You are on page 1of 83

Sorun Yayınları TALAT T U R H A N

1. Baskı: Ağustos 1Ö89

DORUK OPERASYONU

Yayın Hakkı: Sorun Yayınları


0 •> Bilgi Dizgi
Baskı: Gözlem Matbaacılık Koli. Şti.
4P Sorun Yayınları

ISBN 975-431-004-1 Babıali Cad. No:6/2 K.1 Cağaloğlu/İSTANBUL


Tlf: 527 45 38
İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 5
SUNU 7
•Çağımız devletinin karmaşık bir yapısı var. A n c a k bu karmaşık yapı
I.BÖLÜM içinde bir de "devlet içindeki devletten ya da "gizli iktidar"6ar\ v e y a
Milli İstihbarat Teşkilatı ve Sivilleşme 17 "görünmeyen hükümet"\en söz açılıyor.
Yine Milli İstihbarat Teşkilatı 24 Ç o ğ u ülkede d e n e t i m dışında kalan bu ikinci devletin, halkın g ö z ü n ­
Köstebekler 33 d e n uzakta bir m e k a n i z m a o l u ş t u r d u ğ u biliniyor. İstihbarat örgütleri­
nin, o r d u d a k i özel dairelerin, b ü r o k r a s i d e k i yeraltı birimlerinin varlığı
İstihbarat Örgütleri ve Aşk Odaları 44
"açık rejim" kavramıyla b a ğ d a ş m ı y o r . İşin ilginç yanı en "açık re/ ı /m"e
II. B Ö L Ü M sahip o l d u ğ u n u ileri s ü r e n A B D ' d e ClA'nın egemenliğini k i m s e yadsıya-
Askeri Darbeler D ö n e m i 59 mıyor.
12 Eylül Tartışılıyor 66 A m e r i k a ' y a bağlı ülkelerde ise k o n u d a h a dramatiktir. Ç ü n k ü bu kez
12 Eylül Ö n c e s i n d e n Bir Kesit 78 bağlı ülkedeki "görünmeyen iktidar"\a W a s h i n g t o n arasındaki "gizli
ilişkiler" olaya gayrımilli bir nitelik vermektedir. "Devlet içindeki dev­
III. B Ö L Ü M
let" ulusal varlığı bir başka y a b a n c ı devletin g ü v e n c e s i n d e g ö r ü r s e so­
Uluslararası T e r ö r i z m v e Ö l ü m M a n g a l a r ı 85
n u ç ne olur?
IV. B Ö L Ü M Bu kez "açık rejim"\n d ü ş ya da y a n ı l s a m a d a n başka bir şey olmadığı
Politik D u r u m D e ğ e r l e n d i r m e s i I. 97 görülecektir. "Kapalı kapılar arkasında" o ülkeye ilişkin kararlar verile­
Politik D u r u m D e ğ e r l e n d i r m e s i II. ( D a r b e Olasılığı) 113 cek; ve bir "silahlı siyasal p a r t / " y e d ö n ü ş t ü r ü l e n o r d u n u n dış destekli
darbeleriyle bağımlı ülkeye y ö n v e r m e k kolaylaşacaktır.
V. B Ö L Ü M
Bu s o r u n k u ş k u s u z yalnız Türkiye'ye ö z g ü değildir; a m a , bizim özel
Hayali İhracata Bir Ö r n e k 130
bir d u r u m u m u z var.
VI. B Ö L Ü M
Türkiye, bağımsızlığını hiçbir ülkeye b o r ç l u değildir. T ü m ü y l e ulusun
Sonuca Doğru 138 gerçekleştirdiği bir ulusal kurtuluş savaşından sonra C u m h u r i y e t Dev­
EKLER 142 leti kurulmuştur.
Yazarın Yazı ve Yayınları Dizini 166 Ne var ki İkinci Dünya Savaşından sonra ABD'nin Türkiye'deki etkin­
liği ç o ğ u eski s ö m ü r g e d e y a d a ikinci Dünya Savaşından s o n r a A m e r i ­
kan o r d u s u n u n işgalden kurtardığı ülkelerde o l d u ğ u n d a n d a h a g ü ç l ü 7
dür.

4
5
N i t e k i m b u g ü c ü n ö l ç ü s ü 1 2 Eylül d a r b e s i n d e t a m a n l a m ı n d a sapta­
nabildi. Artık b e l g e l e n d i ğ i g i b i ; 1980'de d ü n y a d e n g e l e r i ve Türkiye'de­
ki özel k o n u m A n k a r a ' d a bir d a r b e y e g e r e k s i n m e g ö s t e r i y o r d u . Was- SUNU
h i n g t o n ' u n g ö z e t i m ve d e n e t i m i n d e 12 Eylül gerçekleştirildi. Bu olayın
ü l k e m i z d e k i sol, sosyalist, d e v r i m c i ve d e m o k r a t i k halk g ü ç l e r i adına
n e d e m e k o l d u ğ u , a n c a k yaşandıktan s o n r a anlaşılabildi.
Talat T u r h a n , T ü r k i y e ' d e k i üç askeri d a r b e y i (27 Mayıs, 12 Mart, 12
Eylül) içinde ve y a k ı n d a n yaşadıktan s o n r a d e n e y i m ve birikimlerini ki­
t a b a d ö n ü ş t ü r e n bir yazardır. Çileli hayatında "gizli iktidara ç o k kez
y ü z y ü z e g e l m i ş ve ç o k kez çatışmaya girmiş bir insanın yalnız kitaplık
bilgisiyle yetinmesi k u ş k u s u z beklenemez. Bu a l a n d a kişisel d e n e y i m ,
bilgi ve birikimin ö n e m i sanıldığından d a h a değerlidir.
B u g ü n Türkiye'nin ç o ğ u n l u ğ u d e m o k r a s i y i özlemektedir. Gerçi d e ­ O k u d u ğ u n u z yapıt, 1987-1989 yılları arasında yayınlanan yazılardan
m o k r a s i kavramı, herkese g ö r e biraz d e ğ i ş i y o r ; a m a , "açık r e j i m " e oluşmaktadır. Bu yazılara, ö n c e d e n hazırlanmış fakat yayınlanmamış
g e ç m e k y o l u n d a Türkiye zorlanıyor. Ş i m d i y e d e k d e m o k r a s i adına y ü ­ bir b ö l ü m l e , b ü t ü n l ü k s a ğ l a m a k a m a c ı y l a gerekli d e ğ e r l e n d i r m e l e r
rütülen "sağa açık, sola kapalı çok partili rejim"] a ş m a k için ü l k e m i z d e eklenmiştir.
"devlet içindeki devlet"\ t a n ı m a k gerekiyor.
Aslında başlangıçta konular işlenirken ilerde bir yapıta d ö n ü ş t ü r ü l m e ­
Talat Turhan'ın bu tanıtım y o l u n d a k i katkısı, belki b u g ü n d e n ö n e m i ö l ­ si d ü ş ü n ü l d ü ğ ü n d e n , genellikle g ü n c e l l i ğ i n i y i t i r m e y e c e k sorunlar seçil­
çülemeyecek değerdedir. miştir:
Elinizde t u t t u ğ u n u z kitap, işte bu y o l d a bilgiye dayalı bilincin oluşması MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI, DARBELER, 12 EYLÜL, TERÖR,
için gerekli içeriği taşıyor. D e m o k r a s i y i halk k u r a c a k s a , ö z g ü r l ü k l e r e sı­ C U M H U R B A Ş K A N I SEÇİMİ, D A R B E OLASILIĞI, HAYALİ. İHRACAT
rası g e l d i ğ i n d e " d u r " d e m e k için hazırlıklı "görünmeyen iktidar"\, o k u r vb. gibi...
g ö z ü n d e "görünür iktidar" y a p m a k t a yarar var. I.Bölüm
Talat Turhan'ın da yaptığı b u d u r .
İlk yazı Milli İstihbarat Teşkilâtına ilişkin görüşleri içermektedir. "Milli
istihbarat Teşkilâtı ve Sivilleşme" başlıklı yazıda, ö r g ü t ü n bölümleri,
İlhan Se Içuk bunların görevleri y a s a y a dayanılarak açıklanmış, ta 1986'lı yıllarda
ö n e s ü r d ü ğ ü m ü z "sivilleşme" kavramı ile iktidarın b e n i m s e d i ğ i " s i ­
villeşme" anlayışı arasındaki yüz seksen derecelik farklılık vurgulan­
mıştır.
Bu arada, iktidarın t a m d e s t e ğ i y l e MİT Müsteşarlığına getirilmesi
d ü ş ü n ü l e n H i r a m A b a s ile o n u n e k i b i n d e n M e h m e t E y m ü r ' ü n gerçek
nitelikleri, sistemin mantığı içinde ve özet halinde gözler ö n ü n e seril­
m e ğ e çalışılmıştır.
Bu yazı yazıldıktan sonra, vakti z a m a n ı n d a istihbarat birimlerinde et­
kin g ö r e v l e r d e b u l u n a n bazı dostların uyarılarına m u h a t a p o l d u m . On­
lara g ö r e "arının kovanına ç o m a k s o k u y o r d u m , » ç ü n k ü , H i r a m Abas
Türkiye'nin en g ü ç l ü adamları arasında idi. Daha da etkin k o n u m a gel­
mesi söz k o n u s u y d u . Başım d e r d e girebilirdi...
O y s a eleştirdiğim kişiler, Faik T ü r ü n ' ü n Ziverbey Köşkü'ndeki işken-

6
celi s o r g u l a m a y a p a n , şantaj, kışkırtma, t e r t i p d ü z e n l e y e n ekipte MİT V u r g u l a m a k istediğimiz gerçek, C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı s e ç i m l e r i n d e tertip
t e m s i l c i s i olarak b u l u n u y o r l a r d ı . Ta 1971'li yıllardan beri becerileri (!) düzenleyenler içinde (bütünlüklü olarak) o d ö n e m i n , siyasi iktidar yet­
malûmdu... kilileri, Sıkıyönetim Komutanları, MİT'çiler, E m n i y e t Görevlileri, Askeri
Z i v e r b e y K ö ş k ü ' n d e d ü z e n l e n e n t e r t i p l e r d e n biri d e , Faruk Gürler'in, Savcılar, A d l i Müşavirler ve d a n ı ş m a n h u k u k p r o f e s ö r l e r i n i n b u l u n m a ­
C u m h u r b a ş k a n ı seçilmesini ö n l e m e k için senaryolaştırılan " B O M B A sıdır... ,
D A V A S I " idi. Bunlar arasında H i r a m A b a s v e M e h m e t E y m ü r ' ü d e g ö r d ü ğ ü m ü z d e n
Hazırlanan s e n a r y o y a g ö r e , İstanbul'da bir iki yıldan bu yana b o m b a ­ "MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI VE S İ V İ L L E Ş M E " başlıklı yazıda
lar, bir ö r g ü t ç e Faruk Gürler cuntasını iktidara g e t i r m e k için patlatı­ bazı g e r ç e k l e r yalın çizgilerle dile getirilmiştir. Yani bile bile "Arıların
lıyordu... Gürler c u n t a s ı n d a Kemal K a y a c a n (Dz.K.K-Oramiral) ile M u h ­ kovanlarına ç o m a k s o k u l m u ş t u r . "
sin Batur ( H v . K K O r g e n e r a l ) c u n t a üyeleri olarak savcılarca s u ç l a ­ İkinci yazı "YİNE MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI...." başlığını
nıyordu... B u s a ç m a savların g e r ç e k o l m a d ı ğ ı m a h k e m e kararıyla za­ taşımaktadır. 1988 yılında, "2000'e D O Ğ R U " D e r g i s i ' n d e " Ş e y t a n ü ç g e ­
m a n i ç i n d e aydınlandı... ni: CIA-MOSSAD-MİT ilişkileri" ve "olaylarla H i r a m A b a s CIA-MOS-
O h a l d e tertipçilerin a m a c ı ne idi? SAD işbirliği" k a p a k k o n u s u yapılmıştı. 1977 yılında (onbir yıl ö n c e ) 7
G Ü N D e r g i s i ' n d e yayımladığım bir yazının başlığı " O R T A D O Ğ U ' D A
Z i v e r b e y K ö ş k ü ' n ü n i ş k e n c e c i baş p a t r o n u n a d a h a sonraki a ç ı k l a m a ­
ŞEYTAN Ü Ç G E N L E R İ " başlığını taşıyordu. Başlıklardaki benzerlik il­
larından anlaşıldığı üzere, z a m a n ı n iktidarınca Genel K u r m a y B a ş k a n ­
g i n ç o l d u ğ u g i b i konular d a b e n z i y o r d u . Anılan yazıda tanık o l d u ğ u m
lığı v a a d edilmişti. O halde, G n . Kur. Bşk.lığına g e l m e s i olası o l a n , Gür­
o l a y l a r d a n örnekler vererek, CIA-MOSSAD-MİT ilişkilerini m a k r o d ü ­
ler'in ö n ü tıkanmalı idi... Bu a m a ç l a bir i ş k e n c e c i general başkanlığın­
z e y d e ele a l ı y o r d u m . 2000'e D O Ğ R U Dergisi aynı ilişkileri A r a p ve hattâ
d a , MİT'çiler, polisler, savcılar çeteleşmiş bu tertibe hizmet ediyorlar­
İsrail basınına g ö n d e r m e y a p a r a k b u o l u ş u m i ç i n d e H i r a m Abas'ın
dı...
FKÖ'ne karşı tertiplere giriştiğini açıklıyor, g e r ç e ğ i somutlaştırıyordu.
K u ş k u s u z T ü r ü n ' e nasıl ki Gn.Kur.Bşk'lığı v a a d edilmişse, T ü r ü n de Bu o l u ş u m d a H i r a m Abas'ın (uluslararası tekelci s e r m a y e n i n uzantısı)
ş e b e k e s i n d e k i işkencecilerin herbirine g ö n l ü n d e yatan aslana u l a ş m a m a s o n l u ğ u n u n r o l ü n ü n b u l u n u p b u l u n m a d ı ğ ı araştırmaya değer... Yok­
s ö z ü n ü vermişti... Onlar da bu t ü r d e n bir anlayışla vatan hizmeti (!) y a ­ sa Hiram'ın M O S S A D ' l a işbirliği içinde Filistinlilere karşı s o n u fiyaskoy­
pıyorlardı... la s o n u ç l a n a n tertiplere girişerek e m p e r y a l i z m e ve s i y o n i z m e hizmet
A n c a k ilk a ş a m a d a hesapları t u t m a d ı . B O M B A DAVASI ile d ü z e n l e n e n edişi nasıl açıklanabilir?
tertibe karşın Gürler, Gn.Kur.Bşk.lığına g e l i n c e tertipçiler geri ç e k i l d i ­
Bu n e d e n l e bu yazıların karşılaştırılması ve k o n u n u n d a h a iyi değer­
ler. Bir yıl sessiz ve d e r i n d e n oyunlarına d e v a m ettiler; Gürler'in C u m ­
lendirilmesi için, anılan yazılar yapıta ek olarak konulmuştur...
hurbaşkanı olmasını önlediler; h e m e n a r d ı n d a n C u n t a Başı olarak
" B O M B A DAVASI"na sanık olarak getirilmesini denediler. A m a Ü ç ü n c ü yazının başlığı: "KÖSTEBEKLER..." dir. Bu d ö n e m d e "MİT
başaramadılar... RAPORU OLAYI" g ü n d e m e geldi. K o n u aylarca k a m u o y u ö n ü n d e tar­
tışıldı. Özal'ın MİT müsteşarlığı için hazırladığı g ü ç l ü a d a m (!) H i r a m
T ü m bunları Gürler'in avukatlığını y a p m a k için y a z m ı y o r u m . G ü n ü m ü ­ A b a s ve e k i b i n i n ö n d e gelen ismi M e h m e t E y m ü r bir a n d a kendilerini
zün en g ü n c e l ve siyasal b u n a l ı m istidadı taşıyan C u m h u r b a ş k a n ı Se­ s o k a k t a buldular. Yazı'da bu olay incelenmiş, A m e r i k a n c a s u s l u ğ u
ç i m l e r i n d e n e tür d o l a p l a r d ö n d ü ğ ü n ü a n ı m s a t m a k i s t i y o r u m . suçlamasıyla H i r a m A b a s tarafından yakalanıp m a h k e m e y e verilerek
T ü r ü n ' ü n hesabı t u t m a y ı n c a AP'nin kanatları altında C u m h u r b a ş k a n ı m a h k u m edilen Emekli Kur. Alb. Sabahattin S a v a ş m a n olayıyla, aynı
adayı o l a c a k ö l ç ü d e itibar g ö r m e s i b o ş u n a d e ğ i l d i . Zira t ü m tertiplerini, s u ç l a m a y l a y a k a l a n a n Emekli Kur. Alb. T u r a n Çağlar'ın yargılanırken
siyasi iktidardan aldığı g ü ç l e yapmıştı. Gn.Kur.Bşk. olarak kendisini M a m a k C e z a e v i n d e n ö l ü s ü n ü n ailesine teslim edilmesi olayının aydın­
ödüllendiremeyenler C u m h u r b a ş k a n ı y a p m a k suretiyle vefa borçlarını lığa k a v u ş t u r u l m a s ı gerektiği vurgulanmıştır.
ö d e m e k istiyorlardı...
I.Bölümdeki d ö r d ü n c ü yazı bu yapıta k o n u l m a k üzere kaleme alınmış
Demirel "Gürler'in C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı n ı ö n l e d i k " d e r k e n bir a n l a m d a o l u p ; "KÖSTEBEKLER KONUŞUNCA..." başlığını taşımaktadır. Anılan
Türün'le eski angajmanlarını da ele v e r m e k t e idi.. yazıda MİT RAPORU nedeniyle emekliye sevkedilen H i r a m A b a s ile

8 9
M e h m e t E y m ü r ' ü n k o n u ş m a l a r ı n d a n çıkan sonuçların genel bir d e ğ e r ­
lendirilmesi y a p ı l m a ğ a çalışılmaktadır. III. B ö l ü m

II. B ö l ü m B u b ö l ü m "ULUSLARARASI T E R Ö R İ Z M V E Ö L Ü M M A N G A L A R I "


başlığını taşımaktadır. K o n u g e ç m i ş v e gelecekte ç o k u z u n süre Dün­
ilk yazı "ASKERİ DARBELER D Ö N E M İ " d i r . Bu k o n u d a d a h a ö n c e yada güncelliğini k o r u y a c a ğ a benzemektedir. Bir ç o k ü l k e d e AAA s i m ­
yayınlanan yazılara da g ö n d e r m e yapılarak darbelerle İç ve Dış İstih­ gesi ile tanımlanan, para-militer ö r g ü t l e r " Ö L Ü M M A N G A L A R I " adı al­
barat örgütleri arasında ilişkiler kısaca g ö z d e n geçirilmiştir. K o n u y a tında faaliyetlerini s ü r d ü r m e k t e d i r . Genellikle " A n t i k o m ü n i s t " bir beyin
ilişkin ö n e s ü r d ü ğ ü m ü z savlar d a h a sonraki tarihlerde çeşitli kaynaklar­ yıkama içerisine itilerek cinayet işleyen sağcı cinayet şebekeleri gerek­
ca d o ğ r u l a n m ı ş bulunmaktadır. Anılan yazı yayınlandıktan yaklaşık bir tiğinde sahneye sürülerek emperyalist güçlerin a m a ç l a r ı d o ğ r u l t u s u n d a
yıl sonra, Cüneyt A r c a y ü r e k ' i n " D a r b e l e r ve Gizli Servisler" adlı yapıtı kullanılmaktadır. " Ö L Ü M M A N G A L A R I " ü l k e m i z d e p e k kullanılan bir
yayınladı. Kitap 1964 yılından bu y a n a ö n e s ü r d ü ğ ü m ü z savları d o ğ r u ­ tabir o l m a m a k l a birlikte; 12 Eylül ö n c e s i n d e s a ğ militan güçler, onların
layıcı niteliktedir. işlevlerini üstlenmişlerdir. Bu yolla sahneye sürülen terör, solu nefis
müdafasına itmiş, kardeş kanı ile oluşturulan bu o r t a m ı a m a ç l a r ı d o ğ ­
"12 EYLÜL TARTIŞILIYOR..." başlıklı yazıda g e r ç e k t e bu tür d ü ş ü n c e ­
rultusunda k u l l a n m a k isteyen dış ve iç gerici güçler arzuladıkları d ü z e ­
lerin yayılmasından h o ş l a n m a y a n çevrelerin başlattığı tartışmaların g e ­
ni 12 E y l ü l l e g e t i r m e ğ i başarmışlardır.
nel bir d e ğ e r l e n d i r m e s i y a p ı l m a ğ a çalışılmıştır. Bu arada g ü n d e m e g e t i ­
rilen " d a r b e tartışmaları" üzerine ö n e sürülen görüşlere t o p l u c a yer G ü n ü n birinde ü l k e m i z d e hesap sorulabilecek b i r d ü z e n gelirse, 1982
verilmiştir. Anayasası'nın g e ç i c i 15'inci m a d d e s i n i n ardına sığınarak ö m ü r b o y u
Bu b ö l ü m ü n s o n yazısı " 1 2 EYLÜL Ö N C E S İ N D E N BİR KESİT..." d o k u n u l m a z l ı k zırhı ardına g i z l e n m e k isteyenlerin hesaplarının bir a n ­
başlığını taşımakta olup, bu yapıtta ilk kez yayınlanmaktadır. Yazıda 12 d a b o z u l d u ğ u görülecektir.
Eylül ö n c e s i n d e Türkiye'deki CIA faaliyetleriyle Emperyalist ülkenin he­ " Ö L Ü M MANGALARI"nın D ü n y a g ü n d e m i n d e o l d u ğ u n u açıklamıştım.
def seçtiği Evsahibi ülkeyi, istikrarsız hale g e t i r m e k (Déstabilisation) Nitekim d a h a s o n r a basında yer alan yazılarda, d o ğ r u l a y ı c ı niteliktedir:
için kullandığı y ö n t e m l e r açıklanmaktadır. Basında yer alan k o n u y a ^."El Salvador'da 10 yıldan beri faaliyet g ö s t e r e n "ölüm mangaları­
ilişkin tartışmalar y e n i d e n gözler ö n ü n e serilerek 12 Eylül ö n c e s i ' n d e nın" d e s t e ğ i n e sahip aşırı sağcı A r e n a Partisinin adayı A l f r e d o Christia-
ülkeyi t e r ö r e iterek " D a r b e O r t a m ı " hazırlayanların amaçları sergilen­ ni'nin başkanlığı kesinleşti. Arena Partisi ile yakın ilişkide bulanan
m e y e çalışılmaktadır. "ölüm mangaları" ülkede y ö n e t i m e karşı güçlere ve kişilere karşı ç o k
Orgeneral (E) Bedrettin Demirel, " 1 2 Eylül D a r b e kararının" harekât­ kanlı bir yıldırma, s i n d i r m e k a m p a n y a s ı sürdürüyorlar. K o n u y l a yakın­
tan ç o k ö n c e alındığını açıklamıştır. O halde n e d e n beklenilmiştir? M a ­ d a n ilgilenen b i r ç o k kimse ise "ölüm mangalan"nm ülkede gizli polisin
s u m insanların akan kanlarının eğer d a r b e için g e r e k ç e hazırlayacağı v u r u c u g ü c ü o l d u ğ u n u iddia ediyorlar.*
d ü ş ü n ü l m ü ş s e böyle bir s o r u m l u l u ğ u n altından kolay kolay kalkıla­ 2."Acaba Honduras'ta 1981'den 1984'e kadar sırf siyasi d ü ş ü n c e l e r i
m a y a c a ğ ı bilinmelidir. nedeniyle 200'ü aşkın politikacının öldürülmesi sırasında m e ş h u r
S ü l e y m a n Demirel, 12 Eylül ö n c e s i n d e t e r ö r ü ö n l e m e k l e görevli g ü ç ­ "ölüm mangaları" isimli gizli polise y a r d ı m ettiği ortaya çıkan CIA örgü­
lerle 12 Eylül sonrasındakilerin aynı o l d u ğ u n u , iktidarı d ö n e m i n d e t e r ö ­ tü, A B D y ö n e t i m i n i n "/'nşan/7a/(/ar/"na bağlılığını mı kanıtlıyordu?"**
rü ö n l e y e m e y e n güçlerin 12 Eylül'den s o n r a b u n u nasıl başardıklarını
3."İRANGATE skandalinin k a h r a m a n ı ABD'li y a r b a y Oliver N o r t h ' u n ,
s o r u y o r - mealen - Haksız da değil... (Bülent Ecevit'de aynı s o r u y u s o ­
Libya Lideri M u a m m e r Kaddafi'yi ö l d ü r m e k için plan hazırladığı, a n c a k
ruyor)* Yoksa d a r b e gerekçesini o l u ş t u r m a k için d a h a ç o k kana mı
b u n u n uygulanmadığını İngiliz gazetelerinde yayınlanmasından s o n r a
g e r e k s i n m e vardı? "12 Eylül ö n c e s i n e d ö n m e " korkutmacasının t e m e ­
açıklama y a p a n Kaddafi, "Bize terörist diyen ABD, gerçek ve çirkin
linde b u v a h i m t u t u m m u yatmaktadır?
* Milliyet, 22 Mart 1989
* Ecevi^ 12 Eylül'ü anlatıyor, Milliyet, 2-4 Ağustos 1989
** Oktay Ekşi, Dinime Karışan, Hürriyet 15 Nisan 1988 '

10 11
g a z e t e d e yayınlanan yazı d i z i s i n d e : Bir b u n a l ı m a n ı n d a "Silahlı Kuv­
vetlerin hiç birşeyyapmayacağını, kışlasında oturacağım" açıkladıktan
y ü z ü n ü gösteriyor. ABD'li gangsterler, hazırladıkları planlarla, asıl t e r ö ­
sonra, kapıyı aralamakta v e " F a k a t b e n i m b u s ö z l e r i m d e n m a n a çıka­
ristin kendileri o l d u ğ u n u ispat ediyorlar " d e d i .
rarak.. ."Ne yaparsam yapayım...""Ordu müdahale etmez" pervazlığı
içine g i r m e m e l e r i n i de siyasilerimize tavsiye e d e r i m " d i y e yazısını sür­
IV. B ö l ü m dürmektedir.
Bu b ö l ü m "POLİTİK D U R U M DEĞERLENDİRMESİ (I) ve (II) o l m a k G e r ç i Silahlı Kuvvetler teorik olarak politikanın ü s t ü n d e ve dışındadır,
üzere iki yazıdan oluşmaktadır. B ö l ü m d e Türkiye'nin uzun bir s ü r e ç t e n a m a bu kural u y g u l a m a d a b ü y ü k bir farklılık g ö s t e r m e k t e d i r . O s m a n l ı
b u y a n a siyasal g ü n d e m i n i o l u ş t u r a n sorunlar, C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı s e ç i ­ İ m p a r a t o r l u ğ u d ö n e m i n d e İttihat ve Terakki Fırkası O r d u y u siyasetin
mi, Askeri Darbeler, 12 Eylül tartışmaları ve Askeri Darbe olasılığı ince­ içine ç e k m i ş , C u m h u r i y e t i n kuruluş yıllarında O s m a n l ı mirası uç g ö s ­
lenmektedir, ilk yazı Kasım 1988'de, ikinci yazı O c a k 1989'da yayın­ termişse d e alınan önlemlerle o r d u g e n e l d e politika dışında t u t u l ­
lanmış olmasına karşın, sorunların güncelliğini yitirmediği görülecektir. muştur. A n c a k İsmet İ n ö n ü ' n ü n C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m i n d e o r d u d a n
O g ü n d e n bu y a n a o r t a y a çıkan gelişmeler yazılanları doğrulayıcı nite­ bazı girişimlerin söz k o n u s u o l d u ğ u da bir gerçektir.
liktedir. Aslında söz k o n u s u sorunlar d a h a u z u n süre ülkenin g ü n d e ­ 1960'dan ö n c e "basiretsiz politikacıların ülke y ö n e t i m i n d e a c z e
m i n d e kalacağa b e n z e m e k t e d i r . d ü ş m e l e r i " , A n a y a s a tanımamaları vb. gibi nedenlerle Slh.K.ler politi­
1982 Anayasa'sını 58 yıl g e r i y e g ö t ü r m e n i n d ü ş ü n ü k u r a n kişi, h a k i m kanın içine g i r m e k z o r u n d a kalmıştır. 1961 Anayasası'nda yer alan Mil­
gerici sınıflar ittifakının s ö z c ü s ü olarak, sistemi işleteceğini s a n m a k t a ­ li Güvenlik Kuruluna tanınan yotkiler bir a n l a m d a Sivil-Asker iktidar
dır. Hayat bu mantığı açığa v u r m u ş ve aşmıştır. paylaşımını g ö s t e r m e k t e d i r . Asker'ere üst d ü z e y d e Anayasal bir ku­
12 Eylül rejimi, Anayasası, yasaları, siyasi partileri ve kurumlarıyla b ü ­ r u m l a iktidarı sivillerle p a y l a ş m a k az g e l m i ş olmalı ki her d a r b e d e n
y ü k ö l ç ü d e işlevini yitirmiştir. T o p l u m ilerici d e ğ i ş i m v e d ö n ü ş ü m l e r e s o n r a A n a y a s a l a r d a -1971,1982- Milli Güvenlik K u r u l u ' n u n yetkileri ar­
gebedir. tırılmış bulunmaktadır.

O y s a k i Mitterrand 14 T e m m u z 1989 g ü n ü yaptığı konuşmasında** 1 ".Demokratikleşme, s i v i l l e ş m e d e n " söz edenlerin s o m u t o l g u ve ger­


"Bireysel haklarının çiğnendiği izlenimine sahip olan herkesin Anaya­ çekleri g ö z ardı e t m e m e l e r i gerekir. Kaldı ki D r . H i k m e t Ö z d e m i r "Re­
j i m ve A s k e r " adlı yapıtında O s m a n l ı İ m p a r a t o r l u ğ u n d a n bu y a n a Sivil-
sa Mahkemesi'ne başvuru hakkına sahip oimas\" gerektiğini söyle­
Asker ilişkilerinin gelişimini i n c e l e m e k t e ve C u m h u r i y e t D ö n e m i ' n d e
miştir.
Milli S a v u n m a Bakanlığı-Genetkurmay Başkanlığı k o n u m u n u belgesel
Ç a ğ d a ş kafalı lider, t ü m vatandaşlarına Anayasa M a h k e m e s i ' n e olarak a ç ı k l a m a k t a ve bu o l u ş u m içinde Genel K u r m a y Başkanlığı'nın
b a ş v u r m a y o l u n u a ç m a ğ ı hedeflerken çağdışı anlayışı sergileyen ayrıcalıklı k o n u m u n u gözler ö n ü n e sermektedir. Bir a n l a m d a Atatürk,
A n a y a s a değişikliği ile A n a y a s a M a h k e m e s i ' n i kaldırmayı d ü ş l e m e k t e ­ Devlet K u r u c u l u ğ u hakkını kullanarak G e n e l k u r m a y ' a k e n d i n e ö z g ü bir
dirler... statü getirmiştir. Değişen koşullar içinde NATO ya da AT ülkeleri ö r n e k
Özal'ın 1987'h yıllarda g ü n d e m e çıkardığı " C u m h u r b a ş k a l ı ğ ı s e ç i m i " alınarak yeni bir yapılanma söz k o n u s u ise, bu s o r u n ayak üstü d e ­
k o n u s u o g ü n d e n bu y a n a artan b o y u t t a tartışılmakta, bazı kişilerin, meçlerle, zıtlaşmalarla ö n l e n e m e z . K o n u p r o t o k o l ö t e s i n d e boyutlar
Çevrelerin özlemleriyle niteliklerinin bu m a k a m a u y g u n bulunmayışın­ içermektedir. Siyasi iktidarların nitelikleri anılan boyutları a ş a n ç a p a
d a n kaynaklanan bunalım her g e ç e n g ü n b ü y ü m e k t e d i r . B u o l u ş u m a ulaştığında yeni bir d ü z e n l e m e söz k o n u s u olabilir.
koşut olarak d a r b e olasılığı sürekli g ü n d e m e g e l m e k t e d i r . Bu k o n u y a Slh.K.ler f a k t ö r ü n ü g ö z ardı e d e n politikacılar d e ğ e r l e n d i r m e l e r i n d e
ilişkin i n c e l e m e d e "zayıf bir olasılık" olarak d e ğ e r l e n d i r d i ğ i m i z koşullar, h e p yanılmışlardır. Özellikle az gelişmiş veya gelişmekte olan ülke­
g e ç e n süreç içinde d e m o k r a s i aleyhine bir gelişim göstermektedir... lerde b u yanılgı d a h a d a somutlaşmaktadır. C u m h u r b a ş k a n ı seçimle­
12 Mart muhtıralı askeri darbesi'nin imzacılarından M u h s i n Batur bir
rinde "Sivil k ö k e n l i " veya "Askeri k ö k e n l i " C u m h u r b a ş k a n ı tartışması

. * Hava Orgeneral (E) Muhsin Batur, Bir Cumhurbaşkanı seçiminin perde arkası, Milliyet,
17-20 Temmuz 1989
* "Asıl terörist ABD, Milliyet, 14 Haziran 1988
** Sebatay Varol'un haberi, Hukuk Sisteminde Devrim, Cumhuriyet, 21 Temmuz 1989
13

12
lastiği iddia edilen şirketler içerisinde RAM'ın elde ettiği iddia edilen
g ü n d e m e getirenler v e b u n u d a " d e m o k r a t i k l e ş m e v e sivilleşme"nin
haksız k a z a n ç rakamı en d ü ş ü k olanıdır. Bu çelişkiyi " K O Ç G R U ­
bir g ö s t e r g e s i gibi g ö s t e r e r e k bir zıtlaşma u n s u r u haline d ö n ü ş t ü r e n l e r
B U " n d a n s o r m a k k a m u o y u n u n hakkıdır d i y e d ü ş ü n ü y o r u m .
kanımızca b ü y ü k yanılgı içerisinde bulunmaktadırlar.
Hayali İhracat v u r g u n u n d a k a m u vicdanını rahatsız e d e n e n b ü y ü k
E m e k ç i Halkımız C u m h u r b a ş k a n ı n a b ü y ü k bir ö n e m v e r m e k t e o m a ­
çelişki ihracatın patronları, d e v h o l d i n g l e r i n sahipleri yargıdışı bırakıl­
k a m d a ü s t ü n nitelikli kişileri g ö r m e k istemektedir.
masına karşın, bir kaç g ö s t e r m e l i k d a v a ile k a m u ' n u n yanıltılmaya ç a ­
T B M M ' d e iktidar partisi 26 Mart mahalli s e ç i m sonuçlarına g ö r e , ger­ lışılmasıdır. "Yasa Ö n ü n d e Eşitlik" ilkesini g ö z ardı e t m e y e hiç bir g ü ­
ç e k t e azınlığa d ü ş m ü ş t ü r . Bu o l g u y u g ö z ardı e d e r e k politika yapılması c ü n yetkisi o l m a m a s ı gerekir.
b ü y ü k yanılgıları b e r a b e r i n d e getirebilir.
Bu n e d e n l e ismi Hayali ihracata karışan şirketlerin t ü m ü n ü n yargı
C u m h u r b a ş k a n ı m a k a m ı ne bazı kişilerin y e d i yıl d a h a g ü ç ve e m n i y e t ö n ü n e getirilmesinin yasal bir z o r u n l u l u k o l d u ğ u n u a n ı m s a t m a k iste­
içinde bulunmasının garantisi için kullanılabilir ne de "First L a d y " o l ­ rim.
m a k isteyenlerin saltanat s ü r m e isteklerinin aracı olabilir.
O k u d u ğ u n u z yapıtın içinde yer alan konuların t ü m yönleriyle incelen­
Politikada rakamsal g ü v e n c e l e r i n ardına sığınmanın her z a m a n g ü v e n ­ diği savında değiliz. Bir d e r g i n i n bize ayırdığı sahife a d e d i y l e sınırlı kalıp,
celi sayılan bir yol o l d u ğ u s ö y l e n e m e z . S o m u t gerçekler, bu k o n u d a konular hakkındaki bildiklerimiz a ç ı k l a n m a y a çalışılmıştır. B u n u yapar­
inatlaşmayı y e ğ l e m e ğ i g ö z e alacakları ilk a n d a o l m a s a bile, z a m a n içe­ ken o l a b i l d i ğ i n c e g e r ç e k ç i o l m a ğ a çalıştım. Z a m a n z a m a n kişiselliğe
risinde h ü s r a n a u ğ r a t a c a k istidatta g ö r ü n m e k t e d i r . k a ç m a z o r u n d a kaldığım b ö l ü m l e r ve d i ğ e r noksanlar için bağışlanma­
A c a b a b u g ü n e kadar yapılan C u m h u r b a ş k a n ı seçimleriyle Slh.K.ler, mı rica ediyor, eleştirel katkılarınızı b e k l i y o r u m .
d o ğ r u d a n d o ğ r u y a y a d a dolaylı olarak ilgilenmek gereksinimini n e d e n Yapıttaki bazı konuların g ü n c e l olmasına karşın, ç o ğ u n l u k l a işlenilen
d u y m u ş t u r ? Hiç üzerinde d ü ş ü n ü l m ü ş m ü d ü r ? bölümler u z u n s ü r e ülke g ü n d e m i n d e n ç ı k m a y a c a ğ a benzemektedir.
Kanıma g ö r e k o n u y a Slh.K.lerin ilgisi A n a y a s a ' d a n k a y n a k l a n m a k t a ­ Bu nedenle ilgi duyanların d a h a içerikli ve kapsamlı araştırma y a p m a ­
dır. N i t e k i m C u m h u r b a ş k a n ı n ı n "Görev ve yetkileri 104'ncü m a d d e d e : sına y a r d ı m c ı o l m a k amacıyla 480 k a y n a k ç a ve açıklamaya g ö n d e r m e
"Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başko­ yapılmıştır. K u ş k u s u z b u n l a r d a n da yararlanılmıştır.
mutanlığını temsil etmek, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına ka­ Saygılarımla...
rar vermek, Genelkurmay Başkanını atamak" açıklanmaktadır. , Kuzguncuk-lst.
Temmuz 1939
G ö r ü l d ü ğ ü gibi C u m h u r b a ş k a n ı n ı n g ö r e v ve yetkileri Türk Silahlı Kuv­ Talat Turhan
vetleri açısından yaşamsal k o n u m d a d ı r . Slh.K.lerin bu b o y u t t a yetkili
bir m a k a m d a b u l u n a c a k kişide ö r n e k nitelik bulunmasını istemeleri
doğaldır. Bu istek açıkça belirtilmese bile ilgililerince göz ardı edile­
m e y e c e k ç a p t a o l d u ğ u n u v u r g u l a y a r a k belirtmek isterim.*
Sırtında bir sürü k a m b u r u olan kişiler bu m a k a m a s o y u n m a y a kalkar­
larsa hassas dengeleri alt üst edebilirler...

V. B ö l ü m

B u b ö l ü m d e k a m u v i c d a n ı n d a v e ülke e k o n o m i s i n d e d e r i n yaralar
a ç a n bir k o n u y a yer verilmiştir: "HAYALİ İHRACATA BİR ÖRNEK..."
Seçilen şirket RAM DIŞ TİCARET ŞİRKETİ'dir. Ç ü n k ü bu şirket 1988
yılının T ü r k i y e ihracat birincisidir. Buna karşın Hayali İhracata b u -
* ABD'de yayınlanan Forbes dergisi Dünyanın En Zenginleri listesine 1 milyar dolarlık servetle Koç ailesi­
nin ilk kez listeye girdiğini açıklamıştır. (Hürriyet, 20 Temmuz 1989)
* Dr.Hikmet Özdemir'in araştırması, Çankaya Krizleri, Cumhuriyet, 23-29 Temmuz 1989

15
14
MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI VE SİVİLLEŞME*

Kısaltılmış adı MİT olan Milli İstihbarat Teşkilatı yasayla d ü z e n l e n e n


bir k u r u m d u r . 1
Bilindiği gibi yasalar k a m u y a açık b f jgelerdir. B u g e n e l l e m e içerisine
644 sayılı MİT yasası da girmektedir.
A n c a k t o p l u m a mal olan bazı kanılar s o n u c u , MİT ve benzeri örgütler
bir giz perdesi ardına saklanılarak, d e m o k r a t i k y ö n e t i m l e r l e bağdaştırıl­
ması olanaksız tabuların da o l u ş t u r u l d u ğ u bir gerçektir.
Anılan giz perdesini aralamak savında olmaksızın MİT yasasından ya­
rarlanıp, bu ö r g ü t ü o k u y u c u l a r a t a n ı t m a k ve bu a r a d a bazı d ü ş ü n c e l e ­
rimizi k a m u o y u n a a ç ı k l a m a k için, bu yazı kaleme alınmıştır.
'_MİT, Başbakanlığa bağlı olarak k u r u l m u ş , MİT müsteşarı tarafından
yönetilen ve Milli Emniyet Hizmetleri Başkanlığı ( M A H ) , İstihbarat
Başkanlığı (İB), Psikolojik S a v u n m a Başkanlığı (PSB), idari işler
Başkanlığı (ÜB) Teftiş Kurulu Başkanlığı ve. H u k u k Müşavirliği ile d i ğ e r
gerekli dairelerden k u r u l u r . " 2
Yasasına g ö r e d ü z e n l e n e n MİT'in kuruluş şeması ve Başkanlıklarının
görevleri ç i z e l g e d e gösterilmiştir. 3 (EK-1)
MİT'nın kendisine verilen görevleri yerine getirebilmesi için Milli İstih­
barat K o o r d i n a s y o n Kurulu (MİKK) kurulmuştur. Bu "Kurul MİT
Müsteşarının Başkanlığında Mili) Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri veya"
yardımcısı. M A H ve İstihbarat Başkanları, Genel K u r m a y İstihbarat
Başkanı veya yardımcısı, bakanlıkların istihbarat hizmetleriyle görev-

* SORUN Birlikte Kitap Dizisi'nin 1 Ekim '87 tarihli sayısında yayınlanmıştır.


"Gerçekte, 644 sayılı yasa, 1 Kasım 1983 tarih, 2937 sayılı, "Devlet istihbarat Hizmetleri ve Milli istihba-
rat kanunu adı ile değiştirilmiştir. Yeni yasada MİT bölümleri ve onların görevleri belirtilmediği için,
644 sayılı yasadan yararlanılmıştır,
î~644 sayılı kanun: 6 Temmuz 1965 günü kabul edilmiş olup Resmi Gazete'nin 12055 No'lu sayısında
22 Temmuz 1965 tarihinde yayınlanmıştır.
2 a.g.e. Madde 1 ve 2
3 MİT şeması (EK-1)

17
lendirilmiş daire ve b e n z e r i k u r u m l a r başkanlarıyla MİT müsteşarının
Talat T u r h a n - MİT k o n u s u n d a k i s o r u n u z a g e l i n c e : T ü m ülkelerin is­
ç a ğ ı r a c a ğ ı k i m s e l e r d e n t e ş e k k ü l e d e r . ' l (EK-2)
tihbarata g e r e k s i n i m i vardır. MİT d e b u a m a ç l a k u r u l m u ş ö r g ü t l e r d e n
Katılan kişilerden anlaşılacağı üzere bu k u r u l d a istihbaratın koordi­ biridir. Yasa sınırları içinde kaldığı s ü r e c e devlet y ö n e t i m i açısından
n a s y o n u n u n sağlanıldığı söylenilebilir. yaşamsal işlevi bulunmaktadır. A n c a k o ö r g ü t ü n y a s a sınırları dışına
D e m o k r a s i l e r d e y ü r ü t m e n i n hiç bir eylemi p a r l a m e n t e r d e n e t i m m e ­ taştığı, gerek P a r l a m e n t o d a g e r e k s e basında sık sık eleştirildi. Ayrıca,
kanizmasının dışında t u t u l a m a z . Teorideki bu kuralın u y g u l a m a d a b ü ­ Dışişleri eski Bakanlarından İhsan Sabri Çağlayangil MİT ile CIA ilişki­
y ü k ö l ç ü d e z a m a n z a m a n g ö z ardı edildiği d e bir gerçektir. B u arada, sinden söz etti. T ü m h a b e r a l m e örgütlerinin kendilerini d ü z e n i n ve ya­
özellikle MİT'na yöneltilen ve üzerinde ö n e m l e d u r u l u p açıklığa ka­ saların ü s t ü n d e g ö r d ü ğ ü ve bu anlayış s o n u c u d e n e t i m dışında kalıp
v u ş t u r u l m a s ı g e r e k e n suçlamalar, gizlilik ve ulusal güvenlik perdeleri­ ülkelerini g ü ç d u r u m a s o k t u ğ u d a bir gerçektir. B u k o n u d a e n sabıkalı
nin ardına sığınılarak geçiştirilmekte ve ö r g ü t ü n " d e v l e t üzerinde dev­ ö r g ü t s e ClA'dır. B u n a karşın A m e r i k a ' d a o k o n u d a d e m o k r a t i k m e k a ­
let" o l m a k o n u m u s ü r d ü r ü l m e k t e d i r . nizma z a m a n z a m a n işlemiştir. CIA hakkında araştırma k o m i s y o n l a r ı
kurulmuş, o r d a n gelen raporlara g ö r e CIA yeni baştan düzenlenmiştir.
Bu niteliğiyle MİT'nin bağlı b u l u n d u ğ u Başbakanlığı bile aşıp, d e m o k r a -
Yani en sabıkalı ö r g ü t o l a n CIA bile d e m o k r a t i k d e n e t i m içine, z a m a n
sidışı girişimlere olanak sağladığı da bilinen tarihi bir gerçektir.
z a m a n da olsa alınabilmiştir. Buna karşın, t ü m eleştirilere r a ğ m e n
Nitekim, 27 Mayıs 1960 hareketi, 12 Mart 1971 muhtıralı askeri darbe­ MİT'in d e m o k r a t i k d e n e t i m altına alındığı görülmemiştir. Demirel bazı
si ve 12 Eylül 1980 askeri darbesini Milli istihbarat Teşkilatı e m r i n d e g a z e t e 8 ve dergilerle yaptığı söyleşide "Türkiye'de ne 27 Mayıs'da, ne
b u l u n d u ğ u Başbakanlara h a b e r v e r m e m i ş l e r d i r . 5 12 Mart'da, ne 12 Eylül'de bizim istihbarat teşkilatı bir d a r b e ve m ü d a ­
D e m o k r a s i n i n kesintiye u ğ r a m a s ı n d a en ö n d e gelen e t k e n l e r d e n biri hale olacağına dair bir bilgi vermemiştir. Devletin işlemesi lazımsa bu
olan ö r g ü t ü n bu tarihsel s u ç u bir d a h a işlemesini ö n l e m e n i n önlemleri­ f o n k s i y o n u n d a g ö r ü l m e s i lâzımdır" d e r k e n , bir a n l a m d a , B a ş b a k a n
nin alınması d e m o k r a s i n i n yaşatılmasının ö n k o ş u l u o l d u ğ u n u v u r g u ­ olarak e m r i n d e b u l u n m a s ı g e r e k e n kuruluşa yani MİT'e h a k i m olama­
layarak belirtmek isterim. dığını itiraf etmektedir. Aynı kişi bu k o n u d a k i gafını anlamış olacak ki,
bir gazeteye yaptığı a ç ı k l a m a d a "Sivil Cuntacılar hakkında MİT'den
D ü n y a d a k i en kuraldışı istihbarat ö r g ü t l e r i n d e n biri olan ClA'nın za­
bilgi aldığını" fakat MİT'nin "Türk Silahlı Kuvvetleri içine g i r m e m e s i ne­
m a n z a m a n parlamenter d e n e t i m altına alınmasına g e r e k g ö r ü l m ü ş t ü r ,
deniyle asker arasındaki c u n t a faaliyetlerine sızamadık" d i y e gerçek­
i n c e l e m e s o n u c u suçlu b u l u n a n ö r g ü t üzerinde d ü z e n l e m e l e r i n yapıl­
lerle b a ğ d a ş m a y a n bir tevile s a p m a k gereğini hissetmiştir. 9 Bir g ü n
dığı da bilinen gerçekler arasındadır
devlet arşivlerindeki belgeler açıklanırsa, bu k o n u d a k i gerçeklerin De-
B u d u r u m d a , Askeri Darbeleri ö n l e m e n i n ö n k o ş u l u n u n devlet içindeki mirel'in söyledikleri d o ğ r u l t u d a o l m a d ı ğ ı g ö r ü l e c e k t i r . 1 0
t ü m kurumları d e m o k r a t i k v e . parlamenter d e n e t i m altına a l m a k ol­
d u ğ u n u kesinlikle söyleyebiliriz. Kuşkusuz parlamentoların d a b u d e ­ Özetle, bir açıklık rejimi olarak d e m o k r a s i d e hiçbir k u r u m d e n e t i m -
netimi y a p a b i l e c e k nitelikte o l u ş m a s ı d a y a ş a m s a l ö n e m d e d ü ş ü n ü l ­ dışında k a l m a m a s ı g e r e k i r k e n , u y g u l a m a d a başbakanlar bile MİT'İ
melidir. t a m olarak k o n t r o l altına alamamışlardır. Yani, MİT'nin yasadışı faa­
liyetleri d e m o k r a t i k d e n e t i m m e k a n i z m a s ı dışında t u t u l d u ğ u için, d e ­
Bu özlemlerin g e r ç e k l e ş m e s i n i n , bir a n l a m d a MİT'nin sivilleşmesi'ne
mokratik h ü k ü m e t l e r d a r b e l e r d e n bile habersiz bırakılmaktadır. Bu ne­
bağlı b u l u n d u ğ u n u g e ç e n yıl a ç ı k l a m ı ş t ı m 7
d e n böyle o l u y o r ?
K o n u y a ilişkin görüşlerimi y i n e l i y o r u m :
MİT'nin y ö n e t i m kadrolarında asker kökenli olanlar ç o ğ u n l u k t a , siyil_
" Ş a h a p Balcıoğlu: "...MİT mi iktidar kavgasında y a n t u t u y o r , y o k s a
olanlar azınlıktadır. MİT başkanları genellikle generallerden seçilmek­
kavga e d e n subaylardan bir b ö l ü m ü mü MİT'İ araç olarak kulla­
tedir. MİT'nin idari ve teknik hizmetlerinde de görevli personel genel­
nıyor?..."
likle « k o m p a r t ı m a n usulü» çalışmakta, ö r g ü t ü n t ü m ü üzerinde etkili
4 a.g.e. Madde 8 MİKK şeması (EK-2)
5 Nokta, 5 Temmuz 1987 sayı 26, Süleyman Demlrel. "MİT Sivilleşmelidir." olabilecek bir işlevleri bulunmamaktadır. Asker kişilerin e g e m e n o l d u -
6 Les Comlots de la CIA - Manipulations et Assasinats - David Antonel, Alain Jaubert, Lucien Kovalson
7 »Bomba Davasında Talat Turhan'ın savunması -2. kitap işkence- Altıncı bölüm, s.381 -416,1. baskı,
8 Güneş, 22 Mart 1986
Temmuz-1986
9 Tercüman, 21 Mart 1986
10 Muhsin Batur, Demirel'i bu konuda yadsımaktadır. Tercüman. 21 Mart 1936 u
t
18
19
ç ı k a m a z ve Türkiye'de d e m o k r a s i y e t a m anlamıyla işlerlik kazandırıla-
ğu bir istihbarat ö r g ü t ü , özellikle az gelişmiş ülkelerde, silahlı kuvvetleri­ maz. Ayrıca T ü r ü n ' ü n i ş k e n c e c i l e r i n d e n söz e d e r k e n , T ü r ü n - Demirel
nin g ü c ü n ü ve o n u n iktidar üzerindeki etkinliğini en iyi d e ğ e r l e n d i r e c e k ilişkisini t ü m boyutlarıyla s a p t a m a d a n d a sağlıklı d e ğ e r yargıları o l u ş t u r u -
d u r u m d a b u l u n d u ğ u n d a n , iktidarları yeteri kadar haberle «idare eder­ lamaz.
ken», asıl istihbaratı Silahlı Kuvvetler'e aktarırlar. Bu a r a d a Silahlı Kuvvet­ ilk kez tarafımızdan ö n e s ü r ü l d ü ğ ü n ü sandığımız «MİT'nın sivilleştirilme-
ler i ç i n d e g r u p l a ş m a l a r o l d u ğ u n u saptadığı z a m a n d a , ö r g ü t y a ikiye b ö ­ si» g ü n c e l l e ş m i ş bulunmaktadır.
l ü n m e k t e , y a d a g ü ç l ü g r u b a istihbarat v e r m e y i y e ğ l e m e k t e d i r . B u
İktidar, g ö b e k bağlarıyla d ü n y a f i n a n s kuruluşları ve onların sahipleri
o l u ş u m u n sakıncalarını ö n l e m e n i n y o l u , istihbarat t o p l a m a görevini
olan devletlere «Serbest piyasa e k o n o m i s i » y u t t u r m a c a s ı y l a b a ğ l a n ­
d e ğ i ş i k kuruluşlara v e r m e k v e bunların k o n t r o l ü n ü k o o r d i n e e d e c e k
m a k t a ve ülkenin t ü m kaynakları yanında, u c u z iş g ü c ü n ü emperyalist­
g ü ç t e bir ö r g ü t e işlerlik kazandırmaktır. 12 Mart ö n c e s i n d e MİT başında
b u l u n a n kişiyle (Fuat D o ğ u ) 12 M a r t ' d a n s o n r a k i Başkanın (Nurettin Er­ lere peşkeş ç e k e r k e n aşırı bağımlılık bataklığında çırpınmaktadır.
sin) S u n a y - T a ğ m a ç ' l a s i m g e l e n e n t u t u c u k a n a d a hizmet v e r d i ğ i bilinen Prens Sabahattin'lerden b u y a n a ö z l e n e n b u e k o n o m i k politikayı u y g u ­
bir gerçektir. O halde MİT'nın, kuruluşuyla a m a ç l a n a n g e r ç e k görevini l a m a y a koyanlar, b u y ö n d e k i d ü z e n l e m e girişimlerini s ü r d ü r m e k t e v e
t a m olarak yerine g e t i r e b i l m e s i için ö n k o ş u l , ö r g ü t ü n sivilleştirilmesidir. bunları r e f o r m ve hattâ d e v r i m d i y e halka y u t t u r m a k t a , Atatürk diye diye
B u n u n için de sivil istihbaratçıların yetiştirilmesi g e r e k m e k t e d i r . O y s a b u ­ o n u n «Devletçilik» ilkesi ve «Tam Bağımsızlık» şiarı t a h r i p edilmektedir.
g ü n için istihbaratçı yetiştiren en ö n e m l i k a y n a k Türk Silahlı Kuvvetleri- Bu anlayış s o n u c u ülke e k o n o m i s i IMF boys'larının k o n t r o l ü n e terkedil­
'dir. A m a s ö z ü edilen sivilleri A m e r i k a ' d a yetiştirirseniz, CIA - MİT ilişkisi­ miş bulunmaktadır...
ni d a h a da arttırmak sakıncasıyla karşılaşılabilir. B ö y l e bir iktidarın d e m o k r a t i k l e ş m e ve sivilleşme anlayışına u y g u n he­
12 Mart d ö n e m i n d e T ü r ü n ' ü n Zihni Paşa İ ş k e n c e K ö ş k ü ' n d e görevli deflerinden biri de «MİT'nın sivilleştirllmesi»dir.
MİT elemanlarından E y ü p Ö z a l k u ş (Halen T H Y Sivil S a v u n m a Teşkila­ Kuşkusuz bu sivilleşme bizim anlayışımızın t a m karşıtı o l u p a n c a k ikti­
t ı n d a çalışıyor) askerlikten ayrılma o l u p A m e r i k a ' d a eğitilmiş bir kişiydi. darın politikasına hizmet e t m e a m a c ı n a yöneliktir.
H i r a m A b a s d e d e d e n m a s o n olan bir aileden g e l m e k t e y d i . A m e r i k a ' d a Yapıtımda da belirttiğim gibi «CIA - MİT ilişkisini» d a h a da artırmak tehli­
özel e ğ i t i m d e n geçirilmişti. Adı bile m a s o n i k t i . M e h m e t E y m ü r ' ü n babası
kesini içermektedir.
MİT ö r g ü t ü içinde «Baba Mazhar» olarak anılan bir m a s o n d u . Kendisi
A m e r i k a ' d a eğitilmişti. M a s o n i k ilkelere t a m a m e n karşıt olan bir işkence- S o m u t a indirgersek: B u g ü n k ü iktidarın, MİT müsteşarı olan generali,
h a n e d e bu kişilerin ne işi vardı? Onlar t a m a m e n Faik T ü r ü n hiyerarşisi ö r g ü t başından alıp o n u n yerine, b u g ü n için ikinci k o n u m d a b u l u n a n Hi­
i ç i n d e yasadışı bir tertibe girmişlerdi. Faik T ü r ü n ' ü n bir m a s o n olan S ü ­ r a m Abas'ı a t a m a k l a sivilleşmede bir ö n e m l i a d ı m d a h a a t m a k u m u d u n ­
l e y m a n Demirel'le ilişkisini b i l m e y e n kalmadı. B u g ü n S ü l e y m a n Demirel da o l d u ğ u n a ilişkin savlar ö n e sürülmektedir.
«12 M a r t ı n rövanşını iki sene s o n r a aldık: Gürler C u m h u r b a ş k a n ı o l a m a ­ Bazı çevreler, Başbakan'ın Suriye gezisine MİT müsteşar yardımcısı Hi­
dı» d e m e k t e d i r . 1 1 Gürler'in Cumhurbaşkanlığını ö n l e m e k için d ü z e n l e n e n r a m Abas'ı g ö t ü r m e s i n i ve bu olayın basına aktarılmasını, bu niyetin dışa
tertipler T ü r ü n ' ü n k o n t r o l u n d a k l Zihni Paşa İşkence K ö ş k ü ' n d e t e z g a h ­ v u r u l a n bir yansıması olarak değerlendirdiler.
landı. Bu tertipler s o n u c u « B o m b a Davası» d e n e n s e n a r y o hazırlandı.
B ö y l e c e Gürler, 12 Mart'ın rövanşını alınmak üzere «Cunta başı» olarak 12 CIA - MİT ilişkisi hakkında 8 Eylüt 1964 günü GENÇ KEMALİSTLER ORDUSU davası nedeniyle Genel­
ilan edildi. B u a m a ç l a alınan a m a m a h k e m e ö n ü n e g e t i r i l e m e y e n , d o l a y ı ­ kurmay Askeri Mahkemesinde ve BOMBA DAVASI nedeniyle 1973 ve 1975 yıllarında yaptığım açıklama­
sıyla hukuki bir d e ğ e r l e n d i r m e ve i n c e l e m e y e t â b i t u t u l a m a y a n el yazısı lar daha sonra yetkili kişilerce doğrulanmış ve bu husus basın ve yayın organlarında yansımıştır. Bakınız:
a) «Çağlayangil, 12 Mart'ı açıklıyor, 12 Mart'ta büyük ölçüde CIA vardır» Çağlayangil'in İsmail Cem ile yaptığı
ifadeler T e r c ü m a n g a z e t e s i n d e Nazlı Ilıcak tarafından «12 Mart Cuntala­ söyleşi, Politika, 9 Mart 1976 - 21 Mart 1976
rı» d i y e yayınlandı. b) «Kime Karşı, Kim Yaptı, İlhan Selçuk», Cumhuriyet, 19 Mart 1976
c) «Kim Kimi Doğruluyor, Uğur Mumcu», Cumhuriyet, 26 Mart 1976
Biraz ö n c e adlarını v e r d i ğ i m işkenceci MİT elemanları u z u n s ü r e ö n e m l i d) «Bir Pulsuz Dilekçe, Uğur Mumcu», s.195-198 «Kim Kimi Doğruluyor»
g ö r e v l e r d e b u l u n m a y a d e v a m ettiler. Hâlen d e içlerinde g ö r e v i n i s ü r d ü ­ e) «Bıçağın Sırtındaki Türkiye -CIA, MİT ve Kontr Gerilla- Süleyman Genç» Vatan, 13 Kasım 1977, 14 Şubat
1978,
renler var. Bu karmaşık olayların i ç y ü z ü a y d ı n l a n m a d a n g e r ç e k l e r ortaya ve aynı adı taşıyan yapıt
f) «12 Mart -CIA - MİT İlişkileri, Orsan Öymen» Milliyet, 23 Mart 1976
11 Tercüman, 21 Mart 1986

21
20
H i r a m Abas'ın biyografisini y a k ı n d a n bilenler olayı d e ğ i ş i k b o y u t l a r d a - Hayali ihracat olaylarıyla devleti soyanların v u r g u n l a r ı yanlarına kâr
yorumlamaktadırlar... A n c a k bu kişinin, 12 Mart sonrası «Faik T ü r ü n D ü - kalmakta, s o y g u n d a n b ü y ü k p a y a l a n büyükler, p a r a v a n isimlerin ardına
kalığı»nca 1 3 kurulan ve işletilen, kendilerini «KONTR GERİLLA Ö R G Ü ­ sığınarak günlerini g ü n etmektedir.
TÜ» olarak tanımlayan, t e k n i k s o r g u l a m a y ö n t e m l e r i y l e -İŞKENCEYLE-
ö r n e k l e r çoğaltılabilir.
tertipler d ü z e n l e y e n E r e n k ö y Zihni Paşa K ö ş k ü ' n d e k i ^ M İ T görevlisi o l ­
d u ğ u n a ilişkin savlar, b u g ü n e k a d a r yadsınmış değildir. Gerçek sivilleşme v e d e m o k r a t i k l e ş m e t ü m devlet kurumlarının parla­
14
m e n t o n u n d e n e t i m i altına alındığı, sektörler arası d e n g e l e r i n k u r u l d u ğ u ,
B u n u n yanında, M İ T ' n d e n e m e k l i o l a n H i r a m Abas'ın bir iş adamının
sosyal adaletin sağlandığı, iç ve dış s ö m ü r ü n ü n ö n l e n d i ğ i bir d ü z e n l e ger­
kişisel k o r u m a görevini - b o d y g u a r d - üstlendikten s o n r a , 1 5 b u iktidar d ö ­
çekleştirilebilir.
n e m i n d e tekrar ö r g ü t e alındığı savları d a ö n e sürülmektedir.
Oysaki e m p e r y a l i z m e bağımlı hale getirilen ülkelerde politik yelpazenin
K u ş k u s u z b i z i m «MİT'nın sivilleştirilmesi» önerimiz, bir sivil kişinin MİT
sağında tahterevalli oynatılması, halka d e m o k r a s i d i y e yutturulmaktadır
müsteşarlığına atanmasıyla g e r ç e k l e ş m e y e c e k kadar geniş b o y u t l u ,
günümüzde...
k a p s a m l ı v e u z u n süreçlidir. İktidar v e o n u n bağlı o l d u ğ u g ü ç l e r e hizmeti 7EylüM987
a m a ç l a y a n y a p a y girişimler halkımıza sivilleşme ve d e m o k r a t i k l e ş m e
diye yutturulamaz.
Ülkemizde:
- L o o c h e a d rüşvet olayı esrarını korumaktadır.
- Ö n e m l i m a k a m l a r d a b u l u n a n kişiler hakkında ö n e sürelen y o l s u z l u k
savlarını açıklığa ç ı k a r m a girişimlerinin ö n ü tıkanmıştır.
- K o c a t e p e Gemisi'nin batırılması olayı yargı ö n ü n e getirilememiştir.
- G ü n e y D o ğ u A n a d o l u ' d a c e r e y a n e d e n olayların g ü n ü m ü z d e k i b o y u t ­
lara ulaşmasındaki sorumlulukların ortaya çıkarılması iktidar partisince
önlenmiştir.
Sekiz yıllık sıkıyönetimden s o n r a b u g ü n «istihbarat n o k s a n l ı ğ ı n d a n söz
edilmektedir. O y s a «Meclis araştırılması» yapılabilseydi bu k o n u d a var­
sa, eksiklikler ve sorumlular saptanabilecekti.
- MİT'nın Askeri Darbeler ö n c e s i s o r u m l u l u ğ u n u a r a ş t ı r m a ğ a u z u n za­
m a n hiç bir iktidarın g ü c ü n ü n y e t m e y e c e ğ i kanısındayım.
- H o l d i n g patronlarının ismi karışan b ü y ü k yolsuzluklar g ö z a r d ı edil­
m e k t e , yanlışlıkla yargı eline d ü ş e n l e r i n davaları ö r t b a s edilmektedir. Da­
ha d ü n hakkında yurt dışına çıkış yasağı b u l u n a n bir b ü y ü k iş a d a m ı , b u ­
g ü n özel kesimin AT ile ilişkilerini d ü z e n l e m e k için yurt dışına m e k i k d o ­
kumaktadır.
13 Güneş, 12 Mart 1986 Sadi Koçaş: «Türün, söz dinlemeyen dukalıktı»
* Bakınız: "Ziverbey Köşkü, ilhan Selçuk"
14 644 sayılı MİT yasası Madde 22: «Başarılı hizmet ifa edip MİT'te ilişiği kesilenlere de takdir edilecek mik­
tarlar üzerinde tazminat verilebilir.»
15Çok «narin» olduğu söylenilen ve her zaman ön planda görünen bu İş adamının bu günlerde bankalara
olan 800 milyon liralık borcu nedeniyle ödeme güçlüğü içine düştüğü basına yansıdı.

22 23
Y İ N E MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI...* ö r g ü t e g i r m e s i n e y a r d ı m c ı o l d u m . Fakat onların hiç birine fatura uzat­
m a y a c a ğ ı m için, b u g ü n bile atanmalarının iç y ü z ü n ü bilmezler...
Herkesin içeri g i r m e k için k u y r u ğ a g i r d i ğ i * bir k u r u l u ş u n en üst d ü z e y d e ­
ki görevini n e d e n kabul e t m e m i ş t i m ? Öncelikle g ö r d ü k l e r i m beni t a t m i n
etmemişti. Ö r g ü t A ş k u n ' u n elinde sürekli kalamazdı. Her ne kadar O, ya­
sa hudutları içinde k a l m a k için kesin inanç sahibi bir kişi idiyse d e , MİT
yapısı itibariyle Müsteşarın eğilimleri d o ğ r u l t u s u n d a hızla g ö r e v alanı
dışına kaydırılabilirdi. Ö r g ü t içindeki kişilerin bir ç o ğ u n u n istihbaratçılık
megalomanisi içinde o l d u ğ u n u g ö r m e m de m i d e m i bulandırmıştı. Za­
1960 - 1 9 6 2 yılları arasında Milli S a v u n m a Bakanlığı Özel K a l e m M ü d ü r ­ manla ç o k isabetli karar v e r d i ğ i m i anladım...
l ü ğ ü n e vekâlet e t t i m . 1 1961 yılı başlarında d ö n e m i n Milli Emniyet Hizmet­
Ankara'da 27 Mayıs sonrası siyasal kargaşası i ç i n d e ve olaylar çığırın­
leri Başkanı T ü m g e n e r a l N a c i A ş k u n ziyaretime g e l d i . S o h b e t e d e r k e n
d a n çıktığı, herkesin bir şeyler b e k l e d i ğ i bir g ü n d e - 1 8 Ş u b a t 1962 - N a c i
ç o k yalnız o l d u ğ u n u , b u n e d e n l e b a n a g e r e k s i n i m i b u l u n d u ğ u n u eğer ka­
A ş k u n g e n e ziyaretime geldi. B e n i m l e g ö r ü ş alış verişi y a p m a k niye­
bul e d e r s e m bir süre A n k a r a ' d a çalıştırdıktan sonra, İstanbul Bölgesi
tinde o l d u ğ u n u anladım v e a r k a o d a y a aldım. K o r i d o r d a dolaşarak k o ­
Daire Başkanlığı'na a t a y a c a ğ ı n ı söyledi v e fikrimi s o r d u . G ü ç bir d u r u m ­
nuşmamızı y e ğ l e d i . O n u n gibi d e n e y i m l i bir istihbaratçı b u n u nasıl y a p ­
da kalmıştım. Ç ü n k ü 1958-1960 yılları arasında D ö r t y o l ve İ s k e n d e r u n ­
mıştı. B u g ü n d a h i anlamış değilim... Bana g ö r e s o r u n y o k t u . M S B ' lığın­
'da birlikte çalışmıştık ve b e n i m k o m u t a n ı m o l m u ş t u . -O, K u r m a y Albay,
d a n KKK'lığının k o r i d o r u n a geçtik, O b e n i m k o l u m a g i r d i . K o r i d o r d a U ç i ­
b e n K u r m a y Binbaşı- A r a m ı z d a k i b a ğ kısa d ö n e m d e hiyerarşik ölçüler
zerek t a m bir saat m e v c u t d u r u m u tartıştık. İki asker g i b i d e ğ i l , iki d o s t
dışına çıkmışta Benzeri ç o k ender b u l u n a n bir çalışma a z m i , e n g i n bir
gibi önerilerimi s ö y l e d i m v e ayrıldık. A m a t ü m Kara Kuvvetleri K o m u t a n ­
genel kültürü vardı. Ç o k u z u n yıllar istihbarat işlerinde çalıştığı için t e m ­
lığı Karargâhı subayları d e h ş e t i ç i n d e idiler. Herkesin kara kara geleceğini
kinli, dikkatli, irdeleyeci bir kişiliği vardı. Adı D e m o k r a t Parti d ö n e m i n d e k i
d ü ş ü n d ü ğ ü bir d ö n e m d e sivil elbiseli bir t ü m g e n e r a l , resmi elbiseli bir
d o k u z s u b a y olayına katıldığı için de e p e y c e ç e k m i ş t i . Devrim'e inanıyor­
yarbayla kolkola birşeyler tartışıyor. A c a b a ne k o n u ş u l u y o r ? Kapılar a ç ı ­
d u , fakat ç e k i n g e n d i . B a n a s o n s u z güveni vardı. Sırdaş o l m u ş t u k . Mesai
lıp kapanıyor, dikkatli, ç e k i n g e n ve k a ç a m a k bakışları fiskos'lar izliyor­
dışı iki a r k a d a ş g i b i saatlerce her k o n u d a tartışırdık. Bu d u r u m d a tekli­
du... Ayrıldık...
fine nasıl hayır d i y e b i l i r d i m ?
22 Şubat patladı; b e n Bakanlıkta m a k a m o d a s ı n d a y d ı m . O d a meraklı
Z a m a n k a z a n m a k için, «Teşkilâtı» bana tanıtır mısınız d e d i m , kabul etti.
subaylarla d o l u p taşıyor. Saat 22.00 sıraları A ş k u n ' d a n bir telefon:
G ü n l e r c e o d ö n e m d e Evkaf Apartımanı'ndaki o d a s ı n d a İstihbarat ve ör­
»Memleket batıyor kurtar!» diye... İki a r k a d a ş gibi a m a sertçe k o n u ş m a ­
gütleri hakkında fikir alış verişinde b u l u n d u k ve Milli E m n i y e t i n dağınık b i ­
lar... Ö r n e ğ i n b e n yanıt v e r i y o r u m : «S/z en önemli ve bulamaçla kurul­
nalarda b u l u n a n tesislerini Etlik'ten Florya'ya kadar dolaştık. B ü t ü n ça­
muş bir örgütün başısınız ve omuzu çaprazlı yarbaysınız** Ben ise kad­
basıyla beni bu hizmete ısındırmaya çalışıyordu... Bu a ş a m a d a n s o n r a
romda iki sivil memur iki sekreter olan yarbayım çare bulmak size
önerisini yineledi. Bu kez de Bakan'ın izni o l m a d a n g ö r e v i m d e n ayrılma­
düşer.» A ş k u n yanıt veriyor. O d a m d a bulunan en az o n b e ş subayın ta­
mın u y g u n o l m a y a c a ğ ı n ı mazeretinin ardına sığındım. N a c i A ş k u n karar­
nık o l d u ğ u b u k o n u ş m a e n a z o n d a k i k a sürüyor... B u r a d a keselim; b u
lıydı. B e n i m h a b e r i m o l m a d a n bu izn| almış ve MİT'na a t a n m a m için Ba­
anı bir r o m a n a dönüşebilir.
kanlıktan istekte -inha- b u l u n m u ş t u . * * Bu kez Bakan'a -Muzaffer Alan-
kuş- g ö r e v d e n ayrılmak i s t e m e d i ğ i m i s ö y l e d i m . A ş k u n b a n a g ü c e n m i ş t i ; O k u y u c u y a bir mesaj v e r m e k i s t i y o r u m . Aslında bir s u b a y -kurmay s u ­
a m a d o s t l u ğ u m u z s ü r ü y o r d u . B u d u r u m u bilen subaylar, Milli E m n i y e t ' e bay- geniş k a p s a m l ı istihbarat e ğ i t i m i n d e n geçer. Bir de bu tür rastlantı­
atanmalarına yardımcı o l m a m için sürekli istekte b u l u n u y o r l a r d ı . B a z a n lar istihbarat ve istihbarat örgütleri üzerine sürekli e ğ i l m e m e neden o l d u .

* SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, Temmuz'88 tarihli sayısında yayınlanmıştır.


* O dönemde Slh. K.'ler ile Miiti Emniyet Hizmetleri görevlileri arasında ikincilerin lehine çok az olanak farkı
** Bu belgenin sicil dosyamda ve MİT arşivlerinde bulunması lâzım.
vardı.
1 MSB Kara Emir Subayı kadrosunda İdim.
** Tümgeneral yerine.kulianıyorum.

24 25
N a c i A ş k u n ' l a g ö r ü ş t ü k t e n biraz s o n r a d a -18 Ş u b a t - Milli Emniyette g ö ­ tiyordu.
revli bir a r k a d a ş ı m - K u r m a y Yarbay- b a n a g e l d i .
Burada da CIA - MİT ilişkisini birinci e l d e n saptamıştım. T ü r k halkının
Görevli olarak Telaviv'e gideceklerini, a m a ortalık karıştığından gidip, ulusal bilinç ve o n u r u açısından k o n u n u n ö n e m i n i algılamıştım. İkinci
g i t m e m e k için b e n i m f i k r i m e gereksinimi o l d u ğ u n u söyledi. G i t m e s i n d e kez de MİT k o m p l o s u y l a bir ay i ş k e n c e g ö r ü p Bomba Davası'nöa iki yıl
hiç bir sakınca olmadığını s ö y l e d i m ve b a ş k a kimler var d i y e s o r d u m . Selimiye'de h a p i s yattıktan sonra istihbarat ö r g ü t l e r i n i n üzerine d a h a d a
Ekipteki d i ğ e r iki kişi K u r m a y Albay Fuat D o ğ u 2 , K u r m a y A l b a y Hayrettin eğilmeyi g ö r e v s a y d ı m . Gerek 1964 ve g e r e k s e 1975 yılında yaptığım sa­
H a n a ğ a s r . B u e k i b i n serüvenini d e b u r a d a bırakalım... v u n m a l a r d a v e m a h k e m e l e r d e , b u ö r g ü t ü a m a ç l a n dışında kullananları
B e n i m için ö n e m l i olan s o n u ç t u . . . Milli E m n i y e t ile M O S S A D ilişkisini sert bir üslupta s u ç l a d ı m . A m a c ı m ö r g ü t ü y ı p r a t m a k d e ğ i l , O'na yararlı
saptamıştım. Yıl 1962... olmaktı... B u n u y a p a r k e n k e n d i m i d e riske ettiğimin bilincindeydim...

2 2 Ş u b a t ' t a n s o n r a N a c i A ş k u n d ö n e m i n Gn.Kur.Bşk. Cevdet Sunay'la G e r ç e k t e istihbarat akla, sezişe, ilme d a y a n a n e d i l g e n bir çabadır. A m a ­
Silâhlı Kuvvetler - Milli Emniyet ilişkisi k o n u s u n d a ilke anlaşmazlığına cı karar m a k a m l a r ı n a doğruları b u l m a d a y a r d ı m c ı olmaktır.
düşerler. Hattâ A ş k u n bir a r a öyle ise: «Sizi de t a k i b e alırım.» g i b i sözler O y s a ki 12 M a r t ' t a n bu y a n a istihbarat ^örgütlerini -MİT dışındakilerini
sarfeder ve ö r g ü t ü n e d ö n d ü ğ ü n d e bu olayı ağır bir üslupla -kendisinden d e - her t ü r l ü , şantaj, k o m p l o , p r o v a k a s y o n , sahte v e g e r ç e k o p e r a s y o n ­
b e k l e n m e y e n ö l ç ü d e - kaleme alır yayınlar, açık kart oynamaktadır. da kullanmak ve t e k n i k s o r g u l a m a a d ı altında işkence y a p m a l a r ı m o d a
Teşkilât birimlerinden öneriler ister G e l i b o l u ' y a K o l o r d u Komutanlığı'na o l d u . B u n u n t e m e l n e d e n i kurulan dış ilişkiler v e b u a m a ç l a d ı ş a r d a y e ­
sus payı olarak atanır. O n u r l u o l d u ğ u için g i t m e z . Emekliye ayrılır ve tiştirilmiş kişilerin o r a d a k i örnekleri ü l k e m i z d e u y a r l a m a y a kalkmaları o l ­
İstanbul'a yerleşir. d u . Amerikalıların adı üzerinde «dirty action» d e d i k l e r i m o d e l i n ülke­
MİT'in k o m p l o s u y l a o l u ş t u r u l a n «Genç Kemalistler Davası»nda yargıla­ m i z d e sadık savunucuları çıktı. Bunlar istihbaratı «aktif operasyon» anla­
n a r a k 5 M a m a k Cezaevi d e n e y i n d e n g e ç t i k t e n s o n r a emekli o l u p b e n d e mında anlıyorlar v e ö r g ü t ü b u y ö n d e , k u l l a n m a k istiyorlardı. Eğer ş u s o n
İstanbul'a yerleştim. «MİT Raporu» olayı çıkmasaydı başını H i r a m A b a s ve M e h m e t Eymür'-
ün çektiği M a s o n biraderler ve yandaşlarının marifetleri İtalyan P-2 M a ­
H a f t a d a bir g ü n evlerde ya da Park Oteli'nin Pastahane'sinde d ö r t kişi
s o n Locası üstatlarından Gelli'nin s o n u n a benzeyebilirdi. U c u z kurtul­
b u l u ş u y o r d u k . N a c i A ş k u n , N e c i p S a n 6 , Faruk A t e ş d a ğ l ı 7 ve Ben... E-
duklarına şükretsinler... A d a m ı öyle ileri geri, yalan yanlış k o n u ş t u r m a z ;
mekli d e d i k o d u s u y a p m a z d ı k . Daha ç d k Yurt v e D ü n y a sorunlarının b u ­
lar. H e m eski ö r g ü t ü , h e m onların işkencelerinden g e ç e n insanlar,
g ü n ü n ü ve yarınını tartışırdık. Hepsinin ö n e m l i d e n e y i m l e r i vardı, dış g ö ­
Men dakka dukka.. «Devlete hizmet ettim derken» insanlara «Görevleri­
revlerde b u l u n m a n ı n birikimlerini iyi d e ğ e r l e n d i r m i ş l e r d i . Birbirimizden
ni sürdürmeleri devlet açısından sakınca yaratacak» d i y e Emekli San­
ç o k şey ö ğ r e n i y o r d u k . A m a şu a n d a A ş k u n ' u n d ö n e m i n d e k i «CIA - MİT
dığının y o l u n u gösterirler... «Ben işkenceci değilim» d i y e n H i r a m Abas'ı
ilişkisine dair» kendini suçlayıcı özeleştirisini y a p a r k e n g ö s t e r d i ğ i heye­
ben Zihni p a ş a işkence k ö ş k ü n d e g ö r d ü ğ ü m ü v e b u k o n u d a yasal
canı, hâlâ t ü y l e r i m d i k e n d i k e n olarak a n ı m s ı y o r u m . Bu a r a d a k e n d i n d e n
başvurularda b u l u n d u ğ u m u açıklamak isterim. Ayrıca yıllardır basında
s o n r a gelen kişinin yaptıklarından bile s o r u m l u l u k d u y u y o r kahroluyor.
N a m u s l u b i r . y ö n e t i m i n g e l m e s i n i ve k e n d i s i n d e n h e s a p sormasını is- bu d o ğ r u l t u d a s u ç l a n a n bir kişinin o g ü n l e r d e ne açıklama, ne tekzip, ne
d e yargı y o l u n a b a ş v u r m a m ı ş olması b u g ü n k ü yadsımasını değersiz kı­
lar. G e r ç e k t e biz, yaralı kuşa k u r ş u n atmayız, a m a H i r a m Abas'ların,
* Daha sonra Orgeneral oldu ve emekli oldu. -ismi bende saklı-
2 12 Mart döneminin MİT Başkanı - Korgeneral - Sunay ve Tağmaç'a yakınlığıyla bilinen kişi. örgütü gerek iç­ M e h m e t Eymür'lerin şahin oldukları d ö n e m d e d e k o n u ş t u ğ u m u z için b u ­
te ve gerekse dış ilişkilerinde yasadışı kullandığı iddia ediliyor, daha sonra Lizbon'a Büyük Elçi oldu. g ü n bu hakkı k e n d i m i z d e buluyoruz... Eğer 1960'lı yıllarda Milli Emniyette
3 Benim akrabam olur, daha sonra CHP milletvekilliği ve Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü yaptı.
lütfedip g ö r e v kabul e t s e y d i m . Bu a d a m l a r e m r i m d e «sokak ajanlığı» y a ­
4 Bu önereleri bana da okutturmuştur. Florya'daki evinde...
Y.N.: - Aşkun ölümünden sonra yayınlanmak üzere anı yazmıştır. Onun hayattaki değerli varisleri vasiyeti­ pacaklardı. A m a g ü n geldi «devlete hizmet ediyoruz» paravanası ardına
ni yerine getirmek zorundadırlar. sığınan görevlilerin çevirmedikleri d o l a p kalmadı... Bu k o n u d a ayrıntılı
- Aşkun'la ölünceye kadar dost kaldık. Son günlerde Hakkı Suman adlı bir eski MlTçi iie Ziverbey İşkence
köşkü idarecisi Memduh Ünlütürk bu ilişkiyi gölgelemek istemişlerse de, sonuç alamamışlardır. * P-2 Mason Locası lideri Licio Gelli, darbe girişimine hazırlık olmak üzere terör olaylarını örgütlemekten yar­
5 Bir ara Tuğgeneral Faik Türün Mahkeme Başkanlığımı yaptı. gılanıyor. (Milliyet, 12 Nisan 1988).
6 Kurmay Albay (E), İstihbaratçı, As. Müze Müdürü, Emniyet Genel Müdürü, Başbakanlık Müsteşarı. " B u kişilerin bağlı bulunduğu Mason Locası'nın bu kadar işkence savı karşısında tavır almaması Masonluğa
7 Kurmay Albay (E), İstihbaratçı, Harp Akademileri öğretmeni, 27 Mayıs'ın saygın isimlerinden. işkencecilik gölgesi düşürmez mi?

26 27
eleştiri hakkımızı saklı t u t a r a k «yaptığı işten t i k s i n d i ğ i n i söyleyenlerin ay­
nı y o l u izleyeceklere ö r n e k olmasını dileriz. (Bu k o n u d a bakınız:)
1 Mayıs 1977 g ü n ü halâ giz perdesi a r a l a n m a y a n bir t o p l u m s a l p r o v a - O R T A D O Ğ U ' D A ŞEYTAN Ü Ç G E N L E R İ *
k a s y o n ve katliam tezgâhlanmıştı. Bu olayın da etkisiyle yazdığım bir dizi 7 GÜN DERGİSİ: 15 Haziran 1977
yazı -1977- içinde ara başlık halinde «Orta Doğu'da Şeytan Üçgenle­ Talat Turhan

rinden söz e t m i ş t i m . 1 8 Rastlantıya bakınız ki a r a d a n onbir yıl g e ç t i k t e n


s o n r a b e n i m yazdıklarımı h e m e n h e m e n aynı başlıkla 2000'e D o ğ r u s o -
mutlaştırdı ve bu o l g u içinde H i r a m Abas'ın işlevini a ç ı k l a d ı . 1 9 G e n e aynı
d e r g i aynı k o n u y u H i r a m Abas'ın Siyonist bir yaklaşım içinde k a h r a m a n
Filistin halkının Ulusal Kurtuluş Savaşına karşı tavır aldığını belgeleriyle
açıkladı. Ü ç g e n l e r z a m a n içinde yer değiştirmiştir a m a , yeni d ü z e n l e ­
melerle A B D b ö l g e halklarına tuzaklar kurarak, çıkarlarının bekçiliğini A - Geçmişin Mirası ve Düzen Değişikliği
yaptırmaktadır.
Ulusal Kurtuluş Savaşı'mız anti-emperyalist, anti-kapitalist ve tam ba­
Ş i m d i anılan yazıyı a y n e n aşağı ç ı k a r ı y o r u m . ğımsızlık ilkelerini şiar e d i n e r e k başarıya ulaşmıştı.
20 Haziran 1988
Dünyanın ilk Kurtuluş Savaşı'm v e r e n Türkiye, o d ö n e m d e kendisi gibi
emperyalizm, kapitalizmve bağımlılık tuzağı içine d ü ş ü r ü l e r e k , s ö m ü r ü ­
len m a z l u m ülkelere ö r n e k olmuştu...
Atatürk'ten s o n r a k i iktidarlar, O ' n u n ilkelerine her g e ç e n g ü n sırt çevire­
rek, kendi çıkarlarını emperyalizmce b ü t ü n l e ş m e d e g ö r d ü k l e r i için, yeni­
d e n emperyalizmin ve kapitalizmin ağına g i r m e k t e bir sakınca g ö r m e d i ­
ler. Bu n e d e n l e d e , ö d ü n yarışı i ç i n d e kanla kazanılmış «tam bağım-
sızlıkMmm da«bağımlılık»a dönüştürdüler...
8 AYDINLIK, 8 Ağustos 1978 -CIA okullarında 4 yıl eğitilen kontrgerilla şefi- istanbul'da bütün provakasyon ve Bu bağımlılık politikası'nın iflası b u g ü n için «Amerikan a m b a r g o s u » ile
tertiplerin ardındaki beyin: M. HİRAM ABAS. s o m u t bir g e r ç e k olarak ö n ü m ü z d e durmaktadır.
2.THKP-C sanıklarından Lale Sönmez (Arıkdal) «Hiram Abas'ı Erenköy'deki işkence evinde gördüm» «Hiram
Abas, bende insanlara işkence yapmak özel bir uğraş haline geldi diyordu.» Türkiye A t a t ü r k ' ü n anti-emperyalist, anti-kapitalist ve tartı bağımsızlık il­
9 AYDINLIK, 24 Ağustos 1978 - «istanbul kontrgerillasında işkence, provakasyon ve istihbarat yöneten «BEŞ­ kelerini t e m e l alarak, kendi d ü z e n i n i n model ve ideolojisini y a r a t m a k
Lİ ÇETE»den Mehmet Eymür -Eymür MİT içindeki MC yanlısı cuntadan»
10 Talat Turhan, BOMBA DAVASI, 'Savunma', 2 (işkence) s.381 - 416 (H.Abas ve M.Eymür'den ismen söz e-
uğraşısı içine g i r s e y d i , b u g ü n k ü «ideolojik boşluk» m e y d a n a gelmeye­
diliyor.) . c e ğ i gibi, iç ve dış d i n a m i k l e r i m i z i n verdiği g ü ç n e d e n i y l e «mazlum ülke­
11 İKİBİN'E DOĞRU - MİT Müsteşar Adayı -Mister Komplo- Hiram Abas. (2-8 Ağustos 1987, sayı: 31) - Ma­ lerin ideoloji ve dış politikaları'na önderlik e t m e k olanağını kazanmış
sonlar MİT'in kilit yerlerinde - ilhami Soysal.
olacaktı... D o ğ a l olarak u l u s ç u ve g e r ç e k ç i b ö y l e bir seçenek, ülkemizi
12 SORUN, BİRLİKTE KİTAP DİZİSİ, 1 Ekim'87, Talat Turhan, «Milli İstihbarat Teşkilâtı ve Sivilleşme» (H.
Abas ve M.Eymür'den ismen sözediliyor.) h e m b l o k s u z ülkelerle bütünleştirecek, h e m d e A r a p âlemî'nde, «Devrim
13 İKİBİN'E DOĞRU, 21 -27 Şubat 1988, Sayı: 9. «MİT RAPORUNDA ÖZAL PARMAĞI», GİZLİ KIRIKKALE ö n c ü l ü ğ ü » y a p m a m ı z ı m ü m k ü n kılacaktı. Dolayısıyla da İslâm âlemi üze­
TOPLANTISI rinde de e t k e n olmamızı sağlayacaktı...
14 İKİBİN'E DOĞRU, 10 Nisan 1988, Sayı: 16. Mahir Kaynak, «Bir daha MlTci olmam.»
15 Sabah Gazetesi, 8-11 Haziran 1988, «Hiram Abas - Güngör Mengi Söyleşisi» O y s a ki, b u g ü n içinde b u l u n d u ğ u m u z i ç v e dış d u r u m , t ü m boyutlarıyla
16 Güneş Gazetesi, 11-12 Haziran 1988, «Mehmet Eymür - Hayri Birler Söyleşisi»
g e ç m i ş t e yapılan hataları g ü n y ü z ü n e çıkardığı halde, b u o l u ş u m u n s o ­
17 Bulvar Gazetesi, 13-19 Haziran 1988, «Mehmet Eymür - Oktay Balamir Söyleşisi»
18 Taiat Turhan, «ORTADOĞUDA ŞEYTAN ÜÇGENLERİ» 7 GÜN Dergisi, 15 Haziran 1977. r u m l u s u olanlar, A t a t ü r k ç ü olduklarını iddia ediyorlar ve halâ «Atatürkçü-
19 İKİBİN'E DOĞRU, 28 Şubat - 5 Mart 1988, Sayı: 10. «Şeytan Üçgeni: CIA - MOSSAD - MİT İLİŞKİLERİ»
(EK-3) * Kaynakça ve açıklamalar yazı SORUN Dergisi'nde yeniden yayınlanırken eklenmiştir.
20 İKİBİN'E DOĞRU, Olaylarla HİRAM ABAS - CIA - MOSSAD İŞBİRLİĞİ. 12 Haziran 1988, Sayı: 25. (EK-4) 1 Milli Savunma Bakanı Ercan Vuralhan diyor ki: Milliyet, 10 Haziran 1988. «TAM BAĞIMSIZLIK HİÇBİR ZA­
Y.N. Bu konudaki yadsınması olanaksız gerçekleri tam anlamıyla kavramak isteyenlere Benim (18) deki ya­ MAN ARZU EDİLEN DURUM OLMAMALIDIR.»
zımla, (19) ve (20) deki yazıları karşılaştırmalı olarak okumalarını öneriyorum.
Y.N.: Tam bağımsızlıkçılar ve Heykel Atatürkçüleri neredesiniz?

28
29
lük» d i y e bir ideolojik m o d e l d e n u t a n m a d a n s ö z edebiliyorlar. 2 Ankara-Tahran-Tel Aviv ü ç g e n i b u a m a ç l a o l u ş t u r u l m u ş ü ç g e n l e r d e n
biridir. Çağlayangil'in de kabul ettiği g i b i , MİT-SAVAK-MOSSAD arasında
Anti-emperyalizm yerine Amerikan emperyalizm"m\
o r g a n i k bağlar k u r u l m u ş ve Türkiye-lran-îsrail istihbarat örgütleri CIA ile
Anti-kapitalizmyer'mekapitalizm'ı işbirliğine sokulmuştur...
Tam bağımsızlık y e r i n e bağımlılığı yeğleyenler, Atatürkçü olamazlar ve
«Ülke Ekibi» adı verilen y a y g ı n bir A m e r i k a n İstihbarat Ekibi tarafından
O ' n u n m o d e l i n i n ardına sığınamazlar... CIA adına g ö r e v y a p a n ajanlar, bu ilişkiyi d ü z e n l e m e k t e d i r l e r . 4
«Gaflet ve hıyanet» i ç i n d e bulunanlar, içine d ü ş t ü k l e r i u m u t s u z l u k ba­
MİT-SAVAK-MOSSAD ü ç g e n i n i n D o ğ u ' d a Pakistan ve Batı'da Batı Al­
taklığında «sağa d a , sola da karşıyız» d i y e bağırırken, g e r ç e k t e hiç bir şey m a n istihbarat ö r g ü t ü B N D ile b ö l g e d e k i istihbarat ağının yaygınlaştırıl­
olmadıklarını ifade etmektedirler... dığı da bilinen bir gerçektir.
«İdeolojik boşluk»a toplumların tahammülü y o k t u r . Tıpkı «hava
A m e r i k a n E m p e r y a l i z m i O r t a d o ğ u , D o ğ u A k d e n i z v e dolayısıyla Kıbrıs
boşluğu» gibi, k e n d i l i ğ i n d e n dolar... Bu n e d e n l e Atatürk m o d e l i n i , Tür­
politikası'nı b u b ö l g e d e o l u ş t u r d u ğ u «şeytan ü ç g e n l e r i n e d a y a n d ı r m a k ­
kiye'nin e k o n o m i k , sosyal, politik, kültürel ve tarihi o l u ş u m u , üzerine bina
tadır. Türkiye'nin Kıbrıs m ü d a h a l e s i b ö l g e d e k i d e n g e y i emperyalistler
e d e r e k k e n d i m i z e ö z g ü bir «ideolojik modele» d ö n ü ş t ü r e m e y e n l e r i n ya­ aleyhine b o z d u ğ u için, b u g ü n T ü r k ulusu «silah a m b a r g o s u » ile cezalan­
rattıkları «ideolojik boşluğu» d i ğ e r m o d e l l e r i n d o l d u r u l m a s ı n d a n d a h a dırılmış bulunuyor... Bu c e z a d a n kurtulmayı a m a ç l a y a n MC iktidarının
d o ğ a l bir sosyal o l u ş u m d ü ş ü n ü l e m e z d i . . . t ü m girişimlerinden o l u m l u s o n u ç a l a m a m ı ş olması, bir başka açıdan d a
Kanımızca, b u g ü n k ü ideoloji tartışmaları ve düzen değişikliği fikrini O'nun dış politikasının iflâsını kanıtlamaktadır...
g ü n d e m e getiren nedenler arasında d ü n yaratılan b u boşlukta .bulun­
A m e r i k a n E m p e r y a l i z m i O r t a d o ğ u ' n u n kuzey b ö l g e s i n d e MİT-SAVAK-
maktadır... M O S S A D ' d a n o l u ş t u r d u ğ u şeytan ü ç g e n i n i n SAVAK u c u ile gerici ve CIA
B u d u r u m u n sorumluları o l a n e m p e r y a l i z m e v e kapitalizme bağımlı işbir­ işbirlikçisi A r a p ülkeleriyle de ilişki içine girerek istihbarat şebekesini Or­
likçi g ü ç ve sınıflarla onların s ö z c ü s ü iktidarlar, k o k u ş m u ş düzenlerini t a d o ğ u ' n u n g ü n e y b ö l g e s i n e d e yaymış, v e b u a m a ç l a d a İran-Ürdün-
yaşatmak için, işkence-terörizm, bireysel ve toplumsal siyasi cinayetler S u u d i A r a b i s t a n ' d a n oluşan bir d i ğ e r ü ç g e n oluşturmuştur.
ve toplumsal provokasyonlar'dan medet umuyorlar...3
Bu kadarı ile de yetinmeksizin A r a p ülkeleri'nden Nasır'ın t u t u ş t u r d u ğ u
D o ğ a l olarak d a , g e r ç e k u l u s ç u , d e v r i m c i sınıf ve g ü ç l e r bu tavra karşı «devrim meşalesi»n\ s ö n d ü r m e k için bu b ö l g e d e gerçekleştirilen Emper­
yasal k a v g a vereceklerdir. Bu kavga, a y n ı z a m a n d a Türkiye'nin kendi yalist ş e y t a n ü ç g e n l e r i n i n de katkısı ile Enver Sedat'ın politikasını k e n d i ­
düzenini arama ve yaratma uğraşısı içinde bulunduğunu da simgele­ sine bağlamış ve FKÖ üzerindeki baskıları yoğunlaştırmıştır. L ü b n a n iç
mektedir... h a r b e sürüklenerek, bir y a n d a n O r t a d o ğ u ' d a k i A m e r i k a n k ö p r ü b a ş ı olan
Emperyalist hıyanet zincirlerinin kopartılıp atılması, kanımızca düzen
değişikliği g ü n d e m i n d e birinci ö n c e l i ğ i almalıdır... 4 Amerikan FM 30-31 A resmi talimnamesi: (Barış, 24 Mart, 16,18 Nisan 1975)
~â) ABD'nin konuk bulunduğu ülkelerde işbirliği yaptığı statükocu -muhafazakar- iktidarlarla, gerektiğinde
müştereken iç sorunlarla ilgili harekât -operasyon- yapmayı ve bunun için, dahilde çıkabilecek çatışmalar-
la Amerikan Ordusu ile müdahale etmeyi öngörmektedir.
e - Amerikan Emperyalizminin Şeytan Üçgenleri ve Bakınız: İKİLİ ANLAŞMALAR, Haydar Tunçkanâl ~~
b) «Operasyonların birincil merkezi, ABD'nin en büyük ülke içi koordinasyon ve denetim organı olan «ÜL-
Türkiye'nin Milli Politikası Üzerine " htb EKlBl»dlr...» •
c) «ABD ordusu, iç savunma istihbarat sisteminde tedricen milti düzeyden daha alt bölgelere de kol sala-
Amerikan e m p e r y a l i z m i Ortadoğu ve D o ğ u Akdeniz politikalarını, bılir... ABD ülke İçi askeri istihbaratının inşası, aynı zamanda NIDCC* ve Bölge Koordinasyon rvıerkezleri
o l u ş t u r d u ğ u politik, e k o n o m i k , askeri v b . bağları k o r u m a amacını g ü d e n (ACC)" doğrudan destekleyen ev sahibi ülkenin askeri istihbarat örgütlerine danışmanlar sağladığı gibi.."
ve istihbarat ağlarından k u r u l a n şeytan üçgenleri ile y ü r ü t m e k t e d i r . ^ ABD ordusunun istihbarat konusundaki katılmasını da içerir... ABD ve evsahibi ülke arasındaki birleşik ET
istihbarat toplama, çalışma ve üretme programlarının planlanması ve teftiş edilmesi, ABD ve evsahibi
ülkenin istihbara! gereklerini etkin bir şekilde karşılamak için gereklidir.»
2 12 Eylül'den sonraki «Atatürkçülük» edebiyatı yerini «Türk - İslâm» sentezine bıraktı. Bugün için ABD'ye ba­ _* National Intelligence Department Coordination Center = NIDCC (Milli istihbarat Teşkilâtı Koordinasyon
ğımlılığın şampiyonluğunu yapan iktidarın İçteki ideolojisi budur... Şeriatçı dost ve müttefik ülkelere yenileri Merkezi)
katılıyor bugünlerde -PAKİSTAN, BANGLADEŞ-... Acaba öylesi emperyalist sömürgenlerin daha mı işine ** Area Coordination Center = ACC.
geliyor?
3 Y.N.: Bugün de değişen bir şey yok.

30 31
İsrail güçiendirjlirken, d i ğ e r y a n d a n A r a p ' l a r d a n FKÖ ile y a n a n «devrim
afeş/»ni s ö n d ü r m e girişimleri yoğunlaştırılmıştır...
Emperyalistlerin ağına d ü ş e n ülkelerin, u y d u l u k t a n b a ş k a seçenekleri
kalmadığı için dış politikaları, ulusal çıkarları d o ğ r u l t u s u n d a açık ve s a m i ­
mi olarak y ü r ü t ü l e m e m e k t e d i r . Bu d u r u m , d o ğ a l olarak onların yalnız kal-
malarıyla s o n u ç l a n m a k t a d ı r .
Ö r n e ğ i n : Kıbrıs s o r u n u ' n d a A r a p ülkeleri'nden bile d e s t e k g ö r m e y i ş i m i z ,
o l u ş u m u n d a katkımız b u l u n a n şeytan ü ç g e n l e r i n i n rolü k ü ç ü m s e n e ­
m e y e c e ğ i gibi, bir b a ş k a a ç ı d a n da M C ' n i n dış politikasının tükenmişliğini
yansıtmaktadır.
Dış politika'da yalnızlıktan k u r t u l m a k için, MC iktidarı ile açığa çıkan Pa-
nislâmist akımlar'm da katkısı ile A r a p ülkeleri'yle ilişkiler Siret konferansı
SORUN DERGİSİ'nde yayınlanan yazılarımda Milli İstihbarat Teşkilâ­
d ü z e n l e m e y e lâiklik ilkesine ters d ü ş e n bir d ü z e y e getirilmeye çalışılmış
tından (MİT) söz e t m e k g e r e k s i n i m i d u y m u ş t u m ' 1 " 2
ve -Arap ülkeleri'yle ümmetçi fikre d a y a n a n bağlar k u r u l m a k istenmiştir.
Bu a m a ç l a , özellikle MC iktidarı d ö n e m i n d e tantanalı «İslâm konferans­ «Milli İstihbarat Teşkilâtı ve Sivilleşme» başlığını taşıyan ilk yazıda, aslın­
ları» d ü z e n l e n i p dış politikada yalnızlıktan k u r t u l m a k isteyenler, bu g i ­ da 1986 yılında yayınlanan bir y a p ı t ı m a 3 g ö n d e r m e yapıyor, önerinin ilk
rişimlerinde bile s a m i m i değillerdi. Çünkü... sahibi o l d u ğ u m u v u r g u l a m a k i s t i y o r d u m . 1986 yılından s o n r a «MİT'in si-
villeştirilmesi» k o n u s u g ü n c e l l e ş m i ş ve bu d o ğ r u l t u d a iktidar kanadında
A m e r i k a n E m p e r y a l i z m i n c e oluşturulan,
s o m u t girişimlere başlanılmıştı. 4 A n c a k k o n u y l a ilgilenen t ü m yayın or­
CIA-MİT ganları «Amerika'yı y e n i d e n keşfetme» tavrını y e ğ l i y o r d u . Bir ç o k kişinin
CIA-MOSSAD g ö r ü ş ü ve d e ğ e r l e n d i r m e s i n e yer veriliyor, fakat önerinin ilk sahibinin «kı-
MİT-MOSSAD lınç hakkı» g ö z ardı e d i l i y o r d u . B u n a karşın anılan yazıdaki uyarılar d o ğ ­
rultusunda «sivilleşme» her g e ç e n g ü n d a h a da g ü n c e l l e ş i y o r d u . Ko­
ilişkileri içinde T ü r k i y e ve israil İstihbarat Örgütleri arasında k u r u l m u ş
nuya ilgi d u y a n kişi ve yayın organları bize baş v u r m a k şöyle d u r s u n ,
b u l u n a n gizli bağlar var o l d u k ç a Türkiye İslâm ülkeleri ilişkilerini ulusal
yazdıklarımızdan alıntı y a p m a y ı bile g ö z e alamadılar. S o r u n «Basın ahlâ­
çıkarlarımıza u y g u n ve s a m i m i y e t ölçüleri içinde y ü r ü t m e s i olanaksızdı...
kına» tipik bir ö r n e k o l u ş t u r u c u nitelikte idi... G e r ç e k t e bizim açımızdan
Kaldi ki, İslâm ülkeleri de h o m o j e n bir m a n z a r a g ö s t e r m e m e k t e , içle­
olayın bu yanı ö n e m taşımıyordu... A n c a k iktidarın sivilleşme anlayışıyla
rinde ç o k y ö n l ü çelişkiler bulundurmaktadır...
bizimkisi arasındaki yüz seksen derecelik farklılığı v u r g u l a m a k z o r u n l u ­
O halde CIA-MİT-MOSSAD ilişkilerine karşı ç ı k m a d a n , tantanalı İslâm l u ğ u n d a idim. Anılan yazımla 1 bir ö l ç ü d e de olsa bu g ö r e v i yerine getir­
konferansları düzenleyenler, ne y a p m a k istiyorlardı?... m e ğ e çalıştım. Bu a r a d a iktidar tarafından «MİT M ü s t e ş a r l ı ğ ı n a getiril­
Din'i politikaya alet ederek, b u sahte i g ö r ü n ü m içinde g e r i c i v e t u t u c u m e k istenilen H i r a m A b a s üzerine dikkatleri ç e k m e k v e b u d u r u m u n ya­
çevrelerin o y u n u kazanmak... ratacağı sakıncaları k a m u o y u n a yansıtmak istemiştim. Doğal olarak A b a s
ekibinin ikinci a d a m ı k o n u m u n d a k i M e h m e t E y m ü r ' d e n d e söz etmiştim.
Türkiye'nin s ö m ü r g e n e m p e r y a l i s t ve kapitalist ilişkilerinden arındırılma­
sı ve ulusal çıkarlarımıza u y g u n , s a m i m i , açık, haysiyetli, bir dış politika Gerçekte anılan kişilerin, Faik T ü r ü n liderliğinde 12 Mart ö n c e s i ve s o n ­
izlemesi a n c a k düzendeğ7ş/W/'ğ/'nebağlıdır. rası, b ü t ü n şantaj, k o m p l o , p r o v o k a s y o n , sahte o p e r a s y o n ve işkenceli
Ve de, «bu düzen değişmelidir.» 5 s o r g u l a m a l a r d a yer aldığı s ö y l e n i y o r d u . A m a başlangıçta bu kişilerin bir

5 Özal da düzeni değiştirdiğini iddia ediyor, geri vitese takarak, bizim düzen değişikliği anlayışımız farklıdır: * SORUN Birlikte Sosyalist Dergi EYLÜL'88 tarihli sayısında yayınlanmıştır.
«Evet sahte milliyetçilerin, dümenlerine baktıkları bu düzen mutlaka değişecektir. Düzen iki yolla değişir. 1 Talat Turhan, «Milli İstihbarat Teşkilâtı ve Sivilleşme», SORUN Birlikte Kitap Dizisi, 1 Ekim 1987
Oyla, zorla... «Talat Turhan'ın savunması, Celil Gürkan, 12 MARTA BEŞ KALA, s.405-410» İnanıyoruz kl 2 Talat Turhan, «Yine Milli İstihbarat Teşkilâtı...», SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, Temmuz 1988.
Türk halkı emperyalist ve kapitalist uydu ilişkilerden arındırılmış gerçek bağımsız ve demokrat bir düzene 3 Talat Turhan, Bomba Davası, Savunma, 2'nci kitap (İşkence) s. 381-416, Şahap Balcıoğlu ile söyleşi.
mutlaka erişecektir. 4 Hiram Abas'ın Halit Narin'i koruma görevinden (!) MİT müsteşar yardımcılığına atanması gibi...(yn.)

32 33
5
ç o ğ u n u n ismi bite k a m u o y u n c a b i l i n m i y o r d u -Eyüp Özalkuş dışında- , zenle b a ğ d a ş t ı r m a k olanaklı değildir.
1974 yılında Selimiye C e z a ve T u t u k e v i n d e n tahliye o l d u k t a n s o n r a iz A n c a k emperyalist devletlerin istihbarat ö r g ü t l e r i saldırgan, şantaj ve
s ü r ü p , köstebekleri s a p t a d ı m . Listeyi z a m a n ı n iktidarına ve basına ver­ k o m p l o d a n o l u ş a n istihbaratçılık anlayışını b e n i m s e m i ş , bu a m a ç l a CIA
6
d i m . Haklarında geniş bir yayın k a m p a n y a s ı b a ş l a t ı l d ı içinde örgütler k u r u l m u ş «Dirty Action-Kirli Harekât» d e n i l e n y ö n t e m l e r e
B u tavrı s ü r d ü r ü r k e n a m a c ı m kişilerle u ğ r a ş m a k değildi. Hiçbir «demok­ baş vurdukları da bilinen gerçekler arasındadır.
ratik», siyasi, ahlâki ve insancıl ö l ç ü y ü temsil etmeyenlerin sergilenmesi A m e r i k a n S e n a t o s u n c a ClA'nın bu türlü y ö n t e m l e r i araştırılmış, k o m i s ­
bir yurtseverlik ö l ç ü t ü y d ü . A n c a k H i r a m ekibinin MIT'na e g e m e n olduk­ y o n u başkanı «Church» adıyla bir r a p o r yayınlanmıştır. Bu r a p o r d a n
ları d u r u m d a , ulusal çıkarlarımız açısından sayılamayacak kadar sakın­ öğrendiğimize göre:
caları b e r a b e r i n d e g e t i r e c e ğ i n e kesinlikle i n a n ı y o r d u m . Onları deşifre et­
- Şili, Santiago'da General Schneider, 22 Ekim 1970 g ü n ü ,
m e k v e k a m u o y u n d a b u d o ğ r u l t u d a bir tartışma başlatıp yıpranmalarını
s a ğ l a m a k i s t i y o r d u m . V e d e g ö r ü l d ü ğ ü g i b i b u d o ğ r u l t u d a k i girişimlerim - Patrice L u m u m b a , Ellsabethville'de, 13 Şubat 1961 g ü n ü ,
1970'li yıllardan bu y a n a süregeliyordu... - Vietnam'da N g ö Dinh D i e m , 1 Kasım 1963 g ü n ü ,
Anılan ekibin O k y a n u s ö t e s i n d e k u r u l m u ş ilişkiler ve destekçileri b u l u n ­ - Dominik'te Rafael Trujillo, 30 Mayıs 1961 g ü n ü CIA yöntemleriyle ö l d ü ­
d u ğ u ve oralarda yetiştirilerek, Türkiye'de denendikleri iddia ediliyordu. rülmüşlerdir.
CIA, M O S S A D , B N D , SAVAK (iran Şahı d ö n e m i ) vb. gibi... İstihbarat ör­ Aynı yapıtta M a s s a c h u t e s temsilcisi Michael H a r r i n g t o n ' u n bir m e k t u ­
gütleriyle işbirliği boyutları dışını aşan ilişkiler içine girdikleri s ö y l e n i p ya­ b u n d a n A B D ' n i n Şili'deki oyunlarına yer verilmektedir:
zılıyordu.
«1962 ile 1973'ü kapsayan d ö n e m d e 40'lar k o m i t e s i (ClA'nın yasadışı
En önemlisi «CIA e k o l ü » n ü benimsedikleri için, istihbaratı ve istihbarat etkinliklerini g ö z e t e n ve yetkili kılan Milli Güvenlik B a ş k a n Yardımcısı t a ­
örgütlerini A m e r i k a g i b i o p o r t ü n i s t , p r a g m a t i s t ve Machiavelist bir an­ rafından idare edilen Bakanlıklararası k u r u l u ş ) 1 3 Allende'nin seçilmesini
layışla kullanma y ö n t e m i n i u y g u l a m a y ı yeğliyorlar ve yasa dışına çık­ engellemek v e M.Colby'nin d e y i m i y l e o n u n d ü ş m e s i n i çabuklaştırmak
m a k t a hiçbir sakınca g ö r m ü y o r l a r d ı . için 11 m i l y o n d o l a r harcamıştı... Fonlar, A v r u p a ve Latin Amerika'daki
Aslında Amerikan FM 31-15 resmi t a l i m n a m e s i n d e n t e r c ü m e edilen, ST çeşitli ülkelerin aracılığıyla kişilere ve partilere verilmişti. 1964'de 3 mil­
31-15 adlı «Gayri nizami kuvvetlere karşı harekât» adlı Kara Kuvvetleri y o n dolar s e ç i m l e r d e Allende'nin rakibi olan Şili Hıristiyan Demokrat Par­
Komutanlığı sahra t a l i m n a m e s i n d e ü l k e m i z d e kontr gerilla adıyla tanınan t i s i n e gönderilmişti. 4
yeraltı ö r g ü t ü n ü n şeması verilmekte ve bu ö r g ü t elemanlarının «kanunî MİT yasası g e r e ğ i n c e de ö r g ü t ü n e y l e m e yönelik bir görevi b u l u n m a -
statüyesahipdeğillerdir» denilmektedir.11 rnâTctâclır. A m a M İ T n ı CIA yöntemleriyle k u l l a n m a ğ a kalkarsanız bu ey­
B ö y l e bir yaklaşımı k u ş k u s u z d e m o k r a t i k h u k u k devleti ve Anayasal dü lemler emperyalist devlete yararlı olacağı için çift y ö n l ü bir hiyanete d ö ­
nüşebilir...
/ifc/o/ Haceti Sa/ird %Urtficirtâ£).
5 Bu Kişi ilk kez tarafımdan saptanılıp, 1973 yılında Bomba Davası, Duruşma tutanağına «Kel Eyüp» diye ge­ Kanımıza g ö r e , Hiram A b a s ekibinin (ve destekçilerinin) eh büyük yanıl­
çirilmiştir, (y.n)
gısı bu anlayıştan kaynaklanıyordu. A m a ç l a r ı MİT'ndaki asker kökenlileri
6 «Talat Turhan, Sadi Koçaş ve Memduh Ünlütürk'e cevap veriyor: Kontr-Gerilla Gerçeği» Politika, 10-16 Mayıs
1978* Ünlütürk'e hitaben: «Görev esnasında, MİT'ten: E.Ö., HA,** 8.Y., A.Â., C.A., M.A., F.I., Ö.K., H.T.,
z a m a n içinde tasfiye e d e r e k ö r g ü t ü «kirli harekât» ağırlıklı kullanmak,
O.O., Emniyet'ten M.Ç., I.A., G.D., Ş.B., M.D., K.K, İle nerede, ne zaman, hangi amaçla çalıştınız? Bu kişi­ kendi bağıntıları ve sınırlı d ü n y a görüşleri k o ş u t u n d a «komünizmle m ü ­
lerle ilişkilerinizin yasa sınırları içinde olduğunu iddia edebilir misiniz?»
cadele» e t m e k t i .
* Bu yazımla Ziverbey işkence köşkü yöneticisi Tümgeneral (E.) Memduh Ünlütürk'ü basın önünde açık tar­
tışmaya çağırmıştım. Tabii önerimi kabul etmedi; ama İzmir'de kişiliğime yönelik kara çalma girişimlerini Nitekim yasalarımızda yeri o l m a y a n bu tür o p e r a s y o n l a r a karıştığını bu
sürdürdü. Bu ona yakışan bir tavırdı aslında...
** Hiram Abas.
7 Talat Turhan, «Ortadoğu'da Şeytan Üçgenleri», 7 Gün Dergisi, 15 Haziran 1977, (Yazı 2'de age'de yeniden 12 «Les complots de la CIA - Manipulations et Assassinats».
yayınlandı). 13 Ülkemizde bu işlev «Milli Güvenlik Konseyi» ve «Milli İstihbarat Koordinasyon Kurulu» tarafından yürütülü­
8 «MİT Müsteşar Adayı - Mister Komplo, Hiram Abas» 2000'e DOĞRU, 2-8 Ağustos 1987, s.31. yor olabilir, (y.n.)
9 «Şeytan Üçgeni: CIA - MOSSAD - MİT ilişkileri», 2000'e DOĞRU, 28 Şubat, 5 Mart 1988, s. 10. (EK-3) 14 ClA'nın marifetleri sayılmakla bitmez, bu amaçla gerek dünyada ve gerekse ülkemizde yüzlerce cilt kitap
10 «Olaylarla Hiram Abas, CIA - MOSSAD İşbirliği» 2000'e DOĞRU, 12 Haziran 1988, s. 25 (EK-4) yazılmıştır. Alıntı yaptığımız yapıt, (12'de a.g.e.) resmi belge niteliğinde olup tercüme edilip yayınlanmamış­
11 Talat Turhan, Bomba Davası, Savunma, Vinci kitap. tır, (y.n.)

34 35
g ü n ö v ü n e r e k açıklayan H i r a m A b a s , açıklamaları ile kendisini ele ver­ manşete çıkarması anlamlı idi... Aslında Özal kendisini etkileyen çevrele­
mektedir.15 rin önerileri d o ğ r u l t u s u n d a Abas'ı MİT Müsteşarlığına a t a m a k istiyordu.
Oysa, istihbarat görevlilerinin örlde gelen nitelikleri arasında, önyargısız A n c a k ilgililerin t ü m niyetlerini «MİT raporu olayı» kursaklarında bıraktı.
b u l u n m a k ve tarafsız o l m a k sayılabilir. A m a , H i r a m A b a s ilk kez MIT'n- İç ve dış ç o k y ö n l ü d i n a m i k ve d e n g e l e r i n zorlamasıyla Özal'a karşın Hi­
d a n ayrıldıktan sonra, b u g ü n g e r ç e k niteliği t ü m açıklığıyla o r t a y a çıkan r a m Abas, M e h m e t E y m ü r ve ekibi MİT'ndan dışlandılar.
bir iş adamının e m r i n e ve hizmetine girmiştir. Yani y e ğ l e m e s i n i n ser­ Ummadıkları bir b i ç i m d e kendilerini s o k a k t a bulan bu kişiler, kızgınlık
m a y e n i n (!) yanı o l d u ğ u n u göstermiştir. Böyle bir hizmeti kabul e d e n kişi içinde ilginç açıklamalarda bulundular. ' '
nasıl olur da yeniden MİT'nın başına g e t i r i l e b i l i r d i . 1 7
Gerçekte bu ekibin ö r g ü t t e n dışlanmasıyla her şeyin g ü l l ü k gülüstanlık
D a h a d a önemlisi H i r a m A b a s v e M e h m e t Eymür, b a b a d a n g e l m e m a ­ olacağını b e k l e m e k safdillik olur. MİT mutlaka P a r l a m e n t o ' n u n denetimi
s o n idiler. Yani bir b a ş k a ö r g ü t ü n - legal g ö r ü n ü m d e de olsa (!) - üyesi altına alınmalı, yasadışı eylemlere bulaştırılmamalıdır.
idiler.
MİT'na ilişkin ilk yazımızda 1 s o n u ç olarak: Ü l k e m i z d e L o o c h e a d rüşvet
Bu nitelikteki kişiler ve yandaşları b i z i m anlayışımıza g ö r e , istihbarat ör­ olayı, K o c a t e p e g e m i s i n i n batırılması olayı, ö n e m l i m a k a m l a r d a bulunan
gütleri ve ülke çıkarları için potansiyel bir tehlike oluşturabilirlerdi. Bu ne­ kişiler ve h o l d i n g patronları hakkındaki yolsuzluk olaylarıyla hayali ihra­
d e n l e onlara karşı ç ı k m a ğ ı bir yurtseverlik g ö r e v i s a y ı y o r d u m . cat olayı vurguncularıyla, G ü n e y - D o ğ u olaylarında g e l m i ş g e ç m i ş iktidar­
Özal'ın Suriye gezisinde bir g a z e t e n i n H i r a m Abas'ı flâş isim olarak ların s o r u m l u l u ğ u y l a MİT'nın askeri d a r b e l e r d e k i t u t u m u n a açıklık getirici
bir parlamenter d e n e t i m m e k a n i z m a s ı çalıştırılmadan g e r ç e k d e m o k r a s i
15 «Emekli olan MİT Müsteşar Yardımcısı Hiram Abas, Güngör Mengi'ye anlattı:» Sabah, 8-11 Haziran 1988. kurulamayacağını vurgulamıştım (Ekim/1987). Ö n e r i l e r i m i n bir b ö l ü m ü
«MENGİ: Boğazınızda bir yara izi görüyorum. bu tarihten s o n r a tartışıldı. A m a o kadar...
ABAS: Kendi ekibimle yaptığım, kendi yetiştirdiğim ekibimle yaptığım 156-157 baskın vardır... Bir tanesinde
ben yaralandım... Ama benim çalışma azmim ve arzum bitmediği için 15 gün sonra omuzum bağlı olarak
ben yine ekibimin başında idim... 71-73 böyie olmuştur.» 18 Amerika'nın gelmiş geçmiş tüm Cumhurbaşkanlarının. - ikisi uyuyan mason - olduğu iddia edilmektedir,
Y.N.: Hiram Abas 70'li yıllarda Fındıkzade'de »Kızılelma Operasyonu» diye anılan çatışmada yaralanmış o (y.n.) '
dönemde gerçek kimliğini saklamış ve basın olayda bir Albay'ın yaralandığını yazmıştır. 19 Mason'ların tüm dünyada iktidara, kapitalizmin uluslararası örgütlerine, finans kuruluşlarına, Silâhlı Kuv­
MİT yasası, MİT'i personeline bu tül bir'görev vermemektedir. O halde Abas'ın ekip kurarak yasadışı ey­ vetlere, güvenlik ve istihbarat örgütlerine girdikleri ve bu örgütleri kontrol altına alıp yönlendirmeğe çalış­
lemlere kalkışmasına niçin göz yumulmuştur? Bu kişiler kimlerdir? Acaba bu eylemler içinde Süleyman tıkları bilinmektedir, (y.n.)
Demirel, Nihat Erim, Ferit Melen, Naim Talü iktidarlarının sorumluluğu nedir? Aynı dönemde MİT Müste­ 20 a) llhaml Soysal, »Masonlar MİT'in Kilit Yerlerinde», 2000'e DOĞRU, 2-8 Ağustos 1987, s. 31
şarları Fuat Doğu ve Nurettin Ersin ile Sıkıyönetim Komutanı Faik Türün bu yasadışı duruma neden göz b) Türkiye ve Dünya'da Masonluk ve Masonlar, İlhamı Soysal
yummuşlardır? Su sorular ve benzerleri yanıtlanmadan terör olaylarına gerçek tanılar konulamaz. Bu tavrı 21 İtalyan P-2 Mason Locası üstadı Lucio Gelli ve İtalyan İstihbarat Örgütü görevlilerinden bazıları, Italya'-
kuşkusuz Özal iktidarı ve benzerlerinden beklemek gibi bir hayale kapılmayacak kadar da gerçekçiyedir. daki sağ terörü yönlendirdikleri için geçen ay içinde mahkum oldular ve çeşitli hapis cezalarına çarptırıl­
Ama bir gün bu hesap mutlaka sorulmalıdır... dılar.
Hiram Abas, eylemci karakteriyle Emniyet örgütü'nün çeşitli alanlarında çalışabilirdi. Ama MİT'nda asla... 22 15'te age; Hiram Abas: «Demirel'in tebrik ve teşekkürlerine mazhar olduğunu» ve «Demirel'le defalarca te­
16 1'de age.: mas ettiği, çalıştığını ve takdirini gördüğünü» açıklamaktadır.
«Çok narin olduğu söylenilen ve her zaman ön planda görülen bu işadamının bugünlerde bankalara olan Y.N: Demirel, Abas'ın yasadışı operasyonlarını mı tebrik etmiştir. Ya da bu ilişkide her ikisinin de Mason ol­
800 milyon liralık borcu nedeniyle ödeme güçlüğü içine düştüğü yansıdı.» (Ekim/1987) ması mı etken unsurudur?
Y.N:Bugün Halit Narin borcunun 60-70milyar lira olduğunu kabul etmektedir.(Cumhuriyet, 7 Ağustos 1988) 23 15'de age; Hiram Abas: «özal'la gayet iyi anlaşıyordum ve istihbari yönden anlaşıyordum.»
17 Y.N. Kuşkusuz bu soru IMF patentli uydu kapitalist ve «liberal» bir ekonomik modeli benimseyen bağımlı Y.N: Bize göre bu itirafın ikinci bölümü Özal-Abas ilişkisine ışık tutucu niteliktedir. İstihbari yönden CIA
iktidarlar için ütopiktir. Amacımız gerçekleri vurgulamaktır. türü operasyonel tarzı benimseyen Abas'la bu açıklamaya göre Özal aynı anlayıştadır. Tehlike ise bu an­
Büyük bir bölümü ÇUH* ve ÇUŞ"lerin işbirlikçisi olan ülkemizdeki holding ve şirketler, yıllardan bu yana layıştan kaynaklanmaktadır. Açıkladığım gibi, bu tür istihbaratçılıkta adam öldürmeden, her türlü şantaj,
kucaklarını emekli güvenlik ve istihbarat örgütleri görevlilerine açmış olduğu bilinmektedir. Sermaye, kendi komplo, provokasyon vb. gibi... baş vurulması doğal karşılanmakta, yasalar göz ardı edilebilmektedir.
düzenlerine hizmet edenlere vefa göstermekte ve yemlemektedir. Tıpkı iktidarların adamlarını Yönetim Ku­ Bu anlayış MİT'na egemen olsaydı ve şartlar da uygun olsaydı, «solcuların nefeslerini dinlemek» yerine
rullarında arpaladıkları gibi... sosyal demokratlar dahil, tüm ilerici demokrat aydınların nefesleri kesilebilir, faili meçhul cinayetler zinci­
rine yenileri eklenirdi...
Hattâ aktif görevde iken dahi hem kendi örgütünden (Emniyet veya istihbarat) hem de özel sektör kuruluş­
larından maaş alan ajanlar bulunmaktadır. 24 «Mehmet Eymür - Hayri Birler Söyleşisi», Güneş, 11,12 Haziran 1988.
Bu olguya karşın, güvenlik ve istihbarat örgütleri işçi sendikaları ve demokratik derneklere ajanlarını gizlice 25 «Mehmet Eymür - Oktay Balamlr Söyleşisi», Bulvar, 13,19 Haziran 1988.
sızdırmakta, onlara tuzaklar kurmaktadır, örneğin yıllardan beri Amerika, AAFU (Asie & Africa Free Lobour Y.N: Bu açıklamalar içinde bizim yirmi yıldan beri öne sürdüğümüz savları doğrultanlar vardı. İktidarın
Institude) adlı kuruluşla, işçi hareketlerini açıkça yönlendirmekte, eğitimden, seminerine kadar finansman güçsüzlüğünü belirleyici vurgulamalar vardı. Devletin işleyişindeki laçkalıklar sergileniyordu.
sağlamağa devam etmektedir. " Çok Uluslu Holding.
Bakınız: Talat Turhan, İşçi Sınıfı ve Sınıf Gerçeği, 7 Gün dergisi, 16 Şubat, 9 Mart 1977 ** Çok Uluslu Şirket. ,

36 37
p o r d a k i ç o k ö n e m l i ve ülke çıkarlarını y a k ı n d a n ilgilendiren gerçekleri
Anılan yazı nedeniyle istihbaratla yakın ilişkisi b u l u n a n e t k e n kişilerin
d o s t ç a uyarılarına m u h a t a p o l d u m . O n l a r a g ö r e : «Arının kovanına şiş p e ç e l e m e y i yeğlemiştir.
s o k u y o r d u m » . Bu n e d e n l e b a ş ı m belaya girebilirdi. O d ö n e m d e Türkiye­ MİT'na ilişkin ikinci yazımızda d a 2 MİT'ndaki görevlerine s o n verilen
'nin en g ü ç l ü a d a m l a r ı n d a n biri o l a n H i r a m Abas'ın Üstüne g i t m e k akıllı Hiram A b a s ve M e h m e t E y m ü r ' ü n CIA-MİT, MOSSAD-MİT ilişkilerini
bir t u t u m değildi... G e ç e n d ö n e m d e olaylar ö n e s ü r d ü ğ ü m ü z savlar d o ğ ­ yadsıyan g ö r ü ş l e r i n i n g e r ç e ğ i yansıtmadığını 1962'li yıllara kadar uzanan
r u l t u s u n d a gelişti. S e ç i m ve r e f e r a n d u m a karşın, özellikle dış g ü ç l e r i n olaylar ve olay tanıklarını açıklayarak kanıtlamaya çalıştım.
ü z e r i n d e ö n e m l e d u r d u k l a r ı , «siyasal istikrar» sağlanamadığı için, yeni bir A n c a k gizini k o r u y a n iki olay üzerindeki ö r t ü bir g ü n k a l d ı r a b i l i r s e b u
r e f e r a n d u m l a Türk halkının dikkatleri t e m e l s o r u n l a r d a n uzaklaştırılmak k o n u d a k i g e r ç e k l e r biraz d a h a aydınlanabilir.
istenmektedir. Bu ikinci r e f e r a n d u m ve C u m h u r b a ş k a n ı seçimi istikrar­
sızlık unsurlarını b e r a b e r i n d e getirebilir. İktidarın geleceği pek parlak g ö ­
rünmemektedir.
«MİT r a p o r u olayı»nda Parlamenter d e n e t i m yerine müfettiş raporu'yla
Vinci Olay: Sabahattin Savaşman Olayı:*
yetinilmeşjTde iktidarın g ü ç s ü z l ü ğ ü n ü n belirgin bir kanıtı olarak g ö r ü n ­
mektedir.27"28 Olay 25 ve 26 Aralık 1977 g ü n k ü basında k a m u o y u n a açıklandı. Günay-
1 dın'a g ö r e : (Mealen) «MİT İstihbarat Daire Başkanı Sabahattin Sa­
Yine anılan yazımızda MİT Yasasına g ö n d e r m e y a p m ı ş ve ö r g ü t ü n b ö ­
lümleri ve görevlerini o k u y u c u l a r a t a n ı t m a k i s t e m i ş t i m . 2 9 " 3 0 Yeni MİT v a ş m a n , A m e r i k a ve İngiltere hesabına c a s u s l u k yaptığı bu a m a ç l a her
K a n u n u n d a «Kaçakçılık ve İstihbarat Dairesi Başkanlığı» diye bir birimin iki ülkeye: Amerikan üsleri, Kıbrıs'taki Türk kuvvetleri, Türk-Amerikan
k u r u l d u ğ u yapılan açıklamalardan anlaşılmaktadır. ilişkileri, Amerikan ambargosu'na ilişkin konularda bilgi verdiği için tu­
tuklanmıştı.»
Bu d u r u m MİT'nı polisin görevleri içine ç e k t i ğ i için, bilinen s ü r t ü ş m e l e r e
A n c a k d u r u ş m a sürerken d a v a y a yayın yasağı k o n u l d u ğ u i ç i n 3 2 ka­
n e d e n o l m u ş ve MİT'na eylemsel bir işlev y ü k l e m e k gibi o l u m s u z l u k g e ­
m u o y u gerçekleri öğrenemedi... Yapılan d u r u ş m a s o n u n d a -Genel Kur­
t i r m i ş 3 MİT r a p o r u olayı'ndan da anlaşılacağı üzere, MİT - Emniyet Ör­
g ü t ü sürtüşmelerini yoğunlaştırmış, çelişkiler İstanbul - A n k a r a polisine m a y Askeri M a h k e m e s i - S a v a ş m a n 17 yıl 6 ay hapis cezası almış ve
yansımış ve bu k o n u d a k i tartışmalar m a h k e m e l e r e yansımıştır. cezasını t a m a m l a y ı p hapisten çıkmıştı. A m a s u s k u n l u ğ u n u k o r u m a y ı y e ğ ­
liyordu...
B u n a karşın, MİT R a p o r u ile suçlananların t ü m ü - Ü r u ğ dışında - sus­
Bu ö n e m l i d u r u ş m a d a n Savaşman'ın a n c a k bir kaç c ü m l e s i basına y a n ­
kunluklarını k o r u m u ş , iktidar yeni bir r e f e r a n d u m u n ardına sığınarak ra-
s ı d ı 3 4 v e A m e r i k a n c a s u s l u ğ u olayı u n u t u l d u g i t t i .
26 Özal iktidarına başından beri destek veren «The Wall Street Journal» gazetesi bile, Özal ekonomisini «Eğ­ S a v a ş m a n karardan s o n r a yaptığı a ç ı k l a m a d a :
lence bitti» diye eleştirmektedir. (Cumhuriyet, 8 Ağustos 1988)
«Bu MİT'in mahkûmiyetidir. Benim değil. Her gün yüzlerce en gizli bilgi
27 15'de age, Hiram Abas: «MİT kendisini hükümetlerin dışında.... görmekle İftihar duyan insanlardan kuru­
ludur.» Amerika'ya Almanlara veriliyor», «CIA, MİT içinde dönen çarkın birdişli-
Hiram Abas: «MİT mutlaka parlamento tarafından tanınmalı ve denetlenmelidir.» sidir. Bu dişli sökülüp atılmadıkça MİT gerçek niteliğine kavuşamaz.»
28 25'de age, Mehmet Eymür: «Sözde Başbakânlık'a bağlıyız ama, bugün için Teşkilâtı kimin idare ettiği belli
şeklinde k o n u ş m u ş t u r .
değil.»
29 Milli İstihbarat Teşkilâtı Kanunu - 644 sayılı kanun - Kabul tarihi: 6 Temmuz 1965. (EK-1) Yıl 1979'da S a v a ş m a n b ö y l e k o n u ş u y o r . A m a b u g ü n en azından bildiği
30 «Devlet istihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Kanunu: (1 Kasım 1983 tarih ve 2937 sayılı)
gerçekler yanında, savunmasını k a m u o y u n a açıklamak tarihi s o r u m -
31 15'de age:
a. Hiram Abas: «Benim görüşüme göre de istihbarat servisi aktif operasyonlar da yaparak Türkiye'ye yönelik
faaliyetlerin üzerine gitmek mecburiyetindedir.»
b. Hiram Abas: «Ben devletime hizmet vermek İçin görev yaparım, operasyonları yaparım. Ben masada * Bu yazının yazıldığı tarihten sonra yayınlanan Cüneyt Ârcayürek'in «Darbeler ve Gizli Servisler» adlı yapıtın­
çalışmadım. Az çalıştım.» da «Savaşman olayına» yer verilmiştir.
Y.N.: İstihbarat örgütlerinde yerleşik kanıya göre -CIA hariç- James Bond'luk ve Rambo'culukla istihbarat- 32 Vatan, 25 Şubat 1978.
çılığın hiçbir ilgisi bulunmamaktadır. Abas'ın açmazı da bu çarpık mantıktan kaynaklanmaktadır. Bay Abas 33 Cumhuriyet, 26 Temmuz 1979.
eğer görev verirlerse «Anti-terör örgütü»nü yönetebilirsiniz. Daha da olmazsa aynı işi profesyonel olarak * Bütün suçlar kendisine yükletilen kişi, günah keçisi (Fransızca-Türkçe Sözlük- Tahsin Saraç).
yapıp doyurulmamış komplekslerinizi tatmin edebilirsiniz. (Bakınız: Erich Fromm'un «Sevgi ve Şiddetin 34 Cumhuriyet, 10 Nisan 1979.
Kaynağı»}.

39
38
l u l u ğ u altındadır s u ç l a m a l a r d a n arınması olası değildir. B u g ü n A b a s bile b u t ü r d e n e t i m
Yıl 1964, Eylül ayının sekizi, bu satırların yazarı Genel K u r m a y Başkanlığı i s t e m e k t e d i r . 2 7 A m a m e ş h u r 12 Mart ö n c e s i ve sonrası eylemlerini sür­
A s k e r i M a h k e m e s i n d e «Genç Kemalistler davası» baş sanığı olarak y a p ­ d ü r ü r k e n S e n a t o Araştırma K o m i s y o n u başkanı Salih Tanyeri, şiddet
tığı s a v u n m a d a : olayları k o n u s u n d a Başbakanlık ve MİT'ndan bilgi a l a m a m a k t a n yakı­
«MİT'in Silahlı Kuvvetler mensuplarını t a k i p ettiğini ve bu y ö n d e k i g i ­ nıyordu.41
rişimlerinin her g e ç e n g ü n artacağını ve MİT'in siyasal iktidarın aleti o l ­
m a m a s ı gerektiğini, MİT'in içinde görevini kötüye kullanan parazitlerden İkinci Olay: Turan Çağlar olayı.
temizlenmesi gerektiğini» belirttikten sonra, «örgütün görevini k ö t ü y e
kullandığını ve Anayasa'yı ihlâl ettiğini» söylemiş, «Genç Kemalistler Or­
Turan Çağlar, 2 7 Mayıs d ö n e m i n d e İstanbul Radyoevi M ü d ü r l ü ğ ü g ö r e ­
d u s u davası hazırlık soruşturmasının yasadışı y o l l a r d a MİT'nda yapıldığı­
v i n d e b u l u n m u ş , d a h a s o n r a e m e k l i y e ayrılmış bir k u r m a y albaydı.
nı» açıklamıştım.
1965'li yıllarda T e p e b a ş ı ' n d a T a r h a n hanın b ü y ü k bir dairesinde, geniş
Yıl 1973, Haziran ayının onaltısı, B o m b a Davası b a ş sanığı olarak İstan­ bir k a d r o ve sınırsız parasal olanaklarla çalışan «Özel Sektör Enfor­
bul Sıkıyönetim Askeri M a h k e m e s i ' n d e k i s o r g u m d a : m a s y o n Bürosu» adlı bir k u r u l u ş u y ö n e t i y o r d u . Bu b ü r o d a Türkiyedeki
«Sunay ve T a ğ m a ç ' l a şahsi bir ilişkim yoktur. A n c a k bunlar, özellikle 22 sol akımlar .izleniyor, s e r m a y e adına karşıt y ö n t e m l e r geliştiriliyordu.
Ş u b a t ' t a n (1962) s o n r a y ö n e t i m i fiilen ele geçirmişler, MİT'i e!e geçir­ Çağlar, uzun süre b u görevini s ü r d ü r d ü k t e n , b ü r o y u Fethi G e m u h l u o ğ l u -
mişler, MİT'i de Amerikalılar ele geçirmiş ve bu şekilde memleket idare 'na dev-rettikten sonra, A k b a n k Sosyal İşler M ü d ü r ü o l m u ş t u . Bu hiz­
edilmeğe başlanmıştır...» meti de yıllarca s ü r m ü ş t ü . Çağlar'ın g ö r e v adı g e r ç e k t e bir m a s k e idi. Bu
kez s e r m a y e adına değil de A k b a n k adına özel istihbarat t o p l u y o r , kendi­
Belgesel açıklamalarımdan kesinlikle anlaşılacağı gibi S a v a ş m a n ' d a n 6
sine sağlanan sınırsız mali olanaklarla etkin kişileri, b ü r o k r a s i n i n her iki
yıl ö n c e CIA - MİT ilişkisini, i d a m istemiyle yargılanırken a ç ı k l ı y o r d u m .
kanadını eşantiyonlara (!) b o ğ u y o r d u . «İstihbarat - Sa» b ü r o s u t a h m i n
Savlarım bilindiği gibi 3-4 yıl s o n r a da İhsan Sabri Çağlayangil tarafından
edildiği gibi piyasa istihbaratı y a p m ı y o r d u . . .
doğrulandı.38"4cr
Bu evrede, İstanbul ve Bölgesi Milli Emniyet Daire Başkanlığı g ö r e v i n d e
T ü m bunları n e d e n açıklıyorum? H i r a m A b a s y ü z ü n d e n . . . Ç ü n k ü o , k e n ­
b u l u n a n T u r a n Deniz'le Çağlar ç o k yakın iki arkadaştı. Aslında Çağlar'ın
disine y ö n e l i k Amerikanofillik savlarını y a d s ı m a k için S a v a ş m a n olayını
hizmetlerinden yararlanmak isteyenlerin, bu yakınlıktan kendi çıkarları
ö r n e k g ö s t e r m e k gereğini özellikle vurgulamaktadır:
d o ğ r u l t u s u n d a geniş ö l ç ü d e yararlandıklarını kabul e t m e k gerekir.
«Geniş çaplı bir o p e r a s y o n d u . Bu sayede de hakikaten Türkiye'nin içine
12 Mart'tan (1971) s o n r a Faik T ü r ü n , Zihnipaşa k ö ş k ü n ü -Ziverbey
sızmış bir istihbarat ö r g ü t ü n ü n faaliyeti, Türk istihbarat ö r g ü t ü tarafından
k ö ş k ü - 4 2 bilinen ekiple i ş k e n c e h a n e y e ' d ö n ü ş t ü r d ü ğ ü n d e Turan Deniz,
a k a m e t e uğratılmış ve 17 sene hapis yemiştir Savaşman.»
s o r u m l u o l d u ğ u halde kullanılmış, köşk'te MİT adına b ü t ü n yetkiler E y ü p
H i r a m Abas, S a v a ş m a n o p e r a s y o n u n u y ü r ü t m e k l e ö ğ ü n m e k t e d i r . Dava Özalkuş'a verilmiştir. 3 Bu d u r u m d a n tedirgin olan T u r a n Deniz, Çağlar'­
gizini k o r u d u ğ u için Savaşman'ın «Le b o u c émissaire»* olarak seçilip, ın basınla k u r d u ğ u sıcak ilişkilerden yararlanarak T ü r ü n ' ü n işkencecileri­
Abas'ın bir taşla iki kuş v u r u p vuramadığını iddia e d e m i y o r u z . ni afişe e t m e y i çıkarına u y g u n g ö r m ü ş t ü . Bu a m a ç l a Nimet Arzık'a
A c a b a MİT içinde bir kişinin m a h k û m edilmesiyle CIA-MİT ilişkisi ö n ­ işkence k ö ş k ü gezdiril mistir.
l e n m i ş midir? Parlamenter d e n e t i m dışında o l a n bir ö r g ü t ü n yöneltilen A m a Turan Deniz, İstanbul'daki g ö r e v i n d e n ayrıldıktan sonra, o n u n ye­
rine gelenler, T u r a n Çağlar'la kıyasıya m ü c a d e l e y e girmişti. Bir kaç kez
35 Sabahattin Savaşman, Harp Okulundan sınıf arkadaşımdır (y.n.)
MİT'te misafir edildiğine (!) ve bir defasında da g e c e kaçırılıp Belgrat Or-
36 Bu bölüm,.Bomba Davası'ndakl Savunmasına da aktarılmıştır. (8'inci klasör: Giriş, CIA, AID, Basından
Seçmeler: 1974-1975) Yayınlanmadı.
* Bugünlerde kendisinden Radyo'da sıkça söz edilen Gemuhluoğlu daha sonra Türk Petrol Vakfı Yöneticisi
37 Bomba Davası, Duruşma Tutanağı, s 16.
olmuştur.
38 Politika, 9, 21 Mart 1976, «Çağlayangil'in İsmail Cem'le Söyleşisi".
41 Cumhuriyet, Milliyet, 25 Aralık 1976.
39 Çağlayangil: «12 Martta CIA geniş ölçüde vardır», Politika, 1 Ocak 1977.
42 ilhan Selçuk, «Ziverbey Köşkü».
40 a.Uğur Mumcu, «Kim Kimi Doğruluyor...» Cumhuriyet, 26 Mart 1977.
43 Eyüp Özalkuş, 12 Mart döneminde her manada birlikte çalıştığı Askeri Savcılardan Süleyman Takkeci'nin-
b. Uğum Mumcu, «Bir Pulsuz Dilekçe», s. 195-198.
emrinde bugün THY Sivil Savunma örgütünde vatani görevine devam etmektedir...

40 41
m a n ı ' n d a t e r k e d i l d i ğ i n e dair söylentiler ortalıkta d o l a ş ı y o r d u . Tabii b u
kuşkusuz b u g ö r e v i basın y ü k l e n m e l i d i r .
d u r u m d a çalıştığı kimseler v e kuruluşlar o n u yalnız bırakmışlardı...
B u n u n gibi, 1 2 Mart d ö n e m i işkencecileri arasında b u l u n d u ğ u iddia e d i ­
D a h a s o n r a bir g ü n , Çağlar'ı «Amerikan casusu» suçlamasıyla M a m a k , 49
len MİT görevlisi Bülent Ö z t ü r k m e n , Özal iktidarı d ö n e m i n d e DPT
A s k e r i C e z a v e T u t u k e v i n e aldılar. D u r u ş m a s ı d e v a m e d e r k e n bir g e c e
Müsteşar Yardımcısı olarak hayali ihracatçılara ö d e m e yapılması için
h ü c r e s m d e ö l ü b u l u n d u . . . Yapılan o t o p s i d e kalp krizinden ö l d ü ğ ü anlaşıl­
emir v e r m e s i n i n a r d ı n d a k i giz o r t a y a çıkarılmalıdır. " İktidarın hayali
mıştı... T a m bir CIA senaryosu... « K ü ç ü k Amerika» o l m a hayalleri ger­
ihracatı ö r t b a s e t m e için girişimlerde bulunmasının a r d ı n d a k i nedenler
ç e k o l m u ş t u . . . Her şey kitabına u y d u r u l u y o r d u . Bilim ve t e k n i k ilerle­
t ü m ayrıntılarıyla saptanmalıdır.
mişti... Her y ö n d e n kullanılabilirdi v a t a n kurtarıcısı o p e r a s y o n c u l a r tara­
fından... T u r a n Çağlar olayındaki giz p e r d e s i n i n aralanmasının z a m a n ı Yazının başlığı «Köstebekler...» idi. Onlara bu sıfatı d ü n hizmet verdikleri
k a n ı m c a gelmiştir. B u o l a y d a : yetkili kişiler yakıştırmışlardı. G e r ç e k t e k ö s t e b e k l e r p e k m a k b u l h a y v a n ­
lar sayılmazlar ve yeraltında yaşarlar. İstihbarat elemanları da görevleri
- «Özel S e k t ö r E n f o r m a s y o n B ü r o s u » n u n t ü m işlevi o r t a y a çıkarılmalı, f i -
g e r e ğ i yeraltında çalıştıklarından d ü n y a n ı n her y e r i n d e K ö s t e b e k d i y e t a ­
n a n s kaynakları saptanılmalıdır. 5
nımlanırlar. A n c a k M e h m e t E y m ü r b u şekilde t a n ı m l a n m a k t a n hoşnut
- A k b a n k ' t a k i çalışma aynı şekilde irdelenmelidir. olmadığını açıkladıktan s o n r a , «Biryerde yaptığım işten tiksiniyorumza-
- T u r a n Deniz bildiklerini açıklamalıdır.
46
ton...» diyerek g ü n a h çıkartmaktadır. Tıpkı Şili'deki C I A ^ e f i gibi... Şili
- T u r a n D e n i z ' d e n s o n r a İstanbul MİT ö r g ü t ü n d e T u r a n Çağlar'ı b o y he­ CIA görevlisi d e : «Tanrım neden bu görevi bize verdin?» d i y e yakınıyor­
defi seçenler kimlerdi? Bunlar arasında 12 Mart işkencecileri var mıydı? du.
A m a ç l a r ı ne idi? Yaptığı işten u t a n ç duyanların, b u d u r u m d a n k u r t u l m a l a n n ı n tek y o l u
vardır. J e a n J a c q u e s R o u s s e a u g i b i itiraflarda bulunmak...
- T u r a n Çağlar, h a p i s h a n e d e n ailesine ve bazı d e ğ e r l i yazarlara m e k t u p
ulaştırmayı başarmıştır. B u m e k t u p l a r ı n k a m u o y u n a a ç ı k l a n m a zamanı B u k o n u d a e n u y g u n ö r n e ğ i Philip A g e e o l u ş t u r m a k t a d ı r . 5 3 Eski bir CIA
g e l m e m i ş midir? ajanı o l a n A g e e de «yaptığı işten utanç duyduğu için» katıldığı t ü m o p e ­
rasyonları açıklamıştı. B u yolla h e m v i c d a n a z a b ı n d a n k u r t u l m u ş , h e m
- Çağlar ailesi babalarını' a k l a m a k için g i r i ş i m d e b u l u n m a y ı d ü ş ü n m e ­
mekte midir?47"48 d e insan o l m a n ı n o n u r u n u n zevkini tatmış, a m a ü l k e d e n , ülkeye d e k o ­
vulmuştu.
Sorular uzatılabilir...
Bay Eymür, « C u m h u r b a ş k a n ı n a h e s a p s o r u l m a s ı n d a n e n d i ş e etmek»,
MİT R a p o r u olayına yeni bir aydınlık, yeni bir soluk, yeni bir ses getir­
ve «Üruğ'u illegal c e m i y e t toplantısına katılmakla» s u ç l a m a k size bir
m e k isteniyorsa S a b a h a t t i n S a v a ş m a n v e T u r a n Çağlar olayları t ü m
şey kazandırmaz.
b o y u t v e ayrıntılarıyla k a m u o y u n u n ö n ü n e getirilmelidir. B u a ş a m a d a
Biraderiniz ve d a v a arkadaşınız H i r a m Abas'ın ( m a ş a l ı n ) 156-157 bas­
* »Mon Dieu! Pour quai nous a-t-on confié cette mission?» k ı n ı 1 5 - o p e r a s y o n u - var. Eğer riskine katlanabilirseniz, o t u r u n anılarınızı
44 MİT Müsteşarı Emekli Koramiral Bahallin Özülker, egemen güçler ve onların iç ve dış örgütlerini çıkarla-
nnave dünya görüşlerine lers düşen bir raporu ilgili makamlara verdikten, kısa bir süre sonra Samsun'da.
yazın. « D e m o k r a s i m i z e katkı y a p m ı ş olursunuz. B u a r a d a h e m çeşitli
bir otel odasında ölü bulundu. Otopsi sonucunda kalp krizinden öldüğü anlaşılmıştır... Yanında 12 Mart' ve ç o k y ö n l ü karmaşık niyetlerle «sansasyon» ve «reklam» p e ş i n d e olan
sonrası IştonceOilgfltıd^n bir emekli albay vardı, (y.n.) kimi basına «yeni» bir m a l z e m e olursunuz, h e m de köşeyi dönersiniz. Bu
45-Süp»r zehirli bitkilerle cinayet nasıl İşlenir?» - Gizli ajanların cinayet aracı olan ve sonuçları laboratuvar-
larda kolay saptanılmayan zehirleri..., - Çeviri: Özgün Taşdemir/Murat Paker, Cumhuriyet. Bilim ve Teknik
arada, h e m d e v i c d a n a z a b ı n d a n k u r t u l m u ş olursunuz. A z şey midir?
eki, 26 Mart 1988, s. 56. ~~ ' " Nasıl olsa «devr-i d e m o k r a s i n i n » , yolların y o l u n u ç o k iyi bilirsiniz...
46 Turan Deniz, eski paşalardan Korgeneral Galip Deniz'in oğludur. Babası 1935-1940'lı yıllarda Diyarbakır'­ 11 Ağustos 1988
da sınırsız yetkilerle Umumi Müfettişlik yapmış bir kişidir. Halk arasında 93 odalı bir sarayda oturduğu 49 «Bülent Öztürkmen 12 Mart'ta MİT Ankara Şubesinde «K» masasında çalıştı. İşkenceyle yapılan sorgula­
söylenir, paşanın kızı o dönemde ata binerdi. Yani umur görmüş bir aileden geldiği için her halde hem maları yönetti...» Aydınlık, 22 Ağustos 1978.
yatı, hem katları, hem de dünyalığı vardır. -1960'lı yıllarda babasının Etlik'teki köşkünü MİT'e kiraya ver­ 50 Rafet Ballı, «İhracat Oyunu», Milliyet, 3 Temmuz 1988.
mişti- Huzurunu bozmak istemez. Bu nedenle ne arkadaşlık ne de erkeklik adına konuşacağını sanmam. 51 Mehmet Muhsinoğlu, «300 Dosya Meclis'te», Milliyet, 12 Temmuz 1988.
Amacım önerilerimin eksiksiz olmasıdır. »Gün ola, harman ola...» (y.n.) 52 J. J. Rousseau, «İtiraflar • Confession -» adlı yapıtında asırlarca önce yaşadığı sosyetenin tüm iğrençlik­
47 Turan Çağlarîn damadı çok tanınmış ve değerli bir ses sanatçısıdır, (y.n.) leri .yanında, homoseksüel ilişkide bulunduğunu açıklamada bir sakınca görmemişti. Ne dersiniz Bay Hi­
48 Turan Çağlar'ı 1960'lardan beri yakın tanıyan kişilerden biri de benim (y.n.) ram Abas?...
53 «CIA Günlüğü», 2. Cilt, Philipe Agee.

42 43
m ü r ' ü "teşkilatın y ü z karası" o l m a k l a s u ç l u y o r d u 1
İSTİHBARAT ÖRGÜTLERİ v e A Ş K O D A L A R I * O y s a biz 1964 yılında Gn.Kur.As.Mah.'nde yaptığımız s a v u n m a d a : 2
"MİT'in Silahlı Kuvvetler mensuplarını izlediğini ve bu yöndeki girişim­
lerin her geçen gün artacağını, MİT'nın siyasi iktidarın aleti olmaması
gerektiğini ve MİT'nın içinde görevini kötüye kullanan parazitlerden te­
mizlenmesi gerektiğini belirttikten s o n r a , örgütün görevini kötüye kul­
landığını ve Anayasa'yı ihlâl ettiğini" açıklamıştık.
O d ö n e m d e g e r ç e k t e n MİT t a b u idi. As. Savcı ve o n u n g i b i d ü ş ü n e n l e r
"MİT'nı yıpratma amacını g ü d e n bir rejim d ü ş m a n i n ı n (!) saçmaları" a n ­
layışı içinde diş gıcırdatarak beni dinlediler. Ne MİT parazitlerden arındı,
ne de yasadışı faaliyetlerine s o n v e r d i . O y s a k i önerilerim g ö z ardı edil­
m e s e y d i Teşkilat yasal ç e r ç e v e i ç i n d e k i görevlerini s ü r d ü r e r e k bu ö l ­
T ü r k i y e ' d e k i d e m o k r a t i k l e ş m e savlarına karşın bazı kurumlar, Devlet
Teşkilâtı içindeki yasal konumlarını g ö z a r d ı e d e r e k "Devlet içinde dev­ ç ü d e yıpranmazdı.
let" o l a b i l m e ğ i her d ö n e m d e başarmışlardır. Bizim köstebekleri " p a r a z i t " olarak s u ç l a m a m ı z d a n , t a m yirmi beş yıl
s o n r a E y m ü r ' ü n "MİT'in y ü z k a r a s ı " o l a r a k nitelenmesi ilginç değil mi?
B u n l a r d a n biri de Milli istihbarat Teşkilâtı'dır.
Eski Askeri Savcı, general emeklisi, avukat; ç e y r e k asır sonra bizimle
Daha ö n c e açıkladığım g i b i , 1961 yılında bu teşkilâtta çalışmak üzere in­
aynı n o k t a y a gelmişti. G e ç t e olsa...
h a m yapılmasına karşın g ö r e v kabul e t m e m i ş t i m . 22 Ş u b a t 1962'den
s o n r a Afyon'a s ü r g ü n e d i l d i m . A n c a k peşimi bırakmamışlardı. Bizi saf- Amacımız, MİT'na kara ç a l m a k o l m a y ı p , kendisine çeki d ü z e n v e r m e s i ­
dışı bırakmak için MİT bir J a n d a r m a ü s t e ğ m e n i içeri almış ve u z u n süre ni sağlamaktı. Bu nedenle eleştiri hakkımızı kullanırken kendimizi riske
baskı altında s o r g u l a y a r a k aleyhte bir tertip d ü z e n l e m e y i başarmıştı. Ba­ ettiğimizin bilincinde idik...
zı çevreler, varlığımı kendileri için potansiyel bir tehlike olarak g ö r d ü k l e ­ N i t e k i m emekli o l d u k t a n s o n r a MİT İstanbul Emniyet M ü d ü r l ü ğ ü n e e m i r
rinden MİT'nı, kullanabiliyorlardı. 19 Nisan "1963 g ü n ü , M e m d u h T a ğ - vererek yıllarca altı polisle beni İzledi. U y g u l a m a y ı b a ş v u r u m üzerine za­
maç'ın özel uçakla g ö n d e r d i ğ i As. savcı tarafından gözaltına alındım. 20 manın İç İşleri Bakanı Faruk S ü k a n d u r d u r t t u .
Mayıs 1963 g ü n ü " s o r u ş t u r m a y a mahal o l m a d ı ğ ı " kararı verildi. Bu karar
"Devlet kin t u t m a z " derlerse de inanmayın. Bir devlet ö r g ü t ü olan MİT­
b a n a u l a ş m a d a n 21 Mayıs olayları patlak v e r d i . C e m a l Tural ilk ö n c e 21
'nın kin t u t t u ğ u n u sayısız olaylarla bilmekteyiz. Ö r n e ğ i n :
Mayıs'la ilişkili gösterilerek tasfiye e d i l m e m i istiyordu. Bu başarılamayın-
ca " G e n ç Kemalistler O r d u s u Davası"nda bir kaç yıl süreyle yargılandım 1972 yılında İstanbul Milli Emniyet Bölgesi Başkanı T u r a n Deniz, üstleri­
ve tabii bir sürede ünlü M a m a k Askeri Ceza ve T u t u k Evi'nin misafirleri nin aldığı emirle bir o p e r a s y o n için kullanılıyor ve Orgeneral Faruk Gürler
(!) arasına katıldım. As. Savcılar ve As. Yargıçlar MİT'nın senaryolarının (o tarihte K.K.K) aleyhinde Ziverbey k ö ş k ü n d e işkenceli sorgulamalarla
dışına çıkıp, mesleklerinin g e r e ğ i n i yerine g e t i r m e yürekliliğini kendile­ Gürler'in ö n c e G n . Kur. Bşk, s o n r a C u m h u r b a ş k a n ı o l m a niyetlerini e n ­
rinde bulamıyorlardı. Anılan d a v a d a Askeri Ceza K a n u n u ' n u n 148'inci g e l l e m e k için d ü z e n l e n e n tertiplerde yer alıyordu. İşkenceli s o r g u l a m a ­
m a d d e s i uyarınca m a h k u m o l d u m . ları yürütenler i ç i n d e MİT R a p o r u Olayı'nda marifetleri g ü n yüzüne çıkan
köstebekler de vardı... " B o m b a Davası" tertibine katılan zamanın İstan­
"Politika y a p m a k l a " suçlanmıştım. Sanki Slh.K.lerde politika y a p a n tek bul Emniyet M ü d ü r yardımcısı Ş ü k r ü Balcı'nın d a h a s o n r a Faruk Gürler'­
kişi bendim... in y e ğ e n i olan N e c d e t Üruğ'la d o s t olmalarını halâ anlamış değilim... B u ­
T a ğ m a ç ' ı n u ç a n savcısı d a h a s o n r a general o l d u . E m e k l i y e ayrılıp a v u ­ n u n gibi, MİT R a p o r u Olayı'ndan ö n c e Harbiye O r d u Evi'nde H i r a m
katlığa başladı. MİT r a p o r u olayı patlayınca bu kişiyi N e c d e t Ü r u ğ ' u n Abas'ın kızının d ü ğ ü n ü n d e nikah şahitlerinden biri Vehbi Koç idi. Bu ikili
avukatı g ö r ü n c e d o ğ r u s u şaşırdık. D ü n MİT'yla çalışan As.Savcı, b u g ü n arasındaki yakınlığı b u g ü n bile yerine o t u r t m a k t a g ü ç l ü k ç e k m e k t e y i m .
MİT'nı d a v a e d i y o r d u . Avukat, MİT r a p o r u n u k a l e m e alan M e h m e t Ey-
1 Raporcu Eymür MtTın yüzkarası, Hürriyet, 18 Ocak 1989
* Bu yazı ilk kez yayınlanmaktadır. 2 Genç Kemalistler Ordusu Davası, Talat Turhan'ın savunması, 8 Eylül 1964

44 V 45
B ü y ü k p a t r o n - " M i s t e r K o m p l o " d o s t l u ğ u ne ola ki? kındaki bildiklerini açıklamasını, ç ü n k ü sıkıyönetim ö n ü n e getirilen t ü m
T u r a n Deniz İstanbul Sıkıyönetim K l ı ğ ı n a yazdığı bir yazı i l e benirnde 3
davaların bu ö r g ü t ç e hazırlandığını, beyanlarının m a h k e m e için aydınlatı­
i ç i n d e o l d u ğ u m altı kişinin "memleket içindeki anarşik olayların plan­ cı ve karara y a r d ı m c ı olabilecek ağırlık taşıyabileceğini bu h u s u s u n k e n ­
layıcısı olduğumuz ve bir cunta faaliyeti içerisinde bulunduğumuz" belir­ d i s i n d e n sorulmasını istedim. Tanık bildiklerinin t ü m ü n ü a ç ı k l a m a ğ a ha­
tiliyordu. zırdı. M a h k e m e heyeti i s t e m i m karşısında ö n c e duraladı. S o n r a reddetti.
Bu kez MİT'na ilişkin istemimin t u t a n a ğ a g e ç i r i l m e s i n d e İsrar ettim. Ge­
MİT'çi T u r a n Deniz bu yazı ile suç işliyordu. İlki, idari bir o r g a n olması­
reği yerine getirildi.
na karşın " T u t u k l a m a e m r i " veriyor, yasal olarak MİT'te s o r g u l a n m a m a ­
mız g e r e k t i ğ i halde, o r a d a sorgulandığımız o r t a y a çıkıyordu. Yazıda birde G e r ç e k t e M a h k e m e heyeti olanların t ü m ü n ü biliyordu. A m a , "arı kovanı­
küstahlık vardı: T u r a n Deniz, e m r i n d e b u l u n d u ğ u Sıkıyönetim K o m u t a n ­ n a ç o m a k s o k m a k " t a istemiyorlardı. Hazır İstanbul'a g e l m i ş k e n , l o j m a n ,
lığına e m i r v e r i y o r d u , " T u t u k l a n a c a k şahıslar" diye... Elindeki t e k kanıt tazminat, araba ve çeşitli y a n o l a n a k l a r d a n yararlanırken onları t e p m e k
işkenceli s o r g u l a m a l a r d a kişiden kişiye aktarılan itiraflardan o l u ş a n düz­ işlerine g e l m i y o r d u , Kaldıki g e ç m i ş t e k i o l u m s u z örnekleri de anımsıyor­
m e c e ifadelerdi... lardı. Ç ü n k ü , Komutanları Faik T ü r ü n , isteği d o ğ r u l t u s u n d a karar ver­
m e y e n m a h k e m e y i bir haftada lağv ettirmiş, hakimlerinin İstanbul dışına
MİT'nın kini " D e v e k i n i " n d e n ü s t ü n d ü . İkinci kez d ü z e n l e n e n tertiplerle
atanmalarını sağlamıştı.
yargı ö n ü n e çıkarılmıştım. H e m de bu kez idamlık bir sanık olarak...
Bu koşullar altında "Yargı Bağımsızlığı"ndan söz e t m e k kuşkusuz g ü ­
İnsanlık o n u r u n u n bir parçasını o l u ş t u r a n kişisel o n u r u m u kurtarmak
lünç o l u r d u . Yaşadığımız olaylarla MİT'nın "Devlet içinde devlet o l d u ğ u ­
için, Z i v e r b e y K ö ş k ü ' n d e işkenceyle tertip d ü z e n l e y e n l e r i n İpliğini pazara
n u " algılamıştık. B u nedenle Z i v e r b e y K ö ş k ü ' n ü n P a r l a m e n t o Denetimin­
ç ı k a r m a k üzere t ü m yasal yolları d e n e d i m . Z a m a n ı n B a ş b a k a n ı Naim
d e n geçirilmesini istedik. D o ğ a l olarak b u istek d e yerine getirilmedi. As­
Talü, G n . Kur.Bşk.Orgeneral Semih S a n c a r ve K.K.K. O r g e n e r a l Eşref
lında MİT k u r u l d u ğ u n d a n bu y a n a b ö y l e bir d e n e t i m d e n g e ç m i ş değildir.
Akıncı'ya b a ş v u r d u m . T ü m ü başvurularımı hasır altı e d e r e k tarih ö n ü n d e
Eğer 1973 yılındaki isteklerimiz g ö z ardı edilmeseydi H i r a m A b a s ve
işkencelerin k o r u y u c u s u d u r u m u n a düştüler.
M e h m e t E y m ü r v b . gibi olanların marifetleri o z a m a n ortaya çıkacak ve
D ü z m e c e " B o m b a Davası"nda yargılanırken d e MİT'nın i ç y ü z ü n ü ora­ bu kişilerin on beş yıl süreyle Teşkilatı dış kaynaklı koşullanmaları ve
d a k i olanaklar içinde a ç ı k l a m a ğ a çalıştım. ilişkileri d o ğ r u l t u s u n d a kullanmalarının ö n ü alınmış olacaktı.
" S u n a y ve T u ğ m a ç ' l a şahsi bir ilişkim y o k t u r . A n c a k b u n l a r özellikle, 22 Denetim dışı başıboş kalan MİT'nın iç y ü z ü n ü n ortaya çıkması "MİT
Ş u b a t ' t a n (1962) s o n r a y ö n e t i m i fiilen ele geçirmişler, MİT'i ele geçir­ Raporu Olayı" 7 yla gerçekleşti. Özal tarafından MİT Müsteşarlığı için ha­
mişler, MİT'i de Amerikalılar ele g e ç i r m i ş ve bu şekilde idare e d i l m e ğ e zırlanan H i r a m A b a s ve ekibi kendilerini s o k a k t a buldular. K o n u aylarca
başlanmıştır. B u y ü z d e n d e m e m l e k e t b u hale g e l m i ş t i r . 5 " g ü n d e m d e kaldı ve ö r g ü t ü n marifetlerini, k a m u o y u b ü y ü k bir şaşkınlık
Gerçi b u g ü n o z a m a n ö n e s ü r d ü ğ ü m ü z savlar t ü m boyutlarıyla d o ğ r u ­ içinde öğrendi... Ve de Özal'ın MİT'i Sivilleştirme hayali bir başka bahara
lanmıştır a m a MİT'nda o l u m l u bir d e ğ i ş i m o l m a d ı ğ ı anlaşılmaktadır. kaldı.
B o m b a Davası'nda yargılama s ü r d ü r ü l ü r k e n "Yazılı deliller"in o k u n m a G e r ç e k t e duyarlı devlet k u r u m l a r ı n d a g ö r e v alanların emekli o l d u k t a n
evresinde T u r a n Deniz imzasını taşıyan MİT yazısı o k u n d u . 3 Söz alarak s o n r a d a k o n u ş m a m a l a r ı kuraldır. A n c a k bu kuralı ilk kez Mahir Kaynak
MİT'nı savlarını kanıtlamaya çağırdım. Aksi d u r u m d a g e r e k T u r a n Deniz'i b o z d u . Ç ü n k ü Teşkilâtın bir kuralı da ajanını açıklamamaktır.
ve g e r e k s e Teşkilâtını ç o k ağır dille s u ç l a y a c a ğ ı m ı ifade e t t i m . Sözlerimin O y s a M a d a n o ğ l u Davası'nın açılabilmesi için Mahir Kaynak'ın deşifre
bir kısmı D u r u ş m a T u t a n a ğ ı n a ve basına yansıdı. A m a k i m s e d e n ses se­ edilmesi g e r e k i y o r d u . " B a l o n O p e r a s y o n u " n d a ajan harcandı; a m a d a v a
da çıkmadı... beraatla s o n u ç l a n ı n c a kabak d e ğ i l d e " b a l o n " Kaynak'ın başında patladı.
Dava d e v a m e d e r k e n , bir g ü n Sadi K o ç a s tanık o l a r a k m a h k e m e y e ç a ğ ­ Zor, ve sıkıntılı anlar yaşıyan eski a j a n kuralı b o z a n Teşkilatını kural dışı
rılmıştı. Söz alarak tanığın eski bir B a ş b a k a n Yardımcısı olarak MİT hak- da olsa sürekli eleştirdi. Sade v a t a n d a ş eski MİT'çinin söylediklerinin
3 Talat Turhan, 1'nci kitap, Bomba Davası, Savunma, s. 236 6 Yn: o dönemde-12 Mart'1971 sonrası-trafik kazasında öien bir Askeri Savcının üzerinde tam sekiz tül hü­
4 Yn: Bu kişilerden biri halen SHP milletvekilidir. viyet çıkmıştır...
5 Bomba Davası Duruşma Tutanağı s. 16, Haziran-1973. 7 MİT Raporu Olayı, Kaynak yayınları

46 47
ç o k azını dile g e t i r s e ç o k t a n T.C.K. 141 ve 142'nci m a d d e l e r i n i n hışmına G n . Kur. Bşk.lığı ve K.K.K.Iığına bir d i l e k ç e g ö n d e r d i m 1 1 . Ziverbey
u ğ r a r d ı . Ajanlığı d ö n e m i n d e " s a h t e s o l c u l u k " y a p a n Mahir K a y n a k b u kez K ö ş k ü ' n d e O r g . Faik T ü r ü n s o r u m l u l u ğ u n d a v e T ü m g e n e r a l M e m d u h
" g e r ç e k s o i c u " g i b i d e h ş e t e n g i z açıklamalar yapıyor v e D e v r i m c i kesi­ Ünlütürk d e n e t i m i n d e yapılan i ş k e n c e v e tertiplerin " P a r l a m e n t o heye­
m i n T ü r k - A m e r i k a n ilişkileri ve CIA-MİT ilişkileri hakkında söylediklerinin t i n c e tahkik e d i l m e s i n i " istedim. Eğer B a ş b a k a n N a i m T a l û 1 2 görevini y e ­
a d e t a s ö z c ü l ü ğ ü n ü üstlenmiş g ö r ü n ü y o r d u . B u kişinin d e m e ç l e r i n i n rine getirseydi, içlerinde H i r a m A b a s v e M e h m e t E y m ü r ' ü n d e b u l u n d u ğ u
eleştirisi a n c a k y e n i bir yapıta k o n u edilebilir. b u kişilerin s o r u m l u l u ğ u saptanılacak v e işkencenin ö n l e n m e s i için ö n ­
lemler alınabilecekti. A m a işkenceler iktidarlarca y ö n l e n d i r i l d i ğ i için, bu
Bu yazıda g e ç e n yıl e m e k l i edilen H i r a m A b a s ve M e h m e t E y m ü r ikilisi­
t ü r istekler h e p hasır altı edildi. B u g ü n a r a d a n o n b e ş yıl g e ç t i k t e n s o n r a
nin açıklamalarında ö n e çıkan bazı gerçekleri a n ı m s a t m a k i s t i y o r u m . 8 " 1 0
A b a s ' t a bize k o ş u t d ü ş ü n m e k t e d i r .
A b a s 8 : "MİT mutlaka parlamento tarafından tanınmalı ve denetlenmesi­
MİT Kime Bağlı
dir. MİT'İ iktidar partisinin bir araç gibi görmesi zararlıdır. Onun için
Eymür10: "Sözde Başbakanlık'a bağlıyız ama, bugün için teşkilâtı kimin parlamentoda bir komisyon kurulmalı, muhalefetin de adamı olmalı,
idare ettiği belli değil'' MİT'in umumi gidişi parlamentoda denetlenebilmelidir. Bütün Avrupa
devletlerinde olduğu gibi... Neden kaçılır, neden bir perde arkasına sak­
"Anlaşılan MİT'in asıl yöneticisi bizzat Erkan Gürvit"
lanılır; sebep yok."
A b a s : 8 ...esas a m i r g e n e Başbakandır. A m a ş i m d i b e n size s o r u y o r u m .
Bu açıklama MİT'nın b u g ü n e k a d a r P a r l a m e n t o n u n d e n e t i m i dışında
B u s o n o l a y d a hakiki a m i r olarak Özal g ö z ü k t ü m ü ?
kaldığının açık bir itirafıdır. Bu ne b i ç i m d e m o k r a t i k d ü z e n d i r ki p a r l a m e n ­
Bu s u ç l a m a n ı n g e r ç e k l i ğ i iktidar yetkililerinin açıklamaları ile de d o ğ r u ­ to bazı kuruluşları hala d e n e t i m altına alamıyor?
lanmış b u l u n m a k t a d ı r . Bu o l g u n u n iktidarın iktidarsızlığını kanıtlamaya
y e t e c e k b ü y ü k l ü k t e o l d u ğ u kanısındayım. Yasa g e r e ğ i k e n d i s i n e bağlı b u ­
l u n a n bir ö r g ü t ü i d d i a edildiği gibi, başkaları idare e d i y o r s a B a ş b a k a n Darbeleri Önceden Öğrenmek
k o n t r o l ü kaçırmış d e m e k t i r . Hele o başkası C u m h u r b a ş k a n ı n ı n d a m a d ı
ise... Bilindiği g i b i E r k a n Gürvit'in MİT'teki t ü m arşiv bilgilerini Ç a n ­ Milli istihbarat Teşkilatı ve S i v i l l e ş m e 1 3 başlıklı yazıda "MİT'nın Askeri
kaya'ya aktararak teşkilâtı uzaktan k u m a n d a e t m e girişimleri bir ö l ç ü d e Darbeler öncesi sorumluluğunu araştırmağa uzun zaman hiç bir iktidarın
önlenmiştir a m a , hiç bir d ö n e m d e Ç a n k a y a bu ö l ç ü d e MİT'inin içine gir­ gücünün yetmeyeceği kanısındayım." d i y e y a z ı y o r d u m .
m e k gereksinimi duymamıştır. A c a b a olağandışı b ö y l e bir k o n t r o l gerek­ MİT'çiler d o k u z a y sonra aynı k o n u d a açıklama y a p m a gereğini d u y d u ­
sinimi nereden kaynaklanıyor? lar:
E y m ü r : 1 0 "12 Eylül ihtilâlini MİT niçin hükümete bildirmedi, başında bir
Hesap Sorma ve Parlamento Denetimi asker olduğu için mi?" şeklindeki s o r u m u z u cevaplandırırken de "Tabii"
d e d i . "Bizim kadersizi iğ imiz de burada zaten. İplerin ucu her zaman Ge­
10
Eymür; "Evren 12 Eylül'ün hesabının sorulmasından endişe ediyor. nelkurmay Başkanı'nda olmuştur. Orgenerallik bekleyen bir adamın Ge­
Bu yüzden Cumhurbaşkanlığında kalmak istiyor." nelkurmaya değil de Başbakanlık'a daha yakın olması beklenemez."
Bu savın ö n e atıldığı tarih, 13 Haziran 1988'dir. Evren'in A n a y a s a Balamir: Sen 1980'de MİT'teydin d e ğ i l mi?
Değişikliği yolu ile g ö r e v süresinin uzatılmasına ilişkin görüşler, aşağı y u ­
E y m ü r : Tabii. Hattâ 12 Eylül'den ö n c e de A n k a r a ' d a y d ı m .
karı aynı d ö n e m e rastlamaktadır.
Balamir: Peki, Türkiye'de bir ihtilal olacağını MİT niye bildirmedi hükü­
B o m b a Davası'nda yargılanırken 12 Haziran 1973 g ü n ü , Başbakanlık,
mete? H e p bu sorular s o r u l u y o r k a m u o y u n d a MİT'le ilgili.
E y m ü r : Bildirmez.

8 Hiram Abas - Güngör Mengi Söyleşisi, Sabah, 8-11 Haziran 1988


11 Talat Turhan, Bomba Davası, Savunma, s. 342-346
9 Mehmet Eymür - Hayri Birler Söyleşisi, Güneş, 11-12 Haziran 1988
12 Yn: Halen AKT3ANK Yönetim Kurulu Başkanı...
10 Mehmet Eymür - Oktay Balamir Söyleşisi, Bulvar, 13-19 Haziran 1988
13 Yn: Ekim 1987'de yayınlanmıştır.

48 49
Balamir: MİT'in başında asker olduğu için mi bu böyle? lıypr:
E y m ü r : Tabii, MİT'in başındaki hep mevcut dengelere bakar. Denge - MİT'te Sivilleşme fikrini savunan başarılı bir ekip, kolaylıkla tasfiye
nerededir? Genelkurmaydadır. edildi.
Balamir: Dolayısıyle, MİT müsteşarı sivil de olsa, muhtemel bir ihtilal - Bu ekibin tasfiyesi suretiyle İktidara da dolaylı bir ihtar verildi.
önlenemez. > Mengi, a r g o d a k i d e y i m i y l e " K ö s t e b e k l e r e k o l t u k ç ı k a r k e n , bir a n l a m d a
E y m ü r : Tabii, o da meselenin sakat bir yönü Bir tel örgü çekmiş as­ iktidarın aczini dile g e t i r m e k t e d i r .
kerler kendi etraflarına "Bunun İçine hiç kimse giremez" diyorlar. Böyle İktidara ihtar v e r e n g ü ç l e r k i m l e r d e n oluşmaktadır?»
birşey olmaz tabii Aslında ille MİT müsteşarı askeri kesimden ola­
Böyle bir ihtara m a r u z kalan iktidar n e d e n istifa e t m e m i ş t i r ? Soruların
cak diye de bir kanun yok.
yanıtları boşluktadır...
E y m ü r ç ö z ü m s ü z l ü k içinde g ö r ü n ü y o r . MİT müsteşarı a s k e r d e olsa si­
M e n g i , aynı k o n u d a k i sorularını s ü r d ü r ü y o r :
v i l d e olsa ihtilaller ö n l e n e m i y o r . O h a l d e s o r m a k lazım MİT neye yarar
d i y e ? K u ş k u s u z g e r ç e k b ö y l e değil... H i r a m A b a s v e ekibi yıllardan beri Mengi: 8 "Sivilleşme olayına dönersek, önerilerimiz doğrultusunda
Teşkilâtı ele g e ç i r m e y i d ü ş l e m e k t e d i r . A m a önleri askerler tarafından tı­ MİT'İ çağdaş bir yapıya nasıl oturturuz?"
kalıdır. Sırf bu g e r e k ç e bile onları asker d ü ş m a n l ı ğ ı n a itmiş olabilir. Abas: "Başındaki adamın teşkilatın çeşitli kademelerinde çalışmış, bu
G e r ç e k t e MİT h o m o j e n bir y a p ı d a değildir. Müsteşar asker ya da sivil mesleği ailesiyle birlikte yaşam biçimi olarak kabul etmiş biri olması ge­
o l s u n , ihtilâlden h a b e r d a r olan MİT'çilerden h e r h a n g i birisinin b ö y l e bir rekir. Sivilleşmeden maksadım budur "
bildirimi y a p m a z o r u n l u l u ğ u n d a olması gerekir. D o ğ a l olarak "Anayasal
D ü z e n e " v e d e iktidarın g ü c ü n e inanıyorsa... B ö y l e bir haberi alan g ü ç l ü
Üniforma Hastası MİT'çiler
bir iktidar anında d a r b e c i l e r i e m e k l i y e sevkedebilir ve hattâ y a r g ı ö n ü n e
getirebilir. İktidarları ihtilâllerden habersiz bırakmanın s o r u m l u s u s a d e c e işkencecilerin sivil olmasına karşın, sorguladıkları kişilerin kendilerine
MİT müsteşarı o l m a y ı p , ilgili birimlerde çalışan t ü m MİT görevlileridir. uydurdukları, rütbelerle çağrılmasını istediklerini s a v u n m a m d a u z u n uza-
A n c a k bu kişiler ne 27 Mayıs, ne 12 Mart ne de 12 Eylül'den ö n c e g ü ç l ü dıya a ç ı k l a m ı ş t ı m . 1 4 '
iktidar b u l u n m a d ı ğ ı n d a n , g ü ç l ü d e n -Slh.K.lerden- y a n a o l m a y ı kişisel Zavallı ve hasta ruhlu bu kişiler, bir y a n d a n kişisel k o m p l e k s l e r i n i t a t m i n
e m n i y e t v e çıkarlarına d a h a u y g u n g ö r m ü ş l e r d i r . S o r u m l u l u k bireysel e t m e ğ e çalışırken d i ğ e r y a n d a n bilinçli ya da bilinçsiz olarak s o r g u l a ­
d e ğ i l kolektiftir bize göre... nan kişiyi Slh.K.lerle karşı karşıya getiriyorlardı. Slh.K.lere yöneltilen bu
" h i y a n e t i n " hesabı hiç bir d ö n e m d e sorulmamıştır. Kanımızca bu hesap­
laşma ivedilikle sorulmalıdır. Kanıt mı istiyorsunuz? İşte s a m i m i itiraflar:
MİT'nın Sivilleştirilmesi
Eymür10; " Bizim bazı arkadaşlarımız kendilerini albay, yarbay, bin­
D a r b e l e r d e n h a b e r d a r e t m e y l e birlikte MİT'nın sivilleşmesi d e g ü n d e m e başı olarak tanıtmaya pek meraklıdırlar. Bazen askerî pantolonlar giyer­
g e l d i . Abas'a g ö r e , MİT'nın sivilleşmesi kendisinin MİT müsteşarlığına ler. Buluştukları görüştükleri insanlara asker intibaını vermek İçin asker
getirilmesiyle eşanlamlıdır. N i t e k i m : diye tanıtırlar. Bir arkadaşım vardı benim, ast subaylıktan ayrılma, evine
Abas:8 benim sivilleşmeden kastım, doğrudan doğruya servisin için­ gittim birgün. Baktım karısıyla albay üniforması giymiş olarak fotoğraf
den, seneler içinde kademelerle çeşitli görevleri yaptıktan sonra ada­ çektirip evinin duvarına asmış..."
mın müsteşarlığa gelmesidir" d e r k e n kendisini tarif etmektedir... Bazen, ü n i f o r m a y a ö z e n e n garibanlar yakalanır. Basında b o y b o y f o t o ğ -
G ü n g ö r M e n g i : 8 "Hiram Abas, MİT'e Batı demokrasi/erindeki işleyişe
benzer bir kimlik kazandırmak, başına asker yerine, teşkilât kademele­
14 Talat Turhan, Bomba Davası, Savunma, 1 nci ve 2nci kitap
rinden gelerek yükselmiş bir istihbaratçı oturtmak fikrini besliyordu.
15 Yn: Beni Ziverbey köşkü'nde sorgulayan Slh. «.lerden Binbaşı rütbesinde iken ayrılmıştı. Sorguda ken­
Başbakan Özal da aynı düşünceyi paylaştığı için oradaydı" d i y e kanısını disine Albay diye hitap ettiriyordu. Eyüp Özalkuş adlı bu kişinin 1970'li yıllarda, birlikte çalıştığı o dönemin
açıklıyor ve MİT R a p o r u ' n u n sızdırılmasıyla varılan s o m u t s o n u ç l a r ı sıra- Askeri Savcılarından Süleyman Takkeci'yle birlikte bugün THY Sivil Savunma örgütünde birlikte çalışması
elbette rastlantı olamaz.

50 51
milyonluk maaşlar alabilirdim. A n c a k p i ş m a n d e ğ i l i m . "
rafları yayınlanıyor. O y s a k i hastalığın kaynağını sivil MİT'çiler teşkil
e d i y o r m u ş . B u k o m p l e k s t e k i insanlara, 1971'den b u y a n a s o r g u l a m a k G e r ç e k t e n de h o l d i n g patronlarıyla MİT'çiler arasındaki ilişkiler aydınla-
için y ü z l e r c e üniformalı s u b a y teslim edildi. B ö y l e bir av y a k a l a y a n bu tılabilse d ü z e n i n k o k u ş m u ş l u ğ u d a h a da belirgin o r t a y a çıkabilir. Nite­
aşağılık ruhlu kişilerin ne k a d a r canavarlaştığını o d e n e y d e n g e ç e n l e r e k i m , " H o r z u m ' u n dostları, içinde general r ü t b e s i n d e MİT'çiler bile b u ­
s o r m a l ı ve Teşkilât m u t l a k a bu tür insanlardan temizlenmelidir. lunmaktadır...18
B ö y l e bir temizlik s o n u c u , MİT sivilleşme yerine d a h a da askerleşebi- Uğur M u m c u yıllardan beri usanmaksızın bu karanlık ilişkileri gözler
lir... ö n ü n e serer durur, a m a birşey d e ğ i ş m e z . Ç ü n k ü d ü z e n e şer ittifakı e g e ­
mendir. Bu nedenlerle de H o r z u m , ilk t u t u k l u l u ğ u n d a n salıverilmesinden
sonra, Kızılay H o r z u m ' a altın m a d a l y a t a k a b i l m i ş t i r . 1 9
MİT'çiler
Yapıtın "Hayali ihracata Bir Ö r n e k " başlıklı V . B ö l ü m ü ' n d e de madalyalı
E y m ü r ' ü n bir diğer itirafı d a h a da ilginç: hayali ihracatçılar açıklanmaktadır. M a d a l y a meraklılarına H o r z u m -
"Bir yerde yaptığım işten tiksiniyorum zaten." 'laşmalarını ö n e r i r i m . H o r z u m d e y i p g e ç m e y i n , 12 Eylül partileşme süre­
c i n d e "Devlet Partisi" olarak s u n u l m a ğ a çalışılan Turgut Sunalp'ın
İnsanlar tiksindiği işleri y a p m a m a l ı . Yoksa E y m ü r ' ü n d u r u m u n a düşer­
MDP'si bile kuruluş çalışmalarına H o r z u m ' u n " M a v i Evi'nde - Safety
ler... N i t e k i m bilindiği gibi E y m ü r ' ü n k a l e m e aldığı MİT Raporu nedeniyle
H o u s e - (!) başlamıştır...
idare Üruğ'a kırk m i l y o n TL tazminat ö d e m e k d u r u m u n d a kaldı. Yasalara
g ö r e idarenin E y m ü r a l e y h i n d e d a v a açıp, b u parayı geri alması gerek­ MİT'çiler t ü r l ü t ü r l ü , içlerinde ne ararsan b u l u n u y o r . Hayali ihracat sa­
mektedir. Bu z o r u n l u l u k yapılmadığı s ü r e c e tiksindirici ilişkiler, k o ­ nığı bile...
k u ş m u ş l u k kuşkuları, k a m u vicdanına takılı kalacaktır. Nitekim eski MİT'çi Mustafa N e c a t i Ercan, M a r m a r i s Hayali İhracat d a ­
E y m ü r ' ü n kayınvalidesini A m e r i k a ' d a ameliyat ettirip, eşiyle birlikte ora­ vasında yargılanmaktadır. 0
da ziyaret e d i p geri d ö n e c e k kadar dünyalığını y a p m ı ş bir kişi o l d u ğ u an­ Ve nihayet eski MİT'çi Kemal Eker, eski gelini Sonia'yı tabancası ile v u ­
laşılıyor. 1 Bay A b a s ise o ğ l u ve arkadaşlarıyla emekli o l d u ğ u n d a n bu y a ­ rarak y a r a l ı y o r d u . . . 2 1
na A v r u p a ' d a seyahate ç ı k a c a k kadar m u t l u bir emeklidir...
T ü m bunları k u ş k u s u z MİT'nı y ı p r a t m a k için yazmıyoruz. B u g ü n kesin­
E y m ü r ' ü n eşi ve kayınvalidesinin A B D ' y e gidiş d ö n ü ş u ç a k bilet ücreti likle g ö r ü l d ü ğ ü gibi MİT'nı asıl yıpratanlar/Teşkilatı yasadışı y ö n t e m l e r l e
ve f o n için yaptığı h a r c a m a en az beş m i l y o n lira olması gerekir. Kayınva­ yatak odalarına kadar sokanlar v e b u o l u ş u m a g ö z y u m a n iktidarlardır...
lidesinin kanser ameliyatı da y i r m i m i l y o n d a n aşağı değildir. O r a d a k i ika­
met masraflarını da katarsanız t o p l a m h a r c a m a s ı kırk m i l y o n u tutar. Bir
solukta bu miktarı h a r c a y a b i l e n kişinin p o r t f ö y ü n ü n kabarık o l m a s ı gere­
İstihbarat Örgütleri ve Yatak Odaları
kir. Kuşkusuz k o n u n u n o y ö n ü bizi ilgilendirmez. V u r g u l a m a k istediğim G ü n ü m ü z d e CIA - MİT ilişkisini b i l m e y e n kalmadı. O halde denilebilir ki
g e r ç e k MİT Raporu Olayı'nın s o r u m l u s u olan bu kişi hakkında n e d e n rü- CIA eğer yatak odalarınıza girerse MİT'na da girer. Böyle bir mantıki
cü davası açılmamış olmasıdır. Yoksa iktidar bu kişilerden k o r k u y o r mu? yaklaşıma aslında gerek bile y o k . ClA'nın yatak odası serüveninden il­
Ülke, genelinde m u t l u azınlık, mutsuz ç o ğ u n l u k motifi anlaşılan MİT'na g i n ç r o m a n l a r yazılabilir. " K ü ç ü k Amerikacı"lar MİT R a p o r u ' n d a g ö r ü l ­
d a yansımış, nitekim M e h m e t E y m ü r v e H i r a m A b a s gibi e m e k l i MİT'çi­ d ü ğ ü gibi, b e l d e n aşağısını istihbaratçılık saymaktadırlar. Tıpkı a ğ a b a b a ­
ler Amerika'da, Avrupa'da cirit atarken Ferdi T a m e r adlı eski MİT'çi, sila­ ları gibi...
hını s a t m a y a kalkıyor, b a ş a r a m a y ı n c a bir " b a b a " d a n b o r ç istiyor. So­
n u n d a manavlıkta karar kılıyor. İtirafı i l g i n ç : 1 7
" B e n d e bazı MİT'çiler gibi h o l d i n g patronlarının yanına yaklaşır, ş i m d i
18 İşle, Horzum'un dostlarının listesi, Uğur Dündar'ın haberi, Hürriyet, 20 Temmuz 1989
19 19 Mayıs 1989 tarihli gazeteler.
16 Eymur Amerika'da • Milliyet, 15 Ocak 1989 20 MİT'çi ağladı... Diller çözüldü. Hürriyet, 18 Ocak 1989
17 Dündar Kılıç'tan yardım isteyen MİT eski sorgu şube müdürü Ferdi Tamer manavlık yapıyor, MlTçiye ba­ 21 25 ve 26 Temmuz 1989 tarihli gazeteler
ba desteği, Milliyet, 12 Temmuz 1989

52 53
Transparan Aynalar A m e r i k a ' d a y a t a k odası o l u r d a " K ü ç ü k A m e r i k a " d a y a t a k o d a s ı o l m a z
mı?
"Ajanların yatak o d a l a r ı n d a a y n a l a r : 2 2
M e m h e t E y m ü r - O k t a y Balamir söyleşisine d ö n e l i m 1 0 :
Turner, 7976 yılında ClA'nın başına geçtikten sonra, ClA'nın daha ön­
"Balamir- Peki, r a p o r d a k o n u edilen Ü r u ğ Paşa o l m a y ı p d a , o n u n kadar
ceki işleriyle ilgili olarak "Soruşturma Komisyonu'na çağrılır. Konu ClA­
ünlü b a ş k a bir üst d ü z e y general olabilir mi? Emel Sayın'a h a y r a n olan...
'nın "bazı ajanların yerleştirdiği aynalardır." Turner ile Senatör Kennedy
arasında şu ilginç konuşmalar geçer: E y m ü r : Bazı şeyler t e t k i k edilirse tabii d a h a iyi s o n u ç l a r a v a r m a k m ü m ­
kündür. Mesela S h e r a t o n Oteli'nde bir a d a m vardı. Polisten ayrılma bir
K e n n e d y - ClA'ye ait örgüt evlerinde, kayıtlarımıza göre bir tarafı ayna,
kişi.... oranın g ü v e n l i k amiri o l d u . O t e l d e özel bir o d a s ı vardı. Kendisini
diğer taraf lodanın içini gösteren camlar kullanılmış. Bu doğru mu?
herkes MİT elemanı olarak biliyor ve o t e l d e k i o o d a , o n a MİT adına t a h ­
Turner- Evet efendim, elimizdeki belgeler, o evin inşa edilirken bu ay­ sis edilmiş. Bu şahıs, b ü t ü n bu M e h m e t Ağar'lar, Ünal Erkan'lar, Ş ü k r ü
nalar yerleştirilecek şekilde planlandığını gösteriyor. Balcı, T u n c a y M a t a r a c ı gibilerle vıcık vıcık o l m u ş bir a d a m . Ş i m d i İstan­
K e n n e d y - Ve bu aynalar yatak odalarına yerleştirilmiş. Burada gerçek­ bul Belediyesi'nde çalışıyor. B u n u n o d a s ı n d a kimler kalmış a c a b a ?
leştirilen operasyonlara da, yine sizin kayıtlarınıza göre, "Geceyarısı ve Araştırmak lazım. B a k m a k lazım tabii. Mesela, Fahrettin Aslan o r a d a
Doruk Operasyonu" denilirmiş. ClA'ya ait örgüt evlerindeki bu aynalı ya: k e n d i adına o d a l a r t u t m u ş m u d e v a m l ı olarak? T u t m u ş s a niye? Araştırı­
tak odalarının nasıl kullanıldığına ilişkin bir fikriniz var mı? lırsa çıkar.
Turner- Hayır efendim. (Komisyon üyelerinden kahkahalar!) Milliyetçi, m u h a f a z a k â r v e d e m u k a d d e s a t ç ı iktidarın g ü c ü a c a b a n e d e n
CIA eski Başkanı Amiral Turner d i y o r k i : 22 b ö y l e bir araştırma y a p m a y a y e t m i y o r ? Y u k a r d a a d ı g e ç e n l e r ko­
n u ş m a y a c a ğ ı n a g ö r e en iyisi Bilge Erol'a sormalı...
"1977'de.... ahlakdışı ve taraflı bazı olayların o r t a y a çıkmış o l m a s ı n e d e ­
niyle halkın d e s t e ğ i n i k a y b e t m e k tehlikesi ile karşı karşıyaydık milletin E y m ü r ' d e n ö ğ r e n d i ğ i m i z e g ö r e , ülkemiz g e r ç e k t e n " Ç a ğ atlamış" h e m
C l A ' y a alaycı bakışı, CIA elemanlarını etkilemiş, g ö n ü l s ü z çalışmaya it­ k a m u ' n u n h e m d e özel s e k t ö r ü n "AŞK O D A L A R I " varmış. Büyüklerimiz
mişti." (!) b o ş u n a s ö z ederler mi hiç? G e r ç e k t e n her iki s e k t ö r arasındaki işbir-'
ligi kapsamlı bir b o y u t a ulaşmış...
"CIA ajanları g e c e h a n ı m arkadaşları ile k o n a k l a r k e n f a r k e t t i r m e d e n
u y u ş t u r u c u verilmiş v e ç ö z ü l ü p ç ö z ü l m e d i k l e r i denenmiştir... A n c a k y a ­ Peki kimdir bu S h e r a t o n Oteli'ndeki MİT görevlisi: M.T. a d ı n d a k i bu kişi
pılan ahlakdışı davranışın sorumlularını t a m olarak o r t a y a ç ı k a r m a k yıllarca" ö n c e Adalet Partili bir bakanın " m a h r e m i e s r a s ı " olarak ö n e çıktı.
m ü m k ü n değildi. Ç ü n k ü ClA'nın yapısı v e ö r g ü t l e n i ş biçimi b u n a elver- O d ö n e m d e g e r e k Bakan'ına ve bu a r a d a d o ğ a l o l a r a k kendisine yönelik
miyordu." " k ö ş e d ö n ü c ü " işler yaptığı kulaktan k u l a ğ a s ö y l e n i l i y o r d u . Daha sonra
otelde kendisine u y g u n bir iş b u l m u ş olmalı ki v a t a n a hizmetini (!) bura­
K u ş k u s u z Amiral T u r n e r g e r ç e ğ i açıklıyordu. O'nu d o ğ r u l a y ı c ı bilgiler ba­ d a u z u n s ü r e s ü r d ü r d ü . Dalan Belediye Başkanı o l u n c a her halde o n u n
sın arşivlerinde bile bulunabilir. e n g i n d e n e y i m l e r i ve p o r n o arşiv bilgilerinden y a r a r l a n m a k için, yanına
Ülke i ç i n d e m u h a b b e t tellallığı bile y a p a n CIA, k u ş k u s u z d o s t ve m ü t t e ­ almış olmalı. A n c a k b e n i m bildiğime g ö r e , M.T. eski zenaatını da bırak­
fik ülkelerde d a h a d a fazlasını y a p m a k t a v e yaptırmaktadır. Ö r n e ğ i n : mış d e ğ i l işini A k s a r a y ' d a k i beş yıldızlı bir otelde sürdürüyor...
CIA, A m e r i k a n uşağı İran Şahının yatak o d a s ı n a kadar sızmıştır. 2 6
M e h m e t E y m ü r s a m i m i itiraflarında: 1 0
"Bu mesleğin tabii ki çirkin yanları var" d i y o r ve d e v a m ediyor:
22 CIA, Gizlilik ve Demokrasi, Eski CIA Başkanı Stans Field Turner'ln anıları, Cumhuriyet, 26-28 Ocak 1986 "Bir kokuşmuşluk var" diye.
23 CIA Raporu, Hazırlayan: Orhan Duru, Milliyet, 5-9 Mart 1976 - ClA'nın örtülü eylemleri arasında muhabbet
tellallığı bile var. Evet g e r ç e k t e n bir k o k u ş m u ş l u k var. A n c a k b u k o k u ş m u ş l u ğ u n suçlusu
24 ClA'nın yeni marifeti - 200 bin kişi şehvet delisi yapılmış - Mavi kuş - enginar harekatı olarak tanımlanan Devrimciler değildir. Asıl suçlular "Yeni A m e r i k a n Mandacılığı" anlayışın­
bu uygulama ile bir çok yabancı ülke casusu tuzağa düşürülüp bilgi alınmış - AŞK ODALARI - Hürriyet,
4 Aralık 1978 d a olan s a ğ c ı iktidarlar v e onlara d e s t e k veren b ü r o k r a s i v e d i ğ e r sağcı
25 Yn: Host, Country - Ev Sahibi ülke - güçlerdir.
26 Şahın yatak odasından CIA çıktı, Hürriyet, 19 Şubat 1978
A m e r i k a ' y a b e n z e y e c e ğ i z diye "Aşk Odaları"nın işletilmesine göz y u -

54 55
manlar, k o k u ş m u ş l u ğ u n g e r ç e k amilleridir. CIA, ITT kanalıyla Şili'de s e ç i m l e g e l e n iktidarı " A s k e r i D a r b e " yaptıra­
K u ş k u s u z ClA'nın aşk odaları ile bizimkiler arasında teknik benzerlikler rak, kanla iktidardan uzaklaştırıyor. İşine g e l m e y e n yurtseverleri sağcı
b u l u n m a k t a d ı r . A n c a k kullanış b i ç i m i v e y ö n t e m i farklı o l d u ğ u anlaşıl­ işbirlikçilere öldürtüyor... S o n r a da A m e r i k a , hür d ü n y a n ı n (!) liderliğine
maktadır. Onlar " A ş k O d a l a r f ' n ı yabancılara a ç a r a k t u z a ğ a d ü ş ü r m e k t e , s o y u n u y o r v e d e u t a n m a d a n d e m o k r a s i d e n , insan haklarından söz e d e ­
d a h a s o n r a şantajla o kişilerden istihbarat a m a c ı y l a yararlanmaktadır. biliyor.
M.T.'nın S h e r a t o n ' d a k i odasının işlevinden b a n a g ö r e bir alaturkalık var: K o n u y a y e n i d e n d ö n e r s e k , A B D , " g e r ç e k y u r t s e v e r " d e d i ğ i yerli işbirlik­
M.T.'yi kullanan g ü ç l e r ve o n u n ş e b e k e s i n d e k i kişiler, g e r e k t i ğ i n d e ikti­ çilerin işlettiği " A ş k O d a l a r f n d a n geçirttiği kişilerle isterse d a r b e bile
d a r v e y a b ü r o k r a s i n i n sivil ve asker k a n a d ı n d a n seçtikleri etkin kişileri sı­ yaptırabilir...
c a k y a k l a ş ı m y ö n t e m l e r i y l e t u z a ğ a d ü ş ü r ü p , S h e r a t o n ' d a k i o d a y a misafir Kuşkusuz eğer bu r a p o r o r g e n e r a l (E.) N e c d e t Ü r u ğ ' u hedef almasaydı,
e t m e k t e v e o r a d a ö z l e m i n i d u y d u ğ u , hayâl ettiği kadın kendisine sunul­ k i m s e d e n ses s e d a ç ı k m a y a c a k t ı . Yanlış hedef seçildiği için r a p o r u ha­
maktadır. O a n d a n itibaren t ü m gizli kameralar, ses alma cihazları ç a ­ zırlayanlar harcanmıştır. O y s a bu kişilerin hizmetleri a r a ş t ı r ı l a b i l i r e g e ç -
lışarak hedef kişinin özel p o r n o g r a f i k filmi çekilmektedir. Bu filimi eline m i ş d e benzeri nice r a p o r a rastlamak olası... Ç ü n k ü b u adamların t ü m is-
g e ç i r e n l e r artık özel çıkarlarını k o r u m a k için, her türlü şantaja başvur­ tihbaratçılığı " R a m b o c u l u k " ve "Kirli H a r e k â f ' ç ı l ı ğ a dayanıyor.
maktadır. Hattâ bazı duyarlı yerlere a t a n a n kişilerin arzu ettikleri m a k a m ­
Aslında vazılanlara bakılırsa " A ş k O d a s f n d a n g e ç e n bir general var:
ları bu y ö n t e m l e elde ettikleri kulaktan k u l a ğ a söylenilmektedir.
Balamir : " R a p o r d a k o n u edilen o l m a y ı p d a , o n u n k a d a r ünlü başka bir
" A ş k Odaları T u z a ğ ı " ulusal b ü n y e m i z i ç i n d e kalsa b u " k o k u ş m u ş l u k " a üst d ü z e y general olabilir mi? Emel Sayın'a hayran olan..."
katlanılabilinir belki. Ne yazık ki, s o r u n u n bir de dışa bağımlı yanı var. As­
Aslında O k t a y Balamir'in iması b o ş değildir. A m a açıklamıyor g e r ç e ğ i , üç
lında sanırız ki en tehlikeli yanı da bu... A ş k o d a l a r ı n d a n g e ç e n kişiler
n o k t a ile o k u y u c u n u n anlayışına terk ediyor...
C l A ' d a pazarlanılmakta, hedef, seçilen kişiler bu y ö n t e m l e A m e r i k a n ç ı ­
karları için kullanılabilmektedir. Devlet hiyerarşisindeki laçkalık bu olayla bir kez d a h a açığa çıkmaktadır.
MİT B a ş b a k a n ' a bağlı o l d u ğ u halde, o n u n e m r i n d e v e k o n t r o l ü n d e d e ğ i l ­
Ş ö y l e k i : Bilindiği g i b i t ü m d ü n y a d a k i " S h e r a t o n otelleri" ITT şirketince
dir. Ç ü n k ü :
inşa edilmiştir. Bu şirketin CIA ile ilişkisini b i l m e y e n kalmadı. Bir ö r n e k
vermek gerekirse:2 Balamir:10 "Aslında Cumhurbaşkanı Kenan Evren'in MİT Müsteşarı
Hayrı Ündül'ü çağırıp, "Bunları emekliye şevket" diye emir vermesi çok
"Fallacı- 1970'de seçimleri kazanan Ailende'nin devrilmesi için Nixon
enteresan bir durum. Siz sözde Başbakanlık'a bağlısınız.
emir vermişti.
Eymür- Bu ilk değil ki. Benim ilk tayinim de Cumhurbaşkanı'nın emri ile
Colby- 1970'teki girişimimiz başarısızlığa uğradı, sonra da müdahale et­
oldu.... Teşkilâtı bugün kimin idare ettiği belli değil."
medik.
Açıklananlara bakılırsa, MİT R a p o r u Olayı'nda C u m h u r b a ş k a n ı Kenan
Fallacı- Gerçekten mi? Peki Allende'yi zor duruma düşüren grevler, ITT
Evren ve d a m a d ı Erkan Gürvit k o n u y l a yakından ilgilenmiş ve gerekli g i ­
şirketinin rolü.
rişimlerde bulunmuşlardır...
C o l b y - Biraz para verdik. Sadece 10 milyon dolar kadar. Seçim diyor­
idare r a p o r nedeniyle m a h k e m e kararıyla tazminat ö d e m e k zorurçda
sunuz, Hitler de, Mussolini'de seçimle gelmediler mi?
kalmıştır. H i r a m A b a s ve ekibi temizlenmiştir ve yeni bir MİT müsteşarı
Fallacı- İşte kötü niyet buna denir. Hitler'i iktidara getiren seçimlerle Al­ atanmıştır. H e p s i bu kadar... Olay ötekiler gibi d a l g a l a n m a y a bırakıl­
lende'yi iktidara getiren seçimleri kıyaslamaya hakkınız yok. Ya General mıştır. Aynı raporla s u ç l a n a n l a r d a n ne ses var ne de seda... D e m e k k i
Schneider'in öldürülmesi? onların m i l y o n l u k t a z m i n a t a gereksinimleri y o k d i y e d ü ş ü n e m e y i z . Bu bir
C o l b y - Schneider"i öldüren, bizim para verdiğimiz örgüt değildir. Bizim o n u r s o r u n u d u r . Eğer insanlar g e r ç e k t e n Üruğ gibi, haksız yere suçlanıl-
için çalışan kişiler de ülkelerini savunan gerçek yurtseverlerdir." mışlarsa onurlarını k o r u m a k zorundadır. Aksi d u r u m d a , r a p o r d a yazılan­
ların s u ç l a n a n d i ğ e r kişiler açısından d o ğ r u olması gerekir. Onları s u s t u ­
İşte ClA'nın iç yüzü...
ran n e d e n l e r d e n birisi "Aşk O d a l a r f n d a n g e ç m e l e r i olmasın?
27 İtalyan gazeteci Fallaci, ClA'nın eski müdürünü terletti, Cumhuriyet, 6 Mayıs 1976
H i r a m A b a s ve ekibinin MİT'ndan uzaklaştırılmaları birinci raunttur. M a ç

56 57
b i t m i ş değildir.
A b a s v e benzerleri yıllarca MİT'nda A m e r i k a n e k o l u n u n temsilcileri o l a ­ II.BÖLÜM
rak çalışmışlardır. B u n u n yanında m a s o n olmaları nedeniyle artlarında
l o c a d e s t e ğ i b u l u n m a k t a d ı r . D a h a d a önemlisi iktidarın "MİT'nı Si­ ASKERİ DARBELER D Ö N E M İ
villeştirmek" anlayışının MİT müsteşar adayı, H i r a m Abas'tır. Bu kişilerin
halâ A m e r i k a ve A v r u p a ' y a m e k i k d o k u m a l a r ı n ı n ardındaki giz nedir?
Bekleyelim görelim...
86 Temmuz 1989

Tarihçilerin T ü r k i y e ' d e 1960-1980 evresini başlıktaki d e y i m l e tanımlaya­


caklarını sanırım. G ü n ü m ü z d e bazı çevreler üç askeri d a r b e y i de aynı
p o t a y a k o y m a y ı yeğliyorlar. B ü y ü k bir ç o ğ u n l u k ise d a h a g e r ç e k ç i bir y o ­
rumla 1960 olayına d i ğ e r l e r i n d e n d a h a farklı bir bakış açısıyla b a k m a k t a ­
dırlar.
Kanımızca 1961 Anayasasının getirdiği d ü z e n ; b a ş t a işçi sınıfı o l m a k
üzere t ü m ezilen ve s ö m ü r ü l e n k e s i m e o g ü n ü n koşullarına g ö r e azım-
s a n m a y a c a k ö l ç ü d e haklar tanımış, t o p l u m u n ilerici, d e m o k r a t kesimine
ve özellikle g e n ç l i ğ e ö r g ü t l e n m e o l a n a ğ ı sağlamıştır. B u n u n yanında kişi
hak ve ö z g ü r l ü k l e r i baskılardan arındırılmış ve ilk kez legal bir sol parti
(TİP) T B M M ' d e temsil olanağı b u l m u ş t u r .
K u ş k u s u z b u o l u ş u m emperyalist g ü ç l e r l e onların yerli işbirlikçilerini v e
d o ğ a l müttefiklerini her g e ç e n g ü n t e d i r g i n e t m e ğ e başlamıştır. B u ne­
d e n l e d e o n l a r c a 2 7 Mayıs Anayasası b o y hedefi seçilmiş v e S e r m a y e
sağı + Dinsel s a ğ + Şoven s a ğ A n t i - K o m ü n i z m potasında kaynatılarak
12 Mart 1971'e gidişin koşulları hazırlanmıştır.
Bu a n l a m d a 12 Mart ve 12 Eylül, 27 Mayıs'ın t ü m getirdiklerini o r t a d a n
kaldırma işlevini g ö r d ü ğ ü n e rjöre b u ü ç d a r b e y i aynı g r u p t a sayamayız.
Ç ü n k ü s o n ikisi ilkinin karşıtıdır. O h a l d e 27 Mayıs ilerici nitelikte bir ha­
reket o l m a s ı n a karşın diğerlerinin o n u n karşıt karakterinde ve yapısında
o l d u ğ u n u söyleyebil iriz.
Dilimizde «turnayı g ö z ü n d e n v u r m a » d i y e bir d e y i m vardır. Askerlerin
kullandığı hedef tahtasında 12 rakamı «turnanın gözü» ile eş anlamlıdır.
12'li Darbelerin nedenini araştırırken tarihçinin ç ö z ü m e ulaştıracağı ilk
s o r u d a r b e c i l e r i n g e r ç e k t e n 12'den vurduklarını sandıkları halde karava­
na mı attıklarını saptamaları, ikincisi ise seçilen hedeflerin ulusal mı y o k ­
sa dış g ü ç l e r i n mi yararına bir o l u ş u m g ö s t e r d i ğ i n i araştırmak olmalıdır.

* SORUN Birlikte Sosyalist Dergi MART89 tarihli sayısında yayınlanmıştır.

58 59
12 Mart 1971'da başlatılan terör, baskı ve z u l ü m d ö n e m i y l e g e r ç e k ­
bu ö n e m l i savı ö n e sürerken tanığı o l d u ğ u m , b i l d i ğ i m ve kanıtlayacağıma
leştirmeye çalışılan «Temizlik Harekâtı» ya da işkencecilerin d e y i m i ile
inandığım g e r ç e k l e r d e n g ü ç a l m a k t a y d ı m . Nitekim bu savımı 10 Klasör­
«Solun k ö k ü n ü kazıma o p e r a s y o n u » t a m olarak sağlanamadığı için, ülke
d e n oluşan 5 0 0 0 sahifelik bir s a v u n m a ile 14 Kasım 1975'de bir hafta
dış g ü ç l e r tarafından istikrarsız hale getirilmek için teröre itildi ve 12 Ey­
s ü r e n açıklamalarımla kanıtlamağa çalıştım. 3
lül 1980 d a r b e s i y l e bir y a n d a n «temizlik o p e r a s y o n u » s ü r d ü r ü l ü r k e n , d i ­
ğ e r y a n d a n yasal yapı, e g e m e n dış g ü ç l e r i n istekleri d o ğ r u l t u s u n d a çer­ Daha sonraki g ü n l e r d e bu savımız 12 Mart ö n c e s i d ö n e m i n ö n e m l i poli­
çeve! eridi. tikacısı ve Dış İşleri Bakanı ihsan Sabri Çağlayangil tarafından d o ğ r u l a n ­
dı:
1953'lü yıllarda A B D ' d e Mc Carty'cilik anlayışı iktidarca b e n i m s e n d i ğ i bir
d ö n e m d e , Albert Einstein bir d o s t u n a ş u açık m e k t u b u g ö n d e r i y o r d u : 1 «Türkiye'nin İstihbarat Teşkilatı, Amerika'nın, iran'ın, İsrail'in istihbarat
teşkilatlarıyla d a i m a organik m ü n a s e b e t l e r içindedir. Bunlar her sene
«Bu ülke (Amerika) aydınlarının karşı karşıya b u l u n d u ğ u s o r u n s o n d e ­
toplanırlar. Tahran'da, Telaviv'de, VVashington'da. M ü b a d e l e yaparlar,
r e c e ciddidir. Gerici politikacılar, b ü t ü n aydınlara kuşkuyla bakılmasını
kararlar alırlar...»
s a ğ l a m a k t a başarılı olmuşlardır. Bu başarıdan s o n r a ş i m d i kendilerine
b o y u n e ğ m e y e n l e r i aç bırakma çabalarına girişeceklerdir. B u n a karşı ne ...Çağlayangil d a h a sonra da açıklamalarını s ü r d ü r d ü . 5 «12 MARTTA CIA
yapmalıdır? Onlarla işbirliği y a p m a m a k d o ğ r u olur kanısındayım. Gere­ G E N İ Ş Ö L Ç Ü D E VARDIR»
kirse cezaevine g i r m e y i , parasız kalmayı, ülkenin çıkarları u ğ r u n a k e n d i U ğ u r M u m c u , bizim savımızı d o ğ r u l a y a n Çağlayangil'in açıklamalarını
çıkarlarından olmayı g ö z e almalıdırlar. «Kim Kimi Doğruluyor...» başlıklı yazısıyla irdeledi. Ve 12 Mart - CIA -
Yeterli sayıda k i m s e b u n u yapabilirse başarı kazanılır. Başarı kazanıl- MİT - KONTR-GERİLLA ilişkilerini i ç e r e n savlarımızı da «KONTR-GE-
mazsa, bu ulus zaten köle olarak y a ş a m a y ı kabullenmiş sayılır.» RİLLA TAKTİKLERİ» adlı makalesiyle k a m u o y u n a d u y u r d u . 7

Ş i m d i b u m e k t u p t a k i parantez içindeki (Amerika) yerine (Türkiye) k o y u p Bu olay o d ö n e m d e uzun süre basına yansıdı ve savımızın gerçekliği
y e n i d e n okuyalım d i y e bir öneride b u l u n a m ı y o r u m . Yasaların gazabına g ü n y ü z ü n e çıktı.
u ğ r a m a m a k için... ihsan Sabri Çağlayangil z a m a n içinde bu k o n u d a k i açıklamalarını sür­
G e r ç i 27 Mayıs'ı ve 12'li darbeleri tarihçiler enine b o y u n a irdeleyecekler­ dürdü.22'24
dir. A m a b u d ö n e m l e r i n her t ü r l ü baskı z u l ü m v e işkencesinin hedefi o l ­ «CIA hissedilir... CIA bir m o b i l y a y a girer... Tahtayı k e m i r d i ğ i n i duyarsınız,
m u ş bizlerin bir görevi de bildiğimiz gerçekleri k a m u o y u n a yansıtmaktır.
3 Savunmanın çok küçük bir bölümü: Bomba Davası Savunma 1 ve 2 adlı yapıtlarda yayınlanmıştır.
Bu anlayışla Selimiye Askeri Ceza ve T u t u k Evinde « B o m b a Davası» sa­ 4 Politika, 10 Mart 1976
nığı olarak yargılandığımız d ö n e m d e 8 Haziran 1973 g ü n ü yapılan sor­ 5 Politika, 1 Ocak 1977, Tercüman, 1 Ocak 1977
g u m d a d u r u ş m a zaptına g e ç e n sözlerimle: «12 Mart A t a t ü r k ç ü bir hare­ 6 Cumhuriyet, 26 Mart 1976
7 Cumhuriyet, 3 Nisan 1976
ket olmamıştır. B u n u A t a t ü r k ' ü n n u t k u n d a açıkça g ö r m e k m ü m k ü n d ü r . 8 Süleyman Demirel, «Başka ülkeler kuvvetli bir Türkiye istemez» Politika, 24 Mart 1976
Atatürk b u n u t k u n d a T B M M ' d e ç o ğ u n l u ğ u temsil e d e n partinin iktidarı 9 Sadun Aren, «Amerikan Dostluğu» Politika, 22 Mart 1976
temsil edebileceğini söyler. 12 Mart'tan s o n r a ne o l m u ş t u r ? Ç o ğ u n l u k 10 Hasan Yılmaer, «Çağlayangil'in demokrasiye hizmeti» Politika, 23 Mart 1976
11 CIA mı, MİT mi, simit mi? Vatan, 21 Mart 1976
partisi d u r u r k e n iktidar azınlık partisine verilmiş ve idare bu şekilde y ü r ü ­
12 Orsan Öymen, Mart • CIA • MİT ilişkileri, Milliyet, 23 Mart 1976
tülmüştür. Sunay ve T a ğ m a ç ' l a şahsi bir ilişkim yoktur. A n c a k bunlar 13 Murat Belge, Çağlayangil'e niçin kızıyorlar? Politika, 23 Mart 1976
özellikle 22 Şubattan (1962) s o n r a y ö n e t i m i fiilen ele g e ç i r m i ş l e r MİT'İ 14 Sevgi Soysal, «İyi dile gazeteciliği» Politika, 24 Mart 1976
15 Oktay Akbal, «Fındık, fıstık, lokum derken» Cumhuriyet, 25 Mart 1976
ele geçirmişler, MİT'i de Amerikalılar ele g e ç i r m i ş ve bu şekilde idare
16 İsmail Cem, 12 Mart ve Günümüz, Politika, 25 Mart 1976
e d i l m e ğ e başlanılmıştır. B u y ü z d e n d e m e m l e k e t b u hale g e l m e ğ e başla­ 17 Mümtaz Soysal, Karanlık, Milliyet, 26 Mart 1976 .
mıştır.» 18 Mustafa Ekmekçi, Vay canına bu ne iştir, Cumhuriyet, 29 Mart 1976
19 Uğur Mumcu, Buyurun ispat edin..., Cumhuriyet, 16 Nisan 1976
Bu açıklama ile 12 Mart ve A m e r i k a arasında ilişki k u r u l m u ş ve bu ger­ 20 Mümtaz Soysal, Solun Birliği, Milliyet, 28 Mayıs 1976
ç e k o d ö n e m d e her türlü belâ g ö z e alınarak ifade edilmiştir. K u ş k u s u z 21 CHP'Iİ Unsal, 12 Mart'ta CIA parmağı olduğunu Çağlayangil'den öğrendim, Milliyet, 23 Ocak 1979
1 Sadun Tanju, Einstein'in mektubu, Cumhuriyet, 8 Aralık 1975 22 Politika, 1 Ocak 1977
2 «Bomba Davası» Duruşma tutanağı, s. 16 23 Mobilya kurdunun büyülü sesi. Politika, 2 Ocak 1977
24 Uğur Kökden, 12 Mart ve Mobilya kurdu, Politika, 14 Mart 1977,

60
61
sesi d u y u l u r , f a k a t n e r e d e o l d u ğ u bilinmez.» k o n u d a k i g ö r ü ş ü n ü a n ı m s a m a m ı z d a yarar var. ClA'nın h u k u k danış­
manlarından Mitchel R o g o v i n : «ClA'nın cinayetlere karışmasını ya­
Tartışmaların b ö y l e s i n e yoğunlaştığı bir d ö n e m d e Türkiye y e n i d e n «des-
saklayan y a s a yok» diyerek ClA'nın bir cinayet ö r g ü t ü o l d u ğ u n u açık­
tabilize» edilmiş, bir y a n d a n terör tırmanırken d i ğ e r y a n d a n «sahte o p e ­
lıkla itiraf etmektedir.
r a s y o n l a r d ü z e n l e n i l e r e k d a r b e y e u y g u n bir o r t a m hazırlandığını g ö ­
rüyor, b u d o ğ r u l t u d a k i kuşkularımı dile g e t i r i y o r d u m . 2 5 " 2 9 . B u n u n dışında CIA «Sorgu uzmanları, u y u ş t u r u c u m a d d e uzmanları.
psikiyatrisler ve psikologlardan» o l u ş a n ve adına «Enginar Grubu» d e n i -
G e r ç e k t e emperyalistler açısından 1 2 Mart d a r b e s i n i n t a m d o y u r u c u o l ­ len bir g r u b u n «İnsanları iradesi dışında cinayet i ş l e t m e ğ e çalıştığı»da
madığını d a h a 1975'li yıllarda algılamış bu k o n u d a k i kuşkularımı d a h a o açıklanmıştır. 0 " ~
d ö n e m d e n itibaren dile getirerek yeni bir d a r b e y e karşı k a m u o y u n u
u y a r m a görevini y e r i n e g e t i r m e ğ e çalışmıştım. Nitekim 1975 yılı Kasım B u g ü n e kadar ö n e sürülen belgelere g ö r e A B D ' n i n k o n t r o l ü altına alı­
ayında İstanbul Sıkıyönetim m a h k e m e s i n d e yaptığım s a v u n m a d a gele­ n a n Askeri Darbelerin g e r e k hazırlanması, g e r e k o l u ş u m u v e g e r e k s e
c e k bir d a r b e d e n v e b u d a r b e s o n u c u varılmak istenilen hedeflerin bazı- d a r b e sonrası g e ç i ş d ö n e m i n i d ü z e n l e y e n koşulların, siyasal v e e k o n o ­
Of} • m i k d ü z e n i n A B D ' n i n v e o n u n istihbarat ö r g ü t l e r i n c e y ö n l e n d i r i l d i ğ i açık­
larını dile g e t i r m i ş t i m . lığa çıkmış bulunmaktadır.
«1. 27 Mayısçıların t a m tasfiyesi, - A n c a k bu k o n u d a gayri resmi bir y a p ı t 3 6 Türkiye'de ilk kez s a v u n m a m l a
2. T. Slh. K.lerin radikal kesiminin t a m tasfiyesi. Türk k a m u o y u n a mal edilmiştir. Resmi olan ikincisi g e r e k s a v u n m a m ve
g e r e k s e yazılarımla " F M 3 1 - 1 6 . Counterguerılla o p e r a t ı o n s " adlı y a p ı t 3 7
3. C H P ' n i n kapatılması,
k a m u o y u n a tanıtılmıştır. Bu iki b e l g e Askeri D a r b e l e r d e A B D ' n i n ve o n u n
4. A t a t ü r k ç ü ve D e m o k r a t i k sol g ö r ü ş ü n tasfiyesi, istihbarat örgütlerinin rolünü kesinlikle o r t a y a koymaktadır.
5. Faşist bir d ü z e n i n kurulması.» Özellikle yazdığım bir yazı d i z i s i n d e 2 8 " A m e r i k a n FM 31 - 16 Counter-
B u ö n g ö r ü 1975'lerden 1980'lerin g ö r ü n ü m ü olarak g e r ç e k l e ş m i ş b u l u ­ guerilla o p e r a t i o n s (kontrgerilla h a r e k â t l a r ı ) " 3 8 adlı r e s m i A m e r i k a n Ta­
nuyor. l i m n a m e s i n i n , 33. sahifesinde yer alan şemayı yayınladım. Bu b e l g e d e
Gene o d ö n e m d e «ClA'nın Türkiye'de cinayetler düzenlediğini» iddia Askeri darbeler içinde ABD istihbarat örgütlerinin varlığı açıkça g ö r ü l ­
ediyordum B i z d e n yıllarca s o n r a 15 CHP'li Milletvekili ve S e n a t ö r aynı mektedir. (EK-5)
savı yineledilerse de ü l k e d e siyasal cinayetler birbirini k o v a l a d ı . 3 2 Bir­
Özetle: 27 Mayıs olayını yarı kalmış bir d e v r i m olarak nitelendirebiliriz.
çoklarının da faili ne yazık ki hâlâ bilinmiyor.
Yarı kalmıştır. Ç ü n k ü , 27 Mayıs'a sahip çıkan k a d r o n u n , ideolojik ve sı­
Gerçi k o n u m u z ClA'nın işlediği cinayetler değildir. Bu k o n u d a devlet nıfsal k o n u m u bir sosyal d e v r i m i y ö n e t i p y ö n l e n d i r e b i l e c e k nitelikte
adamları başta o l m a k üzere ClA'nın işlediği cinayetler k a p s a m l ı bir yapı­ d e ğ i l d i . Ayrıca sosyal muhalefeti değerlendirebilecek, d e ğ i ş i m v e d ö ­
ta k o n u olabilir. A n c a k sırası g e l m i ş k e n ClA'nın h u k u k danışmanının bu n ü ş ü m l e r i gerçekleştirebilecek ve de kitle tabanı olan bir parti geleneği
25 Talat Turhan, 12 Mart hukukunun ardındaki Amerika mı? Politika, 11-13 Ekim 1976 de y o k t u . Bu nedenle de ç o k kısa bir s ü r e d e iktidar üzerindeki kontrolle­
26 Talat Turhan, işçi sınıfı ve sınıf gerçeği, 7 Gün dergisi, 16 Şubat 1977 - 9 Mart 1977 rini yitirerek T. Slh. K.lerindeki cuntalaşmaların n e d e n i oldular. T ü m bu
27 Talat Turhan, işkence, Terörizm, siyasal cinayetler ve Güvenlik örgütleri, 7 Gün Dergisi, 11 Mayıs 1977 - o l u m s u z l u ğ a karşın, t o p l u m u ilerici bir Anayasa'ya k a v u ş t u r m a n ı n o n u r u
15 Haziran 1977
28 Talat Turhan, iktidarların çeteleşmesi ve bürokrasi, 7 Gün Dergisi 3 Ağustos 1977 - 14 Aralık 1977 (Yazı 27 Mayıs'ı y ü c e l t m e ğ e yeter.
disizi sürerken dergi yayın faaliyetine son verdi ve dergi sahibi saf değiştirdi.)'
12 Mart, imzacılarının yetenek ve nitelikleriyle s i m g e l e n e n talihsiz yarı
29 Talat Turhan, Kontr-Gerilla Gerçeği, Sadi Koçaş ve Memduh Ünlütürk'e cevap veriyor, Politika, 10-15 Ma­
yıs 1978 33 Milliyet, 11 Aralık 1975.
30 Talat Turhan, Bomba Davası Savunma 1, s. 63 Mahkemeye verilen şemada «faşist düzen» yazılıdır. Yapı­ '34 Talat Turhan, Sorun Birlikte Kitap Dizisi: 2/Ocak 1988, Uluslararası Terörizm ve Ölüm Mangaları, s. 24-34
ta bu bölüm «yeni bir düzen» olarak geçmiştir.
35 Politika, 13 Şubat 1978
31 Hürriyet, 4 Kasım 1975
36 David Galula, Ayaklanmalan Bastırma Hareketleri, (Amarika'da ClA'nın yayınevi olan PFtAGER tarafından
32 «DİSK'in basın toplantısına katılan 15 CHP'li» ClA'nın Türkiye'de cinayet işlediğini İddia etti: ismail H. Öz-
basılan bu yapıt Genelkurmay tarafından tercüme edilerek T.SIh.KJerine yayınlanmıştır.'
torun (Adana), Süleyman Genç (izmir), Erol Saraçoğlu (Ankara), Kemal Anadol (Zonguldak), Selahattin Ö-
37 Department of the army field manuel, Headguarters, Department of the army - March 1967
cal (Ankara), N.Çelik Yazıcı (Çankırı), Faik Öztürk (Elazığ), Metin Tüzün (İstanbul), Ferhat Aslantaş (İzmit),
38 Bilindiği gibi 12 Mart döneminin istanbul Sıkıyönetim Komutanı Faik Türün «Kontr-gerilla»yı İnkâr etmek­
Cemal Bor (Niğde), Solmaz Belül (İstanbul), Mustafa Gazalcı (Denizli), Temel Ateş (Ordu), Cevat Atılgan
teydi.
(Tokat), Altan Tuna (Çanakkale), Hürriyet, 30 Nisan 1978

62 63
askeri bir d a r b e o l u p , b u d a r b e y e b o y u n e ğ e n T B M M ' n e d e yara aldır­ Kurtuluş Savaşıyla k u r u l a n A t a t ü r k ' ü n «Tam Bağımsız Türkiye'sini»
mıştır. B u d a r b e y e b o y u n e ğ e n d ö n e m i n politikacıları amaçlarının «Amerikasız Türkiye D ü ş ü n e m i y o r u m » d i y e n m a n d a c ı anlayış sahiple­
T B M M ' n i açık t u t m a o l d u ğ u n u savunmasının ardına sığınmışlarsa da 12 rinin çıkarlarını kollayan b a ş ı b o ş l u ğ u n a , işçi ve e m e k ç i sınıf ve hareketler
Eylül 1980 d a r b e s i bu g e r e k ç e n i n tutarsızlığını kanıtlamıştır. bir g ü n m u t l a k a d u r diyeceklerdir. K i m s e n i n k u ş k u s u olmasın...
A n c a k 12 Mart'ta i k t i d a r d a n olan kadrolar o d ö n e m d e b a ş t a Faik T ü r ü n 2 Şubat 1988
o l m a k üzere Sıkıyönetim Komutanlarına m a k a m v e imkânlar v a a d ede­
rek, sahte davalar d ü z e n l e y e r e k , özellikle 12 Mart imzacılarından Faruk
Gürler ve M u h s i n B a t u r ' u B o m b a Davası'yia sanık sandalyesine oturt­
m a y ı d e n e m i ş ve T.SIh.K.lerjnin bir kesimini tertiplerine alet etmeyi
başarmışlarsa d a bir y a n d a n t o p l u m d a k i d e m o k r a t i k o l u ş u m , d i ğ e r yan­
d a n B o m b a Davası sanık ve savunucularının o n u r l u direnişleri karşısın­
d a geri çekilmişlerdir.
Bir a n l a m d a 12 Mart, 12 Eylül'ün provasıdır. E m p e r y a l i z m b ü t ü n güçleri­
ni seferber ederek, 24 O c a k kararlarını kalıcı kılmak için ö n c e askeri güç­
t e n yararlanmış d a h a s o n r a bu g ü c e d a y a n a r a k uzantısı bir sivil k a d r o y a
iktidar yollarını a ç m ı ş ve Prens Sabahattin'den beri hayal e d i l e n bir e k o ­
n o m i k düzen- e m p e r y a l i s t s ö m ü r ü y e t a m teslimiyet h a l i n d e yürütül­
m e k t e ve dış güçler tarafından p o m p a l a n a r a k yaşatılmağa çalışılmakta­
dır.
«12 Eylül'ü salt bir askeri d a r b e sananlar yanılır. 12 Eylül d a r b e s i y l e Tür­
kiye d ü n y a kapitalizminin acımasız karanlığına girdi. Z a t e n kapitalizme
bağımlı idi iyice bağımlı oldu... Gerici akımlar kimi sırtlanıyor, kimi de
dışlanıyor. E m e k ç i kitleler için ücretler, maaşlar, köylüler için t a b a n fiyat­
ları baskı aracı olarak kullanılıyor. Acımasız v u r g u n d ü z e n i s ö m ü r ü ,
rüşvet, aferizm destekleniyor. Belli bir v u r g u n c u k e s i m yaratılıyor...»
B u d e ğ e r l e n d i r m e y e katılmamak m ü m k ü n değil.
Politika biliminde b ö y l e bir o l u ş u m a «KARŞI DEVRİM» denilir. Öyle o l ­
d u ğ u için 12 M a r t l a r d a n bu yana «DEVRİM» kelimesi d ü z e n i n e g e m e n -
liğince yasaklanmıştır.
Sosyal bilimlerden h a b e r d a r olanlar bilirler ki, t o p l u m l a r ı n d i n a m i ğ i
o l u m s u z l u k b o y u t u n d a s o n s u z a d e k t u t u l a m a z . Karşı D e v r i m tarihsel
s ü r e ç içinde o l u m l u o l a n karşıtının koşullarını istese de i s t e m e s e de za­
m a n içinde hazırlayacak d e m o k r a t i k ' k o ş u l l a r içinde ülkemiz layık o l d u ğ u
d ü z e n e mutlaka kavuşacak, b u o l u m l u l u ğ u d a h a iyiye g ö t ü r m e k tarihsel
d i n a m i ğ i n kuralları içinde zorlamasız, baskı, z u l ü m ve işkencesiz d e v a m
edecektir.
40 «Yener Süsoy'un Erdal Kabatepe ile tatil sohbeti, (Milliyet, 8 Kasım 1987) (Erdal Kabatepe, -Eisenhower
* Böyle bir oluşumun alt yapısı, Uluslararası Flnans Kuruluşlarının uzantısı olarak kurulan Sinaı Kalkınma Mübadele Dostları Vakfı»nın bursu ile Amerikada özel eğitimden geçmiş (1982 yılında) 19.Türk'tür. (1 .Sü­
Bankasınca yönlendirilmiştir. İşbirlikçi özel sektör yaratma girişimlerini kavramak için SKB'nın kurulduğun­ leyman Demirel). Bu kişi Amerika dönüşü kendi ifadesiyle «dünyanın en büyük Amerikan firmalarından
dan beri dağıttığı krediler ve bununla ulaşılan hedefler ayrıntılarıyla incelenmelidir. birisinin müşavirliği ile başka bir Amerikan firmasının temsilciliğini almıştır» Halen de Türk - Amerikan Der­
39 Mehmet Kemâl, «Anayasadan Yana», Cumhuriyet, 1 Şubat 1988 nekleri Başkanlığını yapmaktadır.

64 65
zenleme içinde d ı ş a r d a n tezgâhlandığını belgelerle açıklamış b u l u n u y o ­
12 EYLÜL TARTIŞILIYOR*.. rum.
Emperyalist g ü ç l e r için ö n e m l i o l a n , o ülkelerdeki çıkarlarının k o r u n m a ­
sıdır. Çıkarların ö n d e geleni e k o n o m i k o l m a k l a birlikte, k u ş k u s u z b a ş k a
etkenler d e bulunmaktadır.
B u nedenle b o r ç v e r e n ülkeler, b o r ç l u ülkelerin siyasal düzenlerine, m ü ­
dahale e t m e k t e kendilerini haklı görmektedirler. Çıkarları tehlikede o l m a ­
dığı sürece, o n l a r c a d ü z e n istikrardadır. Niteliğinin ö n e m i yoktur. A n c a k ,
ülke düzeninin değiştirilmesi çıkarlarına d a h a u y g u n geliyorsa o ülke is­
tikrarsız hale -déstabilisation- getirilir; d a r b e o r t a m ı hazırlanır ve d a r b e c i ­
ler yüreklendirilir. Bu a m a ç l a kullanılan araçların ö n d e geleni t e r ö r d ü r .
Darbe sonrasını k r i m i n o l o g yaklaşımıyla d e ğ e r l e n d i r e n l e r -sonuçtan y a ­
B u n d a n ö n c e k i yazımızın başlığı «ASKERİ DARBELER D Ö N E M İ » i d i . 1
rarlanan kim?- g e r ç e k l e r e ulaşabilir. O y s a ki, d a r b e l e r e s a h n e olan ülke­
Bu sayıda «12 EYLÜL Ö N C E S İ N E D Ö N E L İ M Mİ?» ara başlığı ile k o ­
lerde d ü z e n egerhenlerinin ve onların akıl hocalarının önerileri d o ğ r u l ­
n u y u i ş l e m e ğ e d e v a m e t m e ğ i d ü ş ü n ü y o r d u k . N e varki a r a d a g e ç e n d ö ­
t u s u n d a t ü m ü devlet tekeli altında b u l u n a n yayın araçları ve kontrol altı-
n e m i n h e m e n h e m e n t ü m ü b u k o n u y a ilişkin ilginç tartışmalara sahne
, n a alınan basın organlarınca y ü r ü t ü l e n p r o p a g a n d a b o m b a r d ı m a n ı y l a
o l d u . B ü t ü n b u gelişmeler k o n u m u z u güncelleştirdi. B u n e d e n l e s o r u ­
b ü y ü k bir ç o ğ u n l u k k o ş u l l a n d ı r m a k t a d ı r . Darbe ö n c e s i , terör, anarşi ve
nun bu yönünü irdelemek gereksinimi duyulmuştur.
k a r g a ş a d a n yılmış bu kitle yapılan p r o p a g a n d a d a n e t k i l e n m e k t e ve bu
Mart ayı başlarında C u m h u r b a ş k a n ı n ı n y a p m ı ş o l d u ğ u k o n u ş m a n ı n tar­ çoğunluğun desteği darbecilerin güvencesini oluşturmakta ve bu güven­
tışmaları sürerken, a y s o n u n a d o ğ r u B a ş b a k a n ı n «Müdahale heveslile­ c e d e n yararlanılarak «ara d ö n e m » i n g ü d ü m l ü partisine oy s a ğ l a n m a k t a ­
r i n i n varlığından söz e t m e s i bu gelişmeleri bir SHP milletvekili ile 22 ar­ dır.
kadaşının «darbeleri önleme» yasa tasarısı hazırlamaları kuşkuları artırdı.
Bazı çevreler özellikle, «Müdahale olasılığını» iktidarın bir p r o p a g a n d a Halk kitleleri nedenlerle d e ğ i l , s o n u ç l a r l a oyalatıl m a k t a , kendi öz çıkarla­
taktiği olarak nitelerken, b ü y ü k bir ç o ğ u n l u k «Ne o l u y o r u z ? , nereye g i ­ rının t a m karşıtı partilere oy verebilmektedir. K u ş k u s u z bu t ü r d e n bir d e -
mokrasicilik o y u n u s o n u n a k a d a r halka yutturulamıyor...
d i y o r u z ? , G e r ç e k t e n bir d a r b e olasılığı var mı?» sorularını y ö n e l t m e ğ e
başladı. Özellikle başını almış g i d e n bir enflasyon, b o r ç krizi, trilyonluk Ö r n e ğ i m i z d e k i yaklaşımı, o y u n o y n a y a n kedinin davranışına benzetebili­
b ü t ç e açığı, dışardan e m p o z e edilen b u u y d u e k o n o m i k v e siyasal d ü z e ­ riz. Bir ipliğe b a ğ l a n a n makarayı oynattığınızda kedi makaranın kıpırda-
nin iflas işaretleri v e r d i ğ i bir d ö n e m d e , bu t ü r d e n soruları yöneltenler nışından etkilenerek oynar. O y s a , hareketi yaratan g ü ç , ipi ç e k e n kişinin
haksız sayılmazdı. elinden kaynaklanmaktadır. Kedi elle ilgilenmez. Makaranın kıpırdaması
s o n u ç , elin g ü c ü ise nedendir.
1970 - 1980 d ö n e m i n i ASKERİ DARBELER D Ö N E M İ olarak nitele­
miştik. G e r ç e k t e b ö y l e bir tanım görecelidir. Ç ü n k ü 1980 bir d a r b e n i n Darbelerde ise, t e r ö r s o n u ç , t e r ö r ü n iplerini elinde t u t a n güçler nedeni
başlangıç tarihidir. B u n a ASKERİ REJİM d ö n e m i v e G Ü D Ü M L Ü DE­ oluştururlar.
MOKRASİ d ö n e m i n i n de katılması gerekir. Bir olasılık o l a r a k da DARBE­ Darbelere s a h n e olan ülkelerde b ü y ü k ç o ğ u n l u k nedenlerle değil, s o n u ç ­
LERİN Z İ N C İ R L E M E R E A K S İ Y O N U ' n d a n s ö z edilebilir. B u d u r u m d a larla ilgilidir. Ç ü n k ü p r o p a g a n d a n ı n işlevi budur. Bu anlayışın bir s o n u c u
s ü r e ç uzayabilir. olarak da bizde, «12 Eylül ö n c e s i n e mi d ö n m e k istiyorsunuz?» sloagnı
1970'li yıllardan bu y a n a yazdığımız yazılarda A m e r i k a n g ü d ü m ü altına ç o k ç a kullanılmaktadır.
alınan ülkelerde ASKERİ DARBELER, onların çıkarlarına uyarlı bir d ü - 12 Eylül sonrasının getirdiği d ü z e n d e n yararlanan çevrelerin 12 Eylül'ü
savunmaları k e n d i çıkarları açısından ne kadar d o ğ a l ise, 12 Eylül d a r b e ­
si ve o n u n s o n u c u olan «ara rejim»den zarar g ö r e n v e y a böyle bir d ü z e ­
* SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, MAYIS'88 tarihli sayısında yayınlanmıştır. ni e m e k ç i halkına ilke olarak yakıştırmayan çevrelerin karşı çıkışları da o
1 SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, MART88, s. 34-39
\
ö l ç ü d e doğaldır.

66 67
Aslında h a n g i yolla gelirse gelsin iktidarda b u l u n a n l a r eleştirilir ve za­
d o ğ a l görülebilir. Bu zıtlaşma bir alt k ü l t ü r ü n d i ğ e r i n i ait etmesiyle bir ö l ­
m a n i ç i n d e yıpranırlar. Bu o l g u y u a l g ı l a y a m a y a n 12 Eylülcüler, karşıtları­
ç ü d e s o n bulabilir. B u alt ediş d e m o k r a t i k y ö n d e n o l a b i l e c e ğ i gibi, aynı
nı s o y u t sloganlarla s i n d i r m e k ve suçlamalarını s ü r d ü r m e k istiyor:
t ü r yöntemlerle gerçekleşebilir. S a n ı y o r u m ki, her iki y ö n t e m de 12 Ey­
- T e r ö r ve anarşi kışkırtıcılığı, lülcülerin karabasanıdır.
- A t a t ü r k düşmanlığı, A N A P dışında bir partinin ya da partilerin k o a l i s y o n halinde iktidara g e l ­
- Sol a m i g o l u k v b . gibi... diğini veya t ü m darbelerin d o ğ a s ı n d a b u l u n a n zincirleme etkileşim sonu
cu yeni bir d a r b e - bazı çervelerce s ö y l e n d i ğ i gibi - o l d u ğ u n u varsayalım.
Kanımızca bu «tartışma» bilimsel ilkelere d a y a n m a m a k t a d ı r . Ayrıca ya­
Al bir karabasanı vur ötekisine... 12 Eylülcüler b ö y l e bir rüyayı dahi g ö r :
rarsız o l u p , 12 Eylülcülerin sosyal yasaları g ö z ardı etmeleri yanında, ç ı ­
m e k istemezler. Birinci olasılık onlar için sakıncalı, ikincisi tehlikeli olabi­
karlarını elden kaçırmak k u ş k u s u n d a n k a y n a k l a n m a k t a d ı r .
lir. Ç ü n k ü d a r b e c i l e r vefa tanımazlar, aynı alt kültür g r u b u n d a n g e l m i ş
Bir g a z e t e d e y a y ı m l a n a n yazı dizisi de bu o l g u y a bilimsel a ç ı d a n yak­ olsalar bile... 5
laşmayı d e n e m e k t e d i r :
12 Eylül tartışması C u m h u r b a ş k a n ı K e n a n Evren'in «12 Eylül'ün hıncını
«Her t o p l u m u n bir e g e m e n kültürü vardır. Bir d e , e g e m e n k ü l t ü r d e n sa­
taşıyanlar var» şeklindeki k o n u ş m a s ı y l a y e n i d e n g ü n d e m e g e l d i . 6 Daha
p a n alt kültürleri. (...) 'Alt kültür', t o p l u m d a e g e m e n o l a n 'genel kültür-
s o n r a S ü l e y m a n Demirel partisinin m e c l i s g r u b u n d a yaptığı k o n u ş m a d a
' d e n , y a n i genel d ü ş ü n c e , t u t u m v e davanış b i ç i m l e r i n d e n farklı yönleri
h ü k ü m e t i m u h a t a p alıp b u k o n u d a k i g ö r ü ş l e r i r açıkladı.
olan ve g r u p üyelerince paylaşılan 'farklı' d e ğ e r l e r d e n oluşur.
«Gelin Meclis k ü r s ü s ü n d e n bunları söyleyin, televizyonu da acın 12 Ey­
T ü r k i y e ' d e de bir '12 Eylülzedeler' alt k ü l t ü r ü o l u ş m u ş t u r . (...) '12 Eylül-
lül ö n c e s i n i n ve sonrasının bir hesabını yapalım. Biz yaia
zedeler' alt kültürü, 12 Eylül'den s o n r a gözaltına alınan, t u t u k l a n a n ,
p e ş i n d e değiliz, a m a her g ü n sizin '12 Eylül ö n c e s i n e dönersiniz haa
m a h k û m olan, h a p s e atılan, sürülen v e b e n z e r i m u a m e l e y e tutulan
k o r k u s u n u milletin ü s t ü n e k o y u p , vicdanları ve zihinleri tek taraflı olarak
kişiler ile bunların ailelerinden ve yakınlarından oluşur.
şartlandırmaya baskı altında t u t m a y a ve 12 Eylül istismarı y a p m a ğ a hak­
(...) 'Haklılık'*ya da 'haksızlık' yargısı bu alt k ü l t ü r ü o l u ş t u r a n kişi, g r u p kınız yoktur. (...) Bu b ö y l e d e v a m e d e m e z , açık s ö y l ü y o r u m : Bu i p o t e ğ i n
ve olayların genel akış içindeki değerlendirilmesi s o n u n d a , t o p l u m ve ta­ altında Türkiye kalamaz.»
rih tarafından verilecektir.
Tartışma, B a ş b a k a n T u r g u t Özal'ın 22 Mart 1988 g ü n ü «Müdahale he­
(...) 12 Eylül m ü d a h a l e s i de '12 Eylülzedeler' ürettiği ö l ç ü d e şu ya da bu veslileri var» şeklindeki açıklamasıyla yeni bir b o y u t kazandı.
b i ç i m d e 12 Eylül'e d e s t e k v e r e n başka bir g r u b u da yaratmıştır. Bu kül­
ANAP'nin p r o p a g a n d i s t l e r i g e r ç i 'MİT R a p ç r u ' , Özal'ın N o b e l ö d ü l ü n e
tür de bir örnek (homojen-eşcinsten) bir kültür değildir. İçlerinde 12 Ey­
a d a y g ö s t e r i l m e s i girişimi, Z a k k u m olayı ve İran-lrak savaşında ateş kes
lül'den d o ğ r u d a n menfaat sağlayan kişiler o l d u ğ u , b a ş k a k o ş u l l a r d a hiç­
s a ğ l a m a k gibi olayları g ö z ardı edersek, g e n e l d e başarılı sayılabilir. Her
bir z a m a n ulaşamadığı p a r a y a , mevkie, üne ulaşanlar b u l u n d u ğ u g i b i , 3
d ö n e m d e k a m u o y u n u n dikkati, ustalıkla başka alanlara ç e k m e y ö n t e ­
hiçbir menfaati olmadığı halde, hattâ zarar g ö r d ü k l e r i h a l d e 12 Eylül'ü
m i n e baş v u r u l u y o r d u . «Müdahale heveslilerinin var»lığı bu t ü r d e n bir
destekleyenler de vardır.
p r o p a g a n d a n ı n başlangıç sloganı mıydı? Yoksa, «12 Eylül ö n c e s i n e
Sonuç d ö n m e , tehtidinin yeni bir t ü r ü m ü y d ü ? A N A P ' n d a k i olası çözülmeleri
İster içerde olalım, ister dışarda, her siyasi d a r b e t o p l u m u böler, etkiler. e n g e l l e m e y e yönelik yeni bir taktik g e r e ğ i olarak mı böyle bir slogan or­
T o p l u m s a l acılar d a , t o p l u m s a l mutluluklar da insanlar arasında eşit t a y a atılıyordu? Ya da g e r ç e k t e n d e m o k r a s i açısından c i d d i bir tehlike
d a ğ ı l m a z . (...)» mi söz k o n u s u idi?

Darbelere bilimsel y ö n t e m l e yaklaşıldığında, ç o k y ö n l ü s ö y l e n e c e k şey­


' 4 Bu konuda 27 Mayıs ilginç bir istisna oluşturmaktadır. Çünkü 27 Mayısçı alt kültür aynı türden bir başka alt
ler vardır. 12 Eylülcülerle 12 Eylülzedeler arasındaki t a r t ı ş m a ve zıtlaşma kültürle ortadan kaldırılmıştır.
5 Bu kanımı MAMAlCdan SELİMİYE'ye uzanan hapishanelerde geçen dönemde dahil olmak üzere yaşaya­
2Adalet Ağaoğlu, Duvarların Dışında, Milliyet, 12Mart 198S rak öğrenmiş bulunuyorum.
3 Bütçe görüşmeleri sırasında bazı milletvekilleri tarafından Cumhurbaşkanlığı Konseyi üyeleri ağır ölçüde 6 Cumhurbaşkanının Aydın İli, Incirliova ilçesinde 9 Mart 1988 günü yaptığı konuşma (Basın ve Ajanslar)
eleştirilmiştir. (5 Nisan 1988 tarihli TBMM Tutanak Dergisi ve 6 Nisan 1988 tarihli basın) .7 Süleyman Demirel, 12 Eylül İstismarı Yapılıyor, Milliyet, 16 Mart 1988

68
69
UğurMumcu'ya g ö r e : « B u g ü n artık askeri ihtilaller 'laiklik e l d e n gidiyor'
g e r e k ç e s i n e d a y a n m ı y o r . T e m e l n e d e n , t e r ö r d ü r ; terör ile getirilmek iste­ tışmalarını g ü n d e m e getirdi. (...) S o n o t u z yıldır T ü r k i y e ' n i n kaderi b u ,
n e n y e n i bir y ö n e t i m m o d e l i d i r . her başarısız iktidar, s o n u n d a a r a rejimi g ü n d e m e , getiriyor. (...) % 36 o y ­
la iktidar olan A N A P oy t a b a n ı d a h a da kaydıkça, baskı ö n l e m l e r i ile ikti­
B u m o d e l ' e k o n o m i l e r i n militarizasyonu' olarak adlandırılıyor.
d a r d a k a l m a y a v e y a iktidar süresini u z a t m a y a çabalayabilir. (...)
B o r ç l u ülkelerin, b o r ç v e r e n ülkelere d a h a d a bağımlı hale getirilmelerini
Türkiye'de, g e n i ş kitleler, a r a rejimden yana değildir.»
ö n g ö r e n b u m o d e l , ü l k e d e , işçi, m e m u r , k ö y l ü gibi e m e k ç i kesimlerin ör­
g ü t l e n m e özgürlüklerini kaldırıyor. Alıntı yaptığımız yazarların kanısı s a n ı y o r u m k a m u o y u n u n d ü ş ü n c e s i n i
yansıtmakta ve ü l k e m i z d e bir askeri d a r b e o r t a m ı ve olasılığı b u l u n m a ­
(...) Türkiye'de k i m s e k u ş k u l a n m a s ı n A t a t ü r k ç ü l ü k t e n , laiklikten, irtica­
maktadır. A n c a k savı c i d d i y e alıp i r d e l e m e k t e de yarar g ö r m e k t e y i z :
d a n s ö z edildi d i y e k i m s e ihtilal y a p m a z . (...)»
1. Olay: Bu k o n u d a ilk uyarı Sıkıyönetim eski k o m u n t a n l a r ı n d a n - 1 2 Ey­
M. Ali Birand'a g ö r e : 9 (...) Askeri m ü d a h a l e y e iten en ö n e m l i etkenler­
lül sonrası - Emekli Korgeneral Nevzat B ö l ü g i r a y ' d a n g e l d i . «Hani 10
d e n biri bizleriz. (...) İktidardaki politikacımız, çetrefelli bir k o n u o l d u m u ,
yılda bir ihtilal o l u y o r deniliyor ya b u n l a r d u r u p d u r u r k e n olmaz. Böyle
t o p u h e m e n askerlere atar, o n u n arkasına gizlenir. Askerler itiraz etmez.
pis birikimler olur. K o m u t a n değişikliği sırasında Özal'ın gafı o l m u ş t u . Or­
(...) B u n d a n s o n r a a s k e r i m ü d a h a l e l e r i n hiç bir s o r u n u ç ö z e m e d i ğ i gibi,
du içinde, o z a m a n bu b ü y ü k bir kırgınlık yaratmıştır. O r d u y u eleştirmek
yenilerini yaratacağına, ülkeyi d a h a da b ü y ü k risklere sürükleyebile­
başka, kabadayılık başka şeydir. (...) Ç o k ilginçtir, sanki Ozal, M e n d e ­
c e ğ i n e inananlardan biriyiz. (...)»
res'in y o l u n u ezberlemiş ve aynı y o l u izliyor gibidir. (...) Harbiye O r d u -
Metin Toker'e g ö r e : 1 0 « (...) Başbakanı ' y ü r ü d ü ğ ü y o l d a d u r d u r a c a k ve evini karargâh yapıp, papazına, partilisine, politikacısına kadar herkesi
itidale sevkedecek' b ü t ü n b a ş k a kuvvetler etkisiz kaldılar v e y a bırakıldı­ sokar. Bu birikimler yıllar içinde büyür. Patlamalar, O r d u n u n el koymaları
lar mı, 'bulunur elbet k u r t a r a c a k , bahtı kara maderini'. (...) Askeri m ü d a ­ böyle o l u y o r . » 1 4
haleyi istemek ne k a d a r b o ş s a , o n u veya 12 Eylül ö n c e s i n i u m a c ı gibi
2. Olay: O r d u ile Özal iktidarı arasındaki çelişkileri belirten İngiltere'de
g ö s t e r i p Türkiye'nin m ü s t e h a k b u l u n m a d ı ğ ı bir ' h a n e d a n y ö n e t i m i ' n i se­
yayımlanan «South» dergisinin m a k a l e s i : «Türkiye'den E n d e n o z y a ' y a
razat yürütebileceğini s a n m a k o kadar b ü y ü k gaflettir.»
kadar bir ç o k ülkede Silahlı Kuvvetlerin e k o n o m i d e özel ve k a m u s e k t ö ­
Ali Sirmen'e g ö r e : 1 1 « (...) Türkiye'nin bir d e m o k r a s i d ö n e m i yaşadığı r ü n d e n s o n r a ü ç ü n c ü bir sektör d u r u m u n a geldiğini» açıklamakta, «as­
söylenemez. (...) 12 Eylül'e oranla d a h a az kısıtlamanın o l m a s ı yine de kerlerin kışlalarından çıkıp işadamlığına soyundukları» belirtilmekte,
b u g ü n k ü y ö n e t i m i n d e m o k r a t i k olması anlamını taşımıyor. (...) Başba­ «Özal'ın y ö n e t i m i altında özel s e k t ö r ü n o r d u y a m e y d a n o k u d u ğ u n u , b u
kan satır aralarında, ara r e j i m d e n söz e d e r k e n bir askeri d a r b e olabile­ d u r u m karşısında o r d u n u n , ü ç ü n c ü sektör k o n u m u n u s a v u n m a k z o r u n ­
c e ğ i n i ima e t m e k istiyor. (...) B u g ü n T ü r k i y e ' d e rejimin k e n d i seçenekleri­ da kaldığını» ö n e s ü r m e k t e , «Türkiye'de askerle sivil y ö n e t i m arasında
ni o l u ş t u r a b i l m e şansı hâlâ vardır. Bu da d a r b e olasılığını d a h a da g ü ç ­ kolay kolay o l m a y a n bir ilişki başlatıldığına» da dikkati çekerek, «Özal
süz kılmaktadır. y ö n e t i m i n i n A t a t ü r k ç ü g e l e n e k l e r d e n uzaklaşmakta o l d u ğ u n u , e k o n o ­
(...) Özal e k o n o m i k politikasının iflası, artık ANAP'nin Türkiye'yi yönet­ m i d e devlet sermayesinin ve askeri yatırımların ağırlığının g i d e r e k azal­
mesini güçleştirmekte, g i d e r e k olanaksız kılmaktadır. dığına» işaret edilmektedir.

Öztin Akgüç'e g ö r e : 1 2 « (...) Sayın Özal'ın prestij yitirmesi, a r a rejim tar- 3. Olay: Gazetelerde y a y ı m l a n a n 1 6 T h e E c o n o m i s t dergisinin «Üruğ'un
d ö n ü ş ü » başlıklı yazıda: B a ş b a k a n Özal'a karşı yapılan «en c i d d i m u h a ­
8 Uğur Mumcu, Yersiz Kuşkular, Cumhuriyet, 14 Mart 1988
lefetin, o r d u kanalından geldiği» yazılmakta. « (...) Ü r u ğ köşesine çekil-
9 M.Ali Birand, işte Askeri Darbe Böyle Geliyor, Milliyet, 19 Mart 1988 Y.N.: Bu yazı Cumhurbaşkanının ga­
zete sahipleri ve genel yayın yönetmenleriyle yaptığı konuşma üzerine yazılmıştır. Evren bu konuşmasın­
da: «27 Mayıs (müdahalelerin) en hafifiydi, 1971 daha ağır oldu. 12 Eylül en ağırıydı» şeklinde bir tanımla­ * Bilindiği gibi günümüzde bu oran % 21,80'dir.
ma yaptıktan sonra, «Ancak dikkat edin, bir daha gelirse bu defa 12 Eylül gibi gitmeyebilir de...» şeklinde 13 MİT eski yöneticisi Emekli Korgeneral Bölügiray ağır konuştu- 'Özal Menderes'in Yolunda' Milliyet,
kanısını açıklamıştır. Özal'ın «Müdahale heveslileri var» şeklindeki açıklaması Evren'I izlemesi ilginç çağrı­ 25 Şubat 1988
şımlara neden oldu. 14 Bölügiray'ın bu söyleşisi üzerine istanbul DGM'rce soruşturma açıimış ve sonuçta takipsizlik »varan veril­
10 Metin Toker, Askeri Müdahaleler Hakkında, Milliyet, 24 Mart 1988 miştir.
11 Ali Sirmen, Ara Rejim Tartışması, Cumhuriyet, 1 Nisan 1988 15 Milliyet, 3 Mart 1988, 'South' dergisinin incelemesi, 'Ordu Şirketi'.
12 Öztin Akgüç, Ara Rejim Gelmemeli, Milliyet, 2 Nisan 1988 16 27 Mart 1988 tarihli gazeteler, The Economist Üruğ'un köşesine çekilmediğini yazdıf «Özal'a ordudan cid­
di muhalefet», Milliyet, 27 Mart 1988

70
71
m e d i ve unutulmadı» ifadesi kullanıldıktan s o n r a «Özal politikacıları dev- Mümtaz Soysal'öa bir yazısında: « (...) Türkiye'nin manzarası, sefil ve
redışı bırakabilir, a m a a y n ı şeyi generallere y a p m a s ı zor g ö r ü n ü y o r » sefih o l m a k l a kalmayıp g i t g i d e d a h a sefilleşen ve sefihleşen bir m a n z a -
ş e k l i n d e bir y o r u m a u l a ş m a k t a ve B a ş b a k a n ı n «Müdahale hevesleri var» raysa, o n u n b ü t ü n bunları ezelden e b e d e u z a n a n bir B u d a kımıldanmaz-
ş e k l i n d e k i sözlerine d e d i k k a t çekilmektedir. lığıyla seyretmesini nasıl beklersiniz?
T h e E c o n o m i s t ' i n b u y o r u m u , b u k o n u d a E m e k l i O r g e n e r a l T u r g u t Sun- A m a böylesine tepkilerin başarılı olabileceğini s a n m a k , b u g ü n k ü Tür­
alp'ın d a h a ö n c e yaptığı açıklamayı anımsatır n i t e l i k t e d i r . 1 7 kiye'nin g e r ç e k ç i dengelerini t a n ı m a m a k olur. Bu çeşit tepkilerin kaçınıl­
S u n a l p : «İktidarın bir süredir o r d u y u y ı p r a t m a gayreti içinde b u l u n d u ğ u ­ m a z s o n u c u yine 'müdehale'dir. (...) M ü d a h a l e y e dayalı, a m a en inandı­
nu» ö n e s ü r m e k t e . «Daha G e n e l k u r m a y B a ş k a n ı y k e n bile Ü r u ğ ' a 'Reisi­ rıcı y o l d a n davetiye çıkaran, b u g ü n k ü m o d e l i n ta kendisidir.»
c u m h u r olması' için bir hayli tazyik ettiler. Ş i m d i 1989 yaklaşıyor c u m ­ 6. Olay: Metris Askeri Ceza ve T u t u k e v i ' n d e n tünel kazılarak k a ç m a
hurbaşkanlığına adaylığı y e n i d e n g ü n d e m e geldi.» olayı:22
S o r u : « O p e r a s y o n , Ü r u ğ ' a karşı mı yapıldı d i y o r s u n u z ? » Özetle: Açıkladığımız olayların bir iki ay içine sığmış olması ilginçtir.
S u n a l p : «Evet, o l a y Ü r u ğ ' u n c u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı n a engel o l m a k için d ü ­ Emekli Korgeneral Nevzat B ö l ü g i r a y v e Emekli O r g e n e r a l T u r g u t S u n ­
z e n l e n m i ş bir iştir. (...) Ü r u ğ ' u yeme"k için Ö z t o r u n ' u yediler. Bu t a m a ­ alp'ın açıklamalarına g ö r e T.SIh.K.lerin iktidarın t u t u m u n d a n rahatsız­
m e n o r d u n u n g ü c ü n ü kırmak için hazırlanmış ve «sivil bir d a r b e ' gibi d ı r . 2 3 Sunalp'ın ö n e s ü r d ü ğ ü «Üruğ'un cumhurbaşkanlığı» f o r m ü l ü n ü n
g ö s t e r i l m i ş bir olaydı. G e n e l k u r m a y olayı b ü y ü k bir k o m p l o l a r tezgahı­ b u g ü n k ü p a r l a m e n t o yapısı ve a r i t m e t i ğ i n e g ö r e , nasıl somutlaştırılacağı-
dır,,. 1 8 nı açık-laması beklenirdi... Olası g ö r ü l m e y e n bu f o r m ü l bir ç e v r e n i n niye­
tini mi yansıtmaktadır? Bu s o r u n u n cevabı boşluktadır...
4. Olay: DYP Antalya Milletvekili Z e k e r i y a B a h ç e c i ' n i n ilginç açıklama­
sı: «1. Bu h ü k ü m e t i n o r d u s u n u n üst k a d e m e s i n d e k i k o m u t a n l a r a birer DYP Milletvekili Bahçeci'nin ö n e s ü r d ü ğ ü savlar iki emekli generalin ka­
ikişer ' o i m a n , oğullarına kızlarına hanımlarına çifter çifter a r a b a tahsis et­ nılarını d o ğ r u l a r nitelikte g ö r ü n m e k t e d i r .
ti. K u ş k u s u z b u k o n u d a üzerinde e n fazla d u r u l m a y a d e ğ e r olan savlar,
2. Milli Güvenlik K u n s e y i ' n d e k i üst d ü z e y k o m u t a n a , 'alt k a d e m e d e k i e k o n o m i k d u r u m v e e k o n o m i k m o d e l i n iflasına ilişkin olanlardır.
s u b a y l a r ne yapıyor"?' d i y e s o r d u ğ u m u z d a , 'silahlarına k u r ş u n sıkmış 12 Eylül (1980) ö n c e s i n d e Türkiye, dış gerici güçler ve onların işbirlikçi­
bekliyorlar' yanıtını aldık. Kısaca T ü r k i y e ' d e h u z u r s u z l u k h a d safhada. si iç g ü ç l e r aracılığıyla İstikrarsız hale -déstabilisation- getirilmişti. Ç ü n k ü
T ü m kesimler b u n u tedirginlikle izliyor. bir a n l a m d a o d ö n e m i n iktidarı anılan dış g ü ç l e r e g ü v e n v e r m i y o r d u .
3. Özal ailesi 80 milyar d o l a r servete sahip. Emirlerinde her an harekete İşte b ö y l e bir d u r u m d a uluslararası finans çevrelerinin ve onların bağlı
hazır u ç a k var. (...) Bunlar her an k a ç m a ğ a hazır. (...)» o l d u k l a r ı devletlerin istemleri d o ğ r u l t u s u n d a 24 O c a k (1980) kararları
alındı. A n c a k o d ö n e m i n iktidarı k o n t r o l ü elden kaçırmış ve ülke istik­
5. Olay: A B D S a v u n m a Bakanı Carlucci'nin Temsilciler Meclisi Dışişleri
rarsız hale d ü ş ü r ü l m ü ş t ü . A m e r i k a n S a v u n m a Bakanı Carlucci'nin «Tür­
K o m i t e s i n d e yaptığı k o n u ş m a : 2 0 C a r l u c c i , «Türkiye'nin m u a z z a m e k o n o ­
kiye'ye istikrar getirdik» şeklindeki k o n u ş m a s ı anlamlıdır.
m i k s o r u n u var» şeklinde e k o n o m i m i z i n içine d ü ş ü r ü l d ü ğ ü d u r u m u vur­
g u l a m ı ş ve Türkiye'ye istikrar getirdik' d i y e r e k açıklamalarını s ü r d ü r ­ Terör, anarşi, kargaşa ile ülke istikrarsız hale getirilmeliydi ki, "istikrar"
müştür. g ü n d e m e gelsin. Bu anlayışla 12Eylül d a r b e s i n e g e r e k ç e "hazırlandı.

17 MDP eski başkanı 'MİT Raporu'nu eleştirdi.. Sunalp: Hedef Üruğ, Milliyet, 10 Şubat 1988 21 Mümtaz Soysal, Kazıklı Senaryo, Milliyet, 5 Nisan 1988
18 Sunalp'ın bu söyleşisi üzerine İstanbul DGM'ince soruşturma açılmış ve sonuçta takipsizlik kararı veril­ 22 26 Mart 1988 tarihli gazeteler
miştir. 23 Bu tür savlar nitelikleri açısından ciddiyete alınacak boyuttadır. Nitekim Adnan Menderes'e aftedilen «Ge­
19 Bir Milletvekili ve Kehaneti, Cumhuriyet, 30 Mart 1988 rekirse orduyu yedek subaylarla İdare ederim» sözü T.SIh.KJerin 27 Mayıs'a gidişinde etkili olduğu söyle­
20 ABD Savunma Bakanı Carlucci: Türkiye'nin muazzam ekonomik sorunu var. Ufuk Güldemir'in haberi, nebilir.
Cumhuriyet, 11 Mart 1988 - 24 Bugünkü «ekonomik modeMn temelini oluşturan 24 Ocak kararlarını alanların, bu kararların uygulayıcısı
Y.N.: Carlucci bu konuşmasında Türkiye, Yunanistan ve Portekiz'den oluşan üç NATO ülkesini «güney ku­ olan Askeri İdare dönemi ve Özal iktidarlarına ekonomik açıdan söyleyecekleri fazla sözleri olmaması
şak» olarak nitelemektedir. Bilindiği gibi bu üç ülkede askeri darbelere sahne olmuşlardır. Eğer darbe on­ gerekir.
ların işine gelmiyorsa «müdahale doktirinleri» işletilmektedir. Bu anlayış içinde de «Türkiye'ye istikrar ge­ 25 M. Ali Birand, 12 Eylül 04.00
tirdik» diyebilmektedir. 26 Yalçın Doğan, Dar Sokakta Siyaset

72 73
B u n o k t a d a bazı g e r ç e k l e r i n saptanılması y a ş a m s a l ö n e m d e d i r . Yetkili g ü ç l e r c e «SAHTE v e G E R Ç E K OPERASYON»lara b a ş v u r u l m a s ı v e b u
kişilerin açıklamalarından ö ğ r e n d i ğ i m i z e g ö r e 12 Eylül d a r b e s i n i n kararı tür p r o v o k a s y o n l a r s o n u c u iktidarlardaki d ö n ü ş ü m l e r i anımsayanlarla
b u t a r i h t e n ç o k ö n c e alınmıştır. B u s ü r e kesin olarak n e kadardır? B u olayları geniş bir perspektif içinde ve s o r u m l u l u k l a y o r u m l a y a n l a r ı n iyim­
d ö n e m d e k a ç kişi yaşamını yitirmiştir? 12 Eylül darbesiyle A m e r i k a ne ser olmaları g ü ç l e ş m e k t e d i r .
d e n bu kadar ilgilidir? Sorular çoğaltılabilir. Aslında Bülent H a b o r a , Bu koşullarda bile u m u d u m u z u yitirmemeliyiz. Halkımızın d e m o k r a t i k
yayımladığı kitabında b u g ö r e v i yerine getirmiş b u l u n u y o r . 2 7 İlgililere bilinci, darbelerin başarısızlığının, d a r b e c i l e r i n niyetlerini e n g e l l e y e c e ğ i
s o y u t s u ç l a m a y e r i n e s o m u t yanıt y ö n t e m i n i yeğlemelerini ö n e r i r i m . B u umulur.
n e d e n l e O k t a y Akbal'ın da belirttiği gibi 12 Eylül ö n c e s i tartışılmalıdır.
G ö r ü l d ü ğ ü g i b i , Mart ayında y o ğ u n l a ş a n 12 Eylül tartışmaları ve « m ü d a ­
1 2 Eylül d a r b e s i v e o n d a n s o n r a k i g ü d ü m l e n e n ara d ö n e m d e , uluslara­
hale heveslileri var» savı ü z e r i n d e d u r u l m a s ı için k ü ç ü m s e n i l m e y e c e k
rası finans güçlerinin ö r g ü t l e r i -IMF, D ü n y a Bankası, O E C D , IFC v b . g i b i -
nedenler bulunmaktadır.
v e bunların bağlı b u l u n d u ğ u devletlerce e m p o z e edilen e k o n o m i k d ü z e ­
nin ilkelerine b ü y ü k bir sadakatla u y u l d u . E k o n o m i k d u r u m iyileşmedi. B ü t ü n bu gelişmeler yanında g e ç e n yıl yayımlanan bir haberi anımsat­
T o p l u m d a k i m a d d i v e m a n e v i ç ü r ü m e aksine kötüleştikçe kötüleşti. B u m a k i s t i y o r u m . 2 «Uluslararası D e m o k r a t l a r Birliği (IDU) Başkanı, Avus­
iktidara d e s t e k v e r e n g ü ç l e r i n bile sesleri y ü k s e l m e ğ e başladı. Enflasyon t u r y a B a ş b a k a n Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Dr. Alois M o c k , Berlin'de­
başını almış gidiyor. Cak, cak'lı d e m e ç l e r l e e n f l a s y o n u n aşağı çekile­ ki 3. Parti Başkanları toplantısında m u h a f a z a k â r partiler arasında askeri
m e y e c e ğ i yaşanılarak ö ğ r e n i l d i . Açlıktan, y o k s u l l u k t a n ve işsizlikten s ü ­ d a r b e l e r e karşı bir d a y a n ı ş m a f o n u kurulacağını açıklamış ve bu f o n a
m u h a f a z a k â r partilerin kendi ö l ç ü l e r i n e g ö r e , istedikleri y a r d ı m d a b u l u ­
rekli intihar olaylarının tanığı o l m a m ı z * T ü r k i y e için ö n e m l i bir y e n i o l u m ­
nacaklarını söylemiş» ve f o n u n a m a c ı n ı : «Bu f o n , özellikle askeri d a r b e ­
suzluk b o y u t u n u s i m g e l e m e k t e d i r . B ö y l e bir d ö n e m d e Anavatanlarından
ler sırasında g ü ç d u r u m a d ü ş e n k a r d e ş partilerin yaşamlarını s ü r d ü r m e ­
ithal edilen, çifte p a s a p o r t l u «IMF boy's»ların 9 k o n t r o l u n a terk edilen
lerinde, parti mensuplarının g e r e k t i ğ i n d e yurtdışına çıkışlarını ve k o n f e ­
e k o n o m i n i n g ü d ü m ü rayından çıkmış b u l u n u y o r . 4 Ş u b a t (1988) kararla­
rans, s e m i n e r gibi çalışmalara katılmalarını sağlamak, d e m o k r a s i n i n y e ­
r ı b u a m a ç l a alındı. A n c a k d a h a b u g ü n d e n e k o n o m i k m o d e l i n iflasını b ü ­
n i d e n tesisi için çabaları finanse e t m e k g i b i d u r u m l a r d a kullanılacak»
t ü n halk katmanları - m u t l u azınlık dışında- yaşayarak algılamış b u l u ­
şeklinde açıklamıştır.
nuyorlar.
Bilindiği gibi A N A P adı g e ç e n k u r u l u ş u n üyesidir ve Özal m u h a f a z a k â r
B ö y l e bir t a b l o i ç i n d e İngiltere'de y a y ı m l a n a n «South» d e r g i s i n d e d e 1 5
vurgulandığı gibi, e k o n o m i d e « ü ç ü n c ü sektör» haline d ö n ü ş e n o r d u n u n 30 Yalçın Doğan, IMF Kıskacında Türkiye
e k o n o m i k çıkarlarıyla «IMF m o d e l i g ü d ü m l ü e k o n o m i » arasında bir çı­ 31 Prof. Dr. Emre Kongar, Askeri Darbelerve Seçimler, Cumhuriyet, 12 Aralık 1987 Kongar, bu yazısında
«Askeri darbelerin nedenlerini açıklamaktadır: Endüstrileşme, kentleşme ve kapitalistleşme süreçleri, her
kar çatışması olasılığı g ö z ardı edilebilir mi? zaman kendi aralarında uyumlu olmuyor. Örneğin Türkiye'de hiç uyumlu değil.
B ü t ü n bu o l u ş u m l a r a ek olarak, üzerinde kuş bile u ç u r t u l m a y a n , içinde Endüstrileşmeyle uyumlu olması gereken kentleşme zaman zaman onun önüne geçiyor, ortaya «gece­
kondu» sorunu çıkıyor.
u y g u l a n a n z u l ü m ve baskıya karşı ç ı k m a k için ö l ü m oruçlarıyla direnil- Endüstrileşme ve kentleşmeyle aynı hızla gelişmesi gereken kapitalistleşme süreci ise kimi sektörlerde ve
miş, uygulamaları d ü n y a literatürüne g e ç m i ş Metris Askeri Ceza v e T u - kimi coğrafyalarda ileri gidiyor, kimi sektörler ve coğrafi bölgelerde ise geri kalıyor. Bu kez ortaya «Doğu ve
t u k e v i ' n d e n 29 kişinin elini k o l u n u sallayarak kaçmış b u l u n m a s ı berabe­ Güney Doğu Sorunu» çıkıyor.
İç dinamik ile dış dinamik, yani Türkiye ile dış dünyanın ilişkileri de bütün bu oluşumlar çerçevesinde ak-
rinde haklı olarak kuşkular getirmektedir. Bu o l a y d a iktidarın s o r u m l u ­ • sıyor: Kapitalist Batının bir müttefiki ve bir parçası olan Türkiye, kimi zaman bu dünyaya ayak uyduramıyor
l u ğ u G e n e l k u r m a y a aktarmasının a r d ı n d a yatan niyetlere d o ğ r u tanılar ve hem onun çıkarlarıyla hem de onun hızıyla ters düşüyor. Ortaya «Kıbrıs Sorunu», «dış ödemeler denge­
konulmalıdır. , si sorunu» gibi sorunlar çıkıyor.
Bütün bu oluşumlar sonunda, adeta tek bireşim (sentez) olarak beliren demokrasi arızaya uğruyor. Askeri
Hele d a h a ö n c e k i bu t ü r d e n hapisten kaçış olaylarından s o n r a bazı darbeler ortaya çıkıyor.»
32 Muhafazakâr Partiler Tedbir Alıyor-Askeri Darbelere Karşı Dayanışma Fonu, Ali H. Yurtsever'in Viyana'-
* «DİE verilerine göre, Türkiye'de intihar edenlerin sayısında 1978-1986 döneminde yüzde 69 artış görül­ dan verdiği haber, Milliyet, 24 Eylül 1987 .
dü.» (Sağlıkta Kara Tablo, Cumhuriyet, 7 Nisan 1988) «Uluslararası Demokratlar Birliği (IDU) Başkanı Dr. Mock, DYP'nin (Doğru Yol Partisi) birliğe başvurusu ko­
27 Bülent Habora, 12 Eylülcülere 1000 Soru nusunda kesin konuşarak, bu partinin örgüte kabul edilmesinin söz konusu olmadığını belirtmiş» ve «Bu
28 Oktay Akbal, 12 Eylül Öncesi Tartışılmalı... Cumhuriyet, 27 Mart 1988 arada IDU'nun icra sekreteri Prof. Andreas Kohl, bir gün önce Demirel için saffettiği «Türkiye'de demokra­
29 Talat Turhan, Milli istihbarat Teşkilatı ve Sivilleşme, SORUN B.K.Dz: 1/Ekim'87 sinin mezar kazıcısı» şeklindeki sözlerini doğrulamış ve hiçbir şekilde bu sözlerini geri almayacağını belirt­
Y.N.: Basınımızda «prensler», «yupMer olarak nitelenen bu kişileri biz, «İMF boy's» olarak nitelemiştik. miştir.»

74 75
n ü ş t ü r ü l d ü ğ ü halde, TCK. 147. M a d d e s i , sanırım hiç bir o l a y d a u y g u l a n ­
parti toplantılarına katılmaktadır. Hattâ Dr. M o c k 1986 yılında Viyana'da
mamıştı. O y s a 12 Mart d a r b e s i n d e , muhtıranın imzacıları açısından m a d ­
yapılan t o p l a n t ı d a Özal ile Miçotakis'i bir a r a y a getirdiğini anılan yazıda
d e n i n b ü t ü n unsunları m e v c u t t u . A n c a k n e varki, h u k u k i mekanizmaların
açıklamaktadır.
işletilmesi için d e n g e l e r u y g u n değildi... O y s a isteğimizin yerine getirilme­
Ş i m d i Özal'a s o r m a k gerekiyor, askeri d a r b e l e r e karşı d a y a n ı ş m a f o n u - si halinde, d a r b e c i l i ğ i n ö n ü , en a z ı n d a n h u k u k açısından b ü y ü k bir yara
'na A N A P o l a r a k ne m i k t a r d a para yatırılmıştır? Bu paranın kaynağı nere­ almış v e kesilmiş olurdu... A m a m a d d i koşullar elbette b u n a u y g u n d e ğ i l ­
d e d i r ? Yatırılmamışsa b u k o n u IDU'a nasıl açıklanmıştır? B u d u r u m d a di...
«darbe h e v e s l i l e r i n d e n söz e d e n Özal çelişkiye d ü ş m ü ş o l m u y o r m u ?
Daha sonra, bir g a z e t e d e y a y ı m l a n a n s ö y l e ş i m d e , 3 8 k o n u y a ilişkin g ö ­
S H P İçel Milletvekili İstemihan Talay ve 22 arkadaşının «Darbeleri ö n ­ rüşlerimi açıklamıştım:
l e m e y a s a tasarısı» hazırlamaları, bu k o n u d a k i kuşkuları a r t ı r d ı . 3 3 Yasa
«12 Mart'da s u s k u n kalan o r g a n l a r ve iktidar yetkilileri 12 Eylüllere d a v e ­
ö n e r i s i n d e 211 sayılı T ü r k Silahlı Kuvvetleri iç Hizmet Yasası'nın, 35.
tiye çıkaracak ö l ç ü d e aymazlık i ç i n d e olduklarını algılayamamışlardır.»
Maddesinin şu şekilde değiştirilmesi istenilmektedir: «Silahlı Kuvvetle­
rin vazifesi: T ü r k y u r d u n u ve a n a y a s a ile t a y i n edilmiş olan Türkiye C u m - «T.SIh.K.leri 211 sayılı İç Hizmet Yasası'nın 35. M a d d e s i uyarınca ' C u m ­
huriyeti'ni p a r l a m e n t e r d e m o k r a t i k s i s t e m i n işlerliği ç e r ç e v e s i n d e ve huriyeti k o r u m a v e k o l l a m a ' g ö r e v i n i n v e r i l d i ğ i n d e n hareket ederek, b u
a n a y a s a ile bağlı o l a r a k k o r u m a k ve kollamaktır.» görevin z a m a n ı g e l d i ğ i n d e kendi k o m u t a k a d e m e s i n i n inisiyatifi i ç i n d e
karar vermektedir. O y s a Anayasal d ü z e n içinde Slh.KJer k o m u t a katının
Değişiklik g e r e k ç e s i n d e : «Tüm k u r u m l a r g i b i , T ü r k Silahlı Kuvvetleri de
böyle bir yetkisi o l u p o l m a d ı ğ ı da bilimsel olarak tartışılmış d e ğ i l d i r . » 3 9
T ü r k i y e C u m h u r i y e t i ' n i k o r u m a k v e k o l l a m a k görevlerini a n a y a s a sistemi
i ç i n d e y ü r ü t m e k d u r u m u n d a d ı r . Yapılması g e r e k e n , başarılması zor, fa­ B u k o n u d a ilerde b u l u n m a y ı d o ğ r u s u i s t e m e z d i m .
kat z o r u n l u o l a n bu görevdir. Y o k s a her 10 yılda bir a n a y a s a düzenini Darbecilerin i ç i n d e n g e l m i ş o l m a m ı z a karşın, o y o l u n , t o p l u m u n d e ­
rafa kaldırıp yeni bir a n a y a s a sistemi getirerek sorunlarımıza çare b u l u ­ m o k r a t i k d e ğ i ş i m ve d ö n ü ş ü m ü için asla geçerli olmadığını, aksine çık­
n a m a y a c a ğ ı d e n e y l e r l e o r t a y a çıkmış bulunmaktadır. (...) Artık herkes m a z sokaklar v e bataklıklarla s o n b u l d u ğ u n u hapishanelerde yatarak,
bilmelidir ki k ö t ü çalışan bir p a r l a m e n t o n u n alternatifi askeri bir y ö n e t i m işkence g ö r e r e k , sınıfsal ve ideolojik hastalıklardan kaynaklanan, nice
d e ğ i l d i r ve plmayacaktır, sivil y ö n e t i m olacaktır.» kalleşliklerin, namussuzlukların, d ö n e k l i k l e r i n tanığı ve b u n u algılamış bir
Bu tasarının diğer partilerin de bazı yetkililerince desteklendiğini ö ğ r e n ­ kişi olarak; 1975 yılında İstanbul 2 N o ' l u Sıkıyönetim Askeri M a h k e m e ­
miş bulunuyoruz.35 sinde y a p m ı ş o l d u ğ u m s a v u n m a m d a dile g e t i r m e y e çalışmış; ayrıca işçi
ve e m e k ç i halkımıza karşı z o r u n l u özeleştirimi y a p m ı ş bulunuyorum.
Bu k o n u d a k i girişimi; t o p l u m u n d e m o k r a t i k l e ş m e s i n i isteyen bir iyi niyet
İlerici ve d e v r i m c i herkes yanılgıların arasından gelebilir: bu nedenle a s ­
açısından takdir e t m e k l e birlikte, darbelerin yasalarla ö n l e n e m e y e c e ğ i n i n
la yere bakılmamalıdır d i y e d ü ş ü n ü y o r u m . N a m u s l u c a yapılan özeleşti­
b i l i n c i n d e olarak, g e n e d e yasal d ü z e n l e m e k o n u s u n d a , öteki önlemlerle
riyi insanımız a n l a m a k t a g e c i k m e y e c e k t i r . A m a «kurt var» diye d i y e ülke­
beraber, ç o k g e ç kalınmış o l d u ğ u n u v u r g u l a m a k t a k e n d i m i haklı g ö r ­
mizi g e r ç e k t e n kurtlara t e s l i m edenlerin, yapabilseler bile « ö z e l e ş t i r i l e r i ­
m e k t e y i m . Şöyleki, sanık olarak yargılandığım « B o m b a Davası»nda, 1975
nin insanımız katında kabul g ö r m e y e c e ğ i n i d ü ş ü n ü y o r u m .
yılında yaptığım s a v u n m a d a 3 6 12 Mart (1971) muhtırasına i m z a koyanla­ 7 Nisan 1988
rın T ü r k Ceza K a n u n u ' n u n 147. M a d d e s i n e 3 g ö r e cezalandırılmaları ge­
rektiğini istemiştim. Ü l k e m i z d e TCK. 146. M a d d e s i yol g e ç e n hanına d ö -

33 SHP'den TSK Yasası'ndaki Değişiklik Önerisi, Cumhuriyet, 29 Mart 19S8 İçel Milletvekili İstemihan Talay
ve 22 arkadaşı tarafından hazırlanan yasa önerisinde, Silahlı Kuvvetler'in cumhuriyeti koruma ve kollama
38 Talat Turhan'ın Sorularımıza Verdiği Yanıtlar, Düşün, 15 Ekim 1986
görevinin anayasaya bağlanması yer alıyor.»
39 Looking after and protecting the repuplic: The Legitimation of the Military's Authority In Turkey, Dr. Mn.
34 TSK, 211 Sayılı İç Hizmet Kanunu Madde 35: «Silahlı Kuvvetler'in vazifesi: Türk Yurdunu ve Anayasa ile
Nairn Turfan
tayin edilmiş olan Türkiye Cumhuriyetini kollamak ve korumaktır.»
Y.N.: Dr. Mn. N. Turfan'ın konuya İlişkin kapsamlı araştırmaları ingilizce olarak yazılmıştır.
35 Darbeyi önleme yasa önerisine destek, Cumhuriyet, 30 Mart 1988
40 Talat Turhan'ın Savunması, Klasör: 3
36 Talat Turhan, Bomba Davası - Savunma 1 ve 2 adlı kitaplar
Y.N.: Tamamı yayımlanamadı. Ancak özeleştiriyi içeren bölümü Cumhuriyet gazetesinde ve Celil Gürkan'-
37 TCK Madde: 147: « Türkiye Cumhuriyeti icra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren
ın «12 Mart'a Beş Kala» adlı kitabında yayımlanmıştır, s. 397-410
menedenlere bunları teşvik eyleyenlere idam cezası hükmolunur. (Ağır Ceza)»

77
76
m e y e n " B " eki hakkında bilgi veriliyor v e :
Amerika'nın dostu kalması gereken ülkelerde siyasal istikrarsızlık ne­
12 EYLÜL Ö N C E S İ N D E N BİR KESİT...*
deni olarak" AYAKLANMA'* deyimi altında süregelen düzene karşı mu-
ha-lefet gösteriliyor ve Amerika'nın çıkarları açısından bu ayaklanan
güçlerin bastırılarak istikrarın sağlanması için izlenen yol ve yöntemler
açıklanıyor ve "Asi güçlerin" şiddete yönelmemesi halinde işbaşındakl
hükümeti karşı önlemlere zorlamak için aşırı sol gruplara özel ajanlar
sokarak anarşi çıkarma yöntemlerinden söz ediliyor. Bu arada hangi
durumlarda ortak operasyonlarla Amerikan çıkarlarına elverişli hükümet
değişikliğine uygun ortam oluşturulacağı açıklanmakta ve
Amerikan destekli rejimlefde - pek azının gerçek anlamda demokrasi
için uygun ortama sahip olduğu kabul ediliyor - demokratik yapı Komü­
12 Eylül'cüler ve onların uzantısı olan iktidar, 12 Eylül'ün iç y ü z ü o r t a y a nizm aleyhtarı düzenin gerekleri karşılandığı sürece hoş karşılanır. Bu
çıktıkça, " 1 2 Eylül Ö n c e s i n e D ö n m e " ö c ü s ü n ü sürekli olarak halkımızın gerekler karşılanmazsa reümln yapısındaki muhtemel değişikliklere
ü z e r i n d e " D e m o k l e s i n Kılıcı" gibi sallandırıp durdular. 26 Mart (1989) ye­ önem vermek gerekecektir.
rel seçimleriyle s e ç m e n iktidara " i h t a r " da b u l u n m a m ı ş , t o k a t atmıştır. Bu ülkelerin önde gelen politik şahsiyetleri tecrübesiz, ikiyüzlü ve yol­
Y e d i ğ i tokatın ş o k u n d a n k u r t u l m a y a çalışan iktidar, e r k e n s e ç i m d e n kaç­ suzluklara karışmış kişilerdir...6
m a ğ a çalışmakta, t ü r l ü politik manevralarla siyasal b u n a l ı m a elverişli bir
o r t a m a d o ğ r u ü l k e y i ' s ü r ü k l e m e k t e v e g ö r ü l m e m i ş bir v u r d u m d u y m a z l ı k ­
la m i r a s y e d i tavrı ile y a n g ı n d a n mal kaçırırcasına saltanat s ü r m e ğ e d e ­ Özel Operasyonlarda Ajanların Görevi
v a m e t m e k t e , rüşvet, s o y g u n , talan, hırsızlık almış başını g i t m e k t e d i r . Bu «Dost ülke hükümetlerinin, komünist ya da komünist eğilimli yıkıcı faa­
gidişin s o n u karanlık g ö r ü n m e k t e d i r . . . liyetler karşısında kararsızlık ve pasiflik gösterdikleri zamanlar olabilir.
12 Eylül'den bir yıl k a d a r ö n c e , bir g a z e t e 1 kanımıza g ö r e g ü n ü m ü z d e Böyle durumlarda... Amerikan istihbarat servislerinin ajanları hükümeti
d e ö n e m i n i k o r u y a n bir savı m a n ş e t e çıkardı. ve kamuoyunu ayaklanma tehlikesi gerçeği konusunda bazı özel ope­
rasyonlar yapabilirler.
" A N A R Ş İ YETERLİ D E Ğ İ L S E Ö Z E L A J A N L A R I M I Z L A BİZ ŞİDDET­
LENDİRİYORUZ" (EK.5) Amerikan ajanları özel eylem grupları halinde rejim aleyhtarları arasına
Bu ö n e m l i sav, 1973 yılından bu y a n a M a h k e m e l e r d e , S a v u n m a m d a ve sızmağa çalışacaktır. Ajanların sızma işlemi, asi güçlerin lider kadroları­
yayınlanan yazı dizileriyle tarafımızdan d a ö n e s ü r ü l m ü ş t ü . na kadar ulaşmadığı takdirde hedefe ulaşmak için aşırı solcu örgütlerin

A n c a k bu kez aynı sav, C l A ' d a n ayrılan eski ajanların A m e r i k a ' d a yayın­


ladıkları " C o v e r t A c t i o n I n f o r m a t i o n Bulletin"in 1979 yılında basılan 3'ün- 3 Yn: FM 30-31 talimnamesinin varlığı "Barış" gazetesinde yayınlanan "Amerika dünyayı nasıl kontrol edi­
cü sayısında yer a l ı y o r d u . Yayınlanan y a z ı d a 1 özetle: yor?" başlıklı yazı dizisiyle ilk kez açıklanmıştı. 21 Mart - 7 Mayıs 1975
4 ClA'nın yayınevlerinden biri olan Frederick A. Praeger, Inc. 1964 yılında "COUNTER-INSURGENCY WAR­
"CIA eski görevlilerinin çıkardığı d e r g i n i n A m e r i k a n Silahlı Kuvvetlerinin FARE- by David Galula" adlı yapıt, 1965 yılında Genelkurmay Başkanlığı tarafından "AYAKLANMALARI
çıkardığı "istikrar o p e r a s y o n l a r ı v e i s t i h b a r a f ' k o n u l a r ı n ı içeren F M 2 30- BASTIRMA HAREKETLERİ" adı altında yayınlanmıştır. 1975 yılında Sıkıyönetim Askeri Mahkemesinde
yaptığım SAVUNMA İle anılan yapıtın varlığı ilk kez kamuoyuna açıklanmış bulunmaktadır.
31 simgeli t a l i m n a m e n i n " T o p Secret = Ç o k Gizli" y a b a n c ı l a r a gösteril-
5 Yn: 12 Eylül öncesi anarşi senaryosunun gerçek nedeni bu açıklama ile netleştiği gibi, darbe gerekçesi ve
12 Eylül'den sonraki düzenlemelerin ardındaki güçler aydınlığa kavuşmaktadır.
* Bu yazı ilk kez yayınlanmaktadır. 6 Yn: Aslında Amerika da böylelerini iktidarda görmek istemektedir. Çünkü "İstisnai liderler çıktığında onların
1 Amerikan İstihbarat örgütlerinin ilk defa açıklanan gizli raporundaki itiraf, Günaydın, 1 Ekim 1979 girişimlerinin bürokrasi tarafından hayal kırıklığına uğratılacağı" açıklanmaktadır. Kokuşmuş bir düzen, sö­
2Yn:FM = Field Manuel, Türkçeye ST = Sahra Talimnamesi olarak tercüme edilmektedir. Birçok Amerikan mürülmeğe daha uygun bir ortam oluşturduğu emperyalist ülkelerce iyi bilinmektedir.
talimnamesinde olduğu gibi FM 30-31 talimnamesi de ST 30-31 olarak T.SIh.K.lerinde kullanılmaktadır. Devlet eski Bakanı Adnan Kahveci "Heryıl 20-25 trilyon liranın devlet kasasından rüşvetçinin cebine aktığı­
FM'den sonra gelen 30 istihbarat konusunun numarasıdır. (Örneğin 6 = piyade, 7 = topçu) 31 ise istihba­ nı" açıklamaktadır. (Milliyet, 28 Temmuz 1989)
rat talimnameleri içindeki sıra numarasını göstermekledir.

79
78
kullanılması yardımcı olur."
vert A c t i o n " adlı d e r g i y e g ö n d e r m e yapılarak:
1977 yılında yayınlanan bir a r a ş t ı r m a d a : 8
Ortadoğu ülkelerinde 10 bine yakın ajan bulunduğu ve bunun 1500'e ya­
"Amerikan Emperyalizmi, ilişki kurduğu ülkelerde oluşturduğu kendi çı­ kınının ise Türkiye'de faaliyet gösterdiği, ajanların Türkiye'de bütün ku­
karlarından yana iktidarları yaşatmak için "İSTİKRARI KORUMA YÖN­ rum ve kuruluşların içine sızmak için çok titiz yöntemler kullandığını be­
TEMLERİ" geliştirmiş bulunmaktadır. (FM 30-31 A, Amerikan Talimna­ lirten ilgili kaynaklar, özellikle:
mesine bakınız) Sırf bu yöntemleri geliştirmekle de yetinmemiş "dolaylı
- Aşırı sağ ve sol örgütler,
saldırı" anlaşmaları ile gerektiğinde müdahelesine bUe "Devletler Huku­
ku" açısından yasal kılıf uydurmayı da başarmış bulunmaktadır" diye - Üniversiteler,
g ö r ü ş açıklamıştım. - İşveren kuruluşları,
B a ş k a bir yazı dizisinde i s e , 9 r e s m i bir b a ş k a A m e r i k a n t a l i m n a m a s i n e - Ajanslar,
g ö n d e r m e y a p a r a k , 1 0 A m e r i k a tarafından kışkırtılarak yönlendirilen - Çiftçi ve esnaf teşekkülleri,
a n a r ş i k o r t a m d a n s o n r a g ü n d e m e getirilen "İSTİKRARI K O R U M A "
- İşçi sendikaları,
v e y a "AYAKLANMALARI B A S T I R M A " v e y a "TEMİZLİK H A R E K A T I "
i ç i n d e A m e r i k a ile hedef seçilen evsahibi ülkenin sivil ve asker t ü m g ü ç ­ • Gençlik örgütlerinde, faaliyet gösterdikleri belirtiliyor ve ajanların yerli
lerinin e ş g ü d ü m içinde çalıştığını ve bu birliktelik içinde " A m e r i k a n İstih­ destekçileriyle birlikte üniversitelerdeki eğitimden, anarşiye; işçi işveren
barat Temsilcileri'nin de yer aldığını özellikle vurgulamıştım. (EK-6) ilişkisinden siyasal hayata kadar, her konuda olay yaratma ve yönlen­
dirme çabası içinde oldukları ileri sürülüyordu.
1971'li yıllarda ise, Özel Savaş Dairesi eski Başkanı Cihat A k y o l yayınla­
dığı bir y a z ı d a 1 1 " S A H T E O P E R A S Y O N " l a r d a n söz edebilmektedir. De­ Özetini çıkardığımız bu yayın üzerine, o z a m a n k i G ü n a y d ı n gazetesi yet­
m o k r a t i k h u k u k devleti o l d u ğ u iddia edilen bir ü l k e d e bir general z u l ü m kililerinden A.V. ile ilişki k u r d u m :
ve haksız m u a m e l e ö n e r m e k t e d i r k e n d i halkına karşı... Kendisine g a z e t e n i n ö n e s ü r d ü ğ ü b u savları 1973'iü yıllardan b u y a n a
Aynı g a z e t e 1 2 ertesi g ü n g e n e m a n ş e t t e yayınını s ü r d ü r d ü : (EK-7 ) vurguladığımı, bu k o n u d a yayınlanmış 100'lerce sahifelik belgesel yazıla­
"TÜRKİYE A J A N L A R I N CİRİT ATTIĞI Ü L K E H A L İ N E G E L D İ " diye... rımın b u l u n d u ğ u n u , k o n u n u n k a m u o y u n a t ü m boyutlarıyla yansıtılmasın­
Yazıda özetle: "Çeşitli uluslara mensup ajanlarla onların Türkiye'de bi­ d a ulusal y a r a r g ö r d ü ğ ü m ü b u n e d e n l e ; isterlerse s ö y l e ş i d e bulunabile­
lerek ya da bilmeyerek kuklaları haline gelen bir çok sayıda yerli ajanın c e ğ i m i , e ğ e r bu k o n u d a k i yayını s ü r d ü r m e ğ e kararlı iseler, gerekli bilgi ve
etkinliklerini artırmak için yoğun bir çaba içinde olduklarını ileri sürüyor­ belgeyi karşılıksız olarak v e r m e ğ e hazır o l d u ğ u m u , bu isteklerimin hiçbiri­
lar." d e n i l d i k t e n s o n r a FM 3 0 - 3 1 , H a b e r a l m a ve Güvenlik O p e r a s y o n l a r ı n i yerine getirmemeleri d u r u m u n d a ise, "Covert A c t i o n " d e r g i s i n i n f o t o ­
adlı t a l i m n a m e d e n d a h a ö n c e h a n g i ülkelerin basınında söz edildiği açık­ kopisini v e r m e l e r i ricasında b u l u n d u m . İsteklerim yanıtsız bırakıldı...
l a n m a k t a ve: Yayın üzerine A B D B ü y ü k Elçiliği bir açıklama y a p t ı : 1 4

" 7 9 7 0 yılı ortalarında Türkiye ClA'nın başlıca haberleşme merkezlerin­ "Birleşik A m e r i k a h ü k ü m e t i n i n " M ü t t e f i k ülkelere sızma v e y a yıkıcı faa­
den birisi olarak kalmıyor NSA'nın bütün görev dallarında, askeri habe­ liyetlerde b u l u n m a k üzere, hiç bir planının b u l u n m a d ı ğ ı " anılan b e l g e n i n
ralma işlemlerinde ana karargahı oluşturuyordu" d e n i l d i k t e n s o n r a " C o - sahte o l d u ğ u n u ve ABD'nin K.K.Kur.Bşk. H a b e r a l m e Yardımcısının FM
30-31 adlı yayın bulunmadığını açıkladığını..." ö n e s ü r d ü .

7 Yn: Aşırt sağcı örgütlere sızıldığının liderlerince bile kabul edildiği yazının ilerdeki bölümünde görülecektir. B u a ç ı k l a m a d a n sonra bir d e r g i 1 5 k o n u y a açıklık g e t i r d i (EK-8) v e A B D
8 Talat Turhan, İŞKENCE - TERÖRİZM - SİYASİ CİNAYETLER ve GÜVENLİK ÖRGÜTLERİ, 7 Gün Dergisi
11 Mayıs -15 Haziran 1977 (Günaydın'daki yazıdan İki yıl önce)
13 Yn: Bu durumda 12 Eylül öncesi anarşik ortamın oluşmasına katkıda bulunan iktidarların mı, yoksa içer­
9 Talat Turhan, İKTİDARLARIN ÇETELEŞMESİ ve BÜROKRASİ, 7 Gün Dergisi 3 Ağustos, 14 Aralık 1977 de bulunan gençlerimiz mi suçlu olduğu tartışmalıdır.
10 FM 31-16, COUNTER GUERILLA OPERATIONS - Headquarters Department of the Army- March 1967
14 4 Ekim 1979 tarihli gazeteler ve Milliyet, 9 Ekim 1979. Yrl: Aslında ABD Büyük Elçisi, Günaydın'ı değilde,
11 Tümgeneral Cihat Akyol, Gayri nizami kuvvetlere karşı harekât, Slh.K. dergisi "Halkı mukavemetçilerden "Covert Action" dergisini tekzip etmesi gerekiyordu. Çünkü kaynak orası idi. Ancak bu yola başvurması
ayırmak için, sanki ayaklanma kuvvetlerince yapılıyormuş gibi, müdahale kuvvetlerince zulme kadar varan durumunda gerçek ortaya çıkacak ve ABD yetkililerinin yalan söylediği anlaşılacaktı. Talimnamenin varlığı
haksız muamele örnekleri ile sahte operasyonlara başvurulması tavsiye olunur. karşısında bugün gene aynı duruma düşülmüş olunmaktadır.
12 Günaydın, 2 Ekim 1979 15 Yankı, Sayı: 448, 22-28 Ekim 1979

80
81
B ü y ü k Elçisinin sahte o l d u ğ u n u açıkladığı t a l i m n a m e n i n -FM 3 0 - 3 1 - Ç o k
Gizli, B ekini yayınladı. (EK-9) Daha d a önemlisi, 3 5 CHP'linin A B D istihbarat ö r g ü t ü ' n ü n Türkiye'deki
varlığı k o n u s u n d a genel g ö r ü ş m e açılması i s t e m i n d e n , 2 0 bir s o n u ç alına­
Bu yayınla birlikte k o n u n u n u z m a n ı olarak tanına E r g u n G ö k d e n i z ile
mamıştır. Bu a r a d a bir g a z e t e d e y e r alan, :
yapılan bir söyleşiye d e yer v e r i l d i : 1 6
"Bozkurtlar demokrasiyi tehdit ediyor diyen Süddeutsche Zeitung,
"YANKI: B u n a benzer belgeler vardı, açıklanmıştı tabii!
Türkeş'in ABD'den geniş maddi yardım almasını mümkün görüyor" ha­
Gökdemir: Talat Turhan'ın 3 Numaralı Sıkıyönetim Askeri Mahkeme- beri bir a n l a m d a genel g ö r ü ş m e ' y e yansıtılmış, a m a o da açıklığa ka­
si'ne sunduğu 14 Kasım 1975 tarihli savunmasına ekli olarak FM 31-16 vuşturulamamıştır
Sahra Talimnamesi ile ilk kez kamuoyuna sunulmuş ve bir çok kitaplar­
Daha sonraki bir tarihte bir g a z e t e d e y e r alan bir h a b e r d e T ü r k e ş : 2 3
da yer almıştır..."
" B u tür şiddet olayları ile M H P ' n i n üst, y ü k s e k k a d r o s u n u n alakası yok­
Yankı Dergisi'nin yayını da A B D Basın Ateşesi D o n a l d B.Cofman tarafın­ tur. Bir çok ajan alt kademe mensuplarımızın arasına sızıyor, özellikle
d a n B ü y ü k e l ç i s i n e benzer bir üslupta y a d s ı n d ı . 1 6 genç ve toy kimseleri tahrike çalışıyorlar... Şiddet hareketleriyle ilgili ola­
A n c a k g ü n e ş balçıkla sıvanmaz. A m e r i k a ' n ı n devlet v e h ü k ü m e t rak yakalanan kişilerin y ü z d e 50'si s u ç s u z d u r . S u ç bu kimselere zorla
başkanlarına c i n a y e t d ü z e n l e m e y e kadar v a r a n kirli işlere bulaştığını t ü m kabul ettiriliyor... İşkenceler yapılıyor, zorla ifadeler imzalatılıyor."
d ü n y a y a ş a y a r a k ö ğ r e n d i ğ i g i b i , benzeri kuralları içeren FM 30-15, FM şeklinde k o n u ş m u ş t u r .
30-16 resmi A m e r i k a n t a l i m n a m e l e r i n i n varlığı yadsınmış değildir. Özellik­
B u a ç ı k l a m a d a n s o n r a O r s a n Ö y m e n ile yaptığı söyleşide i ş e : 2 4
le FM 30-15, Sahra T a l i m n a m e s i n d e bir yeraltı ö r g ü t ü n ü n şemasına yer
v e r i l m e k t e , bu ö r g ü t ü n sabotaj'larda dahil o l m a k üzere her t ü r l ü terör «Terör'ün kaynağı dıştadır, CIA hem sağa, hem sola sızıyor.» d i y e r e k g ö ­
olayı y a p a b i l e c e ğ i belirtilmekte ve bunları y a p a r k e n d e "Yasalara bağlı rüş bildirmiştir.
b u l u n m a d ı ğ ı " ifade edilmektedir. 7 Böylelikle 12'li Darbelerin ö n c e s i n d e n yalın örnekler sunarak, özellikle
Kaldı ki g e r e k A m e r i k a n , g e r e k D ü n y a ve T ü r k Basınında k o n u y a ilişkin A B D ' n i n ü l k e m i z d e k i t e r ö r içindeki r o l ü n ü bir b o y u t u ile kısaca gözler
sayısız kanıtlara yer verilmiş b u l u n m a k t a d ı r . 1 8 İ n ö n ü bile A m e r i k a n ajan- ö n ü n e s e r m e ğ e çalıştık.
larıyla birlikte y a ş a m a k z o r u n l u l u ğ u n d a b u l u n d u ğ u m u z u dolaylı da olsa 1980 yılı sonrasında itiraflarda b u l u n a n ü l k ü c ü Şeydi E s e n y e l : 2 5
k a b u l e t m e k t e d i r . Ta 1966'lı yıllarda... "Katliamlar MİT provokasyonuydu. MİT ve ClA'nın provokasyonu ile 12
CIA, A m e r i k a n çıkarlarını k o r u m a k için y a b a n c ı ülkelerde " C o v e r t Ac- Eylül'e zemin hazırlandı." şeklinde açıklamada bulunmuş ve "ABD
t i o n " adi altında g e r e k t i ğ i n d e s e ç i m l e r e m ü d a h a l e etmekte, iktidar yetkili­ Başkonsolosluğu ikinci katibinin Çorum, Amasya, Merzifon, Sivas ve Er­
lerini satın almakta, ülkeleri istikrarsızlığa-destabilisation- i t m e k için ajan­ zincan'da Alevi-Sünni çatışmasını kışkırttığım" vurgulamıştır.
lar kullanmakta, darbeler d ü z e n l e m e k t e , d a r b e sonrası d ü z e n l e m e l e r i 12 Mart'tan s o n r a " K o m ü n i z m E d e b i y a t f n a itibar e d e n sağın militan ke­
y ö n l e n d i r m e k t e ve cinayet işlemektedir. ClA'nın girişimlerinin yetersiz simi, 12 Eylül silindiri üzerinden g e ç i n c e , kullanıldığını anlamış ve A B D
kaldığı d u r u m l a r d a A B D , y a b a n c ı ülkelere m ü d a h a l e e t m e k t e n ç e k i n m e ­ parmağını g ö r m e y e başlamıştır.
mektedir. O halde gerçekleri gizleme çabaları boşunadır.
Ecevit i s e : 2 6 T ü r k i y e ' d e k i m k i m i n a d a m ı belli değil. KGB, CIA birbirine
G ü n a y d ı n gazetesinin yayınından d ö r t a y k a d a r ö n c e bir g a z e t e d e 1 9 yer karışmış" d i y e kanısını açıklamış v e nihayet Richard N i x o n d i y o r k i : 2 7
alan "100'e yakın CIA ajanı Türkiye'ye gelmek için Atina'da bekliyor"
başlıklı haberi A B D B ü y ü k Elçisi n e d e n yadsımamıştır? 20 18 Mart 1976 tarihli gazeteler
21 Cumhuriyet, 13 Şubat 1976
16 Yankı, Sayı: 449, 29 Ekim-11 Kasım 1979 22 ClA'nın eylemleri konusunda genel görüşme istendi. MHP'nin CIA tarafından kurulduğu öne sürüldü,
17 Yn: Bu konudaki gerçekler tüm yazılarımızda ayrıtılanyla vurgulanmıştır. Vatan, 18 Mart 1976
18 Devlet Teşkilatımızdan Amerikan Ajanları, İsmet İnönü, «Amerikalıları kovmağa çalışırsak başımıza neler 23 Günaydın, 7 Ekim 1979
gelir kestiremem.» dedi. Yön, Sayı: 172 15 Temmuz 1966 24 Milliyet, 8 Ekim 1979
19 İran'da hezimete uğrayan CIA Türkiye'de aynı duruma düşmemek için bölgedeki adamlarını harekete ge­ 25 Sevim Ertemür'ün haberi, Güneş, 3 Eylül 1987
çirdi. - ClA'nın yeni operasyonlarında görev alanlar ise Ermeni, Rum, Yunan, Arap ve Yahudi asıllı Ameri­ 26 Cüneyt Arcayürek Demokrasinin Sonbaharı 1977-1978 Cumhuriyet, 16 Ekim 1985
kalılar (Ajanların kimlikleri de açıklanmaktadır), Cem Başar'ın haberi Hürriyet, 19 Mayıs 1979 Cüneyt Arcayürek açıklıyor - 7, Demokrasinin Sonbaharı, 1977-1978, Bilgi Yayınevi
27 Cumhuriyet, 26 Mart 1989

¿2
83
'Özellikle İran-Contra olaylarından s o n r a A B D ' n i n örtülü harekâtlarla
u ğ r a ş m a m a s ı g e r e k t i ğ i n i söyleyenler o l m u ş t u r . A n c a k A B D ' n i n bir dış III.BÖLÜM
politika aracı olarak ö r t ü l ü harekâtlardan v a z g e ç m e s i c i d d i bir hata
olur..." ULUSLARARASI T E R Ö R İ Z M * V E Ö L Ü M M A N G A L A R I
Ç o k kapsamlı olan b u k o n u y a u z u n bir süreci k a p s a y a c a k ö l ç ü d e
(1966-1989) ö r n e k l e m e y o l u ile kalın çizgilerle v u r g u l a n d ı . ClA'nın k o m p ­
lolarının kaynağını bize g ö r e GESTAPO oluşturmaktadır. Ö r g ü t şemaları
karşılaştırıldığında benzerlik görülecektir. A m e r i k a g ö r ü n ü r d e Hür D ü n ­
yanın Liderliği, D e m o k r a s i ve insan Hakları S a v u n u c u l u ğ u rolü ardına
sığınarak her t ü r l ü kirli işe b u l a ş m a k t a sakınca g ö r m e m e k t e d i r . Tıpkı
G E S T A P O gibi...
N i t e k i m G E S T A P Q 2 8 ' n u n A M T 2 9 IV, A M T V; A M T VI Servislerinde b u l u ­ Yıllarca ö n c e sinemalarımızda «Akbabanın Üç Günü»** adlı bir film g ö s ­
n a n ; "Karşı s a b o t a j , siyasi polis, m a d d i m a n e v i v e siyasal sabotajlar d ü ­ terilmişti. Filmde «Gri p r o p a g a n d a » n ı n t ü m y ö n t e m l e r i ustalıkla kullanıl­
z e n l e m e ve y ü r ü t m e b ö l ü m l e r i " ClA'nın " C o v e r t A c t i o n - ö r t ü l ü hare­ makta, ClA'nın o l a ğ a n ü s t ü g ü ç l ü o l d u ğ u v e b u ö r g ü t l e başa çıkılamaya­
k a t " ^ servisinde o l d u ğ u g i b i yansıtılmıştır. cağı izlenimi, izleyicilere v e r i l m e k i s t e n m e k t e y d i . Y ö n e t m e n kullandığı
p r o p a g a n d a t a k t i ğ i n i n bir g e r e ğ i olarak d a , ö r g ü t ü n çirkin y ü z ü n ü d e
A m e r i k a evsahibi ülke d i y e tanımladığı müttefik ülkelerin b ü t ü n istihbarat
gözler ö n ü n e s e r i y o r d u . Filmde CIA, kendi içinde bir h ü c r e oluşturan ve
örgütleri ve bu a m a ç l a k u r d u r t t u ğ u militer ve para-militer yer altı örgütle­
g ö r e v i d ü n y a d a y a y ı m l a n a n t ü m yayınları d e ğ e r l e n d i r m e k t e olan, «Ame­
rine her t ü r l ü d e s t e ğ i sağlayıp, onlara çıkarlarının bekçiliğini yaptırmakta­
rikan Kütüphanesi» m a s k e s i altında çalışan bir e k i b i n ö l ü m l e biten sonla­
dır.
rı g ö s t e r i l i y o r d u .
K u ş k u s u z A m e r i k a Evsahibi ülkenin s a d e c e istihbarat örgütlerine sız­
m a k l a y e t i n m e m e k t e d i r . B u anlayışla adı g e ç e n ülkelerinin t ü m t o p l u m ­ CIA ekibi bir rastlantı s o n u c u b i l m e m e l e r i g e r e k e n bir sırrı öğrenmişlerdi.
sal kesitlerinden kişilere burs s a ğ l a m a k t a , içlerinden elverişli olanları Bu sırrın yayılmasını ö n l e m e n i n en kestirme y o l u , onların o r t a d a n kaldı­
ayartıp kendi ajanı gibi kullanmakta, en azından seçtiği kişilerin " A m e r i ­ rılmasıydı. Bu ö l d ü r m e eylemi de bir başka CIA e k i b i n e verilmişti. A n c a k
kan H a y r a n ı " olmaları için b ü y ü k ç a b a g ö s t e r m e k t e d i r . B u hedefe « K ü t ü p h a n e c i l e r d e n biri başlangıçta b u t o p l u kıyımdan kendini kurtar­
u l a ş m a için d e p o saydığı Evsahibi ülkelerin KAPİTALİST ENTERNAS- mıştı. «Akbaba» t a k m a adıyla t a n ı m l a n a n bu kişinin birkaç g ü n l ü k y a ş a m
Y O N E L örgütleriyle kişisel çıkarlarını d ü z e n l e ö z d e ş t i r m i ş t ü m kişilere, için ö l ü m d e n kaçışı, d r a m a t i k bir şekilde senarize edilmiş, film tek düze­
her t ü r l ü d e s t e ğ i v e r m e k t e d i r . ' likten kurtarılmıştı. D o ğ a l olarak «Akbaba»nın s o n u da arkadaşlarınınkine
benzemişti.
Hiyanetin böylesine ö r g ü t l e n d i ğ i bir o r t a m d a kolaylıkla satılmışlar, yurt­
sever, yurtseverler - v a t a n haini diye halka y u t t u r u l m a k t a , ülkelerin d ü ­ Film, basınımızda u z u n uzadıya tartışıldı ve eleştirildi. 1
zenleri kokuşmaktadır. Fakat d i k k a t i m i ç e k e n ö n e m l i bir noktanın g ö z l e r d e n kaçırılmış o l d u ğ u ­
nu farkettim:
K o k u ş m u ş d ü z e n l e r i n pisliklerinden arınmalarının ö n k o ş u l u , ilk ö n c e
halkın d e m o k r a t i k bilincinin emperyalistlerin tuzaklarına d ü ş m e y e c e k öl­ ClA'nın cinayetler için kullandığı arkası kapalı «station w a g o n » tipi araç
ç ü d e geliştirmek o l d u ğ u n a inanıyorum. K u ş k u s u z s o r u n u n " D Ü Z E N " v e filmin bir y e r i n d e CIA binasına g i r e r k e n g ö s t e r i l i y o r d u . Aracın üzerinde
" S I N I F " a ilişkin ö z ü n ü g ö z ardı etmeksizin... belirgin b ü y ü k l ü k t e AAA yazılıydı. Bu kısaltma y a b a n c ı m değildi ve b e n ­
28 Temmuz 1989 de ilginç çağrışımlar yapmıştı. Üç ay y o ğ u n çalışma y a p ı p o g ü n l e r d e
g ü n c e l olan «Siyasi Cinayetler» ile AAA örgütleri arasında, bu örgütlerle
b ü t ü n d ü n y a d a k i Neo-faşist ve Neo-nazist partiler ilişkisini ve anılan par-
28 Halt! Histoire de la Gestapu -Jacques Delarue- Librairie Fayard, 1962 (Gestapo adı ile Türkçeye çevril­
miştir) _ * SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, Ocak,'88 tarihli sayısında yayınlanmıştır.
29 AMT = Amter (Çoğul) = Daire, büro, servis ** Film, 1989 yılında TVde gösterildi.
30 Yn: Dirty Action - Kirli Harekât da denilmektedir.. 1 Sevil Kutlar, 'Akbaba'nın Üçgünü' ve Akbaba'nın 1 Mayıs günü, Politika, 30 Mayıs 1977 *

84 ö5
tilerle A B D ' n i n bağıntısını gözler ö n ü n e s e r m e y e çalıştım. Bu araştırmamı
konuların yabancısı o l m a y a n bir a r k a d a ş ı m a incelemek için v e r d i m . Ar­
masızca ö l d ü r ü l m e s i n d e n s o r u m l u o l a n A B D 2 ' n i n b u g ü n k ü B a ş k a n yar­
k a d a ş ı m bir eleştiri g e t i r m e m i ş t i ; a m a , «bunları yayınlarsan seni bir hafta
dımcısı v e B a ş k a n adayı, ClA'nın e s k i b a ş k a n ı , « E r m e n i d o s t u » G e o r g e
i ç i n d e öldürürler» d e m e k l e yetinmiş ve de yazının bir m ü d d e t d a h a ken­ Bush, 1975'li yıllarda, «Yabancı ülkelerde gerektiğinde darbe düzenle­
d i s i n d e kalmasını rica etmişti. A n c a k , ç o k hızlı s e y r e d e n bir a k c i ğ e r k a n ­ mekten yanayım»4 d e m e k t e d i r . Rastlantıya bakınki, T ü r k i y e bü yıllardan
seri O'nu aramızdan ayırdı v e s ö z k o n u s u araştırma d a b u a r a d a k a y b o l ­ s o n r a t e r ö r l e istikrarsız hale -déstabilisation- getiriliyor; ve bu o l g u 80'li
du. yıllarda d a r b e ile noktalanıyordu... Bir d a r b e n i n A B D ' y l e ilişkisi b ü t ü n
A m a k o n u güncelliğini yitirmiyor, aksine terör yıllardan beri ülkelerin boyutlarıyla açıklanmıştır. 5
g ü n d e m i n d e e n ö n d e g e l e n bir s o r u n o l m a k özelliğini k o r u y o r d u . B u ne­
A B D ' n i n m ü d a h e l e fikri yalnız CIA B a ş k a n ı n c a d a b e n i m s e n m i ş değildir.
d e n l e o g ü n k ü uğraşımın a n c a k y ü z d e bir ö l ç ü s ü n d e de olsa k a m u o y u ­
Y ö n e t i m i n t ü m üst d ü z e y k a d r o s u b u g ö r ü ş t e b i r l e ş m e k t e v e yıllardır
n a b u k o n u y u yansıtmayı u y g u n b u l d u m . A B D politikası b u anlayışın g e r e k t i r d i ğ i saldırganlık i ç i n d e bulunmaktadır.
N i t e k i m Kissinger Dışişleri Bakanı o l a r a k A m e r i k a n ı n A n g o l a ' d a k i Anti-
Peki AAA ne d e m e k t i ? k o m ü n i s t gerilla ö r g ü t l e r i n e yardımının k e s i l m e m e s i İçin senatörlere bilgi
verirken: «ABD Angola'ya müdahale hakkına sahiptir. Büyük Devletler
Araştırdığım kısaltma lügatlarında:
çıkarları olduğu bölgelere müdahale etmezlerse büyülüklerini koruya­
AAA = A n t i A i r c r a f t Artillerie = Uçaksavar t o p ç u s u mazlar»7 d e m e k t i r . Kissinger A B D y a n ı n d a d i ğ e r b ü y ü k devletlerin d e
A A A = American Automobile Association = Amerikan Otomobilciler m ü d a h a l e s i n e haklılık kazandıran b u s ö z ü y l e belki d i p l o m a t i k hayatının
D e r n e ğ i gibi k o n u y a hiç de açıklık g e t i r m e y e n karşılıklar b u l u y o r d u m . e n b ü y ü k gafını y a p m a k t a y d ı .

A n c a k basınımızda, z a m a n z a m a n AAA simgesinin «ölüm mangaları» o l ­ K u ş k u s u z k o n u m u z A B D ' n i n m ü d a h a l e anlayışı o l m a m a k l a birlikte b u


d u ğ u n a dair haberler yer alıyordu. O halde bu espri içinde AAA'nın anla­ g ö r ü ş ü n «Terörist Devlet» o l g u s u y l a ç o k y a k ı n ilişkisi bulunması nede­
mı neydi? K o n u n u n uzmanı kişiler de d o y u r u c u cevaplar veremiyorlardı. niyle bir ö r n e k l e b u b ö l ü m ü b i t i r m e k i s t i y o r u m .
Bu kez «Amnesty International Reports» Uluslararası Af Ö r g ü t ü ' n ü n yıllık
A B D S a v u n m a Bakanı H a r o l d B r o w n , 1979'lu yıllarda, «Ülkesinin Orta
raporlarını ilk çıktığı 1970 yılından bu y a n a taradım, «ölüm m a n g a l a r ı n ı n
Doğu'daki çıkarlarını korumak için 'gerekirse' askeri müdahale de dahil,
b ü t ü n marifetleri (!) bu raporlarda açıklanıyordu, her türlü girişimde bulunmaya hazır olduğunu» açıklamış «ABD'nin bir
İlk andaki g ö z l e m i m «ölüm m a n g a l a r ı n ı n vatanının Latin A m e r i k a ülke­ Sovyet tehdidi karşısında Orta Doğu'daki petrol çıkarlarını korumak için
leri o l d u ğ u n u s a p t a m a k o l d u . O halde n e d e n Latin Amerika? Silahlı Kuvvetler dahil her çareye başvuracağını» belirtmiştir. 8 Ve de b u ­
gün Amerikan Donanması körfezde bulunmakta, bu amaçla kurulmuş
20. yüzyılın başlarında A B D C u m h u r b a ş k a n ı M o n r o e , «Amerika Ameri­
«Çevik Kuvvet» in harekâtı için üsler ve kolaylıklar a r a n m a k t a , O r t a
kalılarındır» demişti. «Monroe Doktrini» d i y e tanımlanan bu d e y i m ilk ba­
D o ğ u ' d a A m e r i k a n çıkarlarına u y g u n y e n i d e n g e l e r kurulması y o l u n ­
kışta ç o k m a s u m g ö r ü n ü y o r d u ; a m a g e r ç e k t e O'nun s ö y l e m e k istediği,
da CIA dolarlarıyla tahtını s ü r d ü r e n Ü r d ü n Kralı H ü s e y i n görevlendiril­
«Amerika kıt'asının A m e r i k a Birleşik Devletlerine ait o l d u ğ u » idi. M o n - mektedir.9"11
r o e ' d e n bu yana özellikle iki b ü y ü k d ü n y a savaşından b ü y ü k kazanımlar-
la çıkan ABD, bu g ö r ü ş e d a y a n a r a k çıkarı olan her b ö l g e ve her ülke için
m ü d a h a l e yöntemleri geliştirmiş ve u y g u l a m a y a k o y m u ş t u r . Başlangıçta 2 Time, ClA'nın eski başkanı Colby İle görüştü: Vietnam'da giriştiğimiz «Phoenix» harekâtında 20 bin kişi öl­
Kore v e Vietnam v b . gibi ülkelere d o ğ r u d a n d o ğ r u y a m ü d a h a l e y ö n t e m i dü, Cumhuriyet, 21 Ocak 1976
3 Ermeniler için belge arayışı: «ABD Başkan yardımcısı George Bush, ABD'nin Ankara Büyükelçisi Hupe'ye
y e ğ l e y e n ABD, d a h a sonraları genellikle dolaylı m ü d a h a l e y ö n t e m l e r i n i Ermeni soykırımının olup olmadığını belirleyebilecek Osmanlı arşivlerinin açılmasını sağlamak için talimat
benimser olmuştur. B u n u n için, A B D d e n e t i m i altına alınan ülkelerde verdiği açıklandı. Bush Ermeni Kilisesi Patriği'ne gönderdiği mektupta, Türkiye'nin Ermeni Soykırımını inkâ­
işbirlikçilere büyük bir g e r e k s i n i m duyulmaktadır. Ç o k bilinçli bir planla rına karşı mücadele veren Ermeni Cemaatinin çabalarına sempati duyduğunu söyledi,» Ufuk Güldemir,
Cumhuriyet, 13 Kasım 1987
her alanda kurulan örgütlerle ülkeler, A m e r i k a n çıkarlarına u y g u n soş- 4 Cumhuriyet, 17 Aralık 1973 ,
y o - e k o n o m i k , sosyo-kültürel, sosyo-politik k o n u m a sokulmaktadır. 5 M. Ali Birand, 12 Eylül 04.00
6 Yalçın Doğan, Dar Sokakta Siyaset
Vietnam Savaşında, «Phoenix Planı» uyarınca 20 bin m a s u m kişinin acı- 7 Politika, 18 Aralık 1975
8 Cumhuriyet, (Milliyet), 27 Şubat 1979.

86
ClA'nın beslediği devlet a d a m l a r ı ve politikacılar s a y m a k t a b i t m e z ; bir A m e r i k a ' y l a sınırlı k a l m a m ı ş , b ü t ü n , dünyayı tehdit edici bir boyuta
kaç ö r n e k v e r m e k g e r e k i r s e : ulaşmış b u l u n m a k t a d ı r .

- Eski M e k s i k a Başkanı Lulz Echeverria. A m e r i k a t e r ö r k o n u s u n d a , İsrail İstihbarat Ö r g ü t ü ' n ü n -MOSSAD- ö n ­


12
c ü l ü ğ ü n ü yaptığı «şiddete ş i d d e t l e m u k a b e l e » y ö n t e m i n i b e n i m s e ­
- V e n e z u e l a Başkanı C a r l o s A n d r e a s P e r e z
m i ş t i r . 1 7 " 1 8 Bu anlayış s o n u c u R e a g a n , «terörist devlet» ilan ettiği Nikara­
- Enver S e d a t 1 3 g u a , Küba, Libya, Iran ve Kuzey K o r e g i b i ülkelere çeşitli y ö n t e m l e r l e
- İran Şahı P e h l e v i 1 4 vb... m ü d a h a l e e t m e k t e k e n d i n i haklı g ö r m e k t e d i r .
W a t e r g a t e s u ç l u s u b ö l g e şefi H o w a r d H u n t ' a g ö r e : «ClA'nın y a b a n c ı ül­ Sayın Yargıç Celâl Karavelioğlu bu davranış b i ç i m i n i n t e h l i k e s i n d e n söz
kelere p a r a vermesi saygı d e ğ e r bir gelenektir» ve bu nedenle «görev etmektedir20
yaptığı sırada URUGUAY, MEKSİKA ve J A P O N Y A h ü k ü m e t yetkililerine «İsrail ve Amerika'nın t e r ö r i z m l e m ü c a d e l e araçları arasında kullanılmak
ö r g ü t f o n l a r ı n d a n gizli ö d e m e l e r d e b u l u n d u ğ u n u » söylemiştir. 5 üzere g e l i ş t i r m e k t e oldukları v e Avrupalı bazı d e v l e t l e r c e d e b e n i m ­
Hal b ö y l e y k e n T ü r k i y e ' d e hâlâ L o o c h e a d rüşvet olayı esrarını k o r u r k e n , sendiği anlaşılan terörist g r u p l a r ı k o r u y a n ülkelere karşı «askeri misil­
g ü n c e l IRAN-CONTRA ilişkisi içinde Türkiye ayağındaki rüşvet olayı g e ­ leme» (fiili o p e r a s y o n ) teorisi k o n u s u n d a devletimizin dikkatli olması g e ­
çiştirilmiştir. Ve de «Eisenhovver M ü b a d e l e Dostları Vakfı»na s o n seçilen rektiğidir. Ö y l e k i , t e r ö r i z m l e m ü c a d e l e e d e l i m d e r k e n , k e n d i m i z i bazı ül­
Türk, Erdal Kabatepe, «Amerika'sız Türkiye'yi d ü ş ü n e m i y o r u m » d i y e b i l ­ kelerin milli çıkarları u ğ r u n a başlatabilecekleri bir askeri misilleme hare­
mektedir. «Dünyanın e n b ü y ü k A m e r i k a n firmalarından birisinin müşavir­ ketinin ve dolayısıylada bir sıcak savaşın içerisinde bulmayalım.»
liği, bir başka A m e r i k a n firmasının temsilciliğinden...» gelen papelleri Reagan, «ABD'ne karşı girişilecek t e r ö r hareketlerini planlayanlar ve
c e b e indirdikten s o n r a . . . 1 6 bunlara m a d d i d e s t e k s a ğ l a y a n ülkelere karşı yeni o l u ş t u r u l a c a k ekiple­
ATATÜRK'ün ö n d e g e l e n şiarları, anti-emperyalizm, anti-kapitalizm v e rin ve harekâta girişebilecekleri g ö r ü ş ü n d e o l d u ğ u n u » açıklamıştır.
t a m bağımsızlıktır. O y s a , g ü n ü m ü z d e k i YENİ A M E R İ K A N M A N D A C I L A ­ Reagan'ın k a r g a l a r d a n o l u ş d u ğ u olaylarla kanıtlanan danışmanlarının
RI, t ü m bu kavramları ç i ğ n e y e r e k A T A T Ü R K Ç Ü L Ü K taslıyorlar... g ö r ü ş l e r i d e farklı değildir. N i t e k i m A l m a n Stern Dergisinin, yazdığına
Sırası g e l m i ş k e n «Eisenhovver M ü b a d e l e Dostları Vakfı»na ilk seçilen g ö r e , «ABD'nde 1 0 0 ' d e n fazla t e r ö r o k u l u b u l u n m a k t a v e b u okullarda
T ü r k ' ü n -Fellow- S ü l e y m a n Demirel o l d u ğ u n u hatırlatalım. A m e r i k a d ö ­ binlerce paralı a s k e r i n k o m ü n i z m e karşı yetiştirildiğini» y a z m a k t a ve
n ü ş ü A m e r i k a n M o r r i s o n firması t e m s i l c i l i ğ i n d e n Başbakanlık k o l t u ğ u n a Reagan'ın d a n ı ş m a n l a r ı n d a n Robert M c . Farlane'in «Teröristlere ve onla­
atlamasını da rastlantı sayalım... rı yetiştiren ülkelere karşı askeri saldırılarda bulunmayı» d ü ş ü n d ü k l e r i n i
açıklamaktadır.22"24
Peki A B D bu b o y u t t a rüşvet, cinayet, m ü d a h a l e vb. gibi girişimleriyle
25
neyi a m a ç l a m a k t a d ı r ? A m e r i k a b ü t ü n bunları oltasına taktığı ülkelerdeki Bu anlayış s o n u c u 15 Nisan 1986 g ü n ü Libya b o m b a l a n m ı ş t ı r . O y s a ­
çıkarlarını k o r u m a k ve a n t i - k o m ü n i z m i ö r g ü t l e m e k için y a p m a k t a d ı r . Bu ki, bu saldırının haksızlığı, Birleşmiş Milletler Ö r g ü t ü ' n c e kabul edilmiş
tesbitin uluslararası t e r ö r l e sıkı sıkıya ilişkisi o l d u ğ u n u v u r g u l a m a k iste­ bulunmaktadır.
rim. B u n u n gibi b u g ü n l e r d e A B D ' d e yayınlanan «IRAN-CONTRA AFFAIRE»
G ö r ü l ü y o r ki, M o n r o e Doktrini'yle başlayan A m e r i k a n politikası, Latin adlı İran'a gizli silah satışından elde edilen paraların yetkili organların

9 -Washington Post gazetesinde yeralan habere göre, Kral Hüseyin 1957 yılında Başkan Eisenhower döne­
17 Bu yönteme gizli servis dilinde «Hornos Operasyonu» denilmektedir,^'/?^/<¡4 £JtJJ¡?É?.< r íÁ'éuk'j
n

minde CIA bordrosuna geçirildi ve geçen yıl ise Kralın tahsisatı azaltılarak 750 bin dolara indirildi.» CIA Ür­
18 Amerika'nın teröre karşı terör planı, Hürriyet, 1 Nisan 1986 ^
dün Kralı Hüseyin'e 20 yıldır maaş veriyor, Cumhuriyet, 19 Şubat 1977.
19 By Reginal Dale, Reagan hits out at 'confederation of terrorist states' Us Editor in Washington Financial
10 ABD Başkanı Carter, ClA'nın Ürdün Kralı Hüseyin'e ödeme yaptığını doğruladı, Cumhuriyet,
Times, July, 9, 1985
27 Şubat 1977.
20 Celâl Karavelioğlu, Dünya gündeminde terör, Kayseri İdare Mahkemesi Hakimi, Milliyet, 9 Ekim 1986
11 Kral Hüseyin: «20 yıldan beri ClA'dan para aldım.» Milliyet, Vatan, 1 Mart, 1977
21 Reagan, uluslararası karşı-terör ekipleri oluşturuyor, Cumhuriyet, 14 Mart 1984
12 Uğur Kökden, ClA'nın beslediği politikacılar, Politika, 2 Mart 1977
22 Terör Okulu, Güneş, 11 Temmuz 1985
13 Sedat, ClA'dan aldığı parayla İngiliz turizm şirketinin hisse senetlerini aldı. Cumhuriyet, 28 Şubat 1977.
23 ABD'de özel terörist okulları, Nokta, 4 Ağustos 1985, sayı: 30 ,
14 Iran Şahı Pehlevi, ClA'nın 1953'de kendisine 60 bin dolar verdiğini açıkladı. Cumhuriyet, 6 Mart 1977.
24 Bilindiği gibi, Robert Mc. Farlane Iran-Contra rezaletinin mimarlarından bisiridir. •
15 Politika, 26 Şubat 1977
25 Prof. Dr. Halûk Ülman, Orman Kanunu, Hürriyet, 16 Nisan 1986
16 Yener Süsoy'un Erdal Kabatepe ile tatil Sohbeti, Milliyet, 8 Kasım 1977.

89
88
haberi olmaksızın N i k a r a g u a y ö n e t i m i n e karşı m ü c a d e l e e d e n CONTRA- hale gelen askeri d a r b e l e r - p r o n i n c i a m e n t o - g e l e n e ğ i n i kullandı. K e n d i n ­
'lara a k t a r m a d a k i t u t u m u nedeniyle Reagan ağır ö l ç ü d e eleştirilmektedir. d e n y a n a diktatörleri işbaşına g e t i r m e yollarına b a ş v u r a r a k A B D s ö m ü ­
B u d u r u m d a Reagan b a ş k a devletleri terörist o l m a k l a suçlarken A m e r i ­ r ü s ü n ü e m n i y e t e almayı d e n e d i . A n c a k , II.Dünya Savaşı'ndan s o n r a
ka'yı «Terörist Devlet» k o n u m u n a s o k m u ş o l m u y o r m u ? Orta D o ğ u ' d a k i A B D ile S S C B ' n i n ayrılan yolları, M c . C a r t y ' c i l i ğ i n başlatılması, Çin Devri­
A B D ' n i n TRUVA ATI o l a n İSRAİL devletinin M O G A D İ Ş U , IRAK ve T U - m i , K ü b a olayı, Şili'de Sosyalist iktidarın s e ç i m l e işbaşına g e l m e s i ve ni­
N U S ' d a g e r ç e k l e ş t i r d i ğ i eylemler uluslararası h u k u k kurallarıyla nasıl hayet A B D ' n i n «arka b a h ç e s i n d e k i N i k a r a g u a ' d a A m e r i k a n kuklası S o -
bağdaşabilir? m o z a ' n ı n d e v r i l m e s i ile s o s y a l i z m e açık bir y ö n e t i m i n kurulması, d ü n y a ­
d a u y a n a n halkların her g e ç e n g ü n A m e r i k a n s ö m ü r ü s ü n e karşı çıkması;
Devletlerce y ö n e t i l e n bu t ü r d e n haksız t e r ö r eylemleri karşıtlarına d a v e ­ A B D ' n i karşı t e d b i r l e r a l m a y a itti; b u a m a ç l a içte v e dışta k o m ü n i z m e
tiye ç ı k a r m a z mı? karşı m ü c a d e l e için koşullandırılmış Silahlı Kuvvetler, Güvenlik Örgütleri,
B u g ü n k ü ABD-İRAN çatışması nasıl açıklanabilir? İstihbarat Ö r g ü t l e r i , K o m a n d o Birlikleri, Kontr-Gerilla y ö n t e m l e r i u y g u ­
Ş i m d i y e n i d e n b a ş a d ö n e r e k vatanının Latin A m e r i k a o l d u ğ u n u belirttiği­ layan kuruluşlar, Anti-terör Ö r g ü t l e r i , «idam mangaları» ve benzeri legal
miz AAA'nın g e r ç e k anlamını açıklayalım: veya illegal bir k o n u m d a d ü z e n l e n d i ve finanse edildi. ~

AAA = Allianza A n t i - c o m m u n i s t a A r g e n t i n a 2 6 Bu y ö n t e m l e r i n bir kısmına «Gayrı-nizami harp» d e n i l m e k t e d i r . Bu a-


27 m a ç l a kurulan v e k o m ü n i z m l e m ü c a d e l e y i ilke e d i n e n ö r g ü t l e r i n h e m f i ­
AAA = Allience Article A n t i - c o m u n i s m e
nansmanı, h e m d e eğitimi A B D tarafından üstlenilmektedir.
AAA = Allianza A n t i - c o m m u n i s t a A m e r i c a n a 2 8
Bu t i p eğitim kuruluşlarına W a s h i n g t o n ' d a k i « U L U S L A R A R A S I POLİS
AAA = A m e r i c a n Anti-comunist A l l i a n c e 2 9
AKADEMİSİ»ni ö r n e k gösterebiliriz. B u m e r k e z d e d i ğ e r ülkelerin seçilen
G ö r ü l d ü ğ ü gibi AAA s i m g e s i karşılarında tanımlamaları açıklanan d e y i m ­ polis şeflerine «kendi ülkelerinin t o p l u m s a l sorunları anlatılmakta, k o m ü ­
lerin baş harflerinden oluşmaktadır. ' nistlerin saldırgınlfkları ve yıkıcılıkları k o n u s u n d a konferanslar verilmekte,
B ü t ü n tanımlamalar belgesel olarak açıklandığı halde, kanıma g ö r e ger­ patlayıcı m a d d e l e r l e suikast d ü z e n l e m e k o n u s u n d a f i l m gösterilmekte,
ç e ğ e en yakın olanı: ALLIANCE ARTICLE A N T İ - C O M U N İ S M E olması g e ­ M e k s i k a sınırında M a t a m a r o s yakınlarında 'Yeşil Bereliler g ö z e t i m i n d e
rekir. Bu n e d e n l e AAA simgesi g e r ç e k t e k o m ü n i z m l e m ü c a d e l e e t m e k t e patlayıcı m a d d e l e r i n kullanılması d e n e n m e k t e , s e s s i z c e a d a m ö l d ü r m e ^
kendilerini f e d a e t m e y i g ö z e almış insanlar t o p l u l u ğ u olarak tanımlanabi­ "bıçaklama, b o ğ m a , v b . eğitimleri ö ğ r e t i l m e k t e d i r .
lir. U z u n süreli bir u ğ r a ş t a n s o n r a A B D , etki alanı altındaki ülkelerdeki mili-
Latin A m e r i k a ülkelerinde bu inançla yetiştirilmiş ve cepleri a m e r i k a n ter g ü ç l e r e « A n t i k o m ü n i z m = Milliyetçilik» f o r m ü l ü n ü b e n i m s e t t i . Özel-
dolarlarıyla şişirilmiş topluluklar «idam mangaları» (Death s q u a d - Esca- likle FM 31 seri numaralı r e s m î A B D t a l i m n a m e l e r i n d e 'Gayri-nizami
d r o n s de lamort) paramiliter örgütler o l u p A m e r i k a n yanlısı iktidarların h a r p ' veya 'Kontr-Gerilla' y ö n t e m l e r i a ç ı k l a n m a k t a , b u a m a ç l a k u r u l a n
d e n e t i m i ve k o r u m a s ı altında k o m ü n i z m l e m ü c a d e l e e d e r k e n her t ü r l ü yeraltı örgütlerinin, k o m ü n i z m l e m ü c a d e l e e d e r k e n , g e r e k t i ğ i n d e işken­
terör y ö n t e m i n i -siyasi cinayet, a d a m kaçırma, i ş k e n c e y l e s o r g u l a m a , c e d e n k ö t ü r ü m h â l e g e t i r m e y e v e s o y g u n d a n s a b o t a j a kadar her Turlu
sabotaj, s o y g u n ve k u n d a k l a m a , vb.- kullanmaktadır. ' y ö n t e m e b a ş v u r a c ¥ ğ ı j l k e s i getirilmektedir. B u r e s m i A B D belgeleri varol­
d u k ç a A B D ' n i h e m Terörist Devlet h e m d e 'Terör i h r a ç Eden Devlet'
B u n o k t a d a sağ terör m ü , sol terörü davet eder y a d a sol terör m ü s a ğ
olarak nitelemekle g e r ç e ğ i ifade e t m e k t e o l d u ğ u m u z u sanıyoruz.
t e r ö r ü kışkırtır s o r u s u n u n cevabı aranmalıdır. Bu c e v a p aranırken ULU­
SAL KURTULUŞ SAVAŞLARI'nın DEVRİMCİ ŞİDDET o l g u s u parantez
30 Bomba Davası, Savunma, I. ve II. cilt.
dışında tutulmalıdır.
Bu konuyu Savunmam'da eleştirmiş, Türk emniyet görevlileri arasında benzeri kuruluşlarda eğitim gören
Amerika, başlangıçta Latin Amerika'nın Bolivar'dan bu y a n a geleneksel olup olmadığım araştırmanın 1980 öncesi ortamının aydınlanmasına yardımcı olacağını belirtmiştim.
Nitekim 1986 yılı içinde 100'e yakın Türk polis şefinin ABD'de FBI tarafından düzenlenen kurslarda «Kontr-
terörizm, suçluların analizi, havacılık, yöneticilik, laboratuvar araştırmaları vb.» konularda eğitim görecekle­
26 Amnesty International Rapport Annuel, 1975-1976, s. 84 ri açıklandı. Cumhuriyet, 18 Ocak 1986
27 Patrick Sharoff, Neo Nazisme Emniyet Genel Müdürü Saffet Arıkan Bedük'ün açıklamasına göre, Terörle Mücadele Daire Başkanlığında
28 Amnesty International Rapport, 1981, s. 130 görev alacak 100 kadar polis şefi terörle mücadele konusunda eğitilmek üzere 1986 Mart, Ağustos ayları i-
29 A.g.y. çinde ABD'ne gönderildi. Milliyet, 22 Eylül 1986.

90 91
N i t e k i m , y u k a r ı d a ö r n e ğ i n i verdiğimiz VVashington'daki Polis A k a d e m i s i - l e m e k için o n u n kısıtlanacağını, v e b u n u n d a g ü y a s o s y a l adaleti (ger­
'nin benzerleri A B D ' n i n d i ğ e r eyaletlerinde, P a n a m a ' d a ve Batı A l m a n y a ­ ç e k t e sosyal sefaleti) t e m i n için yapılacağını söyleyenler» komünisttir.
'da da vardır. 5 : «...Seçimle g e l m i ş o l a n d e v l e t v e h ü k ü m e t m e n s u p l a r ı n ı n itibarını
Yazımızın bu n o k t a s ı n d a en ö n e m l i s o r u l a r d a n biri d e , m ü c a d e l e edile­ d ü ş ü r e c e k her t ü r l ü tezvir v e p r o p a g a n d a y ı yapanlar» komünisttir.
c e k k o m ü n i s t l e r i n nasıl saptanacağıdır. Eğer bu s a p t a m a d a ö l ç ü kaçırılır- 6- «...Hür m e m l e k e t i m i z d e m e v c u t d ü z e n i n her tarafını kötüleyenler» k o ­
sa -ki t ü m ülkelerde kaçırılmaktadır- ülke halkının b ü y ü k ç o ğ u n l u ğ u k o ­ münisttir.
münistlikle suçlanmaktadır. O n u n a r d ı n d a n , s ö z k o n u s u ülkede y a p a y 7- «...Maksatlı A B D d ü ş m a n l ı ğ ı yapanlar» komünisttir. Ve bu görüşleri sa­
bunalımlar yaratılarak askeri darbelerin, sıkıyönetimlerin g ü n d e m e geti­ v u n a n partinin K o m ü n i s t Partisi o l d u ğ u , dolayısıyla bunları b e n i m s e y e n ­
rilmesi, ve b ö y l e d ö n e m l e r d e lider kadroları A B D ' d e yetiştirilmiş p a r a m i - lerin k o m ü n i s t oldukları açıklanmaktadır.
liter, militer g ü ç l e r l e A B D çıkarları d o ğ r u l t u s u n d a ö r g ü t l e n m i ş ve k o ş u l ­
Eğer bu g ö r ü ş yetkili ve s o r u m l u kişilerce b e n i m s e n m i ş s e -ki u y g u l a m a ­
landırılmış işbirlikçi s e r m a y e , şoven g r u p l a r ve dinsel güçlere dayanıla­
d a b e n i m s e n d i ğ i n i g ö r ü y o r u z - ü l k e m i z d e k i politik d a l g a l a n m a l a r ı n ne­
rak «Temizlik Operasyonları» d ü z e n l e n m e s i , t ü m yurtseverlerin k o m ü ­
denleri bir ö l ç ü d e aydınlığa kavuşabilir.
nistlikle s u ç l a n m a s ı işten bile değildir.
Bu anlayış iktidarlara e g e m e n o l m a s a y d ı b u g ü n y ü z b i n l e r c e kişi «sakın­
FM 31-15 r e s m î A B D t a l i m n a m e s i böyle kargaşa d ö n e m l e r i n d e s u ç s u z
calı» varsayılarak suçlanabilir m i y d i ?
kişilerin 'adi suçlarla' suçlanılarak yargılanmasını ö n e r e c e k kadar ileri
gitmektedir. Böyle bir ç e r ç e v e içinde, işkence, baskı, z u l ü m , terör, c i n a ­ B u a ç ı k l a m a l a r d a n g ö r ü l d ü ğ ü g i b i Latin A m e r i k a ' y a ö z g ü gibi g ö r ü l e n
yet ve adaletsizlikler bu d ö n e m l e r d e birbirini kovalamaktadır. AAA simgeli «ölüm mangaları», d e ğ i ş i k isimler altında legal ve illegal k u ­
ruluşlar halinde A B D politikasına g ö r e g ü d ü m l e n e n b ü t ü n ülkelerde k u ­
1965 yılında «Komünist İhtilaller ve Subaylar» başlığı altında Yalçın Meti-
r u l m u ş ve a m a ç l a r ı d o ğ r u l t u s u n d a kullanılmıştır ve kullanılmaktadır. Nite­
ner imzalı bir b r o ş ü r Genel K u r m a y Başkanlığı emriyle t ü m o r d u birlikle-
k i m p e k yakın bir tarihte bir g a z e t e d e y e r alan bir h a b e r d e «El Salvador­
rinedağıtılmıştı.31^2"33"34
'da ö l ü m mangalarının sahnede» b u l u n d u ğ u n u ö ğ r e n i y o r u z . 3 6
B u b r o ş ü r e g ö r e özetle:
A m e r i k a Sandinist y ö n e t i m e karşı N i k a r a g u a ' d a y ö n e t i m karşıtı
1- «...Kızıl şair Nazım Hikmet'i ve eserlerini göklere çıkartanlar» k o m ü ­ CONTRA'lara d e s t e k v e r m e k t e d i r . O y s a d e v r i k N i k a r a g u a lideri S o m o -
nisttir.35 za:37
2- «...Mülk sahiplerine «hırsız», dindarlara «yobaz ve gerici», milliyetçi­ « A B D ' d e y k e n yaşamını ikinci el a r a b a satıcılığı, k a h v e işleticiliği, Rockfel-
lere «sermayedar uşağı» veya g ü n ü m ü z e uyarak «Amerikan uşağı», d e ­ ler Vakfı'nda tuvalet bekçiliği v b . işler y a p a r a k k a z a n a n I. S o m o z a ,
m o k r a t i k devlet mümessillerine «satılmış politikacılar», sanayicilere de 1956'da 60 m i l y o n dolarlık bir servet ile, 45 a d e t k a h v e p l a n t a s y o n u ve
«emek düşmanları» g i b i yalanlar, isnatlar ve iftiralar atanlar komünisttir. 51 adet b e s i çiftliğinin sahibi idi. 1979'da ise S o m o z a ailesi 5-600 m i l y o n
3- «...Mehmet» isminin «Muhammet»le ilgili olan «h» harfini atıp o n u n y e ­ doların yanı sıra, t ü m ü l k e d e k i ekilebilir toprakların 1/5'ini, en b ü y ü k 26
rine s a d e c e «MEMET» adını kullandığı görülenler» komünisttir. sınaî k u r u l u ş u n u , 8 şeker kamışı p l a n t a s y o n u n u , b i r ç o k rafineriyi vb.
elinde t u t u y o r d u . Ayrıca alkol tekeli, çeşitli besin endüstrilerinin d e n e t i ­
4- «...Mülkiyet hakkının s o n r a d a n b ü s b ü t ü n kaldırılacağını ş i m d i d e n giz-
m i , A v r u p a o t o m o b i l firmalarının a c e n t e l i ğ i , ülkenin tek ulusal hava y o l u
31 Prof. ismet Giritli, Komünist Darbeler ve Silahlı Kuvvetler, Tercüman, 29 Mart 1967 şirketi, çeşitli d e n i z nakliyat şirketleri, tekstil ve ç i m e n t o sanayiinde
32 İlhan Selçuk, Subaylarımıza kim ders veriyor? Cumhuriyet, 31 Mart 1967. (Bu broşürün I. Selçuk'un yazı­
ö n e m l i m i k t a r d a hisse, bir b a n k a , bir tasarruf ve kredi sandığı ve çeşitli
sında Fahri Tanman adlı bir toprak ağası tarafından kaleme alındığı açıklanıyor.)
33 Yalçın Metiner işi karıştırdı, Cumhuriyet, 2 Nisan 1987. (Türkiye Komünizmle Mücadele Derneği Başkanı A B D firmalarıyla ortaklıklar da servetinin unsurları arasındaydı.»
İlhan Darendelioğlu'na göre ise aynı broşürü eski emniyet mensubu Kemâl Öztürkmen yazmıştır)
34 «Cüneyt Arcayürek Açıklıyor - 5» -Demirel Dönemi- 12 Mart Darbesi, s. 173.
İşte halkın b ü y ü k ç o ğ u n l u ğ u n u n sefaleti pahasına edinilen servetin S a n ­
35 a) LOrdu Komutanlığı Sıkıyönetim As.Svc.'nın Esas No: 1986/153, 20.11.1986 tarihli «Barış Komitesi Da­ dinist a y a k l a n m a ile tehlikeye g i r m e s i , A B D destekli Milli Muhafızların N i ­
vasının Esas Hakkındaki Mütalaası S.inci sayfasında As.Svc. Nâzım Hikmet için: «Kabul etmek gerekir ki, k a r a g u a halkı ü z e r i n d e tüyler ü r p e r t i c i baskılarına yol açtı. Bu baskıları
gerçekten büyük şairdir» diyerek kanısını açıklamıştır.
b) Kültür Bakanı N.Kemâl Zeybek: "Nazım Hikmet, Türkiye'nin en büyük şairlerinden biridir." Hürriyet, 36 Söz, 22 Kasım 1987.
4 Ağustos 1989. 37 Alain Rouguie, Latin Amarika'da Askeri Devlet, Alan Yayıncılık, Ekim 1986.

92 93
siviller, kentsel ve kırsal alanlarda görevli o l u p , istedikleri k a d a r silahlı
38
Uluslararası Af Ö r g ü t ü raporlarından izleyelim. yardımcı s e ç m e yetkisiyle donatılmışlardır.
- Uluslararası Af Ö r g ü t ü ' n ü n 1976 r a p o r u n d a «Nikaragua'da Milli M u h a ­ Özellikle s o l c u gerillaların etkinlik g ö s t e r d i ğ i alanlarda b ö l g e halkı; ka­
f ı z l a r ı n o p e r a s y o n l a r ı s o n u c u 300 k ö y l ü n ü n y o k o l d u ğ u bildirilmektedir. nunsuz tutuklamaların, kayıpların v e cinayetlerin Silahlı K u v v e t l e r c e d ü ­
Dinsel g r u p l a r ise 1974-78 arası 3000'i aşkın k ö y l ü n ü n tutuklandıktan zenlendiğine inanmaktadır.
s o n r a k e n d i l e r i n d e n h a b e r alınamadığını kaydediyorlar. Genellikle ö l ü m m a n g a l a r ı kurbanlarını ö l d ü r m e d e n ö n c e k a ç ı r m a k t a
- N i k a r a g u a ' d a yerli halkın C e p h e ' y e d e s t e ğ i n i ö n l e m e k amacıyla y o ğ u n işkence y a p m a k t a v e s o r g u l a m a k t a d ı r . Ç o ğ u n l u k l a tanınmaları m ü m k ü n
.baskıları s ü r d ü r e n CIA destekli Milli Muhafızlar, ç o k sayıda yerel şefin o l m a y a n ve kafaları, elleri, kol ve bacakları v b . koparılmış kurbanların c e ­
işkenceyle ö l d ü r ü l m e s i n d e n s o r u m l u tutuluyor. setleri kaçırıldıkları y e r i n y ü z l e r c e k i l o m e t r e uzağında b u l u n m a k t a d ı r . » 4 3
- Bu a m a ç l a ülkenin bazı b ö l g e l e r i n d e t e m e r k ü z kampları k u r u l d u ğ u , b u ­ İ d a m mangaları, Latin A m e r i k a ' d a v e benzerleri b ü t ü n d ü n y a d a A B D çı­
ralarda kitle halinde ö l d ü r m e l e r i n gerçekleştiği biliniyor. karlarını k o r u m a k için yıllardan beri y ü z b i n l e r c e m a s u m insanı cinayetle­
- Milli Muhafızlar Sandinist C e p h e içinde ö n e m l i bir rol o y n a d ı ğ ı n d a n rine k u r b a n etmiştir. Özellikle d i k t a t ö r l ü k l e r d e ve c u n t a d ö n e m l e r i n d e bu
kuşkulandıkları kişileri s o r u ş t u r m a büroları Oficina de Seguridad Nacio- cinayet çetelerinin faaliyetlerinin arttığına tanık olmaktayız. Ö r n e ğ i n , Ar­
nal'e s e v k e t m e k t e ; b u r a d a kimseye haber verilmeksizin birkaç ay t u t u ­ j a n t i n ' d e c u n t a d ö n e m i n d e o n b i n l e r c e kişi o r t a d a n kaldırılmış ve bir
lan, çeşitli işkence y ö n t e m l e r i y l e s o r g u l a n a n sanık, a r d ı n d a n askeri ç o ğ u n u n cesetleri d e n i z e atılmıştır. Daha s o n r a Alfonsin ile b a ş l a y a n d e ­
m a h k e m e y e çıkartılmakta idi. A n c a k ilk ifadelerinden sonradır ki hakla­ m o k r a s i d ö n e m i n d e s o r u m l u c u n t a c ı generaller hapse atılmış; a m a b u
rında resmi t u t u k l a m a e m r i çıkartılıp cezaevine g ö n d e r i l i y o r l a r d ı . » 3 9 suçlara katılmış g ü ç l e r i n etkinliği karşısında s o r u ş t u r m a d u r d u r u l m u ş ,
başka y ö n t e m l e r l e Alfonsin'in g ü c ü kırılmıştır.
Özetle:
G u a t e m a l a ' d a 1976-77 d ö n e m i n d e 20 bin kişi k a y b o l m u ş ve gizli me­
G e r e k Latin A m e r i k a ' d a g e r e k s e ABD'nin etki alanındaki ülkelerde legal
zarlıklara g ö m ü l m ü ş t ü r .
ve illegal olarak ö r g ü t l e n m i ş güçler, yıllardan bu yana yüz binlerce kişiyi
k o m ü n i z m l e m ü c a d e l e m a s k e s i altında o r t a d a n kaldırarak s a ğ t e r ö r ü n israil ve Amerika'nın «teröre karşı terör» y ö n t e m i n i b e n i m s e d i k l e r i n i a-
n e d e n i olmuşlardır. Bu g ü ç l e r d e n biri de Latin A m e r i k a ' d a yuvalanmış çıklamıştık. O y s a ç a ğ d a ş , g e r ç e k t e n d e m o k r a t i k , insan haklarına ve kişi
«İdam mangalarıdır.» Basında yer alan bir habere g ö r e AAA ö r g ü t ü n ü n ö z g ü r l ü k l e r i n e saygılı devletler kanımızca bu y ö n t e m l e r e b a ş vurmazlar.
İSPANYA'da da aynı isim altında b u l u n d u ğ u n u g ö r ü y o r u z . H u k u k a ve uluslararası genel h u k u k a saygılı devletler, k e n d i yasalarını
ç i ğ n e y e r e k t e r ö r ü ö n l e m e ğ e kalkarlarsa, «DEVLET T E R Ö R Ü » s u ç u işler­
i d a m mangalarını bir kez d a h a t a n ı m l a r s a k : 4 1 ler. Aynı y ö n t e m i ülkelerinin sınırları dışına taşırırlarsa «TERÖRİST DEV-
«Guatemala: (...) Bu ö l ü m mangaları b ü y ü k ö l ç ü d e sivillerden o l u ş m u ş LET»e d ö n ü ş ü r l e r . •
o l m a k l a birlikte aynı z a m a n d a güvenlik g ü ç l e r i elemanlarını da içerirler.
K u ş k u s u z yüzyılımızın g e r ç e ğ i , o l a n t e r ö r ç o k geniş b o y u t l u ve kapsamlı
(Policia Regional)'ın s a d e c e görevli polislerden o l u ş t u ğ u sanılmaktadır.
bir o l g u d u r . Biz b u yazıda t ü m d ü n y a d a genellikle A m e r i k a tarafından
Bunların dışında, kırsal a l a n d a etkinlik gösterenleri de güvenlik g ü ç l e r i d ü z e n l e n e n s a ğ t e r ö r ü k o n u aldık. Terör o l g u s u gibi o n u n l a m ü c a d e l e
k o n u m u n d a sayılmakta v e b ü y ü k tarımsal işletmelerden o l u ş a n y ö n e t i m y ö n t e m l e r i d e ç o k y ö n l ü v e çeşitlidir. B u n l a r d a n kanımızca ö n d e geleni
birimlerine bağlıdırlar. s o s y o - e k o n o m i k koşulların adaletli bir k o n u m a getirilmesi ve sosyal
Silahlı kuvvetler ajanları (les c o m i s s i o n a d o s militares) olarak t a n ı m l a n a n adaletsizliklerin giderilmesidir. Aynı g ö r ü ş d ü n y a geneli için d e geçerli­
dir. D ü n y a d a yeni bir e k o n o m i k d ü z e n anlayışı ile ülkeler arasındaki gelir
38 Amnesty International, Annual Repport, 1975-76.
39 FM 19-20 Department ot the Army Field Manual fCRIMINAL INVESTIGATION) adlı resmî ABD talimname- d ü z e y i n d e d e n g e s a ğ l a n m a s ı hayal gibi g ö r ü n m e k t e d i r . Ç ü n k ü e m p e r y a -
sinde sorgulama tekniğine yer verilmektedir. Bu talimname poliste de ders kitabı olarak okutulmaktadır.
(Modern Sorgu Tekniği, Öğretmen Emniyet Md. Ertuğrul Korhan). Bu kitapta özellikle farmakolojik işkence- 42 Amerikan güdümündeki ülkelerde, Kontr-Gerilla yöntemleri uygulayan Silahlı Kuvvetlere bağlı yeraltı ör­
de kullanılan ilaçlar üzerinde durulmaktadır. (1977'nin Mayıs ile Temmuz ayları arasında Ankara'da yayın­ gütünün elemanları.
l a n a n 7 Gün dergisinde bu konuyu ayrıntılarıyla açıkladığım halde, o günden beri ne iktidarlar ne de mu­ 43 Arjantin'de cunta döneminde cesetlerin helikopterlerle denize atıldığı günümüzde aydınlanmış bulunmak­
halefet partileri polise ders olarak öğretilen ve Anayasa ve yasalarımızla bağdaşması mümkün olmayan tadır. -
farmakolojik işkencenin üzerine gidemediler.) 44 Amnesty International Repport, 1979.
40 İspanya'da sağ ve sol uçlardan 30 kişi tutuklandı. Cumhuriyet, 11 Ekim 1977.
41 ' -ınesty International Rapport, 1978, s. 129 95
94
list ülkelerin y a ş a m a l a r ı için s ö m ü r ü y e ihtiyaçları vardır. Yeni s ö m ü r g e c i ­
lik y ö n t e m l e r i y l e b u s ö m ü r ü n ü n t ü m alt yapısı v e örgütleri k u r u l m u ş v e
IV.BÖLÜM
tıkır tıkır çalışmaktadır.
Bir b e n z e t m e y a p a r s a k sivrisineklerle m ü c a d e l e için her yıl ilaçlama mı
POLİTİK D U R U M DEĞERLENDİRMEĞİ*
y a p a l ı m , y o k s a sivrisineklerin hiç o l u ş m a m a s ı için bataklığı mı kurutalım t
d i y e d ü ş ü n ü r s e k , k u ş k u s u z e n radikal ç ö z ü m ü n ikincisi o l d u ğ u n u g ö r ü ­
rüz.
Terörle d e m ü c a d e l e d e önemli olan bataklığın kurutulması yani t e r ö r e
u y g u n o r t a m ı n o r t a d a n kaldırılması e n ö n d e g e l e n ç ö z ü m d ü r . O y s a «te­
röre karşı terörü» ilke olarak b e n i m s e y e n A m e r i k a ' d a d a h a b u g ü n d e n
100 okul k u r u l m u ş , d ü n y a n ı n b ü t ü n ülkelerine «diplomalı caniler» ihraç I. BÖLÜM
edilmektedir. Bir g ü n t e r ö r ü n k ö k ü n ü n k u r u t u l d u ğ u n u varsayalım, işleri
cinayet işlemek o l a n bu insanlar ne yapacaklardır? «Askeri Darbeler Dönemin başlığı altında yayına g i r e n d i z i yazımıza «12
2
Eylül Tartışılıyor» ara başlığıyla d e v a m etmiştik. G e r ç e k t e ilk yazıdan
H i ç k u ş k u d u y u l m a s ı n Neo-nazist ve Neo-faşist partilerin militan g ü ç l e r i
sonra a r a d a n g e ç e n süre içinde k o n u g ü n c e l l i ğ i n d e n , ikincisini kaleme
olarak önlenilmesi olanaksız yeni bir t e r ö r k a o s u n a d ü n y a y ı b o ğ a c a k l a r ­ 2
a l m a k d u r u m u n d a kalmıştık. B u kez d e s o n y a z ı m ı z d a , zayıf bir olasılık
dır. G e l e c e ğ i n e n b ü y ü k kasırgasını ö n l e m e n i n y ö n t e m l e r i b u g ü n d e n
olmasına karşın, eleştirme g e r e ğ i n i d u y d u ğ u m u z «askeridarbe olasılığı»,
düşünülmelidir.
C u m h u r b a ş k a n ı K e n a n Evren'in T r a b z o n , Rize v e G i r e s u n konuşmalarıy­
* la g ü n c e l l e ş t i ; ve b ü t ü n Mayıs-1988 ayını içeren bir b o y u t t a , gerek yurt
Yukarıda aktardığımız o l g u ve olayların benzerleri, s o n y i r m i yılını çal­ içinde, g e r e k d ü n y a d a v e hattâ uluslararası fi nans ç e v r e l e r i n d e y o ğ u n bir
kantılar i ç i n d e g e ç i r e n ü l k e m i z d e d e yaşanmıştır, y a ş a n m a k t a d ı r . şekilde tartışıldı. 3 «Ateş o l m a y a n y e r d e d u m a n çıkmaz.» d i y e bir özdeyiş
T o p l u m u m u z u n yerli v e y a b a n c ı çeşitli mihrakların ş u y a d a b u hesapla vardır. Ö z ü n d e b u k o n u d a k i duyarlılık v e s ü r e g e l e n «12 Eylül ö n c e s i n e
kışkırttığı kör d ö v ü ş ü n d e n kurtularak sağlıklı bir gelişim çizgisine ka­ d ö n m e » tehditleri, iflas e d e n u y d u bir e k o n o m i k m o d e l , aşırı bağımlılığın
v u ş m a s ı k u ş k u s u z t ü m yurtseverlerin o r t a k isteğidir. B u n u n için ilk koşul, getirdiği sorunlar, sabit gelirlilerin her g e ç e n g ü n y o k s u l l a ş m a s ı n a
kanımızca t o p l u m s a l muhalefetin d ü ş ü n c e l e r i n i s e r b e s t ç e ifade e d i p öz­ karşın, işbirlikçi s e r m a y e n i n palazlanıp d ü z e n e e g e m e n olması, sosyal,
g ü r c e ö r g ü t l e n e b i l d i ğ i açık bir ortamın oluşturulmasıdır. B u n u n için, geç­ kültürel ve etnik s o r u n l a r v b . gibi d a r b e olasılığına elverişli bir o r t a m
mişte olanların ö r t b a s edilmesi değil, a k s i n e cesaretle ü s t ü n e gidilmesi o l u ş t u r m a y a d e v a m e d i y o r d u . B u nedenle tartışma b ü y ü k ö l ç ü d e ilgi
g e r e k m e k t e d i r , i ş k e n c e d e ölenler, kaybolanlar, faili hâlâ b u l u n m a m ı ş c i ­ g ö r d ü ve satır aralarında da olsa bazı g e r ç e k l e r i n algılanmasına n e d e n
nayetlerin s o r u m l u l u ğ u , yalnızca d ö n e m l e r i n i n iktidarlarına mal edilemez. o l d u . Bu a r a d a , bazı kişilerin ileriye d ö n ü k politik ö z l e m l e r i n e ilişkin
C a n güvenliğini s a ğ l a m a k l a y ü k ü m l ü devletin sürekliliği s ö z k o n u s u d u r . niyetleri açıklığa kavuştu. C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m i n e ilişkin tartışma
B u olayların t ü m ü aydınlanıncaya kadar g e ç m i ş , m e v c u t v e g e l e c e k ikti­ 1987'de s a h n e y e s ü r ü l m ü ş b u k o n u d a bazı çevrelerin n e d ü ş ü n d ü ğ ü
darlar s o r u m l u l u k altındadır. Bir b a k ı m a bu olayların aydınlanmasının d e ­ saptanılmaya çalışılmıştı. S ü r e g e l d i ğ i iddia edilen Evren - Özal u y u m u o
m o k r a s i n i n işlerlik kazanmasının ö n k o ş u l u o l d u ğ u n u d a v u r g u l a m a k is­ g ü n d e n b u y a n a g ö l g e l e n m e y e yüz t u t m u ş , Özal k e n d i s i n e yapılan tel­
terim. kinler d o ğ r u l t u s u n d a ikircikli açıklamalar y a p m a k g e r e ğ i n i d u y m u ş v e
30 Kasım 1987 « C u m h u r b a ş k a n ı n ı halk mı seçsin?» s o r u s u Anayasa değişikliği'ni g ü n -

* SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, Kasım'88 tarihli sayısında yayınlanmıştır.


1 SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, 1/3 Mart'88
2 SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, 2/4 Mayıs-88
3 Cumhurbaşkanının konuşmaları, 30 Nisan, 1-2 Mayıs 1988 günleri yapıldı
a) 1/3 Mayıs 1988 günlü gazeteler
b) Milliyet aktüalite dergisi, Mayıs, 1988, Ayın dosyası, Özel Bölüm, Cilt: 3, Sayı: 1 "12 Eylül Uyarısı ve
* Demokrasi Savunması".

96 97
d e m e getirmişti. Yarı başkanlık, ya da başkanlık sistemi'nöen söz edil­ vip etmediklerini b e l i r t m i ş l e r d i r . 1 2 O y s a bilindiği g i b i A N A P ' t a Keçeciler'-
m e ğ e başlandı.... inbaşını çektiği kanat Özal'ın C u m h u r b a ş k a n ı olmasını ve s e ç i m i
TBMM'nin yapmasını istemesine karşın; liberal kanat, Anayasa
Kapalı kapılar a r d ı n d a n s ü r d ü r ü l e n bu yarışma, s e ç i m e kadar s ü r d ü .
değişikliğine C u m h u r b a ş k a n ı ' n ı n halk tarafından seçilmesini istemekte
A N A P , kendi eseri olan y a p a y bir s e ç i m yasasıyla y ü z d e 36'yla
ve mevcut d e n g e l e r i k o r u m a k için, Evren'in y e n i d e n seçilmesine olanak
T B M M ' d e ç o ğ u n l u k o l m a becerisini g ö s t e r m i ş , a n c a k b u o l u ş u m d a h a
sağlamayı y e ğ l e m e k t e d i r . Dinci, hareketçi kanadın hesabı Özal'ı C u m h u r ­
b a ş ı n d a politik istikrarsızlık koşullarını b e r a b e r i n d e getirmişti. E k o n o m i k ,
başkanı y a p a r a k partiyi ele g e ç i r i p Türk-lslâm sentezini d a h a da iktidara
sosyal, kültürel vb. gibi nedenler yanında «Özal H a n e d a n ı n ı n v u r d u m ­
yaklaştırmak olabilir. Böyle bir o l u ş u m liberal kanadın tasfiyesiyle s o n u ç ­
d u y m a z savurganlığı ve y a ş a m b i ç i m i , A N A P iktidarının itibarını hızlı bir
lanabilir. Böyle bir olasılık ANAP'ta b ö l ü n m e l e r e n e d e n olabilir. Özal'ın
ş e k i l d e d ü ş ü r d ü . Mahalli seçimler bu k o n u d a bir denektaşı olabilir.
g e l e c e ğ e yönelik tasarımlarını g e r ç e k l e ş t i r m e k için transferler y o l u ile
A N A P iktidarı d a h a d a yıpranabilir, bir e r k e n s e ç i m g ü n d e m e gelebilirdi.
ANAP'ni g ü ç l e n d i r m e k üzere ilgililere talimat v e r d i ğ i basına yansıdı.
B ö y l e bir d u r u m d a riske g i r m e n i n anlamı y o k t u .
Demirel, böyle bir g ü n d e n y a r a r l a n m a k için p u s u d a beklemektedir.
C u m h u r b a ş k a n ı K e n a n Evren'in girişimlerinden t e d i r g i n o l a n A N A P ikti­ O'nun C u m h u r b a ş k a n ı s e ç t i r m e y a d a s e ç t i r m e m e d e ç o k a z politikacıya
darının niyeti, Gn.Bsk. Yardımcılarından G ü n e ş Taner'in kişisel g ö r ü ş ü nasip olan d e n e y i m l e r i vardır. Gerçi b u g ü n kendisine bu k o n u d a y a r d ı m ­
(!) olarak açıklandı Oysa, s o n d ö n e m d e bu k o n u d a k i Özal'ın tavrı Ta­ cı olacak Faik T ü r ü n gibi Sıkıyönetim Komutanları y o k t u r , 1 4 a m a Dünya
ner'in açıklamalarına k o ş u t t u . Taner'in lider diktatoryası y a ş a n a n bir par­ Muhafazakâr Partiler IDU İcra Sekreteri Prof. A n d r e a s Kohl Demirel'i
t i d e böylesine yaşamsal k o n u d a kişisel a ç ı k l a m a y a p a c a k kadar cesur «Türkiye'de d e m o k r a s i n i n mezar kazıcısı» olarak t a n ı m l a m a k t a d ı r . 1 5 De-
o l d u ğ u n a ilişkin örneklere siyasal g e ç m i ş i n d e r a s t l a n m ı y o r d u . 6 Özal bu mirel'e siyasal d a l g a l a n m a l a r d a n yararlanıp y e n i d e n iktidar y o l u n u n açıl­
ö n e m l i s o r u n u hafife alıyor ve «Taner bir şeyler söylemiş, Evren de ce­ ması sayılamayacak kadar sakıncaları b e r a b e r i n d e getirebilir. Daha ş i m ­
v a p v e r m i ş mesele y o k » . 7 Fikri Sağlar, S ü l e y m a n Demirel, Bülent Ecevit d i d e n Mustafa Muğlalı k o m p l e k s i n d e n 1 6 söz edişinin ardındaki niyetlere
g ü n ü g ü n ü n e tartışmaya katılıyorlardı. Aynı k o n u d a Evren d e tepkisi­ d o ğ r u tanılar konulmalıdır.
ni Kilis k o n u ş m a s ı n d a g ö s t e r i y o r d u . 1 1
İçte N a k ş i b e n d i ve N u r c u tarikatlarının desteğiyle yaşadığı söylenen bu
C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m i n e ilişkin tartışmayı g e ç e n yıl Özal başlattı. Ö n ü ­ iki sağcı partinin iktidar m ü c a d e l e s i ülkeyi arzu e d i l m e y e n sürtüşmelere
m ü z d e b u s e ç i m için 1 6 a y süre var. Türkiye'nin g ü n d e m i n e b u k o n u y u götürebilir.
z a m a n ı n d a n ö n c e sürenlerin taktiği dikkatleri b a ş k a alana k a y d ı r m a k ise
G ö r ü l d ü ğ ü gibi, d a r b e olasılığı bu koşullar altında g ü n d e m e gelebilir. Bu
yanıldıklarını anladıklarında ç o k g e ç olabilir. Daha b u g ü n d e n ANAP'lı
nedenle siyasal istikrarsızlığa n e d e n olan bu koşulların bir kısmının
H a y d a r Özalp, Halil Şıvgın, M e h m e t Keçeciler, Taner'in açıklamasını tas-
o l u ş u m u n u i r d e l e m e k istiyorum.
-12 Eylül tartışılsın mı, tartışılmasın mı?
4 Y,n: ANAP'nin lidere dayalı diktatoryal yapısı, onu referandum riskine itti ama, büyük bir pişkinlikle %35
- Askeri darbe olasılığı var mı?
oranı esas alındı, Referandum yenilgisi propaganda bombardımanıyla zafer diye ilân edilerek iktidarı sür­
dürme çabası başlı başına siyasi istikrarsızlık nedeni olabilir...
5 Milliyet, 11 Haziran 1988, Güneş Taner'in açıklaması: 12 12 Haziran günl.ü gazeteler.
«Evren 1989'daki Cumhurbaşkanlığı seçimi için yeniden adaylık için yatırım yapıyor. Ama boşuna, Anaya- 13 Cüneyt Arcayürek, «Söylentinin ardından», Cumhuriyet, 12 Haziran 1988
sa'ya göre bir daha adaylığını koyması mümkün değildir. Biz bu konuda bir Anayasa değişikliği düşünmü­ 14 Y.n: Türün'ün izniyle faaliyete geçen ünlü Ziverbey işkence köşkünde Temmuz/1972'de alınan ifadeler.
yoruz.» Başlangıçta Mahkemeye getirilmemiştir ama, AP. kulislerinde Faruk Gürler'in Cumhurbaşkanı olmasını
6 Daha sonra Güneş Taner'in bu konuda kendi inisiyatifiyle hareket etmediği açıklandı. engellemek için kullanılmış daha sonra intikam sürecine geçilerek Bomba Davası'nda Gürler yanında
7 12 Haziran 1988 günlü gazeteler. Muhsin Batur ve Kemal Kayacan sanık ilân edilmiş, sonra mevcut dengeler elvermediğinden dava örtbas
8 Çankaya Yarışı, Milliyet, 12 Haziran 1988. edilerek bu hesaplaşma önlenmiştir.
a) «Sağlar. Cumhurbaşkanı da, Özal da koltuğa oturamaz.» Bu Cumhurbaşkanı seçimlerinde dönmesi olası entrikaları öğrenip ders atmak isteyenler, Bomba Davası'-
b) «Demirel: Çankaya hevesleri kursaklarında kalacak.» nın konuya ilişkin bölümünü, Faik Türün'ün açıklamalarını "Kore'den 12 Mart'a - Yazan: Ergun Göze, Ter­
9 -Ecevit: Son derece yakışıksız" Cumhuriyet, 12 Haziran 1988. «Kamuoyunun kim Cumhurbaşkanı olmalı cüman, 6-25 Aralık 1985 ve Nazlı llıcak'ın 12 Mart Cuntaları, Tercüman 12 Mart • 13 Mayıs 1986 başlıklı ya­
veya olabilir tartışmasını gündemden çıkarıp, öncelikle seçim sistemi konusu ile ilgilenmesini tavsiye zı dizisi -kitap halinde çıktı- 'ne başvurabilirler.
ederim.» 15 «Askeri Darbelere Karşı Dayanışma Fonu» Ali. H. Yurtsever'in haberi, Milliyet, 24 Eylül 1987
10 «Demirel: Çankaya'ya yüzde 36 ile kimse heveslenmesin.» 16 Cumhuriyet, 4 Mayıs 1988
11 «Evren: Bazı çevreler benim konuşmamdan rahatsızlık duyuyorlar.» 12 Haziran 1988 günlü gazeteler. * YÖK Başkan vekili Uygur Tazebay, 500 yıllık Nakşibendi geleneğinden geliyor. Milliyet, 4 Ağustos *989

98 99
kuruluşunun başına o t u r t u l a n bir kişinin ö l d ü r ü l m e s i n i n esrar perdesine
- Cumhurbaşkanını TBMM mi, yoksa halk mı seçsin? Bu amaçla Anaya­
karşın bazı gerçekler su y ü z ü n e çıktı. Aynı d u r u m d a k i Halit Narin de hâ­
sa değiştirilsin mi?
lâ bir kuruluşun başkanı, hâlâ Ozal seyahatlarının g e d i k l i müdavimi...
Ü l k e m i z i n g e l e c e k t e k i siyasal g ü n d e m i n i o l u ş t u r m a ğ a d e v a m e d e c e ğ i Neden? G e r ç e k t e m o d a s ı g e ç m i ş Laissez-faire, Laissez-passer (Bırakı­
anlaşılan, anılan sorulara ilişkin g ö z l e m l e r i m i z i d e r g i sayfalarının kapsa­ nız yapsınlar, bırakınız geçsinler) sloganı, kör ve sağırlar d i y a l o g u n a d ö ­
mı i ç i n d e a ç ı k l a m a ğ a çalışacağız. Bu sorunlar 1989 Kasım ayına kadar n ü ş m ü ş ; kimin n e yaptığı, k i m i n k i m e n e g e ç i r d i ğ i t o z d a n d u m a n d a n g ö ­
d ü z e n i n y a p a y d e n g e l e r i n i k ö k ü n d e n sarsabileceği gibi, siyasal parti­ rülmez hale gelmiştir... Böylesine karışık bir o r t a m d a t o p l u m u bir de
lerde y e n i k a y n a ş m a ve b ö l ü n m e l e r e n e d e n olabilir. Siyasal partilerdeki Çankaya bunalımı ile dalgalandırırsanız ne olacağı belli olmaz...
yeni transferlerin y a r a t a c a ğ ı o l u m s u z o r t a m a d i ğ e r etkenler d e eklenince Bu koşullarda Türkiye'nin ö n ü n d e k i siyasal g ü n d e m i : Rumba'dan -
Ecevit'in de belirttiği g i b i «darbe tiryakileri»n\ y ü r e k l e n d i r e b i l i r . 1 7 Evren -
Cumba'ya d i y e sloganize edebiliriz. Rumba'yı k i m başarılı o y n a r s a c u m -
Özal dolayısıyla A N A P arasında süregeldiği söylenilen balayı, b u g ü n ­
ba'ya o oturacaktır: Bu kişi b u g ü n s a h n e d e g ö r ü n e n l e r d e n başkası da
lerde Ç a n k a y a rekabetine d ö n ü ş m ü ş , zarlar atılmıştır. Evren'in Kıbrıs,
olabilir... D e m o k r a t i k t ü m ö r g ü t v e kuruluşlar d e m o k r a s i y i s a v u n m a y a ,
G A P p r o j e s i n e ilişkin girişimleri ve «hayali ihracat» k o n u s u n d a k i k a n u n u
kollama ve k o r u m a y a hazır olmalıdırlar...
«Kaçakçılar a f f e d i l i y o r » 1 8 d i y e v e t o etmesi geri d ö n ü ş ü o l m a y a n girişim­
ler olarak değerlendirilmelidir. A m a ilgililere s o r m a k lâzım: «Daha ö n c e l e ­
ri nerelerdeydiniz?» iktidar ve ÇUŞ ve ÇUH'ların işbirlikçisi yerli hol­ 12 Eylül Tartışması:
d i n g l e r e m m e b a s m a t u l u m b a gibi birbirlerini d e s t e k l e m e l e r i n i n d o ğ a l
s o n u c u onların kaçakçılığına g ö z y u m m a k t a d ı r . K o n u y u s o y u t t a n s o m u ­ Bu tartışmayı başta C u m h u r b a ş k a n ı istememektedir. N i t e k i m Giresun
ta i n d i r m e k gerekirse, ö r n e ğ i n b ü y ü k ihracat şirketleri olarak bilinen E N - k o n u ş m a s ı n d a : (2 Mayıs 1988)
KA, TEKFEN'e bağlı ihracat kuruluşları ve R A M 1 9 Dış Ticaret v b . gibi şir­ «12 Eylül'e sataşmalar oluyor. Ç o k rica ettim. B u n u d e ş m e y i n ,
ketler hakkında kaçar d a v a açılmıştır? Söz k o n u s u davaların mali portre­ d e ş m e y e l i m , b u k a p a n d ı . B u yarayı kanatmayalım d e d i m . . . B u n u tarih
si nedir? Affedilecek bu miktarlar dargelirlinin sırtına ne yolla yüklene­ d e ğ e r l e n d i r e c e k d e d i m . B u n u n münakaşasının yapılması ş i m d i d o ğ r u
cek? v b . gibi y ü z l e r c e soru... Olayı b ö y l e s i n e araştırdığımızda ihracat değildir. B u n u ilerde millet, tarih karar verecek, bu tartışmalar ilerde yapı­
devlerinin talan ve s o y g u n l a r ı ortaya çıkacaktır. B u r a d a b a ş k a bir ilginç lacaktır» şeklinde görüşlerini açıklamıştır.
d u r u m l a d a h a karşılaşılacaktır. Yargılananlar b ü y ü k patronlar d e ğ i l , o k u ­
Özaî'ın dolayısıyla ANAP'ın, 12 Eylül'ün tartışması k o n u s u n d a C u m h u r ­
r u l u ş u n müdürleridir. Ç ü n k ü iyi eğitim g ö r m ü ş birkaç dil bilen bu zavallı
başkanı gibi d ü ş ü n d ü ğ ü ö t e d e n beri bilinmektedir.
a d a m l a r , kendilerine s u n u l a n bol maaş, yat, kat ve avanta karşılığında
patronlarının hırsızlıklarına paravanlık y a p a c a k kadar aşağılaşmalardır. Oysa, geriye kalan b ü y ü k ç o ğ u n l u k farklı d ü ş ü n m e k t e d i r . Aslında t o p l u ­
Patronları ise, yurt i ç i n d e ve dışından işbirlikçiliği oranında itibar gör­ mu her y ö n ü y l e etkilemiş bir siyasal olayın tartışmasını e n g e l l e m e ğ e kal­
m e k t e , ödüllendirilmekte, devlet t e l e v i z y o n u n d a b ü y ü k iş a d a m l a r ı diye kışmak olası değildir. Nitekim i d d i a l a ş m a y a d ö n ü ş t ü k ç e , suç duyuruları­
e m e k ç i halka y u t t u r u l m a k t a , D a v o s ' d a kayak, A c a p u l c o , Rio, Kanarya na, hesap Sormalara kadar istemler ö n e sürülmekte, üslup sertleşmekte
Adalarında yaz tatili, C e n e v r e ' d e dinlenip, K e n y a ' d a av partisine katılan ve böyle bir d u r u m d a «Kurumlar» yıpranmaktadır.
b u m i r a s y e d i kuşak z e n g i n l e ş t i k ç e halkımız fakirleşmektedir. B u paraba- Kuşkusuz t o p l u m d a geriye d o ğ r u b ü y ü k d ö n ü ş ü m l e r e n e d e n olan, yüz-
baları, Özal iktidarının d e s t e k ç i s i olarak o n u n seyahatlarına katılmakta, binlerce g e n ç ve insanımızın i ş k e n c e d e n geçirilip hapishanelerde s ü r ü n -
b ü y ü k bir olasılıkla tantanalı seyahatlarının masraflarını bile devlet d ü r ü l d ü ğ ü , dış kaynaklı bir e k o n o m i k modelin u y g u l a n m a s ı s o n u c u
karşılamaktadır. E k o n o m i k bunalımın d o r u ğ u n d a n , ö n e m l i bir ticaret y a ş a m d ü z e n i d ü ş t ü k ç e d ü ş e n işçi, k ö y l ü ve sabit gelirlilerin ve onların
d e m o k r a t i k örgütlerinin susmalarını beklemek g ü d ü m l ü d e m o k r a s i
17 Ecevit: -Darbe tiryakileri vardır» Cumhuriyet, 8 Mayıs 1988 içinde bile olası değildir. T ü m ö n e m l i siyasal olaylarda o l d u ğ u gibi, 12 Ey­
18 Evren'den hayali ihracat yasası için «ağır veto gerekçesi, 'kaçakçılar affediliyor'» Cumhuriyet,
13 Haziran 1988.
lül'ün g e r ç e k d e ğ e r l e n d i r i l m e s i n i de tarih yapacaktır. Tarihçi g e r ç e ğ i y a ­
19 25 Ağustos 1988 tarihli Milliyet Gazetesi'nde mahkemeye verilen 33 hayali ihracat firması açıklanmıştır. kalayabilmek için o d ö n e m e ilişkin belgeler yanında, olayda taraf o l m u ş
13. sırada «Tam dış ticaret» denilmektedir. Bazı çevreler böyle bir firmanın bulunmadığını iddia etmekte, kişi ve kurumların da eleştirisine g e r e k s i n m e duyacaktır. Bu nedenle ya­
gazetenin harf yanlışlığını bilerek mi, yoksa bir baskı hatası olarak mı yaptığını tartışmaktadır. RAM mı?
TAM mı? açıklığa kavuşturmak gerek... Bilindiği gibi RAM Koç Topluluğu içinde yer almaktadır. pılan tespit, d e ğ e r l e n d i r m e ve tartışmalar tarihe hizmet edici niteliktedir.

101
100
Evren'den ö n c e k i G n . Kur. Başkanı'nın 27 Mayıs'a T. Slh. K.leri adına n u d a r e f e r a n d u m yapılsa y ü z d e 92 ve y ü z d e 8 oranlarının allak bullak o l ­
sahip çıkan d e m e ç l e r i gazete kolleksiyonları içinde d u r m a k t a d ı r . Buna d u ğ u görülebilir. B ö y l e olmasını d o ğ a l s a y m a k gerekir. B u n u n dışında,
karşın 12 Eylül'cüler 27 Mayıs'a hıncı olanların d e s t e k l e r i n d e n yararlan­ demokrasilerin ' o n s u z olmaz' şartlarından biri de azınlık o y u n a , ç o ğ u n ­
m a k için, 27 Mayıs'a karşı bir t u t u m almayı yeğlemişlerdir. Bu ö n e m l i ç e ­ luk o y u kadar saygı gösterilmesidir. Azınlık o y u o l a n y ü z d e 8'in böylesi­
lişki kişiler arasında olsaydı g ö z a r d ı edilebilirdi. Kuşkusuz 27 Mayıs ve ne ağır suçlanabilmesi d e m o k r a s i y l e nasıl b a ğ d a ş t ı r a b i l i r ?
12 Eylül bu y ö n ü ile de tartışılacaktır.
Ö r n e ğ i n bu satırların yazarı, Celâl Bayar hariç T ü r k i y e ' n i n t ü m asker kö­
Bu k o n u d a yığınakta yanılgıya d ü ş ü l d ü ğ ü kanısındayım. 1982 Anayasa­ kenli C u m h u r b a ş k a n l a r ı n a aynı k a r i y e r d e n gelen, 12 Mart'ta Faik T ü -
sının y ü z d e 92'ye yakın «tasvip» g ö r m e s i n i n kalıcı o l d u ğ u n u v a r s a y m a k r ü n ' ü n e m i r ve k o n t r o l u n d a çalışan, Slh. K.ler m e n s u p l a r ı , MİT e l e m a n ­
bize g ö r e temel bir yanılgıdır. Evren d i y o r ki: ları, Emniyet görevlileri, askeri yargıçlar Özel Savaş G r u b u elemanları
«12 Eylül üzerinde halkın y ü z d e 92'lik tasvibi vardır... Aynı hal zuhur s a ğ c ı militanlardan oluşan işkenceli sorgulamalarla tertip düzenleyerek,
ederse Türk halkı, kendini feraha çıkaracak, O r d u s u n a yine aynı o r a n d a Faruk G ü r l e r i n C u m h u r b a ş k a n ı olmasını e n g e l l e m e ğ e çalışan bir çete­
minnet d u y a c a k ve bu hareketi tasvip edecektir... Türk milletinin y ü z d e nin bir ay süreyle ağır ve a l ç a k ç a işkencelerine m a r u z kalmış bir kişidir.
92'sinin b e n i m s e y i p tasvip ettiği bir hareket mi d e m o k r a s i y e u y g u n d u r ; Hakkımı a r a m a k için d a h a da önemlisi g e l e c e k t e devleti böylesine iğrenç
y o k s a anarşi ve t e r ö r ü n d e v a m ı n d a n yana, y ü z d e 8'lik bir kitlenin kararı tertiplere alet e t m e k isteyeceklerin cüretini e n g e l l e m e k için, yaptığım t ü m
mı?» Bu k o n u ş m a n ı n basına yanlış yansıdığını t e m e n n i ederiz. başvurular (yargı, Başbakanlık) yanıtsız bırakılmıştır. Bu tertipler içinde
g ö r e v alanlar 1974 affının g ü v e n c e s i n e sığınarak, entrikalarını sürdür­
27 Mayıs'ın lideri 100 yıl ö m ü r l ü , kimsenin ç i ğ n e y e m i y e c e ğ i bir Anayasa
m e ğ e d e v a m edegelmişlerdir. Bunların bazılarının MİT soruşturması ne­
yapılması için ilgililere talimat v e r m i ş t i ; 2 1 a m a bilindiği gibi niteliği ve yete­
deniyle b u g ü n l e r d e iplikleri pazara çıktı; a m a ç o k g e ç değil mi? Bu
neği b u g ü n herkes tarafından iyi bilinen ve G ü r s e l i n a d a m ı olarak tanı­
koşullarda bir askeri rejimi tasvip a n l a m ı n d a 1982 Anayasa'sını onayla­
nan M e m d u h T a ğ m a ç gibi bir kişinin zorlamasıyla 1961 Anayasası 1971
mak, gerek kendi ve gerekse insanlık o n u r u n a saygısızlık olurdu. 1961
yılında hallaç p a m u ğ u gibi atılmış ve üçte biri dış g ü ç l e r i n ve onların yerli
Anayasa'sına o l u m l u oy vermiş bir kişinin 1982 Anayasası'nı onaylaması
işbirlikçilerinin önerileri d o ğ r u l t u s u n d a değiştirilmiş; bu kadarı y e t m e ­
çelişki olmaz mıydı? Bu tavrı ne O r d u tasvibi, ne de anarşinin ve t e r ö r ü n
miş 1982 Anayasa'sı ile t ü m espirisi y o k edilmiştir. G ü r s e l i n 100 yıllık öz­
d e v a m ı n d a n y a n a o l m a k l a s u ç l a m a k b ü y ü k haksızlık değil midir? B u g ü n ,
lemi 1 0 - 2 0 yıl sürebilmiştir. Türkiye gibi d e v i n g e n bir t o p l u m d a ö z l e m ­
Anayasa'nın başlangıç b ö l ü m ü n d e bir a n l a m d a T ü r k i y e halkına t u z a k
lerle gerçeklerin birbirlerine uymadığına ilişkin d a h a sayısız örnekler veri­
k u r u l d u ğ u anlaşılıyor, iç Hizmet Yasasının 351nci m a d d e s i n i n «koruma
lebilir. Nitekim 1982 Anayasa'sının kefaletine karşın 8 4 ' ü n c ü m a d d e pas­
ve kollamaya» yeterli olmadığını; ç ü n k ü Anayasa'nın b u n a olanak sağla­
pas gibi çiğnenilmiş, bu k o n u d a girişimlerin henüz.ardı kesilmiş değildir.
madığına ilişkin görüşlere karşın, bazı çevrelerce A n a y a s a Başlangıç b ö ­
Geçici 4 ' ü n c ü m a d d e halk oylamasıyla d e ğ i ş m i ş , yapıcıları tarafından
l ü m ü n d e k i «milletin çağrısıyla» d e y i m i ö n e sürülmektedir. Öyle a n ­
bile değişiklik istekleri b u g ü n l e r i n g ü n d e m i arasında b u l u n m a k t a d ı r . 2 3 " 2 4
laşılıyor ki bu d e y i m d a r b e özlemcileri için b ü y ü k bir açık kapı olarak d e ­
1982 Anayasa'sından g ü n ü m ü z e kadar 6 yıl geçmiştir. B u g ü n a y n i j k o - m o k r a s i için potansiyel bir tehlike teşkil edecektir.

Bu nedenle, y ü z d e 8'ler içinde b u l u n m a k l a hep ö v ü n e c e ğ i m . Nitekim


20 Yalçın Özer, Kim anladı, kim anlamadı? Türkiye, 11 Mayıs 1988
21 Sıtkı Ulay, Harbiye Silâh Başına 1986 yılında y a y ı m l a n a n yapıtımda bu k o n u d a k i fikrimi açıklamak fırsatı­
22 Muhsin Batur, Anılar ve Görüşler nı b u l m u ş t u m .
a) s. 275 Memduh Tağmaç: «Biz ekonomiden filân anlamayız, hepimiz bozuk olduğunu biliyoruz, ama na­
sıl düzeltileceğini bilmeyiz.» (abç.J, T ü m bunlara ek olarak 1975 yılında istanbul 2 No.lu Askeri M a h k e m e d e
b) Anayasa değişikliği için s. 150-156, 165, 169, 179, 182. 185, 192, 197. 213, 259, 264, 265, 273, 275 - yaptığım s a v u n m a d a «faşist bir düzen»in geleceğini ö n e s ü r ü y o r d u m '
284, 286, 287, 290, 292, 296 - 297, 315. 316, 318, -325, 337, 354. 368, - 371. 384, 403, 404, 406, 435, 457,
504,529,570.571,574,580.
23 Y.n: Bilindiği gibi gereksiz gibi görünen bir referandumla Anayasa'nın önemsiz bir maddesinin değiştirme­
ğe kalkışılması halka «Demokratik Katılım» diye yutturulmaya çalışılmıştır. Halk bu zokayı yutmamıştır. Ama 25 Talât Turhan, Bomba Davası, Savunma, işkence, 2'nci kitap. s. 416: «1982 Anayasası'nın bugünden tartı­
kanımıza göre referandumla dış ve iç güçler ANAP'ın itibarını ölçmek gereğini duymuşlar ve bu arada Ö- şılır duruma gelmesine kanımca bu yapay oluşum neden oluyor. Tepki anayasalarının uzun ömürlü olma­
zal'ın Cumhurbaşkanlığı hesabı için yeni taktikler saptamayı amaçlamışlardır. dığını biliyoruz. (...) 1982 Anayasasıda«evet» oranı yüzdekaç olursa olsun, diğerleri gibi kısa sü/ede de­
24 Y.n: Bu yazının yayınlanmasından sekiz ay geçtikten sonra bugünlerde Özal, 1924 Anayasa'sına dönmek­ mokratik yoldan değiştirilecektir" (Yapıtın basım tarihi: 1986)
ten söz etmektedir. 26 Talât Turhan, Bomba Davası, Savunma, Vinci kitap, s. 63

103
102
D a h a s o n r a bir d e r g i y e yazdığım dizi yazılarda MC iktidarlarının A B D 12 Eylül tartışmasına bazı kişilerin bakış açısı farklı idi. Onlar s u ç ve
patentli faşist bir askeri d a r b e y e davetiye çıkaracak kadar aymazlık suçluluktan, Muğlalı k o m p l e k s i ' n d e n söz ediyorlar ve istemleri h e s a p
i ç i n d e o l d u ğ u n u belgelerle açıklamıştım. G e l e c e k t e k i bir askeri d a r b e y e s o r m a y a kadar u z a n ı y o r d u .
1975'lerden 1977'lerden itibaren karşı ç ı k m ı ş birisi o l a r a k 2 8 1 980 m ü d a ­ Teoman Ere/: 3 4 « (...) B u g ü n k ü Anayasayla d e m o k r a s i y e v a r m a k m ü m ­
halesini o n a y l a m a a n l a m ı n d a 1982 Anayasasına nasıl «evet» diyebilir­ k ü n değildir. (...) Karadeniz k o n u ş m a s ı n ı h u k u k i ç i n d e tasvip e t m e k
d i m ? A n a r ş i d e n t e r ö r d e n y a n a o l m a k suçlamasını r e d d e d i y o r , tarihin m ü m k ü n değildir (...)»
yargısını b u g ü n d e n g ö r ü r g i b i o l u y o r v e t e b e s s ü m e d i y o r u m .
Doç. Dr. Nevzat Toroslu: «Müdahaleyi m e ş r u g ö s t e r e n bir Anayasanın
C u m h u r b a ş k a n ı k o n u ş m a k t a ısrarlı o l d u ğ u n u açıklamıştır 2 9 . Kuşkusuz olması ve devletin en yetkili kişilerinin h e m e n her '12 Eylül ö n c e s i ' t e h d i ­
bu O ' n u n en d o ğ a l hakkıdır. Aslında bu suretle başlayan tartışma orta­ dini ileri sürerek m ü d a h a l e n i n s a v u n u c u l u ğ u n u yapmaları(...)nı böyle bir
m ı n d a k a m u o y u k e n d i s i n d e n saklanılan bazı g e r ç e k l e n ö ğ r e n m e k t e d i r . d ö n e m d e (...) c e z a h u k u k u y ö n ü n d e n d e ğ e r l e n d i r m e y e kalkışmanın bir
Bu y ö n ü ile yararlı olmaktadır. Bu k o n u d a farklı d ü ş ü n e n l e r i n g e r e k ç e l e r i anlamı olmadığı.(...)»
değişiktir. Bir kaç ö r n e k v e r m e k i s t i y o r u m :
Av. Emin Değer, m ü d a h a l e sözlerini TCK 311 ve 312. m a d d e k a p s a m ı n ­
30
Mümtaz Soysal: «(...) herkesin her şeyi s e r b e s t ç e konuşmasının za­ da g ö r ü r k e n Av. Nevzat Helvacı: A n a y a s a y a açıkça aykırı o l d u ğ u n u ifade
rarlı o l d u ğ u d ü ş ü n c e s i n i bir kez ortaya attınız mı işin s o n u n u n nereye va­ ediyordu.34
racağını kestiremiyorsunuz. (...) Ö n c e bir yere g i t m e y i s e r b e s t ç e tar­ Bülent Ecevit:35 «Cumhuriyet t a r i h i m i z d e ilk kez bir C u m h u r b a ş k a n ı mil­
tışma ö z g ü r l ü ğ ü getirin ki bakalım Türkiye nereye d o ğ r u g i d i y o r ? Sizden leti ve rejimi bu şekilde t e h d i t ediyor. Eğer bir sade v a t a n d a ş böyle bir
y a n a g i t m e y i n c e hep bellediğiniz yere g i d e c e ğ i n i n e r e d e n biliyorsunuz?» k o n u ş m a yapsaydı, hakkında d e r h a l s o r u ş t u r m a açılırdı. (...) T ü r k i y e ' d e
Coşkun Kırca:3^ «Bellidir ki bu tartışmalar, milli birlik açısından da d e ­ h u k u k devleti bir ö l ç ü d e o l s u n işliyorsa b u n u n hesabı sorulmalıdır.»
m o k r a t i k rejim açısından da zararlıdır. (...) C u m h u r b a ş k a n l a r ı , hiç bir k o ­ C u m h u r i y e t gazetesi y o r u m u : 3 6 «Sayın Evren'in talihsizliği, artık geç­
n u d a yeterli hazırlığı y a p m a d a n konuşmamalıdır. (...) Ve nihayet k o ­ mişte kalmış eyleminin savunmasını yapmak isterken Türk Ceza Kanunu
nuşmaları, a n c a k hayati k o n u l a r d a yapmalıdırlar.» 146. maddesiyle cezalandırılmış bir suçu, gelecekte de yinelendiği za­
Bünyamin Ateş: « (...) Silâhlı Kuvvetler d ö r d ü n c ü defa d a r b e yaptıkları man meşrulaştırma çabasına girişmesidir.»
t a k d i r d e a c a b a Sayın Evren'e nasıl bir m u a m e l e lâyık g ö r e c e k l e r d i r ? (...)
Süleyman Demirel: 3 5 , 3 7 , 3 8 «Türkiye'de o r d u , beş generalin o r d u s u d e ­
D e m o k r a t i k c u m h u r i y e t l e idare edtfen bir ülkenin «Cumhurbaşkanlığı» g i ­
ğil, Cumhuriyet'in ordusudur.» «Sayın Evren'in 12 Eylül s a v u n u c u l u ğ u n u
bi bir m a k a m ı işgal e d e n zatın... yeni bir askeri m ü d a h a l e d e n bahset­
y a p a y ı m d e r k e n h e m de 12 Eylül ö n c e s i n i n Gn. Kur. Bşk. o l d u ğ u n u u n u ­
m e m e s i gerekirdi...»
tarak (...) Türkiye Devleti Anayasası'nın 6 ve 1 1 . m a d d e l e r i n i ihlâl d u r u ­
Mustafa Ekmekçi: « A v r u p a ' d a n Türkiye (...) ç o k k ö t ü g ö r ü n ü y o r . (...) m u n a d ü ş t ü ğ ü n ü belirtmeliyim.»
12 Mart'larda Meclislerin kapanmasını isteyen bir kişi nasıl d e m o k r a t ola­
bilirdi? (...) Bir ülkede d e m o k r a s i ya vardır ya yoktur. «Az pilav» der gibi
«az demokrasi» olmaz!... 34 2000'e Doğru, 8 Mayıs 1988, s. 20
35 Nokta - 15 Mayıs 1988, Yıl: 6, s.19
Kenan bey k o n u ş m a s ı n mı? K o n u ş s u n elbet. A m a a b a altından s o p a 36 «Olayların Ardındaki gerçek» sütunu: «Askeri Müdahale Kuramı» Meclisle, Cumhuriyet, 3 Mayıs 1988
g ö s t e r m e k t e n vazgeçsin. G ö r d ü o da, k i m s e ırgalamıyor (...)» 37 Demirel müdahaleler sorunları azaltmıyor dedi - Kurtarıcı istemiyoruz. Cumhuriyet, 4 Mayıs 1988
27 Taiât Turhan, »işkence. Terörizm, Siyasi cinayetler ve Güvenlik örgütleri» 7 Gün Dergisi, 11 Mayıs, (1943 yılında 3'üncü Ordu K.nı olan Orgeneral Mustafa Muğlalı Van bölgesinde 33 vatandaşın kurşuna
15 Haziran 1977. dizilmesine emir verme suçu ile - Özalp Olayları - 1950'de yargılanıp ölüm cezasına mahkûm edilmişti.
2S Talât Turhan, »iktidarın Çeteşmesi ve Bürokrasi» 3 Ağustos - 14 Aralık 1977 1951'de öldüğünden dava ortadan kalkmıştı) - Bakınız:
29 Cumhurbaşkanı Kenan Evren'in Nizip konuşması (12 Haziran günlü güzeteler): »... Bazı çevreler benim a) Güneri Civaoğlu, »Mustafa Muğlalı Örneği» Sabah, 11 Mayıs 1988,
konuşmamdan rahatsız oluyor... Benim görevim... doğru bildiğim, inandığım konuları rahatlıkla söyleyebil- b) Hikmel Özdemir «Rejim ve Asker» S. 21-30
' ' mektır.» .J 38 Cüneyt Arcayürek, 'Saflaı Beliriyor', Cumhuriyet, 4 Mayıs 1988. Bakınız: Cüneyt Arcayürek, 'Demokratik
Y.nvBu konuşma Güneş Taner'in (4'de a.y.y) açıklaması üzerine yapıldığı anlaşılmaktadır. Kıpırdanma', Cumhuriyet 7 Mayıs 1988.
30 Mümtaz Soysal, »Konuşmak» Milliyet, 3 Mayıs 1988 . «Demirel BBC'ye verdiği demeçte....... öncesi sıkıyönetim komutanlarının başarısız kaldığını vurgulamış»
31 Coşkun Kırca, 'Nasıl Konuşmalı', Hürriyet, 6 Mayıs 1988 ve »Sıkıyönetim komutanlarının başarısız kaldığını tartışma yerine, müdahalelerin ne kadar makbul oldu­
32 Bünyamin Ateş. 'Talihsiz Konuşma', Yeni Nesil, 2 Mayıs 1988 ğunu söyleyip alkışlamak neden?» diye sormaktadır.
33 Mustafa Ekmekçi, 'Kenan Bey Konuşmasın mı?', Cumhuriyet, fc Mayıs 1988

104 105
C u m h u r b a ş k a n ı K e n a n Evren'in tepkilerini «Muğlalı k o m p l e k s i » olarak
nitelendiren Demirel, 12 Eylül ö n c e s i n d e iç güvenliği s a ğ l a m a k t a n yalnız kî s o r u m l u l u k dışı bırakılmıştır. B u n a b e n z e y e n bir h ü k m ü Arjantin c u n ­
siyasi iktidarın s o r u m l u olmadığını belirterek «Güvenliği s e n s a ğ l a y a c a k ­ tacıları da getirmişlerdi. A m a F a l k l a n d yenilgisi h e p s i n i n sonlarını hazırla­
sın. A d a m a derler ki: S e n n e y a p ı y o r d u n ? Antalya'da t a p u m e m u r u m u y ­ mış, g e l e n y ö n e t i m hesap s o r m u ş v e cuntacılar cinayet, a d a m kaçırma,
d u n ? » (...) «Biz ağzımızı a ç m ı y o r s a k , z a m a n ı g e l m e d i ğ i içindir.» işkence, hırsızlık s u ç l a r ı n d a n m a h k û m o l m u ş l a r d ı r 4 6 A n c a k m e v c u t
Yalçın Büyükdağlı: (SP. G n . S e k . ) 3 9 «Parlamenter bir c u m h u r i y e t t e d e n g e l e r e l v e r m e d i ğ i için b u h e s a p s o r m a d ö n e m i n t ü m sorumlularını
C u m h u r b a ş k a n ı ' O r d u g e r e k i r s e m ü d a h a l e eder' d i y e m e z . Derse b u l u n ­ kapsayamamıştır.
d u ğ u y e r d e d u r a m a z . (...) Bu açıklamayla Sayın Evren andını ç i ğ n e m i ş ve Ş i m d i de g e n e 12 Eylül tartışması üzerine bir kaç ö r n e k v e r m e k istiyo­
A n a y a s a s u ç u işlemiştir.» rum:
Av. Turhan Özgüner:40'4^ «(...) Bu tür k o n u ş m a n ı n o r d u y u y e n i bir dar­ İlhan Selçuk:47 «İnsanlar ve toplumlar bir kez kurtarılmasınlar, kurtarı­
be girişimine ç a ğ r ı niteliği taşıdığı, b u n u n TCY'nin 146/2. m a d d e s i g e ­ cılardan kurtulmak, çok ama çok daha zordur.»
r e ğ i n c e ağır bir s u ç o l u ş t u r d u ğ u bir y a n a (...) Evren, sayılan s ö z k o n u s u Demirel de «Kurtarıcı» istemiyor. K u ş k u s u z İlhan S e l ç u k ' u n bu soruna
eylemlerine Anayasayı ve Anayasal d ü z e n i ihlâle T ü r k o r d u s u n u teşvik bakış açısı farklıdır. Devrim yapıp eski k ö h n e d ü z e n i yıkmış yeni devlet
v e a z m e t t i r m e k s u ç u n u işlemiş v e b u s u ç u ü ç kez yinelemiştir. TCY'nin k u r m u ş liderler K u r u c u - Kurtarıcılardır. B u n a karşın « u ç u r u m kenarı»
146/2. ve 80. m a d d e l e r i g e r e ğ i n c e cezalandırılması için bu s u ç d u y u r u ­ edebiyatıyla emperyalist, kapitalist ülkelerin istekleri d o ğ r u l t u s u n d a d ü ­
s u n u n işleme k o n u l m a s ı n ı rica ediyorum.» - Mersin C. Savcılığı aracılığıy­ z e n e şekil veren d a r b e c i l e r i n kurtarıcılığına farklı bakılmalıdır.
la A n k a r a C. Savcılığına gönderilmiştir. -
Sağcı, t u t u c u , b a ğ n a z , tarikatçı, m u h a f a z a k â r politikacılar işine gelen
Ayhan Fırat (SHP G n . Sek. Y a r d . ) : 4 2 «Eğer bu sözleri sıradan bir vatan­ d a r b e l e r d e n v e d a r b e c i l e r d e n y a n a o l u p t ü m d e v r i m l e r e v e Atatürk Dev­
d a ş s ö y l e m i ş olsaydı, h a k k ı n d a h e m e n s o r u ş t u r m a açılırdı. (...) Bu k o ­ rimlerine karşıdırlar. A n c a k «Zamanı g e l m e d i ğ i için» A t a t ü r k ç ü kesil­
n u ş m a y l a , andını d a ç i ğ n e m i ş olmaktadır.» mişlerdir. Bu nedenle onlar Kurtarıcıya karşı o l u r k e n Mustafa Kemal'e de
Uğur Mumcu:43 «Evet, k i m s e 12 Eylül ö n c e s i n e d ö n m e k istemez. D ö n ü - karşı çıkmış oluyorlar.
lürse, 12 Eylül ö n c e s i n i n başbakanları, partileri, yargı kuruluşları, üniver­ Mustafa Kemal* 1906 yılında «Vatan ve Hürriyet Cemiyeti»ri\n Selanik
siteleri ve basını kadar; o d ö n e m i n g e n e l k u r m a y başkanları ile sıkıyöne­ şubesini k u r a r k e n arkadaşlarına ş ö y l e s e s l e n i y o r d u : 4 8 «(...) Bu b e d b a h t
t i m komutanları, MİT müsteşarları v e polis m ü d ü r l e r i n i n d e s o r u m l u l u k ­ m e m l e k e t e karşı m ü h i m vazifelerimiz vardır. O n u kurtarmak y e g â n e he­
ları tartışılır.» defimizdir. (...) Millet z u l ü m ve istibdat altında m a h v o l u y o r . Hürriyet ol-
Kenan Sönmez: (SHP İstanbul M i l l e t v e k i l i ) 4 4 «12 Eylül s o r u m l u l a r ı n d a n
46 Y.n: Arjantin'in cuntacı generalleri: (Tümü ABD'de eğitimden geçmiş bir kısmı Panama'daki Kontr-Gerilla
h e s a p sorulmalıdır» d e d i . S ö n m e z , bir g a z e t e c i n i n .«Kenan Evren ve Okulu'nun kurslarından geçmiştir.)
K o n s e y üyelerinden de h e s a p sorulmalıdır?» şeklindeki s o r u s u n a «Evet, Devlet Başkanları: Gn.Jorge Videla, Roberto Vioia, Leapoldu Galtieri.
evet» yanıtını verdi. Deniz Kuvvetleri K.lan: Amiral Emilio Massera, Armando Lambruschini, Jorge;'Anaya
Hava Kuvvetleri K.lan: Gn.Orlando Aoosti, Omar Graffigna, Basilio Lami Dozo.
A n a y a s a ' y a g ö r e 4 5 Milli Güvenlik Konseyi, o d ö n e m i n h ü k ü m e t l e r i n i n Polis müdürleri: Gn. Ramon Camps, Gn. Oviedo Riccheri.
ve Danışma Meclisinin her t ü r l ü karar ve tasarrufları, cezaî, m a l î ve h u k u - 47 İlhan Selçuk, 'Kurtarıcı', Cumhuriyet, 2 Ocak 1986.
Y.N: a) Bilindiği gibi önemli, anlamlı ve kapsamlı (chef doevre) bu yazı nedeniyle İlhan Selçuk ve Okay
Gönensin hakkında dava açılmış sonuçta her ikisi de aklanmıştır.
39 SP Evren'e tepki gösterdi, Anayasa Suçu, Yalçın Büyükdağlı, Cumhuriyet: 2 Mayıs 1988 b) Demirel, 3 Mayıs 1988 günü TBMM Gn. Krl.nda yaptığı konuşmada (37) «Milletin himaye ve kurtarılma­
40 Evren için suç duyurusu, Cumhuriyet, 12 Mayıs 1988 • ya muhtaç olmadığını» açıklamış ve sözlerini «Biz ağzımızı açıp konuşmuyorsak zamanı gelmediği içindir»
41 Ahmet Tan, Evren ve Özal'ın davacısı, Cumhuriyet, 20 Mayıs 1988. «Avukat Turan Özgüner: Rejim açısın­ diye bitirmiştir. Ona göre, Faik Türün iyi sıkıyönetim K. ıdır. Çünkü her türlü isteğine uymuştur. Ancak üze­
dan hukukun üstünlüğü açısından, yasa dışı tutumlar: Eğer hukuka saldırı üst düzey yöneticilerinden geli­ rine darbe çeken sıkıştığında şapkayı alıp giden Demirel'den zaman beklemeden bildikleri doğruları söyle­
yorsa, bunu sineye çekme gibi bir eğilim gözleniyor. Bu tutum yürek burkucudur.» yen ve bu nedenle mahkemelere düşen İlhan Selçuk gibi yürekli, vatanperver, gerçek devrimci ve demok­
42 Tepkiler, Ecevit, «Meclis Evren'i uyarmajı.» Fırat: «Rejime müdahale askerin görevi değil.» Milliyet, rat bir kişiye «Kurtulmaktan söz ederken gönderme yapmasını beklemezdik.
1 Mayıs 1988 c) Uğur Mumcu Demirel için diyor ki: «12 Eylül öncesinde yapılması gerekeni yapmayıp, bugün kürsüler­
43 Uğur Mumcu, «Gerginlik», Cumhuriyet, 3 Mayıs 1988 den demokrasi dersi vermek ne kadar inandırıcı oluyor, bilmiyorum. «Askerin menzili dışına» çıktıktan son­
44 12 Eylül'ün Hesabı Sorulsun, Milliyet, 2 Haziran 1988 ra yapılan kahramanlıklar, biraz da hamamda şarkı söylemeye benziyor.» Cumhuriyet, 8 Mayıs 1988.
45 TC Anayasası - 1982, 2707 numaralı kanunla 7 Kasım 1982 günü kabul edilmiştir. Geçici 15'inci madde. 48 Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, 2. kitap 1906-1938 TTK Basımevi, 1959 basımı, s. 1 -2
* Kurmay Yüzbaşı.

106
107
m a y a n bir m e m l e k e t t e ö l ü m ve izmihlal vardır. (...) Kahhar bir istibdada Üniversite a y a ğ a kalkmış, g e n ç l e r e y l e m e atılmış, halk birbirlerine gir­
karşı a n c a k ihtilâl ile c e v a p v e r m e k ve k ö h n e l e ş m i ş o l a n ç ü r ü k idareyi miş, güvenlik g ü ç l e r i y e t m i y o r ; s o n u n d a herkes «Asker gelsin» d i y e d u a
y ı k m a k , milleti h â k i m kılmak, hulâsa vatanı kurtarmak için sizi vazifeye ediyor.
davet ediyorum.»
Asker geliyor.
A r k a d a ş ı Ö m e r N a c i , O'na yanıt v e r i y o r d u :
Dış b o r ç 40 milyar dolar. Ö n ü m ü z d e k i yıl ö d e n m e s i g e r e k e n dış b o r ç 7
«Ölümler, cellâtlar, işkenceler bile bizi bu a z m i m i z d e n çeviremeyecektir. milyar dolar. Bu ö d e m e y i y a p a b i l m e k için dışardan 5 milyar d o l a r yeni
Hürriyet verilmez a n c a k alınır. Z u l ü m ve istibdat altında inleyen bu m a ­ b o r ç b u l m a k gerekiyor. İç b o r ç 12 t r i l y o n lirayı aşkın. Enflâsyon y ü z d e
s u m ve biçare milleti kurtaracağız, yaşasın hürriyet ve ihtilâl!» 70.
Mustafa Kemal Paşa, Kurtuluş Savaşını başarıyla sonuçlandırıp a m a c a Ne yapsın paşa?
ulaştıktan s o n r a 27 E k i m 1922 g ü n ü B u r s a ' d a ö ğ r e t m e n l e r e hitap eder­
Maşa olarak kullanılmayı r e d d e t s e o saat o ülke birbirine girecek, t e p e ­
k e n 4 9 kurtarıcı'nın niteliğini açıklamıştır:
m i z d e k i süper muslukları k a p a y a c a k , askeri y ö n e t i m b o ş l u k t a kalacak.
«Memleket ve milleti kurtarmağa çalışanların aynı z a m a n d a meslekle­
D e m e k ki, «maşa gibi kullanılmak» tehlikesini eşit olarak p a y l a ş m a k z o ­
rinde birer n a m u s k â r mütehassız ve birer âlim olmaları lâzımdır.»
rundayız.
Ş i m d i s o r u y o r u m , adına n e d e r s e k d i y e l i m -darbe, m ü d a h a l e , kurtarma-
Bu iş üniversiteli g e n c e ö ğ ü t v e r m e k l e b i t m i y o r . » 5 3
ü l k e m i z d e başarılı y a d a başarılı o l m a y a n hareketlere d a m g a s ı n ı v u r m u ş
« (...) Eğer Sayın Evren'in m e s a j ı n d a vurguladığı g i b i «hainler seneler
kişiler içinde «âlim» var mıydı diye? Ben t a n ı m ı y o r u m . Bilen ya da böyle
g e ç t i k ç e azalacağına ç o ğ a l m a eğilimi» gösteriyorlarsa 12 Eylül y ö n e t i m i
bir savda b u l u n a n varsa öğrenelim...
b u alandaki s o r u m u n u d ü ş ü n m e l i d i r . » 5 4
Mustafa Kemal Paşa, 28 Aralık 1920 g ü n ü A n k a r a ileri g e l e n l e r i n e yaptığı
konuşmada ise:50 Melih Cevdet Anday:55 « (...) Sen yasaları ç i ğ n e m e y e mi kalkarsın, b e n
de siyasi partileri kapatırım» anlayışının mantığa aykırı d ü ş e n yanı, terör-
«Her halde millet h ü k ü m e t i n nigehbanı (bekçisi) o l m a k lâzım gelir. Ç ü n ­
cü anlayışın taklit e d i l m e k istenmesidir. Bir an t e r ö r ü n Türkiye'deki d e ­
kü h ü k ü m e t l e r i n icraatı menfi o l u p ta, itiraz e t m e z ve iskat e t m e z s e b ü ­
m o k r a s i benzeri rejimi y ı k m a k istemiş o l d u ğ u n u d ü ş ü n s e k , o n u n k i n d e n
t ü n kusur ve kabahatlere iştirak e t m i ş d e m e k t i r » şeklinde g ö r ü ş ü n ü a-
d a h a radikal bir y ö n t e m l e aynı a m a c ı gerçekleştirmesinin «önlem» ola­
çıklamıştır.
rak adlandırılması c o k yanlıştır. B a n a «Ama böyle d a v r a n m a k l a t e r ö r ü
A t a t ü r k ' ü n sevdiği ihtilâl (devrim) k e l i m e l e r i n d e n 5 1 k o r k a n Heykel Ata­ y o k ettik» denirse, b e n de d e r i m ki, «Terörcünün isteğini yaptınız da
t ü r k ç ü l e r i n e d e m e k istediğimi anlayamayacaklardır. Aslında b e n i m onla­ ondan.»
ra söyleyecek sözüm de yok.
Prof. Dr. Hüsnü A. Göksel:56 «Türkiye'nin içinde b u l u n d u ğ u e k o n o m i k ,
Yeniden İlhan Selçuk'un 12 Eylüle ilişkin g ö r ü ş l e r i n e d ö n ü y o r u m : « (...) kültürel, siyasal bunalımlar ve bunların d o ğ a l s o n u c u o l a n kişilik e r o z y o ­
12 Eylül hiç bir s o r u n a ç ö z ü m g e t i r e m e d i , k u r d u ğ u m e k a n i z m a l a r ı n hiç nu bir d i k t a t ö r ü n d o ğ u ş u n a g e b e d i r . Bu gebeliğin nasıl sonlanacağını ve
biri işlemediği v e y ü r ü m e d i ğ i için «Bir b a ş k a 12'nci g ü n e d o ğ r u yol m u k i m i n d o ğ a c a ğ ı kestirilemez.» Yazar bu gözlemini açıkladıktan s o n r a
alıyoruz» k u ş k u s u yoğunlaşıyor. (...) A N A P iktidarı, lâik c u m h u r i y e t i Özal'ın, «konuşmalarında ve davranışlarında kendisinin seçeneksiz o l ­
rayından çıkarıp, s ö z d e «Türk-İslâm Sentezi»nin g ö r ü n t ü s ü altında A m e ­ d u ğ u n a , hattâ Tanrı tarafından görevlendirildiğine içtenlikle inandığı izleni­
rika'ya bağlı iş a d a m l a r ı devletine d ö n ü ş t ü r m e ğ e çalışıyor.» 5 2 mi alıyordu. D u r u p d u r u r k e n k a ç yıl s o n r a yapılacak C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı
«Yurdu k o r u m a ve kollama» g ö r e v i n d e k i o r d u adına y ö n e t i m e el koya­ s e ç i m i n i g ü n d e m e getirip, 'ipler k i m i n elinde ise o o l u r u m ' d e m e s i k e n d i ­
c a k paşa t u z a ğ a d ü ş m e z mi? s i n d e n b a ş k a herkesi, hattâ ilerde C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı m a k a m ı n a seçile­
c e k kimseyi bile kukla olarak g ö r m e y e h e v e s l e n d i r d i ğ i n i n belirtisidir...
49 age. s. 42-46.
50age. s. 4-15 53 İlhan Selçuk, 'Maşa!' Cumhuriyet, 4 Mayıs 1988.
51 Mahmut Esat Bozkurt, Atatürk İhtilâli. .. • 54 İlhan Selçuk, 'Evren'in Konuşması', Cumhuriyet, 20 Mayıs 1987
Y.N.: Atatürk'ün Adalet Bakanı olan ve tüm hukuk devrimlerine öncülük yapan yazar yapıtında: «Atatürk 55 Melih Cevdet Anday, 'İhtilâl Mitosu ve Otorite', Cumhuriyet, 9 Ekim 1987.
ihtilâl terimini severdi» diye yazıyor. 56 Prof. Dr. Hüsnü A. Göksel, 'Bunalımlar Diktatörlerin Doğuşuna Gebedir' Cumhuriyet, 13 Nisan 1988.
52 İlhan Selçuk, 12'ye kaç var? Cumhuriyet, 13 Mart 1987.

108 109
askeri y ö n e t i m i yani k o n s e y i n açtığını belirterek» k o n u ş m a s ı n ı şöyle sür­
B u ihtiyar d ü n y a S e z a r ' d a n Hitler'e d e ğ i n ç a p ı ç o k (ama ç o k ) b ü y ü k n i c e d ü r d ü : «Bu zihniyetteki Özal ve Keçeciler K o n s e y i n ü r ü n ü d ü r , K o n s e y i n
diktatörler g ö r d ü geçirdi...) eseridir. B u n d a n d ı r ki, Özal ve K e ç e c i l e r i o g ü n k ü K o n s e y i n başı K e n a n
Talât Halman:57 «Dış,politikada Özal'ın iflâsı gözler ö n ü n d e : Türkiyemizi Evren'e ve Evren'i de tarihe şikâyet ediyorum» şeklinde k o n u ş m u ş ve
havsala almaz ABD aşkı ve Reagan hayranlığı yüzünden Washington'a «Atatürkçülüğün Atatürk adına nasıl yıkılmak istendiğini» açıklamıştır.
teslim etti. AT'a g i r m e k için b u n c a çırpındıktan sonra, belli başlı A v r u p a
^ 14 Haziran 1988
h ü k ü m e t l e r i n d e n t o k a t y e y i p duruyoruz...»
Özetle:
Özal v e Anavatan Partisi hizaya g e l m e k v e d o ğ r u d ü r ü s t çalışmaya « C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m i s o r u n u » n u n 1987 yılında açıklanması bu k o n u ­
b a ş l a m a k zorundadır. Y o k s a C u m h u r b a ş k a n ı Evren'in «Ordu m ü d a h a l e d a k i tartışmaları her g e ç e n g ü n y o ğ u n l a ş t ı r m a k t a ve olayın 1989 yılının
edebilir» s ö z ü belki de g e r ç e ğ e d ö n ü ş e b i l i r . (...) 1988, Özal'ın s o n şansı­ politik g ü n d e m i n d e ilk sırayı alacağı anlaşılmaktadır. Özal bu k o n u y u or­
dır denebilir.» taya a t m a k l a çeşitli çevrelerin niyetlerini s a p t a m a y ı a m a ç l ı y o r d u . Kendi
Prof. Macit Gökberk:58 «Atatürk'e darbe: «İşte 12 Eylül bu b a k ı m d a n taktiğini b u gelişim içinde o l u ş t u r m a y ı tasarlıyordu. A m a evdeki h e s a p
b ü t ü n sıkıntıları o n a d a n kaldırmış, bir b ü t ü n olarak Atatürk Devrimleri'ne çarşıya u y m u ş g ö r ü n m ü y o r . R e f e r a n d u m f i y a s k o s u , yerel s e ç i m yasası­
karşı ç ı k m a k z e m i n i n i hazırlamıştır. Ben A t a t ü r k ' ü n Dil K u r u m u ' n u orta­ nın iptali ilk a ş a m a d a t ü m hesapları allak bullak etti. Ö n ü m ü z d e «yerel
d a n kaldırmayı, Tarih K u r u m u d a var, b u anlayış içinde d e ğ e r l e n d i r i y o ­ seçim» var. Bu s e ç i m b ü y ü k bir olasılıkla «Erken seçim»i g ü n d e m e geti­
r u m : Atatürk Devrimleri'ni bir çeşit tasfiye için atılmış güçlü bir adımın rebilir. T ü m bu o l u ş u m l a r yanında g e r e k A N A P ve g e r e k s e d i ğ e r partiler
sonucu olarak anlamak istiyorum. Bu iki k u r u m Atatürk ideolojisinin kay­ bu k o n u d a ikircikli bir tavır içinde g ö r ü n m ü ş , A N A P içinde bile bu k o n u ­
naklarıydı. d a g ö r ü ş birliği sağlanamamıştır.
Askeri darbe aynı zamanda Atatürk Devrimleri'ne karşı da öldürücü bir Nitekim başlangıçta «Cumhurbaşkanını halk s e ç s i n » 6 1 d i y e n Özal d a h a
darbe olmuştur, anlayışındayım. Dış g ö r ü n ü ş t e k i b ü t ü n patırtıya, t ö r e n - sonraki gelişmeler s o n u c u geri ç e k i l m i ş g ö r ü n m e y i y e ğ l i y o r d u .
sel A t a t ü r k ç ü l ü ğ e karşın g e r ç e k t e 12 Eylül Atatürk Devrimlerine çok ağır Bir gazete tarafından yapılan k a m u o y u araştırmasında halkın y ü z d e kır-
bir darbedir. Belki hiç bir z a m a n Atatürk için bu kadar büst d i k i l m e d i , bu kaltı o n d a ü ç ü Evren'i istediği, Özal'ı isteyenlerin y ü z d e altı o l d u ğ u açıkla­
k a d a r t ö r e n yapılmadı. A m a hepsi gösteriş, h3psi k a m u f l a j 5 9 (...) 12 Ey­ nıyordu.62
lül (...) okullara z o r u n l u d i n dersi k o y u y o r , ahlâk dersini de din hocasına
Aynı gazete Evren'e destek veren k a m u o y u araştırmasını s ü r d ü r d ü . Bu
o k u t u y o r . Yani ahlâkı d i n e dayıyor. Ahlâkı dine dayamak demek, özgür
gelişmeler içinde Evren, İstanbul'da gazetelerin ileri gelenleriyle k o ­
vicdanı istememek demek.»
n u ş u y o r ve bazı telkinlerde b u l u n u y o r d u . C u m h u r b a ş k a n ı basın d a ­
Beşer Baydar:60 (SHP Milletvekili) « D e m o k r a t i k ve A t a t ü r k ç ü siyasal nışmanı ise Evren'in «Cumhurbaşkanını halk seçsin» tezinin yeni o l m a -
y a ş a m ı n hiç bir z a m a n T u r g u t Özal, Keçeciler ve bu zihniyetteki kişileri d ı ğ ı n ı a ç ı k l a m a k 6 3 suretiyle Çankaya'nın niyetini ortaya k o y u y o r d u . B u n a
devletin başına g e ç i r m e y e c e ğ i n i v u r g u l a y a n Baydar, bu g e l e n e ğ i 1980 karşın, iktidar k a n a d ı n d a çelişik açıklamalar birbirini izlemeye d e v a m
e d i y o r d u . Keçeciler, «Evren'in süresi u z a m a y a c a k » , 6 Özal, «Cumhur­
57 Talât Halman 'Özal Bilançosu' Milliyet, 9 Mayıs 1988 başkanını ç o ğ u n l u k partisi seçer. A m a ç o ğ u n l u k partisi i ç i n d e n çıkar mı
58 80 yaşındaki Macit Gökberk «baskı olan yerde felsefe yoktur» diyor, Felsefenin Sisyphos'u, Cumhuriyet,
16 Mayıs 1988
bilemem.» , Oltan S u n g u r l u , «Özal, Ç a n k a y a ' y a yakışır.»
59 Y.N: a) 12 Eylül'den sonra uyanık bir vatandaş Polonez köye turistik (!) bir otel yapmıştı. Söylenildiğine
Kuşkusuz Evren f o r m ü l ü , A n a y a s a değişikliği gerektiriyordu. Başlangıçta
göre otel kaçaktı, ama Beykoz Belediyesi yasal işlem yapamıyordu. Çünkü mülk sahibi otelin bahçesinde
kocaman bir Atatürk heykeli dikerek, Atatürkçü olduğunu (!) kanıtlamıştı. Belediye ne yapsın yıksan bir tür­
lü, yıkmasan bir türlü. Sonunda Atatürkçü otelci (I) ruhsatını aldı. Köşeyi döndü mü, dönmedimi mi bile­ * SORUN Birlikte Sosyalist Dergi, Ocak'89 tarihli sayısında yayınlanmıştır.
miyorum. Gene kendisini kutlamak gerek. 12 Eylül heykel Atatürkçülüğüne anlamlı bir simge bırakmıştı, 61 Milliyet, 8 Ocak 1988. Aynı gazetede yayınlanan ankette «Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesini
b) İstanbul Barosuna kayıtlı bir avukat paranın pul olmadığı dönemde 5 milyona aldığı heykelini 12 Eylül'­ isteyenlerin oranı yüzde yetmiş onda dört olarak açıklanıyordu.
den sonra bir askeri okula bağışlamak İster. Okul Komutanı general'dan aldığı yanıtı halâ tüyleri diken di­ 62 Hürriyet, 22 Mart 1988
ken olarak anımsamaktadır. Generalin yanıtı: «Başımı belâya sokma»dır. Avukat bu sözün anlamını halâ 63 Hürriyet, 13 Mayıs 1988
anlamış değildir. Ancak tepkisini heykelini satmamak suretiyle sürdürmektedir. Halen emekli Korgeneral o- 64 Hürriyet, 18 Nisan 1988
lan zatı muhterem, kim bilir o dönemde ne Atatürk nutukları çekmişti... (isimleri bende saklı. Bu yazı ya­ • 65 Hürriyet, 29 Nisan 1988
yınlandıktan sonra avukat trafik kazasında vefat etti.) 66 Cumhuriyet, 12 Temmuz 1988
60 Baydar'ın konuşması, Cumhuriyet, 11 Nisan 1988.
111
110
Aslında politik istikrar ile e k o n o m i k istikrar sıkısıkıya birbirine bağlıdır. Ü l ­
b u g ö r ü ş e yatkın g ö r ü n e n Özal, z a m a n l a b u y ö n t e m l e C u m h u r b a ş k a n ı
kemizde uygulamaya konulan Prens Sabahattin'den bu yana emperya­
s e ç i l m e şansı b u l u n m a d ı ğ ı n ı anlayınca «Anayasa ç o c u k o y u n c a ğ ı d e ğ i l ­
67
list özlemleri yansıtan u y d u e k o n o m i k d ü z e n iflâs işaretleri v e r m e k t e d i r .
d i r . » d i y e r e k y ü z s e k s e n d e r e c e l i k d ö n ü ş y a p m a d a sakınca g ö r m ü y o r ­
İktidar e k o n o m i k politikayı s ü r d ü r m e d e b o c a l a m a k t a , t o p l u m s o s y a l b u ­
d u . Aslında b u tavır o n u n p r a g m a t i k felsefesine u y g u n d u . . .
nalım içerisinde kıvranmaktadır. T u z u k u r u k a t m a n l a r bile g e l e c e k e n ­
A n c a k ANAP'ın s e ç i m d e n s o n r a hızla içte ve dışta itibar yitirmesi yanın­ dişesine d ü ş m ü ş g ö r ü n ü y o r l a r . T ü m b u gelişim ülkeyi b e k l e n i l m e y e n
da Özal'ın C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı t u t k u s u o n u Anayasa değişikliği istemiyle sürprizlerle karşı karşıya getirebilir. Bu n e d e n l e «askeri d a r b e olası­
68
referandum kumarına i t t i . Özaî'ın r e f e r a n d u m yenilgisi o n u n v e partisi­ l ı ğ ı n d a n söz e d e c e ğ i z .
nin t ü m hesaplarını alt üst etti... Ş i m d i y e n i taktikler aranıyor.
H e s a p l a ş m a n ı n C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m i t a r i h i n e kadar s ü r e c e ğ i anlaşıl­
II. BÖLÜM
m a k t a d ı r . Basın u z u n s ü r e d e n beri s o r u n u t a r t ı ş m a k t a , çeşitli senaryolar
t ü r e t m e k t e v e g ö r ü n e n iki a d a y dışında y e n i isimler ö n e s ü r m e k t e d i r .
Askeri Darbe Olasılığı
K u ş k u s u z t ü m b u niyetler Mart/1989'da yapılacak yerel s e ç i m s o n u ç l a r ı ­
na g ö r e y e n i d e n şekillenecektir. A N A P bir y a n d a n «Yerel S e ç i m Yasa­ 2
«12 Eylül Tartışılıyor...» başlıklı yazımızda d a r b e olasılığını t a r t ı ş m a g e ­
s ı n ı k e n d i çıkarlarına g ö r e şekillendirirken, d i ğ e r y a n d a n o y karşılığı bazı reğini d u y m u ş t u k . D a h a s o n r a C u m h u r b a ş k a n ı n ı n T r a b z o n , Rize, G i r e ­
71
ilçeleri il'e d ö n ü ş t ü r m e k g i b i sakıncalı y o l l a r a baş v u r m a sevdasında sun konuşmalarında y e n i d e n d a r b e olasılığından söz e t m e s i v e b u k o ­
g ö r ü n ü y o r . İç ve dış çevreler yerel s e ç i m sonuçlarının erken seçimi nuşmaların içte, dışta ve hattâ uluslararası finans kuruluşlarındaki y a n k ı ­
g ü n d e m e g e t i r e c e ğ i n i b ü y ü k bir olasılık o l a r a k b e n i m s e m i ş g ö r ü n ü y o r ­ ları t ü m Mayıs ayının g ü n d e m i n i o l u ş t u r d u . E k o n o m i k , sosyal, politik v e
lar. K u ş k u s u z b u d u r u m d a haksız v e adaletsizliği a ç ı k ç a g ö r ü n e n b u g ü n ­ kültürel bunalım ve çözülüşler; rüşvet, hırsızlık, talan, sahtekârlık ve satıl-
k ü s e ç i m yasasının d e ğ i ş i k l i ğ i g ü n d e m e gelebilecektir. T ü m b u koşulla­ mışlık y a n ı n d a m i r a s y e d i anlayışıyla devletin s o y u l u ş u , Ç a n k a y a s o r u n u ­
rın o l u ş m a s ı n d a n s o n r a seçilecek y e n i T B M M ' n i n C u m h u r b a ş k a n ı n ı se­ n u n ş i m d i d e n ulaştığı b o y u t l a r v e bazı etkili, tepkili, duyarlı her d ö n e m d e
ç e b i l e c e ğ i v e b u y o l u n sağlıklı v e sakıncasız o l d u ğ u söylenebilir. «devlet i ç i n d e devlet olma» k o n u m u n u s ü r d ü r e b i l m i ş k u r u m l a r d a k i h u ­
1 9 8 0 ' d e n b u y a n a e n ç o k kullanılan kelimelerin birinin d e «istikrar» ol­ zursuzluk ve kıpırdanmalar, MİT bunalımı, laiklikten verilen ö d ü n l e r v b .
sorunlar kanımızca d a r b e olasılığından söz edilmesini gerekli k ı l ı y o r . 7 3
d u ğ u n u biliyoruz. T ü m b u savlara karşın, kısaca açıkladığımız gelişim ül­
B u n e d e n l e yeni gelişmeler ışığında k o n u y a ilişkin g e ç m i ş i g ö z d e n g e ç i r ­
k e m i z d e «Politik İstikrar»ın sağlanamadığını a ç ı k ç a o r t a y a k o y m a k t a d ı r .
m e k t e yarar g ö r m e k t e y i m . »
Kanımızca b u d u r u m u n t e m e l n e d e n i , 1982 Anayasası v e o n u n getirdiği
d ü z e n d i r . Diğer etkenlerin de katkısıyla iç d e s t e ğ i n i yitirdiğinin farkına va­ Ö n c e C u m h u r b a ş k a n ı ' n ı n h a n g i p s i k o l o j i altında Karadeniz konuşmala-
ran A N A P , y a p a y bir s e ç i m yasası ile azıfılık oylarıyla iktidarını sürdür­ r/'nı yaptığını s a p t a m a k g e r e k t i ğ i kanısındayım. Bunların bazılarını m a d d e
m e y e çalışması d a d i ğ e r bir istikrarsızlık n e d e n i olarak g ö r ü l m e k t e d i r . B u başlarıyla sıralayalım:
n e d e n l e başta C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m i o l m a k üzere, iktidarın d i ğ e r çıkar - K o n u ş m a ö n c e s i n d e ve d e v a m ı esnasında olaylar c e r e y a n etmjstir.
hesapları d ü z e n i k ö k ü n d e n sarsabilir... Kaldı ki, By-pass'lı Özal'ın istikrar Hele üniversite ö ğ r e n c i l e r i n i n e y l e m l e r i n i n 28 Nisan'a rast g e l m e s i n i n
u n s u r u sayılması bile t e k başına d e m o k r a s i adına potansiyel bir tehlike
71 30 Nisan - 2 Mayıs 1988
oluşturabilir. 72 Talat Turhan, Milli İstihbarat Teşkilatı ve Sivilleşme, SORUN Birlikte Kitap Dizisi: 1/Ekim'87.
Y.n: 12 Mart'tan bu yana Memduh Tağmaç, Faik Türün vb. gibi kişilerin yüreklendirmesiyle yasadışı ey-
67 Cumhuriyet, 5 Mayıs 1988 , lemler ve işkence olaylarına adı geçen bazı MİT görevlileri afişe olmuş, Savunma (2'nci kitap) ve yukarı­
68 «Referandum sonuçlarını yorumlayan yabancı gazeteler, Özal'ın ANAP içinde hizipleri kontrolünün güç­ daki yazımızda kendilerinden söz edilmiştir. Yıllar sonra MİT skandali ile gerçek nitelikleri ortaya çıkmış,
leşeceğini öne sürdüler.» Hürriyet, 28 Eylül 1988 onları tutan hyper güçler (!) bile kendilerini kurtaramamışlardır. Oysa zamanında yasal başvurularımıza
69 Necmettin Karaduman gibi... Cumhuriyet, 29 Kasım 1988 dayanarak haklarında işlem yapılsaydı önemli bir kuruluşumuzda bu kişilerin yıllardan beri sürdürdükleri
70 a) ANAP'nin seçim yasasını değiştirmemesi halinde bumerang gibi kendi silahıyla yaralanması da söz yasadışı faaliyetlerin önü alınırdı.
konusu olabilir. 73 a) - «Prof. Demir Demirgil, ürkütücü konuştu. Ekonomi darbe sinyali veriyor.» Hürriyet, 27 Kasım 1988.
b) Bu yayınlandıktan sonra 26 Mart 1989'da yapılan yerel seçimlerde ANAP gerçek bir hezimete uğramış b) - «Tüccar da 'ekonomi kötü' diyor ve askeri darbe'den söz ediyor» Hürriyet, 3 Aralık 1988.
ve oy oranı yüzde 21.8'e düşmüştür. Şimdilik ne erken seçime ne de seçim yasası değişikliğine yanaşma­ c) - ATO Başkanı Güngör Yener: «Devalüasyon olursa asker kapıya dayanır». Sabah, 3 Aralık 1988.
dan ANAP oylarıyla Cumhurbaşkanının seçilebileceği gibi sonuçlan sakıncalı bir iddialaşma içinde görül­ 74 Y.n: 28 Nisan 1960 Üniversite öğrencilerinin eylemleri 27 Mayıs 1960'a giden süreci kısaltmış, bu nedenle
mektedir. • hareket «Ordu - Gençlik Elele» şeklinde sloganize edilmişti.

113
112
yaptığı çağrışım, yetkilileri heyecanlandırmıştır. Tartışma s ü r e c i n d e darbe, m ü d a h a l e , e l k o y m a , ara rejim deyimlerini
herkes kendi a m a c ı d o ğ r u l t u s u n d a kullanırken ihtilâl ve d e v r i m kelimeleri
- Bu o l u ş u m ve irticai n e d e n l e r e karşı duyarlı bazı k u r u m l a r d a c i d d i h u ­
u n u t u l m u ş t u . Hattâ 12 Mart ve 12 Eylül'cülerin 'inkılâp' d e y i m i bile pek
zursuzluk ve kıpırdanmalar olmuştur. 5
ağıza alınmıyor, t a m bir k a v r a m k a r g a ş a s ı s ü r d ü r ü l ü y o r d u . Bu arada ba­
-1 Mayıs'taki girişimlerin yetkilileri tedirgin etmesi. sın «darbe olur m u , olmaz mı?» s o r u s u n u g ü n d e m e getirip, ayak üstü
- C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m i n e ilişkin niyetlerin açığa v u r u l m a zamanının d e m e ç l e r l e bazı kişilerden yanıtlar almıştı. «Olur», «olmaz», «belki olur»,
gelmesi. «zırva» vb. gibi yüzeysel yanıtlarla bu kişiler ö z l e m ve temennilerini açık­
larken bir kısmı falcılık y a p m a y ı y e ğ l i y o r d u . Bu tavrın s o r u n u n ç ö z ü m ü n e
- Özellikle Demirel'in K o n s e y e yönelik ağır suçlamaların - 1 2 Eylül ö n c e ­
ilişkin ö n e m l i bir yararı olabileceğini s a n m ı y o r u m .
si G n . Kur. Bşk. ve Sıkıyönetim K.larına - yarattığı tedirginlik.
Bu k o n u d a Uğur Mumcu d i y o r k i : 7 9 «'Olur mu o l m a z mı?' tartışması...
T ü m b u g e r e k ç e l e r d e n ö n d e geleni k o n u ş m a ö n c e s i TSK'lerindeki h u ­
Bu tartışma da saçmadır; ihtilâller için fal açılmaz. İhtilâlleri oluşturan
zursuzluk olarak kabul edilebilir.
n e d e n ve koşulları vardır. Ö n e m l i o l a n bu koşulların yaratılmasını engel­
12 Mayıs g ü n ü Ç a n k a y a ' d a muhalefet liderleriyle yapılan zirvede DYP lemektir... Bu koşullar yaratıldı mı, k i m s e ihtilâlleri önleyemez... İhtilâlleri
Gn. Bşk. S ü l e y m a n Demirel'in Karadeniz konuşmalarına ilişkin bir s o r u ­ ö z g ü r l ü k ç ü d ü z e n önler. Ö z g ü r k a m u o y u önler. B u ö z g ü r k a m u o y u n d a
suna C u m h u r b a ş k a n ı K e n a n Evren «Asker ü z ü l m e s i n istedik» yanıtını bilinçlenen t o p l u m kesimleri önler ihtilâlleri... İhtilâl bir sonuçtur. Her
vermişti.76 o l u ş u m gibi ihtilâller de belli n e d e n l e r e bağlıdır. O nedenler d o ğ a r s a , so­
Bu yanıtın anlamı açıktır. C ü n e y t A r c a y ü r e k bir yazısında k o n u y a d a h a nuç da kaçınılmaz olur...
da açıklık g e t i r m e k t e d i r . 7 7
«ihtilâller, 'darbe olur mu olmaz mı?' d i y e fal a ç m a k l a değil her üç ihti­
«... Evren bir başka k e s i m d e yaptığı yine y ü k s e k d ü z e y g ö r ü ş m e l e r i n i n l â l d e n 8 0 d e r s çıkararak, ö z g ü r l ü k ç ü d e m o k r a s i y i b ü t ü n k u r u m v e ilkeleri
birinde 'Yani ben bu konuşmayı yapmasaydım da 'başkaları mı' söyle­ işletmekle ve savunmakla önlenir.»
seydi daha iyi olurdu?' demişti. Başkaları nitelemesi herhalde Silahlı
Aslında «12 Eylül öncesine dönme» sekiz yıldır yeni bir d a r b e olasılığına
Kuvvetler olacaktı. Demek ki, bir ara o kurumda da bir 'sıkıntı' söz konu­
çağrışım y a p a n sıkça kullanılan bir s l o g a n olarak z a m a n z a m a n bazı
suydu. Örneğin Genel Kurmay Başkanı bu tür irdeleme yapacağına, gö­
çevrelerin tepkisini çekmişti. A n c a k Karadeniz k o n u ş m a l a r ı ANAP dışın­
revi Cumhurbaşkanı üstlenmişti.»
7D da başta muhalefet liderleri İnönü ve Demire! o l m a k üzere t o p l u m u n her
Kaldıki Cüneyt A r c a y ü r e k d a h a ö n c e yazdığı d i ğ e r bir yazıda soruna k e s i m i n d e tepkilere neden o l d u . B u tepkiler bilindiği gibi s o n u c a d a
bir başka bakış açısıyla yaklaşıyordu. ulaştı. A m a bu d e r e c e konuşulan bir s o r u n u kapanmış v a r s a y m a k başını
«Evren'in T r a b z o n ' d a b ö y l e k o n u ş m a s ı n d a n , Genel K u r m a y Başkanı'nın k u m a s o k a n d e v e k u ş u n u n t u t u m u n a benzeyebilir.
Özal'ı 'birdenbire' ziyaret e t m e s i n d e n sonra, o r d u yine siyasal tartışma­ Darbe - ara rejim - olasılığından s o n bir yıl içinde: Amerikalılar, M e h m e t
ların içine giriverdi... O g e c e bir m ü d a h a l e n i n 'ilk belirtisi sayılacak' nite­ Keçeciler, T u r g u t Özal, Yıldırım A k b u l u t , Kenan Evren söz ettiler. Ko­
likte yeni bir 'uyarının' yapılıp yapılmadığını soruyordu.» nuşanların k o n u m l a r ı göz ö n ü n e alınınca k o n u n u n ö n e m i anlaşılabilir.
Yukarıdaki açıklamalara g ö r e Karadeniz konuşmalarının yapılmasındaki Bu nedenle s o r u n u bu y ö n ü ile de t o p l u c a a n ı m s a m a m ı z d a yarar gör­
t e m e l n e d e n i n Slh. K.'lerdeki h u z u r s u z l u ğ u pasifize e t m e k a m a c ı n a y ö ­ mekteyim:
nelik o l d u ğ u n u söyleyebiliriz. Frost a n d Sullivan'ın 1988 Türkiye Raporu:8^ «Askerler, bürokratlar ve

79 Uğur Mumcu. Astro-Darbel. Cumhuriyet, 12 Mayıs 1988.


75 M. Ali Birand, Evren'in Konuşmasına Harp Okulu'nun Tepkisi, Milliyet. 3 Mayıs 1988. 80 Y.n: Evren, 12 Eyiül'ün ihtilal olmadığını, -uçurumun kenarına gelen ülkenin kurtarılması" şeklinde nitele­
Y.n: M. Alı Birand satır arasına değil de Harp Okulu'nu köşe yazısının başlığına almakla yetinmiş. Bizim mektedir. 12 Mart'ın bir yazar tarafından «... gazi devrimi» olarak nitelendirildiğini her halde Mumcu anım-
kanımıza göre bu konuda verilmek istenilen asıl mesai açıklanamamıştır. • sıyordur. -
75 «Demire!, Evren'le 12 Eylül'ü Konuştu» Cumhuriyet, 14 Mayıs 1988. 81 «Dıştan Yine Olumsuz Rapoı», Cumhuriyet, 29 Mart 1988.
77 Cüneyt Aıcayürek. Çankaya'da Olup Biten, Cumhuriyet, 14 Mayıs 1988, «Frost and Sulhtan adlı ABD şirketi, yabancı ülkelerde yatırım yapacak olan Amerikan şirketleri için 'siyasi
Y.n: Arcayürek, bildiği gerçekleri böylesine dolaylı aktarmak zorundaydı. Çünkü baz: yapılarındaki yaptığı risk analizleri hazırlayan' bir şirket olup, iran'da Şah dönemindeki CIA analizleri olaylarladoğruianmadığı
açıklamalar nedeniy'e yargılanıyordu.' halde, anılan şirketin tahminlerinin doğru çıkması şirkete İnandırıcılık kazandırmıştır.»
78 Cüneyt Arcayürek. Müdahale Öyküsü, Cumhuriyet, 2 Mayıs 1988.

114 115
çıkarı olan iş çevreleri Özal'ın liberalizasyon çabalarına köstek oluyor.»
A B D Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Frank Peres: «Türkiye'de terörist faa­
«Evren - Özal rejimi, özel sektör, özelleştirme ve y a b a n c ı s e r m a y e d e n
liyetlerin ç o k c i d d i b o y u t l a r a ulaşması halinde o r d u n u n m ü d a h a l e y e ha­
yana.» «Basın k ı s m e n k o n t r o l altında.» zır d u r u m d a b u l u n d u ğ u n u söylemişti. ABD'li yetkili, Türkiye'nin gelecek­
Türkiye'nin önündeki beş yılda hükümetdeğişikliğineilişkin tahminlerde teki d u r u m u n u n b ü y ü k ö l ç ü d e Özal'ın e k o n o m i k reformlarının n e ö l ç ü d e
ise: başarılı olacağına bağlı b u l u n d u ğ u n u da eklemişti.
«Özal + asker rejimi» olasılığı y ü z d e 60, Tesadüfe bakınız ki, Özal'ın e k o n o m i k politikasının ç ö k t ü ğ ü kanısı yay­
«DYP + asker rejimi» olasılığı y ü z d e 25, g ı n l a ş t ı ğ ı m d a ' d a r b e ' tartışmaları d a yoğunlaşıverdi.»

«Askeri rejim olasılığı yüzde 15.» Teoman Erel anılan y a z ı s ı n d a : 8 3 «Bu tartışmayı g ü n d e m e ilk kez Evren
s o k m u ş değildir. Ara rejimden ilk söz eden Mehmet Keçeciler'd\\» diye
Bu olasılıklara g ö r e risk faktörleri ise:
yazmaktadır.
«Özal + asker rejiminin devamı halinde 'karışıklık orta d ü z e y d e bir risk'
Daha s o n r a T u r g u t Özal yaptığı k o n u ş m a d a 8 4 «müdahale heveslileri
diğer iki olasılıkta 'risk d a h a f a z l a ' d e ğ e r l e n d i r m e sürüyor.»
var» şeklinde g ö r ü ş belirtmesi olaya yeni bir b o y u t getirdi. Darbe s ö y l e n ­
«Özal + Asker rejimi iş başında olduğu sürece 'yatırım ve ticaret kısıtla­ tileri y o ğ u n l a ş a r a k basının g ü n d e m i n i o l u ş t u r d u ğ u bir z a m a n d a Meclis
maları' ile ilgili riskler giderek azalacak.» Başkanı Yıldırım A k b u l u t ' ü n 23 Nisan'daki bir g ö r ü ş m e s i n d e askeri dar­
«DYP'li veya DYP'siz bir askeri rejim olasılığında ise g i d e r e k artacak.» belerin s a v u n u c u l u ğ u n u üstlenmesi karşı tepkileri yoğunlaştırdı. Bu t e p k i ­
18 Aylık tahminlere g ö r e d e : ler sürerken C u m h u r b a ş k a n ı ' n ı n T r a b z o n , Rize, G i r e s u n ' d a 3 yeni bir m ü ­
dahale olasılığından söz etmesi: «Arzu edilmemesine rağmen bir zaman
«Evren - Özal iktidarı» y ü z d e 75,
gelir, Türkiye aynı durumlarla karşı karşıya kalırsa, bundan kurtaracak
«Evren - T B M M iktidarı» y ü z d e 15, kuvvet, Silâhlı Kuvvetlerdir.» siyasal b u n a l ı m a d ö n ü ş t ü . Muhalefet lider­
«Evren - Ordu iktidarı» yüzde 10 olasılık.» leri Evren'i sert bir üslupta eleştirirken, A N A P ' l ı l a r v e Özal, Evren'in savu­
n u c u l u ğ u n u y ü k l e n d i 8 S o n u ç t a muhalefet liderleriyle ( i n ö n ü v e D e m i -
... Dikkat ç e k e n bir b a ş k a unsur «Evren - Özal» iktidarında işçi maliyet­
rel) yapılan zirveden sonra; İ n ö n ü : «Evren, askeri rejimlerin ç ö z ü m o l ­
lerinin «az risk» taşıması yani emeğin ucuzluğunu sürdürecek olması.
madığını s ö y l e d i ğ i n i açıklamış, Demirel ise: «Evren'in d a r b e o l m a m a s ı
B u n a karşılık «Evren + T B M M » ya da «Evren + Ordu» s e ç e n e k l e r i n d e
fikrinden t a t m i n o l d u ğ u » n u belirtmiştir.
«risk fazla». Burada kapalı bir dille anlatılan: O r d u n u n yeni bir e k o n o m i k
bakış açısıyla ya T B M M ' y i f e s h e d e r e k ya da e t m e d e n d u r u m a el k o y m a ­ D ü ş ü n m e k g e r e k ki basına yansıdığı kadarıyla A m e r i k a ' d a aylarca ö n c e
sı. Rapor «Kürt sorunu»na ve gelir grupları ve bölgelerarası denge­
sizliğin potansiyel bir sosyal çatışma alanı o l d u ğ u n u belirttikten sonra, 82 Y.n Raporda görüldüğü gibi her üç olasılık içinde de «asker» vardır. Yani bugün için Türkiye'nin düzeni
«Askersel Demokrasi» olarak nitelendirilebilir. 1967 yılında yayınlanan bir yazımda diyordum ki: «Silâhlı
«Eğer Özal hükümeti artan işsizliğe çare bulamazsa hırslı ekonomik Kuvvetler Birliğini bütün çabalarına rağmen, önlenememiş Çankaya Protokolü'ne (1961) politikacılar yanın­
programı iflâs eder» ş e k l i n d e bir d e ğ e r l e n d i r m e y e yer v e r m e k t e : «Asker­ da imza koymak halasına düşen komutanlar, orduyu politikanın kucağına atmış olduklarını idrak edeme­
ler, Özal'ın ekonomik programı başarılı olduğu sürece onu destekle­ dikleri gibi, politikacı da bu vesika ile Kumandalı Demokrasinin (Abç) temelini attığının farkına varamamış­
tır. Talal Turhan, İnfazlarla ilgili açıklama, Dünya, 8 Mayıs 1976 (Menderes, Polatkan, Zorlu'nun idamları).
meye devam edecekler. A n c a k bu e k o n o m i k p r o g r a m siyasal karışıklık­
12 Eylül öncesi Ankara'daki ABD Büyükelçisi Spain'in Ufuk Güldemir'le yaptığı söyleşide, yazdıklarımdan
lara yol açarsa seslerini yükseltebilirler... Ancak askerlerin ne pahasına 18 yıl sonra, «Kanımca Türkler'de ekonomik istikrar sağlanabildiği ve kademeli bir yumuşama getirdiği sü­
olursa olsun kendi kendine yeterlilik arzusu hükümet hedefleriyle ça­ rece bu disiplinli demokrasl'den (Abç) memnun olmayı sürdüreceklerdir.» Cumhuriyet, 3 Ocak 1985.
Bilindiği gibi ne askeri, ne kumandalı, ne de disiplinli demokrasi olmaz. Bunun tek açıklaması meşhur «biz
tışabilir82
bize benzeriz - Atatürk» tanımlamayısla yapılabilir. 1967'de düzeni «Kumandalı demokrasi» olarak tanımlı­
Muhalefet partileri v e b u k o n u d a g ö r ü ş bildirenlerin bağlı o l d u ğ u k u r u ­ yordum. Oysa ondan sonra İki darbe daha oldu, bu olgu «Frost and Sullivan» raporu'nda olduğu gibi ku­
rumlaştı. Gerçek demokrasi için önümezde daha çok yol olduğu görülüyor.
luşlar 'lâf salatası'* yapacaklarına Frost a n d Sullivan R a p o r u t ü r ü araştır­
83 Teoman Erel, Yılmaz Polat'ın Tercüman, Nisan 1988'deki haberini «Darbede Peşrev Olur mu?» başlıklı
malara y ö n e l m e k z a h m e t i n e katlanırlarsa olası tehlikelere karşı d e m o k ­ yazısında değerlendirmekledir. Milliyet, 5 Mayıs 1988.
ratik y ö n t e m l e r geliştirebilirler. 84 23 Mart 1988 tarihli gazeteler
85 Teoman Erel, ANAP'ın avukatlığından Evren memnun mu? Milliyet, 7 Mayıs 1988
* 'Salade de mot' ya da 'diarr he de la bouche' - ağız ishali. 86 13 Mayıs .1988.
87 Cumhuriyet, 14 Mayıs 1988

116
117
Türkiye'deki d a r b e olasılığından söz ediliyor. Devlet p r o t o k o l ü n ü n ilk üç Mehmet Ali Birand: «Dış g ö r ü n t ü içerdeki gibi kararsızlık içinde. Bir
sırasındaki kişiler, aynı d o ğ r u l t u d a sürekli açıklamalarda bulunuyorlar. kaç ay ö n c e k i 'istikrar ve ' g ü v e n ' havası giderek sarsılıyor...»
Sonra bir k o n u ş m a y l a s o r u n u n halledildiği sanılıyor. Başlarımızı k u m a
sokmayalım...
Darbe Olasılığını Arttıran Nedenler Üzerine Görüşler:
B u anlayışla s o r u n u i r d e l e m e ğ e d e v a m e d i y o r u m .
Ekonomi ve Ekonomik Model:
Darbe olasılığı tartışmalarının yurt içindeki o l u ş u m u n d a n söz ettim. Şim­
di de dış basın ve uluslararası finans kuruluşlarındaki yankılarını g ö z d e n Mümtaz Soysal:95 «Türkiye'deki k r o n i k d a r b e tartışmalarının t a m şu sı­
geçirelim:88 rada y e n i d e n başlaması rastlantı değildir... Türkiye g i b i t o p l u m yapısı za­
Reuter Ajansı:89 Ajansın J o h n O w e n - Davies imzalı Ankara çıkışlı d ü n ten sağlıksız bir ülkeye b ü s b ü t ü n dengesizlik, t e p k i ve eziklik getirmiş
geçtiği h a b e r d e , «Başbakan Turgut Özal'ın arkasındaki halk desteği artık olan bir ekonomik model iflâsa yüz tutunca artık sinek uçsa olay olur...
altı ay öncesindeki gibi değil. E k o n o m i k zorluklarla b o ğ u ş m a k t a olan Ortaya çıkan.bu bunalımın provasının t e m e l i n d e m o d e l i n iflâsı yatıyor...»
halk, h o ş n u t s u z l u ğ u n u k a m u o y u yoklamalarında gösteriyor» denildi. Mümtaz Soysal:96 «... Ekonomik model iflâs etmiştir... Her g ü n her alan­
H a b e r d e özetle şu g ö r ü ş l e r e yer verildi: «Türkiye'nin y ü z d e 70'e varan da yapılan zamlarla bile dikiş t u t m a y a n bu müflis m o d e l i n uzun s ü r e
enflasyonu, 38,3 milyar dolarlık dış b o r c u , halkı sıkıntıya s o k u y o r . Bazı ayakta kalabilmesi ve yakınmalara, protestolara, patlamalara d a y a n a b i l ­
çevreler, 10 yılda bir T ü r k i y e ' d e d a r b e yapıldığını belirterek, s o n d a r b e n i n mesi a n c a k zor kullanarak olabilir. Model, sıkıyönetimleri, müdahaleleri
1980 yılında gerçekleştirildiğini hatırlatıyorlar.» . çağıran bir yola girmiştir.»

Financial Times:90 « H ü k ü m e t i n 1960 yılından beri 10 yıllık aralarla gelen Aynı d o ğ r u l t u d a yazılanları b u r a y a aktararak k o n u y u uzatmayı gereksiz
.buluyoruz.
askeri m ü d a h a l e l e r e yol a ç a n t o p l u m s a l kargaşayı ö n l e m e k için enflâs­
y o n u , kış aylarından ö n c e aşağı, ö n e m l i ö l ç ü d e ç e k m e s i gerekli.»
Kolner - Stadt A n z e / g e r : 9 1 «Dünya Bankası gelir durumunun bozulması­ Geriye Dönüş Özlemleri:
nın sosyal patlamalara yol açabileceği eleştirisinde b u l u n u y o r . Reel ge­ 98
Mümtaz Soysal: «Türkiye karışık yerdir, kimin ne z a m a n ne y a p a c a ğ ı
lirleri geçen 10 yıl içinde yarı yarıya düşmüş olan çalışanlar, 1988 yılın­
belli olmaz... O r t a m , birikimler, gerilimler ortamıdır ve b ö y l e o r t a m l a r d a n
da gelirlerinin d a h a da azalacağını hesaba k a t m a k zorundalar.»
kimin nasıl yararlanabileceği s o r u s u ö n e m kazanır... ANAP'ın h e m e n he­
Independent - Tim Kelsey:92 « C u m h u r b a ş k a n ı Kenan Evren'in başlattığı
m e n b ü t ü n il kongreleri T ü r k - İ s l â m sentezcileri'nin zaferiyle s o n u ç l a ­
tartışma, Türk Anayasası'na ne ö l ç ü d e sadık o l d u ğ u k o n u s u n d a c i d d i
nıyor... 'Milli Hareket' gelişmesini ş i m d i İ s l â m i ' g ö r ü n t ü n ü n g e r i s i n d e
kuşkulardoğurdu.» s ü r d ü r m e y i d a h a elverişli bir taktik olarak benimsemiştir... Bu alt yapının
Guardian - Adnan Forzman:92 «Cumhurbaşkanının gafı T ü r k i y e ' d e dar­ su y ü z ü n e çıkıp devlete e g e m e n o l u ş u , her şeyi alt üst edip herkesi pa­
be tartışmasına dönüştü...» niğe kaptıracak patlamaların ve kargaşaların d o ğ m a s ı n a bağlıdır...»
Financial Times - Jim Bodgener:93 «Halktaki genel d ü ş kırıklığıyla 94 M. Ali Birand. Türkiye'deki durumun dışardaki yankıları, Milliyet, S Mayıs 1988.
birleşen d ü ş ü k y a ş a m standardının s a ğ d a ve solda aşırı görüşleri besle­ 95 Mümtaz Soysal, Türkiye'nin Güney Amerika Yolculuğu, Milliyet, 4 Nisan 1988.
96 Mümtaz Soysal, Modelin Sonrası, Milliyet, 19 Nisan 1988.
mesi v e d u r u m u n t e r ö r i z m e yol v e r m e s i n d e n , b u n u n s o n u c u olarak d a
97 agm Bakınız:
yeni bir askeri m ü d a h a l e d e n korkuluyor...» a) Taha Akyol. Model Değişikliği mi?, Tercüman, 23 Ocak 1988.
b) ismail Cem, Ekonomi: Gidiş Nereye?, Güneş 6 Şubat 1988
c) Ferhat Koç, Ekonominin iflâsı, Milli Gazete, 3 Şubaî 1988.
88 Yavuz Gökmen'in haberi: «IMF heyeti; ikisi ekonomik, biri siyasi, üç endişeyle gitti. Yükselen eflâsyon... d) A. Başer Kafaoğlu, Özal Sıfırı Tüketirken, Görüş. s. 16 Mart 1988.
Bütçe açığı... Darbe.,..- Hürriyet, 8 Mayıs 1988 e) Hasan Cemal, Dünya Bankası'nın Raporu, Cumhuriyet, 24 Mart 1988.
89 Reuter dünyaya duyurdu: Halk Özal'dan desteğini çekti, Milliyet, 19 Nisan 1988. f) ilhan Selçuk, Model İflâs Etti, Cumhuriyet, 21 Nisan 1988.
Timuçin Tüzecan'ın haberi: Ortadirek Özal'dan desteğini çekti. Milliyet. 22 Nisan 1988. g) Prof. Dt. Gülten Kazgan, «Sonumuz ekonomik tükeniş olabilir" Milliyet, 22 Haziran 1988
1
Türk ekonomisi krizin eşiğinde mi, Cumhuriyet ve Milliyet, 27 Nisan 1988. h) Der Spiegel, «Yanlış ekonomi kriz geçirdi.» Milliyet, 29 Haziran 1938, The Wall Street Journal, «Suikast
::
dip. E.Öymen. İngiliz basını: Türkiye'de müdahale korkusu artıyor. Cumhuriyet, 5 Mayıs 1988. gerçekleşseydi, askeri müdahale gelirdi.» 1-111111/6!, 25 Haziran 1988.
Mncia! Times'in özel eki: Türkiye huzursuz, Miliiyel, 21 Mayıs 1988. 98 Mümtaz Soysal, Sentez Mentez, Milliyet, 13 Nisan 1988.

118 119
Talat H a l m a n . «Türkiye'de b u g ü n bir b ü y ü k tarihi olay yaşanmaktadır. t ü r l ü söylentiler varsa, sıkıntının s o n u c u d u r . »
B u , dine dayanan bir toplumsal eylemdir. G e l i ş m e y e d e v a m e d e r s e - ki «Geceler sabaha gebedir.»
d e v a m e t m e k l e k a l m a y ı p y a y g ı n l a ş a c a ğ a benzer- 'halk ayaklanması'
Yurdakul Fincancı:™4 «ikinci genel s e ç i m d e n yaklaşık 5 ay s o n r a ş i m ­
olarak patlak verebilir... T ü r k i y e , tıpkı İran'daki gibi, batıl ve atıl bir d i n d i , Özal'ın ülkeyi g e l e c e k s e ç i m e kadar y ö n e t e b i l e c e ğ i n e k u ş k u y l a bakı­
anlayışının karanlık p r o p a g a n d a s ı n a s a h n e olmaktadır... 'İrtica' s ö z ü y l e lıyor... Menderes'in yıpranma süreci sekiz yıl içinde doruğa tırmandı;
k e n d i m i z i altadıyoruz. Ü l k e m i z d e g e l i ş m e k t e , d e v boyutlara u l a ş m a k t a Özal'ınki 5 küsur yıl sürebildi.»
o l a n hareket, 'irtica' d e d i ğ i m i z olayların ç o k ötesindedir... İslâmiyetin
«Menderes'i de, Özal'ı da iktidara getiren şey, halkın değişim ihtiyacı
uzak o l m a y a n bir g e l e c e k t e halkımızın 'tek' inancı, tek ülküsü, t e k ideo­
ise ikisini de yıpratan şey, o ihtiyaca cevap vermek için iktidara geldik­
lojisi o l m a s ı kuvvetle m u h t e m e l d i r . A t a t ü r k ç ü l ü k , lâiklik, milliyetçilik, belki
leri halde, bekleneni yapamamalarıdır.»
de İslâmiyetçi e y l e m karşısında etkisiz kalacak b u g ü n k ü partilere ege­
m e n o l a n ideolojiler, islâm ideolojisinin baskısı altında eriyecektir... Mür­ Suphi Gürsoytrak:™5 «Özal, Menderes'in hatasını affettirdi.»
tecilerin çirkin eylemlerinin yanı sıra, a m a onların ç o k ö t e s i n d e , çığ gibi «Başbakan Özal Menderes'e fiziken benzemiyor. Ancak uyguladığı poli­
b ü y ü y e n , sel gibi yayılan bir 'islâmiyetçilik halk harekatı' başlamıştır... tikaları daha geniş boyutlu olarak uyguluyor.»
Türkiye'mizde bundan sonraki ihtilâl, belki de, hilâl uğruna olacak. Bu
Özal'ı d ü ş ü k liderlere b e n z e t m e girişimleri sürekli g ü n d e m d e t u t u l d u .
ihtilale ya 'mukaddesatçılar' rejimi değiştirmek için kalkışacak ya da 'as- Hatta İ m e l d e - M a r c o s ve XVI. Louis- Marie A n t i o n e t t e benzetmeleriyle
ker-bürokrat-aydın' zümresi onları sindirmek için...» çiftleştirildi.106
Siyasal Nedenler: Bu b ö l ü m yukarıdaki b ö l ü m d e yeteri kadar tartışıl­ S e ç i m Kanunu: Özal, partisinin.çıkarlarına u y g u n bir s e ç i m k a n u n u ç ı ­
mıştı. «12 Eylül Tartışılıyor» başlıklı yazımızda sıkıyönetim eski k o m u t a n ­ kartarak y ü z d e 3 6 o y oranıyla T B M M ' d e y ü z d e 6 5 temsil edilir d u r u m a
larından Korgeneral (E) Nevzat Bölügiray'ın Özal'ın M e n d e r e s ' e benzet­ getirmesi 'siyasal istikrarsızlığın, ö n d e gelen n e d e n l e r i n d e n biridir. T ü m
tiğine ilişkin açıklamasına y e r v e r m i ş t i k 2 . A n c a k , Bölügiray gibi aynı b e n ­ karşı k o y m a l a r a karşın, 1957 de M e n d e r e s ' i n ve DP'nin s o n u n u hazır­
z e t m e l e r i n ç o ğ a l m a s ı olası bir d a r b e n i n - a r z u e t m e m e m i z e karşın - siya­ layan bir yolda d i r e n m e s i n i n o l u m s u z sonuçları ç o k kısa z a m a n d a g ö r ü l ­
sal nedenleri arasında sayılabilir. müştür. Yerel s e ç i m s o n u n d a erken s e ç i m i n g ü n d e m e g e l m e s i b ü y ü k
Ali Ulvi - Karikatürist - 1 0 1 Karikatürde g e c e karanlığında ve zayıf bir ay bir olasılık gibi g ö r ü n m e k t e d i r . Bu seçimlere sıkı sıkıya bağlı o l d u ğ u a n ­
ışığında g ö s t e r g e o k u y ö n d e ğ i ş t i r m i ş «Menderes Bulvarı» yazılı bir laşılan C u m h u r b a ş k a n ı seçimi 1989 sonlarına kadar c i d d i bunalımlara
levhaya Ozal endişe ile bakmaktadır. n e d e n olabilecektir.

Öztin Akgüç™2 «... Sayın Özal ve ANAP'ın n o r m a l s e ç i m d ö n e m i n i t a ­ Darbe Olasılığına İlişkin Görüşler.™7''*08 T e m p o ve N o k t a dergileri ve
m a m l a y a b i l e c e ğ i n e , 1992 yılına d e ğ i n iktidarda kalabileceğine inananların basında çeşitli kuruluşların ve kişilerin görüşleri açıklandı. SHP, DYP,
sayısı ç o k az... Özal iktidarına biçilen ö m ü r bir veya iki yıl. Bu belirsizlik DSP darbelere karşı tavır alırken, 1990 da ihtilâl olur mu s o r u s u n d a b ü ­
çeşitli senaryoların o r t a y a atılmasına n e d e n oluyor» şeklinde kanısını y ü k ç o ğ u n l u k ve eski k o m u t a n l a r 1 0 9 , genellikle 'olmaz' yanıtını verdiler.
açıklıyor ve olası senaryolar sayılıyor. Bunlar arasında: « M a r c o s - İmel- IDP G n . Bşk. A y k u t Edibaü «... İhtilâl olur, ç ü n k ü şartlar var.» şeklinde
d a * g e r ç e k hayatından esinlenen senaryo» ile «Menderes'in dramı tü­ görüşlerini açıklarken, M e h m e t Ali Kışlalı, «Ben falcı d e ğ i l i m ki» şeklinde
ründen senaryolar» da sayılıyor. yanıt v e r i y o r d u . Alparslan Türkeş, «Türkiye'de yarın ne olacağı belli ol­
maz» d e r k e n , Aziz N e s i n i s e 1 1 0 , «Türkiye'de askeri d a r b e beklendiğini
Süleyman D e m / r e / : 1 0 3 «Allah, Özal'ın s o n u n u rahmetli M e n d e r e s gibi
yapmasın... Allah k i m s e n i n s o n u n u öyle yapmasın... K a m u o y u n d a b u 104 Yurdakul Fincancı, Yıpranmak, Milliyet, 24 Nisan 1988.
105 Şaban Sevinç'in haberi: Müdahale Çare Değil, Milliyet, 28 Nisan 1988.
106 a) Ecevit: «Özal, Marcos gibi» Turhan Narler ve Ersin Çuhacı'nın haberi. Hürriyet, 31 Mart 1988.
b) Erdal İnönü: «İnşallah Özal'ın sonu Menderes'e benzemez» Milliyet, 12 Eylül 1988.
99 Talat Halman, Hilâl ve Ihtiâl, Milliyet, 15 Haziran 1987.
c) Metin Toker, Milliyet, Temmuz 1988
100 Y.n: Uğur Mumcu, «Yersiz Kuşkular...» başlıklı yazısında Talat Halman'ın ikinci olasılığı, Asker-bürokrat-
107 1990'da Askeri Darbe Olur mu?, Tempo, S. 23, s. 14-22, 8, 14 Mayıs 1988
aydın'ın 'irtica' nedeniyle ihtilâl yapacağını kabul etmemektedir. Cumhuriyet, 14 Mart 1988.
108 Demokrasi Deklarasyonu, Nokta, S.19, 15 Mayıs 1988.
101 Cumhuriyet, 13 Nisan 1988.
109 Komutanlardan Farklı Görüş, Milliyet, 4 Mayıs 1988
102 Öztin Akgüç, Belirsizlik ve Senaryolar, Milliyet, 23 Nisan 1988.
110 Türkiye'de Darbe Bekleniyor, Cumhuriyet, 4 Mayıs 1988.
103 «Demiıel, Denizli'de Özal'a bol bol çattı. Sonları Mende-es'e benzemesin.» Milliyet, 23 Nisan 1988.

120 121
Atina d a açıklıyor.» R e c e p E r g u n , m ü d a h a l e n i n o l m a d ı ğ ı n d a n s ö z ediyor­ 12 Eylül 1980 harekâtı sonucunda...» şeklinde bir b ö l ü m vardı.
du.111 Dikkatli g ö z l e m c i l e r «milletin çağrısı» d e y i m i üzerine eğildiler. Bu d e y i m
Darbeler Nasıl Önlenir? D e m o k r a s i y e işlerlik kazandırmak ve «gerçek h e m 12 Eylül'ü meşrulaştırıyor, h e m de olası d a r b e l e r e yeşil ışık yakıyor­
d e m o k r a s i y i t ü m koşullarıyla inşa e t m e k l e önlenir diyebiliriz. K u ş k u s u z d u . Bir a n l a m d a 1982 Anayasası'nı tasvip edenler bilerek ya da bilmeye­
bu s o r u n u n yanıtı bu yazı kapsamını aşar. Biz bu araştırmamızda ilke rek t u z a ğ a d ü ş ü r ü l m ü ş t ü . Oysa, s o n z a m a n l a r d a T ü r k Silahlı Kuvvetleri
olarak öncelikle v a r o l a n d u r u m u t o p a r l a m a y a çalışıyoruz. Sorunlar or­ İç Hizmet Yasası'nda yer alan « K o r u m a ve k o l l a m a görevi»nin karşılığı
t a y a k o n u l d u k ç a ç a r e arayanlar çıkacağı u m u d u n d a y ı m . A n a y a s a ' d a b u l u n m a d ı ğ ı n d a n ve hiç bir yasa A n a y a s a ü z e r i n d e buluna­
B u g ü n e kadar yazılanlar i ç i n d e siyasal b u n a l ı m d a n çıkış için gösterilen m a y a c a ğ ı için Slh. K.lerin m ü d a h a l e y a p a m a y a c a ğ ı tezi tartışılıyordu. "12
ç a r e l e r d e n üzerinde d u r u l m a y a d e ğ e r g ö r d ü ğ ü m ü z : Eylül Tartışılıyor" başlıklı b ö l ü m d e açıklandığı g i b i T B M M ' d e «darbeyi ö n ­
l e m e yasası» girişimleri yapılmıştı... 1 6 Evren bir y a n d a n «milletçağrısı»
- Yeni bir s e ç i m k a n u n u yapılarak e r k e n s e ç i m e gidilmesi ve
d e y i m i n i anımsatırken d i ğ e r y a n d a n Slh. K.lerin g e r e k t i ğ i n d e bu görevini
- Anayasa'nın başlangıç b ö l ü m ü n ü n değiştirilmesidir. y a p a b i l e c e ğ i n i anımsatıyor v e b u n u n Anayasa'da yeri o l d u ğ u n u belirtmek
Erken S e ç i m : Öztin Akgüç™2: «... Bir erken seçim, Türkiye'nin g e l e c e ğ i istiyordu.
için s e n a r y o üretimini d u r d u r u r , bir ara rejim olasılığını gündemden çıka­
Bazı çevreler bu k o n u ş m a l a r d a «Ben g i d e r s e m d a r b e olur» mesajını ve­
rır... D e m o k r a s i l e r d e de bunalımlar olabilir, ... b ö y l e d u r u m l a r d a s e ç i m
rerek, A n a y a s a ' d a Cumhurbaşkanlığı'nın halk t a r a f ı n d a n seçilmesi,
sistemin güvencesidir.» A n a y a s a değişikliği yapılması için k a m u o y u o l u ş t u r m a k şeklinde nitelen­
Cüneyt Arcayürek:u2 «Kuşkusuz asıl ilâcın, d e m o k r a t i k rejimin b u n a l ı m ­ dirdiler.
larda da işlerliğini s ü r d ü r e b i l m e s i n i s a ğ l a y a n s o n ve tek y o l u n «hemen
Bu y o r u m u y a p a n l a r haksız sayılmazlardı. Ç ü n k ü Evren, Rize k o n u ş m a ­
seçime gitmek» o l d u ğ u bilincine içtenlikle sarılarak...»
sında «Bir A n a y a s a değişikliği g e l d i ğ i n d e o n u iyi inceleyin. Kimsenin etki­
Teoman Erel:83 «Erken s e ç i m için plânlar yapanlar, hesaplarında dar­ si altında k a l m a d a n aklınızı, fikrinizi kullanarak oy verin... Belki b u n d a n
b e y e aralık bırakmasınlar. Hele Anayasa'nın başlangıcındaki o u ğ u r s u z s o n r a bazı m a d d e l e r üzerinde değişiklik olacaktır.» d i y o r d u .
delik dururken.»
Daha s o n r a basın temsilcileriyle yaptığı g ö r ü ş m e l e r d e «Cumhurbaşkanı-
Mümtaz Soysal:u3 «Şimdi, on ikiye b e ş kala, yerel seçimlerin ardından 'nın halk tarafından seçilmesi tezine ilişkin telkinlerde b u l u n m u ş t u . Bu
her an genel seçimlere gidebilecek bir Türkiye'de...» a r a d a C u m h u r b a ş k a n ı Basın Danışmanı Ali Baransel bir açıklama yap­
Bülent £ c e v / f : 1 1 4 " 1 1 5 « C u m h u r b a ş k a n ı seçiminin b u g ü n k ü Meclisle ya­ m a gereğini d u y m u ş , 1 1 7 Evren'in y e n i d e n seçilmesi k o n u s u n d a «Sayın
pılmasının da halk tarafından seçilmesinin de sakıncalı olacağını ö n e sür­ C u m h u r b a ş k a n ı m ı z İstanbul'da gazetelerin üst yöneticileriyle ve yazar­
dü ve öncelikle seçim yasasının değiştirilerek seçimlerin yenilenmesini larla yaptıkları g ö r ü ş m e l e r d e bu k o n u y a ilişkin g ö r ü ş l e r i n i içtenlikle or­
istedi.» t a y a koymuşlardır... Z a t e n Sayın C u m h u r b a ş k a n ı m ı z , çeşitli vesilelerle
yaptıkları k o n u ş m a l a r d a Anayasa'nın t e m e l İlkeleri k o n u s u n d a duyarlı o l ­
Anayasa'nın Başlangıç Bölümü ve Değiştirme Önerileri: Cumhurbaşka­
duklarını, bazı h ü k ü m l e r i n gelişen ve d e ğ i ş e n şartlara g ö r e değiştirilmesi­
nı Kenan Evren T r a b z o n k o n u ş m a s ı n d a 3 , 12 Eylül'ü s a v u n u r k e n : «Eğer
ni d o ğ a l karşılamak gerektiğini vurgulamışlardır.» Bu g e l i ş m e l e r d e n s o n ­
milletçağrısı o l m a s a y d ı , millet b u n u t a s v i p e t m e s e y d i , Silâhlı K u v v e t l e r i n
ra yapılan Ç a n k a y a zirvesinden (13 Mayıs 1988) s o n r a İ n ö n ü yaptığı a-
b u n u gerçekleştirmesi m ü m k ü n olabilir miydi?» şeklinde bir açıklama
ç ı k l a m a d a : «... C u m h u r b a ş k a n ı ' n ı n halk tarafından s e ç i l m e s i n i n iyi bir
yaptı. yaklaşım o l d u ğ u şeklinde k e n d i fikri o l d u ğ u 1982 Anayasası hazırlanırken
1982 Anayasası'nın başlangıç b ö l ü m ü n d e : «Türk milletinin, ayrılmaz d e s a v u n m u ş olduğunu...» belirtmiştir.
parçası olan Türk Silahlı Kuyvetleri'nin milletin çağrısıyla g e r ç e k l e ş t i r d i ğ i
Yani Cumhurbaşkanı, Anayasa'nın 101'inciU8 ve Cumhurbaşkanı'nın
111 Ergun: Müdahale Kesinlikle Yok, Milliyet, 13 Nisan 1988. 116 «İhtilâlleri önleme yasa önerisi ANAP'lıların oylarıyla reddedildi. İhtilâller yasayla önlenemez.»
112 Cüneyt Arcayürek, Bu Tartışma Bitmez, Cumhuriyet, 3 Mayıs 1988. Cumhuriyet, 10 Kasım 1988.
113 Mümtaz Soysal, SHP Bir Cephedir, Milliyet 10 Haziran 1988. 117 Çankaya'da zirve, Milliyet, 13 Mayıs 1988.
114 Tepkiler, Cumhuriyet, 12 Haziran 1988. 118 «Bir kimse iki defa cumhurbaşkanı seçilemez.»
115 Ecevit planı: «Önce seçim sistemi değişsin, sonra genel seçime gidilsin.» Cumhuriyet, 5 Temmuz 1988.

122 123
o y u n a s u n m a k » yetkisi d e vardır.
TBMM tarafından seçilmesine ilişkin 102'nci maddesinin: «Cumhur -
Asıl k o n u m u z «Anayasa'nm başlangıç bölümü'nün değiştirilmesi istekle­
başkanı'nın halk tarafından seçilmesi» şeklinde değiştirilmesini iste­
ri idi. Bu fikri ö n e sürenler, TSK'lerinin m ü d a h a l e olasılığının o r t a d a n kal­
mektedir? B u g ü n e k a d a r bu k o n u d a k i bağlayıcı sözlerine karşın, bu y e n i
kacağına inanıyorlar.
karara v a r m a s ı n d a h a n g i ç e v r e v e k u r u m l a r e t k e n olmuşlardır? B u n u n
b i l i n m e s i gerek. G e r ç e k t e b ö y l e bir f o r m ü l l e y e n i d e n seçileceğine inanıl­ Özal v e ANAP'a g ö r e «Anayasa değişikliği ç o c u k o y u n c a ğ ı d e ğ i l d i r . » 1 2 6
maktadır"9"120 Bu nedenle b u g ü n için bu yol tıkalıdır. A m a burası Türkiye, neyin ne o l a ­
cağı belli o l m a z . 1 2 7 - 1 2 8
B u n a karşın, Özal bu tartışmalar s ü r e r k e n yaptığı açıklamada: «Anayasa
değişikliği çocuk oyuncağı değildir.» demişti. Gerçekte satır arala­ Ş i m d i y e n i d e n Anayasa'nın b a ş l a n g ı ç b ö l ü m ü n e d ö n ü y o r u z : A n a y a s a
rında s ö y l e n e n bu sözler Evren'in,niyetine karşı gösterilmiş bir t e p k i y d i . M a h k e m e s i eski Başkanı B o y a c ı o ğ l u N o k t a ' n ı n s o r u s u n u «Anayasa'nın
Evren - Özal u y u m u s o n b u l m u ş , Evren - Özal'ın Çankaya maratonu başlangıç kısmı değişmelidir» şeklinde yanıtlamıştır. 1 2 9
başlamıştı... Bu d u r u m d a Evren'in Kıbrıs k o n u s u n d a yaptığı açıklamaları, «Milletin çağrısı» s o r u s u n u özetle «Elbette kişiler k e n d i hareketleri d o ğ ­
G A P önerisini ve hayali ihracat yasasını v e t o etmesini Ç a n k a y a r e k a b e ­ r u l t u s u n d a A n a y a s a y a bazı h ü k ü m l e r getireceklerdir. Millet istemedi,
t i n e ve dolayısıyla Özal'ı k ö ş e y e sıkıştırmaya y ö n e l i k 1 davranışlar ola­ b e n y a p t ı m diyebilir mi?» ş e k l i n d e yanıt vermiştir.
rak niteleyen ANAP'lı G ü n e ş Taner'in Özal'ın g e r ç e k t e «Anayasa ç o c u k Nokta: D ü n y a Anayasalarında bu tür ifadeler var mı?
o y u n c a ğ ı değildir» c ü m l e s i y l e o r t a y a çıkan tavrına açıklık g e t i r m i ş o l u y o r ­
Boyacıoğlu: D ü n y a d a k i m ü d a h a l e l e r b i z d e k i gibi o l m u y o r l a r . Gelen ge­
du.
liyor ve bir daha gitmiyor.
Evet, ANAP'ın adayı T u r g u t Özal'dı. Bir kere S e m r a hanım «First Lady»
Nokta: Slh. K l e r idareye İç H i z m e t K a n u n u ' n u n 35. m a d d e s i n e d a y a n a ­
o l m a k i s t i y o r d u . 1 2 3 Özal'ın saölığı b o z u l m u ş t u . M. Ali Birand'a g ö r e bu
rak el koyuyorlar. Sizce bu m a d d e m ü d a h a l e hakkı verir mi?
hıjısus o kadar ö n e m l i y d i ki, «Özal'ın sağlığı sadece kendini, ailesini
veya ANAP' ni değil Türkiye'deki rejimin geleceğine kadar çok şeyi etki­ Boyacıoğlu: D ü n y a d a k i m ü d a h a l e l e r bizdeki gibi o l m u y o r ki. Bu d e m e k
leyecek bir konudur.» 1 Ve nihayet A N A P ' a g ö r e C u m h u r b a ş k a n ı sivil d e ğ i l d i r ki, canı istediği z a m a n T ü r k i y e C u m h u r i y e t i ' n i k o l l u y o r u m d i y e
olmalıdır. G ü n e ş Taner 11 Haziran 1988 g ü n ü yaptığı a ç ı k l a m a d a b u n u m ü d a h a l e yapar... Slh. K.lere e m i r v e r e c e k yer T B M M ' d i r . Bana göre bu
dile getirmiştir. «... AET'ye b a ş v u r a n bir T ü r k i y e , artık sivil bir C u m h u r ­ madde müdahale hakkı vermiyor.
başkanı s e ç m e hazırlığındadır.» Eğer T ü r k i y e ' d e rejimin sağlığı bir a d a m a Nokta: Sizce iç H i z m e t K a n u n u ' n u n 35. m a d d e s i A n a y a s a ' y a aykırı mı?
b a ğ l a n m ı ş ise bu o l g u bile rejim adına ç o k b ü y ü k tehlike sayılmalıdır. Boyacıoğlu: Hayır, b u r a d a aksine bir h ü k ü m y o k ki. Tehlikeye düşme
B u g ü n e kadarki C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m l e r i n d e k i bunalımlar d ü ş ü n ü l ü r s e hali olacak, ondan sonra Meclis Silâhlı Kuvvetlere bu görevi verecek ki
ve bu s e ç i m l e r d e d i ğ e r l e r i n d e o l d u ğ u gibi, Silâhlı Kuvvetler bir a d a y üze­ böyle bir durum gerçekleşsin.
rinde ısrar ederse ve, bu a d a y Kenan Evren v e y a asker kökenli bir b a ş k a Nokta: Ş i m d i y e k a d a r Meclis e m i r verip, Slh. K.lerin g e l d i ğ i g ö r ü l m e d i . , .
kişi olursa, zıtlaşma, siyasi bunalım ve patlamalara yataklık e d e c e k bir
Boyacıoğlu:... M e c l i s ç a ğ ı r m a d ı ğ ı için de bu hareketlere ihtilâl deniyor.
b o y u t a ulaşabilir. Kaldıki, 1982 Anayasası'na g ö r e C u m h u r b a ş k a n ı n ı n
( M a d d e 104) «TBMM seçimlerinin y e n i l e n m e s i n e karar v e r m e k » ve Nokta: Peki C u m h u r b a ş k a n ı Evren'in A n a y a s a k o n u s u n d a k i k o n u ş m a -
«Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli g ö r d ü ğ ü t a k d i r d e halk 126 Y.n: Özal, bu sözü söyledikten çok kısa bir süre sonra yerel seçimleri öne almak için -Anayasa değişikli­
ği İçin- referanduma gitti. Bilindiği gibi sonuçlar iktidar yönünden tam bir fiyasko idi.
119 Son günlerde bu Konuda bir tavır değişikliği gözlenmektedir. 127 Abdi İpekçi, uzun süre Türkiye'de AP muhabirliği yapmış gazeteci Ludingston ile bir söyleşi yapmıştı.
Ludingston Türkiye yorumlarında her gerçeği yakalamakla tanınıyordu. İpekçi, bu başarısının sırrını kendi­
120 ANAP Gnl. Başkan vekili Haydar Özalp, «Halkın yüzde 80'i Cumhurbaşkanını çok seviyor» şeklinde gö­
sine sorduğunda aldığı yanıt ilginçti. O'na göre «Türkiye'de siyasal olaylarda olması beklenenin tam karşıtı
rüş belirtmiştir, 12 Haziran 1988.
gerçekleşiyordu» yargısını bu olgu üzerine oturttuğu için başarılı oluyordu.
121 Milliyet, 4 Mayıs 1988. Bu söz İngiliz Independent gazetesinde: «Anayasa çocuk oyuncağı değlldirve de­
ğişiklik üç günde olmaz.» şeklinde yayınlandı. Cumhuriyet, 5 Mayıs 1988. 128 Y.n. Özal ustasının "dün dündür, bugün bugündür" tekerlemesini benimsemiş görünüyor. Nitekim 1988
122 Teoman Erel, Evren Özal'ı Sıkıştırdı, Milliyet, 8 Haziran 1988. yılında «Anayasa değişikliği çocuk oyuncağı değildir» diyen Özal 1989'da 1924 Anayasası'na geri dön­
mek için Anayasa Değişikliğinden söz edebilmektedir. O halde bizde Menderes Marcos, Louis XVI benzet­
123 Yalçın Doğan, Bir ANAP Formülü, Cumhuriyet, 10 Haziran 1988.
melerine ek olarak: Özal'ın sonunun Demirel gibi olmamasını dileyelim...
124 M. Ali Birand, Özal'ın Sağlığı, Milliyet, 7 Haziran 1988.
125 Y.n: Nitekim, The Wall Street Journal: «Suikast gerçekleşseydi askeri müdahale gelirdi» yargısını öne 129 108'de a.g.e. S. 16-17 «Anayasanın başlangıç kısmı değişmelidir.»
sürüyor, Hürriyet, 25 Haziran 1988.
125
124
larını nasıl d e ğ e r l e n d i r i y o r s u n u z ? Eyüp Aşık: Anayasa'nın başlangıç b ö l ü m ü n ü n z a m a n i ç i n d e d e ğ i ş m e s i
gerektiği kanısında...
Boyacıoğlu: Bizim C u m h u r b a ş k a n ı m ı z biraz fazla k o n u ş m a y a meraklı...
Bir siyasi kadar hatasız k o n u ş m a s ı m ü m k ü n olmuyor... Kaldıki çelişkili Kanımızca bir t e d b i r olmasına karşın, Anayasa'nın başlangıç b ö l ü m ü ­
d e . H e m d e ğ i ş i n c e y e kadar Anayasa'ya saygılı o l m a y a m e c b u r u z diyor, n ü n değiştirilmesinin tek başına yeterli sayılması, y a ş a n a n d e n e y l e r d e n
ö t e y a n d a n m ü d a h a l e d e n söz ediyor.» s o n r a aşırı iyimserlik olur.

B o y a c ı o ğ l u ile aynı d ü ş ü n d ü ğ ü m ü z ü d a h a ö n c e açıklamıştım.


Yıldırım Akbulut.™ 23 Nisan 1988'de başlattığı talihsiz «darbe d e s t e k ç i - NelerYapılmalı, Nasıl Yapılmalı? *
liği» tavrını d a h a s o n r a tevil ettiği halde, yaptığı bir a ç ı k l a m a d a 1 3 2 «Türkiye Açıklamalarımızdan anlaşılacağı g i b i bir d a r b e olasılığı koşulları b u g ü n
C u m h u r i y e t i ' n i n tekrar d e m o k r a t i k s i s t e m e d ö n ü ş ü , anarşi devrinin ka­ için vardır. C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı s e ç i m i n i n yaratacağı siyasal gerilim bu ola­
patılışı herhalde 12 Eylül harekâtı ile olmuştur...» ve «Yemin ettiğiniz sılığı d a h a da a r t t ı r a b i l i r . 1 3 5
Anayasa'nın başlangıç kısmını okumanızı tavsiye ederim» d i y e r e k Ev-
Ne yapılmalıdır?
ren'in Rize k o n u ş m a s ı n d a k i Başlangıç b ö l ü m ü n d e k i 'Milletin çağrısı'nı
anımsattı ve O'nunla k o ş u t bir tavır içine girdi. - İflâs e d e n e k o n o m i k m o d e l değiştirilmelidir.

Bu açıklama ile «Anayasa'nın başlangıç b ö l ü m ü n ü n » d e ğ i ş m e s i gereği - Enflâsyon süratle aşağı çekilmelidir.


bir d a h a ortaya çıkmış o l d u . - Kişiler arasında ve bölgeler arasındaki gelir dengesizliğini giderici ö n ­
B u k o n u y a basında d a yer verildi: lemler ivedilikle alınmalıdır.

Teoman E r e / : 1 3 3 «Silâhlı Kuvvetlerin d a r b e y a p m a hakkı var mı y o k m u ? - İşçi e m e ğ i n i n içte u c u z a k u l l a n m a k ve dışarıya u c u z a p e ş k e ş ç e k m e k


anlayışı terkedilmelidir.
«Hayır yoktur.»
- S e ç i m k a n u n u değiştirilip, e r k e n s e ç i m e gidilmelidir.
«Ya Anayasa'nın başlangıç b ö l ü m ü ? O r a d a Slh. K.lerin milletin çağrısı ile
12 Eylül'ü gerçekleştirdikleri yazılı değil mi? Bu h ü k ü m d a r b e y e aralık - İktidar, politikacılar kendilerine çeki d ü z e n vermeli, bu g ö z ü kara g i ­
v e r m i y o r mu? dişe s o n verilmelidir.

«'Hayır' d i y e n aşırı ılımlı İnönü, 'Anayasanın başlangıç bölümünde böy­ - Anayasa'nın başlangıç kısmı d e ğ i l , t ü m ü Avrupa P a r l a m e n t o s u , AT ve
le bir hüküm yoktur.» N A T O ülkeleri s t a n d a r d ı n d a değiştirilmelidir.

Teoman Erel: «Peki E y ü p bey Anayasanın başlangıcındaki o r d u - TSK.lerini tahrik edici - «Tapu m e m u r u mu idin?» gibi.- u c u z kahra­
milletin isteği ile m ü d a h a l e yaptığına dair bir ifade var. Bu tür h ü k ü m l e r manlığı politika s a y a n anlayıştan vazgeçilmelidir.
değişmeyecek mi? - Partilerin su y ü z ü n e çıkan N a k ş i b e n d i , N u r c u , Işıkçı, vb. g i b i tarikatlar­
«Evet değişmesi iyi olur ama, o işler için z a m a n lâzım.» la sıcak ilişkilerine s o n verilmelidir. 1

İşte bizdeki politika ve politikacı aynı partide ö n e m l i k o n u m d a b u l u n a n - Kapitalist e n t e r n a s y o n a l örgütlerinin t ü m ü d e n e t i m altına alınmalı, bu
üç kişiden, bir ay içinde üç farklı g ö r ü ş : örgütlerin Türkiye'yi A B D g ü d ü m ü n e s o k m a k için s ü r d ü r d ü k l e r i çabalar
engellenmeledir.
Öza/: «Anayasadeğişikliği ç o c u k o y u n c a ğ ı d e ğ i l d i r . »
135 Y.n: Evren »The Daily Telegraph» gazetesine verdiği demeçte «Türk ordusu darbeci değil» demekte.
Yıldırım Akbulut: Anayasanın başlangıç kısmını s a v u n u p d a r b e l e r e yeşil
(Cumhuriyet, 11 Temmuz 1988), Özal ise «Reuter» ajansına «Darbeler dönemi bitti.» (Milliyet, 13 Temmuz
ışık y a k a n bir tavır sergiliyor ve bu yapısı ile T B M M Başkanlığı görevini 1988) şeklinde demeç vererek Cumhurbaşkanını teyid etmektedir. Ama bu tarihten dört ay sonra TBMM'­
sürdürüyor. de bazı milletvekilleri «ihtilâllere karşı lojman tahkimatı» gibi «ilginç» istekler öne sürmektedir. (Sabah, 24
Kasım 1988) Quo Vadis?
130 Talat Turhan'ın sorularımıza verdiği yanıtlar. Düşün, 15 Ekim 1986. 136 a) Talat Turhan, Terazinin Kefesi ve DGM'ler, Politika, 28 Eylül-3Ekim 1976. Bu dizi yazımda şöyle diyor­
131 Cumhurbaşkanı adayları arasında isminden söz edilmektedir. Milliyet, 8 Aralık 1988. dum: «Nakşibendilik Tarikatının kökenini, boutlarını, niteliklerini ve bugün ulaştığı düzeyi algılamayanların
132 TBMM'de gündem dışı konuşacaklar. Milliyet, 3 Mayıs 1988. Türkiye'nin politik oyunlarını teşhisle güçlük çekmeleri olasıdır.»
133 83'de age. b) Atatürk diyor ki: «Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, mensuplar memleketi olamaz. En
134 age. Eyüp Aşık doğru, en hakiki tarikat, tarikatı medeniyettir.» Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, 2.Kitap s.215

127
126
- A m e r i k a n u y d u l u ğ u anlayışı terkedllmelidlr. Onları tarihsel suçluluklarıyla b a ş b a ş a bırakarak d i y o r u z ki, d e m o k r a s i
- A t a t ü r k ç ü l ü ğ ü p a r a v a n a yaparak, O ' n u n her t ü r l ü ilkesini ç i ğ n e m e k t e n içinde seçenekler t ü k e n m e z . K u ş k u s u z birincil s e ç e n e k «serbest piyasa
vazgeçilmelidir. 7 e k o n o m i s i n i n karşıtı olanıdır.

- T e k b o y u t l u a d a m yetiştirme s e v d a s ı n d a n vazgeçilmeli, üniversiteler O g ü n g e l d i ğ i n d e sorunlar çözülebilir. Bu yazıda b e l g e l e r e d a y a n a r a k


b i l i m yuvaları haline d ö n ü ş t ü r ü l m e l i . Y Ö K kaldırılmalıdır. m e v c u t d u r u m o r t a y a k o n u l m u ş , olası tehlikelere d i k k a t ç e k i l m e y e ç a ­
lışılmıştır. E k o n o m i k ve sosyal b u n a l ı m a ek olarak, yerel seçimler s o n u ­
•- İstihbarat ö r g ü t l e r i n i n t ü m ü n e çeki d ü z e n verilmeli, yasadışı istihbarat
c u n d a ortaya çıkan t a b l o , C u m h u r b a ş k a n ı s e ç i m i , siyasal bunalım v e
t o p l a y a n kuruluşların faaliyetleri ö n l e n m e l i v e b u örgütlerin A B D ile m a d ­
s ü r t ü ş m e y e n e d e n o l u c u istidatta g ö r ü n m e k t e d i r . D e m o k r a t i k g ü ç l e r
d i , m a n e v i ilişkileri kesilmelidir.
olası tehlikeleri g ö ğ ü s l e m e n i n önlemlerini a l m a k göreviyle karşı karşıya
- T ü r k Silâhlı Kuvvetleri d e ğ i ş e n koşullar altında her a n l a m d a reorganize bulunmaktadır.
edilmelidir.
- Sivil, asker arasındaki e ğ i t i m d e kalite farklılığını giderici tedbirler alın­
malı ve t e m e l kavramlar arasında anlayış b e r a b e r l i ğ i s a ğ l a n m a l ı d ı r . 1 3 8
- Talan, v u r g u n , rüşvet ve s o y g u n c u l a r ı n çanlarına ot tıkayıcı önlemler
süratle alınmalı, hayali ihracatçı h o l d i n g patronları yargıya t e s l i m edilme­
lidir.
- G e r ç e k d e m o k r a s i anlayışının t o p l u m u n her k e s i m i n c e ö z ü m s e n m e s i -
ni s a ğ l a y a c a k ö n l e m l e r alınmalıdır.
- i n s a n haklarına s a y g ı gösterilmelidir. İ ş k e n c e y e kesinlikle s o n veril­
melidir.
- Cezaevlerindeki insanlık dışı u y g u l a m a l a r a s o n verilmeli canlarını
f e d a etmeyi g ö z e alarak insanlık o n u r u n u k o r u m a k isteyenlerin eylemle­
rine s a h i p çıkılmalıdır.
Sorunlar s a y ı l a m a y a c a k boyutlara ulaştığından bu, kadarıyla yetiniyoruz.
B u d u r u m u n tek s o r u m l u s u «kapitalsiz kapitalist» d ü z e n k u r m a y a kal­
kan s ö z d e «liberal e k o n o m i » ya da «serbest piyasa ekonomisi» adı altın­
d a Türkiye'yi e m p e r y a l i s t d ü n y a y a p e ş k e ş ç e k e n iktidarlardır.
137 Atatürk: - Antiemperyalist,
- Antıkapitalist,
- Tam bağımsızlıktan yana bir kişi olup, bu nitelikte kurduğu Cumhuriyetin Üelebed yaşatılması için «Türk
Gençliğine» emanet etmiştir. Bugünkü iktidar tüm bu temel ilkelere sırt çevirmiş görünmektedir.
Ercan Vuralhan'ın bu ay katıldığı SİSAV toplantısında «Tam bağımsızlık hiç bir zaman arzu edilen durum
olmamalıdır.» şeklinde bir cümle sarfetmiştir. (Milliyet, 10 Haziran 1988.)
Böyle bir kişinin Milli Savunma Bakanı olması düşündürücüdür. Ve tek başına bu anlayış Türkiye'nin ge­
leceği için potansiyel bir tehlikedir. Bu konuşmanın lepki görmemesi de Atatürkçülüğün ne hale getirildi­
ğinin kanıtı değil mi?
Sorunun İlginç yanı Erdal İnönü'nün de benzer görüş açıklamasıdır. «Bağımsızlaşmada tam bağımsızlık di­ 139 Avrupa Parlamentosunun 19 Mayıs 1988 günkü kararında: «Evren'in müdâhaleden söz etmesi hatırlatıl­
ye bir slogan almamak lazım. AT'ye gireceğiz. Hiç bir ülke de tam bağımsız değildir.» Cumhuriyet, 23 A- mış» ve aşağıdaki görüş karara bağlanmıştır:
ğustos 1988. Ve 7 Aralık 1988 günlü Hürriyet gazetesi de «Moskova 'tam bağımsızlık" teorisini terk etti.» di­ «Avrupa Parlamentosu 1 Mayıs gösterilerinin yasaklanmasından dolayı meydana gelen olayların, Türk
ye yazmaktadır. - Hükümetinin İnsan hakları ve temel özgürlüklerin gelişmesi konusunda fazla çaba göstermediğinin ispatı
Yeni tez «karşılıklı bağımlılık» onlara göre... Peki biz bağımlıyız, bizim bağımlı olduğumuz devletler bize ne olduğunu tespit etmiştir.»
kadar bağımlı? Sorunun Özü bu,.. «Avrupa Parlamentosu: bir ülkenin (Türkiye) böylesine bariz bir biçimde demokratik hakları çiğnemesini
138 M. Ali Birand, Emret Komutanım. tefin eder.»

128 129
ağır ve u z u n g e r e k ç e y l e v e t o edilmiştir.
V. B Ö L Ü M D a h a s o n r a T B M M eski başkanı N e c m e t t i n K a r a d u m a n yaptığı açıkla­
m a d a 5 "Para cezasında ısrarlı o l u r s a k " hayali ihracatçılara arka çıktığı­
HAYALİ İHRACATA BİR ÖRNEK.. mız izlenimi kaçınılmaz hale gelir... Hayali ihracatçılara hak ettikleri ceza
süratle verilmelidir... Bir y a n d a n kaçakçılara hapis cezası verilirken haya­
li ihracat kaçakçılarına para cezası ö n g ö r ü l m e s i bir çelişkidir. E k o n o m i k
s u ç kavramı üzerinde durulmalıdır. C e z a h u k u k u n d a e k o n o m i k suç kav­
ramı y o k t u r . " şeklinde kanısını belirterek Özal'la gelişmiştir.
Bir bilim adamımız ise yayınladığı m a k a l e d e 6 ; batıdaki ülkelerin c e z a ya­
salarından örnekler verip, b i z d e k i yetkililerin aynı k o n u d a k i t u t u m u n u
eleştirmekte ve " z a m a n z a m a n resimleri g a z e t e l e r d e çıkan manavdan
Bir g a z e t e d e m a h k e m e y e verilen 33 "HAYALİ İ H R A C A T Ç I " şirketin şeftali çalan kız kelepçe ile adliye koridorlarına getirilebilirken, milyarla­
adları a ç ı k l a n ı y o r d u . 1 Listenin 13. sırasında T A M DIŞ TİCARET d i y e bir rın kimi toplayıcıları burnu kanamadan sonuçta işten yakasını sıyırabil-
şirket yer alıyordu. G e r ç e k t e K O Ç G R U B U ' n a bağlı RAM DIŞ TİCARET mekte ve kısa bir u n u t t u r m a d ö n e m i ertesinde hatta aynı cafcafla yine
ŞİRKETİ'ni g i z l e m e k için " R " harfi yerine "T" harfi k o n u l a r a k bu y a n ­ s e r m a y e piyasasının "as"1arı arasına s o y u n a b i l m e k t e d i r l e r . " şeklinde
lışlık bilinçli bir şekilde yapılıyordu. Diğer bazı basın organları da aynı y o ­ g ö r ü ş ü n ü açıklıyordu.
lu d e n e m i ş l e r d i . Aslında iktidarın sürekli baskıları altında y a ş a m savaşı T ü m b u v e benzeri bilimsel g ö r ü ş l e r e karşın, ç a ğ d a ş ceza h u k u k u n d a
v e r e n basın organları K O Ç G R U B U ' n u karşısına alıp bir de reklamlarının yeri b u l u n m a y a n " E k o n o m i k s u ç a e k o n o m i k c e z a " d o k t r i n i ile (!) payan­
kesilmesini g ö z e alamadıkları için, bu yola b a ş v u r u y o r l a r d ı . daları olan hayali ihracatçıları y a r g ı l a m a k t a n k u r t a r m a y a çalışan Özal,
A n c a k anılan haberin yayınlandığı tarihten bir yıl ö n c e bir g a z e t e d e yer bu tavrıyla kendisini ele v e r m e k t e d i r .
alan h a b e r d e 2 " K O Ç H O L D İ N G " e bağlı RAM DİŞ TİCARET y ö n e t i c i l e ­ Bu k o n u d a z a m a n ı n b a ş b a k a n yardımcısı Kaya E r d e m ' i n tavrı tek keli­
rinden T u n c e l G ü l s o y ile Halil C e m G ü l c ü r ' ü n 600 m i l y o n liralık haksız m e y l e g ü l ü n ç t ü r . 7 A m a E r d e m ' i n açıklaması A N A P iktidarının oportünist,
v e r g i iadesi olayından yargılandığı, m a h k e m e n i n davayı o r t a d a n kaldır­ p r a g m a t i k , dışa bağımlı, işbirlikçi felsefesine ö z g ü n bir örnek oluştur­
dığı ve s a v a n ı n d a d a v a y ı t e m y i z e t t i ğ i " açıklanıyordu. "MİLLİ İSTİHBA­ maktadır8 "Hayali ihracat yapılmıyor demiyorum yapılıyor ama devlet­
RAT TEŞKİLATI VE S İ V İ L L E Ş M E " ve "POLİTİK D U R U M D E Ğ E R L E N ­ ten para almak için değil, itibar sağlamak ve yurt dışındaki kara paraları­
DİRMESİ - I . B Ö L Ü M " 3 başlıklı yazılarda HAYALİ İHRACAT OLAYI'nın nı aklamak için yapıyorlar. Kaldı ki bu da teşvik edilmesi gereken bir
üzerine gidilmesi g e r e k t i ğ i vurgulanmış; ENKA, TEKFEN ve RAM DIŞ Tİ­ şey. Olayın b ü y ü t ü l e c e k abartılacak bir yanı yok. Devlet s o y u l u y o r m u ş ,
CARET v b . gibi b ü y ü k ihracat şirketleri h a k k ı n d a kaçar d a v a açıldığı s o ­ vatandaşın parası c e b i n e g i d i y o r m u ş , bunlar geçerliliği o l m a y a n iddia­
r u l m u ş t u . O z a m a n d a belirttiğim kanıya g ö r e , ü l k e m i z d e g e r ç e k d e m o k ­ lar...
rasi kurulmasının ön koşullarından birinin üç kağıtçı, m a d r a b a z , bezir­
B e n ihracatçımızı ürkütecek, t ö h m e t altında bırakacak, halkın g ü z ü n d e
g a n , s o y g u n c u , sahtekâr ve kaçakçı işbirlikçi hayali ihracatçılarının yargı
d ü z e n b a z havası verecek bu iddiaları yanlış b u l u y o r u m . Olayı abartarak
ö n ü n e çıkarılmasından g e ç t i ğ i n i açıklamıştım. Oysa, u y g u l a m a y a bakıl­
b ü y ü k ihracatçıyı karalayarak s p e k ü l a s y o n d a n kaçınmamız milli bir poli­
dığında iktidarın b ü y ü k bir telaş içinde, devleti ayakta t u t a n t ü m d e ğ e r l e r i
tika olmalı... Biz araştırırsak kimbilir kaç eroin kaçakçılığı dosyası çıkar?
h i ç e sayarak olayı k ü ç ü m s e d i ğ i n i g ö r m e k t e y i z . Bilindiği gibi b u a m a ç l a
çıkartılan yasa, C u m h u r b a ş k a n ı tarafından "Kaçakçılar affediliyor" d i y e
4 13 Haziran 1988 tarihli gazeteler.
5 Karaduman: Hayali ihracatçı hapse atılsın, Cumhuriyet, 23 Kasım 1988
* Bu yazı SORUN Birlikle Sosyalist Dergisi'nin MART'89 sayısında yayınlanması için kaleme alınmıştır. An­ * Özal'ın fikri
cak anılan sayıda yer olmadığı için yayınlanamamıştır. 6 Prof. Dr. Ali Sait Yüksek, "Batıda ekonomik suçlar para cezası ile geçlştirilmiyor-Eskiyen yasaları yamamak
1 "Hayalci"nin kuyruğu sıkıştı. Yavuz Gökmen'in haberi, Milliyet, 25 Ağustos 1988 çözüm değil" Milliyet, 8 Haziran 1988
2 Söz, 8 Kasım 1987 7 "Hükümetin özrü, kabahatinden büyük" Hürriyet, 28 Temmuz 1988, Mehlika Türkmenoğlu'nun haberi
3 Bu yazıların yayınlandığı dönemde özellikle büyük İhracat şirketlerinin hayali ihracatla ilişkileri tüm boyut­ 8 Yn: Kaya Erdem'e göre tüm hayali ihracatçıların yurt dışında kara parası var. Peki bu para nasıl kazanılmış?
larıyla kamuoyuna yansıtılmamıştı. Orasını kurcalamak iktidarın işine gelmiyor...

130 131
Bunları g ö r ü n c e ü l k e d e h e r k e s eroin kaçakçısı d i y e m i d ü ş ü n e c e ğ i z ? için pazarlık yapıldı, kuruldu, bu güne getirildi. Ş i m d i iş aleni o l m a y a
Hayali ihracat olayı da aynı işte. Denizde kum misali. Üç beş kişi yaptı başladı. Hükümet de rahatsız ama kesse, gelen döviz Türkiye'yi idare
etmez, borca batmışsın, göz yumacaksın. İkâme edecek başka bir dö­
diye bütün ihracatçıyı karalamak olur mu?
viz kaynağın yok.
İktidarın s u ç u ö r t b a s e t m e çabasını b u g ü n k a m u o y u ç o k iyi b i l m e k t e ­
dir. Olaylar ve g e r ç e k l e r Kaya E r d e m ' e y a d s ı y a c a k bir g e l i ş i m göster­ Bu k o n u d a iktidarın gaflet ve v u r d u m d u y m a z l ı ğ ı n a bir ö r n e k v e r m e k ge­
mektedir. Ç ü n k ü , hayali ihracatçının " Ü ç beş k i ş i " d e n o l u ş m a d ı ğ ı , b u n a rekirse Bursa'da DIBIRDIK H O L D İ N G y ö n e t i c i l e r i n d e n s ö z e d e b i l i r i z . 1 8
karşın y ü z l e r c e ihracatçı şirketi kapsadığı g e r e k b a s ı n d a çıkan yazılar­ Anılan h o l d i n g 17 Aralık 1986 g ü n ü TV'nin birinci kanalında Hayali ihra­
d a n 1 2 v e g e r e k s e y a r g ı l a m a l a r d a n anlaşılmıştır. Hayali İhracatçılıkla suç­ catçı olarak s u ç l a n m ı ş ve halen y a r g ı ö n ü n d e h e s a p v e r m e l e r i n e karşın,
lanan 197 firmanın her birinin o n l a r c a hissedar ve y ö n e t i c i d e n o l u ş t u ğ u ­ a r a d a n 4 ay g e ç t i k t e n s o n r a (13 Nisan 1987) Hazine ve Dış Ticaret
nu v a r s a y a r s a k üç b e ş kişi d e ğ i l , binlerce sahtekârın e k o n o m i m i z i n kanı­ Müsteşarı Yavuz Canevi imzasıyla " İ h r a c a t o n u r m a d a l y a s ı " almıştır.
nı e m d i ğ i açıklıkla g ö r ü l m e k t e d i r . Hayali ihracat k o n u s u n d a iktidarın " D ö v i z gelsin de nasıl gelirse g e l s i n "
Kaya E r d e m , üstü kapalı d a olsa g ü m r ü k ç ü l e r i n y ü z d e 2 0 rüşvet aldıkla­ anlayışını b e n i m s e m e s i n e C u m h u r b a ş k a n ı yasayı v e t o e d e r e k karşı çık­
mış ve yargı talan önleyici kararlar almıştır.
rını itiraf e t m e k t e d i r . 1 3 O n u t e y i d e n bir DPT yetkilisi "gümrüklerde za­
ten sistem oturmuş, dolar başına hesabıyla işini hallediyorsun." B u n a karşın iktidar, başıboş tavrını b ü r o k r a s i n i n kilit noktalarına
şeklinde kanısını belirterek E r d e m ' i d o ğ r u l a m a k t a d ı r . yerleştirdiği adamlarını kullanarak s ü r d ü r m ü ş v e b u d o ğ r u l t u d a k i d ü z e n ­
Yabancı sigarayı serbest bırakmanın bir g e r e k ç e s i olarak "kaçakçılığın lemelere başvurmuştur. Ö r n e ğ i n hayali ihracat k o n u s u n d a DPT
ö n l e n e m e m e s i " gösteriliyor. B u n u n gibi hayali ihracatı, " k a r a parayı Müsteşar yardımcılığına atadığı Bülent Ö z t ü r k m e n ' i t a m yetkili kıl­
a k l a m a " diye halka y u t t u r m a y a çalışılmaktadır. G ü m r ü k l e r d e k i rüşveti mıştır. ' Bu şekilde ihracatın p a t r o n l u ğ u r e s m e n o n a y l a n a n Öztürk-
önleyemiyorsanız iktidar koltuklarını hangi hakla işgal e d i y o r s u n u z ? m e n , hayali ihracatçıların sorunlarını ç ö z ü m e kavuşturabilmek için Mer­
D ü n y a d a k i t ü m iktidarların görevleri arasında kaçakçılık ve rüşveti önle­ kez Bankasına bir yazı g ö n d e r m i ş t i r . Bu yazıda ihracat dahil t ü m teşvik
m e k v e d e suçlularını y a r g ı ö n ü n e çıkartmak d a b u l u n m a k t a d ı r . Eğer b u tedbirlerinin kendileri tarafından y ü r ü t ü l e c e ğ i hatırlatılmıştır.
v u r d u m d u y m a z l ı ğ ı n hesabı s o r u l m a z diye d ü ş ü n ü y o r s a n ı z , yanıldığınızı Ö z t ü r k m e n , g ü m r ü ğ ü n uyarmasına karşın, Süzer'lere ait T O P DIŞ TİCA­
anladığınızda iş işten g e ç m i ş olabilir. 5 RET firmasının k a b l o ihracatında b i r i m fiyatı (metre) 3.32 centlik kabloya
1 D o
% ?¥at v e r e r e k
firmaya açıktan yaklaşık 3 0 kat kazanç sağla­
"Devlet h e r g ü n yeni bir z a m furyası altında ezilen halkın d e ğ i l , milyarları­ mıştır. ö

nın bir k u r u ş u n u n bile hesabını s o r m a y a m e c b u r d u r . Devlet D e n e t l e m e


K u r u l u ' n u n , devlet t o k a d ı n ı bu pervasızların y ü z ü n e şaklatmasını bek­ Olayı bireysel ö r n e k s a y m a k kanımıza g ö r e olanaksızdır. Basında uzun
s ü r e d e n beri Bülent Ö z t ü r k m e n hakkında k u ş k u y a r a t a c a k d o ğ r u l t u d a
liyoruz."
DPT u z m a n ı anılan a ç ı k l a m a s ı n d a 1 4 "Hayali ihracatçılardan bir ikisinin
16 Vural Arıkan, "Hükümet, 'döviz gerek' dedi, gerisini boş verdi." Cumhuriyet, 13 Temmuz 1988
harcanacağı ama asıl büyüklerin yerinde kalacağını" ve " H a y a l i ihracatın 17 Hayali ihracat sanığı Anamur Gümrük Muhafaza memuru Nurbay Şahin mahkemede "Başbakan Özal ver­
genel ihracattaki payının y ü z d e 40'ın altında o l m a d ı ğ ı n ı n " ve "... o yap­ diği emir ve demeçlerinde ihracatın engellenmemesi için herşeyin seri yapılmasını istiyordu." şeklindeki
mış bu yapmış, o firma bu firma önemli değil, sistem önemli bu sistem açıklaması. (Milliyet, 7 Şubat 1989 - Bülent Yalvac'ın haberi) bir bakıma gerçeği yansıtıyordu.
18 "Önce gözaltına aldılar, sonra başarı ödülü verdiler - Zoraki hayalci" Milliyet, 22 Ekim 1988, Çetin Yetkin'-
in haberi
9 Yn: ANAVATAN iktidarının "Milli Politika" (!) anlayışına tipik bir örnek... 19 "190 hayali ihracat dosyası beklemede, 'Hayali'cilerin umudu DPT'de" Cumhuriyet-, 18 Haziran 1988
10 Uğur Mumcu, Kaya Erdem'in demeciyle suç işlediğini iddia etmektedir. "Suç, suçtur..." Cumhuriyet, 20 "Özal'ın şifahi emriyle başlatılan 'Operasyonla' hayali ihracatçıları nasıl kurtardılar. Hayali ihracatta kolla­
29 Temmuz 1988 ma" Cumhuriyet, 8 Temmuz 1988
11 Yn: Mahkemeye çıkarılan hayali ihracat sanıklarının çoğu cezası daha hafif olduğu için TOPLU KAÇAKÇI­ 21 Yn: Türk parası ile metresi 27 lira 22 kuruş olan kabloya 822 TL fiyat verilerek yaklaşık otuz misli haksız
LIK yerine SAHTEKARLIK suçunu kabul etmektedirler... kazanç sağlanılmasına göz yumulmuştur. Bu paralar kimin adına, kimlerle bölüşülmüştür? Belli değildir...
12 197 firma didik didik, Milliyet, 18 Kasım 1988 Cengiz Kuşcuoğlu'nun haberi 22 Milliyet, 9 Temmuz 1988
13 12'de agy 23 Yn: SÜZER HOLDİNG'e ait DIŞ TİCARET Firmasından Merkez Bankasının 5 milyarlık vergi iadesi istemi
14 "Adını açıklamayan eski DPT uzmanına göre hayali ihracatçılar yırtacak. Bu işten bir şey çıkmaz" Milliyet, 9 Temmuz 1988 günü Milliyet Gazetesinde açıklanıyordu. Oysa ki bu tarihten 3 gün önce aynı gazetede
yer alan bir haberde, SÜZER'lerin şirketine" 'Altın madalya' verildiği belirtiliyordu, işte iktidarın "köşe dö­
16 Temmuz 1988 Zülfikar Doğan'ın haberi
nücülük", "işbitiricilik" anlayışına belirgin bir örnek daha...
15 "Hayalcilere devlet tokadını kim vuracak?" Prof. Dr. C. Tayyar Sadıklar, Hürriyet, 18 Temmuz 1988

132 133
haberler yeralmış ve özellikle Uğur M u m c u bir yazısında bu kişinin lan ihracatın y ü z d e 75'ini ellerinde b u l u n d u r m a k t a ve her a n l a m d a iktida­
A m e r i k a ve isviçre bankalarında b u l u n a n hesabına (!) 1984 yılında bir rı yönlendirmektedirler. Daha da ö n e m l i s i halka " S e r b e s t Piyasa E k o n o - -
g ü n arayla 20 bin d o l a r yatırıldığını hesap numaralarını da vererek açıkla­ m i s i " diye y u t t u r u l a n uluslararası f i n a n s çevrelerince y ö n l e n d i r i l e n bu uy­
mıştır. d u e k o n o m i k d ü z e n i n direklerini b u g ü n hayali ihracatçılıkla suçlanılan
işbirlikçi patronlar oluşturmaktadır. Onların sahtekâr, hırsız ya da kaçak­
A ç ı k ç a s u ç o l u ş t u r a n b u d u r u m u n s o r u ş t u r u l m a s ı gerekirken Öztürk-
çı o l d u ğ u n u n o r t a y a çıkartılması e k o n o m i k sistemin ve Özal iktidarının
m e n ' i n b ü r o k r a s i d e k i etkinliğinin arttırılması d i k k a t ç e k i c i niteliktedir.
balon gibi s ö n m e s i demektir. Sistemi açığa v u r a n m ü c a d e l e d e koşullar
Söylentilerin d o r u ğ a çıktığında ise bu kişi Başbakanlık danışmanlığına
hiç belli olmaz, iktidardan h e s a p s o r u l a c a k bir d o ğ r u l t u d a değişebilir.
alınmıştır. Doğal olarak bu k u ş k u l u ilişkiler i ç i n d e birbirlerine karşı g e b e
olanlar arasında h e s a p sorulması olanaksız hale g e l m e k t e , bu nedenle Bu nedenle demokratik hak ve özgürlükler için verilen kavgada birinci
de bazı kişiler T B M M dışında olmalarına karşın, etkin bir d o k u n u l m a z l ı k öncelik hayalcilerin tümü ve onların destekçisi iktidardan hesap sorul­
zırhı a r d ı n d a d ü m e n i n e b a k m a k t a g ü n ü n ü g ü n etmektedirler... masından geçtiğini altını çizerek belirtmek isterim.
Ö z t ü r k m e n ' i n eski bir MİT görevlisi o l m a s ı kuşkuları d a h a da arttırmak­ Ne yazık ki " m u h a l e f e t " bir kaç k ü ç ü k girişim ve d e m e ç dışında olayın
30-31
t a d ı r . 2 5 Kaldıki bu kişinin 12 Mart sonrası bu d ö n e m d e " i ş k e n c e c i " ol­ üzerine b ü t ü n g ü c ü y l e y ü k l e n m e m e k t e d i r .
d u ğ u hakkında basında açıklamalar y a p ı l m ı ş 2 6 " 2 7 a n c a k yazılanlara karşı Oysa iktidarın y u m u ş a k karnı hayali ihracattır. S e ç i m taktiklerini b u n a
Öztürkmen suskunluğunu korumuştur. g ö r e d ü z e n l e m e y i g ö z e alabilen muhalefet partileri a n c a k parti olabilir
12 Mart d ö n e m i n d e MİT görevlisi olarak hakkında işkencecilik iddiası y o k s a olası sürprizlerle karşılaşabilirler.
ö n e sürülen bu kişinin .MHP'li bir bakanın müsteşar yardımcısı olması, Artık hayali ihracat olayı k a m u o y u n a malolmuştur. K u ş k u s u z bu duyarlı
12 Eylül sonrasında ise DPT müsteşar yardımcısı olarak hayali ihracat­ k o n u d a halkımızın beklentileri bulunmaktadır. " M u h a l e f e t i n " tavrı duyar­
çıya d e s t e k vermesi, o r a d a n Başbakanlık Danışmanlığına atanması, lılıkla izlenileceği h e s a b a katılmalıdır. İktidar seçilmiş üç beş kurbanı yar­
A m e r i k a n ve isviçre bankalarında hesaplar 12'li d ö n e m l e r için ilginç bir gı ö n ü n e çıkartırken b ü y ü k patronlar haksız kazançlarını uzun süreye
b i y o g r a f i o l u ş t u r m a k t a , k o k u ş m u ş d ü z e n i n pisliklerini sergiler g ö r ü n ­ yayılan taksitlerle geri ö d e m e k ya da hiç ö d e m e m e k için iktidarla pazar­
mektedir. lığa girişmişlerdir...
Ş i m d i de hayali ihracat k o n u s u n d a yargının t u t u m u n d a n kısaca söz et­ O y s a d a h a ö n c e DPT, 6183 sayılı y a s a g e r e ğ i n c e bazı firmalardan hak­
mek istiyorum: sız kazançlarının yaklaşık olarak 3 katını geri almaya ç a l ı ş ı y o r d u . 3 2 " 3 3
izmir D G M , Antalya'da yakalanan Şafak g e m i s i y l e ilgili d a v a d a sanıkla­ Bazı basın organlarının RAM'i g i z l e m e k için T A M d i y e bilerek yanlışlık
ra yüz bin liralık para cezası yerine onar yıl hapis cezası vermiş ve bu yaptıklarını açıklamıştım. Bu k o n u d a bir ç o k hayali ihracat firması içinde
karar Yargıtay 7. Ceza Dairesinin onayıyla kesinleşmiştir. 8 n e d e n RAM'ı seçtiğimi açıklamak istiyorum.
D a h a sonra bu tür suçlarda bir yıllık z a m a n aşımından yararlanıp, pa­ -RAM DIŞ TİCARET ŞİRKETİ, 1987 yılında 285.598.274 dolarlık ihracat
çayı kurtaracağını sanan hayali ihracatçılar, yargıtayın z a m a n aşımını 5 y a p m ı ş ve T E K F E N ' d e n sonra ikinci sırayı almıştır. 1988 yılında ise ih­
yıla çıkartması üzerine paniğe kapılıp iktidarı sıkıştırmaya başladılar. racat birincisi o l m u ş t u r . 3 5 " 3 6
Ç ü n k ü g e r ç e k t e bunlar Kaya E r d e m i n s ö y l e d i ğ i gibi üç-beş kişi olmayıp
b i n l e r c e para babasıydı. B ü y ü k dış ticaret şirketleri yaklaşık olarak yapı- 29 "Hayali ihracata soru önergesi" DYP Hatay Milletvekili Murat Sökmenoğlu, Cumhuriyet,
29 Temmuz 1988.
30 "Narin için önerge", SHP Adana Milletvekili Cüneyt Canver, Milliyet, 29 Ocak 1989, Ayhan Aydernir'in
24 Uğur Mumcu, Sorumlusu Yok, Cumhuriyet, 9 Temmuz 1989 haberi.
25 Yn: Eski MİT'çi Bülent Öztürkmen'in ayrıcalıklı ve dokunulmaz konumuna karşın, eski MİT'çi Mustafa Ne­ 31 "Hayalci 38 firma için önerge verildi- 62,5 milyarlık devlet avantası- SHP Milletvekili Kamer Genç" Milliyet,
cati Ercan Marmaris hayali ihracat davasında sanık olarak yargılanmaktadır. (MİT'çi ağladı... Diller çözül­ 2 ŞUbat 1989" Erhan Aydernir'in haberi.
dü, Hürriyet, 18 Ocak 1989) Ne ilginç çelişki değil mi? 32 " 'Hayalci' dosyaları Özal'da", Milliyet, 24 Ağustos 1988, Yavuz Gökmen'in haberi.
26 Aydınlık, 22 Ağustos 1978 33 Yn: 76 firmanın haksız kazancının 72,4 milyar TL olduğu açıklandı. Yasa uyarınca bu miktarın 200-250
27 "MİT ajanı Bülent Öztürkmen, MHP'li bakan Agah Oktay Güner'in müsteşar muavini idi." Aydınlık, milyar TL olarak geri alınması gerekiyor. Anc'ak başka sorunlar öne çıkarılarak sorun geriye itildi.
20 Eylül 1978 34 Milliyet, 2 Eylül 1988, Celal Pir'in haberi.
28 24'te agy. 35 "RAM İhracatın liderliğine yükseldi", Hürriyet, 10 Kasım 1988

134 135
- Listeye giren b ü y ü k firmaların ç o ğ u hayali ihracatçı o l a r a k suçlanılmak- Ceza h u k u k u n u n d e ğ i ş m e z kurallarından biri d e ' s u ç o l a n y e r d e c e z a -
tadır.37"38 nında olacağı' şeklindedir. Bu n e d e n l e haksız v e r g i iadesinin geri ö d e n ­
mesi şirketin, genel m ü d ü r ü n ü n v e olaya karışan b ö l ü m m ü d ü r l e r i n i n
Buna karşın ö r n e ğ i n ENKA, 18 milyar TL, M e n t e ş o ğ l u , 26 m i l y o r T L hak­
suçluluklarını yargı s ü z g e c i n d e n g e ç m e d e n o r t a d a n kaldırmaz.
sız v e r g i iadesi aldıkları halde, listede bu r a k a m RAM için 600 milyon
TL'dir Çarpıcı bir ö r n e k , ihracattan en b ü y ü k k a z a n ç s a ğ l a y a n RAM RAM DIŞ TİCARET şirketi K O Ç G R U B U ' n a " g ö l g e " d ü ş ü r m ü ş t ü r . Bu
dış ticaret haksız v e r g i iadesi miktarı K O Ç G r u b u ç a p ı n d a ç o k az g ö r ü n ­ k u ş k u d a n " a r ı n m a n ı n " tek y o l u öneelikle b u k a d r o n u n t e m i z l e n m e s i n ­
mektedir. O halde bu r a k a m a n e d e n ve niçin tenezzül edilmiştir? Ka­ d e n geçer. N e dersiniz Rahmi Koç, aksi d u r u m d a kuşkuların K O Ç G R U ­
m u o y u n u n b u n u ö ğ r e n m e k e n d o ğ a l hakkıdır. Ç ü n k ü : B U üzerinde y o ğ u n l a ş m a s ı n a g ö z y u m m a k d u r u m u n d a kalmış o l m a y a ­
c a k mısınız?
- RAM DIŞ TİCARET ŞİRKETİ Koç G r u b u n a bağlı bir kuruluştur. Baba
ve o ğ u l Koçlar ve ailenin d i ğ e r bireyleri basın ve yayın o r g a n l a r ı n d a özel Baba diye anılan N e c d e t U l u c a n hayali ihracat suçlamasıyla t u t u k l a n ­
s e k t ö r c ü l ü ğ ü n s i m g e s i olarak halka tanıtılmakta, içeride ve dışarıda ö d ü l ­ mış ve birkaç ay s o n r a salıverilmiştir. Bu d ö n e m d e "asıl suçluların h o l ­
lendirilmekte ve iktidarlarla sıcak ilişkiler kurmaktadırlar. K u ş k u s u z KOÇ d i n g patronları onların üzerine gidilmesi g e r e k t i ğ i n i " sürekli v u r g u l a ­
G R U B U ' n u n etkinliği ROTARİSYEN ilişkilerde dahil o l m a k üzere Ç U H ve mıştır. 4 6
ÇUŞ' larla k u r d u ğ u ortaklıklardan kaynaklanmaktadır. Ulucan'ın d u r u m u b a n a bir ö z d e y i ş hatırlattı: "YASALAR Ö R Ü M C E K
- TÜRK DIŞ TİCARET DERNEĞİ, "Hayali ihracat izleme k o m i t e s i " adı al­ AĞINA BENZERLER. SİNEKLER TAKILIR, EŞEK ARILARI DELER G E ­
tında bir k o m i t e k u r m u ş ve bu kuruluşun başına RAM DIŞ TİCARET Ge­ ÇER" diye... Yargılanan hayali ihracatçılar a ğ a yakalanmışlardır. B o z u k
nel M ü d ü r ü i b r a h i m Yazıcı'yı g e t i r m i ş t i r . 4 1 D o ğ a l olarak anılan kuruluşun d ü z e n d e EŞEK ARILARI'nın vızıltıları kulaklarımızı sağır ediyor.
bu k o n u d a hiç bir etkinliği o l m a d a n dağılmıştır. Onların amaçlarına Basından beri Bülent Ö z t ü r k m e n ' i n yasadışı t u t u m u n a karşı çı­
u l a ş a m a m a g e r e k ç e s i farklıdır. A m a bir de aklın y o l u vardır. Hayali ihra­ kan DPT m ü s t e ş a r yardımcısı Fahrettin Kunak " 1 2 0 milyarı geri ala-
catçılık iddiasıyla s u ç l a n a n bir şirketin genel m ü d ü r ü o l a n İ b r a h i m Yazı­ cağız."demektedir.
cı bu g ö r e v i nasıl y a p a b i l i r d i ? 4 2 /
Kunak'ın başarılı olmasını dileriz. A n c a k bu kadarı yetmez... Serbest
- G ö r ü n e n k ö y kılavuz istemez a m a Genel M ü d ü r Yazıcı, hakkını a r a m a k Piyasa E k o n o m i s i y u t t u r m a c a s ı n ı n ipliğinin pazara çıkartılması t ü m suç­
için d a v a açtığını a ç ı k l a m a k t a d ı r . 4 3 Oysa bir g a z e t e d e açıklandığına g ö r e luların yargı ö n ü n e getirilmesine bağlı o l d u ğ u n u biliyoruz. Avantalar ve
" R A M haksız yere v e r g i iadelerinin b ü y ü k b ö l ü m ü n ü geri ö d e m i ş t i r . " 4 4 yağmalar ülkesinde asla h e s a p sorulamayacağını sananlar bir g ü n yanıl­
Eğer bu haber d o ğ r u y s a şirket iddiaları kabul e t m i ş d e m e k t i r . dıklarını anladıklarında, onlar için her şey t ü k e n m i ş olacaktır." s
10 Şubat 1989
36 Yn: Rahmi Koç, Cumhuriyet, 1 Temmuz 1989, hedeflerini açıklarken: "Dış Ticaret şirketimiz RAM, 492 mil­
yon dolar ihracat yaparak Türkiye'de ihracat birincisi olmuştur." demektedir. Ama şirketin hayali ihracat o-
layıyla ilgisini gözardı etmeyi yeğlemiştir.
37 " 'Devler' de hayali şoku", Cumhuriyet, 4 Ocak 1989, Bilal Çetin'in haberi.
38 "Milyarlık cezalar sıkıştırdı, 'Develer'e hayali faturası", Cumhuriyet, 10 Ocak 1989, Bilal Çetin ve Enis Ber-
"* beroğlü'nun haberi.
39 "ihracatçıya ceza listesi", Cumhuriyet, 19 Ocak 1989, Bilal Çetin'in haberi
40 Gecikme faizleriyle birlikte RAM DIŞ TİCARET'ın haksız kazancı olan 2 milyar 300 milyon TL geri istenil­
mektedir. (Cumhuriyet, 9 Şubat 1989) Yn. Bu paranın geri ödenip ödenmediğini Rahmi KOÇ, RAM DIŞ
TİCARET başta olmak üzere diğer büyük ihracat şirketlerinin neden yargı önüne getirilmediğini de Özal
açıklamaktadır.
41 Hayalı ihracatı izleyemediler, Milliyet, 19 Eylül 1988
42 Yn: Bu yazı yazıldıktan sonra ibrahim Yazıcı görevinden uzaklaştırıldı.
43 "Hayalinin faturası büyük şirketlere mi?", Sabah, 8 Ocak 1989 Şule Talu'nun haberi 45 "1300 sahife ifade veren Ulucan yorgun ve bitkin, holdinglerin üzerine gidin" Milliyet, 15 Kasım 1988
44 41'de agy Yn: Geri ödenilen miktar tam belli olmadığı için açıklama yapılmalıdır. 46 Milliyet, 5 Şubat 1989 Ulucan: "Asıl ihracatı yapan bankalar, holdinglerdir. Devlet teşvik ediyor ama bu
* ÇUH: Çok Uluslu Holding
pisliğitemizlemelidir."
ÇUŞ: Çok Uluslu Şirket
47 Milliyet, 1 Şubat 1989, Ünver Çekemoğlu'nun haberi.
** Koç Grubu'nun Dünya genelinde 500 Büyük şirket içinde 143'üncü sırada yer almaktadır. (19 Temmuz
48 Yn: Yazıya bazı dipnotları yeni eklenilmiştir.
1989 tarihli gazeteler)

136 137
y e n i d e n d ü z e n l e n m e s i kesin bir z o r u n l u l u k olarak g ö r ü n m e k t e d i r .
VI.BÖLÜM Özellikle 1971 yılından bu y a n a i ş k e n c e olaylarıyla bazı MİT'çiler
ö z d e ş l e ş m i ş b u l u n m a k t a d ı r . B u kişilerin sürekli etkin k o n u m d a b u l u n ­
SONUCA DOĞRU. maları ö r g ü t e y ö n e l i k s u ç l a m a l a r a haklılık kazandırmaktadır.
Adı İşkence olayları içinde sıkça anılan H i r a m A b a s , M e h m e t Eymür,
Bülent Ö z t ü ç k m e n m u t l u MİT'çiler arasında sayılabilir. İlk ikisinin emekli
olmalarına karşın yurtdışı seyahatlarına çıkabilecek bir e k o n o m i k k o ­
n u m d a o l d u ğ u anlaşılıyor.
Bülent Ö z t ü r k m e n ise her taşın altından ç ı k m a k t a b u n a karşın b ü r o k r a ­
sideki itibarlı k o n u m u n u s ü r d ü r m e k t e d i r . Savlara bakılınca, bu kişi, DPT
müsteşar yardımcısı olarak Hayali İhracatın o l u ş m a s ı n a katkıda b u l u n ­
Ç o k ç a İstihbarat Ö r g ü t l e r i n d e n v e İstihbaratçılardan söz edildi. A m a c ı ­ muştur. Hayali İhracatçılar yargılanırken o n u n yalnız g ö r e v yerinin
mız k e n d i açıklamalarından d a yararlanarak bir d u r u m s a p t a m a s ı y a p ­ değiştirilmesinin ardındaki giz nedir b i l i n m e m e k t e d i r . H o r z u m ' u n dostları
m a k v e artık k a m u o y u n d a n s a k l a n a m a z b o y u t a ulaşan bozuklukların g i ­ arasında adı g e ç e n , y a b a n c ı b a n k a l a r d a k i hesabı b u l u n a n v e b u hesaba
d e r i l m e s i n e yardımcı olmaktır. Bu d ü z e n l e m e n i n nasıl yapılacağının yanı­ k u ş k u l u paralar yatırılan bu kişi, nasıl o l u y o r d a B a ş b a k a n Danışmanlığın­
tı b u g ü n için boşluktadır. d a t u t u l u y o r ? A n l a m a k m ü m k ü n değil...
Yasaya g ö r e MİT, B a ş b a k a n ı n emir ve k o n t r o l u n d a olması gerekirken, Bir eski MİT'çi Hayali ihracat'a b ü r o k r a s i d e n d e s t e k v e r i r k e n diğerinin
b ö y l e bir d e n e t i m i n b u g ü n e kadar s a ğ l a n a m a d ı ğ ı anlaşılmaktadır. - Mustafa N e c a t i E r c a n - M a r m a r i s Hayali İhracat d a v a s ı n d a yargılan­
B u n u n gibi, MİT g ü n ü m ü z e d e ğ i n P a r l a m e n t o Denetimi dışında t u t u l ­ ması ilginç bir çelişki oluşturmaktadır.
d u ğ u d a ortaya çıkmış b u l u n m a k t a d ı r . B u n u n gibi, A b a s ile E y m ü r m u t l u azınlık gibi y a ş a r k e n eski MİT'çi Ferdi
MİT R a p o r u Olayı'ndaki d e n e t i m , raporla sınırlı kalmış, ö r g ü t d o k u n u l ­ Tamer'in manavlık y a p a r a k g e ç i m i n i s ü r d ü r m e s i aklı karıştırmaktadır.
mazlığını korumaktadır. B ü y ü k yankılara n e d e n olan r a p o r u n sızdırılma­ Üruğ'a ö d e n e n 40 m i l y o n u n , yasal olarak r u c û edilerek E y m ü r ' d e n geri
sında u z u n zamandır bilinen bazı ö r g ü t , kişiler ve hattâ iller arası ç a ­ alınması g e r e k m e k t e d i r . Rapor ile s u ç işlediği t a z m i n a t ö d e m e kararıyla
tışmayı g ü n y ü z ü n e çıkarmış, yapılan pazarlık s o n u c u bir y a n d a n yeni anlaşılan E y m ü r h a k k ı n d a görevini k ö t ü y e k u l l a n m a k t a n n e d e n d a v a açı­
d e n g e l e r e u y g u n atamalar yapılırken, bazı MİT'çiler k ö ş k tarafından tas­ lamamaktadır?
fiye edilmişlerdir.
Yoksa bu kişinin bildiklerini açıklamasından mı k o r k u l m a k t a d ı r ?
R a p o r u n soruşturulması ise, kanımıza g ö r e Ü r u ğ ' u n s o r u n a o n u r m e s e ­
E y m ü r bir MİT'çinin S h e r a t o n Oteli'nde "Aşk O d a s ı " işlettiğini açıkla­
lesi olarak yaklaşma s o n u c u n d a , üst d ü z e y d e k i bir pazarlık s o n u c u
maktadır. Bu o d a d a n geçenleri bildiğini ima e d e n E y m ü r bir şantaj k o k u ­
başlamıştır. Üruğ'a yöneltilen s u ç l a m a n ı n g e r ç e k m u h a t a b ı g ö z ardı edi­
su hissettirmektedir.
lip, s u ç l a m a yanlış a d r e s e postalanmıştır.
"Otelde özel bir odası vardı. Kendisini herkes MİT elemanı olarak bi­
Aslında MİT arşivlerinde binlerce benzeri rapor b u l u n d u ğ u k u ş k u s u z ­
liyor ve oteldeki o oda, ona MİT adına tahsis edilmiş. Bu şahıs, bütün
dur. Bu tür raporlara dayanılarak on binlerce insan m a ğ d u r edilmiştir.
bu Mehmet Ağarlar, Ünal Erkan'lar, Şükrü Balcı, Tuncay Mataracı gibi­
E y m ü r bile suçlanan kişi U r u ğ o l m a s a y d ı d u r u m u n u n farklı olacağını söy­
lerle vıcık vıcık olmuş bir adam. Şimdi, İstanbul Belediyesi'nde Sivil sa­
lemektedir.
vunma uzmanı olarak çalışıyor. Bunun odasında kimler kalmış acaba?
MİT'çiler ö r g ü t t e n uzaklaştırılmış, MİT müsteşarı değiştirilmiş ve Ü r u ğ ' a Araştırmak lâzım. Bakmak lâzım tabii..."
tazminat ödenmiştir, a m a her şey s o n u ç l a n m ı ş değildir.
K a m u o y u n u n merakını g i d e r m e k için bu kişinin M.T. o l d u ğ u n u açıkladık.
Ö r g ü t ü n yasal hiyerarşisi içine alınması ve P a r l a m e n t o d e n e t i m i n d e n Ş i m d i ilgililerden s o r m a k lazım:
geçirilmesi, dış ilişkilerden arındırılması, d e ğ i ş e n d ü n y a koşullarına g ö r e
- Vıcık, vıcık ilişkiden ne kast ediliyor?
kendini yenilemesi, faaliyetlerini yasa sınırları içine alması ve A ' d a n Z'ye

138 139
Bu koşullar içerisinde Özai'ların ÇANKAYA özlemini bazı çevreler, sığın­
- M.T. nin " A ş k O d a s ı " n d a n kimler geldi, kimler geçti?
m a v e k o r u n m a i ç g ü d ü s ü olarak d e ğ e r i e n d i r i y o r s a d a K A M O Y araştır­
- S u ç l a n a n l a r d a n birisi eski bir b a k a n , birisi vali, biri emniyet m ü d ü r ü ması yüzde 87.9'un Özal'ın C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı n ı n i s t e n m e d i ğ i n i g ö s t e ­
d i ğ e r i ise eski e m n i y e t m ü d ü r ü d ü r . Bu kişiler n e d e n E y m ü r hakkında d a ­
riyor.
va a ç m ı y o r l a r ?
Tabanı yitirmiş bir iktidarın, T B M M ' d e k i ç o ğ u n l u ğ u n a d a y a n a r a k C u m ­
- R a p o r d a adı g e ç e n d i ğ e r kişiler hazır ö n l e r i n d e o l u m l u bir emsal var­ hurbaşkanı s e ç i m i n d e u z l a ş m a a r a m a m a s ı s a y ı l a m a y a c a k kadar tehli­
k e n , n e d e n d a v a a ç a m ı y o r l a r ? Paraya g e r e k s i n i m l e r i m i yok, y o k s a ç e ­ keyi b e r a b e r i n d e getirebilir...
kindikleri g e r ç e k l e r mi var?
Financial Times** y o r u m u n d a : " H ü k ü m e t i n , fırtınalı bir s o n b a h a r ile
- M.T.'nin Dalah'ın Belediye Başkanı o l d u ğ u d ö n e m d e Sivil S a v u n m a ör­ karşı karşıya kalacağını," açıkladıktan s o n r a " B a ş b a k a n , e k o n o m i d a h a
g ü t ü n d e nasıl hizmet verdi?
da kötüleşmeden erken seçime gidecektir" demektedir.
- Halkına z u l ü m ve haksızlık yapılmasını isteyen emekli general AP, ikti- Özal'ın fırtınadan ilk a ş a m a d a kurtulmasının y o l u bize g ö r e d e , C u m h u r ­
d a r ı n c a Sivil S a v u n m a Teşkilatına b a ş k a n yapılıyor, başkanı o l m a s e v d a s ı n d a n v a z g e ç i p , bir a n ö n c e e r k e n s e ç i m e g i t m e ­
T ü r ü n ' ü n namı d ü n y a y a yayılan m e ş h u r sıkıyönetim Savcısı S ü l e y m a n sinden g e ç m e k t e d i r .
T a k k e c i ve 12 Mart işkencecileri içinde i s m i n d e n en ç o k söz edilen Doruklara h e m kartallar h e m d e s ü r ü n g e n l e r çıkabilir. Kartallar uçarak,
E y ü p Ö z a l k u ş halen T H Y Sivil S a v u n m a ö r g ü t ü n d e ne arıyorlar? "Aşk ötekiler sürünerek. Rastlantılar s o n u c u d o r u k l a r a ulaşabilmiş s ü r ü n g e n ­
O d a s ı " işleticisi M.T.'nin Belediye Sivil S a v u n m a ö r g ü t ü n d e k i g ö r e v i d e ­
ler bir g ü n o r a d a kartallara y e m olur.
v a m e d i y o r mu?
O y s a k i G E C E YARISI D O R U K O P E R A S Y O N L A R I 1 h e m zevkli h e m d e
Ve de E y m ü r diyor ki: "Bir k o k u ş m u ş l u k var..." Kendisine katılmamak sakıncasızdır. İyi d o r u k l a r , İyi operasyonlar... M a d e in USA d a m g a l ı o l ­
m ü m k ü n değil... Tabii b u o l u ş u m içinde o n u n payını parantez dışı t u t m a
sun.2
koşuluyla...
Yapıtımı o k u m a k g ü ç l ü ğ ü n e katlandığınız için t e ş e k k ü r e d e r k e n , yeni ç a ­
G e r ç e k t e "POLİTİK D U R U M DEĞERLENDİRME"lerini ü ç l e m e k gerekir­ lışmalarım için r e h b e r o l a c a k öneri ve eleştirilerinizi b e k l i y o r u m .
di. G ö r ü l d ü ğ ü gibi olaylar t ü m hızıyla sürüyor. S o n perdesini y a ş a y a r a k
göreceğiz. Saygılarla...
30 Temmuz 1989
G e ç m i ş t e istihbarat örgütlerine e g e m e n o l a m a y a n Başbakanların
Talat Turhan
D a r b e ile iktidardan d ü ş ü r ü l d ü k l e r i g ö z a r d ı e d i l m e m e s i g e r e k e n bir o l g u ­
Yenigün Sok. No: 19
dur. 81200 Kuzguncuk İSTANBUL

Özal'ı M e n d e r e s , M a r c o s (İmelda), Mussolini, XVI.Louis (Marie-Antoî-


nette)'e benzetenlerin dillerinin altındaki bakla nedir?
Özal'ın uyguladığı e k o n o m i k m o d e l iflas sinyalleri veriyor. Enflasyon'un
ö n l e n e m e z yükselişi ü ç l ü rakamlara d o ğ r u kayıyor...
M o d e l ' i n altında - O r j ş d i r e k - ezilirken, Türkiye'nin p a t r o n cennetine d ö ­
n ü ş t ü ğ ü açıklanıyor.
D ü z e n i n vıcık vıcık ilişkiler içinde k o k u ş t u ğ u n u , halâ kendilerinden he­
s a p s o r u l a m a y a n eski MİT'çiler söylüyor...
Hayali ihracatçı ve işbirlikçi h o l d i n g patronları yargı ö n ü n e getirile- * Milliyet, 23 Temmuz 1989
miyor. Birkaç göstermelik d a v a ile hırsızlıklar ö r t b a s e d i l m e y e çalışılıyor. *" 20 Temmuz 1989
1 İngiliz The Daily Telegraph gazetesi, "özal seçilirse darbe olur", .6 Ağustos 1989
* Y.N: S. Takkeci Asil Nadirin de sözcülüğünü yapan «Yeni Batı Trakya» dergisinin genel yayın koordinatör­ 2 "Özal'ın Cumhurbaşkanı olması için CIA devrede - TÜRKİYE'Yİ KUCAĞA OTURTMA PLANI - ABD Merke­
lüğünü yapmaktadır. 2000'e Doğru Dergisi, 6 Ağustos 1989. zi Haberalma ögrütü'nün hazırladığı planı Başkan Bush kabul etti." Gazete, 9 Ağustos 1989
** Hürriyet, 10 Temmuz 1989

141
140
Ek—1 Millî Emniyet Hiz
GÖREVLERİ:
metleri Başkanlığ
(MAH) Milli Güvenlik ile ilgili
istihbarata esas olacak
haberleri toplamak ve is­
tihbarata karşı koymak­
tır.

}
İstahbarat GÖREVLERİ:
Başkanlığı MAH ve PSB ile çeşitli
(İB) Devlet daireleri ve resmî
kurumlar tarafından der­
lenen Millî Güvenliğe ait
haber ve istihbaratı al­
mak, Devlet çapında yo­
rumlamak, tasnif etmek,
yaymak ve MİT içindeki
EK-1 Milli i s t i h b a r a t T e ş k i l â t ı ş e m a s ı istihbarat faaliyetlerini
koordine etmektir.
Başbakanlık

EK-2 Milli i s t i h b a r a t K o o r d i n a s y o n K u r u l u ş e m a s ı
Psikolojik Savunma GÖREVLERİ:
Başkanlığı
Barışta ve savaşta mil­
EK-3 " Ş E Y T A N Ü Ç G E N İ : C I A - M O S S A D - MİT İ L İ Ş K İ L E R İ " 2 0 0 0 ' e (PSB)
lî bünyeyi içten ve dıştan
gelecek psikolojik tesis­
D o ğ r u D e r g i s i : 28 Ş u b a t - 5 Mart 1988, Yıl: 2, Sayı: 10
lere ait açık haberler top­
lamak, yorumlamak ve
Millî İstihbarat Teşkilâtı karşı koymaktır.
EK-4 " O l a y l a r l a H i r a m A b a s CIA - M O S S A D i ş b i r l i ğ i " 2 0 0 0 ' e D o ğ r u Der­
(MİT)
gisi: 12 H a z i r a n 1988, Yıl: 2, S a y ı : 25

>
İdari İşler
Başkanlığı GÖREVLERİ:
MIHI İstihbarat Teşkilatının Görevleri:
EK-5 G ü n a y d ı n G a z e t e s i m a n ş e t i : 1 E k i m 1 9 7 9 (ÜB)
Devletin Milli Güvenlik politikası ile il­ Topyekûn istihbaratın
gili planların hazırlanmasında esas ola­ sağlanması için gerekli
cak askeri, siyasi, iktisadi, ticarimali, sı­ destek görevlerini yap­
EK-6 B ö l g e K o o r d i n a s y o n M e r k e z i A C C - S ı k ı y ö n e t i m E ş g ü d ü m K o m u ­ nai, ilmi, teknik, biyografik ve psikolojik maktır.
tanlığı - Ş e m a s ı (FM 31-16 r e s m i A m e r i k a n T a l i m n a m e s i : S a h i f e : 33) ve Milli Güvenlikle ilgili istihbaratı Dev­
let çapında istihsal etmek, bu istihbaratı
Başbakana, Milli Güvenlik Kurulu'na

}
(MGK) ve gerekli resmi makamlara ulaş­ Teftiş Kurulu
EK-7 G ü n a y d ı n g a z e t e s i m a n ş e t i : 2 E k i m 1 9 7 9 tırmak, yaymak, istihbaratla uğraşan bü- Başkanl.ğ. > GÖREVLERİ:
tündaire ve kurumlar arasında koordinas­ MİT'in teftiş, denetim
yonu sağlamak, psikolojik savunma icap­ — ve soruşturma işlerini,
EK-8 Y a b a n c ı Servisler " E s r a r e n g i z EK-B ve Ev s a h i b i ü l k e " Yankı, Sayı: ların yaymak ve istihbarata karşı koymak­ yapmaktır.
tır.
448, 22-28 E k i m 1979
MİT'e bu görevler dışında hizmet
yüklenemez ve bu teşkilat Devletin gü­
venliği milli politikası ile ilgili istihba­ GÖREVLERİ:
EK-9 Kararlılık Operasyonları, İstihbarpt-Özel ajanlar FM 30-31 EK-B Hukuk Müşavirliği
rat hizmetlerinden başka hizmet istika­ MİT ile ilgili hukukî iş­
Yankı, s a y ı : 4 4 8 , 22-28 E k i m 1 9 7 9 metlerine yöneltilemez. leri yönetmektir.

(Kanun No: 644


MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI

142'
KANUNU 6 TEMMUZ 1965
Resmi Gazete ile neşir ve ilanı:
22 TEMMUZ 1965 Sayı: 12055) ,

143
Diğer
Gerekli Daireler
) GÖREVLE

!
EK-3

—• Milli Güvenlik Kurulu Genel KUVEYT GAZETESİ AÇIKLIYOR


Sekreteri veya Yardımcısı 1
İKİBİN'E DOĞRU DERGİSİ, Yıl:2, SayıMO 28 Şubat • 5 Mart 1988

Millî Emniyet Hizmetleri L Seyran üçgeni: CIA-MOSSAD-MİT ilişkisi


(MAH) Kuveyt ve A r a p âleminin ö n d e gelen g a z e t e l e r i n d e n El Ray El Em (Ka­
Başkanı
1 m u o y u ) gazetesi çeşitli tarihlerde yayımladığı h a b e r l e r d e , Türkiye'nin
MİLLÎ İSTİHBARAT b ö l g e d e İsrail'in k o r u y u c u kalkanı o l d u ğ u n u ve MİT ile M O S S A D arasın­
KOORDİNASYON da çeşitli alanlarda sıkı bir işbirliği yapıldığını ileri s ü r d ü . El Ray El Em ga­
zetesinin ö n e m l i bir özelliği de güvenilir d i p l o m a t i k kaynaklara sahip Ol­
K U R U L U (MİKK) İstihbarat Başkanı ması ve z a m a n z a m a n olay y a r a t a n gizli ilişkileri o r t a y a çıkarması. Gaze­
t e d e Türk-israil işbirliği m a n ş e t t e n verilmiş, M İ T - M O S S A D yardım­
laşmasını açıklayan haber ise İsrail kaynaklı.

Genel Kurmay İstihbarat ! | "Sıkı İşbirliği" Hem de Kimle?


Başkanı veya Yardımcısı 13 Haziran 1987 tarihli El Ray El Em gazetesinin iç sayfalarındaki haber­
! lerin başlığı a y n e n şöyle: " T ü r k i y e istihbarat teşkilatıyla, İsrail istihbaratı
arasındaki sıkı işbirliği açığa çıktı..."
/
Bakanlıkların İstihbarat hiz- | İsrail'de i b r a n i c e yayımlanan g ü n l ü k "Ma'ariv" gazetesi İsrail istihba­
metleriyle görevlendirilmiş daire rat teşkilatı olan M O S S A D ve ŞIN BET ile Türk istihbarat Teşkilatı (MİT)
Başkan
arasında u z u n z a m a n d a n beri sıkı işbirliği ve güvenlik alanında karşılıklı
MİT Müsteşarı y a r d ı m l a ş m a ve ortaklaşa çalışma yapıldığını o r t a y a k o y d u . Türk-Israil
d i p l o m a t i k ilişkilerindeki s o ğ u k l u ğ a r a ğ m e n , Ma'ariv gazetesinin M O S ­
SAD ö r g ü t ü n d e görevli üst rütbeli bir s u b a y a d a y a n a r a k verdiği h a b e r d e
MİT Müsteşarının
—b
şunlar belirtiliyor: M O S S A D , T ü r k i y e ' d e k i sol ö r g ü t elemanlarını eğiten Fi­
çağıracağı kimseler
listin örgütleri hakkında MİT'e ö n e m l i bilgi ve belgeler s u n d u . Bu k o n u ­
da MİT'e y a r d ı m etti.
Madde 8 — Aynı s u b a y M O S S A D ve ŞİN BET teşkilatlarının Yunanistan ve Tür­
kiye'de geniş çaplı istihbarat v e casusluk faaliyetlerinde b u l u n d u ğ u n u d a
İstihbarat çalışmaları ile ilgili koordinasyon sağlanmasında ve bu ça­ belirtti.
lışmaların yönetilmesinde temel görüşleri bildirmek üzere Millî İstihbarat
Koordinasyon Kurulu kurulmuştur. (MİKK) Kurul en az üç ayda bir toplanır. Atlantik Ötesinden Gelen İlham
Bilindiği üzere, 2000'e Doğru dergisinin 2-8 A ğ u s t o s 1987 tarihli 3 1 . sayı­
(Kanun No: 644
sının kapak k o n u s u MİT m ü s t e ş a r adayı Mister K o m p l o H l r a m Abas idi.
MİLLÎ İSTİHBARAT TEŞKİLÂTI
KANUNU) Bu h a b e r d e , " P o r t r e " başlığı altında Hiram A b a s hakkında şu bilgiler ve­
6 TEMMUZ 1965 riliyordu:
Resmi Gazete ile neşir ve ilânı: "1965'ten s o n r a bazı MİT görevlileri yurtdışına gönderilerek, ClA'da e ğ i ­
22 TEMMUZ 1965
tildiler. Bunlar yurtdışına Dışişleri Bakanlığı'nca 'siyasi ateşe' g ö r ü n ü -
Sayı: 12055

144 145
m ü n d e yollanıyorlardı. H i r a m A b a s d a Dışişleri siyasi m e m u r u kimliği al­
EK-4
tında d e f a l a r c a yurtdışına çıktı. CIA okullarında d ö r t yıl eğitim g ö r d ü . Sor­
g u l a m a , s a b o t a j v e p r o v o k a s y o n konularında uzmanlaştı. B a t u m v e Ati­
HİRAM A B A S -CIA-MOSSAD İŞBİRLİĞİ
n a ' d a n s o n r a 30 Eylül 1 9 6 8 - 1 Aralık 1970 tarihleri arasında Beyrut'ta
g ö r e v yaptı. İKİBİN'E DOĞRU DERGİSİ, Yıl: 2, Sayı: 25, 12 Haziran 1988

2000'e Doğru dergisinin 14-20 Şubat 1988 tarihli ve 8 sayılı nüshasının


"Elçinizi Kefenle Yollarız"
MİT R a p o r u ' n u hazırlayanlar k a p a k k o n u l u yazısında ise şu s a p t a m a l a r
yapıldı: (Özet)
"1981 yılında teşkilattan k e n d i isteğiyle e m e k l i o l m u ş , ( H i r a m Abas) ve Yeşilköy Havalimanına, 1987 başlarında esrarengiz bir y o l c u iniyor. (...)
yıllarca işadamlarının " B o d y g u a r d " l ı ğ ı n ı y a p m ı ş bir insan, nasıl o l m u ş t u Kimliği özenle g i z l e n m e y e çalışılan bu a d a m , İsrail İstihbarat ö r g ü t ü
da bu kadar etkili bir k o n u m a sıçrayabilmişti? Bu sorunun kritik cevabın­ MOSSAD'ın ö n d e g e l e n şeflerinden biriydi. Adı: Arie Levin. (...) Bu ziya­
da ABD ve CIA vardı. MİT'in kollarını O r t a d o ğ u ' y a uzatmak, H i r a m A- retten bir kaç g ü n s o n r a Ankara'nın bir başka israil'li k o n u ğ u d a h a ola­
bas'ın rüyasına giren Ş e y h Edebali tarafından s ö y l e n m e m i ş t i . Bu ilham, caktı, Devid K e m h i . (...) A n k a r a ' y a g e l d i ğ i n d e k i r e s m i sıfatı ise İsrail Milli
Atlantik ötesinden geliyordu. Büyük müttefikin bir numaralı adamıydı Hi­ S a v u n m a Bakanlığı Genel M ü d ü r ü . T a m da A r a p ülkeleri ve Filistin Kurtu­
ram Abas." luş Ö r g ü t ü n e karşı MİT o p e r a s y o n l a r ı d ü z e n l e n d i ğ i o d ö n e m d e bu iki
17 Mayıs 1985 tarihli m a n ş e t şöyle: El Ray El Em, Türk-israil gizli işbir- ziyaret ilgili çevrelerin g ö z ü n d e n kaçmamıştı. Bu ç e v r e l e r d e Arie Levin
» ligini açıklıyor... Türkiye'nin araplara d ü ş m a n c a t u t u m u n u teyid e d e n 16 MİT ile M O S S A D arasındaki ilişkiyi y ü r ü t e n kişi o l a r a k t a n ı n ı y o r d u . Türk
belge... Türkiye'nin A B D B ü y ü k e l ç i s i "Türkiye, israil'in k o r u y u c u kalkanı­ tarafını ise bu ilişkilerde H i r a m A b a s temsil e d i y o r d u . Arie Levin'in ziyare­
nı o l u ş t u r u y o r " d i y o r . t i n d e n kısa bir süre sonra, 14 Ş u b a t g ü n l ü bir istanbul gazetesi (Ebu Fi-
raz gitti) başlığını a t ı y o r d u .
Gazetemiz "El Ray El Em", Türk-israil gizli işbirliğine ait d o s y a n ı n bazı
ayrıntılarını açıklıyor. Ö t e y a n d a n Türkiye'nin Araplarla olan ilişkilerinden
Abas Orta Doğu Sahnesinde
kalkınma amacıyla yararlandığına dikkat ç e k i y o r ve ticari bağlantıların 9
H i r a m A b a s ve MİT b ü t ü n bir 1986 sonbaharını T ü r k i y e ' d e k i Filistinliler
milyar doları aşmış olduğunu.belirtiyor.
üzerinde y o ğ u n l a ş a n o p e r a s y o n l a r a ayırmışlardı. İşte o s o n b a h a r d a ,
El Ray El Em, habere şöyle d e v a m ediyor: "Türkiye'nin israil ile olan sı­ s i y o n i z m e karşı m ü c a d e l e n i n ö n ü n d e yer alan bir A r a p liderine H i r a m
kı işbirliğini ortaya k o y a n 16 kanıtı açıklıyoruz. Her ne kadar T ü r k i y e K u ­ Abas'ın birinci mesajı ulaştı. H i r a m A b a s şöyle d i y o r d u : "Ankara'daki
veyt Büyükelçiliği aracılığıyla haberimizi yalanladıysa da, v e r d i ğ i m i z haber diplomatınızı ç e k e r s e n i z size her t ü r l ü kolaylığı sağlarız. (...)" H i r a m ' d a n
d o ğ r u y d u . Haber, bir T ü r k r e s m i heyetinin İsrail'i gizlice ziyaret e t m e s i A r a p liderine ikinci mesaj ulaştı: H i r a m A b a s bu kez o l d u k ç a pervasızdı:
k o n u s u n d a y d ı . Biz haberi, 3 Nisan 1985 g ü n ü yayımladık. A n c a k d a h a " B u a d a m ı b u r a d a n alın, y o k s a kefen içinde y o l l a y a c a ğ ı z ! " Diplomatın
sonra Türk Büyükelçiliği'nin yalanlama haberini de yazdık. Ç ü n k ü a m a c ı ­ karısına telefonlar g e l i y o r d u : " D u l m u kalmak istersin. Y o k s a b o ş a n m a k
mız en b ü y ü k islam ülkelerinden biri olan T ü r k i y e ile A r a p â l e m i arasın­ m ı ? " (...)
da 200 yıldan beri var olan ilişkilerin k o r u n m a s ı y d ı .
"Ancak... Türkiye - israil d o s y a s ı hayli z e n g i n ve kabarık. Bir dizi nesnel Adı Üstünde Mi ster Komplo
v e aynı z a m a n d a ü z ü c ü anlaşmaları içeriyor. Söz k o n u s u anlaşmalar H i r a m Abas d i p l o m a t l a niçin bu kadar uğraşmıştı? 24 T e m m u z 1985 g ü ­
nü A n k a r a ' d a Ü r d ü n Büyükelçiliği birinci katibi Ziyad Sati ö l d ü r ü l d ü . Ci­
arasında Türkiye'nin b ö l g e d e İsrail'e k o r u y u c u kalkan olması da b u l u ­
nayetin s o r u m l u l u ğ u n u E b u Nidal ö r g ü t ü üstlendi. A r a d a n bir yıl geçti,
nuyor. Nitekim Türkiye'nin W a s h i n g t o n Büyükelçisi "Türkiye, israil'in hi­
Eylül 1986'da bir g u r u p Filistin'li Sati'nin katil sanığı olarak gözaltına alın­
m a y e s i için k o r u y u c u k a l k a n o l u ş t u r u y o r " diyor... Dahası var...
d ı . T ü r k polisi katilleri yakalamıştı. Ertesi g ü n sanıklardan ikisi serbest bı­
" E ğ i t i m alanında, d e r s kitaplarından Filistin adının silinmesi ve Filistin
rakıldı. Bırakılanlardan birinin adı Rafet Şaban'dı. Ş a b a n d a h a sonraki
haritasının kaldırılmasıyla başlandı. Kudüs, İsrail'in başkenti olarak g ö s ­
g e l i ş m e l e r d e ö n e m l i roller üstlenecekti. Nitekim Rafet Ş a b a n FKÖ'nün
teriliyor. B u n u Araplara d ü ş m a n olanlar bile y a p m a d ı l a r . "
Ankara'daki temsilcisi E b u Firaz'ı E b u Nidal'ın a d a m ı olarak g ö s t e r e n ifa-

146 147
eteler vermişti. Ş a b a n Firaz'ı T ü r k i y e ' y e karşı çeşitli sabotaj planlarıyla da Teşhis: M O S S A D ile işbirliği.
ilişkili g ö s t e r i y o r d u . Ş a b a n ' a ifadelerini d i k t e ettiren kuvvetlerin E b u Firaz
A r a p ülkelerinin d i p l o m a t l a r ı H i r a m A b a s k o n u s u n d a k i d e ğ e r l e n d i r m e l e ­
üzerinde çalıştıkları anlaşılıyordu. Ş a b a n i ç e r d e k i Filistinli sanıklara karşı
rini ve rahatsızlıklarını Özal H ü k ü m e t i n e de yansıtıyorlar. (...) Özal, ilgili­
v i c d a n azabına kapılarak F K Ö temsilciliğine d e b a ş v u r u p g e r ç e k kimliğini
lere Suriye ve FKÖ k o n u s u n d a k i o p e r a s y o n ve s o r u ş t u r m a l a r d a n rahat­
açıklamıştı. Rafet Ş a b a n O D T Ü ' d e ö ğ r e n c i iken bir u y u ş t u r u c u işi kullanı­
sızlık d u y d u ğ u n u söylüyor.
larak MİT tarafından elde edilmişti. E b u Firaz, 16 Kasım 1986 tarihli Nok­
ta d e r g i s i n e v e r d i ğ i u z u n r ö p o r t a j d a Filistinlilere ve FKÖ'ye karşı girişilen
Kaddumi'nin Gösterdiği Odak
k o m p l o y u anlatıyordu. Firaz, Nidal'ın kendilerinin c a n d ü ş m a n ı o l d u ğ u n u
H i r a m Abas Türk-Arap ilişkilerinde ö n e m l i bir s o r u n haline gelmişti.
da v u r g u l u y o r . Rafet Şaban'ın serüvenini anlatıyor. (...)
A b a s bir y a n d a n Suriye aleyhine o p e r a s y o n l a r y a p a r k e n , bir y a n d a n d a
Bu a r a d a 80 kadar Filistinli sınır dışı edildi. Filistinliler h a k k ı n d a Suriye'ye s ö z d e bilgiler u ç u r u y o r d u . Ş u s o n r a p o r
olayı Abas'ların ilk ve s o n işi d e ğ i l . Anti-siyonist m ü c a d e l e n i n ö n ü n d e yer
Abas'ın Şabanı alan bir A r a p ö r g ü t ü n ü n A n k a r a ' d a k i d i p l o m a t ı h a k k ı n d a B a ş b a k a n Ö-
2000'e Doğru Rafet Şaban'ın d a h a sonraki yaşamını araştırdı. Rafet zal'a verilmiş bir r a p o r var.
Ş a b a n T ü r k p a s a p o r t u y l a c e b i n e dolarlar k o n a r a k Avustralya'ya g ö n d e ­ Raporda, d i p l o m a t ı n d i p l o m a t i k d e ğ i l silah kaçakçılığı yaptığı ö n e s ü r ü ­
rildi. Ü r d ü n devleti v a t a n d a ş ı Şaban'ın yerini ö ğ r e n d i . Avustralya'dan ka­ lüyor. (...) Bu raporların da M O S S A D tarafından verilen bilgilerle, g e n e
çırılan Ş a b a n Ü r d ü n ' e getirildi. Ü r d ü n Adalet Bakanı ile birlikte televizyo­ MOSSAD'ın y ö n l e n d i r i l m e s i s o n u c u hazırlandığını 2000'eDoğru güvenilir
n a çıktı. Ş a b a n g e r ç e k m i s y o n u n u a ç ı k l a m ı y o r d u t e l e v i z y o n d a a m a ken­ kaynaklardan aldığı bilgilerle d o ğ r u l a d ı . 26 O c a k 1987 tarihli Cumhuriyet
disini k i m i n Avustralya'ya g ö n d e r d i ğ i n i s ö y l e d i : H i r a m Abas! (:..) gazetesi FKÖ Dış İlişkiler Daire Başkanı Faruk K a d d u m i ile bir g ö r ü ş m e
Dört Filistinli g e n ç h a k k ı n d a Sati'yi ö l d ü r m e k t e n açılan dava, 7 T e m m u z yayımladı. K a d d u m i , E b u Firaz'ın A n k a r a temsilciliğinde kalacağını belirt­
1987 tarihinde s o n u ç l a n d ı . Karar: Beraat. (...) A m a beraatten de ö n e m l i tikten sonra, "Bir istihbarat odağı'nın Filistinlilere karşı ö n y a r g ı l ı " d a v r a n ­
bir g e r ç e k dile g e l i y o r d u d u r u ş m a l a r d a . Avukatlar Veli D e v e c i o ğ l u ve dığını söylüyor. (...)
Günfer Karadeniz s a v u n m a l a r ı n d a şöyle d i y o r l a r d ı : " O l a y CIA, M O S S A D
ve MİT'in bir s e n a r y o s u d u r . A m a ç l a r arasında T ü r k i y e ' d e k i Filistin Kurtu­ Bir Arap, Bir İsrailli Tanık
luş Ö r g ü t ü temsilciliğini k a p a t m a k d a vardır." MİT ile M O S S A D arasındaki ilişkiler A r a p d ü n y a s ı n d a ö t e d e n beri bili­
niyor. Kuveyt'te yayımlanan El Ray El Em gazetesi 13 Haziran 1987 t a r i ­
El Mecelle'ye Bile Geçti hinde şöyle yazıyor: "Türkiye istihbarat teşkilatıyla, İsrail istihbaratı ara­
(...) sındaki sıkı işbirliği açığa çıktı." H a t t a israil gazeteleri bile k o n u y a yer ve­
L o n d r a ' d a A r a p ç a y a y ı m l a n a n S u u d i yanlısı, haftalık El Mecelle d e r g i s i r i y o r d u . İbranice yayımlanan İsrail gazetesi Ma'ariv, M O S S A D ve ŞİN
17-23 Aralık 1987 tarihli sayısında Batı'dan Araplara karşı estirilen o l u m ­ BET (İsrail İç İstihbarat Ö r g ü t ü ) ile MİT arasındaki u z u n z a m a n d a n b e ­
suz havanın İngiltere, A l m a n y a ve İtalya ü z e r i n d e n Türkiye'ye de b u ­ ri sıkı işbirliği ve güvenlik alanında karşılıklı y a r d ı m l a ş m a ve ortaklaşa ç a ­
laştığını yazıyor. Dergi Sati olayı dizisini "Bir polisiye filmi andırdığını söy­ lışma yapıldığını ortaya k o y u y o r . (...)
lüyor. " A m a ç " diyor, " g e l e n e k s e l Türk-Arap ilişkilerinin koparılmasıdır."
1985'te Türkiye'ye gelerek MİT yetkilileriyle g ö r ü ş t ü ğ ü bildirilen CIA üst
16 Aralık 1986 tarihinde ise Yaser Arafat d e m e ç v e r i y o r d u : " K a r d e ş d ü z e y yetkililerinden H a r o l d R o o d ' u n israil'i d e s t e k l e y e n planlar getirdiği
Türklerle bizim aramızdaki ilişkileri b u l a n d ı r m a k isteyenler Rafet Şaban'ı anlatılıyor. (...)
kullanmışlardır." (...) D i p l o m a t i k açıklamalar ve g a z e t e y o r u m l a r ı a r k a ­ H i r a m Abas, Sabah gazetesinde t a m sayfa reklamlara başladı. Dikkat
sında parmaklar bir ö r g ü t ü ve bir kişiyi gösteriyor. Ö r g ü t : M O S S A D , is­ ç e k e n bir n o k t a Abas'ın kendisini ClA'nın karşıtı gibi g ö s t e r m e y e ö z e n
rail İstihbarat Ö r g ü t ü . Kişi: H i r a m Abas. g ö s t e r m e s i . G ü n g ö r M e n g i (...) ş ö y l e diyor: " A m e r i k a hesabına çalışan
casusları s u ç ü s t ü yakaladığı için ClA'nın bile kara listesine giren H i r a m
Teşhis Özal'a Bildiriliyor
Abas".
H i r a m Abas'ın Arap ülkelerini, özellikle FKÖ'yü hedef alan çabaları tabii
d i k k a t l e r d e n kaçmıyor. (...) A r a p ülkeleri H i r a m Abas'ı teşhis ediyorlar. (...)

148
149
H i r a m Abas'ın CIA k o n u s u n d a yüklü o l d u ğ u için böyle söyleyip yazdırt Ek-5
tığı ç o k açıktı. (...) Abas'ın, ClA'nın T ü r k i y e ' d e k i adamları listesinin başın
da b u l u n d u ğ u artık sır d e ğ i l d i . (...)
A m a A b a s artık bir emekli...

- A m e r i k a n İstihbarat örgütlerinin ilk d e f a

a ç ı k l a n a n gizli r a p o r u n d a k i itiraf:

"Anarşi yeterli değilse


özel ajanlarımızla
A m e r i k a ' n ı n dostu olan ülkelerdeki ımbfr 3« IB79« By Sı
faaliyetler raporunda "Ajanlarımız Exclusive:
Top Secret l 1 .S. A r m y Memo on I n f i l t r a t i n g
und Subverting Allies.
aşırı sol örgütlerin lider kadrolarına
sızarak onları kullanıyor" deniyor C t o v e r t A c t i o ı ı
I N F O R M A T I O N B U L L E T I N

fl) Bazı eski CİA görevlileri İsrafından açıklanan "Çok gizli "raporda Amerika'nın askeri
varlığının bulunduğu ülkelerde Siyasal istikrarın sağlanması için ne gibi bir politika
İzlenmesi gerekliği geniş bir biçimde anlatılıyor.

fl) Raporda Amerika'ya dost ülkelerde asi güçlerin şiddetten kaçınmaları halinde Hükü­
metlerin komünizme karsı pasiflik ya da kararsızlık,gösterdikleri bunu önlemek ve
hem kamuoyunu hem de hükümell harekete geçirmek için özel ajanların çeşitli terör
eylemlerine giriştikleri belirtiliyor. Gizli raporu yayınlayan dergi KClA'dan
) Raporda "Demokrasi . gelişmekte olan ülkelerde komünizm aleyhtarı düzenin gerek- lor urubunun cıkardıf)ı darrjlde yayınlandı. Amerikan İstihbarat öroütlerlrıln de­
mokrasi di|i gizil ful i yellerini belgelerle ortaya dûkmoyi amaçlayan dergi "Co-
vcrl Aclıon InlormationBulletlnlOrlulü eylem bilgi Oûlonı ladmı tasıyor.Yukarı-
daözollıklo Ameri kan tlyall çevreleri ndebliyük yankı uyandıran darglnln kapağı..

150 151
BÖLGE KOORDİNASYON MERKEZİ ŞEMASI*
>
ASKERİ Sitate (Province) State- (Province)
SİVİL
Devlet (Eyalet) Askeri Personel
C i v i l Government
- Police, Lw A Order
- Intelligence Agencies
- Coobat
Military Staff

- Combat Support
— Savaş - Development Agencies - Coatbet Service Support
— Savaş destek (Agriculture, Commerce,
— Savaş hizmet destek Public Works, Coaawni-
c* t ions, Industry)
- Inforaatloo Office State (Province) Parsstlllt
Devlet (Eyalet) Yarı askeri
Devlet (Eyalet) Sivil Hükümet 1 Irregular Unit(s)
(Paramiliter) ve .Düzen dışı
— Polis, yargı ve diğerleri
(İrregular) Örgütler '
— İstihbarat örgütleri
— Kalkınma örgütleri (Tarım, USAID ltepresentatlve(s)
— Evsahibİ Ülke Silahlı Kuvvetleri Host Country Ragù lar Araad
Ticaret, Emekçiler, Haberleşme,
(Kara, Deniz, Hava, Jandarma) Forcee UnjLt(e) (Arery, Ravy
Endüstri)
— Devlet (Eyalet) Sürekli Görevlileri Air Force)
— Danışma Bürosu
- Feraanently aaslgned «1
— Devlet (Eyalet) Geçici Görevlileri
State (Province)
Amerikan AID Örgütü Temsilcileri U
S1
À Representative(s) - Tenporsrlly operatine
— Amerikan Silahlı Kuvvetleri
vithin Stata (Provinca)
— Savaş Other Boat Country, US, &
Amerikan İstihbarat Örgütü
— Savaş destek t i l l e d Civic A c t i v i t y Agencies]
Temsilcileri
— Savaş hizmet destek
Diğer Ev Sahibi Ülke, Amerika ve US Araad Forces Unit(s)
— Müttefik Silahlı Kuvvetleri - Ccab*t
Müttefik Sivil işler örgütleri1
Representatives of County - Coetbst Support
- Savaş destek •District) ACC - Comb*t Service Support
Bölge Koordinasyon Merkez: (ACC)
Temsilcilikleri - Savaş hizmet destek

Amerikan ve Müttefik Askeri


İUV* Allied C i v i l i a n Advisors Allied Araed Forces Uait(s)
Danışmanlar
- Combat
- Coabat Support
- Coabat Service Support .

^BöfgeKoordinasyon Merkezi (ACC) Hükümetin yerini alamaz.

s Bölge Koordinasyon Merkezi (ACC) bölgenin koşutlarına


OS and Allied Military Advli
göre düzenlenir. Ancak Bölge Koordinasyon Merkezi (ACC)
her türlü ateş desteği ile istihbarat birimlerini içermelidir.

• TOBB Genel Başkanı Ali Coşkun "Bu uzman kuruluşun (AID) bilgi
birikiminden yararlanacağız." •-
(1)2)
< ACC DOBS MOT REPLACE STATE (PROVIMCB) COVKRKMEOTS.
ACTUAL COMPOSITION OF ACC WILL BE DETERMINED BY LOCAL
• FM 31-16 Counter Guerilla Operation adh Amerikan rasmi talimnamesinden çevrilmiştir.
"SOURCES, BUT AS A WltDfJM. ACC SHOULD COMTADf ELEMENTS
FOR CONTROL OF TACTICAL GROUND FOtCES, PIKE SUPPORT, AIR
~ INTELLIGENCE, AMD InTERNAL DEVELOPMENT.

Fİgurt İ. T***Mat* (trovine*) arta coordination etnttr.

J
(Şema IV)

153
152
Ek—7

1975 yılının Nisan ayında Barış gazetesi «FM 3 0 - 3 1 , Karanlık O p e r a s ­


yonları - İstihbarat» isimli bir A m e r i k a n O r d u t a l i m a t n a m e s i n i n varlığın­
d a n söz etti. M a k a l e d e bu b e l g e n i n eki «B» kısmı üzerinde de d u r d u . O
g ü n d e n sonra ne t a l i m a t n a m e ne de «B» eki k o n u s u n d a b a ş k a tek bir
söz d a h a yayınlanmadı.
1975 yılından s o n r a k i bir iki yıl içerisinde «B» eki bazı Kuzey Afrika ülke­

Türkiye ajanların
lerinin b a ş k e n t l e r i n d e ve İ s p a n y a ' d a da o r t a y a çıktı. B e l g e n i n nasıl o l u p
da Akdeniz t u r u n a çıktığı anlaşılamadı. Belgeyi basına sızdıran kaynağın
istanbul'da b u l u n m a s ı akla yakın g e l i y o r d u . 1970'lerin ortasına d o ğ r u
T ü r k i y e CIA için yalnızca ö n e m l i bir h a b e r a l m a merkezi d e ğ i l aynı za­

cirit attığı bir ülke


m a n d a D o ğ u A v r u p a ' d a y ü r ü t ü l e n National Security A g e n c y (Ulusal G ü ­
venlik Ö r g ü t ü ) faaliyetler için d e bir k a r a r g a h d u r u m u n d a y d ı . Y u n a n c u n ­
tasının devrilmesi, Kıbrıs'ın fiili olarak b ö l ü n m e s i ve Türkiye'ye u y g u l a n a n
silah a m b a r g o s u n d a n s o n r a Y u n a n i s t a n ve Türkiye'deki A B D İstihbarat

haline geldi
faaliyetleri yavaşlatıldı, a n c a k d u r d u r u l m a d ı . Eski istihbarat d ü z e n i n i n ye­
n i d e n kurulması için gösterilen çabalar azalmadı, şu sıralarda da bu faa­
liyetlerin y e n i d e n hız kazandığı anlaşılıyordu.

1978 yılının Eylül ayında Triunfo isimli M a d r i d gazetesi Ek «B»nin t ü m


Ü l k e m i z d e f a a l i y e t g ö s t e r e n y a b a n c ı ajanlarla onların kullandığı metnini yayınladı. A B D elçiliğinden bu ekin varlığını y a d s ı y a n tek s ö z c ü k
y e r l i a j a n l a r ı n s a y ı s ı n ı n 1500 c i v a r ı n d a olduğu belirtiliyor işitilmedi. Kısa süre sonra Ek «B»den bazı alıntılar Milano dergisi olan
O Amerika, Sovyetler Birliği, İsrail, L'Eurepea'da ilk m a k a l e y a y ı n l a n m a d a n kısa süre ö n c e g a z e t e n i n o l d u k ­
Fransa, ingiltere ve Almanya he­
THE MYSTERIOUS SUPPLEMENT Bj sabına çalışan bu ajanların yoğun ça iyi bir üne s a h i p olan Giovvanni Valentini isimli yayımcısına R o m a ' d a -
STICKING IT TO THE "HOST COUNTIfY" bir çaba içinde bulundukları ve ki A B D B ü y ü k e l ç i l i ğ i n d e çalışan üst d ü z e y d e k i bir yetkili t e l e f o n etti. Bel­
bunların çoğu zaman yerli işbirlik­
çilerden faydalandıkları belirtiliyor. g e n i n yayınlanmasını «vakitsiz ve münasebetsiz» b u l u y o r d u . A B D yetkili­
leri dizinin yayınlanmasına engel o l a m a y ı n c a gazeteye bir açıklama g ö n ­
# "Amerika'nın dostu olan ülkelerde
anarşi yeterli değilse,bzel ajanları­ d e r e r e k b e l g e n i n u y d u r m a o l d u ğ u n u , resmi olarak varlığı yalanlanan bir
mızla biz şiddetlendiriyoruz" şek­ b e l g e y i yayınlamakla gazetenin şaşkınlığa n e d e n olacağı s ö y l e n d i . Mek­
lindeki itirafın yer aldığı Covert
Action adlı dergi Türkiye'deki ajan t u b a g ö r e «Triunfo gazetesinde A B D O r d u s u FM 30-31 t a l i m a t n a m e s i bi­
faaliyetlerinin bir ara azaldığını,
"Covert Adiorfın Türkiye ile ilgili bölümü 'fakat son zamanlarda artış göster­ ç i m i n d e yayınlanan belgenin eki y o k t u » Bu tür bir yalanlama ilginçti. Or­
"Amerika'nın dostu olan ülkelerdeki anaral yeterli değilse özel alanlarımızla biz diğini yazıyor. du Ek " B " n i n varlığını yalanlıyor a n c a k zımni olarak da Ek «A»nın varlığını
şiddet lend rlyoruz" şeklindeki ıtl'alın yer aldıflı Covert Action adlı derginin TOrki- (Yaz.,8! 4.sayfada)
ye ile llgi'l bolümünün kupürü görülüyor.. Dergide birçok İlginç açıklama daha var. kabul e d i y o r d u .

«B» ekinin ö z g ü n bir k o p y e s i Covert A c t i o n Information Bulletin dergisi

154 155
ö r g ü t l e r i n yayınlarını andırıyor.
(ClA'dan emekli o l a n ya da atılan eski istihbaratçıların yayın organı) tara­
T a l i m a t n a m e d e u y d u r m a bir m a s u m i y e t havası da seziliyor. «ABD g ü ­
fından ele geçirilerek yayınlandı. Bu eki a n l a y a b i l m e k için FM 30-31 tali­
m a t n a m e s i n i n biraz da olsa anlaşılması gerekliydi. (Bu t a l i m a t n a m e bir­ venlik politikasının evsahibi ülkeye yapısal b a k ı m d a n y a r d ı m e t m e k iste­
ç o k askeri kitaplıklarda b u l u n a b i l e n v e emperyalist askeri o p e r a s y o n l a r a d i ğ i söyleniyor.» Bu g ö r ü ş «B» e k i n d e yalanlanıyor. «B» ekine g e r e : A B D
yol g ö s t e r e n bir r e h b e r T a l i m a t n a m e d e , HC olarak anılan evsahibi ülke­ istihbarat örgütlerinin birinci g ö r e v i n i n evsahibi ülkelerinin arkasından
lerin entelijans servisleriyle ü l k e d e k o n a k l a y a n A B D askeri birlikleri ara­ çalışmak, askeri ve istihbarat ö r g ü t l e r i n e sızmak onları d e n e t i m altında
sında nasıl ilişkiler k u r u l a c a ğ ı en ince ayrıntılarına kadar anlatılıyor. Belge t u t m a k o l d u ğ u belirtiliyor. B u n u n A B D ' n i n politikası o l d u ğ u d a belirtiliyor.
evsahibi ülkelerin, A B D çıkarlarına yakınlık duyduklarını ve bu g e l i ş m e FM 30-31 t a l i m a t n a m e s i n d e k i giriş b ö l ü m ü n d e «Ayaklanmaya karşı ev­
çizgisi içinde tutulmaları gerektiğini anlatıyor. D o s t l u ğ a y ö n e l e n A B D ve sahibi ülke ile ABD'nin birlikte o p e r a s y o n l a r y a p m a s ı ve böylelikle karar­
d i ğ e r ülke arasında savaştan bir ö n c e k i tehlike; ülkede belirsizliğin ege­ lılığı y e n i d e n kurması gerektiği» açıklanıyor. Giriş b ö l ü m ü d e v a m ediyor:
m e n olması, Belirsizliğin en b ü y ü k n e d e n i de çeşitli iç isyanlar ve başkal­ «FM 30-31 B, eki evsahibi ülke ö r g ü t l e r i n i n ABD o r d u istihbaratı alanı
dırmalar. T a l i m a t n a m e d e ; isyanların nasıl başladığı, geliştiği ve ne olduk- içine girdiği belirtiliyor.»
ları tanımlanıyor İsyanların zararları, evsahibi ülke gizli sevrisleriyle Bu ç o k gizli belgenin en ilginç y ö n ü , hizmet t a l i m a t n a m e s i n d e ülkede
işbirliği halinde A B D O r d u s u istihbarat ö r g ü t ü n ü n bu isyanları nasıl başa­ örgütleriyle birlikte A B D örgütlerinin isyanları bastırıp ö n l e m e y ö n ü n d e
rabilecekleri kararlılık ve d e n g e y i y e n i d e n kurarak A B D çıkarları için d e ­ işbirliği ö n g ö r ü l ü r k e n , ABD ö r g ü t l e r i n i n evsahibi ülkenin örgütleri içine
vamlı d e s t e ğ i n nasıl s a ğ l a n a b i l e c e ğ i n i a ç ı k l ı y o r de sızmaları gerektiği anlatılıyor. B ö y l e c e yardım g ö r e n örgütler bu sız­
maların alanı haline geliyor.
Bu rehberi yabancılar g ö r e m e z ( N O FORN) 132 sayfalık hizmet talimat­
n a m e s i n d e : «FM 30-31-A ekiyle birlikte bu A B D o r d u s u n a evsahibi ülke Belgenin tüyleri ürperten başka bir b ö l ü m ü n d e «ABD ve yerel örgütlerin
güvenlik ortamı i ç i n d e kararlılık ve d e n g e o p e r a s y o n l a r ı için gerekli d o k ­ isyana karşı birlikte yürüttükleri o p e r a s y o n l a r t e r c i h e n özgürlük, adalet
trin taktikleri ve verebilecekleri istihbarat d e s t e ğ i k o n u s u n d a yol g ö s t e ­ v e d e m o k r a s i adınadır, yine d e A B D h ü k ü m e t i , d e s t e k l e n m e s i g e r e k e n
rir.» d i y o r d u . rejimin yapısı hakkında karar v e r m e k t e k e n d i n e en b ü y ü k ö z g ü r l ü ğ ü ta­
nır. A B D ' n i n uluslararası d ü z e y d e k i çıkarları bakımından d e s t e k l e n e n y ö ­
T a l i m a t n a m e ' d e isyan olasılıkları verebileceği zararlar ve olaylar
n e t i m i n d e m o k r a t i k olması arzulanır birşeydir» deniliyor.
karşısında gizli servislerin ne yapabilecekleri k o n u s u n d a bilgiler var. Ev­
sahibi ülkenin gizli servisleriyle nasıl çalışılacağı, o p e r a s y o n l a r ı n nasıl 3. b ö l ü m d e A B D istihbaratının evsahibi ülkenin askeri ve polis ö r g ü t l e ­
planlanacağı istihbarat d e ğ e r i o l a n belgelerin nasıl t o p l a n ı p d e ğ e r l e n d i r i ­ rine nasıl ö n e m v e r m e s i gerektiği ve en s o n a ş a m a d a «ülke h ü k ü m e t i n e
leceği, belirtiliyor. İstihbarat eğitiminin nasıl yapılacağı, örnekleri açıklayı­ bile nasıl baskı yapılabileceği» ve bu k o n u d a hazırlıklı b u l u n u l m a s ı gerek­
cı notlar, istihbarat t o p l a m a teknikleri ve. ö r n e k bir istihbarat k u r s u için" tiği anlatılıyor. Eğer evsahibi ülke h ü k ü m e t i zarar verici bir g ö r ü n ü m alırsa
genel eğitim planı veriliyor. Askerlere ö z g ü pratik ç ö z ü m l e r i n en iyi ör­ bu tür baskı gerekli oluyor. Ekte: «Resmi girişimlerin bu belgenin k o n u ­
neklerinden biri sayılabilecek bir de başka ek var: İsyan halininîn~belirti- s u n u o l u ş t u r m a d ı ğ ı resmi o l m a y a n yeraltı faaliyetlerinde ise ABD o r d u s u
leri. Bu k o n u d a yaklaşık bin göstergelik bir liste verilmiş. Göstergeler" ve d i ğ e r örgütlerin s o r u m l u l u ğ u paylaşacakları» belirtiliyor,
arasında « H ü k ü m e t görevlilerinin kaçırılıp öldürülmesi» gibi ç o k açık, 4. B ö l ü m d e en olanaklı sızma ve e l d e e t m e hedeflerinin subaylar olduk­
olanlarından başka r a d y o satış ve kullanımında artış g i b i ilginç ve pek ları evsahibi ülkelerin ö r g ü t l e n m e l e r i n d e k i t ü m elemanları elde e t m e n i n
d e isyanla bağlantısı o l m a y a n g ö s t e r g e l e r d e b u l u n u y o r . B a ş k a göster­ A B D örgütlerinin bir görevi".olduğu da belirtiliyor. CİA'nın yardım sağla­
geler: «Öğrenim s i s t e m i n d e tartışmalı doktrinlerin yer alışı ve b a n k a soy­ ması b a ş k a bir k o n u , diğer ülke örgütlerinin üyelerinin elde edilmesi
g u n l a r ı n d a n artışlar.» b a ş k a bir k o n u . A ekinin varlığının belirtileri d e . b u b ö l ü m d e . Bu ekin
T a l i m a t n a m e n i n b ü y ü k b ö l ü m ü o l d u k ç a s a ç m a v e k o m i k s o ğ u k sa­ ajanların elde edilmesinde genel bir d o k t r i n ve rehberlik sağladığı bu k o ­
vaştan izlenimler taşıyor. «Tipik K o m ü n i s t isyan örgütü» tanımı yanlışlar­ n u d a genel bilgiler verdiği sanılıyor.
la d o l u . Parti yapısının h ü c r e l e r d e n m e y d a n a geldiği söyleniyor. Parti Sızma ve elde e t m e harekatı b u r a d a da bitmiyor. 2. kısımda «özel o p e ­
üyelerinin çeşitli işlevlere sahip h ü c r e l e r d e g ö r e v aldıkları bu hücrelerin rasyonlardan» söz ediliyor. Evsahibi ülke isyana yeterince şiddetle reak­
üç-yedi kişilik g r u p l a r d a n o l u ş t u ğ u ve h ü c r e n i n başında da bir k o m u t a n s i y o n g ö s t e r m e z s e ABD o r d u istihbaratı h ü k ü m e t i v e k a m u o y u n u
b u l u n d u ğ u verilen bilgiler arasında. Belgeler akılları karıştırıcı aşırı sağcı
157
156
d o ğ m a k t a olan tehlikeler karşısında ikna e d e c e k ve b u n u gerekli ö n l e m ­
leri a l m a y a z o r l a y a c a k elde ettiği ajanlar yoluyla «şiddet ya da şiddet ge­ EK-9
r e k t i r m e y e n bazı eylemlerle d u r u m u n gerektirdiği ölçüde» y a p a c a k . Ç O K GİZLİ
Başkaldıran kesime y e t e r i n c e sızılamamışsa «beklenen hedeflere
u l a ş m a k için aşırı sol ö r g ü t l e r d e n yararlanabilecek» Bu eylemler «FM 30- KARARLILIK OPERASYONLARI İSTİHBARAT - Ö Z E L A J A N L A R
31 t a l i m a t n a m e s i n d e açıklanan isyanın 2. ve 3. aşamalarındaki t e d h i ş ve
gerilla savaşını içeriyor. FM-30-31'e
Ajan p r o v a k a t ö r l e r i n kullanıldığı safhalarda g ö z e ç a r p a n acı g e r ç e k bir EK:B
evsahibi ülke h ü k ü m e t i n i n yalan ve yanlış provokasyonlarla «gerçekler­ Karargah Kara Kuvvetleri Bölümü
d e n haberdar» edilmesini sağlaması. Washington D.C 18 Mart 1970

S o n paragrafta ise evsahibi ülkenin arşivlerine erişilemediği t a k d i r d e bu


l- GİRİŞ
arşivlerdeki bilgileri elde e t m e k için o p e r a s y o n l a r ı n d ü z e n l e n m e s i gerek­
tiği var.
Bu Ç O K GİZLİ FM 30-31 B eki hassas o l m a özelliğinden ötürü, Standard
B u b e l g e d e n T ü r k i y e ' d e söz e d i l d i ğ i n d e i s p a n y a ' d a t ü m olarak basıl­
FM serisinden yayınlanmıştır.
dığında A B D h ü k ü m e t i n d e n çıt çıkmadı, italya'da basılacağı z a m a n A B D
yetkilileri b u n u n «vakitsiz ve münasebetsiz» o l d u ğ u n u söylediler. S o n u n ­ FM 30-31'de yerel iç s a v u n m a o r t a m l a r ı n d a A B D O r d u s u n u n istikrar
d a R o m a ' d a k i ABD elçiliği F M 30-31 t a l i m a t n a m e s i n i n u y d u r m a o l d u ğ u n u operasyonlarına d o k t r i n , taktik ve t e k n i k açıdan istihbarat y ö n ü n d e n na-
" sil d e s t e k o l u n a c a ğ ı anlatıldı. GenTşl^çTmde'dağıtılacağı ö n g ö r ü l d ü ğ ü için
açıkladı.
içindekiler isyana karşı ve b u n d a n s o n r a EÜ olarak anılacak evsahibi ül­
Belgenin u y d u r m a o l d u ğ u n u d ü ş ü n m e k zor, ebat, üslup ve işaretler di­
keyle birlikte yapılacak istikrarı s a ğ l a m a y a yönelik o p e r a s y o n l a r l a kısıtlıy­
ğer o r d u belgeleriyle aynı. Belge u y d u r m a y s a n e d e n 1975 yılında ortaya
dı.
çıktı? N e d e n elçilik yetkilileri yayınlanmasını «vakitsiz» buldular? Covert
A c t i o n d e r g i s i n i n isteği üzerine belgeyi inceleyen askeri istihbarat emek­ Diğer y a n d a n FM 30-31 B EÜ (Evsahibi Ülke) örgütlerini de A B D istihba­
lileri b e l g e n i n g e r ç e k o l d u ğ u n a inanıyorlar. Belgenin d o ğ r u o l u p o l m a d ı ğ ı ratı hedef olarak değerlendirir. Bu e k t e FM 30-31 ve FM 30-31 A ' d a anla-
k o n u s u n d a k i tartışmalara g i r m e d e n diğer ülkelerdeki yayıncılar gibi biz ' titan genel istihbarat ilkeleri tekrar e d i l m e y e c e k . Belgenin a m a c ı EÜ ör­
de belgeyi okuyucularımıza o k u y u p kendilerinin karar v e r m e s i için ay­ gütlerinin istihbarat operasyonları bakımından özel bir alan o l d u ğ u n u ve
nen s u n u y o r u z . EÜ hakkında istihbarat t o p l a y a r a k isyana karşı yapılması g e r e k e n işlem­
lerden d a h a genel bir bilgi v e r m e y i ve ABD çıkarlarının korunmasını
amaçlar.
Bu özel alandaki o p e r a s y o n l a r A B D O r d u s u n u n EÜ'deki isyan ve isyana
karşı birlikte çalışma alanının kısıtlı olması bakımından kesinlikle gizli
olarak kalmalıdır. A B D o r d u s u n u n n e d e n işe karıştığı hiçbir d u r u m d a b e ­
lirtilmemelidir.
EÜ örgütleri t e r i m i bu bağlantı içinde ş ö y l e c e anlaşılmalıdır:
a. EÜ'nün iç güvenlik ö r g ü t ü ,• •
b. E Ü ' n ü n silahlı kuvvetleri,
o E Ü ' n ü n silahlı kuvvetleri, polis ö r g ü t ü , sivil s a v u n m a örgütleri ulusal
ve yerel y ö n e t i m organları, p r o p a g a n d a örgütlerinin dışında kalan diğer
t ü m örgütleri.
Diğer bir deyişle A B D O r d u İstihbaratı EÜ'nün isyana karşı t ü m p o t a n -

158 159
siyelini harekete geçirmesinde" her y ö n ü y l e A B D politikasına u y g u n ola­ Bununla birlikte A B D ' n i n d e s t e k l e d i ğ i ülkenin d e m o k r a t i k s ü r e ç içeri­
rak g e n i ş bir a l a n d a faaliyet gösterir. Uzmanlık isteyen askeri görevlerini sinde veya e n azından d e m o k r a t i k bir g ö r ü n ü m ü o l a n d ü n y a k a m u o y u
yerine getirirken o l a n a k çıkan her y e r d e A B D çıkarlarını kollamak z o r u n ­ bakımından d a h a iyidir. B u y ü z d e n eğer anti-komünist t u t u m u s ü r d ü r e b i -
dadır. liyorsa d e m o k r a t i k yapı her z a m a n için A B D tarafından h o ş karşılanır.
II Ö N C E S İ ( B a c k g r o u n d ) Eğer bu gerekler yerine getirilmiyorsa yapının c i d d i b i ç i m d e d e ğ i ş t i r i l m e ­
sine azami ö z e n gösterilmelidir.
FM 30-31'de belirtildiği g i b i yakın g e ç m i ş t e k i ayaklanmalar, g e c i k m e k t e
o l a n ya da bağımsızlıklarını yeni kazanmış eski s ö m ü r g e l e r d e ortaya çık­ III-EÜ REJİMLERİNİN KARAKTERİSTİK ZAAFLARI
mıştır.
A B D politikasını etkileyen yukarıdaki g e n e l l e m e l e r d e n s o n r a az g e l i ş m i ş
Başkaldırı t e h d i d i altında b u l u n a n az g e l i ş m i ş ülkelerdeki A B D m ü d a h a ­
ülkelerin yapısından k a y n a k l a n a n zayıflıklara azami d i k k a t harcanmalıdır.
lesi A B D ' n i n t ü m d ü n y a d a uyguladığı a n t i - k o m ü n i s t savaşın bir parçası­
dır. Başkaldırı k o m ü n i z m dışındaki b a ş k a k a y n a k l a r d a n da doğabilir, a. Geri kalmışlığın, g e ç m i ş i n , v e y a her ikisinin etkisinde olarak isyanla
aşiret, ırk ve m e z h e p kavgaları isyanlara n e d e n olabilir. Kaynağı ne olur­ karşılaşan rejimler genellikle m ü z m i n iç h u z u r s u z l u k l a r d a n ve kararsız­
sa o l s u n başkaldırılar her z a m a n k o m ü n i z m için ve k o m ü n i s t sızmalar lıktan müzdariptirler. Ö n d e gelen siyaset adamları ç o ğ u z a m a n t e c r ü b e ­
siz, çelişkilidirler, rüşvet alırlar. O l a ğ a n ü s t ü liderler ortaya çıktığı z a m a n ,
için o l a n a k sağlar, e ğ e r etkin karşı ö n l e m l e r alınmazsa komünistler
çabaları m o d e r n koşullara u y a m a y a n y ö n e t i m m e k a n i z m a s ı etkisiz v e a z
başarılı bir b i ç i m d e y ö n e t i m i ele geçirebilirler. A B D ' n i n b ö y l e d u r u m l a r d a
ücret alan personal tarafından b o ş a çıkartılır."
m ü d a h a l e s i için bakılacak ölçüt bir taraftan h ü k ü m e t i n k o m ü n i z m e karşı
aldığı ö n l e m l e r e d i ğ e r y a n d a n d a E Ü h ü k ü m e t i n i n A B D çıkarlarına göster­ b. Bu zaafiyet h ü k ü m e t örgütlerinin memurlarıyla isyancılar arasında g e ­
d i ğ i t u t u m a bağlıdır. niş ilişki k u r m a olanakları d o ğ u r u r . Rejimlerin m ü z m i n d e n g e s i z l i ğ i n e ve
baştaki y ö n e t i m l e r e karşı başlayan isyanların kısmi ya da t ü m d e n
II- SİYASAL EMEKLİLİK G E R E K S İ N M E S İ başarısına karşı garanti e t m e k isteyen kişiler vardır.
A B D O r d u s u diğer A B D örgütleriyle aynı b i ç i m d e EÜ'deki herhangi bir c. Azgelişmiş ülkelerdeki iç çelişkilerde taraflar milliyetçiliğin g e r ç e k sa­
h ü k ü m e t i s o n s u z a d e k d e s t e k l e m e k d u r u m u n d a değildir. B u n u n n e d e n ­ hiplerinin kendileri o l d u ğ u n u ileri sürerler. A B D yardımının b ü y ü k miktar­
leri vardır. larda ve açık olarak verilmesi baş kaldıran tarafa h ü k ü m e t i kuklalıkla
a. A B D d e s t e ğ i n d e n y a r a r l a n m a k t a olan bir h ü k ü m e t K o m ü n i s t ya da s u ç l a m a k olanağı verir. B u n u n genel s o n u c u da halk ve devlet m e m u r l a ­
K o m ü n i s t tahrikli bir isyan karşısında isteksizlikten ya da g ü ç s ü z l ü k t e n rı hatta o r d u mensupları arasında anti-Amerikancı d u y g u l a r ı n e g e m e n
zayıflayabilir. olmasıdır. Silahlı Kuvvetler rejime bağlı olabilir hatta e g e m e n de olabilir­
ler, a n c a k o ülkedeki zaafiyetten onlar da etkilenmektedirler.
b. Ü l k e d e k i ö n e m l i kesimlerin çıkarlarını y a n s ı t m a k t a yanlışlar yapabilir.
A B D O r d u s u n u n EÜ o r d u s u n d a n çıkarları yalnızca mesleki işbirliğinden
c. Aşırı milliyetçilikle A B D çıkarlarıyla u y u ş m a y a n hatta aykırı davranış
ibaret değildir. Ç o k d a h a geniş olarak, siyaset ithal ederler. Silahlı kuv­
içinde olabilir. •
vetler siyaset y a ş a m ı n d a ö n e m l i rol oynar, bu rolün ö n e m l i askeri ö n ­
B u öğeler EÜ'de h ü k ü m e t değişikliğini v e b ö y l e c e d e A B D yardımından lemleri g e r e k t i r e n d u r u m l a r d a , isyan halinde d a h a da artar.
ve r e h b e r l i ğ i n d e n EÜ d a h a rahat yararlanmasını A B D çıkarları bakımın­
d a n gerektirebilir. IV-ABD O R D U İSTİHBARAT GÖREVLERİ
isyana karşı birlikte o p e r a s y o n l a r ı n yapılması genellikle özgürlük, ada­ A B D O r d u istihbaratı EÜ h ü k ü m e t i n i n eylemleri k o n u s u n d a geniş bilgi
let ve d e m o k r a s i adınadır, bununla birlikte A B D h ü k ü m e t i yardım ede­ t o p a r l a y a c a k d u r u m d a d ı r . B u n u n l a birlikte A B D o r d u s u n u n özel çıkarları
c e ğ i h ü k ü m e t i n yapısını s a p t a m a k t a k e n d i n e ö z g ü r l ü k tanır. bakımından istihbaratın ö n e m l i b ö l ü m ü n ü EÜ'nin o r d u birliklerinden v e
Azgelişmiş ülkelerden pek azında t a m a n l a m ı n d a d e m o k r a s i n i n ge­ iç güvenlik kuvvetlerinden elde edilen kısmı oluşturur.
lişebilmesi için yeterli birikim vardır. Katı ya da y u m u ş a k y ö n e t i m i s e ç i m ­ EÜ O r d u s u içindeki özel istihbarat alanları şunlar olabilir:
leri engelleyebilir otoriter y ö n e t i m gelenekleri derindir, halk isteklerinin
a. A B D O r d u istihbaratının ulusal ve yerel d ü z e y d e karşılıklı işbirliği y a p ­
a n c a k ç o k k ü ç ü k bir kısmını dile getirir.
tığı EÜ o r d u birliklerindeki kişiler.

160 161
b. A B D o r d u s u istihbaratının, çalışan o r t a m ı b a k ı m ı n d a n ilişkiler kura­
bildiği o r d u b i r l i k l e r i n d e n personelle o l a ğ a n askeri işbirliği dışındaki faa­ rinde çalışan kişiler arasında d o ğ a n ç a t ı ş m a l a r d a n , ' y a da Amerikalı yet­
liyetleri. kililerin ç o k açık b i ç i m d e b u y u r g a n d u r u m d a b u l u n m a l a r ı n d a n d o ğ a n
hoşnutsuzluk ve anti-Amerikancı d u y g u l a r .
c. A B D o r d u istihbaratının d o ğ r u d a n ya da dolaylı olarak ilişkide b u l u n ­
madığı a n c a k , isyancı g ü ç l e r tarafından ç a b u k etkileyebilecek d u r u m d a c. EÜ memurlarını başkaldıran kimselerle a k r a b a d u r u m u n a d ü ş ü r e n
olan yerel birlikler. Bunlar isyancıların etkisine genellikle en açık olanları­ kan bağları. Bazı ailelerin h e m h ü k ü m e t h e m de başkaldıran taraflar a r a ­
dır. sında akrabalarının bulunması. Böylelikle bu aileler iki tarafta oynadıkları
için kendilerini kurtarabilirler. Kanbağları, özellikle k e n d i d o ğ u m yerleri
d. U z u n menzilli keşif birlikleri ya da özel g ö r e v birlikleri gibi seyyar bir­
yakınında g ö r e v bu y ü z d e n de aile ve a r k a d a ş baskısına m a r u z kalabi­
likler. Bu tür birlikler isyancıların k o n t r o l ü altındaki b ö l g e l e r d e eylemler
len, polis kuvvetleri için önemlidir. »*
yaptıkları için isyancılar tarafından rahatça etkilenebilirler.
d. Rüşvetçilik, rüşvet alanların h e m isyancılar tarafından baskı altında
E Ü ' n ü n o r d u s u n a ek olarak ülkenin iç güvenlik ö r g ü t ü n e ve polis kuvve­
tutulabilmesi h e m de yaygınlaştığında halkın rejime o l a n güvenini sars­
tine d e a z a m i dikkatin g ö s t e r i l m e s i gereklidir,
ması bakımından böylelikle de isyanın yaygınlaşmasını s a ğ l a m a bakımın­
Polis genel olarak mahalli sakinlere o r d u birliklerinden d a h a yakındır. d a n ö n e m l i olmaktadır.
Bu d a h a güvenli bir haber kaynağı olabildiği gibi d a h a da risklidir. Bu risk
e. Etkinsizlik ve b u n d a n d o ğ a n operasyonların ağır ilerlemesi giderek
polis kuvveti askere alınıp da yerlerine d a h a ç o k e ğ i t i m gerektiren yeniler
d ü ş m a n a d o ğ r u d a n bir d e s t e k sağlayabilir, idari İşlemlerin yavaşlaması
geldiği z a m a n d a h a d a artar.
başkaldıranlara s e m p a t i d u y u l m a s ı y ü z ü n d e n d e olabilir. B u ç o k bilinen
A B D o r d u s u n u n istihbarat operasyonlarının aşağıda belirtilen listedeki bir idari s a b o t a j t ü r ü d ü r . Göreceli olarak uygulaması kolay ve ortaya ç ı ­
belli başlı hedeflere yöneltilmesinin bazı nedenleri vardır. karılması da z o r d u r .
a. EÜ o r d u birliklerini sızmalara ve başkaldırıya s e m p a t i d u y a n unsurla­
rın ya da A B D d ü ş m a n ı olan kişilerin e t k i l e m e s i n d e n k o r u m a k . VI-ABD O R D U İSTİHBARATI HAREKATI

b. EÜ o r d u s u üyelerinin geleceklerini garanti altına almak isteklerinden ABD o r d u istihbaratı zaafiyet belirtileri g ö r ü l ü p de u z u n süre d e v a m
ö t ü r ü başkaldıran gruplarla ilişki kurmalarını ö n l e m e k . ederek s o m u t bir zarar ortaya çıkabilmesi d u r u m u n d a u y g u n işlemleri
o E Ü ' n ü n o r d u s u n d a A B D ' y e yakınlığıyla tanınan subayların terfi e t m e ­ önerecek d u r u m d a olmalıdır. Bu tür harekatlar, kişiler, v e y a d a h a genel
olarak gruplar ü z e r i n d e baskı yaratabilecek önlemler olabilir. B u n u n da
lerine çalışmak.
ötesinde EÜ ö r g ü t l e r i ve en s o n olarak da h ü k ü m e t üzerinde yaratılabile­
d. EÜ o r d u s u n u n saflarındaki etkisizliği ve rüşvetçiliği mazur görülebilir cek baskılardan söz edilebilir.
d ü z e y e indirmek.
ABD O r d u istihbaratının EÜ'nin s o r u m l u örgütüyle işbirliği y a p m a s ı arzu­
e. Aynı tür k o r u m a görevini EÜ'nin A B D istihbaratı sahasına giren t ü m
lanır bir şeydir. A m a bazı d u r u m l a r d a birlikte hareket ayrılan ya da ç e ­
örgütlerinde yürütmek. lişen çıkarlardan ö t ü r ü gerçekleşemeyebilir. ABD o r d u istihbaratı A B D
Bu hedeflerin gerçekleştirilmesi, EÜ örgütleri içindeki muzır gelişmelerin çıkarlarını EÜ'deki muhalif kuvvetlere r a ğ m e n s a v u n m a k zorundadır.
e r k e n teşhis edilebilmesi A B D istihbaratının z a m a m ı n d a t e p k i g ö z e t m e ­ Bu ayrılıkların ya da çelişkilerin yer aldığı d u r u m l a r genellikle bazı k a d r o ­
sine bağlı o l d u ğ u n u bilmek gerekir. lar ve siyasal ya da bürokratik işlemler tarafından bazı kişilerin k o r u n ­
V-EÜ'DEKİ ZARARLI GİRİŞİMLERİN TEŞHİSİ dukları d u r u m l a r d a ortaya çıkabilir.
Harekat EÜ ö r g ü t l e r i n i n hatta h ü k ü m e t i n i n etkilenmesi ya da baskı altı­
A B D O r d u istihbaratı tarafından EÜ örgütleri içinde tahkikatı ve teşhisi
na alınması b i ç i m i n d e A B D çıkarları tehlikeye g i r d i ğ i n d e g ü n d e m e gele­
gerektiren zararlı faaliyetler belirtileri şunlardır:
bilir. Alınacak ö n l e m l e r resmi olabildiği gibi gayri resmi de olabilir.
a. 1. Siyasal güvensizlik, 2. rejime karşı g i d e r e k s o ğ u y a n tavırlar, 3.
Resmi ö n l e m l e r b u b ö l g e d e tartışılan hiçbir d u r u m d a g ü n d e m e gelmez.
başkaldıranlara sempati, 4. b a ş k a l d ı r a n l a r a ortaklık.
Gayrı resmi girişimler ise A B D o r d u istihbaratı ve diğer A B D örgütlerinin
b. Başkaldıran tarafın p r o p a g a n d a s ı n d a n EÜ memurlarıyla A B D örgütle- ortak s o r u m l u l u k sahasına girmektedir.

162
163
VII-İSTİHBARATTA REHBERLİK IX-ÜLKE DIŞINDAKİ A B D Y U R T T A Ş L A R I N D A N Y A R A R L A N M A

A B D O r d u istihbaratı ve EÜ örgütleriyle birlikte y ü r ü t ü l e n istikrar hare­ ABD o r d u istihbaratı EÜ'lerde y a ş a y a n A B D yurttaşlarından d o ğ r u d a n


katlarının başarısı ABD'li ve yerel personel arasındaki karşılıklı anlayışa istihbarat kaynağı olarak ya da EÜ yurttaşlarından resmi ya da b a ş k a g ö ­
bağlıdır. revlerde bulunanlarının bazılarının u z u n d ö n e m l i a j a n olarak elde edile­
A B D personeli ve EÜ'deki muhatapları arasındaki ilişkilerin d e r e c e s i ne bilmesi k o n u s u n d a yol gösterici o l a r a k yararlanılabilir. Bu tür A B D yurt­
olursa olsun b u s o r u n u n k o l a y bir ç ö z ü m ü E Ü ö r g ü t l e r i n d e n A B D O r d u taşları A B D o r d u mensupları ye işadamları dışında diğer A B D kurumları
istihbaratıyla ajanlık ilişkisi içinde bulunabilecek kişilerin elde edilmeleri­ için ve kitle iletişimi dalında EÜ'de çalışanlar olabilir.
dir.
X-BAŞKALDIRI H A R E K E T L E R İ N E SIZMA
Bu y ü z d e n EÜ örgütlerinin ö n d e gelen üyelerinin u z u n d ö n e m l i ajanlar
FM 30-31 t a l i m a t n a m e s i n d e EÜ ülkeleri örgütlerinin başkaldıran tarafa
olarak elde edilmesi önemlidir.
ajanlar yoluyla sızmadaki ö n e m l e r i karşı harekatta b u l u n m a k açısından
VIII-İSTİHBARAT AMAÇLI ELDE E T M E anlatılmıştı. İsyancı ajanların E Ü ' n ü n örgütlerine h ü k ü m e t kuruluşlarına,
polisine ve askeri istihbaratına sızabilme tehlikeleri belirtilmişti. Bunlar
A B D o r d u s u n u n özel a m a ç l a r ı için en ö n e m l i elde e t m e hedefi EÜ'nin
gizli istihbarat bilgiler toplayabilirler. EÜ ö r g ü t l e r i n d e isyan hareketi k o ­
o r d u s u n d a k i subaylardır. Azgelişmiş ülkelerin b i r ç o ğ u n d a subaylar var­
n u s u n d a yeterli isyancı ajanların sızdığı ve h ü k ü m e t kararlarının u y g u l a n ­
lıklı ailelerden geliler. Aile g e l e n e ğ i olarak ve ö ğ r e n i m b a k ı m ı n d a n t u t u c u ­
masını önledikleri söylenebilir.
durlar. Bu y ü z d e n de isyana karşı çeşitli doktrinleri b e n i m s e m e k t e ol­
d u k ç a alıcıdırlar. Bunlar o l d u k ç a önemlidir, ç ü n k ü ülkelerinin gelişme­ Bu d u r u m d a A B D O r d u istihbaratı iki a n a harekat çizgisi takip etmelidir.
sinde hiç de a z ı m s a n m a y a c a k ö l ç ü d e ö n e m l i roller oynarlar. a. EÜ'nün iç güvenlik örgütlerine sızarak isyancılar lehinde çalışan ajan­
Aşağıdaki kategorilerde bulunanlar uzun d ö n e m l i elde e t m e l e r için aza­ ları s a p t a m a k ve bu tür ajanların çalışmaları üzerinde gizli d e n e t i m kur­
mi d i k k a t gerektirirler. m a k g e r e k m e k t e d i r . (Bu tür d u r u m l a r d a k i harekat y ö n t e m l e r i her ülkeye
göredeğişir).
a.-ABD ile u z u n d ö n e m l i kültür ve e k o n o m i k ilişkiler içerisinde b u l u n a n
ailelerden gelen subaylar. b. İsyancıların lider k a d r o s u n a güvenilir ajanlar yerleştirmelidir, bu a j a n ­
lar isyancıların EÜ örgütlerine karşı istihbarat y a p a n k a d e m e l e r d e g ö r e v
b. A B D askeri eğitim p r o g r a m l a r ı n d a n yararlananlar ile özellikle A B D ' d e
almalıdırlar. EÜ örgütleri hakkında isyancı k a y n a k l a r d a n edinilen bilgile­
e ğ i t i m g ö r m ü ş bulunanlar. '
rin A B D O r d u istihbaratının d o ğ r u hareket etmesi ve ABD çıkarları için
o E Ü ' n ü n istihbarat ö r g ü t ü n e atanmak d u r u m u n d a b u l u n a n subaylar. gerekli ö n l e m l e r i n alınması k o n u s u n d a ç o k ö n e m l i o l d u ğ u akılda t u t u l ­
Bunlar özel d i k k a t gerektirirler a m a bu d i k k a t i n aşırı olması da gerekli malıdır.
değildir.
XI-ÖZEL HAREKATLARDAKİ AJANLAR
A B D e ğ i t i m , k u r u m l a r ı n d a eğitmenler alt paragraf 2 (b) de belirtildiği
üzere 1. siyasal sadakatleri 2. k o m ü n i s t idolojiye karşı bağışıklıkları ve 3. Z a m a n z a m a n EÜ hükümetleri k o m ü n i s t ya da k o m ü n i s t kaynaklı ayak­
A B D ' n i n d e m o k r a t i k idealleri bağlılıkları b a k ı m ı n d a n kurslara katılan s u ­ lanmalar karşısında kararsızlık ve etkisizlik gösterebilir, A B D örgütleri ta­
bayları i n c e l e m e k l e y ü k ü m l ü d ü r l e r . ABD e ğ i t i m p r o g r a m ı n a katılan her rafından verilen istihbarata u y g u n şiddetle karşı harekata geçemeyebilir.
s u b a y hakkında eğitim s o n u n d a gizli bir r a p o r verilerek A B D O r d u İstih­ Bu tür d u r u m l a r , isyan e d e n tarafın taktik nedenlerle şiddet kullanmak­
baratı saflarında uzun d ö n e m l i istihdam edilip e d i l e m e y e c e k l e r i raporlar­ t a n v a z g e ç t i ğ i z a m a n l a r d a ortaya çıkabilir, bu d u r u m l a r d a EÜ yetkilileri
da belirtilir. aldatıcı bir güvenlik d u y g u s u n a kapılabilirler. Bu d u r u m l a r d a A B D O r d u
Elde e t m e sorunları FM 30-31 A'da geniş ve detaylı olarak ajanlar yoluy­ istihbarat kaynakları EÜ hükümetlerini ve artan başkaldırı tehlikesine ve
la istihbarat (HUMINT) ( H u m a n İntelligence) genel d o k t r i n i n e bağlı ola­ h e m e n karşı harekete g e ç m e k gerekliliğini özel operasyonlar yoluyla ik­
rak d a h a geniş b i ç i m d e belirtilmektedir. Bu ekte belirtilen direktifler EÜ na etmelidirler.
ö r g ü t l e r i n d e n ajan d e v ş i r m e işlemlerinde d e uygulanmalıdır. Bu nedenle A B D O r d u İstihbaratı özel görevli ajanlarla isyan harekatı
içindeki en radikal gruplar arasına sızabilen özel harekat timleri k u r u l m a -

164 165
YAZI VE YAYINLAR
sına d i k k a t etmelidir. Yukarıda ö n g ö r ü l e n e b e n z e r d u r u m l a r d o ğ d u ğ u za­
m a n bu timler ABD O r d u istihbaratının k o n t r o l u n d a şiddet içeren veya (Talat Turhan)
i ç e r m e y e n d u r u m a , özelliğine bağlı harekatlara girmelidirler. Bu tür hare­
katlar FM 30-31'de a y a k l a n m a n ı n II. ve l l l ' ü n c ü safhalarında tanımlanan­
lara u y g u n olmalıdır.
isyancılar lider k a d r o s u içerisine bu tür ajanlar etkin b i ç i m d e yerleştiri-
l e m e z s e aynı amaçların gerçekleştirilmesinde aşırı sol ö r g ü t l e r d e n ya­
rarlanılabilir.
1 G e n ç Kemalistler Savunması (8 Eylül 1964 g ü n ü G e n e l k u r m a y M a h k e ­
XII-ABD O R D U İSTİHBARATININ AVANTAJLARI
mesine verilmiştir) (61 sahife) (yayınlanmadı)
insan istihbaratı alanında (HUMINT) A B D O r d u s u personeli b i r ç o k d ü ­ 2 Orgeneral C e m a l Tural'a açık m e k t u p (Akşam, 6 Aralık 1965) (Emekli
zeylerde EÜ'nün istihbarat yapısında kendi muhataplarıyla yakından K u r m a y Albay Selçuk Atakan'la m ü ş t e r e k imzalı)
ilişki içinde o l m a k avantajına sahiptirler. K e n d i ö ğ r e n i m üstünlüklerine
3 Emekli T ü m g e n e r a l Fahrettin S o y d a n e r ' e verilen yanıt yazıları:
t e c r ü b e ve uzmanlarına dayanarak bu tür işbirliğinden d o ğ a n her türlü
d u r u m d a rütbe bakımından kendilerinden üstün d u r u m d a olan muhata­ a. "Talat A y d e m i r ' i n hatıratıyla ilgili a ç ı k l a m a " (Akşam, 14 Aralık 1966)
pları karşısında bile A B D o r d u mensupları d a i m a yararlı çıkarlar. Bu ya­ b. "Talat Turhan'ın emekli T ü m g e n e r a l Fahrettin S o y d a n e r ' e c e v a b ı "
kın işbirliği ABD O r d u istihbaratının, EÜ istihbarat yapısı hakkında an­ (Akşam, 20 Şubat 1967)
laşılabilirce detaylı bir açıklamasının yapılmasını sağlar. c. "Talat Turhan'ın S o y d a n e r için yaptığı a ç ı k l a m a " (Akşam, 4 Nisan
FM 30-31'de Ulusal İç S a v u n m a E ş g ü d ü m Merkezinin kurulmasının ve 1967)
B ö l g e E ş g ü d ü m Kontrol Merkezlerinin kurulmasının arzülanabilirliğini, 4 infazlarla ilgili açıklama (Dünya, 8 Nisan 1967)
böylelikle istihbarat o p e r a s y o n l a r ı , y ö n e t i m ve lojistik hizmetlerini isyana
5 Bir Y ı l d ö n ü m ü n ü n D ü ş ü n d ü r d ü k l e r i (Dünya, 22 Mayıs 1967)
karşı tek bir yaklaşım çizgisine oturtmayı sağlar.
6 22 Şubat ( A k ş a m , 24 Şubat 1969) (Emekli K u r m a y Yarbay O s m a n De-
Bu öneri EÜ'nün isyana karşı g ö s t e r e b i l e c e ğ i çabaların iyileştirilmesi ko­
niz'le müşterek imzalı)
n u s u n d a yapılmıştır. Ama b u n u n yanında A B D o r d u istihbaratının EÜ or­
d u s u n a b ü t ü n olarak sızabilmesini de kolaylaştırabilir. Ulusal iç Savun­ 7 Sayın Sunay'a açık m e k t u p (Devrim, 20 O c a k 1970)
m a E ş g ü d ü m Merkezi v e B ö l g e E ş g ü d ü m K o n t r o l M e r k e z l e r i n d e çalışan 8 B o m b a Davasında Talat Turhan'ın savunması (1975) (10 klasör, ekle­
A B D personeli EÜ'nin o r d u ö r g ü t ü , o p e r a s y o n l a r ı n y ö n e t i m i lojistiği ve riyle 5000 sahife) (Bir b ö l ü m ü iki kitap halinde yayınlandı, b ü y ü k b ö l ü m ü
istihbaratı k o n u s u n d a y a y g ı n bilgi edinebilirler. henüz yayınlanmadı.) ( M a d d e : 15, 20, 23 ve 25'e bakınız)
Ulusal İç S a v u n m a E ş g ü d ü m M e r k e z i n d e ortak arşivler kurulmalıdır. 9 T ü r ü n ' d e n c e v a p b e k l i y o r u m ( C u m h u r i y e t , 5 Ekim 1975)
EÜ'nün A B D personeli tarafından resmi olarak erişilemeyen arşivlerin 10 Terazinin Kefesi ve Devlet Güvenlik Mahkemeleri (Politika, 28 Eylül - 4
b u l u n m a s ı n d a n kuşkulanıldığı veya bilindiği hallerde bu arşivlere
E k i m 1976)
ulaşabilmek için özel o p e r a s y o n l a r düzenlenmelidir.
11 Devlet Güvenlik M a h k e m e s i n e n e d e n hayır (Cumhuriyet, 29 Eylül
1976)
S a v u n m a Bakanının Emriyle W. C. W E S T M O R E L A N D General, Birleşik 12 12 Mart h u k u k u n u n ardındaki A m e r i k a mı? (Politika, 11-13 E k i m
Devletler O r d u s u G e n e l k u r m a y Başkanı Adına
1976)
13 Demirelci devrimcilik ve AET (Politika, 19-21 Ekim 1976)
Resmi: 14 işçi sınıfı ve sınıf g e r ç e ğ i (7 G ü n Dergisi, 16 Şubat-9 Mart 1977)
K E N N E T H C. W I C K H A M T u ğ g e n e r a l , Birleşik Devletler O r d u s u 15 S a v u n m a m (7 G ü n Dergisi, 23 Mart - 6 Nisan 1977) (Giriş b ö l ü m ü )

167
166