر ﺑﻨ ﺪﻩ ﺧ ﺪﻣ ِ‬
‫ارﺑ ﺎب ﺑ ﻮد‪ ،‬و ﺑ ﺮاى ﻋ ﺮ ِ‬
‫ب "ﺁزادﻩ" و"ﺷ ﺮﻳﻒ" ﺗﺤﻤ ﻞ ﻧﺎﭘ ﺬﻳﺮﺗﺮﻳﻦ آ ﺎر هﻤ ﻴﻦ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻮاﻩ ارﺑﺎﺑﺶ اﻧﺴﺎن ﻳﺎ ﺧﺪا ﻣﻰ ﺑﻮد‪ .‬و اﺗﻔﺎﻗﺎ اﻳﻦ درﺳﺖ هﻤﺎن ﭼﻴﺰى ﺑﻮد آﻪ‬
‫اﺳﻼم از وى ﻣﻰ ﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬زﻳﺮا ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻧﻈﺮ ﻗﺮﺁن ﺧﺪاوﻧﺪ "رب" و "ﻣﺎﻟﻚ" اﺳﺖ‬
‫و اﻧﺴﺎن ﻋﺒﺪ و ﺑﻨﺪۀ ﺧﺎﺿﻊ او‪".‬‬

‫‪٢٠‬‬

‫اﻳ ﻦ ﺧﺼ ﻠﺖ اﻋ ﺮاب را ﮐ ﻪ در ﻧﻈ ﺎم دﻣﮑﺮاﺗﻴ ﮏ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ‬
‫ﺧﻮد از هﻴﭻ ﮐﺴﯽ دﻧﺒﺎﻟﻪ روﯼ ﻧﻤﻴﮑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ در ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﺧ ﻮد ﺑ ﻪ‬
‫ﻧﺤﻮ دﻳﮕﺮى ﺑﻴﺎن ﻣﻰ آﻨﺪ‪:‬‬
‫"ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺳﺰد آﻪ ﻣﺎ ﻳﻚ ﺑﺸﺮ از ﻧﻮع ﺧ ﻮد را ﭘﻴ ﺮوى آﻨ ﻴﻢ؟ در اﻳﻨﺼ ﻮرت ﺳ ﺨﺖ‬
‫ﺑﻪ ﮔﻤﺮاهﻰ اﻓﺘﺎدﻩ اﻳﻢ"‬

‫‪٢١‬‬

‫"و ﭼﻮن آﻔﺎر را ﮔﻮﻳﻨﺪ ﭘﻴﺮوى از ﺷﺮﻳﻌﺖ و آﺘﺎﺑﻰ آﻪ ﺧ ﺪا ﻓﺮﺳ ﺘﺎدﻩ آﻨﻴ ﺪ ﭘﺎﺳ ﺦ‬
‫دهﻨﺪ آﻪ ﻣﺎ ﭘﻴﺮو آﻴﺶ ﭘﺪران ﺧﻮد ﺧﻮاهﻴﻢ ﺑﻮد‪ .‬ﺁﻳﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺗﺎﺑﻊ ﭘﺪران ﺑﺎﺷ ﻨﺪ؟‬

‫‪٣٢٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫در ﺻﻮرﺗىﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻰ ﻋﻘﻞ و ﻧﺎدان ﺑﻮدﻩ هﺮﮔﺰ ﺑ ﻪ ﺣ ﻖ و راﺳ ﺘﻰ ه ﺪاﻳﺖ ﻧﻴﺎﻓﺘ ﻪ‬
‫اﻧﺪ‪".‬‬

‫‪٢٢‬‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ‪ ،‬هﻤ ﺎﻧﻄﻮر آ ﻪ در ﺑ ﺎﻻ ﻧﺸ ﺎن دادﻳ ﻢ‬
‫ﻣﻨﻈﻮر از آﻴﺶ ﭘﺪران ﺗﺠﺮﺑﻪ ه ﺎى اﻧﺒﺎﺷ ﺖ ﺷ ﺪﻩ ﭘﻴﺸ ﻴﻨﻴﺎن درﻣﺤ ﺪودﻩ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻮدﻩ آ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ اﺗﻜ ﺎء اﻋ ﺮاب ﺑ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ را ﺑ ﻰ ﻋﻘﻠ ﻰ ﻮ ﻧ ﺎداﻧﻰ و‬
‫ﺳﺨﻨﺎن ﺧﺮاﻓ ﻰ و ﺑ ﻰ ﭘﺎﻳ ﻪ ﺧ ﻮد را ﺳ ﺨﻨﺎن ﺣ ﻖ و راﺳ ﺘﻰ ﻣﻴﺨﻮاﻧ ﺪ ‪.‬‬
‫ﺑ ﺮاﯼ هﻤ ﻴﻦ‪ ،‬اﺑ ﻦ اﺳ ﺤﺎق‪ ،‬ﻳﮑ ﯽ از راوﻳ ﺎن ﻣﻌ ﺮوف اﺳ ﻼﻣﯽ‪ ،‬در‬
‫ﻣﻮرد اﻋﺮاب ﺑﺪوﯼ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻴﮕﻔﺖ‪:‬‬
‫"ﻧﻤىﺪاﻧﻨﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻴﺎن ﺧﻮب و ﺑﺪ ﺗﻤﻴﺰ دهﻨﺪ‪ ،‬و هﺮﮔﺰ از آﺎر ﺑﺪى آﻪ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ‬
‫ﭘﻮزش ﻧﻤﻰ ﻄﻠﺒﻨﺪ‪ ،‬و در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻖ ﻻل ‪ ،‬و در ﺑﺮاﺑﺮ ﺁﻳﺎت رهﻨﻤﺎﻳﻨﺪۀ اﻟﻬ ﻰ آ ﻮر‬
‫هﺴﺘﻨﺪ‪".‬‬

‫‪٢٣‬‬

‫ﻣﻜﻪ‬
‫دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ ﺗﺮﻳﻦ ﺷﻬﺮ ﺟﻬﺎن‬

‫ﻣ ﻮارد ﺑ ﺎﻻ ﺗﻨﻬ ﺎ ﻣ ﻮاردى ﻧﺒﻮدﻧ ﺪ آ ﻪ در ﺁن اﻋ ﺮاب ﺑ ﺪوى ﻳ ﺎ‬
‫ﺑﻘﻮل ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬اﻋﺮاب ﺟﺎهﻠﻴﺖ‪ ،‬ﻧﻈ ﺮات واﻗ ﻊ ﺑﻴﻨﺎﻧ ﻪ ﺗ ﺮى از ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫داﺷ ﺘﻨﺪ‪ .‬ﺗﻘﺮﻳﺒ ﺎ در ﻣ ﻮرد هﻤ ﻪ ﻣﺴ ﺎﺋﻞ دﻳﮕ ﺮ ﻧﻴ ﺰ اﻋ ﺮاب ﺑ ﺪوﯼ‬
‫ﺑﺸﮑﻞ ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴ ﺰى از دﻳ ﺪﮔﺎهﻬﺎ و ﻧﻈ ﺮات درﺳ ﺖ و واﻗ ﻊ ﺑﻴﻨﺎﻧ ﻪ‬
‫ﺗﺮى ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬در هﻤ ﻪ ﻣﺒﺎﺣﺜ ﺎﺗﻰ آ ﻪ در ‪١٠‬‬

‫‪٣٢۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺳﺎل ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻋﻠﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ در ﻣﻜﻪ ﻣﻴﺎن او و ﺑﺪوﻳﺎن اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﻴ ﺮد‪ ،‬و‬
‫در ﺁن ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﻰ در ﻗﺎﻧﻊ آﺮدن اﻋﺮاب ﺑﻪ ﺁﺋ ﻴﻦ و ﻋﻘﺎﻳ ﺪ ﺧ ﻮد دارد‪،‬‬
‫ﺑ ﻪ ﮔ ﻮاهﻰ ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﻣﺘﻌ ﺪد ﻗ ﺮان‪ ،‬ﺸ ﺎهﺪ اﻳ ﻦ هﺴ ﺘﻴﻢ آ ﻪ ﻣﻴ ﺎن او و‬
‫ﻣﺨ ﺎﻟﻔﻴﻦ ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ آﻠﻴ ﻪ ﻣﺴ ﺎﺋﻞ ﻣﻄﺮوﺣ ﻪ در ﺁن زﻣ ﺎن ﺑﺤ ﺚ و‬
‫ﻣﺠﺎدﻟﻪ در ﻣﻰ ﮔﻴﺮد ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ ﻣﻜ ﻪ در ﺁﻧﺰﻣ ﺎن ﺑ ﺪﻟﻴﻞ ﻓﻘ ﺪان دﺳ ﺘﮕﺎﻩ‬
‫آﻨﺘﺮل آﻨﻨﺪﻩ دوﻟﺘﻰ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﺁزادﺗ ﺮﻳﻦ و دﻣﻜﺮاﺗﻴ ﻚ ﺗ ﺮﻳﻦ ﻧﻘ ﺎط ﺟﻬ ﺎن‬
‫ﺑﻮد آﻪ در ﺁن ﻋﻤﻮم اﻓﺮاد در ﺁزادى آﺎﻣﻞ ﺑ ﻪ ﺑﺤ ﺚ و ﻣﺠﺎدﻟ ﮥ ﻧﻈ ﺮى‬
‫در اﻣﻮر ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻣﻴﭙﺮداﺧﺘﻨ ﺪ‪ .‬در اﻳ ﻦ ﻣﺒﺎﺣﺜ ﺎت‪ ،‬هﻤ ﻪ ﻧ ﻮع ﻣﺴ ﺎﺋﻞ از‬
‫ﭼﮕﻮﻧﮕﻰ ﭘﻴ ﺪاﻳﺶ هﺴ ﺘﻰ و ﺳ ﺮاﻧﺠﺎ ِم زﻧ ﺪﮔﻰ اﻧﺴ ﺎن ﮔﺮﻓﺘ ﻪ ﺗ ﺎ زﻧ ﺪﮔﻰ‬
‫ﭘﺲ از ﻣ ﺮگ ﻣ ﻮرد ﺑﺤ ﺚ و ﮔﻔﺘﮕ ﻮ ﻗ ﺮار ﻣ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ ‪ .‬اﻳ ﻦ ﻣﺒﺎﺣﺜ ﺎت‬
‫ﺑﺨﺼﻮص هﻨﮕﺎﻣﻰ داﻣﻨﻪ اش ﺑﺎﻻ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﻣﺸ ﻐﻠﻪ روزﻣ ﺮﻩ ﻣ ﺮدم‬
‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰ ﺷﺪ آﻪ آﺴﻰ از درون ﻳ ﺎ ﺑﻴ ﺮون ﺟﻤﺎﻋ ﺖ‪ ،‬ﻣ ﺪﻋﻰ ﻧﻈﺮاﺗ ﻰ‬
‫ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎدات ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﺮدم ﻣىﺸﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻳ ﺪ ﺗﻮﺟ ﻪ داﺷ ﺖ آ ﻪ در ﺁﻧﺰﻣ ﺎن ه ﺮ ﭼﻨ ﺪ در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن‬
‫ﻣﺮآ ﺰى ﻣﺎﻟﻜﻴ ﺖ ﺧﺼﻮﺻ ﻰ و ﺑ ﺪﻧﺒﺎل ﺁن ﻗ ﺪرﺗﻬﺎى اﻗﺘﺼ ﺎدى ﻓ ﺮدى‬
‫ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ ‪ ،‬وﻟﻰ اﻳﻦ ﻧﻴﺮوهﺎ هﻨﻮز ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ ﺑ ﺮاى ﺧ ﻮد‬
‫ﻧﻴﺮوﯼ ﻣﺴﻠﺢ وﻳﮋﻩ اﯼ ﺟﺪا از ﻧﻴﺮوﯼ ﻣﺴﻠﺢ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮﺟﻮد ﺁورﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ در ه ﺮ اﻣ ﺮ ﻧﻈ ﺎﻣﻰ ﻧﺎﭼ ﺎر ﺑ ﻪ ﻣﺮاﺟﻌ ﻪ ﺑ ﻪ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ و‬
‫ﻧﻴﺮوى ﻣﺴﻠﺢ ﺁن ﻳﻌﻨﯽ ﻣﺮدم ﻋﺎدﯼ ﻋﻀ ﻮ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ .‬وﻟى ﺎزﺁﻧﺠﺎآ ﻪ‬

‫‪٣٢۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺷﺮآﺖ اﻋﻀﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠﻪ در ﺟﻨﮓ اﻣﺮى ﮐﺎﻣﻼ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺑﻮد‪ ،‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‬
‫آﺸ ﺎﻧﺪن اﻋﻀ ﺎﯼ ﻗﺒﻴﻠ ﻪ ﺑ ﻪ ﺟﻨ ﮓ ﻳ ﺎ ه ﺮ ﻋﻤ ﻞ ﺟﻤﻌ ﯽ ﻣﺴ ﺘﻠﺰم ﻃ ﺮح‬
‫ﻣﻮﺿﻮع و ﺟﻠﺐ ﻣﻮاﻓﻘﺖ هﻤﻪ اﻋﻀﺎى ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮد ‪.‬‬
‫ﻧﺘﻴﺠﺘ ﺎ ه ﻴﭻ ﺣﺮآ ﺖ وﻋﻤ ﻞ ﺗ ﺎزﻩ اى ﺑ ﺪون ﺑﺤ ﺚ ﻋﻤ ﻮﻣﻰ‬
‫وﻧﻈﺮﺧ ﻮاهﻰ ﺟﻤﻌ ﻰ اﻧﺠ ﺎم ﻧﻤ ﻰ ﮔﺮﻓ ﺖ‪ .‬ﻗ ﺎﻧﻊ آ ﺮدن اﻋﻀ ﺎى ﻗﺒﻴﻠ ﻪ‬
‫ى ﺗ ﺎزﻩ‪ ،‬اوﻟ ﻴﻦ ﺷ ﺮط ﺗﺤﻘ ﻖ ﺁن ﺣﺮآ ﺖ و‬
‫ﺑ ﺮاى ه ﺮ ﺣﺮآ ﺖ ﻳ ﺎ دﻋ ﻮ ِ‬
‫دﻋﻮى ﺗﺎزﻩ ﺑﻮد ‪.‬‬
‫اﻳﻦ اﻣﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣىﺸ ﺪ آ ﻪ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ ﻧﻴﻤ ﻪ ﺑ ﺪوى ﻋ ﺮب و‬
‫ﻣﻨﺠﻤﻠﻪ ﺷ ﻬﺮ ﻣﻜ ﻪ‪ ،‬ﺑ ﺮ ﺧ ﻼف ﺁﻧﭽ ﻪ ﺑ ﻪ دروغ در ذه ﻦ ﻣ ﺎ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪،‬‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ اى آﺎﻣﻼ دﻣﻜﺮاﺗﻴﻚ و از ﻧﻈﺮ ﻓﻜﺮى ﻓﻌﺎل ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬
‫اﻳﻨﺮا ﻣﺎ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﺠﺎدﻻﺗﻰ آﻪ ﺑﺮ ﺳ ﺮ ﻣﻮﺿ ﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠ ﻒ‬
‫ﻓﻠﺴﻔﻰ ﻣﻴﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻌﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﺪﻋﻰ ﺗﺎزﻩ و ﻣﺮدم ﺷﻬﺮ در ﻣ ﻰ ﮔﻴ ﺮد‪،‬‬
‫و ﺟﺰﺋﻴ ﺎت ﺁن ه ﺎ هﻤﮕ ﻰ در ﻗ ﺮان ﺛﺒ ﺖ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ ﺑﻮﺿ ﻮح ﻣ ﻰ‬
‫ﺑﻴﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺣﺘ ﻰ آﺴ ﺎﻧﻰ آ ﻪ ﺳﺘﺎﻳﺸ ﮕﺮ اﺳ ﻼم ﺑ ﻮدﻩ و اﻋ ﺮاب ﺑ ﺪوى و‬
‫ﻧﻈﺎم ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﭼﺸ ﻢ ﻧﻈ ﺎم ﺟﺎهﻠﻴ ﻪ ﻧﮕ ﺎﻩ ﻣ ﻰ آ ﺮدﻩ اﻧ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﺮ ﺁن ﺻ ﺤﻪ‬
‫ﮔﺬاردﻩ اﻧﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ اﻓﺮاد ﭘﺮﻓﺴﻮر اﻳﺰوﺗﺴﻮ ﻣﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ آ ﻪ ﻣ ﺎ ﻗ ﺒﻼ‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﺪﻓﻌﺎت از او ﻳﺎد ﮐﺮدﻳﻢ‪ .‬وﯼ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"آﺎﻓﺮان ﻣﺮدﻣﻰ ﺷ ﻜﺎك و اه ﻞ اﺣﺘﺠ ﺎج زادﻩ ﺷ ﺪﻩ اﻧ ﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﺁﺳ ﺎﻧﻰ ﺑ ﻪ ﻓﺮﻣ ﺎن‬
‫هﺎى اﻻهﻰ آﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﻋﻼم ﻣﻰ ﺷ ﻮد ﮔ ﺮدن ﻧﻤ ﻰ ﻧﻬﻨ ﺪ و اﮔ ﺮ در آ ﻼم‬
‫ُﻣﻨ َﺰل ﭼﻴﺰى ﺑﻴﺎﺑﻨﺪ آﻪ ﺑﺎ واﻗﻌﻴﺎت ﻋﻘﻠﻰ ﺁﻧﻬﺎ ﺟﻮر ﻧﻴﺎﻳﺪ ﺁن را ﻣﻨﻜﺮ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑ ﻪ‬

‫‪٣٢۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻧﻈﺮﻳﻪ وﺣﺪاﻧﻴﺖ ﺧ ﺪا ﻮ ﻳ ﺎ رﺳ ﺘﺎﺧﻴﺰ ﻣﺮدﮔ ﺎن ﭘ ﺲ از ﻣ ﺮگ در ﻧ ﺰد‬
‫ﻋﻘﻮل و ذهﻨﻬﺎى ﺷﻜﺎك ﺁﻧﺎن اﻣﻮرى ﺑﺎﻃﻞ و ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﭘ ﺬﻳﺮش هﺴ ﺘﻨﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪،‬‬
‫ﮔ ﺮاﻳﺶ دارﻧ ﺪ آ ﻪ ﺑ ﻪ ﺑﺤ ﺚ و ﻣﺠﺎدﻟ ﻪ در ﺑ ﺎرة ﺧﺪاوﻧ ﺪ و ﻧﺒ ﻮت ﺣﻀ ﺮت ﻣﺤﻤ ﺪ‬
‫ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪".‬‬

‫‪٢٤‬‬

‫درهﻤ ﮥ ﺟﻮاﻣ ﻊ ﻣﺘﻤ ﺪن‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﻰ ﺟ ﻮاﻣﻌﻰ آ ﻪ ﺑ ﺮ وﻳﺮاﻧ ﻪ ه ﺎى‬
‫دﻣﻜﺮاﺳ ﻰ ﺑ ﺪوى ﺷ ﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻨ ﺪ‪ ،‬ﺑﺨ ﺎﻃﺮ اﻳﻨﻜ ﻪ در ﺁﻧﻬ ﺎ ﻧﻴ ﺮوى ﻣﺴ ﻠﺢ‬
‫اﺷﺮاف آ ﻪ از ﻃﺮﻳ ﻖ ﭘ ﻮل و اﺟﻴ ﺮ آ ﺮدن ﺳ ﺮﺑﺎز ﺑﻮﺟ ﻮد ﺁﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪،‬‬
‫ﺟﺎى ﻧﻴﺮوى ﻣﺴﻠﺢ ﻣﺮدم و ﻗﺒﻴﻠﻪ را ﻣىﮕﻴﺮد‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺳ ﻨﺖ‬
‫ﮔﺮد ﺁورى ﻧﻴﺮو از ﻃﺮﻳﻖ ﺟﻠﺐ ﻣﺮدم از ﻣﻴ ﺎن رﻓﺘ ﻪ و ﺟ ﺎى ﺧ ﻮد را‬
‫ﺑﻪ ﺳﻨﺖ ﺟﻠﺐ ﺳﺮﺑﺎز از ﻃﺮﻳﻖ ﭘﻮل ﻣىﺪهﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪن ﻧﻴﺮوﯼ ﻣﺴ ﻠﺢ وﻳ ﮋﻩ‪ -‬ﭘﻠ ﻴﺲ و ارﺗ ﺶ‪ ،‬و ﻗ ﺮار‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺁن در اﺧﺘﻴﺎر ﻃﺒﻘ ﮥ اﺷ ﺮاف ﻳ ﺎ دوﻟ ﺖ ﺑﺮﮔﺰﻳ ﺪۀ ﺁﻧ ﺎن‪ ،‬ﺑ ﻪ ﺑﻬﺎﻧ ﻪ‬
‫هﺎﯼ ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﺣﺘﯽ ﺑﻪ زور‪ ،‬ﻣﺮدم ﻋﺎدﯼ ﺧﻠﻊ ﺳﻼح ﻣﯽ ﺷ ﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑ ﺎﻳﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﻃﺒﻘﮥ ﺣﺎﮐﻢ ﮐﻪ اﮐﻨﻮن ﻧﻴ ﺮوﯼ ﻣﺴ ﻠﺢ وﻳ ﮋۀ ﺧ ﻮد را در اﺧﺘﻴ ﺎر‬
‫دارد‪ ،‬ﻧﻴ ﺎزﯼ ﺑ ﻪ ﮔﻔ ﺖ و ﺷ ﻨﻮد ﺑ ﺎ ﻣ ﺮدم و ﺟﻠ ﺐ ﻧﻈ ﺮ ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﺮاﯼ‬
‫ﻋﻤﻠﻴ ﺎت و اﻗ ﺪاﻣﺎت ﺧ ﻮد ﻧ ﺪارد‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠ ﻪ‪ ،‬ﺑﺤ ﺚ و ﮔﻔﺘﮕ ﻮ از ﻣﻴ ﺎن‬
‫ﻣ ﺮدم در ﻣ ﻮرد ﻣﺴ ﺎﺋﻞ ﻋﻤ ﻮﻣﯽ رﺧ ﺖ ﺑ ﺮ ﺑﺴ ﺘﻪ و ﺑ ﻪ درون ﻃﺒﻘ ﮥ‬
‫اﺷﺮاف ﺣ ﺎﮐﻢ ﮐ ﻪ اﮐﻨ ﻮن ﺑ ﺮاﯼ ﻳﮑ ﯽ ﮐ ﺮدن ﺳﻴﺎﺳ ﺘﻬﺎﯼ ﺧ ﻮد ﺑ ﺮ ﻋﻠﻴ ﻪ‬
‫ﻣ ﺮدم ﻋ ﺎدﯼ و ﻳﮑ ﯽ ﮐ ﺮدن ﻧﻴﺮوه ﺎﯼ ﻣﺴ ﻠﺢ ﺷ ﺎن ﺑ ﻪ ﻗ ﺎﻧﻊ ﻧﻤ ﻮدن‬
‫ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﻧﻴﺎز دارﻧﺪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫‪٣٢٧‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣ ﻮرد ﺑﻌﻀ ﯽ از ﻧﻈﺎﻣ ﺎت و ﺟﻮاﻣ ﻊ‬
‫ﻣﺘﻤﺪﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ وﻳﺮاﻧﻪ هﺎﯼ ﺟﺎﻣﻌﮥ اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﺑﻨﺎ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ دوﻟ ﺖ‬
‫ﺷﻬﺮهﺎﯼ ﻳﻮﻧﺎن و ﺗﺎ ﺣﺪودﯼ اﻣﭙﺮاﻃﻮرﯼ رم‪ ،‬ﻧﻮﻋﯽ دﻣﮑﺮاﺳ ﯽ ﺑ ﺮدﻩ‬
‫دارﯼ‪ ،‬ﻳﻌﻨ ﯽ دﻣﮑﺮاﺳ ﯽ در ﻣﻴ ﺎن ﻃﺒﻘ ﮥ ﺣ ﺎﮐﻢ ﺑ ﺮدﻩ دار‪ ،‬ﺑﻮﺟ ﻮد ﻣ ﯽ‬
‫ﺁﻳﺪ‪ .‬در ﺑﻘﻴﮥ ﺟﻮاﻣﻌﯽ ﮐﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ وﻳﺮاﻧﻪ ه ﺎﯼ ﺟﻮاﻣ ﻊ ﺑ ﺪوﯼ‪ ،‬وﻟ ﯽ‬
‫ﺑﺮ ﭘﺎﻳ ﮥ دﻳﮑﺘ ﺎﺗﻮرﯼ ﻓ ﺮدﯼ ﺑﻮﺟ ﻮد ﻣ ﯽ ﺁﻳﻨ ﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨ ﺪ اﻣﭙﺮاﻃ ﻮرﯼ ه ﺎﯼ‬
‫اﻳﺮاﻧﯽ ﻳﺎ ﺧﻼﻓﺖ اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬هﻤﻴﻦ دﻣﮑﺮاﺳ ﯽ در ﻣﻴ ﺎن ﻃﺒﻘ ﮥ ﺣ ﺎﮐﻢ ﻧﻴ ﺰ‬
‫وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺮﺣﺎل‪ ،‬در هﻤﮥ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺘﻤﺪن‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﺤﻮل‪ ،‬ﺳﻨﺖ ﺑﺤ ﺚ و‬
‫ﮔﻔﺘﮕﻮ از ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم ﺑﻪ درون ﮐﺎﺧﻬﺎ و ﺧﺎﻧﻪ هﺎﯼ اﺷ ﺮاف ﻳ ﺎ ﻣﺠ ﺎﻟﺲ‬
‫ﺳ ﻨﺎ و ﻣﻘﻨﻨ ﻪ ﺁﻧﻬ ﺎ ) در ﺟﺎهﺎﺋﻴﮑ ﻪ ﻣﺎﻧﻨ ﺪ ﻳﻮﻧ ﺎن و رم ﭼﻨ ﻴﻦ ﻣﺠﺎﻟﺴ ﯽ‬
‫وﺟ ﻮد داﺷ ﺘﻪ اﻧ ﺪ( ﻣﻨﺘﻘ ﻞ ﻣﻴﮕ ﺮدد‪ .‬در ﻳ ﮏ ﮐ ﻼم ﺑ ﺎ از ﻣﻴ ﺎن رﻓ ﺘﻦ‬
‫ﻗﺪرت ﻣﺴﻠﺢ ﺗﻮدﻩ اﯼ در ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ ،‬دﻣﮑﺮاﺳﯽ ﺗﻮدﻩ اﯼ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ دﻳﮑﺘﺎﺗﻮرﯼ‬
‫ﻣﻄﻠﻘ ﻪ ﺷ ﺎﻩ و ﺧﻠﻴﻔ ﻪ و ﻳ ﺎ در ﺑﻬﺘ ﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟ ﺖ ﺑ ﻪ دﻣﮑﺮاﺳ ﯽ‬
‫ﺁرﻳﺴﺘﻮﮐﺮاﺗﻴﮏ ﻃﺒﻘﮥ ﺣﺎﮐﻤﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻴﮕﺮدد ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﻧﻴ ﺰ اداﻣ ﻪ‬
‫دارد‪.‬‬
‫در ﻣﻜ ﻪ در زﻣ ﺎن ﻣﺤﻤ ﺪ هﻨ ﻮز ﭼﻨ ﻴﻦ ﺗﺤ ﻮﻟﻰ رخ ﻧ ﺪادﻩ ﺑ ﻮد‪.‬‬
‫هﻨ ﻮز ه ﺮ ﺑ ﺪوﯼ ﺷﻤﺸ ﻴﺮش را ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﺣﻤ ﻞ ﻣﻴﮑ ﺮد و ارﺗ ﺶ ه ﺎﯼ‬
‫ﻗﺒﻴﻠ ﻪ اﯼ ﺑ ﺎ ﺟﻤ ﻊ داوﻃﻠﺒﺎﻧ ﮥ هﻤ ﻴﻦ ﺷﻤﺸ ﻴﺮهﺎ و ﺻ ﺎﺣﺒﺎن ﺧ ﻮد‬
‫ﻣﺨﺘﺎرﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻴﺂﻣﺪﻧﺪ‪ .‬هﻨﻮزهﻴﭻ ﻧﻴﺮوى ﻣﺴ ﻠﺢ وﻳ ﮋﻩ اﻳﮑ ﻪ‬

‫‪٣٢٨‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺑﺘﻮاﻧﺪ دﻳﮕﺮان را ﺑﺪون ﮔﻔﺘﮕﻮ و اﻗﻨﺎع‪ ،‬ﺑﺰور ﻳﺎ ﺗﻬﺪﻳﺪ و ﻳ ﺎ از ﻃﺮﻳ ﻖ‬
‫ﺧﺮﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻨ ﮓ درراﻩ ﻣﻘﺎﺻ ﺪ ﺧ ﻮد ﺑﻜﺸ ﺪ‪ ،‬ﺑ ﻪ وﺟ ﻮد ﻧﻴﺎﻣ ﺪﻩ ﺑ ﻮد‪ .‬از‬
‫اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﺟﺰ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﻧﻴﺮوى ﻣﻨﻄ ﻖ‪ ،‬و ﺑﺤ ﺚ‬
‫و ﮔﻔﺘﮕﻮ‪ ،‬ﭼﺎرﻩ دﻳﮕﺮى ﺑﺮاى ﺟﻠﺐ ﻣﺮدم ﻣﻜﻪ ﺑﺴﻮى ﺧﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺎ در اﻳﻦ ﻣﺒﺎﺣﺜﺎت ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ آﻪ ﭼ ﻮن ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﺑ ﻰ ﭘﺎﻳ ﻪ‬
‫و ﻏﻴ ﺮ واﻗﻌ ﻰ ﺑ ﻮدن ﻧﻈﺮﻳ ﺎﺗﺶ ﻧﻤ ﯽ ﺗﻮاﻧ ﺪ اﻋ ﺮاب را آ ﻪ اﻓ ﺮاد‬
‫ﻣﻨﻄﻘﻰ و واﻗﻊ ﺑﻴﻨﻰ ﺑﻮدﻩ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﻨﻄﻘ ﻰ ﺑ ﻪ ﺳ ﻮى ﺧ ﻮد ﺟﻠ ﺐ‬
‫ﻧﻤﺎﻳ ﺪ‪ ،‬ﻧﺎﭼ ﺎر ﺑ ﻪ ﺳ ﻼح ﺗ ﺮس و ﺗﻬﺪﻳ ﺪ ﺁﻧ ﺎن ﺑ ﻪ ﻋ ﺬاب روز ﻗﻴﺎﻣ ﺖ‬
‫ﻣﺘﻮﺳﻞ ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬وﻟﯽ ﭼﻮن ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺮدم ﻣﮑﻪ را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺳ ﺎزد‪ ،‬و‬
‫درﺿ ﻤﻦ ﻓﺎﻗ ﺪ ﻧﻴ ﺮوﯼ ﻣﺴ ﻠﺢ وﻳ ﮋۀ ﺧ ﻮد ﻣﻴﺒﺎﺷ ﺪ‪ ،‬از اﻳﻨ ﺮو‪ ،‬در ﮐ ﺎر‬
‫ﺧﻮد ﻧﺎﮐﺎم ﻣﻴﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻣﺮگ و ﺣﻴﺎت‬
‫در ﻣﻴﺎن اﻋﺮاب ﺑﺪوى‬

‫ﻳﻜﻰ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﻮرد ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ و ﺟﺪﻟﯽ آﻪ اﻋﺮاب ﺑ ﺪوى‬
‫ﻧﺴ ﺒﺖ ﺑ ﻪ ﺁن ﺑﻄ ﻮر ﺷ ﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴ ﺰى ﻧﻈﺮﻳ ﻪ ﻋﻠﻤ ﻰ و واﻗ ﻊ ﺑﻴﻨﺎﻧ ﻪ اى‬
‫داﺷ ﺘﻨﺪ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ ﻣ ﺮگ و ﺣﻴ ﺎت ﺑ ﻮد‪ .‬ﺁﻧﻬ ﺎ ﻣ ﺮگ و ﺣﻴ ﺎت را اﻣ ﺮى‬
‫ﻃﺒﻴﻌﻰ و ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻳﻦ دﻧﻴﺎ و ﺟﺰﺋﻰ از ﻋﻤﻞ ﺟﻬﺎن هﺴﺘﻰ و ﻃﺒﻴﻌ ﺖ‬
‫ﻣﻰ داﻧﺴﺘﻨﺪ و از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﻧﻈﺮ ﻣﺤﻤ ﺪ را در ﻣ ﻮرد روز ﻗﻴﺎﻣ ﺖ و زﻧ ﺪﻩ‬

‫‪٣٢٩‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﺷﺪن دوﺑﺎرﻩ ﻣﺮدﮔﺎن ﺑﺸﺪت رد ﻣﻰ آﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺎﺣﺜ ﻪ ﻣﻴ ﺎن ﺧ ﻮد‬
‫و ﺁﻧ ﺎن را ﺑ ﺎﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴ ﺐ ﺷ ﺮح ﻣىﺪه ﺪ‪ .‬او در ﻗ ﺮان در ﺳ ﻮرﻩ اﻟﺠﺎﺛﻴ ﻪ‬
‫ﻣىﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ﮐﺎﻓﺮان ﮔﻔﺘﻨﺪ زﻧﺪﮔﻰ ﻣﺎ ﺟﺰء هﻤﻴﻦ ﻧﺸﺄت دﻧﻴﺎﻳىﺴﺖ و ﻣﺮگ و ﺣﻴﺎت )اﻣﺮى(‬
‫ﻃﺒﻴﻌ ﻰ اﺳ ﺖ و ﺟ ﺰ ده ﺮ و ﻃﺒﻴﻌ ﺖ آﺴ ﻰ ﻣ ﺎ را ﻧﻤ ﻰ ﻣﻴﺮاﻧ ﺪ و ﺣﺸ ﺮ و ﻧﺸ ﺮ و‬
‫ﻗﻴﺎﻣﺘﻰ ﻧﺨﻮاهﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﻧﻪ از روى ﻋﻠﻢ و دﻟﻴﻞ ﺑﻠﻜﻪ از روى وه ﻢ و ﺧﻴ ﺎل‬
‫ﻣﻰ ﮔﻮﻳﻨﺪ و ﭼﻮن‪ ،‬ﺁﻳﺎت و ادﻟﻪ روﺷﻦ ﺗﻼوت ﺷﻮد )و ﺑ ﺎ دﻟﻴ ﻞ ﻋﻘ ﻞ ‪ ،‬ﻣﻌ ﺎد روز‬
‫ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺤﻘﻖ ﮔ ﺮدد( دﻳﮕ ﺮ ﺣﺠ ﺖ و ﻋ ﺬرى ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ ﺟ ﺰ اﻳﻨﻜ ﻪ ﮔﻔﺘﻨ ﺪ اﮔ ﺮ‬
‫راﺳﺖ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﻴﺪ ﭘﺪران ﻣﺎ را زﻧﺪﻩ آﻨﻴﺪ‪"...‬‬

‫‪٢٥‬‬

‫ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤﻰ و ﻋﻘﻼﺋ ﻰ اﻋ ﺮاب را آ ﻪ ﺑ ﺎ‬
‫درك ﻋﻠﻤ ﻰ اﻣ ﺮوز در ﻣ ﻮرد ﻣ ﺮگ و ﺣﻴ ﺎت ﻜ ﺎﻣﻼ ﻣﻨﻄﺒ ﻖ اﺳ ﺖ‪،‬‬
‫ﺳ ﺨﻨﻰ از روى وه ﻢ و ﺧﻴ ﺎل ﺗﻮﺻ ﻴﻒ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪ ،‬وﻟ ﻰ ﻧﻈ ﺮ ﻗﻴﺎﻣ ﺖ و‬
‫زﻧﺪﻩ ﺷﺪن ﻣﺮدﮔﺎن را آﻪ ﺻﺮﻓﺎ ﻳﻚ ﺗﺨﻴﻞ ﭘﺮدازى وهﻢ ﺁﻣﻴ ﺰ اﺳ ﺖ و‬
‫از ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤﻰ ﭘﺸﻴﺰى هﻢ ارزش ﻧﺪارد‪ ،‬ﻣ ﺪﻟﻞ ﺑ ﻪ ﻋﻘ ﻞ و ﻣﻨﻄ ﻖ ﺗﻠﻘ ﻰ‬
‫ﻣﻰ ﻧﻤﺎﻳﺪ ‪.‬‬
‫ﺑ ﻪ اﻳ ﻦ ﻣﺴ ﺌﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻘﺪﺳ ﻰ ﻧﻴ ﺰ در آﺘ ﺎب ﺧ ﻮد اﺷ ﺎرﻩ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪.‬‬
‫هﻨﮕﺎﻣﻴﻜ ﻪ ﻗ ﺮﻳﺶ در ﺷ ﻜﺎﻳﺖ از ﻣﺤﻤ ﺪ ﻧ ﺰد ﻋﻤ ﻮﻳﺶ اﺑﻮﻃﺎﻟ ﺐ‬
‫ﻣىﺮوﻧﺪ ﺑﺎو ﺷﻜﺎﻳﺖ ﻣﻰ آﻨﻨﺪ آﻪ ‪:‬‬

‫‪٣٣٠‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫"ﻓﺮزﻧ ﺪ ﺑ ﺮادرت ﺧ ﺪاﻳﺎن ﻣ ﺎ را ﺳ ﺐ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ و از دﻳ ﻦ ﻣ ﺎ ﺑ ﺪﮔﻮﻳﻰ ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ و‬
‫ﺧﺮدهﺎى ﻣﺎ را ﺳﻔﺎهﺖ ﻣﻰ داﻧﺪ و ﭘﺪارن ﻣﺎ را ﮔﻤﺮاﻩ ﻣﻰ ﺧﻮاﻧﺪ‪".‬‬

‫‪٢٦‬‬

‫ﻣﻮﺿﻮع دﻳﮕﺮ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻣﻴ ﺎن اﻋ ﺮاب و ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬در ﻣ ﻮرد‬
‫زﻧ ﺪﮔﻰ ﭘ ﺲ از ﻣ ﺮگ ﺑ ﻮد‪ .‬ﻣﺤﻤ ﺪ ﺗﺼ ﻮﻳﺮ ﺧﻴ ﺎﻟﻰ و ﺗ ﺮس ﺁورى از‬
‫روز ﻗﻴﺎﻣ ﺖ ﺑ ﻪ اﻋ ﺮاب اراﺋ ﻪ ﻣى ﺪاد‪ .‬او ﺳﺮﻧﻮﺷ ﺖ اﻧﺴ ﺎن ﭘ ﺲ از‬
‫ﻣﺮگ و روز رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ را اﻳﻨﻄﻮر ﺑﺮاى اﻋﺮاب ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻰ ﻧﻤﻮد‪:‬‬
‫"هﻨﮕﺎﻣﻰ آ ﻪ ﺁﺳ ﻤﺎن ﺷ ﻜﺎﻓﺘﻪ ﺷ ﻮد و هﻨﮕ ﺎﻣﻰ آ ﻪ ﺳ ﺘﺎرﮔﺎن ﺁﺳ ﻤﺎن ﻓ ﺮو رﻳﺰﻧ ﺪ‬
‫)ﺳ ﻮرۀ اﻻﻧﻔﻄ ﺎر ‪ ،‬ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﻣﻜ ﻰ ‪ ... (٣-١‬و آﻮهﻬ ﺎ ﺑ ﻪ ﺣﺮآ ﺖ در ﺁﻳﻨ ﺪ‪....‬‬
‫هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ درﻳﺎهﺎ )ﭼﻮن ﺁﺗﺶ( ﺷﻌﻠﻪ ور ﮔﺮدﻧﺪ‪ ...‬و هﻨﮕﺎﻣىﻜﻪ ﺁﺳﻤﺎن را از ﺟﺎ‬
‫ﺑﺮ آﻨﻨﺪ و ﺑ ﻪ ﻳﻜﺴ ﻮ اﻓﻜﻨﻨ ﺪ ‪ ...‬در ﺁن هﻨﮕ ﺎم آ ﻪ روز ﻗﻴﺎﻣ ﺖ اﺳ ﺖ )اﻟﺘﻜ ﻮﻳﺮ‪ ،‬ﺁﻳ ﻪ‬
‫هﺎﯼ ﻣﻜ ﻰ‪ (١۵-١ -‬ﺷ ﻤﺎ را از ﺧ ﺎك ﺑ ﺮ ﺧﻮاﻧ ﺪ و زﻧ ﺪﻩ ﮔﺮداﻧ ﺪ و هﻤﮕ ﻰ ﺳ ﺮ از‬
‫ﻗﺒﺮهﺎ ﺑﻴﺮون ﺁورﻳﺪ‪"...‬‬

‫‪٢٧‬‬

‫در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ اﻋﺮاب ﻋﻘﻴﺪﻩ داﺷﺘﻨﺪ آ ﻪ ﭘ ﺲ از ﻣ ﺮگ‪ ،‬زﻧ ﺪﮔﻰ‬
‫دﻳﮕﺮى وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﺟﺴﻢ اﻧﺴﺎن ﭘ ﺲ از ﻣ ﺮگ ﭘﻮﺳ ﻴﺪﻩ و ﺧ ﺎك ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻰ دﻳﮕ ﺮ ﻧﺨﻮاه ﺪ ﺑ ﻮد و ﻣ ﺎ هﺮﮔ ﺰ ﺑﻌ ﺪ از‬
‫ﻰ دﻧﻴ ﺎ‪ ،‬زﻧ ﺪﮔ ِ‬
‫"و ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺟ ﺰ هﻤ ﻴﻦ زﻧ ﺪﮔ ِ‬
‫ﻣﺮگ زﻧﺪﻩ ﻧﺨﻮاهﻴﻢ ﺸﺪ و ﻗﻴﺎﻣﺘﻰ ﻧﻴﺴﺖ "‬

‫‪٢٨‬‬

‫‪٣٣١‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ى ﺑ ﻦ رَﺑﻴ َﻌ ﻪ" ﻳﻜ ﻰ از آﺴ ﺎﻧﻰ ﺑ ﻮد آ ﻪ در رد ﻗﻴﺎﻣ ﺖ از‬
‫ﻋ َﺪ ّ‬
‫"ُ‬
‫ﻣﺤﻤ ﺪ ﺳ ﺌﻮال ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ آ ﻪ ﺧ ﺪا ﭼﮕﻮﻧ ﻪ اﺳ ﺘﺨﻮاﻧﻬﺎى ﭘﻮﺳ ﻴﺪﻩ ﻣ ﺎ را‬
‫دوﺑﺎرﻩ ﺟﻤﻊ ﻣﻰ آﻨﺪ؟ و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎ ﺁوردن ﺁﻳﻪ اى ﺑﻪ او ﺟﻮاب ﻣىﺪهﺪ‪:‬‬
‫"ﺁﻳﺎ ﺁدﻣﻰ ﻣﻰ ﭘﻨﺪارد آﻪ ﻣﺎ دﻳﮕﺮ اﺳﺘﺨﻮاﻧﻬﺎى ﭘﻮﺳ ﻴﺪﻩ او را ﺟﻤ ﻊ ﻧﻤ ﻰ آﻨ ﻴﻢ؟ )و‬
‫ﺑﻪ ﺣﺸﺮ زﻧﺪﻩ ﻧﻤ ﻰ ﮔ ﺮداﻧﻴﻢ؟( ﺑﻠ ﻰ ﻣ ﺎ ﻗ ﺎدرﻳﻢ آ ﻪ ﺳ ﺮ اﻧﮕﺸ ﺘﺎن او را ه ﻢ درﺳ ﺖ‬
‫ﮔﺮداﻧﻴﻢ‪".‬‬

‫‪٢٩‬‬

‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ ﻧﻈﺮﻳ ﻪ اﻋ ﺮاب‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ آﺎﻣﻼ ﺑﺎ ﻣﻌﻴﺎرهﺎى ﻋﻠﻤﻰ زﻣﺎن ﻣ ﺎ ﻣﻨﻄﺒ ﻖ ﺑ ﻮد‪ .‬در‬
‫ﺣﺎﻟىﻜﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻘﻴﺪﻩ داﺷﺖ آﻪ در روز ﻗﻴﺎﻣ ﺖ ﻣﺮدﮔ ﺎن دوﺑ ﺎرﻩ زﻧ ﺪﻩ‬
‫ﻣ ﻰ ﺷ ﻮﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻴ ﺰى آ ﻪ ﺑ ﺎز ﺑﻨ ﺎﺑﺮ ﻣﻌﻴﺎره ﺎى ﻋﻠﻤ ﻰ زﻣ ﺎن ﻣ ﺎ ادﻋ ﺎﻳﻰ‬
‫ﭘﻮچ و ﺑﻰ ﭘﺎﻳ ﻪ اﺳ ﺖ‪ ،‬اﻋ ﺮاب ﺑﺪرﺳ ﺘﻰ اﻇﻬ ﺎر ﻣىﺪاﺷ ﺘﻨﺪ آ ﻪ ﭼﮕﻮﻧ ﻪ‬
‫ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﮔﻮﺷﺖ و اﺳﺘﺨﻮان اﻧﺴﺎن آﻪ ﭘﺲ از ﻣ ﺮگ در زﻳ ﺮ ﺧ ﺎك‬
‫ﭘﻮﺳﻴﺪﻩ و از ﻣﻴﺎن ﻣىﺮود دوﺑﺎرﻩ ﺑ ﻪ ﺣﺎﻟ ﺖ اوﻟﻴ ﻪ ﺧ ﻮد در ﺁﻳ ﺪ‪ .‬ﭼﻨ ﻴﻦ‬
‫ﭼﻴ ﺰى ﺑﻨﻈ ﺮ ﺁﻧﻬ ﺎ ﺑﺴ ﻴﺎر ﺷ ﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴ ﺰ و ﻏﻴ ﺮ ﻗﺎﺑ ﻞ ﻗﺒ ﻮل ﺑﻨﻈ ﺮ ﻣ ﻰ‬
‫رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺁﻳﻪ هﺎى ﻗﺮان ﺧﻮد ﺷﺎهﺪ اﻳﻦ ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ اﻧﺪ‪:‬‬
‫"آ ﺎﻓﺮان ﮔﻔﺘﻨ ﺪ اﻳ ﻦ ﭼﻴ ﺰى ﺑﺴ ﻴﺎر ﺷ ﮕﻔﺖ ﺁور اﺳ ﺖ ﺁﻳ ﺎ ﭘ ﺲ از ﺁﻧﻜ ﻪ ﻣ ﺮدﻳﻢ و‬
‫ﻳﻜﺴﺮﻩ ﺧﺎك ﺷﺪﻳﻢ ﺒﺎز زادﻩ ﻣﻰ ﺷﻮﻳﻢ اﻳﻦ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﺴ ﻴﺎر ﺑﻌﻴ ﺪ اﺳ ﺖ )ﺳ ﻮرۀ ق‪،‬ﺁﻳ ﮥ‬

‫‪ (۵٠‬آﻪ ﮔﻔﺘﻨ ﺪ از آﺠ ﺎ آ ﻪ ﭼ ﻮن ﻣ ﺎ ﻣ ﺮدﻳﻢ و اﺳ ﺘﺨﻮاﻧﻤﺎن ﭘﻮﺳ ﻴﺪ و ﺧ ﺎك ﺷ ﺪ ﺑ ﺎز‬

‫‪٣٣٢‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬
‫ﻣﺒﻌﻮث و زﻧﺪﻩ ﺷﻮﻳﻢ؟ اﻳﻦ وﻋﺪﻩ هﺎ ﺑﺴ ﻴﺎر ﺑﻤ ﺎ و ﭘ ﺪران ﻣ ﺎ ﭘ ﻴﺶ از اﻳ ﻦ دادﻩ ﺷ ﺪ‬
‫وﻟﻰ اﻳﻨﻬﺎ اﻓﺴﺎﻧﻪ هﺎى ﭘﻴﺸﻴﻨﻴﺎن اﺳﺖ و هﺮ آﻪ ﻣﺮد اﺑﺪا زﻧﺪﻩ ﻧﺨﻮاهﺪ ﺷﺪ‪".‬‬

‫‪٣٠‬‬

‫ﻃﺒﻴﻌ ﻰ اﺳ ﺖ آ ﻪ ﺷ ﮕﻔﺘﻰ اﻋ ﺮاب از ﻧﻈ ﺮ ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻣ ﻮرد‬
‫ﺗﺒ ﺪﻳﻞ ﻣﺠ ﺪد اﺳ ﺘﺨﻮان و ﮔﻮﺷ ﺖ ﺧ ﺎك ﺷ ﺪﻩ ﺑ ﻪ اﻧﺴ ﺎن زﻧ ﺪﻩ‪ ،‬ﻋﻜ ﺲ‬
‫اﻟﻌﻤﻠﻰ اﺳﺖ آﻪ هﺮ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻋﻠﻮم ﻃﺒﻴﻌﻰ در زﻣ ﺎن ﻣ ﺎ ﻧﻴ ﺰ در ﺑﺮاﺑ ﺮ‬
‫ﭼﻨ ﻴﻦ ادﻋ ﺎى از ﻟﺤ ﺎظ ﻋﻠﻤ ﻰ ﺑ ﻰ ﭘﺎﻳ ﻪ و ﻣﺴ ﺨﺮﻩ اى از ﺧ ﻮد ﺑ ﺮوز‬
‫ﻣىﺪهﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ ﺑﺎز‪ ،‬دﻳﺪ روﺷ ﻦ‪ ،‬ﻋﻠﻤ ﻰ و واﻗﻌﮕﺮاﻳﺎﻧ ﻪ اﻋ ﺮاب ﺑ ﺪوى‬
‫را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﻈﺮات ﺧﺮاﻓﻰ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺸﺎن ﻣﻰ دهﺪ ‪.‬‬
‫واﺿﺢ اﺳﺖ آﻪ اﻋﺮاب ﺑﺎ ﻣﺸﺎهﺪﻩ ﭼﻨ ﻴﻦ ﻣﺒﺎﺣﺜ ﺎﺗﻰ هﺮﮔ ﺰ ﺑ ﻪ‬
‫ﻃﺮف ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻤﻰ رﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺪﺗﺮ از ﺁن اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻣﻤﻜ ﻦ ﺑ ﻮد آ ﻪ هﻤ ﺎن‬
‫ﺗﻌﺪاد اﻧ ﺪك ﻃﺮﻓ ﺪاراﻧﻰ را ه ﻢ آ ﻪ ﺑ ﺎ ﻣﺸ ﻘﺖ زﻳ ﺎد ﺑ ﻪ ﮔ ﺮد ﺧ ﻮد ﺟﻤ ﻊ‬
‫ﺁوردﻩ ﺑﻮد‪ ،‬در ﺟﺮﻳﺎن ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺒﺎﺣﺜ ﺎﺗﻰ از دﺳ ﺖ ﺑﺪه ﺪ‪ .‬ﺑﺨﺼ ﻮص آ ﻪ‬
‫ﺳ ﺎﻟﻬﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴ ﺖ ﻣﺤﻤ ﺪ در ﻣﻜ ﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺴ ﺘﻪ ﺑ ﻮد ﻗ ﺮﻳﻦ ﻣﻮﻓﻘﻴ ﺖ ﮔﺸ ﺘﻪ و‬
‫اﻋﺮاب زﻳﺎدى را ﺑﺴﻮى او ﺑﻜﺸ ﺪ‪ .‬ﺑﻨ ﺎ ﺑ ﺮ اﻳ ﻦ‪ ،‬ﻏﻴ ﺮ ﻣﺤﺘﻤ ﻞ ﻧﺒ ﻮد آ ﻪ‬
‫هﻮاداران او در اﻳﻦ ﻣﻮرد آﻪ ﭼﺮا آﺴﻰ ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎن او ﮔ ﻮش ﻧﻜ ﺮدﻩ و‬
‫ﺑﻪ ﺳ ﻮى اوﺟﻠ ﺐ ﻧﺸ ﺪﻩ اﺳ ﺖ‪ ،‬ازاو ﺳ ﺌﻮال آ ﺮدﻩ ﺑﺎﺷ ﻨﺪ‪ .‬ﭼ ﻮن ﺁﻳ ﻪ اﯼ‬
‫وﺟ ﻮد دارد ﮐ ﻪ درﺁن ﻣﺤﻤ ﺪ در ﭘﺎﺳ ﺦ ﺑ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ ﺳ ﺆاﻟﯽ ﻋﻠ ﺖ‬
‫ﻧﺎآﺎﻣىﺨﻮد را ﺷﺮح ﻣىﺪهﺪ‪.‬‬

‫‪٣٣٣‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻰ‬
‫در اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺮاى ﺁﻧﻜﻪ هﻮاداراﻧﺶ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻋﻠ ﺖ اﺻ ﻠ ِ‬
‫ى اﻋ ﺮاب ﺑ ﻪ ﻧﻈ ﺮات ﺑ ﻰ ﭘﺎﻳ ﻪ وى ﻧﺸ ﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻠ ﺖ را‬
‫ﻋ ﺪم روى ﺁور ِ‬
‫ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺪا ﻣﻴﮑﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ آ ﻪ ﻣ ﺪﻋﻰ ﻣ ﻰ ﺷ ﻮد آ ﻪ ﻋﻠ ﺖ‬
‫ﻋﺪم روى ﺁورى اﻋﺮاب ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎن او ﺧ ﻮد ِ ﺧﺪاﺳ ﺖ آ ﻪ ﻣ ﺎﻧﻊ اﻳﻨﻜ ﺎر‬
‫ﻣﻰ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ادﻋﺎى ﻋﺠﻴﺐ ﻣﺤﻤﺪ در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ ‪:‬‬
‫"ﺑﺮﺧﻰ از ﺁﻧﺎن )آﺎﻓﺮان و ﻣﺸﺮآﺎن( ﺑﻪ ﺳ ﺨﻦ ﺗ ﻮ ﮔ ﻮش ﻓﺮادارﻧ ﺪ وﻟ ﻰ ﭘ ﺮدﻩ ﺑ ﺮ‬
‫دﻟﻬﺎﺷﺎن ﻧﻬﺎدﻩ اﻳﻢ آﻪ ﻓﻬﻢ ﺁن ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ آ ﺮد و ﮔﻮﺷ ﻬﺎى ﺁﻧﻬ ﺎ از ﺷ ﻨﻴﺪن ﺣ ﻖ ﺳ ﻨﮕﻴﻦ‬
‫اﺳﺖ و اﮔﺮ هﻤﻪ ﺁﻳﺎت ﺧﺪا را ﻣﺸﺎهﺪﻩ آﻨﻨﺪ ﺑﺎز ﺑﺪان اﻳﻤﺎن ﻧﻤﻰ ﺁورﻧﺪ ﺗ ﺎ ﺁﻧﺠ ﺎ آ ﻪ‬
‫ﭼ ﻮن ﻧ ﺰد ﺗ ﻮ ﺁﻳﻨ ﺪ در ﻣﻘ ﺎم ﻣﺠﺎدﻟ ﻪ ﺑ ﺮ ﺁﻣ ﺪﻩ ﮔﻮﻳﻨ ﺪ اﻳ ﻦ ﺁﻳ ﺎت ﺟ ﺰ اﻓﺴ ﺎﻧﻪ ه ﺎى‬
‫ﭘﻴﺸﻴﻨﻴﺎن ﻧﻴﺴﺖ "‬

‫‪٣١‬‬

‫در ﺿ ﻤﻦ اﻳ ﻦ ﺁﻳ ﻪ ﻧﺸ ﺎن ﻣىﺪه ﺪ آ ﻪ ﻣﻄﺎﻟ ﺐ ﻣﺤﻤ ﺪ‪ ،‬هﻤ ﺎن‬
‫ﻃﻮر آﻪ ﻣﻜﺮرا در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﻴﺰ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن آ ﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑ ﺮاى اﻋ ﺮاب آ ﻪ‬
‫از ﻗﺒ ﻞ ﺑ ﺎ ﮔ ﺮوﻩ ﺣﻨﻔ ﺎ و ﻗﺒ ﻞ از ﺁن ﺑ ﺎ اﻓ ﺮاد ﻳﻬ ﻮدى و ﻣﺴ ﻴﺤﻰ‬
‫در ﻋﺮﺑﺴ ﺘﺎن ﺁﺷ ﻨﺎ ﺑﻮدﻧ ﺪ‪ ،‬ه ﻴﭻ ﭼﻴ ﺰ ﺗ ﺎزﻩ اى را ﺑ ﺎ ﺧ ﻮد ﻧﺪاﺷ ﺘﻪ و‬
‫هﻤﭽﻮن اﻓﺴﺎﻧﻪ هﺎﺋىﻜﻪ ﺑﻜﺮات از ﭘﻴﺸﻴﻨﻴﺎن هﻢ ﺷﻨﻴﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ ﻗﻠﻤﺪاد ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ آ ﻪ اﻋ ﺮاب ﻣ ﺪﻋﻴﺎت ﻣﺤﻤ ﺪ را ﺑ ﺎ دو آﻠﻤ ﻪ "اﻓﺴ ﺎﻧﻪ" و‬
‫"ﭘﻴﺸ ﻴﻨﻴﺎن" ﺗﻮﺻ ﻴﻒ ﻣ ﻰ آﻨﻨ ﺪ ﺣ ﺎﺋﺰ اهﻤﻴ ﺖ ﺑﺴ ﻴﺎر و ﻧﺸ ﺎن دهﻨ ﺪﻩ‬
‫ﺗﻮﺻﻴﻒ دﻗﻴﻖ و دور از اﻏﺮاق ﺁﻧﻬﺎ از ﻧﻈﺮات ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻦ ﺷﺎن ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪٣٣۴‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫ﻣﻘﺎﻳﺴ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ ﺑﺮﺧ ﻮرد ﺻ ﺎدﻗﺎﻧﻪ و واﻗ ﻊ ﺑﻴﻨﺎﻧ ﻪ اى از ﺟﺎﻧ ﺐ‬
‫اﻋ ﺮاب ﺑ ﺎ ﺑﺮﺧ ﻮرد ﺗﺤﺮﻳ ﻒ ﺁﻣﻴ ﺰ و ﻏﻴ ﺮ واﻗﻌ ﻰ ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑ ﺎ ﻧﻈ ﺮات‬
‫ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻦ اش ﺣﺎﺋﺰ اهﻤﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎر اﺳ ﺖ‪ .‬زﻳ ﺮا آ ﻪ ﻣ ﺎ را ﺑ ﻪ درك زﺑ ﺎن‬
‫ﻗﺮان آﻪ ﻃﺒ ﻖ ﻣﻌﻤ ﻮل واﻗﻌﻴ ﺎت را ﺑﻨﻔ ﻊ ﺧ ﻮد ﺗﺤﺮﻳ ﻒ آ ﺮدﻩ‪ ،‬ﺁﻧﻬ ﺎ را‬
‫واژﮔﻮﻧﻪ ﺟﻠﻮﻩ ﻣىﺪهﺪ‪ ،‬ﭘﻰ ﻣﻰ ﺑﺮﻳﻢ ‪.‬‬
‫اآﻨﻮن ﺑﺒﻴﻨﻴﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻧﻈ ﺮات ﻣﺨ ﺎﻟﻔﻴﻦ ﺧ ﻮد ﻳﻌﻨ ﻰ آﻔ ﺎر‬
‫را ﻣﻮرد ارزﻳ ﺎﺑﻰ ﻗ ﺮار ﻤﻴﺪه ﺪ‪ .‬ﻣ ﺎ در ﮔﺬﺷ ﺘﻪ ﻳ ﻚ ﻣ ﻮرد از ارزﻳ ﺎﺑﻰ‬
‫ﺗﺤﺮﻳﻒ ﺁﻣﻴﺰ ﻣﺤﻤﺪ را از ﻧﻈﺮات ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻦ ﺧﻮد دﻳﺪﻳﻢ ‪.‬‬
‫ﺁﻧﺠﺎﺋﯽ آﻪ او در آﻤﺎل ﻧﺎﺟﻮاﻧﻤﺮدى ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻋﻠﻤ ﻰ اﻋ ﺮاب را‬
‫وه ﻰ و ﺧﻴ ﺎل‪ ،‬و ﻧﻈ ﺮات ﺧﺮاﻓ ﻰ ﺧ ﻮد را ﻣﻨﻄﻘ ﻰ ﻗﻠﻤ ﺪاد ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ‪.‬‬
‫ﻣ ﻮرد دﻳﮕ ﺮ اﻳﻨﮑ ﻪ او اﻋ ﺮاب ﺑ ﺪوى را ﺑﺨ ﺎﻃﺮ ﺁﻧﻜ ﻪ ﻧﻈ ﺮات او را‬
‫ﺑﺪرﺳﺘﻰ اﻓﺴﺎﻧﻪ هﺎى ﭘﻴﺸﻴﻨﻴﺎن ﻣﻰ ﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬در آﻤﺎل ﺑﻰ اﻧﺼﺎﻓﻰ و ﺑ ﻰ‬
‫ﭘﺮواﻳﻰ‪ ،‬هﻤﭽﻮن ﺣﻴﻮاﻧﺎﺗﻰ ﻣىﺨﻮاﻧﺪ آﻪ وﻗﺘﻰ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺳﺨﻦ ﻣﻰ ﮔ ﻮﺋﻰ‬
‫ه ﻴﭻ ﻧﻤ ﻰ ﻓﻬﻤﻨ ﺪ‪ .‬او در ﻳﻜ ﻰ از ﺁﻳ ﻪ ه ﺎى ﺧ ﻮد اﻳﻨﻄ ﻮر ﺑ ﻪ اﻋ ﺮاب‬
‫ﺗﻮهﻴﻦ ﻣﻰ آﻨﺪ‪:‬‬
‫"و َﻣ َﺜ ﻞ آ ﺎﻓﺮان در ﺷ ﻨﻴﺪن ﺳ ﺨﻦ اﻧﺒﻴ ﺎء و درك ﻧﻜ ﺮدن ﻣﻌﻨ ﺎى ﺁن ﭼ ﻮن ﺣﻴ ﻮاﻧﻰ‬
‫اﺳﺖ آ ﻪ ﺁوازش آﻨﻨ ﺪ از ﺁن ﺁواز ﻣﻌﻨ ﺎﺋﻰ درك ﻧﻜ ﺮدﻩ ﺟ ﺰ ﺻ ﺪاﺋﻰ ﻧﺸ ﻨﻮد‪ .‬آﻔ ﺎر‬
‫هﻢ از ﺷﻨﻴﺪن و ﮔﻔﺘﻦ و دﻳﺪن ﺣﻖ آﺮو ﻻل و آﻮرﻧ ﺪ زﻳ ﺮا ﻋﻘ ﻞ ﺧ ﻮد را در آ ﺎر‬
‫ﻧﻤﻰ ﺑﻨﺪﻧﺪ‪".‬‬

‫‪٣٢‬‬

‫‪٣٣۵‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫هﻤ ﻴﻦ اﻣ ﺮ در ﺑﺮﺧ ﻮرد ﻣﺤﻤ ﺪ ﺑ ﺎ ﻣﺨ ﺎﻟﻔﻴﻦ ﺧ ﻮد ﺑ ﺮ ﺳ ﺮ‬
‫ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻻ در ﻣ ﻮرد آﭙ ﻰ ﺑ ﺮدارى وى از داﺳ ﺘﺎﻧﻬﺎ و اﻓﺴ ﺎﻧﻪ ه ﺎى‬
‫ﭘﻴﺸﻴﻨﻴﺎن وﺟ ﻮد داﺷ ﺖ‪ .‬آﺴ ﻰ آ ﻪ او را ﺑ ﻪ ﭼﻨ ﻴﻦ ﭼﻴ ﺰى ﻣ ﺘﻬﻢ ﻣﻴﻜ ﺮد‬
‫" َﻧﻀْﺮِﺑﻦ اﻟﺤﺎرِث" ﺑﻮد آ ﻪ ﻣ ﺮدى ﺳ ﻔﺮ آ ﺮدﻩ و ﻣﻄﻠ ﻊ از داﺳ ﺘﺎﻧﻬﺎى‬
‫اﺳﺎﻃﻴﺮى و اﻓﺴﺎﻧﻪ اى ﺑﻮد و ﺁﻧﻄﻮر آﻪ اﺑﻦ هﺸﺎم ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"هﺮﮔﺎﻩ آﻪ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ‪ ،‬ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴ ﻼم‪ ،‬ﻣﺠﻠ ﺲ ﺳ ﺎﺧﺘﻰ و ﺗﺒﻠﻴ ﻎ رﺳ ﺎﻟﺖ آ ﺮدى و ﻗ ﺮان‬
‫آﻼم اﷲ ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﺧﻮاﻧﺪى‪ ،‬ﭼﻮن وى از اﻳ ﻦ ﻣﺠﻠ ﺲ ﺑﺮﺧﺎﺳ ﺘﻰ‪ ،‬اﻳ ﻦ "ﻧﻀ ﺮ ﺑ ﻦ‬
‫اﻟﺤ ﺎرث" ﺑﻴ ﺎوردى و ﺑ ﺎز ﺟ ﺎى ﺳ ﻴﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻴ ﻪ اﻟﺴ ﻼم‪ ،‬ﻧﺸﺴ ﺘﻰ و ﻗﺼ ﻪ رﺳ ﺘﻢ و‬
‫اﺳﻔﻨﺪﻳﺎر ﺁﻏﺎز آﺮدى و ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﻠﻮك ﻋﺠﻢ ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﻰ و ﺑﮕﻔﺘﻰ‪ ،‬و ﻣﺮدم ﺑﺮ ﺳ ﺮ‬
‫وى ﮔﺮد ﺁﻣﺪﻧﺪى و ﺁﻧﮕﺎﻩ اﻳﺸﺎن را ﮔﻔﺘﻰ ‪ :‬ﻧﻪ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ آﻪ ﻣﻦ ﻣ ﻰ ﮔ ﻮﻳﻢ ﺑﻬﺘ ﺮ از‬
‫ﺁﻧﺴﺖ آﻪ ﻣﺤﻤﺪ؟ ‪ ...‬اﻳﻦ ﻗﺮان آﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻴﺎوردﻩ اﺳﺖ ﻣﺜ ﻞ اﻓﺴ ﺎﻧﻪ ﭘﻴﺸ ﻴﻨﻴﺎن اﺳ ﺖ‬

‫و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻜﺎﻳﺖ و ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ اﻳﺸﺎن اﺳﺖ و ﻣﻦ ﺧﻮد از ﺁن ﺑﻬﺘﺮ ﻣﯽ داﻧﻢ"‪.‬‬

‫‪٣٣‬‬

‫اﻟﺒﺘ ﻪ ﻣﺤﻤ ﺪ ﻗ ﺎدر ﺑ ﻪ رﻗﺎﺑ ﺖ ﺑ ﺎ " َﻧﻀ ﺮ" آ ﻪ از داﺳ ﺘﺎﻧﻬﺎ و‬
‫اﺳ ﺎﻃﻴﺮ ﭘﻴﺸ ﻴﻨﻴﺎن ﻣﻄﻠ ﻊ ﺑ ﻮدﻩ وﺑ ﻪ اﻋﺘ ﺮاف اﺑ ﻦ هﺸ ﺎم از"ﻓﺼ ﺎﺣﺖ‬
‫ﻋﻈﻴﻢ" در ﺑﺎزﮔﻮﺋﻰ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻤﻰ ﺑﺎﺷ ﺪ‪ .‬از اﻳﻨ ﺮو‪،‬‬
‫ﺁﻧﻄﻮر آﻪ او ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫"ﻣﺮدﻣﺎن را ﺧﻮش ﺁﻣﺪى و ﺗﻌﺠ ﺐ آﺮدﻧ ﺪى و آ ﺎﻓﺮان ﮔﻔﺘﻨ ﺪى‪ :‬اﻳ ﻦ ﺣﻜﺎﻳ ﺖ آ ﻪ‬
‫"ﻧﻀﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث " ﮔﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺧﻮﺷﺘﺮاز ﺁﻧﺴﺖ آﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻴﮕﻮﻳﺪ"‬

‫‪٣٤‬‬

‫‪٣٣۶‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪۀ اﺳﻼم‬
‫_________________________________________________‬

‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ آﻪ از روﻳﺎروﻳﻰ و رﻗﺎﺑﺖ ﺻ ﻠﺢ ﺟﻮﻳﺎﻧ ﻪ و‬
‫ﻋﻠﻤﻰ ﺑﺎ رﻗﻴﺐ ﺧ ﻮد ﻋ ﺎﺟﺰ اﺳ ﺖ در اﻳﻨﺠ ﺎ ﻧﻴ ﺰ ﻣﺘﻮﺳ ﻞ ﺑ ﻪ ﺗﻬﺪﻳ ﺪ ﻣ ﻰ‬
‫ﺷﻮد و هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ اﺑﻦ هﺸﺎم ﻣ ﻰ ﮔﻮﻳ ﺪ‪ ،‬ﺁﻳ ﻪ اى ﻣ ﻰ ﺁورد آ ﻪ در ﺁن‬
‫اﻋ ﻼم ﻣ ﻰ آﻨ ﺪ آ ﻪ "آ ﻪ وى از ﺟﻤﻠ ﻪ دوزﺧﻴ ﺎن اﺳ ﺖ و از ﺟﻤ ﻊ‬
‫ﺧﺎﺳﺮان و ﺑﺪﺑﺨﺘﺎن اﺳﺖ‪".‬‬
‫"ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﺮدﻣﺎن ﻓﺎﺳﺪ و ﻓﺘﻨﻪ اﻧﮕﻴﺰ )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻀﺮ ﺣﺎرث( ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﺎر‬
‫وﮐﺮدار ﻟﻐﻮ و ﺑﺎﻃﻞ را ﺑﻬﺮ وﺳﻴﻠﻪ ﺗﻬﻴ ﻪ ﻣﻴﮑﻨ ﺪ ﺗ ﺎ ﺧﻠ ﻖ را ﺑ ﻪ ﺟﻬﺎﻟ ﺖ ا